Bréagnuacht

mion
Is éard atá i gceist leis an m**bréagnuacht** (nó **bréagaisnéis**, **nuacht bhréige** nó  fiú ‘**bobnuacht**’,  Béarla: 'fake news') -- ná iarracht a dhéantar de bhun tola chun eolas míchruinn, nó bréageolas fiú, a scaipeadh. De ghnáth, baineann lucht na bréagnuachta úsáid as ceannlínte tarraingteacha agus scéalta nuachta bréagacha chun daoine a spreagadh chun na scéalta sin a roinnt ar líne.
clé|mion|Bunléaráid le Frederick Burr Opper sa bhliain 1894, SAMmion|Agóid, Los Angeles, Eanáir 2017

## Stair
"Sin é mo scéal agus má tá bréag ann bíodh, mar ní mise a chum ná a cheap é", a deireadh na scéalaithe in Éirinn fadó. Bhí ar an lucht éisteachta a n-intinn féin a dhéanamh suas maidir lena chruinneas. 

Tá fhios againn go raibh an bhréagaisnéis go mór in úsáid ag na Naitsithe, a thug go dtí hardleibhéal díobhála agus oilc é.  Cúpla bliain níos déanaí, sna tíortha cumannacha, bhí na hintinní á líonadh le bolscaireacht. 
[mion|alt [https://www.factcheck.org/ FactCheck.org] (2016)  "How to Spot Fake News"](https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:How_To_Spot_Fake_News.jpg)
Sna 2010idi, tháinig coincheap na bréagnuachta chun cinn arís agus tús á chur le seal an Uachtaráin Donald Trump sa Teach Bán sa bhliain 2017. Tháinig an coincheap i mbéal tar éis do Kellyanne Conway, comhairleoir speisialta do Trump, trácht a dhéanamh ar "fhiricí malartacha" (Béarla: “alternative facts”) agus ise ag maíomh faoi slua ollmhór, mar dhea, ag insealbhú Trump ar an 20 Eanáir 2017. 

## Eolas
D'oiriúnaigh Leabharlann COBÁC a dtreoir úsáideach, a mhíníonn cad is nuacht bhréige ann, na rudaí a d'fhéadfadh taobh thiar di agus roinnt bealaí chun í a aithint, chun í a cheangal leis na dúshláin ar leith a bhaineann le paindéim COVID-19 agus an mhífhaisnéis is an bhréagaisnéis a chuirtear amach maidir léi.

Moltar (ar bemediasmart.ie nó  FactCheck.org mar shampla) do dhaoine scéalta nuachta a mheá de réir na dtreoracha seo a leanas:

* STOPː Ná bí ag brath ar cheannlíne
* SMAOINIGHː Breathnaigh ar stíl an scéil, agus cuardaigh an scéal céanna in áiteanna eile
* DEIMHNIGHː Breathnaigh go cúramach ar na foinsí

[mion|"[https://www.climatechangecommunication.org/conspiracy-theory-handbook/ The Conspiracy Theory Handbook]",  https://www.climatechangecommunication.org/ George Mason University]Cuireann an bréagnuacht i gcuimhne dúinn: aon uair atá muid ag léamh nuachta ar líne, caithfidh muid an cheist a chur orainn féin: 'cé a scríobh an scéal seo agus cén fáth ar scríobh siad é?

## In Éirinn
In 2024, dúirt Art O’Leary, Príomhfheidhmeannach an Choimisiúin Toghcháin, “Chomh fada is atá an daonlathas féin ann, tá na hiarrachtaí seo ar bun vótóirí a chur dá mbuille, a n-intinn a athrú agus mearbhall a chur orthu, ach is ag éirí níos casta agus níos sofaisticiúla atá na seifteanna a mbaintear leas astu. An mana ba cheart a bheith againn ná a bheith cúramach i gcónaí agus ní mór don uile dhuine sin obair an tseiceálaí fíricí a dhéanamh dúinn féin.”

Mar sin ba chóir go mbeadh an t-amhras céanna ar dhaoine faoi chúrsaí nuachta gach lá is bhíonn orthu ar an 1 Aibreáin nuair a chuirtear scéalta bréige amach ar mhaithe leis an gcraic. Na ceisteanna a chur orainn féin: 

* Cé atá á insint seo dom? 
* Conas go bhfuil a fhios agam go bhfuil seo fíor?, agus  
* An bhfuil foinsí iontaofa eile ann?

## Féach freisin

* Bolscaireacht
* Coimisiún Toghcháin (Éire)

## Tagairtí

*

Catagóir:Bolscaireacht
Catagóir:Bréagnuacht