Ríthe Ailigh

[200px|mion|[Grianán Ailigh]]

**Ríthe Ailigh** ba ea an teideal a thugtaí ar cheannairí Uí Néill an Tuaiscirt, is é sin, críocha Cineál Chonaill agus Cineál Eoghain.  I ndiaidh *[[Cath Cloítech]]* sa bhliain 789, as Cineál Eoghain amháin a tháinig a cheannairí.

Ba é Grianán Ailigh dún na gceannairí, suite ar Chnoc an Ghrianáin, Contae Dhún na nGall.

## Luath-Ríthe (5ú-8ú haoiseanna)
Seo a leanas ríthe níos luaite Cineál Eoghain agus Ailigh:
* Eógan mac Néill Noigallach (bás 465)
* Muiredach mac Eógain (bás c. 489) 
* Muirchertach mac Muiredaig (bás 534)
* Forggus mac Muirchertaig (bás 566) 
* Domnall Ilchelgach mac Muirchertaig (bás 566)
* Báetán mac Muirchertaig (bás 572)
* Eochaid mac Domnaill (bás 572)
* Colcu mac Domnaill (bás 580)
* Colmán Rímid mac Báetáin (bás 604)
* Áed Uaridnach mac Domnaill (bás 612)
* Suibne Menn mac Fiachnai (bás 628)
* Máel Fithrich mac Áedo Uaridnach (bás 630)
* Ernaine mac Fiachnai (bás 636)
* Crundmáel mac Suibni Menn (bás c. 660)
* Ferg mac Crundmaíl (bás c. 668)
* Máel Dúin mac Máele Fithrich (bás 681)
* Fland mac Máele Tuile (bás 700)
* Urthuile mac Máele Tuile (bás 7xx)

## Ríthe idir 700 agus 1185
Seo a leanas ríliosta Ailigh ón mbliain 700 go dtí 1197 (c. ionradh na Normannach). Bhí roinnt dóibh ina Ard-Ríthe na hÉireann.
* Fergal mac Máele Dúin                          700 – 11ú Nollaig 722
* Áed Allán mac Fergaile                         722–743
* Niall Frossach mac Fergaile                    743–770
* Máel Dúin mac Áedo Alláin                      770–788
* Áed Oirdnide mac Néill                         788–819
* Murchad mac Máele Dúin                         819–823
* Niall Caille mac Áeda                           823–846
* Máel Dúin mac Áeda                             846–867
* Áed Findliath mac Néill                      c. 855 – 20ú Samhain 879
* Murchad mac Máele Dúin                         879–887
* Flaithbertach mac Murchado                     887–896
* Domnall mac Áeda                               887–915
* Niall Glúndub mac Áeda                        896 – 15ú Meán Fómhair 919
* Flaithbertach mac Domnaill                     916–919
* Fergal mac Domnaill                            919–938
* Muirchertach mac Néill                         938 – 26ú Feabhra 943.
* Domnall mac Muirchertaig ua Néill              943
* Flaithbertach mac Muirchertaig meic Néill      943
* Ruaidrí ua Canannáin 943-956
* Flaithbertach mac Conchobair                   956–962
* Tadg mac Conchobair                            956–962
* Conn mac Conchobair                            956–962
* Murchad Glun re Lar mac Flaithbertaigh         962–972
* Fergal mac Domnaill meic Conaing               980–989 (ar a dtugtar fós an teideal rí Ailigh ina thásc faoin mbliain 1000)
* Áed mac Domnaill Ua Néill                      989–1004
* Flaithbertach Ua Néill                     1004–1031
* Áed mac Flaithbertaig Ua Néill                 1031–1033
* Flaithbertach Ua Néill (arís)                 1033–1036
* Niall mac Máel Sechnaill                       1036–1061
* Ardgar mac Lochlainn                           1061–1064
* Áed Ua hUalgairg                               1064–1067
* Domnall mac Néill                              1067–1068
* Áed mac Néill                                  1068–1083
* Donnchad mac Néill                             1083–1083
* Domnall Ua Lochlainn=Domhnall Mac Lochlainn                       1083 – 9ú Feabhra 1121
* Conchobar mac Domnaill                         1121–1128
* Magnus Ua Lochlainn                            1128–1129
* Conchobar mac Domnaill                         1129–1136
* Domhnall Mac Lochlainn                         1136-1136
* Muirchertach Mac Lochlainn                 1136–1143
* Domnall Ua Gairmledaig                         1143–1145
* Muirchertach Mac Lochlainn (arís)             1145–1166
* Conchobar mac Muirchertaigh Mac Lochlainn       1166–1167
* Niall Mac Lochlainn                        1167–1176
* Áed in Macáem Tóinlesc Ua Neill            1167–1177
* Mael Sechlainn mac Muirchertaigh Mac Lochlainn  1177–1185

## Ríthe iar-1185
Ón mbliain 1185 ar aghaidh, tugtar an teideal as Rí Thír Eoghain ar ríthe Cineál Eoghain.  Ba é *Áed Buide Ua Néill* (bás 1283) an rí deireanach ar a dtugtar an teideal Rí Ailigh.

* Domhnall Mac Aedh Mac Lochlainn                1185-1186
* Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh                   1186-1187
* Domhnall Mac Aedh Mac Lochlainn (arís)        1187-1188
* Muirchertach Mac Muirchertaigh Mac Lochlainn   1188-1196
* Flaithbheartach Ua Maol Doraidh                1196-1197

## Féach freisin
* Ríthe Éireann
* Grianán Ailigh

## Foinsí
* "Cenel nEogain Kings of Ailech 700-1185", ll 194–195, in *A New History of Ireland*, volume IX, eag. Byrne, Martin, Moody, 1984.
* Francis J. Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* T. M. Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Ailigh
Catagóir:Uí Néill