Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte (Dán)

deas|200pz|thumb|Ceirnín Ghael-Linn,CES.009,45 C.S.N
Scríobh Peadar Ó Doirnín an dán seo **Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte**. Rugadh é in aice le Dún Dealgan, Co. Lú sa bhliain 1704. Chaith sé an chuid is mó dá shaol sa chontae seo agus i gContae Ard Mhacha. Ba mhúinteoir scoil chois claí é, ar feadh tamaill, agus ba scríobhaí é freisin.

Cnoc atá dhá mhíle siar ó thuaidh ó Dhún Dealgan is ea Cnoc Chéin Mhic Cáinte. 

Deirtear gur chum sé an dán seo do chailín darbh ainm Nuala, a bhí ina cónaí san Fheadh Uachtarach.

*Níl aon amhrán de chuid an Tuaiscirt is mó atá i mbéal an phobail ná Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte.  Tá an meas atá coitianta air mar liric tuillte go maith aige ar a bhinneacht agus ar a bhfuinte atá sé ach is mó ní eile a chabhraigh leis seo: an fonn ceolmhar a chui Peadar Ó Dubhda leis, an seanchas a bhaineann leis, an gearrscéa baoth  rómánsúil a bhunaigh Seosamh Mac Grianna airsean agus a mhéid uair a cuireadh an t-amhrán i gcló.

Seosamh Laoide a chuir in eagar don chéad uair¹ é sa bhliain 1899 (Irisleabhar na Gaedhilge, x (1899), 44-45) agus chuir Éamonn Ó Tuathail (Rainn agus Amhráin, 1923, 38-9) agus Donal O’Sullivan (Bunting  Collection of Irish Folk Music and Song, iv, 73-4) in eagar arís ina dhiaidh sin é.  Fairis na heagráin sin cuireadh an t-amhrán i gcló go minic i dtéacsleabhair, i nduanairí agus i gcnuasaigh ceoil ach dá mhéid uair a cuireadh in eagar is i gcló é níor cuireadh an t-amhrán ina hiomláine riamh faoi bhráid an phobail.  Is é bun agus barr an scéil gur amhrán sé véarsa é i gcuid mhaith de na lámhscríbhinní a bhfaightear é ach níor cuireadh an séú véarsa san riamh i gcló.  D'admhaigh Ó Tuathail go raibh an véarsa san fhágaint ar lár aige ('A sixth stanza has been omitted', op. cit., ich 78);  chuaidh O’Sullivan sa bhfiontar leis-chuir sé trí cheathrú de i gcló ach cheiliúir sé roimh an dá líne dheiridh: ‘The last two lines of the poem are unsuitable for printing’ (op. cit., ich 76).  1932. Táimid fásta suas go mór ó shoin, adeirtear, agus ní miste anois, is dócha, an t-amhrán ar fad mar a chum Ó Doirnín é (más é a chum) a chur ar fáil.*

## Téacs
Siad na focal ná:

;Na focail
:*A phlúr na maighdean is úire gné
:*fuair clú le scéimh ón Ádhamhchlainn,
:*a chúil na bpéarla, a rún na héigse,
:*a dhúblaíos féile is fáilte,
:*a ghnúis mar ghréin le tús gach lae ghil
:*a mhúchas léan le gáire,
:*is é an trua gan mé is tú, a shiúir, linn féin
:*sa dún sin Chéin Mhic Cáinte

:*Táim brúite i bpéin, gan suan gan néall,
:*de do chumha, a ghéag is áille,
:*is gur tú mo rogha i gcúigibh Éireann,
:*cúis nach séanaim as de;
:*dá siúlfá, a réalt gan smúid, liom féin
:*ba súgach saor ár sláinte—
:*gheobhair plúr is méad is cnuasach craobh
:*sa dún sin Chéin mhic Cáinte.

:*Cluinfir uaill na ngadhar ar luas i ndéidh
:*Bhriain luaimnigh bearnaigh mhásaigh
:*is fuaim guth béilbhinn cuach is smaolach
:*go suairc ar ghéaga in altaibh;
:*i bhfuarlinn tséimh chífir slua-bhuíon éisc
:*ag ruagadh a chéile ar snámh ann,
:*is an cuan go léir dhuit uait i gcéin
:*ó nua-chnoc Chéin mhic Cáinte.

:*A rún mo chléibh, nach mar súd ab fhearr dhuit
:*tús do shaoil a chaitheamh liom? —
:*is ní i gclúid faoi léan ag túirscín bréan
:*i gcionn túirne 's péire cardaí;
:*gheobar ciúl na dtéad le lúth na méar
:*do do dhúscadh 's dréachta grá fós —
:*níl dún faoin ngréin chomh súgach aerach
:*le hÚrchnoc Chéin mhic Cáinte.

:*A shuaircbhean tséimh na gcuachfholt péarlach,
:*gluais liom féin ar ball beag,
:*nuair a bheas uaisle is cléir is tuataí i néal,
:*ina suan faoi éadaí bána; 
:*'ó thuaidh go mbéam i bhfad uathu araonteacht nua-chruth *gréine amárach,
:*gan ghuais le chéile in uaigneas aerach
:*san dún sin Chéin mhic Cáinte.

;Freagra na maighdine
:*Beir uaim do phléid cé gur luaigh tú céad ní —
:*nós a bhfuil spéis ag a lán ann —
:*is an duais is fearr nó uallaí séad
:*níor chuala mé thú ag trácht air;
:*tuatha saora, buaibh is caoraigh,
:*is cruacha péarlaí i bpálais
:*mar luach ní ghéabhainn uait is gan gléas
:*in am suain le ndéantar páiste.''
## Naisc sheachtracha
* [Rosemary White - Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte Geantraí 2007
* Brendon Morris_Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte
## Tagairtí

Catagóir:Dánta