open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stearaidian

Aonad uillinne soladaí an SI, leis an tsiombail sr. Iompraíonn fairsinge ar dhromchla sféir atá cothrom le ga an sféir cearnaithe uillinn sholadach de 1 sr ag lár an sféir sin. Iompraíonn fairsinge iomlán dhromchla an sféir 4 sr ag an lár.

## Tagairtí

Catagóir:Fisic
Stéirin

Is éard is **stéirin** ann ná aon saill a fhaightear ón aigéad stéarach, nó meascán den aigéad stéarach is an t-aigéad pailmíteach, a úsáidtear chun coinnle a dhéanamh.

## Tagairtí
Jan Havickszoon Steen

Péintéir a rugadh i Leyden na hOllainne ab ea **Jan Havickszoon Steen** (1626-1679). I measc a phictiúr is mó cáil tá gnáthradhairc shóisialta is baile gnáthdaoine, mar shampla, *De musikale aanbidder* (An Ceacht Ceoil, 1667). 

## Tagairtí
Starr mhastóideach

Starr chnámhach mhór taobh thiar den chluas, cuid de chnámh na huisinne, a chuimsíonn aerchealla (aerchealla mastóideacha) a bhfuil bealach uathu isteach i gcuas na cluaise inmheánaí. Tugann sí ceangal don mhatán steirneamhastóideach (a sheasann amach i ndaoine tanaí nuair a théann sé síos ina lár i dtreo an steirnim).

## Tagairtí
Edward Jean Steichen

Grianghrafadóir a rugadh i Lucsamburg ab ea **Edward Jean Steichen** (1879-1973). I Meiriceá, chabhraigh sé le Alfred Stieglitz i mbunú an ghrúpa Fótascaradh i 1902. Sa chéad chogadh domhanda, ceannasaí ar roinn fhótagrafach an airm. Sna 1920idí bhain sé cáil amach as a ghrianghrafadóireacht nuaréalaíoch faisin is portráide. Sa dara cogadh domhanda, ina cheannasaí ar sheirbhísí grianghrafadóireachta chabhlach Mheiriceá. 1945-1962, ina stiúrthóir grianghrafadóireachta i Músaem Nua-Ealaíne Nua-Eabhrac, áit ar eagraigh sé an taispeántas cáiliúil *The Family of Man* (Clann an Duine, 1955). 

## Tagairtí
Josef Stefan

Fisiceoir a rugadh i Sveti Peter na hOstaire (Celovec inniu) ab ea **Josef Stefan** (24 March 1835 – 7 Eanáir 1893). Tá cáil air as a thaighde ar radaíocht teasa, a thosaigh sa bhliain 1879. 

## Saothar
Rinne Stefan amach dlí Stefan, no an D''lí Stefan-Boltzmann'', ar bhonn turgnamhach le cur síos ar astú teasa ó dhromchla te. Astaítear teas i bhfoirm radaíochta infridheirge thar raon tonnfhad. Agus ábhar á théamh, astaíonn a dhromchla solas infheicthe chomh maith le radaíocht infridhearg. 

De réir mar a ardaíonn teocht an dromchla, is amhlaidh a mhéadaíonn an chumhacht iomlán a radaítear ón dromchla te. Ag tosú leis an dlí seo, d'éirigh leis an chéad mheastachán maith a dhéanamh ar theocht dhromchlach na Gréine. 

Lean fisiceoirí eile ag iarraidh bonn teoiriciúil a chur faoi dhlí Stefan, agus tháinig an saothar seo chun buaice le céim an-suntasach chun cinn sa bhfisic i dteoiric chandamach a chéadshaothraigh Max Planck i 1905. 

## Féach freisin

* Dlí Stefan-Boltzmann

* Radaíocht infridhearg

[clé|mion|san Arkadenhof, ollscoil [Vín]]

## Tagairtí

Catagóir:Radaíocht leictreamaighnéadach
Catagóir:Daoine a rugadh i 1835
Catagóir:Básanna i 1893
Catagóir:Eolaithe Ostaracha
Steigeadón

Mamach, cosúil le heilifint, atá imithe i léig, is ea an **steigeadón**. Faightear a iontaisí i sraitheanna ó réanna geolaíocha éagsúla ó 5.3 mhilliún go 12 míle bliain ó shin agus i roinnt mhaith den Áise agus den Afraic, ón gCongó go dtí an tSeapáin. (Féach PaleoBiology Database thíos.) Na starrfhiacla uachtaracha an-fhada, an-ghar dá céile, gan ach rianta sna starrfhiacla íochtaracha. Gan ach dhá fhiacail grua ann ag am ar bith. Bhí a lán speiceas ann, cuid díobh an-mhór ach an speiceas abhaic ar an oileán Flores san Indinéis ina measc freisin.

## Naisc sheachtracha
* PaleoBiology Database, buneolas ar an steigeadón  

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh dhíofa
Catagóir:Mamaigh
William Howard Stein

Bithcheimicí a rugadh i Nua-Eabhrac ab ea **William Howard Stein** (1911-1980). Le Stanford Moore cheap sé modh cromátagrafach chun aimíonaigéid a ionannú is a thomhas i meascáin próitéiní ó fhíocháin fhíseolaíocha (1950). I 1958 cheap siad anailíseoir uathoibríoch chun struchtúr RNA a dhéanamh amach. Roinn siad Duais Nobel sa cheimic le Christian Anfinsen i 1972 as an obair sin.

## Tagairtí

Catagóir:Bithcheimiceoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna i 1980
Conair ghastraistéigeach

Cuid den córas díleáite a shíneann ón bhéal go dtí an t-anas is ea an **chonair ghastraistéigeach**, feadán ina n-ionghabhtar bianna roimh iad a dhíleá is a ionsú agus na fuíolltáirgí a eisfhearadh. . 

## Struchtúr
Is féidir léi a bheith simplí, le hoscailt amháin don taobh amuigh mar atá i gcéileantráití is plataiheilmintí, nó ina struchtúr casta le dhá oscailt mar atá i veirteabraigh. Sa dara cás, ionghabhtar an bia isteach sa bhéal agus eisfheartar an t-ábhar neamhchomhshamhlaithe tríd an anas.  
In an-chuid ainmhithe, roinntear an chonair go hanatamaíoch chun páirtscaradh (sna hinveirteabraigh cosúil le feithidí is ceifealapóid) nó scaradh iomlán (mar atá in ardveirteabraigh cosúil le mamaigh is éin) sna réigiúin a thálann einsímí difriúla is a ionsúnn táirgí difriúla díleáite. 

## Conair an duine
Tá conair an duine  bainte le baill bheatha go leor ː  an t-éasafagas, an goile, an stéig bheag (an dúidéineam, an t-aoineán, agus an t-iléam), an stéig mhór (an caochán, an aipindic, agus an drólann ardaitheach, thrasnach, íslitheach is shiogmóideach), agus an reicteam agus anas. 
clé|mion|Anatamaíocht

### Stéig bheag
Tarlaíonn an chuid is mó de dhíleá is ionsú na dtáirgí cothaithe, na vitimíní is na sreabhán (idir shreabháin ionghafa is iad sin a thál an chonair ghastraistéigeach féin) sa stéig bheag. Bíonn an stéig bheag timpeall 6 m ar fhad. 

### Stéig mhór
Is sa stéig mhór a íonsúitear na leictrilítí is an t-uisce as an sreabhán a thagann isteach inti, chomh maith le sintéisiú vitimín K is cuid de vitimíní B, agus déanamh an fhaecais roimh é a eisfhearadh amach as an gcolainn.  Bíonn an stéig mhór timpeall 1 m. 

### Reicteam
Luíonn an reicteam i dteagmháil le dromchla peilbheach an tsacraim, pollann an scairt pheilbheach chun an chanáil anasach a dhéanamh, agus osclaíonn an chanáil seo ag an anas. 
[clé|mion|[Galar athlasta putóige agus galar Crohn]]

### Fadhbanna míochaine
Buaileann fadhbanna míochaine éagsúla an stéig, ina measc coiliceam, coilítis, galar céiliach, dinnireacht, díbhéartaiclíteas, heirne, agus siondróm putóige greannaithí.

## Féach freisin

* Córas díleáite
* Éasafagas agus goile
* Stéig bheag agus an stéig mhór 
* Reicteam, anas agus díthaecú

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Conair ghastraistéigeach
Henry Engelhard Steinway

Déantóir pianónna a rugadh i Wolfshagen na Gearmáine ab ea **Henry Engelhard Steinway** (Heinrich Engelhardt Steinweg, 15 Feabhra 1797 - 7 Feabhra 1871). Bhunaigh sé monarcha i mBraunschweig i 1835, ach d'aistrigh a ghnó do na Stáit Aontaithe níos déanaí.

## Tagairtí

Catagóir:Lucht gnó na Gearmáine
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1797
Catagóir:Básanna i 1871
Steinbeac

mion|Steinbeac baineann san Afraic Theas
Abhac-antalóp atá dúchasach don Afraic ó dheas ón Sahára. Scothdhearg/donn le híochtar bán, na cluasa mór is bán taobh istigh, na hadharca gearr ingearach suas. Áitríonn sé talamh féaraigh nó scrobarnach. Nuair a bhíonn sé faoi bhagairt, ní theitheann ach luíonn, ag brath ar an duaithníocht.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Jack Steinberger

Fisiceoir a rugadh i mBad Kissingen na Gearmáine is ea **Jack Steinberger** (1921-2020). 

Gníomhach i dtaighde núicléach sna Stáit Aontaithe is CERN le blianta fada. 

Chruthaigh sé go raibh an pión neodrach ann, rinne tomhas ar ghuairne is paireacht an phióin luchtaithe, agus chruthaigh go raibh dhá shaghas neoidríonó ar leith ann. 

Roinn sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain  1988 as seo le Melvin Schwartz is Leon Lederman.

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Gearmánacha
Catagóir:Fisiceoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna in 2020
Steip

Réigiún fíorfhorleathan de thalamh féaraigh gan chrainn san Eoráise. Síneann sí ón Úcráin trasna oirdheisceart is lár Áiseach na Rúise amach go machairí na Manchúire. Is tábhachtach fairsingí móra di chun cruithneacht a fhás (san Úcráin, mar shampla). 

## Tagairtí
Steirneam

Cnámh fhadaithe, beagnach leata, a luíonn ar mheánlíne bhalla thosaigh an tóracsa is ea **an steirneam** nó **cnámh an uchta**. Altann sé leis an dealrachán (an t-aon pointe greamaithe idir an ghéag uachtarach is crios an bhrollaigh le hais an chreatlaigh) is na heasnacha, agus forluíonn sé ar chuid mhaith den chroí, á chosaint.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Steiteascóp

Ionstraim mhíochaine chun fuaimeanna ón taobh istigh den cholainn a bhrath is ea an **steiteascóp**. Cheap an lia Francach René Laënnac é i 1816. Ar dtús, feadán nó cón ab ea é, a bhí déanta as pháipéar nó adhmad. Sa steiteascóp nua-aoiseach bíonn clog nó scannán, atá déanta as miotal nó plaisteach, a chuirtear ar chraiceann duine chun an fhuaim a ghlacadh is a aimpliú roimh í a sheoladh ar feadh feadán solúbtha Y-chruthach rubair go dtí cluasáin i gcluasa an scrúdaitheora. Is féidir fuaimeanna normálta is mínormálta a bhrath ón gcroí, na scamhóga, is na putóga. 

## Tagairtí

Catagóir:Fearas míochaine
Catagóir:Teicneolaíocht fuaime
Steiréiceimic

Staidéar ar na gaolta spásúla idir na hadaimh i móilíní, cumraíocht na n-adamh atá nasctha le hadamh lárnach go háirithe, agus a mhinicí is a tharlaíonn isiméirí geoiméadracha is optúla. 

## Tagairtí
Steiriliú

San aiseipteacht, baint gach miocrorgánach chun siúil ó dhromchlaí na colainne (an craiceann, mar shampla) nó créachtaí, agus laghdú na dóchúlachta go dtabharfar miocrorgánaigh isteach ar an othar trí neamhaird nó taisme le linn cóireála. Is annamh a bhaintear an staid idéalach seo amach in obráidí máinliachta, mar shampla, ach déantar gach iarracht le steiriliú an chraicinn, caitheamh lámhainní is gúnaí steirilithe, steiriliú na ndromchlaí, na n-uirlisí, na maipíní is na mbindealán le teas nó ceimiceáin, agus baint an aeir shalaithe amach ón obrádlann. 

## Tagairtí
Gunna Sten

Meaisínghunna 9 mm caighdeánach arm na Breataine ó 1942. Gunna saor storrúil, agus rinneadh an-chuid díobh. Tagann an t-ainm ón mbeirt dearthóirí, Reginald Shepherd is Harold Turpin, agus ón monarcha in Enfield Shasana mar a ndéantaí é.

## Tagairtí
Nicolaus Steno

Anatamaí is geolaí a rugadh i gCóbanhávan na Danmhairge ab ea **Nicolaus Steno** (Danmhargais: **Neils Steensen** nó **Stensen**, (Stíl nua) 11 Eanáir 1638 – 5 Nollaig 1686). D'fhionn sé ducht na faireoige paróitidí, agus mhínigh feidhmeanna na n-ubhagán. Thug sé an chéad mhíniú sásúil ar struchtúr screamh an Domhain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1638
Catagóir:Básanna i 1686
Catagóir:Anatamaithe Danmhargacha
Catagóir:Geolaithe Danmhargacha
Robert Stephenson

Innealtóir sibhialta a rugadh i Willington Quay Shasana, mac le George Stephenson, a chabhraigh leis i ndearadh an *Rocket* ab ea **Robert Stephenson** (30 Iúil 1803 - 1 Iúil 1859). Bhain sé cáil dó féin as dearadh feadánach do Dhroichead Britannia thar Chaolas Menai sa Bhreatain Bheag (1846-1849) agus droichid eile i gConwy, Newcastle-upon-Tyne, Montréal is áiteanna eile. 

## Tagairtí

Catagóir:Innealtóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1803
Catagóir:Básanna i 1859
Otto Stern

Fisiceoir a rugadh i Żary na Polainne (Sorau na Gearmáine ag an am) ab ea **Otto Stern** (17 Feabhra 1888 - 17 Lúnasa 1969). Le Walter Gerlach i 1920, thaispeáin sé go raibh móimint mhaighnéadach chandamach ag adaimh/prótóin áirithe, cruthú tábhachtach ar an teoiric chandamach. Bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic as i 1943.

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1888
Catagóir:Básanna i 1969
Scáthlán Stevenson

Foscadh caighdeánach i gcomhair ionstraimí meitéareolaíochta, teirmiméadair go háirithe, len iad a chosaint ar radaíocht dhíreach na Gréine. Bosca bán adhmaid atá ann, le taobhanna de lataí aerála. Suitear na teirmiméadair ann 1.25 m os cionn talún, chun na grádáin ghéara teochta gar don talamh a sheachaint agus tomhais inchomórtais a fháil ó scáthláin éagsúla. Thomas Stevenson (1818-1887), athair an údair Robert Louis Stevenson, a d'fhionn é. 

## Tagairtí
Stiall dhémhiotalach

Dhá stiall de mhiotail dhifriúla, táite nó seamaithe le chéile aghaidh ar aghaidh. Forbraíonn an dá cheann beagán difriúil óna chéile nuair a théitear iad, mar gheall ar a luachanna difriúla comhéifeacht forbartha teirmí líní. Forbraíonn ceann amháin níos mó ná an ceann eile, ionas go lúbann an stiall dhémhiotalach leis an gceann níos faide ar thaobh dronnach amuigh den teascán ciorcail. A mhalairt de lúbadh a tharlaíonn nuair a fhuaraítear an déstiall. Úsáidtear an fheiste seo chun lasc a oscailt nó a dhúnadh i gcórais rialú teochta.

## Tagairtí
Stiallóga itheacháin

250px|mion|Stiallóga itheachain
Péire bataí caola a úsáidtear sa chianoirthear chun bia a ithe. Fuarthas taifead orthu sa tSín ón 3ú céad. Bíonn stiallóga Síneacha cruinn neamhbhioraithe de ghnáth. Sa tSeapáin bíonn na stiallóga cearnach agus, le húsáid sa bhaile, péinteáilte le laicear is bioraithe. Cuireann proinntithe stiallóga itheacháin simplí adhmaid i gclúdach páipéir ar fáil do chustaiméirí, agus cartar iad tar éis úsáide amháin. 

## Tagairtí
Stibnít

Mianra suilfít antamóin, Sb2S3, a fhaightear i bhféitheacha hidriteirmeacha ísealteochta. Dath luaidhe/liath air, agus go minic faightear i bhfoirm criostal fada priosmach í. Príomh-mhianach an antamóin.

## Tagairtí
De Stijl

mion|Cathaoir de Stijl
Is éard atá i gceist le ***De Stijl*** ná grúpa ealaíontóirí is ailtirí a bunaíodh i 1917 faoi anáil an Chiúbachais, an Chailvíneachais Ollannaigh is na diasúnachta. Tugtar **nuaphlaisteachas** air uaireanta. Bhí Theo van Doesburg, J. J. P. Oud, Piet Mondrian is Gerrit Rietveld ina mbaill. Thairg sé stíl is aeistéitic theibí, cumtha as línte díreacha, dathanna príomhúla dubha is geala, mar a léirítear i bpéintéireacht Mondrian. Tháinig an grúpa chun deiridh i 1931, ach bhí tionchar mór acu ar ealaín, ailtireacht is dearadh le linn an 20ú céad.

## Tagairtí

Catagóir:Ealaín nua-aimseartha
Stíl Eilís

Foirm ailtireachta ó luath-Athbheochan Shasana a thosaigh le linn réimeas Eilís I (1558-1603). Ba iad aghaidheanna siméadracha, maisiúchán Ollannach, fuinneoga móra agus pleananna E-chruthacha nó H-chruthacha na sainmharcanna. Mar shampla, Longleat (c 1568 ar aghaidh).

## Tagairtí
Stíl (planda)

I bplandaí bláthaithe, an chuid uachtarach den chairpéal idir an t-ubhagán is an stiogma. Go minic bíonn sí fadaithe chun an stiogma a nochtadh leis an bpailin a fháil. I mbláthanna buntúsacha bíonn na stíleanna (cosúil leis na cairpéil) scoite den chuid is mó. I mbláthanna níos forbartha bíonn siad cónasctha den chuid is mó. Uaireanta leanann sí tar éis an toirchithe agus cabhraíonn le scaipeadh na síolta, mar a dhéanann stíleanna an chleiméatais, ar dhéanamh cleití, a eitlíonn ar an ngaoth.

## Tagairtí
Stíl na Banríona Anna

[mion|Bord as [Boston, Massachusetts ón 18ú haois i Stíl na Banríona Anna]]
Ailtireacht, troscán is soithí airgid a dearadh le linn réimeas Anna i Sasana (1702-1714), comhréireanna tomhaiste go cúramach, gan maisiúchán breise. Cuireadh cruthanna fiala Barócacha is cosa téagartha snoite ar chathaoireacha, chaibinéid is troscán eile. Tháinig an stíl chéanna ar ais sa bhfaisean ag deireadh an 19ú céad nuair a tógadh fuinneoga muilleanacha, bríceadóireacht ghalánta, agus simléir ghrúpáilte mhaorga. 

## Tagairtí

Catagóir:Stíleanna ailtireachta
Catagóir:Stíleanna troscáin
Stíl idirnáisiúnta

Téarma a tugadh sna Stáit Aontaithe ar stíl nua ailtireachta a saothraíodh san Eoraip go príomha ó na 1920idí. Tugadh *an Ghluaiseacht Nua-Aoiseach* uirthi freisin. I measc a saintréithe bhí cruthanna geoiméadracha, easpa maisithe nó tagairtí stairiúla, ballaí bána rindreáilte, díonta cothrománacha, fairsingí móra gloine, agus ceapacháin neamhshiméadracha. Cuireadh i bhfeidhm ar dtús í i scéimeanna tithíochta caighdeánaithe do dhaoine ar ioncam íseal.

## Tagairtí
Stíl mhaisithe

Foirm ailtireachta Gotaí Sasanaí a bhí chun cinn sa 13ú-14ú céad (*Decorated Gothic* i mBéarla). Ba shainiúil gur maisíodh an oiread den dromchla is ab fhéidir, go minic le duilleoga stílithe is an cuar S-dúbailte a dtugtar *an cíoma* air. Is samplaí maithe Ardeaglais Wells (1290-c 1340) agus Séipéil na Banríona is an tOchtagán in Ely (1321-1353).

## Tagairtí
Stíl na hImpireachta

Stíl ailtireachta, troscáin, fiú culaithirte a tugadh isteach i gcúirt Napoléon I tar éis dó é féin a ainmniú mar impire na Fraince i 1804. Maisiúchán maisiúil le móitífeanna clasaiceacha, sfioncsanna Éigipteacha, leoin sciathánacha, is dealbha colúin ban. Teilgeadh iad seo i gcré-umha a bhí óraithe nó snoite go críochnúil ar throscán (mar shampla, an chaise longue). Léiríodh an stíl in éadaí sna gúnaí Gréagacha ar airde na gcromán. Bhí stíl choibhéiseach sa Bhreatain, ar tugadh stíl na Leasríochta uirthi. 

## Tagairtí
Stíl nua-Shasanach

Ailtireacht Ghotach a bhí faoi réim sa 13ú céad i Sasana. Ba iad a tréithe sainiúla áirsí rinne, boghtaí creatlaí, agus luí níos mó ar na cothromáin ná in ailtireacht Ghotach Fhrancach na linne. Samplaí is ea na córlanna in ardeaglaisí Lincoln is Salisbury. 

## Tagairtí
Stíl Sheacaibíteach

Foirm ailtireachta na hAthbheochana Sasanaí, ainmnithe as an Rí Séamas I agus ag tosú lena réimeas siúd (1603-1625). Gar do stíl Eilís, le haghaidheanna comhchruthacha, fuinneoga móra agus, maidir le mainéir cosúil le Hatfield (1608-1612), pleananna E-chruthacha is H-chruthacha.

## Tagairtí
Stiogma

[mion|Stiogma tiúilipe agus [pailin air]]
I bplandaí bláthaithe, tugtar **stiogma** ar an gcuid den chairpéal a fhaigheann an phailin. Cabhraíonn táil ghreamaitheacha, dromchlaí roctha nó ribí le bailiú is coimeád na pailine. I bplandaí a bhailíonn an phailin ón ngaoth, bíonn na stiogmaí cleiteach go minic, rud a mhéadaíonn an fhairsinge tadhaill. Iontu siúd a bpailníonn feithidí iad, is minic a bhíonn an stiogma iompartha ar stíleanna fada chun gur féidir leis an phailin a bhailiú ó cholainn na feithide. 

## Tagairtí

Catagóir:Moirfeolaíocht phlandaí
Stiréin

C6H5-CH=CH2, leacht gan dath a fhiuchann ag 140&nbsp;°C, a dtugtar feinileitéin nó vinilbeinséin air freisin. Gabhann sí trí pholaiméiriú suimiúcháin chun an roisín gloiniúil polaistiréin a dhéanamh. Baintear feidhm as polaistiréin fhorbartha, polaistiréin a séidtear gás tríd is é ag polaiméiriú ionas go mbíonn sí póiriúil leis an ngás ceaptha ann, mar ábhar pacála le hinsliú teirmeach. 

## Tagairtí
Stoc na hinchinne

mion|deas|Stoc na hinchinne
Is éard atá i gceist le **stoc na hinchinne** ná an chuid den néarchóras idir an tuilinchinn is corda an dromlaigh, ag cuimsiú na lárinchinne, an pons, is an medulla oblongata. Déanann na leathsféir cheirbreacha cumarsáid tríd leis an gcuid eile den néarchóras lárnach. Tá an lárionad cairdiach, an lárionad riospráide, an lárionad soitheachluadrach, agus lárionaid riachtanacha fhíseolaíocha eile suite sa medulla oblongata. Ar dhromchla cúil na lárinchinne tá 4 starr chruinn, eagraithe ina bpéirí, a ghlacann is a tharchuireann ríoga a bhaineann le gluaisní athfhillteacha rothlaithe na súl, an chinn, na colainne, is na ngéag amach ó nó i dtreo spreagthaí solais nó fuaime. 

## Tagairtí

Catagóir:Inchinn
Catagóir:Néaraifiseolaíocht
Stoirm

[mion|Scamall seilf ag tabhairt stoirm toirní i dtír sa t[An tSualainn|Sualainn]]
Suaitheadh géar meitéareolaíoch, a shainítear ar scála Beaufort mar fhórsa 10 (stoirm) nó 11 (stoirm fhoréigneach), is ea **stoirm**. Luas na ngaoth 25-32 m s-1. Tarlaíonn stoirmeacha timpeall an Domhain agus ar phláinéid eile, ach atmaisféar a bheith acu.

## Tagairtí

Catagóir:Aimsir
Stoirm mhaighnéadach

mion
Suaitheadh i réimse maighnéadach an Domhain, a chuireann isteach ar thonnta raidió (agus teileachumarsáid atá bunaithe orthu) ar fud an Domhain. 

Claonadh ann go dtarlóidh eachtraí mar seo go tréimhsiúil, timpeall gach 11 bhliain, mar thoradh ar thréimhsiúlacht in astú neamhchoitianta ard cáithníní fuinniúla ag an nGrian. 
clé|mion|PSM V23 D178 Samhain 18
Is é is bun leis na stoirmeacha fíochmhara seo ná na hidirghníomhaíochtaí pléascacha idir na cáithníní flúirseacha seo is réimse maighnéadach an Domhain.

## Féach freisin

* Grianbhladhm
* Grianspotaí

## Tagairtí

Catagóir:Geomaighnéadas
Catagóir:Meitéareolaíocht
Catagóir:Stoirmeacha
Catagóir:Grian
Stoirm toirní

250px|mionsamhail|deas|Stoirm toirní á thit amach in Arlington,Virginia
Stoirm le báisteach throm, toirneach is tintreach, a tharlaíonn nuair a fhásann scamall carnach báistí faoi chúinsí taise éagobhsaí.  

De réir mar a éiríonn an t-aer, tarlaíonn comhdhlúthú a fhuasclaíonn teas folaigh, rud a mhéadaíonn an fuinneamh atá ar fáil is a mhéadaíonn claonadh an aeir chun éirí.  

Os cionn an leibhéil ag a dtarlaíonn comhdhlúthú, comhtháthaíonn braoiníní uisce fhorfhuaraithe chun braoiníní a chruthú atá mór go leor le comhtháthú.  

De réir mar a thiteann an bháisteach, laghdaíonn an éagobhsaíocht, stopann fás an scamaill, agus ansin stopann an comhdhlúthú.  
clé|mion
Má tá sraith scamaill charnacha báistí ann, is féidir go leanfaidh na stoirmeacha. Le linn stoirm toirní fásann lucht leictreach ag bun an scamaill, agus nuair a éiríonn sé seo a dhóthain, díluchtaítear é i bhfoirm splaince tintrí.  

Tarlaíonn stoirmeacha mar seo go minic nuair a théann fronta fuar thart le linn lagbhrú, le téamh géar is fliuchras ar fáil, ag domhanleithid ísle. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Leictreachas atmaisféarach
Catagóir:Stoirmeacha
Dlí Stokes

Sa bhfisic, dlí a shloinneann an gaol idir an fórsa slaodach cúltarraingthe F a fheidhmíonn ar réad sféarúil agus ga r an réada, a luas v i sreabhán de shlaodacht η, mar F = 6 πηrv. I 1845 a dhíorthaigh George Stokes an dlí seo. Cinneann sé críochthreoluas braoiníní báistí agus bolgáiníní aer ag éirí in uisce. 

## Tagairtí
George Gabriel Stokes

Fisiceoir is matamaiticeoir a saolaíodh sa Scrín, Contae Shligigh, ab ea **George Gabriel Stokes** (13 Lúnasa 1819- 1 Feabhra 1903). Ollamh in Ollscoil Cambridge. Rinne sé saothar suntasach sna aeridinimic is hidridinimic. Chuir sé dlí Stokes ar aghaidh, chabhraigh le cothromóid Navier-Stokes a dhíorthú, agus thug mínithe ar shlaodacht, frithchuimilt, fuaim, sruth uisce in abhainn, frithchuimilt cnis i longa, teoiric thonnach an tsolais, fluaraiseacht (aistriú Stokes), frithchaitheamh is athraonadh, agus d'fheabhsaigh an speictreascóp. Ina uachtarán ar an gCumann Ríoga ar feadh 31 bliain, fathach san eolaíocht.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1819
Catagóir:Básanna i 1903
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Fisiceoirí Éireannacha
Catagóir:Matamaiticeoirí Éireannacha
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Shligigh
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
William Stokes

Lia a rugadh i mBaile Átha Cliath ab ea **William Stokes** (1 Deireadh Fómhair 1804 – 10 Eanáir 1878). Agus é fós ina mhac léinn d'fhoilsigh sé leabhar ar an steiteascóp is a úsáidí, an chéad leabhar Béarla ar an ionstraim nua sin. Lena chomhghleacaí in Ospidéal na Mí, Robert Graves, thug sé isteach cleachtadh stiúrtha i scrúdú praiticiúil is cóireáil na n-othar do mhic léinn míochaine, rud nach ndearnadh roimhe sin. Chuir sé síos don chéad uair ar análú deacair athraitheach a bhíonn ag seandaoine atá dian tinn le galar croí, a dtugtar *análú Cheyne-Stokes* nó *[[ruaigeanna Stokes-Adams]]* air anois. Scríobh sé dhá théacsleabhar míochaine cháiliúla, *Diagnosis and Treatment of Disease of the Chest* (Diagnóisiú is Cóireáil Galar Cliabhraigh, 1837) agus *Diseases of the Heart and Aorta* (Galair an Chroí is an Aorta, 1854).

Toghadh mar uachtarán ar Acadamh Ríoga na hÉireann don tréimhse 1874–76. Dlíodóir fiú le rá agus scoláire an léinn Cheiltigh ab ea a mhac, Whitley Stokes, agus seandálaí agus scríbhneoir a iníon, Margaret Stokes. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1804
Catagóir:Básanna i 1878
Catagóir:Lianna Éireannacha
Ruaigeanna Stokes-Adams

Tugtar **ruaigeanna Stokes-Adams** nó **siondróm Stokes-Adams** ar an riocht seo; ruaigeanna gairide tobanna neamhbhraite a dtugtar "sioncóipisí" orthu. Tarlaíonn siad de bharr stad tobann neamhbhuan i mbualadh an chroí (a dtugtar "easpa siostóil" air) nó mí-ord sa rithim mar fhibriliú méadailíneach. Ní bhíonn cuisle ag an othar, agus é an-mhílítheach. Nuair a thagann sé chuige féin deargann a aghaidh, ach féadfaidh trithí a tharlú dó, fiú bás. Ainmnithe as Robert Adams is William Stokes.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cairdeolaíocht
Stólan

Péacán fada a lúbann faoina mheáchan féin go luíonn cuid de ar an talamh, áit a bhfréamhaíonn ag a fhoirceann nó nóid chun plandaí nua a tháirgeadh.

## Tagairtí
Stómaí

San luibheolaíocht, is éard is **stómaí **(ón Ghréigis στόμα, stúma "béal")) ann ná na póireanna (poill bheaga) a bhíonn ar dhromchlaí na nduille i bplandaí agus is trithu a théann an gás isteach (malartú gás) sa duille, tré idirleathadh gásach. Úsáidtear an téarma de ghnáth i dteannta a chéile chun tagairt a dhéanamh don choimpléasc stómach ar fad, ina bhfuil dhá sciathchill agus an phóir féin, dá ngairtear an cró stómach. Is léir a riachtanaí is atá na stomaí d'ionsú dé-ocsaíd charbóin agus ocsaigin i gcás na bplandaí glasa tíre. Bíonn dhá chill phaireincíomach, ar a dtugtar sciathchill nó cill ghardála orthu freisin), a mbíonn cuma maróige orthu, timpeall ar gach stóma agus braitheann méid gach stóma ar an méid uisce a bhíonn sna cealla gardála. Tig leo siúd an poll a leathadh nó a chaolú nó fiú a dhúnadh go hiomlán. Dá mhéad uisce a bhíonn iontu sea is mó a chuarann siad ó chéile agus sea is mó an cstóma. Nuair a bhíonn siad ar bheagán uisce, titeann siad chun a chéile agus caolaíonn an stóma dá réir.
Ní hé an líon céanna stomaí a bhíonn san eipideirm uachtarach agus san eipideirm íochtarach araon, agus i gcásanna áirithe bíonn stómaí a bhíonn stómaí in easnamh ar fad ar an epideirm uachtarach.
Bíonn cealla na méisifille suite istigh i gcorplár an duille, agus is trí na stómaí a ligtear aer isteach chuig dromchlaí fliucha chuid de na cealla; mura mbeadh an teagmháil sin acu leis an atmaisféar, ní tharlódh ionsú dé-ocsaide charbóin ar chor ar bith. Nuair a bhuaileann dé-ocsaíd charbóin atmaisféarach leis an scannán uisce a bhíonn ar na cealla piolise agus ar na cealla spúinsiúla, tuaslagaann sí; is féidir í a ionsú trí na cillbhallaí ansin.
## Tagairtí
Marie Stopes

mion|Pósadh sa bhliain 1918 le Humphrey Verdon Roe |clé
Tacadóir luath leis an breithrialú ab ea **Marie Stopes** (15 Deireadh Fómhair 1880 - 2 Deireadh Fómhair 1858). Pailae-onteolaí agus sufraigéid ab ea í freisin.

## Beatha
clé|mion
Rugadh Stopes i nDún Éideann ar 15 Deireadh Fómhair 1880, ach d'fhás sí suas i Londain. Bhí clú na fíneáltachta uirthi. Thuill sí céim dochtúra sa phailé-ointeolaíocht sa Choláiste Ollscoile, Londain sa bhliain 1905 agus in aois 25 di. D'oibrigh sí ansin mar pailae-ointeolaí in Ollscoil Manchester.  

Phós sí  Reginald Ruggles Gates in 1911, agus tugadh neamhniú pósta dí sa bhliain 1914. Bhí Stopes "scafa chun gnéis", nó rómhiangasach, a dúirt Gates. Bhí Gates éagumasach, de réir Stopes.  

Bhí leannán aici le linn an Chogaidh Mhóir, Aylmer Maude, "Úna" an leasainm a thug sé ar Stopes.  

Phós Stopes arís sa bhliain 1918, fear saibhir darbh ainm Humphrey Verdon Roe agus bhí mac acu in 1924.  

Bhí Stopes scanraithe le cé chomh neamhullmhaithe a bhí mná is fir óga ag tosú ar a mbeatha phósta dóibh. Ní raibh oideachas gnéis ar bith sa chéad leath den fhichiú haois.  

Foilsíodh an leabhar “*Grá an Phósta*” nó "*Married Love*" le Marie Stopes ar  26 Márta 1918. Spreag an leabhar an-chonspóid ag an am. Bhí leabhar sárdhíola aici an bhliain dár gcionn, "*Wise Parenthood: a Book for Married People;.*  
Bhunaigh Stopes a céad chlinic chun breithrialú a chuir ar fáil i Holloway Londain ar an 17 Márta 1921. mion|
Spreag ''Grá an Phósta'' (1918) an-chonspóid. 
|clé

### Eoiginic agus ciníochas
Bhí gnéithe eoiginic agus ciníoch ag baint len obair. Ba bhean í lena linn. Bhí Stopes ag iarraidh lucht den "íseal aicme" a laghdú. Ba maith léi aimridiú éigeantach a chur i bhfeidhm. Ach ní raibh sí i bhfabhar ginmhilleadh ar chor ar bith.

Ní raibh aon cheilt ar an gciníochas ina cuid ráiteas. Scríobh sí filíocht, le claonadh polaitiúil, mar shampla “Catholics, Prussians, the Jews and the Russians, all are a curse, or something worse.”  Bhí Stopes i dteagmháil le Adolf Hitler ar feadh tamaill.

## Féach freisin

* Pailé-ointeolaíocht

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1958
Catagóir:Breithrialú
Catagóir:Daoine a rugadh i 1880
Catagóir:Eoiginic
Catagóir:Sufraigéidí
Catagóir:Oideachasóirí
Catagóir:Pailé-ointeolaithe
Stóráil teasa

Bealach chun teas a stóráil le scaoileadh amach níos déanaí. Sa téitheoir stórála baile, bíonn brící móra asúite teasa. Bíonn cornaí leictreacha fite fuaite iontu, agus nuair a lasctar na ciorcaid seo i rith na hoíche éiríonn na cornaí te is téann siad na brící. Ar maidin lasctar na ciorcaid seo as, agus radaíonn na brící a gcuid teasa go mall i rith an lae. Prionsabal stórála eile is ea ábhar a athraíonn a phas de réir mar a radaíonn an teas uaidh. Sampla is ea salann Glauber, a leánn ag 31&nbsp;°C: téitear is leátar é le cornaí leictreacha i rith na hoíche, agus reonn sé de réir mar a radaíonn a theas stóráilte i rith an lae.

## Tagairtí
Stórasc

Guma cumhra a fhaightear trí ghearrthacha a dhéanamh i stoc an ghuma mhilis nó an chrann stóraisc (crann beag duillsilteach le crobhaingí crochta de 3-6 bhláth bán, dúchasach do réigiún na Meánmhara).

## Tagairtí
Horst Störmer

Fisiceoir a rugadh i bhFrankfurt-am-Main na Gearmáine is ea **Horst L. Störmer** (1949-). Le Robert Laughlin is Daniel Tsui, bhuaigh sé Duais Nobel sa bhfisic i 1998 as a shaothar chun iarmhairt chodánach Hall a fhionnadh is a mhíniú i 1982. 

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Antonio Stradivari

deas|250px|thumb|Antonio Stradivari
Déantóir veidhlíní a rugadh i gCremona na hIodáile ab ea **Antonio Stradivarius** (c 1644- 18 Nollaig 1737). Uaireanta baintear úsáid as an leagan Laidine dá ainm, mar atá **Antonius Stradivarius**. Meastar nach bhfuil sárú ar na gléasanna is fearr uaidh. Rinne sé níos mó ná 1,000 veidhlín, vióla is dordveidhlín ó 1666. B'fhéidir go bhfuil 650 díobh ann fós, agus is gnách "Stradivarius" nó fiú "Strad" a thabhairt ar na huirlisí a rinne sé.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1644
Catagóir:Básanna i 1737
Straidhn

An t-athrú codánach, sloinnte mar uimhir, i dtoisí réada a chuirtear faoi strus. Nuair is fórsa a fheidhmíonn ar feadh ais an réada a bhíonn i gceist, straidhn líneach a tharlaíonn, an t-athrú sa bhfad, roinnte ar an mbunfhad. Straidhn thoirtmhéadrach, an t-athrú codánach sa toirt, a tharlaíonn do réad a bhrúitear ar gach taobh. Tarlaíonn straidhn fhiartha mar fhreagairt ar fhórsa casta.

## Tagairtí
Stratacumalas

[mion|Scamaill stratacumalais os cionn [Pennsylvania]]
Scamaill ag airde íseal, timpeall 0.5-2 km, le cruthanna carnacha cruinne. Rolltar cisil scamall i gcruthanna cruinne. Bán nó liath.

## Tagairtí

Catagóir:Scamaill
Stratagrafaíocht

thumb|250px|Geolaí ag Quebrada de Cafayate, Salta, an Airgintín.
Is éard is **stratagrafaíocht** ann ná brainse den gheolaíocht ina ndéantar staidéar ar ord srathaithe na gcarraigeacha, de ghnáth carraigeacha dríodair. Bíonn mar aidhm ag eolaithe sa bhrainse seo athruithe sna cúinsí dríodair a shoiléiriú agus comhghaolta a iniúchadh idir carraigeacha den aois chéanna ach ó áiteanna difriúla, maidir lena gcomhdhéanamh is na hiontaisí iontu.

## Tagairtí
Stratas

An ciseal scamall is ísle san atmaisféar. Déanta as braonta uisce, tugann siad coinníollacha marbhánta dorcha ceobhránacha a bhaineann leis an teascán te de lagbhrú. Faightear iad suas le timpeall 0.5 km. Os a chionn sin cruthaítear an stratacumalas, an nimbeastratas, is an t-altastratas. 

## Tagairtí

Catagóir:Scamaill
Strataisféar

An chuid d'atmaisféar an Domhain os cionn an trópaisféir, ag tosú ag airde 8-16 km, mar a bhfuil an trópastad, suas go dtí airde 50 km. Tá an ciseal ózóin ag a bhun. Ar dtús fanann an teocht sa strataisféar tairiseach, agus ansin méadaíonn sé de réir mar a mhéadaíonn an airde, agus mar sin tá aer níos teo ina luí ar aer níos fuaire ann. Is cobhsaí an strataisféar mar sin, gan scamaill, gan ach meascadh mall ceartingearach den aer ann. De bharr an easpa measctha seo, má théann aon truailliú isteach ann, fanann sé ann ar feadh na mblianta, gafa ag an gciseal inbhéartaithe sa trópastad.

## Tagairtí
Johann (Óg) Strauß

Veidhleadóir, stiúrthóir is cumadóir a rugadh i Neubau gar do Vín na hOstaire, mac le sean-Johann Strauß ab ea **Johann (Óg) Strauß** (25 Deireadh Fómhair 1825 - 3 Meitheamh 1899). Chum sé níos mó ná 400 válsa — ina measc *An der schönen blauen Donau* (Ar an Danóib Ghorm, 1867) agus *Geschichten aus dem Wienerwald* (Scéalta as Coillte na Víne, 1868)—polcaí, máirseálacha, cuid mhaith ceolchluichí — ina measc *Die Fledermaus* (An Ialtóg, 1874)—agus an píosa ceoil coirme fíorchoitianta *Perpetuum Mobile* (Síorghluaiseacht).

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Ostaracha
Catagóir:Cumadóirí Ostaracha
Catagóir:Daoine as Vín
Catagóir:Daoine a rugadh i 1825
Catagóir:Básanna i 1899
Richard Strauß

Cumadóir Gearmánach a rugadh i München ab ea **Richard Strauß** (11 Meitheamh 1864 – 8 Meán Fómhair 1949). Cáil air as a dhánta siansacha *Till Eulenspiegels lustige Streiche* (Cleasa Meidhreacha Till Eulenspiegel, 1894-1895), *Also sprach Zarathustra* (Mar Seo a Labhair Saratóst, 1895-1896) agus a cheoldráma *Der Rosenkavalier* (Fear Uasal na Rós, 1911).

## Tagairtí

Catagóir:Ceapadóirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1864
Catagóir:Básanna i 1949
Streptococcus

mion|clé|''Streptococcus viridans''
Baictéar sféarúil nó ubhchruthach a fhaightear i slabhraí is ea ***Streptococcus***. 

Fulaingíonn sé ocsaigin, ach ní bhaineann úsáid aisti ina mheitibileacht. 

Tagann cuid de na cineálacha i bhfeidhm i gcoipeadh déiríochta. 

Faightear cineálacha eile i gconair díleá ainmhithe, agus is féidir go gcuireann siad tús le galair. 

Streipteacocais ar leith a chuireann tús le fiabhras dearg agus niúmóine.

## Tagairtí

Catagóir:Baictéareolaíocht
Streiptimícin

Frithbheathach a fionnadh i 1944, an chéad druga éifeachtach i gcóireáil chliniciúil ar an eitinn. Uaireanta bíonn fo-iarsmaí dochracha air, bodhaire mar shampla. D'éirigh friotaíocht bhitheolaíoch ina choinne fiú sna blianta luatha, ach úsáidtear fós é i manglaim drugaí i gcoinne na heitinne. Úsáidtear freisin é i gcoinne ionfhabhtuithe neamhchoitianta nach mbíonn frithbheathaigh níos sábháilte éifeachtach leo, an phlá mar shampla. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Leigheas
Catagóir:Drugaí
Stricnín

Alcalóideach nimhiúil, i láthair i mbaill den ghné strychnos, crainn spíonacha nó toim dreapaire le teannóga cosúil le crúcaí, atá dúchasach do na trópaicí. Tugadh isteach sa Ghearmáin é mar nimh francach sa 16ú céad. Úsáideadh go forleathan sa mhíochaine é, ach níl feidhm chliniciúil rathúil ar bith aige. Tarlaíonn nimhiú taismeach leis anois is arís, agus aisficse a mharaíonn duine. Meascann mangairí drugaí é le hearóin chun í a ramhrú, mar is púdair bhána an dá ábhar le blais chosúla shearbha. 

## Tagairtí
Stróbalas

Grúpa cónúil duilleog nó struchtúr ar dhéanamh duilleog, a iompraíonn spóragáin agus a fhaightear i bplandaí feadánacha a bheireann spóir. I ngimnispeirmeach, is cón adhmadach é, agus is inaitheanta é i bplandaí buntúsacha áirithe is bláthanna cosúil leis an magnóilia.

## Tagairtí
Stratas ceirmeach

Bealach chun ciorcaid mhóra leictreonacha a dhéanamh ó shlisní trí iad a shéalú i dtíle ceirmeach. Cosúil le clár ciorcad priontáilte, ach cuid mhaith níos iontaofa.

## Tagairtí
Johann Strauss, athair

Cumadóir is stiúrthóir, a rugadh i Vín, ab ea **Johann Strauss, athair** (14 Márta 1804 – 25 Meán Fómhair 1849). I gcomhar le Josef Lanner, bhunaigh sé traidisiún válsa na Víne. Rinne sé an-chuid turas ar fud na hEorpa lena cheolfhoireann féin, agus chum cuid mhaith máirseálacha, Máirseáil Radetsky ina measc, agus an-chuid valsaí.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1804
Catagóir:Básanna i 1849
Catagóir:Cumadóirí Ostaracha
Stróbascóp

Feiste a dhéanann bíoga gearra solais go tréimhsiúil le lampa stua mearcair. Bíonn minicíocht na mbíog inathraithe, suas leis na mílte in aghaidh an tsoicind. I ngrianghrafadóireacht, is féidir cuid mhaith íomhánna a dhéanamh de réad atá faoi ghluaiseacht i nochtadh amháin, agus mar sin i bpictiúr amháin.

## Tagairtí
Stróbasplanc

Taifead fótagrafach ar réad inghluaiste trí nochtaí an-ghearra tréimhsiúla, le cabhair splancshoilsithe leictreonaigh agus an chomhla oscailte. I gcineamatagrafaíocht úsáidtear stróbashoilsiú le splanc leictreonach, sioncronaithe le ráta frámaí an cheamara, chun íomhánna géara de réada atá ag gluaiseacht go han-tapa a tháirgeadh.

## Tagairtí
Stróc teasa

Éirí i dteocht duine (go minic os cionn 41&nbsp;°C) nó ainmhí eile, a tharlaíonn nuair is mó an táirgeadh teasa sa cholainn ná an chailliúint teasa, mar shampla in obair nó aclaíocht throm, tinneas fiabhrasach, nó le linn do theocht na timpeallachta a bheith ró-ard. Éiríonn na torthaí cliniciúla ón ardú teochta is dísciú. Tarlaíonn laige is urlacan, agus ina dhiaidh sin cailliúint comhfheasa is cliseadh na nduán. Mar chóireáil, ní mór an cholainn a fhuarú go práinneach is a hiodráitiú. Tugtar *béim gréine* ar an riocht seo freisin, ach ní gá go mbeidh duine amuigh faoin nGrian chun go dtarlóidh sé.

## Tagairtí
Stroighin

Go ginearálta, aon ábhar a ghreamaíonn le dhá ábhar eile nach ngreamaíonn le chéile. De ghnáth, áfach, stroighin Portland a bhíonn i gceist, ábhar mianrach saorga a úsáidtear i dtógáil foirgneamh is struchtúir innealtóireachta. Déantar í seo trí chré is aolchloch a théamh i bhfreangán chun clincear a tháirgeadh, agus ansin meiltear é seo ina phúdar mín. Nuair a chuirtear uisce leis an bpúdar seo, déanann sé ábhar bog inláimhsithe a théachtann ina ábhar crua trí shileacáití hiodráitithe a chruthú. De ghnáth, measctar í le hábhair mhianracha eile (gaineamh, cloch) chun coincréití éagsúla a tháirgeadh, nó moirtéar a dhéanamh chun brící a ghreamú le chéile. 

## Tagairtí

Catagóir:Saoirseacht
Stroighniú

Mionathrú an chisil dhromchlaigh ar mhiotal tríd an miotal a théamh is a phacáil in ábhar ar leith a idirleathfaidh isteach sa mhiotal. An bealach is ársa chun cruach a dhéanamh, an t-iarann a théamh is é pacáilte i ngualach.

## Tagairtí
Strufal

Corp torthaithe faoi thalamh fungais ar leith. Faightear go minic in ithreacha faoi choillte fáibhile é. Méith nó céiriúil. Fanann sé iata, agus níl aon bhealach gníomhach chun na spóir a scaipeadh. Measann cuid mhaith daoine gur sócamas é. 

## Tagairtí
Strus (fisic)

Sa bhfisic, an fórsa (i niútain, N) in aghaidh aonad fairsinge (i méadair chearnacha, m2) a fheidhmíonn ar réad chun é a dhíchumadh. Mar shampla, má tá fórsa F i bhfeidhm ar feadh barra d'fhairsinge thrasghearrtha A, strus líneach F/A a bhíonn i bhfeidhm, agus is i bpascail (Pa) a thomhaistear é. Fórsa mar seo a bhíonn i gceist, ag iarraidh cisil chongaracha an ábhair a tharraingt óna chéile i strus teanntachta, nó leis na cisil sin a bhrú le chéile i strus comhbhrúiteach. Nuair is fórsa casta a bhíonn i bhfeidhm, is strus fiartha a thoradh, agus is é an díchumadh a tharlaíonn ná sleamhnú na gciseal cóngarach i leataobh thar a chéile.

## Tagairtí

Catagóir:Fisic
Strus (síceolaíocht)

Sa tsíceolaíocht, iarmhairtí a tharlaíonn nuair a bhíonn cúinsí seachtracha (strusóirí) ag feidhmiú ar dhuine, agus a iompraíonn sé é féin ar bhealaí nósúla ar leith (freagairt ar strus). Is féidir go mbeidh na strusóirí fisiciúil (torann, teas) nó síceolaíoch (bás, dífhostaíocht), ach braitheann an fhreagairt ar conas a ghlacann an duine leo. Taobh istigh den fhreagairt ar strus, bíonn iarmhairtí fiseolaíocha — díshionchrónú na coirtéise is fuascailt hormóin struis ar leith — agus iarmhairtí iompair — roghnaíocht aire, cailliúint cuimhne, nó gníomhaíocht uathchórasach (cosúil le cur allais). I measc na straitéisí a ghabhann daoine chucu chun an lámh in uachtar a fháil air, tá séanadh go bhfuil na cúinsí struis ann ar chor ar bith, agus meabhrú na dála a mheasúnú go réasúnach.

## Tagairtí
Strus geopaiteach

Téarma a chuimsíonn gach saghas strus nádúrtha nó saorga comhshaoil ar dhaoine, ach den chuid is mó, iarmhairtí dochracha radaíochtaí, gás radóin is truaillithe eile. Is féidir go gcuirfidh siad isteach ar shláinte daoine is ainmhithe, agus go dtarlóidh easuan, dúlagar, scoilteacha, hipirtheannas, fiú ailse dá mbarr.

## Tagairtí
Strusanailís

Bealaí chun an strus taobh istigh de struchtúr a réamhinsint is a mhonatóiriú. Is é an toradh ar strus ná díchumadh an ábhair atá faoi strus. Tá dhá phríomhshaghas struis ann: strus normálta nó díreach (teannas trí tharraingt nó comhbhrú trí bhrú), agus strus fiartha ar strus i leataobh é. Comhchruinníonn strus ag pointí mar a n-athraíonn cruth an ábhair, agus de réir mar a ghéaraíonn an t-athrú is amhlaidh a mhéadaíonn an strus. Is féidir feidhm a bhaint as ríomhaire chun na struis i struchtúr faoi ualaigh phraiticiúla éagsúla a ríomh. Is bealach é strusanailís fhótaileaisteach chun na struis a dhéanamh infheicthe. Déantar mionsamhail phlaisteach thrédhearcach den struchtúr atá le tástáil. Cuirtear ualaigh (fórsaí) chuí i bhfeidhm ar an struchtúr, agus breathnaítear air trí scagairí polarúcháin. De bhrí go n-athraíonn an strus (is an straidhn chomhthorthach) airíonna polarúcháin an phlaistigh, feictear patrún de fhrainsí daite. Bíonn na frainsí níos dlúithe le chéile sna haiteanna is mó an strus is an straidhn.

## Tagairtí
Strustuirse

Laige a fhásann i struchtúr miotalach a fhulaingíonn struis atrialacha, is cuma uaineach nó tréimhsiúil iad. Mar thoradh ar an lagú leanúnach seo, is féidir go gclisfidh an struchtúr faoi ualach a bhíodh sé in ann a sheasamh is a iompar go héasca (gan cliseadh) ar dtús. Bhí an feiniméan ar eolas sa 19ú céad, ach rinneadh staidéar an-dian uirthi i ndiaidh tubaiste eitleáin Comet i 1954. Tuigtear gur meicníocht cosúil le sip ag leibhéal na n-adamh i struchtúr criostalta an mhiotail a bhíonn i gceist, agus deartar struchtúir mhiotalacha chun strustuirse a sheachaint, páirteanna íogaire i struchtúr a thástáil go rialta, is páirteanna nua a chur ina n-ionad go rialta.

## Tagairtí
Struchtúr leictreonach

Is féidir leis na hadaimh i solad nascadh le chéile ar 3 bhealach. I solaid ianacha, cosúil le salann (clóiríd sóidiam, NaCl), cruthaíonn malartú leictreon nasc ianach idir iain luchtaithe. I solaid chomhfhiúsacha, cosúil le carbón is sileacan, roinneann adaimh chóngaracha leictreoin eatarthu, rud a chruthaíonn naisc chomhfhiúsacha. Sa dá chás seo bíonn na leictreoin ceaptha ag na hadaimh ar leith i nasc ar bith, agus is inslitheoir an solad. I miotail, deonann gach adamh leictreon amháin nó níos mó do mhuir leictreon atá beagnach saor (an gás saorleictreon) a bhfuil an t-eagar ian miotalach luchtaithe go dearfach báite inti. Nasc dáilte miotalach is ea an córas seo. Mar gheall ar an ngás saorleictreon, is seoltóir maith leictreach is teirmeach an miotal. Tagann an saghas nasctha san áireamh in airíonna fisiciúla is meicniúla uile na solad.

## Tagairtí
Struve

Clann ar bhain 4 ghlúin di cáil amach sa réalteolaíocht. Rugadh Friedrich Georg Wilhelm von Struve (1793-1864) sa Ghearmáin, agus bhí sé ina stiúrthóir ar Réadlann Dorpat san Eastóin ó 1818. Ceapadh a mhac Otto W. Struve (1819-1905) ina stiúrthóir ar Réadlann Pulkova i 1861. I 1904 ceapadh mac leis sin, Karl Hermann Struve (1854-1920), ina stiúrthóir ar Réadlann Bheirlín, agus tháinig mac níos óige, Gustav Wilhelm Ludwig Struve (1858-1920), le bheith ina stiúrthóir ar Réadlann Karkov i 1894. D'imigh a mhac siúd, Otto Struve (1897-1963), chuig na Stáit Aontaithe i 1921. Bhunaigh is stiúraigh sé Réadlann McDonald ansin (1939-1947), agus ceapadh é mar chéad stiúrthóir ar Réadlann Náisiúnta Radairéalteolaíochta na Stát Aontaithe (1959-1962). Bronnadh bonn órga an chomhlacht ríoga réalteolaíochta ar bhall de gach glúin, éacht uathúil.

## Tagairtí
Stua

Cuid de chuar (go minic stua ciorcail, cuid d'imlíne ciorcail) a chuireann teorainn le réigiún. Is é fad stua ciorcail de gha r, a iompraíonn uillinn θ ag lár an chiorcail, ná r θ. Nuair θ > π i stua ciorcail, tugtar *an mórstua* ar an stua, agus tugtar *an mionstua* ar an stua iarmharach níos lú. 

## Tagairtí
Stuabhealach

San ailtireacht, áiléar taobh istigh d'fhoirgneamh taobh thiar de cholúnáid. ag tabhairt aghaidh ar ghairdín, sráid nó cearnóg. Uaireanta, is struchtúr scartha é.

## Tagairtí
John McDouall Stuart

Taiscéalaí a rugadh i nDíseart na hAlban ab ea **John McDouall Stuart** (7 Meán Fómhair 1815 – 5 Meitheamh 1866). Thionlaic sé Charles Sturt ar a aistear (1844-1846), agus i 1860 thrasnaigh sé an Astráil ó dheisceart go tuaisceart. Ainmníodh Sliabh Stuart ansin as.

## Tagairtí

Catagóir:Taiscéalaithe Albannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1815
Catagóir:Básanna i 1866
George Stubbs

Anatamaí, péintéir is greanadóir a rugadh i Learpholl ab ea **George Stubbs** (25 Lúnasa 1774 –10 Iúil 1806). Ardcháil air as a phéintéireacht ar eachtraí spórtúla, péintéireacht capall go háirithe.

## Tagairtí

Catagóir:Péintéirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1774
Catagóir:Básanna i 1806
Támhachán

Druga a úsáidtear chun othair imníocha a shuaimhniú gan iad a chur ina gcodladh. I gcás cuid mhaith támhachán, feidhmíonn siad mar oibreáin codlata nuair is mór an dáileog. Le fada, ba é fionóbarbatón an támhachán ba choitianta, ach tá drugaí nua curtha ina ionad, cosúil leis na beansóidé-asaipíní (mar shampla, dé-asaipeam) atá níos sábháilte ná dionóbarbatón. Sa 19ú céad bhíodh bróimídí, hiodráit clórail is paraildéad in úsáid.

## Tagairtí
Suaiteacht

Nuair a tharlaíonn athruithe sa bhrú is an luas go taomach an t-am ar fad i sreabhadh sreabháin (mar sampla, an ghaoth nó uisce ag déanamh guairneán timpeall ar bhac sa sreabhadh). Éiríonn an sreabhadh i bpíobán suaite nuair a mhéadaíonn an ráta sreafa a dhóthain. 

## Tagairtí
Suaitheadh (iarann)

Ciall amháin is ea an próiseas chun muciarann (le tiúchan ard carbóin) a mhalartú ina iarann saoirsithe (le tiúchan an-íseal carbóin) trína leá i bhfoirnéis bheag ina n-oibrítear é chun an carbón a bhaint as trí ocsaídiú leis an aer, agus an tslaig a bhaint trí easbhrú. Dhéantaí é seo leis na lámha, ach déantar go meicniúil anois é. Ciall eile is ea corraí meascán coincréite chun síothlú a chur ar aghaidh is comhdhéanamh aonfhoirmeach a bhaint amach.

## Tagairtí
Suanacht

Sa bhitheolaíocht, is éard is **suanacht** ann ná staid neamhghníomhaíochta coibhneasta meitibilí i bplanda nó ainmhí, mar a fhaightear sa gheimhreadh (geimhriú) is an samhradh (samhrú). Úsáidtear an coincheap maidir le síolta is bachlóga inmharthana nach nginidíonn nó nach bpéacann faoi chúinsí fabhracha. 

## Tagairtí
Suansiúl

Is éard is **suansiúl** ann ná riocht ina n-éiríonn duine atá ina chodladh ón leaba is a shiúlann mórthimpeall ar feadh tréimhse. Ní bhíonn aon bhaint aige le brionglóidí, ach tarlaíonn sé go príomha nuair a bhíonn duine faoi strus. Níos coitianta i measc páistí, agus den chuid is mó tagann deireadh leis faoi theacht in oirbheart don pháiste. Meastar nach mbíonn aon iarmhairtí fadtréimhseacha air, agus is é an rud is tábhachtaí ná timpeallacht shábháilte a soláthar don suansiúlaí (mar shampla, an bealach go dtí staighre a chosc).

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Codladh
Substaint P

Substaint cheimiceach (peiptíd) a fhaightear ar fud na colainne, agus ag tiúchan an-ard sa phutóg, corda an dromlaigh is an inchinn. Ní léir fós a feidhm fhiseolaíoch. Is féidir go bhfeidhmíonn sí mar néartharchuradóir sna néaróin a iompraíonn eolas céadfach ó ghabhdóirí forimeallacha péine isteach sa néarchóras lárnach.

## Tagairtí

Catagóir:Néaranatamaíocht
Stucó

Plástar ardchaighdeáin a úsáidtear go minic in ailtireacht chlasaiceach chun snoíodóireacht mhaisithe ísealrilífe is mhúnlaithe a dhéanamh. Is minic a úsáidtear é mar rindreáil neamhchostasach in ionad cloiche agus dealramh cloiche uirthi. 

## Tagairtí
Charles Sturt

Taiscéalaí Briotanach a rugadh san India ab ea **Charles Sturt** (1795-1869). Chuaigh sé mar chaptaen san arm don Astráil, agus bhí ina cheannaire ar 3 aistear tábhachtach (1828-1845) a tháinig ar Abhainn Darling (1828) is íochtar Abhainn Murray (1830).

## Tagairtí

Catagóir:Taiscéalaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1795
Catagóir:Básanna i 1869
Súdaireacht

mion|Súdaireacht á déanamh sna 1880idí
Is éard is **súdaireacht** ann ná próiseas chun seithe amh ainmhí a athrú ina leathar buan solúbtha. Glantar an tseithe agus fliúchtar tríd is tríd í i dtuaslagáin d'úisc phlandúla ina bhfuil tainniní (mar shampla, coirt dara) nó, ón 19ú céad, i salainn cróim.

## Tagairtí

Catagóir:Déantúsaíocht