open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Deidre Brock

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba í **Deidre Leanne Brock**. Rugadh í ar an 23 Samhain 1961. I mí Bhealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Dhùn Èideann a Tuath agus Lìte. Ise an chéad bhall de Pháirtí Náisiúnta na hAlban a bhfuil suíochán aici in Westminster ná i bParlaimint na hAlban don toghcheantar úd.

## A saol roimh an pholaitíocht
Rugadh Brock in Iarthar na hAstráile agus d'fhás sí aníos in Perth. Ba as Sasana dá hathair. Chuaigh Brock a chónaí in Albain sa bhliain 1996 le bheith in éineacht lena páirtnéir.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Stephen Gethins

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é **Stephen Patrick Gethins**. Rugadh é sa bhliain 1976. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Fìobh an Ear-Thuath.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Patrick Grady

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é **Patrick John Grady**. Rugadh é ar an 5 Feabhra 1980. I mí Bealtaine 2015, toghadh é don chéad uair mar theachta parlaiminte do Ghlaschu a Tuath. Is ball de Plaid Cymre é freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Chris Stephens

Is polaiteoir Albanach de chuid Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é **Christopher Charles Stephens**. Rugadh é ar an 20 Márta 1973. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Ghlaschu an Iar-Dheas.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Ronnie Cowan

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é **Ronnie Cowan**. Rugadh é ar an 6 Meán Fómhair 1959. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Inbhir Chluaidh.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Pete Wishart

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é **Peter "Pete" Wishart**. Rugadh é ar an 9 Márta 1962. I mí Bealtaine 2005, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Pheairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Patricia Gibson

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba í **Patricia Gibson**. Rugadh í ar an 12 Bhealtaine 1968. I mí Bhealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Siorrachd Àir a Tuath agus Arainn.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
LM5

Is é ***LM5*** an cúigiú halbam ón popghrúpa Little Mix. Scaoileadh ar an 16 Samhain, 2018 é.

## Traicliosta
# "The National Manthem" – 0:29
# "Woman Like Me" (le Nicki Minaj) – 3:48
# "Think About Us" – 3:55
# "Strip" (le Sharaya J) – 3:19
# "Monster in Me" – 3:45
# "Joan of Arc" – 3:11
# "Love a Girl Right" – 3:02
# "American Boy" – 3:11
# "Told You So" – 3:12
# "Wasabi" – 3:12
# "More Than Words" (le Kamille) – 2:34
# "Motivate" – 3:21
# "Notice" – 3:34
# "The Cure" – 3:35

## Singlí
# "Woman Like Me" - 12 Deireadh Fómhair 2018

### Singlí bolscaireachta
# "Joan of Arc" - 2 Samhain 2018
# "Told You So" - 9 Samhain 2018
# "The Cure" - 13 Samhain 2018

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2018
Catagóir:Little Mix
Iarla

deas|250px|thumb|Iarlaí
Is piarda Briotanach rangú thuas bíocunta agus thíos marcas é **iarla**.

Catagóir:Uaisleacht
Bhaltair Cinneide

[mion|320x320px|"Thow tynt cultur, I have cultur and pleuch..." Bhaltair Cinneide (i gcoinne [William Dunbar (file)|William Dunbar) i 'The* Flyting*', l.366]]
Bhí **Bhaltair Cinneide** (Walter Kennedy) (ca. 1455 – c.1508) ina fhile nó bhard. Chum sé filíocht sa Bhéarla Gallda, ach tá sé ríchinnte gur chum sé an bhairdne sa Ghaeilge freisin.

Bhain sé leis na Ceannadaich, teaghlach de shliocht uasal ó Dhún Iúubhair, Siorrachd Àir, a bhí ina chuid den Ghaeltacht láidir 'Gall-Ghàidhealach' ag an am. Is féidir linn bheith cinnte gurbh í an Ghaeilge a theanga dhúchais. Bhain sé céim amach ó Oilthigh Ghlaschu sa bhliain 1476, agus MA sa bhliain 1478.

## Tionchar
Sa 20ú haois, thosaigh an file Uilleam Nèill ag cur suime i bhfréamhacha Àir a Deas de chuid Bhaltair, agus a thionchar mar chainteoir Gaeilge sa chúirt ríoga in Albain, agus shníomh sé focail mholta isteach ina scríbhneoireacht féin faoi. Is sampla amháin é an dán 'Chuma Bhaltair Cinneide'  (In Memory of Walter Kennedy) i nGaeilge na hAlban a osclaíonn mar seo a leanas;

## Nótaí

Catagóir:Filí Albanacha
## Tagairtí
John Steele (greannáin)

Is sárlaoch ficseanúil é **John Steele**. Bhí sé le feiceáil den chéad uair sa chéad eagrán *[[Daring Mystery Comics]]* (Eanáir 1940), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Cruthaíodh ag Dean Carr é. Is saighdiúir sa Dara Cogadh Domhanda é.

Catagóir:Sárlaochra Marvel Comics
Catagóir:Carachtair Timely Comics
Catagóir:Carachtair greannáin curtha in aithne i 1940
DBC Pierre

Scríbhneoir is ea **DBC Pierre** nó **Peter Finlay**.

## Beathaisnéis
Rugadh é san Astráil i 1961. Tógadh é i Meicsiceo agus sa Ríocht Aontaithe. Tá cónaí air i gContae Liatroma. Bhain a chéad úrscéal, Vernon God Little, an Booker Prize sa bhliain 2003. Bhuaigh sé an Whitbread First Novel Award i 2003 freisin, an chéad údar a bhuachan Booker agus Whitbread don leabhar céanna. Bhain sé James Joyce Award ón An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.

mion|clé|DBC Pierre

## Saothair

### Úrscéalta

* *Vernon God Little* (Eanáir 2003, Booker Prize 2003)
* *Ludmila's Broken English* (Feabhra 2006)
* *Lights Out in Wonderland* (Meán Fómhair 2010)
* *Breakfast with the Borgias* (Iúil 2014)
* *Release the Bats* (Iúil 2016)

### Gearrscéalta

* *Suddenly Doctor Cox* (Bealtaine 2009)
* *Petit Mal* (Samhain 2013)

## Tagairtí
Cómhargáil

Próiseas idirbheartaíochta idir fostóirí agus grúpa fostaithe atá dírithe ar chomhaontuithe chun tuarastail oibre, coinníollacha oibre, sochair, agus gnéithe eile de chúiteamh agus chearta le haghaidh oibrithe a rialáil is ea *'cómhargáil*. Go coitianta, bíonn cheardchumann i mbun idirbheartaíochta ar son leasanna na bhfostaithe. De ghnáth, leagann siad amach na comhaontaithe comhchoiteann a aontaíodh faoi scálaí pá, uaireanta oibre, oiliúint, sláinte agus sábháilteacht, ragobair, meicníochtaí gearáin, agus cearta chun páirt a ghlacadh i ngnóthaí oibre nó gnóthaí.

Féadfaidh an ceardchumann dul i mbun caibidlíochta le fostóir aonair (a dhéanann ionadaíocht de ghnáth ar scairshealbhóirí cuideachta), nó féadfaidh sé dul i mbun caibidlíochta le grúpa gnólachtaí, ag brath ar an tír, chun comhaontaithe sa tionscail ar fad a bhaint amach. Feidhmíonn comhaontú comhchoiteann mar chonradh saothair idir fostóir agus ceardchumann amháin nó níos mó.

## Stair
mion|Beatrice Webb sa bhliain 1894
Ar dtús, d'úsáideadh an téarma  "collective bargaining" (*comhargáil* sa Ghaeilge) don chéad uair ag Beatrice Webb, sa bhliain 1891. Ba bhunaitheoir í de réimse an chaidrimh thionsclaíoch sa Bhreatain í. Tagraíonn sé don saghas idirbheartaíochta agus comhaontuithe comhchoiteanna a bhí ann ó tháinig na ceardchumainn chun cinn le linn an 18ú haois

## An Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta (ECFE)

## Nótaí

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Labor & Worklife Program at Harvard Law school
* Collective Bargaining Subject Guide at the ILR School, Cornell University
* Collective Bargaining, Labor Law, and Labor History at DigitalCommons@ILR
* Collective Bargaining Agreements at DigitalCommons@ILR
* GVSU links to actual arbitration awards and collective bargaining resources
Eochaidh Aireamh

Sa Rúraíocht agus Miotaseolaíocht na nGael, ba Ard-Rí na hÉireann é **Eochaidh Aireamh** (Sean-Ghaeilge **Eochu** nó **Eochaid Airem**) ("treabhdóir"), mac Fionn.

## Achar ama
Tháinig sé i gcoróin i ndiaidh bás a dhearthár, Eochaidh Feidhil, agus bhí sé i réim ar feadh dhá nó cúig bliana déag (ag brath ar fhoinse), go dtí gur dhóigh Sigmall Sithienta chun báis é. Tháinig Eterscél Mór i réim ina dhiaidh. 

I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:

* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: i rith deachtóireacht Julius Caesar (48–44 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]* le Seathrún Céitinn: 82–70 RC,
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 131–116 RC.

## ''Tochmharc Éadaoine''

Tá tionchar mór ag Eochaidh sa seanscéal *[[Tochmharc Éadaoine]]*.. 

Thug Eochaidh cuireadh d'fhir na hÉireann go féile ag Teamhair, ach dhiúltaigh siad agus é gan bean chéile. Chuir sé teachtairí amach chun an bhean is áille in Éirinn a aimsiú, agus í ná Éadaoin. Thit Eochaidh i ngrá léi ar an gcéad amharc, agus phós sé í.

Thit deartháir Eochaí, Ailill Angubae, i ngrá léi freisin, agus thit sé i searg le grá aontaobhach. Chuaigh Eochaidh amach ó Theamhair ar chuairt ar fud na hÉireann. D'fhan Ailill le hÉadaoin, agus tháinig biseach air. 

Tar éis d'Eochaidh teacht abhaile,  tháinig Midhir, iarleannán Éadaoine, go Teamhair agus thug dúshlán dó *[[ficheall]]* a imirt. Mhéadaíodh na geallta, ach choinnigh ar Eochaidh ag buachan. I ndeireadh na dála, mhol Midhir go n-imreoidís le haghaidh póige is barróige ó Éadaoin. Bhuaigh Midhir an babhta seo. Dúirt Eochaidh le Midhir teacht ar ais i gceann míosa, agus idir an dá linn, ghair sé ar a laochra is cróga teacht go Teamhair. In ainneoin an airm, nocht Midhir é féin laistigh den tigh. Ghéill Eochaidh go mbeire Midhir barróg ar Éadaoin, ach ar an dtoirt, d'eitil an dís amach i riocht ealaí tríd an spéirléas.

D'ordaigh Eochaidh a chuid fear um gach sídhe in Éirinn a thochailt, go bhfaighe a bhean. 
Agus iad ag tochailt ag sídhe Mhidhire i mBrí Léith, tháinig Midhir féin ar an bhfód agus gheall sé go dtuga sé Éadaoin ar ais. Thóg sé leis áfach caoga bean i riocht Éadaoine, agus dúirt sé le hEochaidh a rogha a thoghadh. Thóg sé abhaile leis té gur mheas sé gurbh Éadaoin í, ach ba í a mhalairt an fhírinne. Luigh sé léi agus gineadh iníon. Nós faide anonn, tháinig Midhir arís agus d'inis sé go raibh Éadaoin torrach agus í fuadaithe aige, agus gurbh í an bhean tofa ag Eochaidh ná a páiste, iníon Eochaí féin. Agus é náirithe, d'fhág Eochaidh iníon a gcaidrimh colaigh lasmuigh gan clúdach, ach fuarthas agus tógadh í ag aoire agus a bhean chéile. In am trátha, phós sí comharba Eochaí, Eterscél Mór, agus rugadh mac di, an t-ardrí, Conaire Mór.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Ríthe na Teamhrach
Comhaontas Dhínit an Duine

Is páirtí polaitiúil i bPoblacht na hÉireann é Human Dignity Alliance a bunaíodh sa bhliain 2018.

## Ionadaí tofa

### Seanad Éireann

## Ceannairí
* Rónán Mullen (2018–)

## Tagairtí

Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 2018
Eterscél Mór

I Miotaseolaíocht na nGael, ba Ard-Rí na hÉireann é **Eidirscéal Mór** (Sean-Ghaeilge **Eterscél Mór**), mac Íar mac Dedad, sliocht de chlann Óengus Tuirmech Temrach, d'Érainn na Mumhan. Tháinig sé i réim i ndiaidh Eochaidhe Airimh

## Sa ''Rúraíocht''

Ní raibh clann ar bith ag *Eidirscéal, ach tairngríodh go mbéarfadh bean de chine anaithnid  mac dó.  D'aimsigh agus phós sé le [[Mess Búachalla]] an áilleacht, iníon [[Éadaoin]]e agus iar-ardrí [[Eochaidh Feidhil]]. De bharr a giniúna colaí, cuireadh lasmuigh gan clúdach í, ach fuarthas agus tógadh í le tréadaí agus a bhean chéile. Oíche amháin, i dtigh *Eterscéil*, thug fear neamhaithne cuairt uirthi, ag eitilt tríd an spéirléas i riocht éin, agus ghin sí a mhac, ardrí na todhchaí [[Conaire Mór]], a tógadh mar mhac *Eterscéil*.

==Achar Ama==
Bhí *Eiderscéal* i réim ar feadh cúig nó sé bliana (ag brath ar fhoinse). Mharaigh [[Nuadha Neacht]] é ag cath *Aillenn* agus tháinig i réim ina áit. 

I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:

* *Leabhar Gabhála na hÉireann*: cuirtear ar chomhaois é le h[[Impire Rómhánach]] [[Augustus]] (27 BC – AD 14), breith [[Críost|Chríost]], agus ríthe seanscéalacha na cúigí [[Conchúr mac Neasa]] (U), [[Cairbre Nia Fer]] (L), [[Cú Raoi]] (M) agus [[Ailill mac Máta]] (C).
* *Foras Feasa ar Éirinn*: 70–64 BC
* *Annála na gCeithre Máistrí'': 116–111 BC.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Ríthe na Teamhrach
Nuadha Neacht

Sa Rúraíocht agus Miotaseolaíocht na nGael, ba Ard-Rí na hÉireann é  **Nuadha Neacht** (Sean-Ghaeilge  **Nuadu Necht**), (sa chiall *glan, geall*), mac Sétna Sithbac, sliocht de chlann Crimthann Coscrach, Laighin.  Tháinig sé i gcoróin agus a  réamhtheachtaí, Eterscél Mór, básaithe aige.  Mharaigh Conaire Mór mac Eterscéil é in am agus i dtráth.

## Achar ama
Bhí sé i réim ach ar feadh sé mhí.  I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:

* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: ar chomhaois le hImpire na Róimhe,  Augustus (27 RC – AD 14), Críost, agus ríthe finscéalacha na cúigí, Conchobar mac Nessa (U), Cairpre Nia Fer (L) agus Ailill mac Máta (C).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 64 – 63 RC
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: go dtí 111–110 RC, 'sé sin, na céadta níos luaite; curtha le chéile ar feadh lánbhliana le hÉr, Orba, Ferón agus Fergna.

## Sa ''Rúraíocht''

## San ''Fhiannaíocht''
Ba shinsear Fionn mac Cumhaill,  mac Treunmor mac Suaelt mac Eltan mac Baoisgne mac Nuada Necht féin. 

Ceaptar scaití gurbh athair an draoi Tadg mac Nuadat (arbh mháthair Fhinn í a iníon, Muirne) é Nuadha Neacht féin, cé go bhfuil Nuada Airgeadlámh na dTuath Dé Danann atá i gceist.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Ríthe na Teamhrach
Olltoghchán na hÉireann, 1918

[mion|[Póstaer toghchánaíochta Shinn Féin i 1918 sa bhliain 1918]]
Reáchtáladh olltoghchán in Éirinn - agus sa Bhreatain ag an am céanna - ar an 14 Nollaig 1918. Tá tábhacht bhunúsach i stair na hÉireann ag baint le **Olltoghchán na hÉireann, 1918**. Léirigh an toghchán sin a cuireadh ar bun ar oileán na hÉireann na claonta polaitiúla go léir ag an am.

Dúirt an tUachtarán Micheál D. Ó hUigínn sa bhliain 2018 gur léirigh torthaí an toghcháin 1918 féin an t-athrú amháin ba mhó in ionadaíocht pharlaiminte. Thuar sé na deighiltí a mhéadódh ar an oileán. Ar feadh achair ama ghairid, chuir na héilimh ar chearta an lucht oibre, ar chearta na mban, agus ar phoblacht neamhspleách ar leith d’Éirinn, deireadh leis na fórsaí bunaithe agus le struchtúir an ama chaite.  Scaipeadh síolta sochaí a bhí níos cuimsithí – síolta ar thóg sé roinnt mhaith glúnta orthu péacadh, faraor.  Ba é ghné chumhach thoghchán 1918 gur theip ar mheas a thabhairt dá údarás agus dá bharr sin gur tharla Cogadh na Saoirse agus an Cogadh Cathartha tragóideach.   

## Torthaí
Bhuaigh Sinn Féin an chéad olltoghchán tar éis an Chogaidh Dhomhanda. Fuair an páirtí 73 suíochán, gan ach 26 ceann ag an bPáirtí Aontachtach... agus 6 ag an Páirtí Parlaiminteach. Léirigh an toradh go raibh Éirí Amach na Cásca tar éis dul i bhfeidhm go mór ar phobal na hÉireann.

Léirigh toradh an toghcháin chomh maith go raibh "deireadh ré buailte leis an bPáirtí Parlaiminteach".

## Votaí

## Iarrthóirí
### Nár éirigh leis

## Tagairtí

Catagóir:Olltoghcháin in Éirinn
Olltoghchán na hÉireann, 1921

mion|333x333px|Suíocháin
Reáchtáladh **Olltoghchán na hÉireann, 1921** ar an 24 Bealtaine 1921, ceann amháin i dTuaisceart Éireann agus ceann eile sa Deisceart.

## Torthaí in Éire Theas

## Torthaí i dTuaisceart Éireann

## Tagairtí

Catagóir:Olltoghcháin in Éirinn
Catagóir:1921
You Got 'Em All

Is é ***You Got 'Em All*** an chéad albam ó Nick Fradiani. Scaoileadh é ar an 18 Bealtaine, 2018.

## Traicliosta
# You Got 'Em All" – 3:32
# "There's a Girl" – 3:35
# "Hold On" – 3:19
# "Her" – 3:36
# "First Five Minutes" – 2:46
# "Money's on You" – 3:39
# "'Cause I Do" – 3:11
# "On Paper" – 3:07
# "My Somebody" – 3:26
# "Falling" (Athmheasc) – 3:17
# "Chandelier" – 3:35

## Singlí
#"There's a Girl" - 23 Meitheamh, 2016
#"You Got 'Em All" - 8 Feabhra, 2018

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2018
Ialtóg bharbastail Oirthearach

Is ainmhí í an **ialtóg bharbastail Oirthearach** (*Barbastella leucomelas*). Mamach atá ann, dúchasach san Áise agus i gcúpla tír san Afraic agus san Eoraip. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Púma oirthearach

Is ball d'fhospeiceas a moladh in 1946 do phobail púmaí in oirthear Mheiriceá Thuaidh é an **púma oirthearach** (*Puma concolor couguar*). In 2011, dhearbhaigh Seirbhís Iasc agus Fiadhúlra na Stát Aontaithe go raibh an fospeiceas a ndearnadh cur síos air in 1946 díofa. Mar sin féin, tá amhras faoin tacsanomaíocht a leagadh amach in 1946, agus creidtear anois gur baill d'fhospeiceas amháin iad na púmaí go léir i Meiriceá Thuaidh. Tá púmaí (nó “cúgair”) coitianta faoi láthair in iarthar Mheiriceá Thuaidh agus d'fhéadfadh sé go bhfuil siad ag leathnú. Feictear púmaí aonair ó am go chéile ag fánaíocht in oirthear Mheiriceá Thuaidh.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh dhíofa
David Adger

Teangeolaí Albanach as Cair Chaladain, An Ríocht Aontaithe é **David Adger** (as Béarla: [ˈdeɪvɪd ˈædʒə]) (a rugadh ar an 23 Meán Fómhair 1967). Tá an chuid is mó dá saol caite aige ar an Ollscoil Londain.

## A Shaol
Rugadh Adger i gCair Chaladain in Albain, An Ríocht Aontaithe. Bhain sé céim máistreachta amach sa teangeolaíocht agus fuair sé a dhochtúireacht ó Ollscoil Dhún Éideann. 

## Tagairtí

## Oibreacha
*Adger, D (2017) “Restrictiveness Matters”. *Psychonomic Bulletin and Review*. 24(1), 138-139
*Adger, D (2013) *A Syntax of Substance*. Cambridge, MA: MIT Press (Linguistic Inquiry Monographs). (189pp)
*Adger, D (2011) “Clefted Situations: a note on expletives in Scottish Gaelic clefts” in A. Carnie (ed) *Formal Approaches to Celtic Linguistics*, Cambridge: Cambridge Scholars Publishing, 3-15.
*Adger, D (2010) “Gaelic Morphology” in M. Watson and M. Macleod (eds) *The Edinburgh Companion to the Gaelic Language*, Edinburgh University Press, 283-303.
*Adger, D (2010) “Gaelic Syntax” in M. Watson and M. Macleod (eds) *The Edinburgh Companion to the Gaelic Language*, Edinburgh University Press, 304-351.
*Adger, D. and Ramchand, G. 2006. “Dialect variation in Gaelic relative clauses” in W. McLeod (ed) *Rannsachadh na Gàidhlig*. Dunedin Academic Press. 1-15.
*Adger, D. 2005 “Fracturing the Adjective: evidence from Gaelic comparatives” in D. Harbour (ed) *QMUL Occasional Papers in Linguistics*. No 4. QMUL, London.
*Adger, D. and Ramchand, G. 2005 “Merge vs Move: wh-dependencies revisited”. *Linguistic Inquiry*, 36.2, 161-193.
*Adger, D. (2003) *Core Syntax*. Oxford University Press: Oxford. (425pp)
*Adger, D. 1996 “Aspect, Agreement and Measure Phrases in Scottish Gaelic” in R. Borsley and I. Roberts (eds) *The Syntax of the Celtic Languages*, Cambridge, Cambridge University Press, 200-222.

## Naisc sheachtracha
* (as Béarla)
* (as Béarla)
* (as Béarla)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Teangeolaithe Albanacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine LADT
Big Brother 19 (RA)

Is comórtas réaltacht teilifíse é ***[[Big Brother]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2001. Thosaigh an naoú sraith déag ar an 14 Meán Fómhair, 2018 agus chríochnaigh sé ar an 5 Samhain 2018.

## Comrádaithe tí

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:Big Brother
Catagóir:2018 séasúir teilifíse
Ceardchumann

Is éard is **ceardchumann** ann ná eagraíocht d'oibrithe a tháinig le chéile chun go leor spriocanna coitianta a bhaint amach, mar shampla; sláine a cheird nó ghnó  a chosaint, caighdeáin sábháilteachta a fheabhsú, pá níos fearr a bhaint amach, sochair (amhail laethanta saoire, cúram sláinte agus scoir), agus coinníollacha oibre de dheasca an chumais margála níos mó a chruthaigh monaplacht na n-oibrithe. 

Trína a cheannaireacht, téann an ceardchumann ar margáil leis an bhfostóir thar ceann a chuid ball (gnáthbhaill an cheardchumainn) agus déantar conradh saothair  (cómhargáil) le fostóirí. 

Is é an cuspóir is coitianta na  gcomhlachais nó na gceardchumainn seo ná "maintaining or improving the conditions of their employment" (Gaeilge:  "coinníollacha a bhfostaíochta a chothabháil nó a fheabhsú").  

D'fhéadfadh go mbeadh idirbheartaíocht pá, rialacha oibre, nósanna imeachta gearán, rialacha a bhaineann le fostaí a fhostú nó a bhriseadh as phost nó a earcú, cistí leasa foirne, agus sábháilteacht agus beartais san ionad oibre sa bheith san áireamh. mion|Cúl a chur ar léirsitheoirí ceardchumainn ag saighdiúirí i rith stailc teicstíle Lawrence sa bhliain 1912 i Massachusetts, SAM.

## Féach freisin

* Stailc

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* LabourStart international trade union news service
* RadioLabour
* New Unionism Network 
* Younionize Global Union Directory 
Catagóir:Ceardchumannachas
Catagóir:Ceardchumainn
Veep

Is clár teilifíse grinn Meiriceánach é ***Veep*** a céadchraoladh sa bhliain 2012. Armando Iannucci a chruthaigh. Glacann Julia-Louis Dreyfus an pháirt mar Leasuachtarán na Stát Aontaithe. Thosaigh *Veep* ar 22 Aibreán 2012 agus craoladh an eipeasóid dheireanach ar 12 Bealtaine 2019. Tá sé á thaispeáint ar HBO i Meiriceá.

Bhuaigh sé a lán dámhachtainí, mar shampla Primetime Emmy Award for Outstanding Comedy Series.

## Foireann Aisteoirí

* Julia Louis-Dreyfus - Selina Meyer
* Anna Chlumsky - Amy Brookheimer
* Tony Hale - Gary Walsh
* Reid Scott - Dan Egan
* Timothy Simons - Jonah Ryan
* Matt Walsh - Mike McLintock
* Sufe Bradshaw - Sue Wilson
* Kevin Dunn - Ben Cafferty
* Gary Cole - Kent Davison
* Sam Richardson - Richard Splett

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2012
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir HBO
The Herald

Nuachtán táblóideach Éireannach is ea an ***[[The Herald]]***, a chlóbhualadh don chéad uair ar an 19 Nollaig 1891. Is é Stephen Rae an eagarthóir reatha. Bhí sé aithne mar *Evening Herald* go 2013.

## Féach freisin
*

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Mediahuis
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1891
Catagóir:Bunaithe sna 1890í
Irish Daily Star

Nuachtán táblóideach Éireannach is ea an ***Irish Daily Star***, a chlóbhualadh don chéad uair ar an 29 Feabhra 1988. Bhí Eoin Brannigan ina eagarthóir ar an *Star* sna blanta 2017–2020. D'imigh sé i mí Aibreáin den bhliain 2020 le dul go dtí an *[[Belfast Telegraph]]* mar eagarthóir ceannais. Neil Leslie a tháinig i gcomharbacht air. Bhíodh aithne ar an *Irish Daily Star* mar *The Star*.

## Féach freisin
*

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1988
Catagóir:Bunaithe sna 1980í
Metro Éireann

Nuachtán táblóideach Éireannach ab ea an ***[[Metro Éireann]]***, a chlóbhualadh don chéad uair i mí Aibreáin 2000. Ba é Chinedu Onyejelem an t-eagarthóir.

Beirt iriseoirí ón Nigéir a bhunaigh an nuachtán in Aibreán 2000.

Bhíodh colún Gaeilge sa nuachtán, dírithe ar lucht inimirce na hÉireann mar aon le léitheoirí trí chéile.

## Féach freisin
*

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil (cartlannaithe): metroeireann.com

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Seachtanáin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2000
Catagóir:Bunaithe sna 2000í
The Sunday Business Post

Nuachtán mórbhileog Éireannach is ea an ***The Sunday Business Post***. Is é Tom Lyons an eagarthóir reatha.

## Féach freisin
*

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Seachtanáin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1989
Catagóir:Bunaithe sna 1980í
Sunday World

Nuachtán táblóideach Éireannach is ea an ***[[Sunday World]]***, a chlóbhualadh don chéad uair ar an 25 Márta 1973. Is é Colm MacGinty an eagarthóir reatha.

## Féach freisin

* Martin O'Hagan
* Mediahuis

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Seachtanáin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1970
Catagóir:Bunaithe sna 1970í
Catagóir:Mediahuis
Daring Mystery Comics

Is greannán Meiriceánach é **Daring Mystery Comics**. Bhí an chéad eagrán foilsithe i mí Eanáir 1940 agus i mí Eanáir 1942. Ba é an dara fhoilseachán de chuid réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

## Carachtair
Sa chéad eagrán feictear Fiery Mask agus John Steele den chéad uair, agus sa dara heagrán Laughing Mask agus Mister E.  Feictear Breeze Barton den chéad uair sa tríú heagrán.

Catagóir:Teidil Timely Comics
Catagóir:Greannáin ag tosú i 1940
Catagóir:Greannáin ag críochnú i 1942
Meas Buachalla

I Miotaseolaíocht na nGael, ba í **Meas Buachalla** (Sean-Ghaeilge **Mess Búachalla**),  máthair Ard-Rí na hÉireann, Conaire Mór. 

## Sanasaíocht
Tá seanbhrí liteartha ag a hainm, le ciall toradh, sliocht, .i. leanbh tréigthe.

## Sna seanscéalta
Is pas trí na céile í a sinsearacht. 

Sa scéal *[[Tochmharc Éadaoine]]*, is iníon í an ardrí, Eochaidh Aireamh, trí chiorrú coil lena iníon féin. Mheall Midhir é gurbh a máthair, Éadaoin, a bhí ann.. Sa *[[Banseanchas|Bhanseanchas]]*, deirtear gurbh é Esa an t-ainm d'iníon Eochaí agus Éadaoine.  

Sa scéal *[[Toghail Brú Dá Dearga]]*, ba iníon í de dheartháir Eochaí, Eochaidh Feidhil agus Éadaoin féin.  De bharr a giniúint trí chóiriú coil, *her father orders her exposed*, ach aimsíodh agus tógadh í le haoire agus a bhean chéile. D'fhás sí marcas chailín fíor álainn, agus pósadh í go héigeantach leis an ardrí, Eterscél Mór. Oíche amháin, i dtigh Eterscéil, thug fear anaithnid cuairt i riocht éin uirthi, ag eitilt tríd an spéirléas. Rug sí mac an fhir úd, darbh ainm Conaire Mór, ach tógadh é mar mhac Eterscéil.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Curb Your Enthusiasm

Is clár teilifíse grinn Meiriceánach é ***Curb Your Enthusiasm*** a céadchraoladh sa bhliain 2000. Chruthaigh Larry David é. Tá sé ar HBO i Meiriceá. Tá naoi séasúir déanta go dtí seo.

## Eipeasóidí



## Foireann Aisteoirí

* Larry David - É féin
* Jeff Garlin - Jeff Greene
* Cheryl Hines - Cheryl David
* Susie Essman - Susie Greene
* J. B. Smoove - Leon Black

## Tagairtí
Contae Bjelovar-Bilogora

mion|250px|Contae Bjelovar-Bilogora
Is contae suite sa Chróit é **Contae Bjelovar-Bilogora**. Bhí 119,764 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is é Bjelovar príomhbhaile an chontae.

## Bailte
*Bjelovar
*Čazma
*Daruvar
*Garešnica
*Grubišno Polje

Bjelovar-Bilogora
Bjelovar-Bilogora
Julia Louis-Dreyfus

Is aisteoir Meiriceánach í **Julia Louis-Dreyfus** (a rugadh ar an 13 Eanáir 1961). Tá clú agus cáil mhór uirthi de bharr a ról ar na sraithe teilifíse *[[Saturday Night Live]]* (1982–1985), *[[Seinfeld]]* (1989–1998), *[[The New Adventures of Old Christine]]* (2006–2010), and *[[Veep]]* (2012–2019). Bhuaigh sí a lán dámhachtainí mar aisteoir, Emmy Awards agus Screen Actors Guild Awards.
mion|Julia Louis-Dreyfus

## Scannánliosta
### Scannán

### Teilifís

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
László Antal

Teangeolaí Ungárach as Búdaipeist, An Ungáir ab ea **László Antal** (san Ungáiris: [ˈlaːsloː ˈɒntɒl]) (25 Meitheamh, 1930 — Eanáir 1993). Bhí an chuid is mó dá saol caite aige ar an Ollscoil Eötvös Loránd i mBúdaipeist.

## A Shaol
Rugadh Antal i Szob san Ungáir sa bhliain 1930. Bhain sé céim máistreachta amach i staidéar Shasana, na hUngáire agus na Rúise ó Ollscoil Eötvös Loránd i mBúdaipeist sa bhliain 1953 agus fuair sé a dhochtúireacht sa teangeolaíocht ón Acadamh na hUngáie um Eolaíocht sa bhliain 1957.

## Tagairtí

## Leabhair
*Antal, László 1963: *Questions of Meaning*, Mouton, The Hague.
*Antal, László 1964: *Content, Meaning, and Understanding*, Mouton. The Hague.

## Naisc sheachtracha
*  (as Béarla)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Teangeolaithe Ungáracha
Catagóir:Básanna i 1993
Seilitéip

deas|250px|thumb|Seilitéip
Is téip greamachán trédhearcach í **seilitéip**.

Catagóir:Stáiseanóireacht
Bíocunta

deas|250px|thumb|Bíocunta

Tagann an teideal **bíocunt**a — ón Laidin *vicecomes*, go litriúil leaschunta — feidhm phearsanta a bhí ann tráth d'oifigeach a bhí i mbun críche ar a dtugtaí bíochontae () agus tháinig sé chun bheith ina theideal oidhreachtúil uasal.

Cuirtear an teideal seo san ordlathas uasal mar atá sé: Prionsa > Diúc > Marcas > Cunta > Bíocunta > Barún > Ridire.Tagann an teideal bíocunta — ón Laidin *vicecomes*, go litriúil leas-chunta — feidhm phearsanta a bhí ann tráth d'oifigeach a bhí i mbun críche ar a dtugtaí bíochuntae (*viscounty*) agus ar tháinig sé chun bheith ina theideal oidhreachtúil uasal. Cuirtear an teideal seo san ordlathas uasal mar atá sé: prionsa > diúc > marcas > cunta > bíocunta > barún > ridire.

## Ceantar riaracháin feodach
Ar dtús, i ré na gCairilíneach, ba é an bíochuntae dlínse an cheartais a d'fheidhmigh oifigeach ar a dtugtar bíocunta, in ainm údaráis níos airde: rí nó diúc. ba thoghcheantar míleata é freisin, lena n-áirítear roinnt tiarnas.

Tháinig an chiall seo chun cinn le feodachas idir an 9ú agus an 11ú haois, nuair a tháinig na bíochontaetha chun bheith ina maoin dá sealbhóirí (mar shampla an bíochuntae Périgord). Níl ach an Normainn tar éis é a chaomhnú go dtí an lá atá inniu ann. I Normainn na Fraince, bhí an bíochuntae ón aonú haois déag ina thoghacheantar, a bhí ag brath ar an Diúc. Bhí Diúc na Normainne mar theideal ar roinnt iarchontaetha Cairilíneacha (Rouen, Évreux, Vexin, srl.) i ndáiríre. Tugadh cuid de na contaetha seo do dháltaí de chuid na bprionsaí Normannacha, go háirithe ar theorainneacha na diúcachta. Sa chás go raibh cumhacht chontae dhíreach á feidhmiú ag an diúc, bheadh bíocunta ag déanamh ionadaíochta dó.

Oifigeach ríoga is ea an bíocunta, agus déanann sé ionadaíocht ar an rí. Áirítear ar a ról seisiúin chúirte a reáchtáil chun ceartas a riaradh. I gcás pianbhreithe báis, forghníomhaíonn sé na ciontóirí. Fuair sé ómós agus dílseacht thiarnaí na sáirsintí éagsúla a bhí ag brath ar a bhíochuntae freisin. Fuair Bhí ról míleata aige freisin; chuirfí rolla mustairn na bhfear armtha faoin a bhráid.

Tar éis dóibh a bheith ina bhfo-ranna de na báillí ríoga sa 13ú haois, d'fhan na bíochontaetha Normannacha go dtí Aibreán 1749, nuair a cuireadh ar ceal iad, le forógra an rí Louis XV. Gnáthbhreithiúna ab ea Bíocuntais an uair sin a raibh, ón 12ú haois i leith, cuid mhaith dá gcuid sainchumais bainte díobh trí go leor oifigí speisialaithe a chruthú.

Sna hOileáin Mhuir nIocht, ceapann flaitheas na Breataine bíocunta i gcónaí ina cháil mar Dhiúc na Normainne.

## Tagairtí

*
Catagóir:Riarachán Críche Stairiúil

Catagóir:Monarcacht
Catagóir:Uaisleacht
Eachtra Neara

Sa Rúraíocht, is réamhscéal é **Eachtra Neara** (Sean-Ghaeilge **Echtrae Nerai**) den Táin Bó Cúailnge. Caomhnaíodh an scéal i Leabhar Buí Leacáin na 10ú haoise, chomh maith le lámhscríbhinn na 15ú haoise.

## Achoimre
Oíche Shamhna a bhí ann, agus bhí Neara, laoch in arm Mhéabha agus Ailill mac Máta, i mbun seilge ar shliabh Chruachain (Ráth Cruachan i gContae Ros Comáin).  Thug Ailill dúshlán dá laochra, 'sé sin, in ainneoin oíche Samhna agus gach olc a bhaineadh léi, maide sailí a cheangail ar chois fhir chrochta.  Nuair a chuir sé an maise thart ar rúitín an marbháin, bhog sé agus d'iarr sé uisce uaidh.  Lig Neara dó é a dreapadh ar a dhroim agus d'iompair é chuig teach, ach léim lasracha aníos thart ar an tigh agus iad ag teacht ina threo.  Chuaigh siad chuig teach eile, ach timpeallaíodh é le huisce.  Ar an tríú hiarraidh acu, d'éirigh leo dul isteach i dtigh, agus d'ól an marbhán trí gloine uisce, ag caitheamh an cheann deiridh amach ar mhuintir an tí, á mharú.

Chuir Neara an marbhán ar ais ar an gcroch, ach ar a shlí arís chuig an gcúirt, chonaic sé baile trí thine, agus cách ann marbh, básaithe ag gaiscíoch naimhdeach.  Lean sé roinnt daoine isteach i liosachán in aice an rítheaghlaigh.  Chuaigh sé isteach féin agus bhuail sé le sidhe, a thug rabhadh agus míníonn dó go bhfuil tairngreacht na todhchaí feicthe aige: tharlódh an t-ionsaí faoin Samhain sin arís.

Cé gur mhaith le Neara fanacht in éineacht leis na sidhe, chuaigh sé ar ais go Cruachain chun na lucht cónaithe a chur ina bhfaichill ar a gcinniúint.  Chun é sin a sheachaint, shocraigh siad, le Méabh agus Ailill mar cheannairí agus cabhair ó Fergus mac Róich, an liosachán a ionsú agus é a bhánaigh.  Shocraigh Neara fanacht sa liosachán agus gan dul ar ais go Cruachan.

I leagan eile den scéal, is amhlaidh gur fhan Nera sa liosachán ar feadh bliana.  Nuair a tháinig sé ar ais go Méabh, is léir dó nach ndeachaigh am ar bith thart ón oíche a cheangail sé an maide sailí ar chois an chrochta.  Mar fhianaise a eachtra, thóg sé bláth úr an tsamhraidh amach leis ar an Samhain úd.  Ní luaitear sa leagan seo an t-achrann ag an liosachán.

## Litríocht
* Helmut Birkhan: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur*. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí
Catagóir:Scéalta na Rúraíochta
Fliodhas

I Miotaseolaíocht na nGael, creidtear gurbh í **Fliodhas** Foltchaoin (Sean-Ghaeilge **Flidas** Foltchaín) bandia  bólachta agus torthúlachta. Le déanaí, léirítí í mar bhandia nó bé coille (driad), mar gheall le Artemis na Gréige agus Diana na Róimhe, cé go gcreideann scoláirí nach fíor sin.

## ''Táin Bó Flidais''

Ba príomhphearsa í Fliodhas sa *[[Táin Bó Flidais|Táin Bó Fhliodhais]]* na Rúraíochta, ina bhfuil sí ina leannán Fhearghasa Mhic Róich, agus ba léi tréad draíochtúil bólachta, ina measc bó bhán darbh ainm An Maol, a bhí in ann 300 fear a chothú le bainne aon oíche.

Tá suíomh an scéil i nIorras, Contae Mhaigh Eo, agus insítear ann an táin bó a rinne siad ar a fear céile, Ailill Fionn.

## Scéalta eile
I rith an *[[Táin Bó Cúailnge]]*, chodlaigh sí i bpobal Ailill mac Máta, rí Connacht, agus gach seacht lá, chothaigh a tréad an t-arm go léir.

Luaitear Fliodhas sa *[[Dinnseanchas]]* mar máthair Fhaind agus i *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]* mar máthair Fhaind, Bé Chuille agus Bé Téite. Sa ghluais Mheán-Ghaeilge *[[Cóir Anmann]]*, deirtear gurbh í bean chéile Adamair agus máthair Nia Segamain, a bhí in ann, a bhuí cumas in oidhreacht uaithi, fianna a chrú admháil go mba ba iad.

Sa scéal na Rúraíochta *Scéala Conchúir Mhic Neasa*, insítear go gcaithfeadh seachtar ban, nó Flioghas amháin, chun Fergus a shásamh. Sa bhéaloideas Chontae Mhaigh Eo, insítear faoin a caidreamh le Fergus.

## Sanasaíocht
Tá an gaol atá ag Flioghas le fianna agus a lua ba dhéanaí mar bandia coille (driad) bunaithe ar sanasaíocht neamhdhóchiúil daoine na meánaoise mar "flid ois" (fliche ois(ín)). 
B'fhéidir gurb é an sanasaíocht seo iarracht í a chomhcheangal le banfhia Sadhbh na Fiannaíochta. Tá miotais i leith Fliodhais dírithe go formhór ar bhólacht agus chrú na mbó.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Edentata

Is forord mamach nach bhfuil in úsáid a thuilleadh é **Edentata**. Thugtaí **éidéadaigh** nó **dífhiaclaigh** ar na hainmhithe san fhorord, armadailíní, alpairí seangán, spadáin, pangailiní, agus arcáin talún ina measc. Ciallaíonn  ainm an fhoroird “gan fiacla”, ach is iad na pangailiní agus na halpairí seangán amháin nach bhfuil fiacla acu. Ag deireadh na 19ú haois, cuireadh na pangailiní agus na harcáin talún ina n-ord féin, agus cruthaíodh forord nua darb ainm Xenarthra a chuimsigh na speicis eile.

Tháinig an grúpa chun cinn i Meiriceá Theas ar dtús, agus tá cónaí orthu i Meiriceá Theas fós agus i Meiriceá Láir inniu. Is luibhiteoirí agus feithiditeoirí iad.   

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Barún

deas|250px|thumb|Barún
Is é an ball is ísle d'uaisleacht na Breataine é **barún**.

Catagóir:Uaisleacht
Meánscoil Gharman

Is scoil lán-Ghaeilge í **Meánscoil Gharman**. Is í an t-aon Ghaelscoil i gContae Loch Garman. Tá níos mó ná 200 dálta ann. 

Catagóir:Gaelcholáistí
Catagóir:Contae Loch Garman
Ialtóg mheasa Éigipteach

Is ainmhí í an **ialtóg mheasa Éigipteach** (*Rousettus aegyptiacus*). Speiceas d'ialtóg measa an tSeandomhain atá ann. Tá sé fospeiceas di ar an saol. Faightear iad ní amháin san Éigipt, ach in áiteanna scaipthe ar fud na hAfraice agus an Mheanoirthir. Mamach atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Faoi Rothaí na Gréine

Is éard is ***Faoi Rothaí na Gréine*** ann ná bailiúchán amhrán a bhailigh Máirtín Ó Cadhain agus a ndearna Ríonach Uí Ógáin eagarthóireacht air. Coiscéim a d'fhoilsigh sa bhliain 1999. Seacht n-amhrán déag is trí scór a bailíodh sna fichidí agus sna tríochaidí i nGaeltacht Chonamara atá i gceist. Stór mór amhrán atá ann, agus tá idir amhráin a mhaireann i mbéal an phobail agus amhráin eile a bhí ligthe i ndearmad san iarthar féin ann. Tá grianghraif de mhuintir agus de thírdhreach Chonamara sa leabhar.

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Amhráin Ghaeilge
Halla Loftus

Is teach mór é** Loftus Halla** atá suite gar do Rinn Duáin i gContae Loch Garman, Éire. Tógadh é ar shuíomh bhunfhoirgneamh Halla Redmond agus tá sé amuigh ar an teach go bhfuil an diabhal agus taibhse bhean óg ann.

## Halla Redmond
In 1170, shroic Raymond Le Gros an áit ar a dtugtar anois Dún Dónaill (tugtar 'Baginbun' air i mBéarla) i ndiaidh a dhá long *La Bague* et *La Bonne*. Fuair sé tailte i gContae Loch Garman agus tógadh halla mór orthu. Thóg an teaghlach Redmond caisleán nua in ionad an bhunchaisleáin in 1350, le linn an An Phlá Mhór. Tugadh Halla Redmond ar an gcaisleán sin.

Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Catagóir:Tithe móra in Éirinn
LM5 The Tour

Is é **LM5 The Tour** an séú camchuairt ag an bpopghrúpa Little Mix i dtacaíocht lena a gceathrú albam, *[[LM5]]*. Tosóidh an chamchuairt ar an 4 Deireadh Fómhair 2019 agus críochnóidh sé ar an 22 Samhain 2019.

## Dátaí

Catagóir:Little Mix
Catagóir:Camchuairteanna 2019
N'Golo Kanté

Is imreoir sacair Francach é **N'Golo Kanté** (rugadh 29 Márta 1991) a imríonn i lár na páirce don chlub Premier League Chelsea agus d’fhoireann náisiúnta na Fraince. Meastar go bhfuil sé ar cheann de na himreoirí lár páirce is fearr ar domhan.

Catagóir:Imreoirí sacair na Fraince
Kepa Arrizabalaga

Is peileadóir as an Spáinn é Kepa Arrizabalaga Revuelta, ar a dtugtar Kepa, a bhíonn mar chúl báire do chlub Chelsea agus d'fhoireann náisiúnta na Spáinne.

Bhí a chéad chluiche gairmiúil le Real Valladolid, i Segunda División. Bhuaigh Arrizabalaga Craobhchomórtais na hEorpa 2012 le foireann na Spáinne faoi bhun 19. Ghlac sé páirt i gCorn Domhanda 2018.

In 2018, shínigh sé le Chelsea (€ 80 milliún / £ 71.6 milliún), an cúl báire is daoire ar domhan ag an am.
Tone Inné agus Inniu

Leabhar Gaeilge leis an scríbhneoir Máirtín Ó Cadhain, a d'fhoilsigh Coiscéim sa bhliain 1999 é ***Tone Inné agus Inniu***.

Is féidir tuiscint Uí Chadhain ar an traidisiún poblachtach a mheas sa saothar. Tá an téacs bunaithe ar léacht a thug an Cadhnach do Chumann Wolfe Tone sa bhliain 1963, nuair a bhí ceiliúradh á dhéanamh ar Tone. Déantar plé ann faoi oidhreacht 1798. Dar le Liam Mac Cóil tá sé lán le stair, anailís, scéalta pearsanta, tuairimí agus sciolladóireacht. Faoi chlúdach bog atá an leabhar.

## Féach freisin
* Máirtín Ó Cadhain

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Leabhair neamhfhicsin
Catagóir:Léachtaí
Catagóir:Poblachtachas na hÉireann
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1999
Catagóir:leabhair a foilsíodh sna 1990idí
Antonio Rüdiger

Is peileadóir gairmiúil Gearmánach é Antonio Rüdiger a imríonn sé mar chosantóir don chlub Sasanach Chelsea agus d'fhoireann náisiúnta na Gearmáine.

Thosaigh sé ar a ghairm bheatha ag VfB Stuttgart, a ionadaíonn a gcuid cúlchistí i 3. Liga agus an chéad fhoireann sa Bundesliga. I 2015 chuaigh sé le Roma, ar dtús ar iasacht agus bliain ina dhiaidh sin ar tháille € 9 milliún. Shínigh Chelsea é i 2017 le haghaidh £ 27 milliún measta.

Rüdiger rinne sé a thús idirnáisiúnta don Ghearmáin i mí an Mhárta 2014. Bhí sé de dhualgas air UEFA Euro 2016 a chailleadh mar gheall ar an díobháil a d'fhulaing níos luaithe sa séasúr ach bhí sé mar chuid den scuad a bhuaigh Corn Comórtais FIFA 2017. Choinnigh sé a láthair sa scuad do Chorn Domhanda 2018.
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019

Beidh **Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019** an chéad eagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise.

## Rannpháirtithe

## Féach freisin

* Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2019

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Cloithre

Sa Rúraíocht, ba í **Cloithre** (Sean-Ghaeilge **Clothru**) iníon Eochaidh Feidhil, Ard-Rí na hÉireann, agus deirfiúr Mhéabha.  
Bhí imní uirthi go mbásfadh a deartháireacha, na findemna, gan chlann, agus iad ag troid lena n-athair le haghaidh na hardríogachta. Mheall sí iad triúr agus ghin Lughaidh na Riabh Dearg.  The next day, according to legend, her brothers were indeed killed, and when Lughaidh was born, he was their heir. Lughaidh later also became a Ard-Rí, thus Cloithre ciorrú coil preserved the line of succession.

Faightear ciorrú coil fós i scéal Chloithre story: deirtear gur luigh sí féin le Lughaidh, agus Crimthann Nia Náir ginte aici. Más fíor, ba mháthair, aint agus sheánmháthair Chrimthainn í.

Sa  Dinnseanchas, deirtear gur deirfiúr Mhéabha agus Eithne  í Cloithre

Tá Inis Cloithreann i gContae an Longfoirt ainmnithe aisti.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise

Ghlac **Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha** páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.

## Iomaitheoirí

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Vítneam i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise

Ghlac **Vítneam** páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.

## Iomaitheoirí

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Phil Donahue

Ba Chraoltóir agus léiritheoir Gael-Mheiriceánach é **Phillip John "Phil" Donahue**, a rugadh ar an 21 Nollaig, 1935 i gCleveland, Ohio. Fuair sé bás ar 18 Lúnasa 2024.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1935
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Craoltóirí
Catagóir:Daoine as Ohio
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Láithreoirí teilifíse
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Cearbhchú Ioruach

Is madadh clóis é an **cearbhchú Ioruach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Delia Murphy

Ba amhránaí Éireannach í **Delia Murphy Kiernan**. Rugadh í i Lios na Maothaile, Contae Mhaigh Eo ar an 16 Feabhra 1902. Fuair sí bás ar an 11 Feabhra 1971.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1902
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Básanna i 1971
Arthur Lowe

B'aisteoir Sasanach é **Arthur Lowe** (a rugadh ar an 22 Meán Fómhair 1915 agus a fuair bás ar an 15 Aibreán 1982). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1915
Catagóir:Básanna i 1982
Pat Ahern

Is sagart Éireannach Caitliceach Rómhánach é **Pat Ahern**. Rugadh é i gContae Chiarraí i 1932. Bhí sé ina stiúrthóir ealaíne agus léiritheoir ar Siamsa Tíre idir 1974 agus 1997.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois
Gadhar sionnach gallda

mion|clé|240px|Gadhar sionnach gallda
Is madadh clóis é an **gadhar sionnach gallda**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Sotar gallda

thumb|240px|Sotar gallda
Is madadh clóis é an **sotar gallda**. 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Who Do You Think You Are? (sraith theilifíse na hÉireann)

Is clár teilifíse atá á chraoladh ar RTÉ a hAon é **Who Do You Think You Are?**. Thosaigh sé ar an 15 Meán Fómhair 2008 ar RTÉ a hAon.

## Eipeasóidi
### Sraith 1

### Sraith 2

### Sraith 3

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2008
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir RTÉ
Venom (scannán)

Is scannán oll-laochra Meiriceánach ón mbliain 2018 é ***Venom.*** Tá sé bunaithe ar an gcarachtar de chuid Marvel Comics den ainm chéanna. Ba é Ruben Fleischer an stiúrthóir, agus ba iad Scott Rosenberg, Jeff Pinkner, agus Kelly Marcel na scríbhneoirí. Lean na seicheamháin **' agus **' é, chomh maith le cameo bunaithe ar an ilchruinne i *[[Spider-Man: No Way Home]]*.

mion|clé|Ruben Fleischer, Riz Ahmed & Tom Hardy

## Foireann Aisteoirí
* Tom Hardy – Eddie Brock / Venom
* Michelle Williams – Anne Weying / She-Venom
* Riz Ahmed – Carlton Drake / Riot
* Peggy Lu – Mrs. Chen
* Reid Scott – Dan Lewis
* Woody Harrelson – Cletus Kasady (cameo)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Venom
Catagóir:Scannáin 2018
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin Béarla
Feuerzangenbowle

Is deoch thraidisiúnta sa Ghearmáin í ***Feuerzangenbowle*** () () (*Puins Tlú*) . Cuirtear coirceog shiúcra a bhí curtha ar maos i rum trí thine os coinn scailtín fíona. Óltar de ghnáth ag am Nollag nó ar Oíche Chinn Bhliana.

## Tagairtí

Catagóir:Deochanna
Spáinnéar preabach Sasanach

thumb|240px|Spáinnéar preabach Sasanach
Is madadh clóis é an **Spáinnéar preabach Sasanach**. 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Measbhrocaire Sasanach

Is madadh clóis é an **measbhrocaire Sasanach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Lincse Eoráiseach

Is ainmhí í an **lincse Eoráiseach** (*Lynx lynx*). Is cat fiáin í. Mamach atá inti. 

## Lincsí in Éirinn

### An lincse Éireannach
Meastar go bhfuil ós cionn 1,300 bliain ann ó bhí an Lynx in Éirinn go deiridh. Tá fianaise seandálaiochta aimsithe - cnámha in uaimheanna - agus tá macalla láidir don gcat fiain le fáil i logainmneacha agus sa traidisiún scéalaíochta, áit a mbíonn cuntaisí ar chait allta agus iad ag cosaint liosanna agus uaimheanna faoi thalamh.

### An '''lincse Eoráiseach'''
Athbhunaíodh an lincse i gCo Dhún na nGall le déanaí. Tá lucht caomhnaithe ag éileamh i gcónaí go ndéanfaí athbhunú in Éirinn ar an gcat fiáin ar mhaithe le smacht a choimeád ar líon na bhfianna. Glactar leis go forleathan go bhfuil díobháil mhór á dhéanamh ag fianna do choillte dúchasacha.

Ach tá feirmeoirí go mór i gcoinne an bheartais, ar an mbonn go ndéanfadh an cat fiáin sin slad, dar leo, ar a gcuid beostoic. Dar leo nach ar fhianna amháin a mhairfeadh an Lynx, ach go bhféadfadh sé caoirigh agus ainmhithe feirme nach iad a lorg freisin dá bhéile.

## Féach freisin

* Caomhnú an chomhshaoil

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Cait
Ialtóg earrshaor Eorpach

Ainmhí is ea an **ialtóg earrshaor Eorpach**. Mamach eitilte in ord na Chiroptera is ea í. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2017

Bhí **[[Craobh Shinsear Peile na hÉireann]] 2017** ar an 130ú heagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Bhí 31 chontae as Éirinn páirteach ann (gach contae seachas Cill Chainnigh), chomh maith le Londain agus Nua-Eabhrac.

Bhuaigh Baile Átha Cliath an chraobh don tríú huair as a chéile, le bua 1-17 i gcoinne 1-16 in aghaidh Mhaigh Eo.

## Foirne, staideanna agus suíomhanna
Bhí 33 fhoireann páirteach sa chraobhchomórtas.





## Cluichí agus Torthaí

### Craobh Shinsear Peile Chonnachta

### Craobh Shinsear Peile Laighin

### Craobh Shinsear Peile na Mumhan

### Craobh Shinsear Peile Uladh

### Babhtaí Cáiliúcháin Uile-Éireann

### An Chraobh Uile-Éireann

#### Cluichí Ceathrú Ceannais
Le líonadh

#### Cluichí Leathcheannais

#### Cluiche Ceannais

## Tagairtí

Catagóir:Spórt i 2017
Catagóir:Craobh Shinsear Peile na hÉireann
Fia-chat Eorpach

Is ainmhí é an **fia-chat Eorpach** (*Felis silvestris silvestris*). Mamach atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Bé Téite

I Miotaseolaíocht na nGael, ba í **Bé Téite** (sidhe dhrúiseach) iníon Fhliodhais agus Tuireann na dTuath Dé Danann.

I *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, luaitear í, maraon lena deirfiúracha Bé Chuille agus Fand, mar bhean mhiangasach mheallacach. Throid a tríú deirfiúr Danann ar thaobh na dTuath Dé sa Chath Maighe Tuireadh.

## Naisc sheachtracha
* James MacKillop: ''A Dictionary of celtic Mythology.'' Oxford University Press, 2004, ISBN 9780198609674, lch.&nbsp;36.
* Patricia Monaghan: ''The encyclopedia of Celtic mythology and folklore.'' Infobase Publishing, 2004, ISBN 9780816045242, lch.&nbsp;197.

Catagóir:Tuatha Dé Danann
Cat fiáin

Is cat tí é an **cat fiáin** a chónaíonn lasmuigh gan teagmháil le daoine.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Cait