open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prióireacht Cheanannais

Is prióireacht Agaistíneach é *Prióireacht Cheanannais*' i gContae Chill Chainnigh. Is de bharr an daingnithe a rinne na hAngla-Normannaigh ar Chúige Laighean a bunaíodh Prióireacht Cheanannais. Ba é Geoffrey FitzRobert, a bhí ina ridire tí agus ina chompánach dílis ag William Marshal, a bhunaigh í agus bhí an phrióireacht mar ghné amháin den bhaile nuair a bhunaigh Geoffrey baile mheánaoiseach Cheanannais.

Cé gur bunaíodh í thart ar 1193, tá iarsmaí fairsinge di le feiceáil go fóill sa lá atá inniu ann. Ina measc sin, tá corp na heaglaise, saingeal, séipéal na mban, an clabhstra agus foirgnimh ghaolmhara, chomh maith le hiarsmaí d’otharlann na prióireachta, ceardlann, cistin, oigheann aráin agus muileann. Tarraingíonn na cosaintí meánaoiseacha, atá thart ar an limistéar ar fad, aird ar ghné mhíleata an tsuímh agus is é sin an bunús atá le hainm áitiúil na prióireachta – ‘Seacht gCaisleán Cheanannais’.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann

Catagóir:Mainistreacha Agaistíneach
Catagóir:Creideamh i gContae Chill Chainnigh
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chill Chainnigh
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Ardeaglais Naomh Cainneach

Is ardeaglais de chuid Eaglais na hÉireann suite i gContae Chill Chainnigh í **Ardeaglais Naomh Cainneach**.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ardeaglaisí Anglacánacha in Éirinn
Catagóir:Contae Chill Chainnigh
Baile an Talbóidigh Íochtarach

Is barúntacht suite i gContae Chill Mhantáin é **Baile an Talbóidigh Íochtarach**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Buaile an Chnocáin
* Baile Coimín
* Dún Ard
* Dún Luáin
* Cillín Chaoimhín

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chill Mhantáin
Naomh Cainneach

Ab agus misinéir ab ea Naomh **Cainneach** (nó Canice) (514, 515 nó 527? - 600).  Is duine de Dhá Aspal Déag na hÉireann é.

## Saol
Is i gceantar Chiannachta (Dún Gheimhin) i gContae Dhoire a rugadh  Cainneach circa 514-527. Cé go raibh a muintir bocht, rinne sé staidéar faoi threoir Naomh Finnian i gCluain Ioraird agus faoi Naomh Mobhí i nGlas Naíon. 

D’fhás dlúthchairdeas idir é féin agus Naomh Colm Cille. Ar  feadh tamaill d’oibrigh sé i gcomhar le Colm Cille in Albain agus bhunaigh sé roinnt eaglaisí ansin. 

In Éirinn bhí  a phríomhmhainistir i nAchadh Bhó i gContae Laoise.

Fuair sé bás in Achadh Bhó i gContae Laoise sa bhliain 603.

I bhfad ina dhiaidh sin, tiomnaíodh eaglais do Naomh Cainneach i gCill Chainnigh. Tá dlúthbhaint ag an gcontae le Naomh Cainneach. Fuair sé réidh leis na draoithe i gCill Chainnigh de réir an tseanchais.

Ceiliúrtar a lá féile ar 11 Deireadh Fómhair.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 515 
Catagóir:Daoine a rugadh i 527
Catagóir:Básanna i 600
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Catagóir:Dhá Aspal Déag na hÉireann
Catagóir:Misinéirí
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Sagairt Éireannacha
An Caisleán Nua, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae Chill Mhantáin é **an Caisleán Nua**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Áth na Fuinseoige
* Gleann Fhaidhle (Cuid thuaidh)
* Cill Chomhghaill
* An Caisleán Nua
* Baile an Chinnéidigh

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chill Mhantáin
An tInbhear Mór, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae Chill Mhantáin é **an tInbhear Mór**.

## Liosta lonnaíochtaí

* An tInbhear Mór
* Gleann Fhaidhle
* An Chrois Dhearg

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chill Mhantáin
Ráth an Dúin

Is barúntacht suite i gContae Chill Mhantáin é **Ráth an Dúin**.  Féach freisin Ráth an Dúin, Contae Bhaile Átha Cliath.

## Liosta lonnaíochtaí

* Bré
* Áth na Sceire
* Na Clocha Liatha

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chill Mhantáin
Baile Uí Rónáin, Contae Chill Mhantáin

Is baile fearainn suite i gContae Chill Mhantáin é **Baile Uí Rónáin**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Déocsaíriobós

C5H10O4, siúcra 5 charbón atá an-tábhachtach mar gheall ar a ról san ábhar géiniteach DNA. Bíonn dhá ghrúpa, OH is HO, nasctha le grúpaí fosfáite sa DNA.

## Tagairtí
Dé-ocsán

C4H8O2, leacht gan dath le fiuchphointe 101&nbsp;°C is ea **dé-ocsán**. Úsáidtear é mar thuaslagóir saille is céaracha.

## Tagairtí
Dé-óid

thumb|right|Gar-amhairc de dé-óid, a léiríonn an criostal-leathsheoltóir atá cearnógchruthach (an réad dubh ar chlé).
Feiste leictreonach leathsheoltóra a bhfuil dhá theirminéal uirthi. Seolann sí sruth leictreach go héasca i dtreo amháin, ar a dtugtar *an treo tul-laofa*, agus ní ligeann aon sruth ach ar éigin tríthi sa treo eile, ar a dtugtar *an treo cúl-laofa*. Úsáidtear dé-óideanna mar choigeartóirí chun sruth díreach (SD) a fháil ó shruth ailtéarnach (SA), agus mar bhrathadóirí solais mar is amhlaidh a ritheann sruth cúl-laofa de réir cumhacht an tsolais a thiteann ar an bhfeiste. Tá saghas dé-óide ar leith ann a chruthaíonn voltas trasna uirthi nuair a thul-laobhtar í, agus tugtar *dé-óid fhótavoltach* uirthi seo. Is gléasanna den saghas seo iad na griancheallraí a úsáidtear i spásárthaigh chun leictreachas a sholáthar, agus ar Domhan chun cumhacht leictreach a ghiniúint ó theasradaíocht na Gréine. Tá saghas dé-óide eile ann a astaíonn solas nuair a ritear sruth leictreach chun tosaigh sa tultreo trasna uirthi. Sa bhfeidhmiú seo, tugtar *dé-óid sholasastaitheach (DSA)* ar an ngléas.

## Tagairtí

Catagóir:Leathsheoltóirí
Dé-óid sholasastaíoch

mion|Dé-óidí solasastaíocha éagsúla
Dé-óid bheag leathsheoltóra a astaíonn solas nuair a ritheann sruth tríthi is ea **dé-óid sholasastaíoch** (DÓS) nó **dé-óid astaithe solais**. Braitheann dath an tsolais astaithe ar an ábhar leathsheoltóra sa dé-óid. Úsáidtear na dé-óideanna seo mar shampla i léirithe ar áiritheoirí leictreonacha, agus san asléamh in uaireadóir digiteach.

## Tagairtí
Augustus De Morgan

Matamaiticeoir a rugadh i Madurai na hIndia ab ea **Augustus De Morgan** (1806-1871). Shaothraigh sé coincheap na gcineálacha éagsúla ailgéabair, agus chomhoibrigh le Boole i saothrú na loighce siombailí.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1871
Catagóir:Daoine a rugadh i 1806
Catagóir:Matamaiticeoirí Indiacha
Dé-óid thollánach

[mion|Dé-óid thollánach den chineál 1N3716 ar clé ([léimneoir ar dheis, mar chomparáid)]]
Comhchumar leathsheoltóra ina mbíonn na leathsheoltóirí dópáilte go tiubh ionas go mbíonn an crios comhchumarach an-tanaí ar fad. Tarlaíonn an cliseadh ag voltas beag cúl-laofachta, agus níl aon raon ina bhfuil an fhriotaíocht cúl-laofachta an-ard. Bíonn friotaíocht dhiúltach aici thar chuid dá raon feidhmithe, agus úsáidtear í in aimplitheoirí is ascaltóirí ardmhinicíochta. 

Leo Esaki a cheap an dé-óid thollánach sa bhliain 1957 agus é ag obair le Tokyo Tsushin Kogyo (ar a dtugtar Sony anois).

## Tagairtí
Sliabh Cham an Doire

Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea **Sliabh Cham an Doire** (698 m).

## Tagairtí

Sliabh Cham an Doire
An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin

Is baile suite i gContae Chill Mhantáin é **an Caisleán Nua**.

Ag daonáireamh 2016 bhí daonra 924 ag an bhaile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Mhantáin
Tom na Feannóige

Is coill suite i gContae Chill Mhantáin é **Tom na Feannóige**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Ceantair chomhairle na hAlban

deas|250px|thumb|Ceantair chomhairle na hAlban
Is roinn riaracháin in Albain iad **ceantair chomhairle na hAlban**. Tá 32 comhairlí sa tír.

## Liosta na gComhairlí

# Comhairle Inbhir Chluaidh
# Comhairle Shiorrachd Rinn Friù
# Siorrachd Dhún Bhreatainn an Ear
# Comhairle Dhún Breatainn an Iar 
# Comhairle Cathair Ghlaschú
# Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear 
# Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
# Comhairle na h-Eaglaise Brice 
# Comhairle Lodainn an Iar 
# Comhairle Cathair Dhún Éideann 
# Comhairle Mheadhan Lodainn
# Comhairle Lodainn an Ear
# Comhairle Chlach Mhanainn 
# Comhairle Fíobha
# Comhairle Cathair Dhún Dé
# Comhairle Aonghais 
# Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain 
# Comhairle Cathair Obar Dheathain 
# Comhairle Mhoireibh 
# Comhairle na Gàidhealtachd 
# Comhairle nan Eilean Siar 
# Earra-Ghàidheal agus Bòd 
# Comhairle Pheairt is Cheann Rois 
# Comhairle Shruighlea 
# Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath 
# Comhairle Siorrachd Àir an Ear
# Comhairle Shiorrachd Áir a Deas
# Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh 
# Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas
# Comhairle Chrìochan na h-Alba
# Comhairle Árcaibh
# Comhairle Shealltainn

Catagóir:Ceantair chomhairle na hAlban

Catagóir:Albain
Deoitéiriam

deas|250px|thumb|Deoitéiriam
Iseatóp trom hidrigine ina bhfuil prótón is neodrón sa núicléas (mar mhalairt ar phrótón amháin, mar atá sa bhunhidrigin). Úsáidtear D nó 2H mar shiombail dó. Is deoitéiriam 0.015% den hidrigin nádúrtha. Tugtar *uisce trom* ar uisce atá déanta as (D2O), le dlús 1.1 g cm-3, agus úsáidtear é seo in imoibreoirí núicléacha áirithe. Tábhachtach i gcomhleá núicléach freisin. 

## Tagairtí

Catagóir:Iseatóip
Déphol

mion|VFPt
Scaradh luchtanna atá i gceist le **déphol**. Bíonn déphol ag móilín dé-adamhach nuair a bhíonn leictridhiúltachtaí difriúla ag an dá adamh, agus lucht glan diúltach ag an adamh is leictreadhiúltaí. 

I móilíní iladamhacha, suimíonn na déphoil mar veicteoirí, ionas go mbíonn déphol glan ag an móilín cam, H2O, ach nach mbíonn ag an móilín líneach, CO2 (O=C=O). 

## Tagairtí
 

Catagóir:Leictreachas
Déréim

Rámhlong, Gréagach nó Rómhánach de ghnáth, tiomáinte ag dhá shraith maidí rámha, rámhaithe ag sclábhaithe nó coirpigh. Bhíodh sí feistithe le seol cearnach, le húsáid nuair a bheadh an ghaoth fábhrach.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Báid
Déshiúicríd

Is carbaihiodráit í an **déshiúicríd** ina bhfuil dhá mhóilín chosúla siúcra nasctha le chéile, comhdhlúthaithe le díbirt uisce. Is iad na cinn is flúirsí sa nádúr ná siúcrós (siúcra boird) a chuingríonn móilín glúcóis le móilín fruchtóis, agus lachtós (siúcra bainne) a chuingríonn móilín glúcóis le móilín galachtóis. Is siúcraí aonaonaid iad glúcós, fruchtós is galachtós, agus tugtar *monaishiúicrídí* orthu.

## Tagairtí
Déthonúlacht

Is éard is **déthonúlacht** ann ná tréith ceoil a scríobhtar in dhá ghléas ag an am céanna. Thaitin na díshondais a tharlaíonn sa cheol seo leis an ngrúpa cumadóirí Francacha ar tugadh Les Six (an Seisear) orthu: Darius Milhaud, Francis Poulenc, Arthur Honegger, Georges Auric, Louis Durey, Germaine Tailleferre. Ba dhearg-naimhde iad do cheol rómánsach maisithe Wagner, Strauß is Debussy go luath sa 20ú céad.

## Tagairtí
David Deutsch

Fisiceoir teoiriciúil a rugadh ar 18 Deireadh Fómhair 1953 in Haifa Iosrael is ea **David Deutsch**. Ceannródaí sa ríomhaireacht chandamach atá ann.

Rugadh Deutsch in Haifa do Oskar agus Tikva Deutsch. D'aistrigh siad go Sasana agus d'fhreastail David ar an William Ellis School i Londain sula ndeachaigh sé go Clare College, Cambridge, chun eolaíocht nádúrtha a léamh. Ghlac sé Cuid III de na Mathematical Tripos. Chuaigh sé ansin go Wolfson College, Oxford lena dhochtúireacht san fhisic theoiriciúil a bhaint amach. Scríobh sé a théis faoi réimsetheoiric an chandaim i spás-am cuartha.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Fisiceoirí Iosraelacha
Catagóir:Fisiceoirí Briotanacha
Catagóir:Daoine beo
Fleascán Dewar

[mion|Fleascán Dewar sa [Deutsches Museum i Muenchen]]
Buidéal, inslithe nó teasdíonta ón soitheach ina bhfuil sé, agus dhá bhalla le folús sa log eatarthu, a bhfuil dromchla mín scáthánach ar thaobhanna na mballaí os comhair a chéile. Laghdaíonn na scátháin radaíocht teasa isteach nó amach, cuireann an folús cosc ar sheoladh is comhiompar teasa, agus feidhmíonn an teasdíonadh chun aon seoladh teasa isteach nó amach a laghdú freisin. Cheap James Dewar é chun taighde ar gháis leachtaithe a dhéanamh. Ina dhiaidh sin forbraíodh é le haghaidh úsáidí tionsclaíocha is baile. Tugtar *folúsfhleascán* air freisin, agus teirmeas. 

## Tagairtí
James Dewar

Ceimicí is fisiceoir a rugadh i gCinn Chàrdainn na hAlban ab ea **James Dewar** (20 Meán Fómhair 1842 &ndash; 27 Márta 1923). Sna 1870idí cheap sé fleascán Dewar agus bhain úsáid as ina thaighde ar theochtaí ísle is leachtú gás (1892). Le Frederick Abel (1827-1902) cheap sé coirdít, a d'úsáid arm na Breataine mar phríomhphléascán ar feadh i bhfad. Fuair sé bás i Londain Shasana sa bhliain 1923.

## Tagairtí

Catagóir:Ceimiceoirí Albanacha
Catagóir:Fisiceoirí Albanacha
Catagóir:Ceapadóirí Albanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1842
Catagóir:Básanna i 1923
Iltonúlacht

Tréith cheoil ina n-úsáidtear dhá ghléas, nó níos mó, ag an am céanna. Mar shampla, i dTerzetto Holst (Tríréad, 1924) scríobhadh na páirteanna don fhliúit, an t-óbó is an vióla i 3 ghléas difriúil.

## Tagairtí
Déshúileach

clé|mion|Déshúiligh Seapánacha ó 1969
Ionstraim formhéadaithe optúil le húsáid leis an dá shúil le chéile is ea **déshúileach**. Ainm eile air is ea *cianghloiní*. Bíonn dhá chóras optúla ann is iad nasctha go comhthreomhar le chéile: i ngach ceann acu dhá lionsa dhronnacha, súilphíosa is réadlionsa, chomh maith le priosma chun an fhrithne a dhéanamh ceartdíreach. Déantar fócasú tríd an bhfad idir an dá lionsa ar an dá thaobh a athrú. I gcuid de na hionstraimí (gloiní amharclainne, mar shampla), úsáidtear súilphíosa cuasach chun íomhá cheartdíreach a déanamh gan phriosmaí.

## Tagairtí
Hernando de Soto

Taiscéalaí a rugadh i Jerez de los Caballeros na Spáinne ab ea **Hernando de Soto** (c 1496-1542). Tháinig sé i dtír i bhFlorida i 1539, agus thrasnaigh sé an Mississippi i 1541, ach fuair bás le fiabhras cois na habhann sin.
mion|clé|Turas taiscéalaíochta de Soto mar a ceapadh i 1997 é 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1496
Catagóir:Básanna i 1542
Catagóir:Taiscéalaithe Spáinneacha
Catagóir:Conquistadores
Diabhal Tasmánach

Marsúipiach beag fíochmhar feoiliteach, dúchasach don Tasmáin, is an **diabhal Tasmánach**. De ghnáth, bíonn an ceann mór is na gialla cumasacha, a fhionnadh dubh ach le paistí bána ar a chliabhrach is a gheadán. In suas le 15% díobh bíonn na paistí in easnamh. Itheann sé splíonach den chuid is mó (cnámha is folt san áireamh), ach maraíonn éin, nathracha is ainmhithe eile freisin. I mbaol dul in éag sa nádúr sa Tasmáin.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Marsúipiaigh
Diafantas

Matamaiticeoir Gréagach a d'oibrigh i gCathair Alastair ab ea **Diafantas** (c 200-c 284). Is eol gur scríobh sé 3 shaothar, ach ní mhaireann ach 6 leabhar dá *Arithmetica* (Uimhríocht), an tráchtas is luaithe ar an ailgéabar atá ar fáil. 

## Tagairtí
Diabhalroc

Aon cheann de na roic fhathachúla atá forleathan in uiscí dromchlacha na bhfarraigí trópaiceacha is measartha. Déanann na heití brollaigh mar a bheadh sciatháin mhóra thriantánacha. Suas le 6 m ar leithead, taobhanna an chinn fadaithe mar adharca feolmhara, an t-eireaball cosúil le lascnaid. Beirtear an t-óg beo. Itheann sé planctóin is éisc bheaga. 

## Tagairtí
Cothromóidí Diafantais

deas|200px|thumb|Cothromóidí Diafantais
Cothromóidí atá dochinntithe iontu féin, ach réitigh orthu i sraith slánuimhreacha. Mar shampla, tá réitigh ar an gcothromóid 3 x + 4 y = 11 sa bhfoirm x = 1-4 λ, y = 2 + 3 λ, mar a bhfuil λ ina shlánuimhir.

## Tagairtí

Catagóir:Cothromóidí
Diagnóis gruaige

deas|250px|thumb|Diagnóis gruaige
Is féidir sampla gruaige a mhionanailísiú chun an leibhéal mianraí sa cholainn a thomhas le céimíocht cothaithe an duine a mheas, nó aon ábhar dochrach, cosúil le halúmanam nó luaidhe, a bhrath. Ní mór na ribí samplacha a phiocadh amach seachas iad a ghearradh, agus ag baic an mhuiníl mar a bhfásann an ghruaig níos tapa ná áit ar bith eile. Is fearr iontaofa na torthaí ar an tástáil seo nuair a dhéantar an anailís ar an ngruaig is gaire don chraiceann, de bhrí gur dócha go mbeidh gruaig eile truaillithe ag gallúnach, foltfholcadh, sprae, is ábhair gruagaireachta eile.

## Tagairtí
Diagnóis réamhbheireatais

Measúnú ar shláinte is folláine féatais, agus mínormáltachtaí a bhrath. Chomh maith le scrúdú cliniciúil, is gnáth anois íomháú ultrafhuaime a úsáid, mar is simplí sábháilte í chun aois an tréimhse iompair a thomhas réasúnta cruinn, iltoircheas a fheiceáil, agus mínormáltachtaí cosúil le spina bifida a bhrath. In aimniceintéis agus sampláil villeas cóiríneach, tógtar bithóipse d'fhuil an fhéatais is an phlacaint chun galair ghéiniteacha a dhiagnóisiú. Bíonn priacal don fhéatas sna próisis seo, agus ní dhéantar iad ach amháin in éigeandáil. 

## Tagairtí
Diaiteirme

deas|250px|thumb|Diaiteirme
Teas a chur i bhfeidhm ar mhatáin nó ailt chun pian a mhaolú. Dírítear is gintear an teas ar an bhfíochán le sruth ardmhinicíochta leictreach, radaíocht ardmhinicíochta leictreamaighnéadach, nó ultrafhuaim.

## Tagairtí
Diaitéitic

deas|200px|thumb|Diaitéitic
Bainistiú cliniciúil othair trí idirghabháil maidir lena chothuithe, a chleachtar go gairmiúil ag diaitéitigh. Is iad na fadhbanna is mó a bpléann siad leo diaibéiteas, raimhre is anoireicse. 

## Tagairtí

Catagóir:Cothú
Diallas maighnéadach

deas|200px|thumb|Diallas maighnéadach
Treo réimse maighnéadach an Domhain, a áirítear i dtéarma na huillinne sa phlána cothrománach a dhéanann an réimse leis an bhfadlíne. Is ionann é is diall an réimse ón bhfíorthreo ó thuaidh (N). Tugtar *an t-athrú maighnéadach* air freisin.

## Tagairtí
Diamaighnéadas

mion|deas|Ábhar ar foluain go maighnéadach.
Is éard is **diamaighnéadas** ann ná iarmhairt mhaighnéadach is féidir a thomhas in an-chuid ábhar (uisce is copar, mar shampla) ina n-ailínítear na móimintí maighnéadacha, a ionduchtaítear le réimse maighnéadach a chuirtear i bhfeidhm ar an ábhar sa treo díreach os comhair treo an réimse sin. 

Éartar an t-ábhar ag foinse an réimse mhaighnéadaigh. Má bhíonn an réimse sin dian a dhóthain, is féidir réada a chur ar snámh san aer os cionn maighnéid (eadarbhuasú diamaighnéadach). Is sainiúil go mbíonn soghabhálacht mhaighnéadach dhiúltach ag ábhair dhiamaighnéadacha.

## Tagairtí

Catagóir:Maighnéadas
Aonad Dianchúraim

deas|250px|thumb|Dianchúram
Is éard is **aonad dianchúraim** (**ADC**) ann, ar a dtugtar **aonad dianteiripe** (**ADT**) nó **aonad dianchóireála** (**ADT**) nó **aonad cúraim chriticiúil** (CCU), nó **aonad cúraim chriticiúil**, ná rannán speisialta ospidéil nó saoráid cúraim sláinte a sholáthraíonn leigheas dianchóireála.

Freastalaíonn aonaid dianchúraim ar othair a bhfuil tinnis agus gortuithe tromchúiseacha acu a d'fhéadfadh a bheith bagrach don bheatha, agus nó a dteastaíonn cúram leanúnach uathu, dlúth-mhaoirseacht ó threalamh tacaíochta beatha agus cógais d’fhonn gnáthfheidhmeanna coirp a chinntiú. Bíonn lianna, altraí agus teiripeoirí riospráide ardoilte acu a dhéanann speisialtóireacht ar chúram a thabhairt d’othair atá go dona tinn. Déantar idirdhealú idir aonaid dhianchúraim  agus bardaí ospidéil ghinearálta de réir cóimheas foirne-le-othar níos airde agus rochtain ar ard-acmhainní agus trealamh míochaine nach mbíonn ar fáil go rialta in áiteanna eile. I measc na gcoinníollacha coitianta a ndéileáiltear leo laistigh de na haonaid seo bíonn géarshiondróm riospráide, hipirtheannas, meiteastáis agus coinníollacha eile atá bagrach don bheatha.

Féadfar othair a atreorú go díreach ón rannóg éigeandála nó ó bharda má thagann meath tapa orthu, nó díreach tar éis obráid má tá an obráid an-ionrach agus má tá an t-othar i mbaol mór deacrachtaí.

Monatóiriú leanúnach ar chuid mhaith d'fheidhmeanna na colainne maidir le hothair an-tinne nó naíonáin neamhaibí. Is iad na hathróga is minice a mheasúnaítear ná ráta buailte an chroí, brú artaireach sistéamach na fola, brú artaireach scamhógach na fola, an t-aschur cairdiach, an brú lárnach féitheach, an ráta riospráide, teocht na colainne, na leibhéil ocsaigine, dé-ocsaíd charbóin, siúcra is aigéadachta sa bhfuil, agus gníomhaíocht leictreach an chroí (an leictreacardagram). De ghnáth, déantar iad seo a thomhas is a thaifeadadh go leictreonach. Bíonn gá le monatóireacht chúramach ar eagla go mbeidh claontaí baolacha ón normal, agus chun na córais a thacaíonn leis an mbeatha — meaisíní a chabhraíonn leis an riospráid, duáin shaorga, caidéil a sholáthraíonn sreabháin is drugaí láidre — a thiúnadh go mín.

## Tagairtí

Catagóir: Aonad Dianchúraim
Catagóir: Ranna ospidéil
Dianfheirmeoireacht

deas|250px|thumb|Dianfheirmeoireacht
Feirmeoireacht le leibhéal ard táirgthe, go príomha le húsáid leasuithe, spraeanna is ceimiceáin cógaisíochta. Táirgeann a leithéid níos mó torthaí in aghaidh an heictéir, ionas gur féidir beatha a thuilleamh ar fheirm cuíosach beag. Braitheann an fheirmeoireacht seo ar innealra feirme, cosúil le hinneall crúite is cothaitheoir uathoibríoch, agus ceimiceáin chun galair plandaí is ainmhithe a shárú is cur le fás is torthúlacht. Cabhraíonn roghnú is pórú géiniteach, chomh maith le bianna le hormóin shaorga fáis is cothuithe neamhorgánacha plandaí, chun na hainmhithe is na tailte a dhéanamh níos torthúla. Fuarthas mar locht ar chuid de na cleachtais seo go raibh siad cruálach ar na hainmhithe, agus molann cuid mhaith eolaithe cosc a chur ar dháileoga móra frithbheathach de bhrí gur féidir go n-aistreofar frithbheartacht baictéar na n-ainmhithe do chuid mhaith frithbheathach chuig na baictéir a ionfhabhtaíonn daoine. Is é dianshaothrú an teirme teicniciúil ar an gníomhaíocht seo.

## Tagairtí
Dianscaoileadh (lobhadh)

deas|250px|thumb|Dianscaoileadh
Briseadh síos na móilíní coimpléascacha orgánacha in ábhar marbh planda is ainmhí go dtí móilíní simplí orgánacha is neamhorgánacha, ionas gur féidir iad a athchúrsáil mar chothaithigh do phríomhtháirgeoirí. I gcórais nádúrtha, trí bhaictéir is fungais is mó a dhéantar é.

## Tagairtí



Catagóir:Éiceachóras
Catagóir:Orgánach
Catagóir:Plandaí
Catagóir:Athchúrsáil
Gleann Uí Mháil

[mion|Freachnamh de chuid [Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann)|Óglaigh na hÉireann i nGleann Uí Mháil]]
Is gleann suite i gContae Chill Mhantáin é **Gleann Uí Mháil**.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Gleann Dá Ghrua

Is gleann suite i gContae Chill Mhantáin é **Gleann Dá Ghrua**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Loch Té

Is loch suite i gContae Chill Mhantáin é **Loch Té** (Béarla: *Lough Tay*). *Loch Guinness* a thugann roinnt air de bharr na cuma atá air.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Cumann Sléibhteoireachta na hÉireann

Is cumann sléibhteoireacht bunaithe i gContae Chill Mhantáin é **Cumann Sléibhteoireachta na hÉireann**.

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Coláiste Ráithín

Gaelcholáiste lán-Ghaeilge, faoi stiúir an Bord Oideachais agus Oiliúna Chill Dara agus Chill Mhantáin, is ea  **Coláiste Ráithín**, suite i mBré, Contae Chill Mhantáin.

### Stair
Bunaíodh an mheánscoil sa bhliain 1990. Ba é Gearóid Ó Ciaráin an príomhoide ó 1990 go dtí 2018. 

Tá áiseanna den scoth ag an Coláiste agus foirgneamh nua tógtha in 2018/2019. 

Ceapadh Déaglán Ó Laoire mar Phríomhoide in 2020. 

### Oideachas
Cé go bhfuil an-bhéim ar na himeachtaí eis-churaclama seo, éiríonn thar barr leis na daltaí sna scrúduithe stáit, tá sé ar cheann de na scoileanna is fearr sa tír ó thaobh torthaí na hArdteiste agus an Teastais Shóisearaigh i gCó Chill Mhantáin. 

In agallamh le Tuairisc.ie in 2024, dúirt Príomhoide Deaglán Ó Laoire go raibh an t-easnamh mór sa soláthar múinteoirí le Gaeilge ag cur as do chaighdeán an oideachais lán-Ghaeilge. Dúirt sé nach raibh Gaeilge ach ag 25% de na múinteoirí a bhí ag obair sa scoil toisc go raibh sé chomh deacair múinteoirí cáilithe a earcú. Dúirt sé go raibh sé “beagnach dodhéanta” múinteoirí le Gaeilge a earcú.

## Féach freisin

* Gaelcholáistí‎ 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh na scoile. Data rochtana: 12 D.F. 2018 
*Cigireacht Theagmhasach: Nóta ar bhearta scoile chun bulaíocht a chosc agus dul i ngleic léi

Catagóir:Meánscoileanna in Éirinn
Catagóir:Bré, Contae Chill Mhantáin
Baile Mhúráin

Is baile suite i gContae Loch Garman é **Baile Mhúráin**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Loch Garman
Gaelscoil Uí Chéadaigh

Is gaelscoil suite i gContae Chill Mhantáin í **Gaelscoil Uí Chéadaigh**.

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Scoil Chrónáin Naofa

deas|250px|thumb|Scoil Chrónáin Naofa
Is scoil suite i gContae Chill Mhantáin í **Scoil Chrónáin Naofa**.

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Slí Chaoimhín

deas|250px|thumb|Slí Chaoimhin
Is bealach oilithrigh suite i gContae Chill Mhantáin é **Slí Chaoimhin**.

Leanann Slí Chaoimhín an tslí a thóg Naomh Caoimhín trí chnoic Chill Mhantáin chomh fada le gleann uaibhreach rúndiamhair Ghleann Dá Loch, áit ar chaith sé a raibh fágtha dá shaol i mbun urnaí agus rinnfheitheamh aonair. Tar éis do Chaoimhín bás a fháil in AD 618, rinneadh cathair mhainistreach iontach den tearmann díthreabhach simplí a bhíodh ann tráth, agus bhí an chathair mhainistreach sin fós ina lárionad cráifeachta agus foghlama leis na blianta fada ina dhiaidh sin. Tháinig oilithrigh mheánaoiseacha ó chian agus ó chóngar ar cuairt chuig tuama Chaoimhín, agus is léiriú iad pointí tosaigh na siúlóide ar na treonna éagsúla ónar thaistil na hoilithrigh úd, de réir cosúlachtaí. Is i gCillín Chaoimhín a thosaíonn an chéad bhealach, agus is as an gCrios a thagann an bealach eile. Trasnaíonn na conairí a chéile ag Droichead Bhaile na Gaoithe agus is aon chonair amháin iad as sin amach. Siúlfaidh tú ansin i dtreo mhám dochreidte Bhearna Chill Mhantáin, sárshampla de 'bhearna gaoithe', agus é mar an pointe is airde ar an mbealach. Is féidir leaca an tseanbhóthair oilithreachta a fheiceáil fós in áiteanna. Téann an bealach le fána Abhainn Ghleann Dasáin ansin agus isteach i nGleann Dá Loch. Is beag atá tagtha slán chugainn den mhainistir luath a d'fhás timpeall ar thuama Chaoimhín, agus is féidir mórchuid na bhfoirgneamh mainistreach a rìanú siar go dtí an t-aonú agus an dara haois déag, tráth a raibh an oilithreacht Eorpach i mbarr a réime.

## Tagairtí


Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Oilithreachtaí
Stáisiún an Inbhir Mhóir

Is stáisiún de chuid Iarnród Éireann suite sa Inbhear Mór i gContae Chill Mhantáin é **Stáisiún an Inbhir Mhóir**.

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Áth Cloch

Is baile fearainn suite i gContae Chill Dara é **Áth Cloch**, nó **Ard Cloch** (Béarla: *Ardclough* nó *Ardclogh*).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Corn FIFA an Domhain 2014

Craobhchomórtas sacair ba ea **[[Corn FIFA an Domhain]] 2014**. Bhí sé ar siúl sa Bhrasaíl ó 12 Meitheamh go 13 Iúil 2014. Bhí 32 foireann idirnáisiúnta páirteach sa chomórtas. B'in é an dara huair dó bheith sa Bhrasaíl agus í mar an cúigiú tír len é a óstáil faoi dhó.

## Cúlra
Dúirt FIFA go mbeadh comórtas na bliana 2014 ar siúl i dtír éigin i Meiriceá Theas. Bhí ceithre thír ar na hiarrthóirí:
# An Bhrasaíl
# An Cholóim (a tharraing siar ar 11 Aibreán 2007)
# An tSile agus an Airgintín (le chéile) (a tharraing siar)

## Foirne rannpháirteacha
centre|thumb|550px|Na curaidh<br>Neasach<br>Tríú<br>Ceathrú<br>Ceathrú Cheannais<br>Babhta le 16<br>Babhta na nGrúpaí

## Duaiseanna
Bhí $576 milliún ar fáil ($70m do chlubanna san áireamh), 35% sa bhreis ar chomórtas 2010. Roimh an gcomórtas fuair gach foireann $1.5 milliún (costais ullmhaithe). Fuair gach foireann a bhí páirteach sna grúpaí $8 milliún. Ina dhiaidh sin

* $9 milliún – ocht bhfoireann a chiall cluiche sa dara babhta
* $14 milliún – ceithre fhoireann a chaill cluiche ceathrú ceannais
* $20 milliún – don cheathrú háit
* $22 milliún – don tríú háit
* $25 milliún – an fhoireann a chaill an cluiche ceannais
* $35 milliún – Na curaidh

## Ionaid
### Staideanna
Bhí na cluichí ar siúl i 12 staideanna, i 12 cathracha ar fud na Bhrasaíl:

### Campaí bonn na foirne

clé|mion|An Ghearmáin 1 – an Airgintín 0:   Mario Goetze agus a cic órga a bhain an Corn an sacair don Ghearmáin  i ndiaidh am breise

## Réiteoirí
Roghnaigh FIFA 25 réiteoir: 4 ón AFC, 3 ó CAF, 5 ó CONMEBOL, 3 ó CONCACAF, 1 ón OFC agus 9 ó UEFA.

## Siombailí
### Mascot

Is é *[[Fuleco]]* an mascot oifigiúil. Armadailín atá ann.

### Uirlis cheoil oifigiúla
Is é *[[Caxirola]]* an uirlis cheoil oifigiúil. Is cnaguirlis í.

### Amhrán oifigiúil
Is é "We Are One (Ole Ola)" an t-amhrán oifigiúil. Is iad Pitbull le Jennifer Lopez agus Claudia Leitte na hamhránaithe .

### Liathróid

Déanann Adidas an liathróid oifigiúil, an *Brazuca*.

## Formáid

## Babhta na nGrúpaí
### Foirne

### Grúpa A

### Grúpa B

### Grúpa C

### Grúpa D

### Grúpa E

### Grúpa F

### Grúpa G

### Grúpa H

## Babhtaí Dheiridh
### Foirne Cáilithe

### Lúibín

### Babhta le 16

----

----

----

----

----

----

----

### Ceathrú Ceannais

----

----

----

### Leath Cheannais

----

### Cluiche don Tríú áit

### Craobh Cheannais

## Staitisticí

### Sárimreoirí
Foinse:

### Rangú Iar-chomórtais na bhfoirne

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Ilchomórtais sacair
Catagóir:Spórt i 2014
Catagóir:Corn FIFA an Domhain
Newport News, Virginia

Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Newport News**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 183,331 duine ina gcónaí sa chathair. Tá McKinley L. Price ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1896.

## Comhchathracha

*  Greifswald, An Ghearmáin
*  Neyagawa, An tSeapáin
*  Tàizhōu, Daon-Phoblacht na Síne

## Naisc sheachtracha

* www.nngov.com  - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha in Virginia
Norfolk, Virginia

Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Norfolk**. Tá Norfolk suite in oirthear an stáit, ag béal an Bhá Chesapeake. Is é lár réigiúin uirbigh ar a dtugtar *Hampton-Norfolk-Newport News* é. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 245,803 duine ina gcónaí sa chathair. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1682.

## Comhchathracha
*  Kitakyushu, An tSeapáin (1963)
*  Wilhelmshaven, An Ghearmáin (1976)
*  Norfolk, Ríocht Aontaithe (1986)
*  Toulon, An Fhrainc (1989)
*  Halifax, Albain Nua, Ceanada (2006)
*  Cagayan de Oro, Na hOileáin Fhilipíneacha (2008)
*  Kochi, An India (2010)
*  Tema, Gána (2010)
*   Kaliningrad, An Rúis (1992–2022)

## Naisc sheachtracha
* www.norfolk.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha a bhfuil calafoirt
Catagóir:Cathracha in Virginia
Roanoke, Virginia

Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Roanoke**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 98,641 duine ina gcónaí sa chathair. Tá David A. Bowers ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1852.

## Comhchathracha

* 20px Florianópolis, An Bhrasaíl
* 20px Kisumu, An Chéinia
* 20px Lijiang, tSín
* 20px Wonju, An Chóiré Theas
* 20px Saint-Lô, An Fhrainc
* 20px Pskov, An Rúis
* 20px Opole, An Pholainn

## Naisc sheachtracha

* www.roanokeva.gov  - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha in Virginia
Baile an Chalbhaigh

Is baile suite i gContae Chill Dara é **Baile an Chalbhaigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Béal Átha an Tuair

[clé|mion|220x220px|Reilig na gCaecar  i m[Béal Átha an Tuair]]
Is baile suite i gContae Chill Dara é **Béal Átha an Tuair**. Bhí baint mhór ag Cumann na gCarad riamh leis an mbaile seo. 

## Féach freisin

* Cumann na gCarad

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Catagóir:Na Caecair in Éirinn
Baile an Bhrúnaigh

Is sráidbhaile suite i gContae Chill Dara é **Baile an Bhrúnaigh**. Roinntear é ina thrí bhaile fearainn: Baile an Bhrúnaigh Beag, Baile an Bhrúnaigh Mór, agus Baile an Bhrúnaigh Íochtarach.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Colchoill

Is baile fearainn suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Colchoill** (Béarla: *Hazelhatch*), ar an teorainn le Contae Chill Dara.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Cill Chuillinn

Is baile suite i gContae Chill Dara í **Cill Chuillinn** (Kilcullen as Béarla). Glaotar 'Droichead Chill Chuillinn' uirthi na blianta ó shin tar éis críochnú droichead nua treasna na Life.

De réir dealraimh aithrítear an t-ainm tar éis bogadh na ndaoine ó Cill Chuillinn go Doichead Chill Chuillinn. Glaotar 'Sean-Chill Chuillinn' ar an t-seanbhaile anois. Bhí 3,473 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.

## Stair
Tá Dún Ailinne gar do Chill Chuillinn.  Bhí sé in úsáid mar shuíomh ríoga idir an cúigiú haois roimh an gComh-Ré agus an tríú haois sa Chomh-Ré.

## Féach freisin

* Dún Ailinne 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Coill Dubh

Is sráidbhaile suite i dtuaisceart Contae Chill Dara í **Coill Dubh**, timpeall ar 40km ó Bhaile Átha Claith. De réir na staitisticí is déanaí, tá 693 daoine ina gcónaí sa bhaile (An Daonaireamh, 2011). 

## Stair
Bunaíodh Coill Dubh sa bhaile fearainn den ainm céanna i 1952 chun áit chónaithe a chur ar fáil do lucht oibre Bord na Móna sa cheantar áitiúil.

## Oideachas
Tá scoil náisiúnta ann sa bhaile le thart ar 160 daltaí.

## Cumann Lúthchleas Gael
Tá club iománaíocht ann sa bhaile darbh ainm Coill Dubh GAA.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Cill Chá

Is sráidbhaile agus paróiste sibhialta suite i gContae Chill Dara í **Cill Chá** (Béarla: *Kilkea*).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Cill Seanchua

Is sráidbhaile agus baile fearainn suite i gContae Chill Dara í **Cill Seanchua**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Doire an tSoirn

[deas|250px|thumb|An sean[Muileann gaoithe|mhuileann gaoithe i nDoire an tSoirn]]
Is baile suite in iarthuaisceart Chontae Chill Dara é **Doire an tSoirn**. Tá an baile suite 30 ciliméadar siar ó thuaidh ó Bhaile Átha Cliath. 

Bhí 1,541 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.

Tá Doire an tSoirn mar chuid de pharóiste sibhialta Ard Chille agus barúntacht Chairbre. Tá sé suite sa toghroinn siúd Cairbre.
 
## Oideachas
Tá bunscoil amháin sa bhaile - Scoil Naisíunta Naomh Conlaith.

## Iompar
Is é an bóthar réigiúnda N403 an príomhbhóthar a théann tríd an mbaile.

Freastalaíonn dhá sheirbhís de chuid Bhus Éireann ar an mbaile – mar atá 121 agus 120.

## Spórt
Níl cumann CLG dá gcuid fhéin sa bhaile, ach tá ceann amháin ó thiar i gCairbre agus ceann eile ó thoir i bhFiodh Alúine.

## Creideamh
Tá eaglais de chuid na hEaglaise Caitlicí i gcroílár an bhaile. Eaglais na Tríonóide Naofa atá uirthi.
 
## Daoine mór le rá
Saolaíodh an léiritheoir scannán Tony Adams (1953–2005) sa bhaile. Chuir Adam tús lena ghairm scannánaíochta ar an scannán ollmhór *[[Deliverance]]* mar fhear cúnta an stiúrthóra Shasanaigh John Boorman.

Léirigh Adams roinnt mórscannán as a stuaim féin chomh maith, amhail 10, Victor/Victoria agus sé cinn de scannáin *[[Pink Panther]]*. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Fiodh Alúine

Is baile beag suite i gContae Chill Dara é **Fiodh Alúine**. Tá Fiodh Alúine suite ar bhruach na Canálach Móire, leathbhealach idir Claonadh agus Ráth Iomgháin in iarthar an chontae.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
An Loilíoch Mhór

Is paróiste sibhialta suite i gContae Chill Dara é **an Loilíoch Mhór**.

Fómhar beag na ngéanna a bhí ann in 2023. agus ócáid stairiúil ar an 8 Meán Fómhair nuair a taifeadadh an teocht ab airde riamh in Éirinn i rith mhí Mheán Fómhair, agus an teocht ab airde sa bhliain 2023, 29.1 C sa Loilíoch Mhór.

## Tagiartí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Liamhain

deas|250px|thumb|caisleán Liamhna
Is baile suite i gContae Chill Dara í **Liamhain**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Na Solláin

Is baile suite i gContae Chill Dara iad **na Solláin**. Dar le daonáireamh 2016, bhí 5,849 duine ina gcónaí sa bhaile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Maoin (cearta dlíthiúla)

Is córas cearta é **maoin** a thugann smacht dlíthiúil do dhaoine ar rudaí luachmhara, agus tagraíonn sé freisin do na rudaí luachmhara iad féin. Ag brath ar nádúr na maoine, féadfaidh sé go mbeidh sé de cheart ag úinéir maoine úinéir maoine í a úsáid, a athrú, a roinnt, a athshainiú,, a ligean ar cíos, ar morgáiste, a chuir  ngeall, a dhíol, a mhalartú, a aistriú, a thabhairt chun bealaigh nó a dhíothú, a thabhairt uaidh nó daoine eile a eisiamh ó na nithe sin a dhéanamh,  chomh maith le b'fhéidir é a thréigean ; ach beag beann ar chineál na maoine, tá an ceart ag a úinéir í a úsáid i gceart faoi na cearta maoine a deonaíodh .

San eacnamaíocht agus eacnamaíocht pholaitiúil, ar an mórgóir tá trí chineál maoine ann: maoin phríobháideach, maoin phoiblí, agus maoin chomhchoiteann (ar a dtugtar maoin chomhair freisin).  Féadfar maoin, a bhaineann le níos mó ná páirtí amháin i gcomhpháirt, a shealbhú nó a rialú, ar an gcaoi sin ar bhealaí atá an-chosúil nó an-difriúil, go simplí nó go casta, cibé acu go cothrom nó go míchothrom. Mar sin féin, táthar ag súil go mbeidh toil gach páirtí (in ionad a rogha) maidir leis an maoin, sainmhínithe go soiléir agus neamhchoinníollach,  chun idirdhealú a dhéanamh idir úinéireacht agus éasúint agus cíos. 

## Tagairtí


Catagóir:Antraipeolaíocht eacnamaíoch
Catagóir:Neamhionannas sóisialta
Catagóir: Coincheapa na heolaíochta sóisialta comhshaoil
Tigh Mo Linne

Is baile suite i gContae Chill Dara é **Tigh Mo Linne**(Béarla: *Timolin*).

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Baile Uilcín

Is baile fearainn suite i gContae na Mí é **Baile Uilcín**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
An Bóthar Mín

deas|250px|thumb|An Bóthar Mín
Is paróiste suite i gContae na Mí é **an Bóthar Mín**.

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Baile an Cheantaigh

Is baile suite i gContae na Mí é **Baile an Cheantaigh**(*Kentstown* i mBéarla).

Ar 23 Bealtaine 2005, maraíodh cúigear nuair a d'iompaigh bus scoile ar a thaobh ar an mbóthar idir an Uaimh agus Baile an Cheantaigh, agus é á thiomáint timpeall cúinne.

## Féach freisin

* An Uaimh

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Carn na Ros

Is baile beag é **Carn na Ros** atá suite i gContae na Mí. Tá sé thart ar 4 km siar ó thuaidh ó Cheanannas, ar an mbóthar R147 idir Ceanannas agus Achadh an Iúir. In amanna iar bhí tugtar an t-ainm Carn na Ros ar an Bhóthar nó "Pas an Dhúin."

Tá Club Pheil Ghaelach i gCarnaross.   

## Carn na Ros, peil

Tá traidisiún fada i gCarn na Ros ag imirt peil Ghaelach.  Bunaíodh an club sa bhliain 1888. Tá sé suite idir Ceannais Mór agus Achadh an Iúir, ag teorainn na Cábhan. Gabhadh an chéad teideal chontae i 1912 nuair a bhuail Carn na Ros Scrín sa chluiche ceannais sóisearach 2-1 ar 1-2. Bhí an club beag agus an daonra an-beag. 

Tar éis a bheith i réimsí go leor timpeall limistéar Carnaross le linn na mblianta, fuair muid ár bhforais reatha, Páirc Naomh Chiarán i 1984. Ar 7 Bealtaine 1989, d'oscail Cathaoirleach an Chlub, Aiden Gillic agus Cathaoirleach an Chontae, Fintan Ginnity. D'fhonn an ócáid ​​a chomóradh, rinne Meath comharsana don Chabháin i ndúshlán peile sinsearach, agus bua ag dul go dtí an Ríoga ar scór-líne 0-13 go 1-5, sula raibh freastal mór ar os cionn 5,000. 

In 2015, bhunaigh Feidhmeannacht an Chlub Coiste Forbartha Áiseanna plean forbartha straitéiseach cúig bliana a ullmhú chun na háiseanna a fheabhsú agus chun freastal ar riachtanais ár gcomhaltaí club sa todhchaí.Ba iad na comhaltaí seo a leanas a bhí sa Choiste Forbartha Áiseanna a bunaíodh: · Michael Yore, Ollie Farrelly, John L McGee, Brian Comaskey, John Plunkett, Conor Woods, Malachy Plunkett. Chaith an Coiste seo na mí ag déanamh taighde ar na háiseanna atá ann cheana féin ó áiseanna imeartha ar fhoirgnimh agus ar bhonneagar chomh maith le cruinniú le clubanna áitiúla eile sa cheantar a rinne forbairtí de scála den chineál céanna le déanaí.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Coill Chluana

Is paróiste suite i gContae na Mí í **Coill Chluana**.

## Tagairtí

Catagóir:Paróistí i gContae na Mí
Beigthigh

[thumb|right|Cé go bhfuil [Mainistir Bheigthí suite gar don sráidbhaile, tá sí le fáil ar thaobh thiar na Bóinne.]]
Is sráidbhaile agus baile fearainn atá suite i gContae na Mí é **Beigthigh** ().

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Cill Táile

Is baile fearainn agus paróiste dlí suite i gContae na Mí í **Cill Táile** (Béarla: Kiltale). Tá daonra timpeall 300 aici agus tá sí suite ar an mbóthar réigiúnach R154, an príomhbhóthar ó Bhaile Átha Cliath go dtí Baile Átha Troim. Tá an baile thart ar 9 ciliméadar soir ó Baile Átha Troim, 9 ciliméadar siar ó Dún Seachlainn agus 19 ciliméadar ó dheas den Uaimh. Níl Cill Táile ach 7 ciliméadar ón suíomh stairiúil, Teamhair. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Salisbury

mion|deas|Salisbury
Cathair sa Bhreatain is ea **Salisbury**. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Brighton and Hove

Cathair sa Bhreatain is ea **Brighton and Hove** agus í suite in Sussex Thoir, in oirdheisceart Shasain. Cuireadh Brighton agus Hove le chéile sa bhliain 1997 agus bronnadh stádas cathrach orthu sa bhliain 2001. "Brighton" a thugtar ar an iomlán go minic, ach is iomaí duine ón gceantar a smaoiníonn ar Brighton agus Hove mar dhá bhaile difriúla. Sa bhliain 2011, bhí 273,400 duine ina gcónaí ann, agus ba Brighton and Hove an trá-bhaile saoire is mó i Sasana agus an chathair is mó in oirdheisceart Shasain.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Chichester

Cathair i Sussex Thiar is ea **Chichester** agus é suite i ndeisceart Shasana. Bhí cónaí ar 26,795 duine sa chathair sa bhliain 2011.

mion|clé|Market Cross, Chichester

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Sussex Thiar
Ely

clé|250px|mion|Ardeaglais Ely
Cathair in Cambridgeshire, Sasana is ea **Ely**. Bhí 20,256 duine ina gcónaí in Ely i 2011.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Cambridgeshire
Gloucester

Is baile suite in Gloucestershire é **Gloucester**. Bhí 121,900 duine ina gcónaí i nGloucester i 2011.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Gloucestershire.
Baile Íomhair

Is baile suite i gContae na Mí é **Baile Íomhair**. Anois, tá 1,809 duine ina gcónaí i mBaile Íomhair. Tá sé idir Muillean gCear agus Baile Átha Troim. 

## Daoine suntasacha

* Mary Brück, réalteolaí
* Thomas Poynton, misinéir Caitliceach
* F. R. Higgins, file agus bainisteoir an Amharclann na Mainistreach
* Richard Corrigan, cócaire

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Hereford

Is baile suite i Herefordshire é **Hereford**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Herefordshire
Preston

Cathair sa Bhreatain is ea **Preston**. Bhí 114,300 duine ina gcónaí i bPreston i 2008.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Salford

Cathair i Manchain Mhór is ea **Salford**. Bhí 72,750 duine ina gcónaí i Salford sa bhliain 2001.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Manchain Mhór
Southampton

Cathair chalafoirt i gcontae searmanais Hampshire i ndeisceart Shasana is ea **Southampton**. Tá sé suite timpeall 110 km siar ó dheas ó Londain agus 24 km siar ó Phortsmouth.
Bhí 253,651 duine ina gcónaí in Southampton i 2010.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hampshire
Sunderland

clé|250px|thumb|Ionad catharthaSunderland
Is baile suite i dTyne and Wear é **Sunderland**. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Tyne and Wear
Truru

Is cathair ardeaglaise agus paróiste sibhialta suite i gCorn na Breataine é **Truru** (Béarla: *Truro*). Is é baile contae an Choirn é, agus an t-aon chathair agus lárionad riaracháin, fóillíochta agus miondíola. Thug an daonáireamh sa bhliain 2011 le fios go raibh 18,766 duine ina gcónaí ann. Is féidir Trurunaigh a thabhairt ar dhaoine ó Thruro. D’fhás sé mar ionad trádála trína chalafort agus mar bhaile stánaíoch don mhianadóireacht stáin. Rinneadh an chathair is faide ó dheas ar mhórthír na Breataine í sa bhliain 1876, nuair a bunaíodh Deoise Thruru. I measc na radharcanna tá Músaem Ríoga na Corn na Breataine, Ardeaglais Thruru (críochnaithe 1910), Halla an Choirn agus Cúirteanna Breithiúnais an Choirn.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Corn na Breataine
Portsmouth

Cathair sa Hampshire, Bhreatain is ea **Portsmouth**. Bhí 205,400 duine ina gcónaí i bPortsmouth i 2011.

## Comhchathracha
* 20px Duisburg, An Ghearmáin
* 20px Caen, An Fhrainc
* 20px Haifa, Iosrael
* 20px Muscat, Óman
* 20px Maizuru, An tSeapáin
* 20px Portsmouth, Virginia, SAM
* 20px Sydney, An Astráil

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hampshire
Cill Mhaighneann, Contae na Mí

Is sráidbhaile suite i gContae na Mí í **Cill Mhaighneann**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Back to Black

Is é ***Back to Black*** an dara halbam ón Amy Winehouse. Scaoileadh é ar an 26 Deireadh Fómhair 2006.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Rehab"
# "You Know I'm No Good"
# "Me & Mr Jones"
# "Just Friends"
# "Back to Black"
# "Love Is a Losing Game"
# "Tears Dry on Their Own"
# "Wake Up Alone"
# "Some Unholy War"
# "He Can Only Hold Her"
# "Addicted"

## Cairteacha

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2006
Catagóir:Amy Winehouse
Off the Wall

Is é ***Off the Wall*** an chúigiú halbam ó Michael Jackson. Scaoileadh é ar an 10 Lúnasa, 1979.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "Don't Stop 'til You Get Enough"
# "Rock with You"
# "Workin' Day and Night"
# "Get on the Floor"
# "Off the Wall"
# "Girlfriend"
# "She's Out of My Life"
# "I Can't Help It"
# "It's the Falling in Love" (le Patti Austin)
# "Burn This Disco Out"

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Michael Jackson
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1979
DNA (albam)

Is é ***DNA*** an chéad albam ón popghrúpa Little Mix. Scaoileadh é ar an 16 Samhain, 2012.

## Rath Cairt
Chuaigh an t-albam seo díreach go uimhir a trí sna RA agus díreach go 3 in Éirinn. Bhí an t-albam taobh thiar de Unapologetic le Rihanna agus Take Me Home le One Direction sa dá tíortha.

Chuaigh sé díreach go uimhir a ceathair san SAM ag díol 50,000 cóipeanna sa chéad seachtain.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Wings" – 3:40
# "DNA" – 3:56
# "Change Your Life" – 3:22
# "Always Be Together" – 4:27
# "Stereo Soldier" – 3:22
# "Pretend It's OK" – 3:45
# "Turn Your Face" – 3:41
# "We Are Who We Are" – 3:04
# "How Ya Doin'?" – 3:13
# "Red Planet" (le T-Boz) – 3:46
# "Going Nowhere" – 3:45
# "Madhouse" – 3:49

## Singlí
# "Wings" - 24 Lúnasa 2011
# "DNA" - 9 Samhain 2012
# "Change Your Life" - 15 Feabhra 2013
# "How Ya Doin'?" - 17 Aibreán 2013

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2012
Catagóir:Little Mix
Forever, Michael

Is é ***Forever, Michael*** an ceathrú halbam ó Michael Jackson. Scaoileadh é ar an 16 Eanáir 1975.

## Clár
Is iad seo na hamhráin ar an albam:
# "We're Almost There"
# "Take Me Back"
# "One Day in Your Life"
# "Cinderella Stay Awhile"
# "We've Got Forever"
# "Just a Little Bit of You"
# "You Are There"
# "Dapper Dan"
# "Dear Michael"
# "I'll Come Home to You"

## Tagairtí

Catagóir:Michael Jackson
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1975
Máire Ní Shúilleabháin

Múinteoir agus gníomhaí Gaeilge ba ea **Máire Ní Shúilleabháin**. Rugadh í ar 2 Feabhra 1884 i Sráid na Cathrach i gContae an Chláir. Bhí sí ar na timirí Gaeilge a ceapadh faoin mBord Náisiúnta Oideachais sa bhliain 1907 agus gan aon bhean eile ina cuideachta. Bhain sí le gluaiseacht nua an náisiúnachais teanga a raibh Conradh na Gaeilge sáite inti, agus bhí fonn mór uirthi an Ghaeilge a chur á múineadh mar ábhar sna scoileanna.

Dúirt Daonáireamh 1901 gurbh í Úna Ní Mharanáin a máthair agus go raibh Seán Ó Súilleabháin, a hathair, ina shiopadóir. Bhí Gaeilge agus Béarla acu beirt, ach Béarla amháin a bhí ag beirt de na páistí ab óige (Alice agus John), agus ba í Máire amháin, an duine ba shine den chlann, a shaothraigh an Ghaeilge. Chuaigh Máire ar scoil i nGaillimh agus ansin i mBaile Átha Cliath. D’fhan sí ann lena huncail Michael agus a bhean chéile Alice; b’as Contae an Chláir do Michael agus é gan Ghaeilge, ar nós Alice. Bhí sí ar lóistín acu fós sa bhliain 1911; faoin am sin bhí BA aici. 

Bhí cáil uirthi mar oibrí dícheallach. Dúradh fúithi gurb éard a bhí uaithi leanaí a chur ag labhairt na teanga agus nach labhródh sí ach Gaeilge leo mar mhodh teagaisc. Chaith sí ceithre bliana ag obair don Bhord sular theip ar a sláinte, agus thug sí Brisbane na hAstráile uirthi féin, áit ar lean sí uirthi ag múineadh Gaeilge do pháistí na n-imimirceach Éireannach. 

Fuair sí bás ar an 14 Iúil 1914 agus thug An Claidheamh Soluis agus an Clare Journal cuntas ar an scéal. Luadh an obair róchrua mar chúis a báis.

## Tagairtí

## Féach freisin
* Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil

Catagóir:Daoine a rugadh i 1884
Catagóir:Básanna i 1914
Diaptar

San optaic, cumas lionsa, leis an tsiombail dpt. Sainmhínítear é mar inbhéartú fhad fócasach (f) an lionsa i méadair, 1/f. Úsáidtear i radharcmheastóireacht é den chuid is mó.

## Tagairtí

Catagóir:Optaic
Drom an Easaigh

Is baile fearainn suite i gContae Chiarraí é **Drom an Easaigh** (Drominassig). Rugadh an sin-seanmháthair príomh-aire na Breataine Margaret Thatcher ann i 1811. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
clé|mion
Díseart Diarmada

Is baile suite i gContae Chill Dara é **Díseart Diarmada**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara