Norman Haworth

Ceimiceoir Briotánach ab ea **Walter Norman Haworth** FRS (19 Márta 1883 – 19 Márta 1950) a raibh cáil air mar gheall ar a obair cheannródaíoch ar an aigéad ascorbach (vitimín C) agus é ag obair in Ollscoil Birmingham. Bhuaigh sé Duais Nobel sa Cheimic 1937 "*for his investigations on [[Carbaihiodráit|carbohydrates]] and vitamin C*".. Roinneadh an duais leis an gceimiceoir Eilvéiseach Paul Karrer as a chuid oibre ar vitimíní eile.

Réitigh Haworth struchtúr ceart roinnt siúcraí, agus tá aithne air i measc ceimiceoirí orgánacha as an bhforbairt a rinne sé ar theilgean Haworth a aistríonn struchtúir siúcra tríthoiseach go foirm ghrafach dhéthoiseach áisiúil.

## Gairm acadúil
Tar éis dó a bheith ag obair le tamall ó bhí sé ceithre bliana déag d’aois i monarcha linóleum áitiúil Ryland a bhí á bhainistiú ag a athair, rinne sé staidéar agus d’éirigh leis sa scrúdú iontrála go hOllscoil Mhanchain i 1903 chun staidéar a dhéanamh ar cheimic. Lean sé tóraíocht an léinn seo in ainneoin go ndearna a thuismitheoirí díspreagadh gníomhach air. Bhain sé a chéim chéadonóracha amach i 1906. Tar éis dó céim mháistreachta a bhaint amach faoi William Henry Perkin, Jr., bronnadh Comhaltacht Taighde 1851 air ón ''Royal Commission for the Exhibition of 1851'' agus rinne sé staidéar in Ollscoil Göttingen  ag tuilleamh a PhD i saotharlann Otto Wallach tar éis bliana amháin staidéir. Lean DSc ó Ollscoil Mhanchain i 1911, agus ina dhiaidh sin chaith sé tamall gairid ag an gColáiste Impiriúil Eolaíochta agus Teicneolaíochta mar Thaispeántóir Sinsearach sa Cheimic.

Sa bhliain 1912 ceapadh Haworth ina léachtóir i *United College of [[:en:University_of_St_Andrews|University of St Andrews]]* in Albain  agus chuir sé suim i gceimic charbaihiodráite, a bhí á fiosrú ag Thomas Purdie (1843 -1916) agus James Irvine (1877 -1952)  i gCill Rìmhinn. Thosaigh Haworth a chuid oibre ar shiúcraí simplí i 1915 agus d'fhorbair sé modh nua chun éitear meitile siúcraí a ullmhú ag baint úsáide as sulfáit mheitile agus alcaile (ar a dtugtar anois *Haworth methylation*). Thosaigh sé ag staidéar ansin ar ghnéithe struchtúracha na ndeisiúicrídí. D’eagraigh Haworth na saotharlanna in Ollscoil Chill Rìmhinn chun ceimiceáin agus drugaí a tháirgeadh do rialtas na Breataine le linn an Chéad Chogadh Domhanda (1914–1918).

Ceapadh é ina Ollamh le Ceimic Orgánach i gColáiste Armstrong (Newcastle upon Tyne) in Ollscoil Durham i 1920. An bhliain dár gcionn ceapadh Haworth ina Cheannaire ar Roinn na Ceimice sa choláiste. Ba le linn a chuid ama in Oirthuaisceart Shasana a phós sé Violet Chilton Dobbie.
clé|mion|270x270px| Ollscoil Birmingham, Sasana
Sa bhliain 1925 ceapadh é ina Ollamh Mason sa Cheimic in Ollscoil Birmingham (post a bhí aige go dtí 1948). I measc na nithe buan a rinne sé san eolaíocht bhí deimhniú roinnt struchtúr de shiúcraí atá gníomhach go hoptúil: faoi 1928, bhí struchtúir maltóis, ceallabóis, lachtóis, gentiobiose meibióis, gentianose,  rafanóis, chomh maith leis an struchtúr tátaiméireach d'fháinne glúcóisíde de siúcraí aldós. D'fhoilsigh sé téacs clasaiceach sa bhliain 1929, Th*e Constitution of Sugars*.

I 1933, agus é ag obair leis an Stiúrthóir Cúnta Taighde a bhí ann ag an am (Sir níos déanaí) Edmund Hirst agus foireann faoi stiúir an mhic léinn iardhochtúireachta Maurice Stacey (a bhain i 1956 an Cathaoirleach Mason céanna amach), tar éis an struchtúr ceart agus optúil-isiméireach a bhaint amach i gceart. nádúr vitimín C, thuairiscigh Haworth shintéis an vitimín.  Thug an fiseolaí Ungárach Albert Szent-Györgyi a sampla tagartha tosaigh de “vitimín C in uisce-intuaslagtha” nó “aigéad heicsúrónach” (an t-ainm roimhe seo don chomhdhúil mar a bhaintear as táirgí nádúrtha) a sampla tagartha tosaigh do Haworth, a d’aimsigh a airíonna vitimíní mar aon le Charles Glen King, agus fuair sé amach le déanaí go bhféadfaí é a bhaint ar an mórchóir as paiprice Ungárach. In ómós d'airíonna frithscorbacha na comhdhúile, mhol Haworth agus Szent-Györgyi anois an t-ainm nua "*a-scorbic acid*"" don mhóilín, le haigéad L-ascorbach mar a ainm ceimiceach foirmiúil. Le linn an Dara Cogadh Domhanda, bhí sé ina bhall de Choiste MAUD a rinne maoirsiú ar thaighde ar thionscadal buama adamhach na Breataine.

## Tagairtí

Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Ceimice
Catagóir:Básanna i 1950
Catagóir:Daoine a rugadh i 1883