open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dubhaltach Mac Fhirbhisigh

Ba é **An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh** (c. 1600 – 1671) staraí oidhreachtúil deireanach na hÉireann.    

I Leacán i seanlimistéar Thír Fhiachrach (i gContae Shligigh) a rugadh é. Bhí Clann Fhir Bhisigh ina gcónaí ann le tamall fada. Ba é Giolla Íosa Mór (d’éag 1643) athair an Dubhaltaigh, agus bhí lúb ghaoil ag a mháthair le Brian Mac Diarmada, a chuir *[[Annála Loch Cé]]* le chéile. Giolla Íosa Mór féin a chuir le chéile ''Leabhar Leacáin'' agus ''Leabhar Buí Leacáin''. Triúr deartháireacha a bhí ag an Dubhaltach agus, b’fhéidir, cúpla deirfiúr, agus ní fios ar phós sé. Ba é an duine deiridh é dá mhuintir a chuaigh le léann.

Ní luaitear é go dtí 1643 agus é i mBaile Mhic Aogáin i gContae Thiobraid Árann, áit a raibh sé i mbun *Dúil Laithne*, gluais Laidine, agus ag cóipeáil annálacha. Dealraíonn sé gur tugadh teagasc sa dlí dó i scoil cháiliúil ar bhruacha Loch Deirgeirt. Fuair sé oiliúint mar fhile freisin. Deirtear gur thug sé Béarla, Laidín agus roinnt Gréigise leis ó scoil i nGaillimh.

B’fhéidir gur i dtús na 1640í a scríobh sé *[[Chronicon Scotorum|Chronicum Scotorum]]*, agus sna 1640í freisin a chuir sé *[[Foclóir Féineachais]]* le chéile, saothar nach maireann de ach blúire. I nGaillimh a bhí cónaí air idir 1645–c.1652, tréimhse corraithe, agus é ag breacadh *[[Leabhar na nGinealach]]*. Saothar é atá inchomórtais le *[[Annála Ríoghachta Éireann]]*.

Agus é i nGaillimh d’aistrigh sé go Gaeilge rialacha a bhain le hOrd San Clára, a raibh clochar acu ann. Sa cholafan deir sé:‘Dá dtugadh an treas ní dá aire, mar atá simplíocht nó bacaí na Gaeilge a chuireas orthu seo: ní trí ghainne na Gaeilge tig sin, ach trí easpa a heolais ar chách [mná rialta an oird], ionnas gurb usa leo focail choimhthíocha a thuiscint ná focail fhíora na Gaeilge’.Timpeall 1653 bhí sé ar ais i dTír Fhiachrach. Tá tagairt déanta dó i dtuairisc cháin na toite (‘*Hearth Tax*’) i 1663 mar ‘Dudley Firbissy’. 

Bhí caidreamh aige leis an Ridire James Ware, scoláire cáiliúil, agus d’aistrigh sé iontrálacha ó *Annála Leacáin* dó. Mír luachmhar an t-aistriúchán sin ó cailleadh an buntéacs. D’fhill an Dubhaltach ar Thír Fhiachrach i ndiaidh bhás Ware, agus dhúnmharaigh Thomas Crofton éigin é i dteach síbín in Eanáir 1671. 

## Nótaí

## Le léamh
Ó Muraíle, Nollaig (1996). *The Celebrated Antiquary, Dubhaltach Mac Fhirbhisigh (c.1600–1671): His Lineage, Life and Learning*. Maigh Nuad: An Sagart. 

Ó Muraíle, Nollaig (1996). ‘“Aimsir an Chogaidh Chreidmhigh”. An Dubhaltach Mac Fhirbhisigh a lucht aitheantais agus polaitíocht an seachtú haois déag’ in *Nua-Léamha: gnéithe de Chultúr, Stair agus Polaitíocht na hÉireann c.1600–c.1900*, in eagar ag Máirín Ní Dhonnchadha. An Clóchomhar.

Catagóir:Staraithe na Gaeilge
Catagóir:Staraithe Éireannacha
Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 17ú haois
Catagóir:Staraithe
Galar sistéamach

Galar a théann i bhfeidhm ar roinnt orgáin is uigí, nó a théann i bhfeidhm ar an corp ina iomláine.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Galair
Vicipéid na Seapáinise

An leagan Seapáinise den chiclipéid phoiblí ilteangach *Vicipéid* is ea **Vicipéid na Seapáinise** (Seapáinis:  ウィキペディア日本語版 *Wikipedia Nihongo-ban*). Bhí an tSeapáinis ar na chéad trí leagan a tháinig ar an saol i ndiaidh Vicipéid an Bhéarla i mí Márta, 2001. (An Ghearmáinis agus an Chatalóinis an chéad agus an an dara leagan.) Ní raibh ach dhá alt faoi dheireadh na bliana úd, áfach, agus iad scríofa le *rōmaji* (litreacha Rómhánacha) cheal bealach iad a scríobh ina script féin. Cuireadh ar siúl i gceart í i Meán Fómhair na bliana 2002, agus bhí 200,000 alt acu faoi mí Aibreáin, 2006, agus leathmhilliún alt i mí an Mheithimh, sa bhliain 2008. Ag deireadh na bliana 2014, bhí breis is 940,000 alt i Vicipéid na Seapáinise. Ar an 26 Iúil 2019, bhí 1,161,172 alt ann.

Rud suntasach maidir le Vicipéid na Seapáinise ná an líon athruithe a dhéanann eagarthóirí neamhchláraithe gan ainm ann, i gcomparáid le Vicipéidí eile (46% i gcás Vicipéid na Seapáinise sa bhliain 2006, i gcomparáid le 31% i gcomhar an Bhéarla, 28% i gcomhar na Gearmáinise, agus 19% i gcás na Fraincise. 38% an céatadán Seapáinise i nDeireadh Fómhar, 2014.) Dar le Andrew Lih, is é cultúr an Idirlín sa tSeapáin is cúis leis sin, go háirithe tionchar 2Channel (2ch), córas clár plé ina mbíonn a lán Seapánach páirteach ann gan úsáid a bhaint as ainmneacha. Tá céatadán an-íseal riarthóirí ann freisin. Tá an-bhéim ar an bpopchultúr ar Vicipéid na Seapáinise—de réir alt ar The New York Times, dúirt Jimmy Wales, agus é ag caint ag Wikimania in Buenos Aires sa bhliain 2009, nach mbaineann ach 20% de na hailt ansin le haon rud eile.

## Tagairtí
* Lih, Andrew. *The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia*. Hyperion Books, Nua-Eabhrac, 2009. Chéad eagrán. ISBN 978-1-4013-0371-6.

## Nótaí

## Naisc sheachtracha
Vicipéid na Seapáinise 

Catagóir:Ciclipéidí
Catagóir:An tSeapáin
Catagóir:Vicipéid
Burnley

Is baile suite i Lancashire é **Burnley**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Lancashire
Blackpool

Is baile suite i Lancashire é **Blackpool**. 

clé|250px|mion|Blackpool

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Lancashire
Clayton-le-Moors

Is baile suite i Lancashire, in iarthuaisceart Shasana, é **Clayton-le-Moors** nó **Clayton** mar a thugann muintir na háite air de ghnáth. Ceaptar gur fhás baile san áit mar bharr ar thógáil an Chanáil Leeds-Learpholl. Bhí 8,289 duine ina gcónaí in Clayton-le-Moors sa bhliain 2001. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Lancashire
Zoltán Berczik

Imreoir leadóige boird Ungárach ba ea **Zoltán Berczik** (7 Lúnasa 1937 – 11 Eanáir 2011). Sna 50í déanacha bhí sé rangaithe i measc na n-imreoirí leadóige boird Eorpacha ab fhearr agus bhuaigh sé an chéad dá theideal i gCraobh Eorpach na Leadóige Boird.
Rugadh é in Novi Sad, An tSeirbia agus fuair sé bás i mBúdaipeist, An Ungáir.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige boird
Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Básanna in 2011
Lián (uirlis)

right|250px|thumb|Lián pointeála
Is éard is **lián** ann ná “spád bheag láimhe a úsáidtear chun garraíodóireachta agus chun suimint, moirtéal agus araile, a leathadh.” (Foclóir Beag).

I measc na gcineálacha coitianta tá an lián saoirseachta, an lián gairdín, agus an lián snámháin.

Is éard atá i lián cumhachta ná gléas faoi thiomáint peitril nó gásailín.le stuanna rothlach a úsáidtear chun urláir coincréite a chríochnú. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Uirlisí láimhe
An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach

Is eagraíocht idirnáisiúnta, pholaitiúil agus eacnamaíochta í **An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach** (**AEE**). Tá cúig thír ann agus iad ar fad lonnaithe i dtuaisceart na hEoráise. Tá daonra de thuairim is 138 milliún aige.

## Ballstáit

mion|clé|Ballstáit
;Ballstáit
*An Airméin
*An Bhealarúis
*An Chasacstáin
*An Rúis
*An Chirgeastáin

;Iarrthóirí ionchasacha
*An Táidsíceastáin

## Tagairtí

Catagóir:An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach
Oileán Theas na Nua-Shéalainne

An ceann is mó de dhá mhór-oileán na Nua-Shéalainne is ea **An tOileán Theas** (, ). Is é an t-oileán is mó d'achar den dá cheann, ach cónaíonn an chuid is mó de dhaonra na tíre ar an Oileán Thuaidh. Tá an caolas Cook ó thuaidh, an Mhuir Tasman ar an taobh thiar, agus An tAigéan Ciúin ó dheas agus soir. Clúdaíonn an t-oileán 150,437 ciliméadar cearnach agus téann aeráid mheasartha i gcion air.

## Tagairtí

Catagóir:An Nua-Shéalainn
Catagóir:Oileáin Nua-Shéalainn
Christine Cavanaugh

Ban-aisteoir gutha Meiriceánach ab ea **Christine Josephine Cavanaugh** (16 Lúnasa 1964 - 22 Nollaig 2014). 

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Básanna in 2014
Sábh miotail

Is toireasc úsáidte go príomha do miotal a ghearradh  é **sábh miotail**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Uirlisí láimhe
UTV Ireland

Ba stáisiún teilifíse é **UTV Ireland** atá mar chuid de TV3 Group. Thosaigh sé ag craoladh mar chuid de UTV. Craoladh an chéad chlár ar an 1 Eanáir, 2015. D'athraigh sé go **[[Be3]]** ar an 9 Eanáir 2017.

## Cláir
### Nuacht & Cúrsaí Reatha
*  *[[Ireland Live]]*
*  *[[Ireland Live at 10]]*

### Siamsaíocht
*  *[[Daniel And Majella's B&B Road Trip]]*

### Clár Saol
*  *[[Lesser Spotted Journeys]]*
*  *[[Rare Breed]]*

### Clár Faisnéise
* / *[[Wild Ireland]]*

### Cláracha Iompórtáilte
#### Ón An Ríocht Aontaithe
*  *[[Coronation Street]]*
*  *[[Emmerdale]]*
*  *[[Ant & Dec's Saturday Night Takeaway]]*
*  **
*  *[[Big Box Little Box]]*
*  *[[Deals, Wheels and Steals]]*
*  *[[Doc Martin]]*
*  *[[Good Morning Britain]]*
*  *[[The Graham Norton Show]]*
*  *[[Jeremy Kyle]]*
*  *[[The Jonathan Ross Show]]*
*  *[[Judge Rinder]]*
*  *[[Lewis]]*
*  *[[Loose Women]]*
*  *[[Lorraine (clár teilifís)|Lorraine]]*
*  *[[Love Your Garden]]*
*  *[[Mr Selfridge]]*
*  *[[Parents]]*
*  *[[Paul O'Grady - For the Love of Dogs]]*
*  *[[Pick Me]]*
*  *[[Piers Morgan's Life Stories]]*
*  *[[Undeniable]]*
*  *[[The Chase]]*
*  *[[The Cube]]*
*  *[[The Only Way Is Essex]]*

#### Tiortha Eile
*  *[[Republic of Doyle]]*
*  *[[Sesame Street]]*

### Iar-Chláir
#### Siamsaíocht
*  *[[Pat Kenny in the Round]]*

## Tagairtí

Catagóir:UTV
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na hÉireann
Beaumont Chase

Is baile suite i Rutland é **Beaumont Chase**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Rutland
Puntán

Is éard is **puntán** (nó **pluma**) ann ná meáchan déanta as luaidhe nó ábhar trom eile a fheistítear ar bhun líne ingir.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Uirlisí láimhe
Margadh Lárnach, Kuala Lumpur

Ní agus díol spéise in Kuala Lumpur, an Mhalaeisia is ea **Margadh Lárnach Kuala Lumpur** (Malaeis: ***Pasar Seni Kuala Lumpur***, , Tamailis: **மத்திய சந்தை**). **Pasar Budaya** a thugtar air freisin i Malaeis.

## Cúlra
Tá Margadh Lárnach Kuala Lumpur suite ar Ascaill Foch agus sa chuid sin de Shráid Rodger atá teoranta do choisithe amháin. Tógadh an foirgneamh sa bhliain 1888 i stíl *[[Art Deco]]*.
Omar Karami

Ba pholaiteoir Liobánach é **Omar Abdul Hamid Karami**.  Rugadh é ar 7 Meán Fómhair 1934 agus fuair sé bás ar 1 Eanáir 2015. Bhí sé ina phríomh-aire ó 1990 go 1992 agus ó 2004 go 2005. 

Rugadh Karami in An Nouri, baile beag i dtuaisceart na Liobáine gar do Tripoli, do theaghlach Moslamach Sunni. Ba phríomh-aire agus laoch san fheachtas ar son neamhspleáchas na tíre é a athair, Abdul Hamid Karami. Deartháir leis Rashid Karami, príomh-aire na Liobáine faoi ocht agus státaire, a feallmharaíodh sa bhliain 1987. Bhí céim ag Omar Karami sa dlí a bhronn Ollscoil Chaireo air sa bhliain 1956.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Básanna in 2015
Catagóir:Polaiteoirí Liobánacha
Leanann an t-Airgead an t-Othar

Samhail maoinithe do chúram in otharlanna poiblí in Éirinn is ea **Leanann an t-Airgead an t-Othar** (Béarla: *Money Follows the Patient* (MFTP)) a tháinig chun chinn faoi Fine Gael. Tá sé bunaithe ar chóras ionchasach íocaíochta cásanna (Córas Ghrúpaí Nasctha le Diagnóis) in áit an bhlocdheontais mar a bhíodh. Tugtar maoiniú d'otharlanna don méid agus chaighdeán an chúram a chuireann siad ar fáil. Rinneadh iarracht tosú air sna blianta 2013, agus 2014. Iarracht atá ann maoiniú a nascadh le gníomhú cúraim. Bunaíodh oifig náisiúnta praghsála agus eolais sa bhliain 2013 le cinntiú nach n-íocfaí an-iomad nó suim ró-íseal le hotharlanna as a gcuid oibre.

## Tagairtí

http://health.gov.ie/wp-content/uploads/2014/03/MoneyFollowsthePatient_HFPP.pdf

catagóir:Córas Sláinte in Éirnn
Siséal

Is éard is **siséal** ann ná uirlis a bhfuil béal gearrtha ar cheann amháin aige, a bhuailtear le casúr chun adhmad nó cloch nó miotal a mhúnlú.

## Tagairtí

Catagóir:Uirlisí láimhe
Vicipéid na Spáinnise

An leagan Spáinnise den chiclipéid phoiblí ilteangach Vicipéid is ea **Vicipéid na Spáinnise** (Spáinnis:  *Wikipedia en español*). Bhí an Spáinnis ar na chéad trí leaganacha a tháinig ar an saol i ndiaidh Vicipéid an Bhéarla i mí Bealtaine, 2001. Ar 8 Márta 2006 baineadh amach tairseach an 100,000ú alt, agus ar an 16 Bealtaine 2013 bhí 1,000,000 alt ar an saol acu. Is í an naoú Vicipéid is mó ó thaobh líon na n-alt de agus an ceathrú ceann is mó ó thaobh líon na n-athruithe eagarthóireachta a dhéantar uirthi. Ar an 14 Aibreán 2019, bhí 1,516,185 alt ann.

## Stair
An rud is suntasaí dár tharla i stair Vicipéid na Spáinnise ná an chonspóid a chothaíodh sa bhliain 2002 faoi cheist na fógraíochta ar an Vicipéid. Tharla gur scríobh Larry Sanger i dteachtaireacht ríomhphoist go raibh Bomis ag smaoineamh ar fhógraí trádálacha a ghlacadh ar shuíomh Idirlín na Vicipéide. Gí gur dhiúltaigh Jimmy Wales agus Sanger go raibh aon fhógraiocht ar na bacáin acu, thosaigh Edgar Enyedy, úsáideoir ar Vicipéid na Spáinnise, ag cur gabhal ar bun sa tionscadal. Is é sin le rá, nach mbacfadh seisean agus a chomhghleacaithe leis an Vicipéid ach go leanfaidís ag obair feasta go neamhspleách ar chiclipéid nua bunaithe ar an ábhar a bhí i Vicipéid i Spáinnis go dtí sin. Chuir siad an *Enciclopedia Libre*—mar a thug siad uirthi—ar bun ar 26 Feabhra 2002. Lean formhór mór na n-úsáideoirí Spáinnise Enyedy agus thóg sé i bhfad sula ndéanfaí mórán oibre ar Vicipéid na Spáinnise arís.

## Gnéithe ginearálta
mion|clé|Na tíortha is mó ina mbíonn úsáideoirí ag Vicipéid na Spáinnise
Ní úsáidtear íomhánna ar Vicipéid na Spáinnise seachas iad atá le fáil ag an gComaoin. *Bibliotecarios* (“leabharlannaithe’’) a thugtar ar riarthóirí an tionscadail.

Tá craobhacha den Wikimedia Foundation curtha ar siúl sa Spáinn (mar a ndéantar 26.6% de na hathruithe eagarthóireachta ar Vicipéid na Spáinnise) agus san Airgintín (12.8%). Tíortha tábhachtacha eile ná Meicsiceo (16.5%) agus an Cholóim (11.4%).

Bhí 15,698 úsáideoir gníomhach ar Vicipéid na Spáinnise ag tús na bliana 2015 (seachtar díobh in Éirinn).

## Tagairtí
* Lih, Andrew. *The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia*. Hyperion, Nua-Eabhrac. 2009. Chéad eagrán. ISBN 978-1-4013-0371-6.

## Nótaí

## Naisc sheachtracha
Vicipéid na Spáinnise 

Catagóir:Ciclipéidí
Catagóir:Vicipéid
Dennis Bergkamp

Is iarimreoir sacair ón Ísiltír é **Dennis Nikolaas Maria Bergkamp** (a rugadh in Amstardam ar an 10 Bealtaine 1969). Tosaí ab ea é do Ajax, Inter Milan agus Arsenal. 
clé|mion|Euro 1996

## Ajax
Ghlac sé ballraíocht san chlub Ajax nuair a bhí sé aon bhliain déag d’aois. D’imir sé a chéad chluiche don fhoireann ghairmiúil Ajax nuair a bhí sé seacht mbliana déag d’aois. Bhuaigh sé 
* Chorn na hEorpa sa bhliain 1987, 
* an Eredivisie sa bhliain 1990 agus 
* an Corn UEFA sa bhliain 1992. 
Bhí clubanna ar fud na hEorpa ag lorg Dennis Bergkamp tar éis an tréimhse a chaith sé ag imirt d’Ajax.

## Milan
Ansin sa bhliain 1993 bhog sé go dtí an Iodáil chun imirt le Internazionale in Milan. Chaith sé dhá bhliain ag imirt d’Internazionale, ach níor éirigh go maith leis ann. Níor thaitin an stíl peile leis á imirt sa tír, toisc go raibh sé róchosantach. 
mion|1989, Ajax

## Arsenal
D’íoc Arsenal F.C. £7.5m as. Bhí sé i bhfad níos fearr ag imirt don fhoireann Arsenal ná Milan.  Bhuaigh sé an príomhroinn faoi thrí (1997-98,2001-02,2003-04 agus an Corn FA ceithre uaire (1997-98, 2001-02, 2001-02, 2002-03, 2003-05). Bhí sé ina bhall de na “Invincibles an fhoireann Arsenal sa séasúr 2003-04 agus níor chaill siad cluiche amháin sa phríomhroinn ó thús deireadh na bliana. 

## Foireann náisiúnta na hÍsiltíre
D’imir sé don fhoireann náisiúnta na hÍsiltíre chomh maith. D’imir sé don chéad uair leis an bhfoireann sa bhliain 1990. D’imir sé i gcomórtas na hEorpa sa bhliain 1992.

D'imir sé sa Corn Domhanda sna Stáit Aontaithe i 1994. Sa chomórtas sin, fuair Dennis Bergkamp dhá cúil ach chaill an Ísiltír in aghaidh na Brasaíle ag an mbabhta cheathrú ceannais. 

Chuaigh sé sna iomaíocht sa chomórtas Corn Domhanda sa bhliain 1998 sa Fhrainc chomh maith. Fuair sé cúl an-ghleoite agus tábhachtach in aghaidh na hAirgintíne sa bhabhta cheathrú ceannais. Shroich an Ísiltír an cluiche leath ceannais ach arís chaill siad in aghaidh na Brasaíle. Bhí ciceanna pionóis chun an comhrac a chur i gcrích.
clé|mion

## Ar scor
D’éirigh sé as an sacar sa bhliain 2006. 

Ba leasbhainisteoir é d’fhoireann Ajax (2011-2017).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Catagóir:Daoine as Amstardam
Catagóir:Daoine beo
An Córas Sláinte i gCúba

Tá córas náisiúnta sláinte i gCúba a ritheann an rialtas agus is iad a ghlacann na cúraimí aigeadais agus riaracháin orthu féin. Níl aon otharlanna príobháideacha nó clinicí príobháideach ann i ngeall air seo. Maíonn roinnt gur feabhas a tháinig ar chúrsaí ó thaobh galar agus ráta bámhaireachta naoíonán ó na 1960dí i leith. Cosúil leis an gcuid eile de gheilleagar Chúba, d'fhulaing an cúram leighis nuair a tháinig deireadh le fóirdheontais Aontas na Sóivéide sa bhliain 1991 agus méadú ar thrádbhac SAM in éadan na tíre. Tá ráta ionchais saoil ard don cheantar ina bhfuil Cúba, mhair an duine go 78.05 bliain d'aois ar an meán i mblianta an 2000.
 
catagóir:Córais Sláinte
catagóir:Cúba
Camden, New Jersey

Cathair in iarthar New Jersey is ea **Camden**. Príomhbhaile Chontae Camden atá ann. Tá Camden suite trasna Abhainn an Delaware ó Philadelphia. D'fhás an chathair mar fho-bhaile de Philadelphia agus mar shuíomh tionsclaíochta san 19ú haois. Sa bhliain 2010, bhí 77,344 duine ina gcónaí ann, i gcomparáid le 124,555 sa bhliain 1950. Sa bhliain 2012 bhí an ráta coireachta foréigní is airde sna Stáit Aontaithe ag Camden—2,566 coir fhoiréigneach i gcoinne gach 100,000 duine an ráta a bhí ann, i gcomparáid le 360 ar 100,000 sa tír ar fad.

mion|clé|Teach Walt Whitman in Camden

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* http://www.ci.camden.nj.us/ Suíomh rialtas na cathrach, arna rochtain ar 8 Eanáir 2015

Catagóir:Bailte agus cathracha i New Jersey
Boko Haram

Grúpa bunchreidmheach Ioslamach sa Nigéir, san Afraic, is ea **Boko Haram** (Háisis:  *cosc ar an léann iasachta/neamh-Ioslámach*). Is é ainm foirmeálta an ghrúpa ná **Jama'atu Ahlis Sunna Lidda'awati Wal-Jihad**, a chiallaíonn in Araibis "daoine a bhfuil sé mar dhualgas orthu teagasc an fháidh agus an jiohád a chur chun cinn". 

## Sceimhlitheoireacht

mion|clé|Eachtraí foréigin, léarscáil, Boko Haram

Dhúnmharaigh Boko Haram na mílte idir 2009-2015, 28,978 duine mar "mheastachán coimeádach" ón *Council of Foreign Relations*. Tá eaglaisí Críostaí, fórsaí slándála an stáit, oifigí na Náisiún Aontaithe, oifigí nuachtán, ollscoileanna, stáisiúin, gnólachtaí fón soghluaiste agus eile ionsaithe acu, i dtuaisceart na Nigéire sa chuid is mó. Is sa chuid sin den tír a bhíonn an dlí Sharia i bhfeidhm agus tromlach na ndaoine ina nIoslamaigh.

Tá fear darb ainm Abubakar Shekau i gceannas ar Boko Haram ón mbliain 2009 i leith. Ar 22 Bealtaine 2014 d'ainmnigh na Náisiúin Aontaithe Boko Haram mar eagraíocht sceimhlitheoireachta.

## Stair

mion|clé

Cuireadh an grúpa ar bun sa bhliain 2002 i gcathair Maiduguri. D'éirigh Boko Haram níos radacaí de réir a chéile. 

Thosaigh an grúpa ag baint úsáide as an bhforéigean sa bhliain 2009 le héirí amach príosúin. Chuir fórsaí slándála bunaitheoir agus ceannairí eile an ghrúpa chun báis ina dhiaidh sin. 

Ar an 2 Meitheamh 2014, tharla sléacht i Gwoza in oirthear na Nigéire; dhúnmharaigh Boko Haram breis is dhá chéad duine (200-500+) in ionsaithe. 

Sa bhliain 2015, bhí na scórtha fuadaithe i ruathair i gCamarún ag an ngrúpa Ioslamach as an Nigéir. Leanaí den chuid is mó a fuadaíodh san ionsaí trasteorann. Tá Camarún agus an Nigéir ag síneadh lena chéile). 

## Tagairtí

Catagóir:An Nigéir
Catagóir:Sceimhlitheoireacht
Catagóir:Camarún
Catagóir:Ioslam
Dollar na hAstráile

mion|1968
Is é **dollar na hAstráile** (A$, AU$, AUD) airgeadra an Astráil, lena n-áirítear Oileán na Nollag, Cocos (Keeling) Oileáin, agus Oileán Norfolk, chomh maith leis na stáit neamhspleácha Aigéin Chiúin Oileán na Ciribeas, Nárú agus Tuvalu. Laistigh de Astráil tá sé giorraithe beagnach i gcónaí leis an comhartha Dollar ($), le A $ úsáidtear uaireanta chun idirdhealú a dhéanamh idir airgeadraí Dollar-ainmnithe eile. Tá sé roinnte ina 100 cents.

Mar de 2011, tá dollar na hAstráile an 5ú airgeadra is a thrádáil ar fud an domhain, cuntasaíocht do 7.6% de phobal an domhain sciar laethúil. Ceirdeanna sé ar fud an domhain margaí malairte eachtraí taobh thiar de an dollar SAM, an euro, an yen agus an punt steirling. Is é an Dollar na hAstráile tóir trádálaithe airgeadra, mar gheall ar na rátaí measartha úis ard san Astráil, an tsaoirse coibhneasta ar an margadh malairte eachtraí ó idirghabháil rialtais, cobhsaíocht ginearálta Astráil eacnamaíocht agus ar an gcóras polaitiúil, agus an dearcadh atá i réim go bhfuil na tairiscintí Dollar na hAstráile sochair a éagsúlú i bpunann ina bhfuil na airgeadraí domhan mór, go háirithe mar gheall ar a nochtadh níos mó do gheilleagair na hÁise agus an timthriall tráchtearraí. Is é an t-airgeadra a dtugtar trádálaithe malairt eachtrach mar an "Aussie".

## Féach freisin

* Dollar na Stát Aontaithe

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Dollar na hAstráile  
Catagóir:An Astráil
Catagóir:Airgeadra
Oileán na Nollag

Is críoch de chuid Chomhlathas na hAstráile é **Oileán na Nollag** agus é suite san Aigéan Indiach. Tá 2,072 duine in a 

gcónaí ar Oileán na Nollag. Tá cónaí orthu i roinnt "limistéar lonnaíochta" ar rinn thuaidh an oileáin Flying Fish Cove (ar a dtugtar Kampong), Silver City, Poon Saan, agus Drumsite. Is Sínigh Astrálacha iad formhór mhuintir an oileáin. Tugtar "Oileán na Nollag" air toisc gur thángthas air den chéad uair ar Lá na Nollag 1643.

left|mion|Léarscáil Oileán na Nollag
lár|mion|Ar Oileán na Nollag atá Ionad Coinneála Oileán na Nollag, ceann de na hionaid choinneála inimirce is mó de chuid na hAstráile.

Catagóir:Stáit agus críocha na hAstráile
Robert Williams Parry

mion|The War Memorial, Maentwrog "I ddwys goffau. Y rhwyg o golli'r hogiau" R. Williams Parry
Ba é **Robert Williams Parry** (6 Márta, 1884 - 4 Eanáir, 1956), ar a dtugtar de ghnáth R. Williams Parry, ceann de na filí is mó cáil sa Bhreatain Bheag 'sa fichiú haois.

## Saol

Rugadh R. Williams Parry i Talysarn, i nDyffryn Nantlle, agus é ina chol ceathrair do T.H. Parry-Williams agus an Ridire Thomas Parry. Fuair sé a chuid oideachais ag Ysgolion Sir Caernarfon i Phenygroes. Chaith sé dhá bhliain (1902-4) ag déanamh staidéir in Ollscoil na Breataine Bige, Aberystwyth, ach d'fhág sé í, gan a chéim a bheith bhaint amach aige, agus chuaigh sé ar aghaidh chun bheith ina mhúinteoir. Sa bhliain 1907 chuaigh sé go dtí Ollscoil na Breataine Bige, Bangor, agus chríochnaigh sé a chéim ollscoile ann. Bronnadh iarchéim MA air, sa bhliain 1912, le tráchtas ar phointí teagmhála idir an Bhreatnais agus Yurumanguí.
clé|mion|Coláiste na hOllscoile, Bangor,
Theagasc sé, ar dtús, mar mhúinteoir bunscoile; ansin, tar éis dó a chéim a bhaint amach, mar mhúinteoir meánscoile - theagasc sé Béarla agus Breatnais araon. Bhí sé in arm na Breataine ó 1916 go 1918. Sa bhliain 1922 ceapadh é ina léachtóir sa Bhreatnais i gColáiste na hOllscoile, Bangor, áit ar fhan sé go dtí go ndeachaigh sé ar scor, sa bhliain 1944.

## Tagairtí

Catagóir:Filí Breatnaise
Catagóir:Daoine a rugadh i 1884
Catagóir:Básanna i 1956
Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag
Cluichí an Chomhlathais

Is ócáid idirnáisiúnta, ilspóirt iad **Cluichí an Chomhlathais** (Béarla: **, ar a dtugtar *Cluichí Impireacht na Breataine* 1930-1950, *Cluichí na hImpireachta agus an Chomhlathais Bhriotanaigh* 1954-1966, agus *Cluichí an Chomhlathais Bhriotanaigh* 1970-1974) a bhaineann le lúthchleasaithe ó Chomhlathas na Náisiún. Reáchtáladh an ócáid den chéad uair in 1930, agus, cé is moite de 1942 agus 1946, nuair a cuireadh ar ceal é mar gheall ar an Dara Cogadh Domhanda, bhí sé ar siúl gach ceithre bliana ó shin i leith.

Is í Cónaidhm Chluichí an Chomhlathais (CGF) a eagraíonn an clár spóirt agus a roghnaíonn na cathracha óstacha. 

Cé go bhfuil 53 ball de Chomhlathas na Náisiún, glacann 71 foireann páirt sna Cluichí, mar gheall ar roinnt críoch spleách a ghlacann páirt faoina mbratach féin. Seolann Sasana, Albain, an Bhreatain Bheag, agus Tuaisceart Éireann foirne ar leith, mar shampla. Níl ach sé thír ann a d'fhreastail ar gach Cluichí go dtí seo: An Astráil, Ceanada, Sasana, an Nua-Shéalainn, Albain, agus an Bhreatain Bheag.

## Tíortha rannpháirteacha
Ghlac 71 náisiún páirt i gCluichí an Chomhlathais i nGlaschú in 2014.:

## Liosta na gCathracha Óstacha

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Cluichí an Chomhlathais
Comhlathas na Náisiún

mion|clé
Is é **Comhlathas na [[Náisiún]]**, ar a dtugtar freisin an Comhlathas (agus an **Comhlathas Briotanach** roimhe seo), eagraíocht idir-rialtasach de 53 ballstát a bhí den chuid is mó ar chríocha na iar-Impireacht na Breataine.

Oibríonn an Chomhlathas trí chomhthoil idir-rialtais na mballstát, eagraithe ag  Rúnaíocht an Comhlathais, agus eagraíochtaí neamhrialtasacha, eagraithe tríd an Fhondúireacht Chomhlathais.

## Éire
mion|clé
Tharraing Poblacht na hÉireann amach as an gComhlathas Briotanach ar an 18 Aibreán 1949.

Tá ráite ag Seanadóir Frank Feighan sa bhliain 2018 go bhfuil sé in am ag Éirinn cuimhneamh ar dhul isteach sa Chomhlathas Briotanach arís. Dúirt sé go gcabhródh sé lena chinntiú go dtabharfaí meas agus aitheantas do na féiniúlachtaí éagsúla atá in “Éirinn iolraíoch” na linne seo.

## Ballstáit

## Tagairtí

Catagóir:Comhlathas na Náisiún
Catagóir:Impireacht na Breataine
Catagóir:Polaitíocht na Ríochta Aontaithe
Impireacht na Gearmáine

Bhí **Impireacht na Gearmáine** (Gearmáinis: **Deutsches Kaiserreich**), i réim ó aontú na Gearmáine i 1871 agus tháinig deireadh leis nuair a d'éirigh Kaiser Wilhelm II as i mí na Samhna 1918. Tháinig Poblacht Cónaidhme na Gearmáine ina náit.

Bhí Impireacht na Gearmáine comhdhéanta de 27 gcríocha comhábhair, an chuid is mó acu faoi riail teaghlaigh ríoga. Cé go raibh breis is 50% de daonáireamh na tíre suite i Ríocht na Prúise agus an chuid is mó de thalamh na hImpireachta chomh maith, is beag cumhacht a bhí an an Phrúise taobh istigh den Impireacht. Mar a dúirt Dwyer (2005), "bhí tionchar polaitiúil agus cultúrtha na Prúise laghdaithe go mór" tríd na 1890dí. Bhí trí mhórchomharsana Impireacht na Gearmáine in iomaíocht leis: Impireacht na Rúise ar an taobh thoir, an Fhrainc ar an taobh thiar, agus an Ostair-Ungáir ó dheas.

## Coilíneachtaí na Gearmáine
Ba é **Impireacht Colonial na Gearmáine** na críocha thar lear ag Impireacht na Gearmáine. Tharla iarrachtaí gearr-tréimhseach ar coilíniú ag stáit aonair na Gearmáine na céadta bliain roimhe seo, ach iarrachtaí colonial ríthábhachtach thosaigh ach amháin i 1884 leis an 'Scramble for Africa'. 

na nGearmánach san Afraic Thiar Theas/An Namaib (Tugadh don Afraic Theas), Tógalainn na Gearmáine/Tóga (Roinnte ag an mBreatain agus an Fhrainc), Kamerun na Gearmáine/Camarún (Roinnte ag an mBreatain agus an Fhrainc), Gearmáinis Oirthear na hAfraice/An Tansáin (Chuaigh a bhformhór go dtí an Bhreatain ach cuid acu go dtí an Bheilg agus an Phortaingéil), Nua-Ghuine na Gearmáine/Nua-Ghuine Phapua (Tugadh don Astráil), Samó na Gearmáine/Samó (Tugadh don Nua-Shéalainn) agus eile 

## Díscaoileadh
Bhí an Impireacht na Gearmáine tuaslagtha go hoifigiúil ar 10 Lúnasa 1919 agus in ionad an stát daonlathach, Poblacht Weimar. Tógadh coilíneachtaí na Gearmáine ar láimh ag an Bhreatain Mhór, an Fhrainc, an tSeapáin, an Nua-Shéalainn agus an Astráil.

## Cogadh Franco-Prúise
Cuireadh Impireacht na Gearmáine le chéile i bPálás Versailles tar éis dóibh an Fhrainc a ruaigeadh i gCogadh na Fraince-na Prúise, le Cónaidhm na Gearmáine Thuaidh faoi stiúir na Prúise, An Bhaváir, Baden, agus An tSacsain ag aontú. Chiallaigh an cogadh freisin gur tugadh Alsace-Lorraine don Ghearmáin.

## Aintiún
Aintiún: Íomhá:Heil_Dir_Im_Siegerkranz_(old_recording).ogg

## Tagairtí

Catagóir:Iar-Stáit agus críocha
Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa
Catagóir:Impireachtaí
Catagóir:Stair na Gearmáine
Lonnú na gCeilteach in Oirthear na hEorpa

thumb|Ceann Gailleach mar a léirítear ar 'objet d'art', d'ór na Tráicia, ón 3ú haois RC.

Thosaigh grúpaí Gailleacha, a shíolraigh ón dúiche gar do Loch Neuchâtelna hEilvéise, ag dul ar imirce i dtreo oirdheisceart leithinis na mBalcán, ón 4ú haois RC. Cé go raibh lonnaíochtaí na gCeilteach comhchruinnithe in iarthar imchuachShléibhte Cairp, bhí ionraí suntasacha, agus lonnaíochtaí, laistigh de leithinis na mBalcán féin.

Ón a mbunáiteanna nua, i dtuaisceart na hIllíre agus na Panónia, tháinig ionraí na gCeilteach chun buaic sa luath 3ú haois RC, leis an ionradh ar an Ghréig. Bhí feachtais mhíleata eile fógartha ar dheisceart na mBalcán agus ar ríocht na Macadóine, de thairbhe go raibh cúrsaí trína chéile ansin, ina dhiaidh chomharbas chasta Alastair Mhóir.

Chuaigh cuid de na hionróirí chun na hAnatóile, agus diaidh ar ndiaidh, shocraigh siad síos sa cheantar a ainmníodh an Ghaláit, sa deireadh, i gcuimhne orthu.

## Féach freisin

* An Ré Heilléanaíoch
* Galátaigh

## Tagairtí

Catagóir:279 RC
Catagóir:Cogaí na gCeilteach
Catagóir:Coimhlintí 270s RC
Catagóir:Cathanna sa ré Heilléanaíoch
Catagóir:Cogaí bainteach leis an an Mhacadón Antapatrasach
Catagóir:Cogaí bainteach leis an Illír
Catagóir:Treibheanna sna Balcáin- an Ré Heilléanaíoch
Catagóir:An Ghréig Heilléanaíoch
Catagóir:Na Balcáin
Cape May, New Jersey

Baile i ndeisceart New Jersey is ea **Cape May**. Tá sé suite i gContae Cape May ag an áit a dtagann Bá Delaware le chéile leis an Aigéan Atlantach. Is é an áit is faide ó dheas i New Jersey é. Baile saoire é Cape May. Bhí 3,558 duine ina gcónaí ann de réir meastacháin a rinneadh sa bhliain 2013.

## Stair
Bhí daoine ag caitheamh an tsamhraidh ar an rinn agus ar an oileán ar a bhfuil Cape May suite fiú sular tháinig na chéad Eorpaigh, mar bhíodh sé mar nós ag brainse de na Lenni-Lenape, bundúchasaigh sa chuid sin tíre, cur fúthu ansin le feidhm a bhaint as leoithní anoir an aigéin sna míonna is teo den bhliain 

Thosaigh daoine as Philadelphia ag caitheamh a gcuid ama shaoir sa samhradh in Cape May i lár an 18ú haois, rud a fháganns gur áirítear Cape Mar mar an bhaile saoire is sine sna Stáit Aontaithe. Tugadh aitheantas do Cape May mar chathair sa bhliain 1869. Tá an oiread sin foirgnimh shnásta thraidisiúnta in Cape May—tithe i stíl Victeoireach sa chuid is mó—go ndearnadh Sainchomhartha Stairiúil Náisiúnta den bhaile ar fad sa bhliain 1976. Is é Cape May an t-aon chathair iomlán sna Stáit Aontaithe a bhfuil an stádas sin aici.

## Geilleagar
Tá tóir ar Cape May i measc turasóirí go dtí an lá inniu: Is féidir breis is 40,000 cuairteoirí a bheith ann ar laethanta samhraidh. Caitheann a lán daoine as Québec a laethanta saoire in Cape May agus i mbailte saoire eile mar Wildwood in aice leis. Tagann na báid farantóireachta ó Lewes, Delaware, isteach i gcuan Cape May.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Cape May Suíomh oifigiúil na cathrach
* Eolas ginearálta faoi Cape May 

Catagóir:Bailte agus cathracha i New Jersey
Norwalk, Connecticut

Is cathair í **Norwalk** atá suite in Connecticut, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í an séú cathair is mó i stát Connecticut. Tá Norwalk suite i gContae Fairfield.

## Comhchathracha
*  Nagarote, Nicearagua
*  Riobamba, Eacuadór

Catagóir:Cathracha a bhfuil calafoirt
Catagóir:Cathracha in Connecticut
Catagóir:Contae New Haven, Connecticut
Waterbury, Connecticut

Is cathair i **Waterbury** atá suite in Connecticut, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í an cuigéar cathair is mó i stát Connecticut. Tá Waterbury suite i gContae New Haven.

## Comhchathracha
*  Pontelandolfo, An Iodáil
*  Struga, An Mhacadóin Thuaidh

Catagóir:Cathracha in Connecticut
Catagóir:Contae New Haven, Connecticut
Hialeah, Florida

Is cathair í **Hialeah** atá suite i Florida, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í an séú cathair is mó i stát Florida. Tá Hialeah suite i gContae Miami-Dade.

Catagóir:Florida
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Ramat Gan

Cathair in Iosrael is ea **Ramat Gan**. Tá sé suite i lár na tíre i mórcheantar Tel Aviv, taobh thoir den gcathair sin. Bhí 146,212 duine ina gcónaí in Ramat Gan sa bhliain 2010.

"Aird ghairdíní" an chiall atá le *Ramat Gan* in Eabhrais. Ceannaíodh talamh sa cheantar sna blianta 1914–1918. Bunaíodh *moshava*, cineál lonnaíocht feirmeoireachta, ag tús na 1920idí. Sa bhliain 1968 cuireadh malartán diamant ar bun in Ramat Gan, ceann de na malartáin is mó ar Domhan an lá atá inniu ann. Tá a lán de chomhlachtaí ard-teic Iosrael suite sa chathair. Tá an Túr Moshe Aviv in Ramat Gan freisin—is é an foirneamh is airde in Iosrael é.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha in Iosrael
Anne Kirkbride

Ba bhan-aisteoir Sasanach í **Anne Kirkbride** (21 Meitheamh, 1954 — 19 Eanáir, 2015). Ghlac sí an pháirt mar Deirdre Barlow sa chlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Básanna in 2015
Alexandra Dowling

Ba bhan-aisteoir Sasanach is ea **Alexandra Dowling** (rugadh 1990), a bhfuil clú uirthi mar gheall ar a cuid rólanna sna sraitheanna teilifíse *The Musketeers* agus *Game of Thrones*.

## Scannáin

## Naisc sheachtracha
* Alexandra Dowling ar IMDb

Dowling, Alexandra
Dowling, Alexandra
Catagóir:Daoine beo
Mohusansan

Sliabh atá suite sa Chóire Theas is ea **Mohusan**.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na Cóiré Theas
Cusick, Washington

Is baile í **Cusick** atá suite in Washington, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Cusick suite i gContae Pend Oreille.

Catagóir:Washington (stát)
Catagóir:Bailte i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Kahlotus, Washington

Is cathair í **Kahlotus** atá suite in Washington, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í an chathair. Tá Kahlotus suite i gContae Franklin.

Catagóir:Washington (stát)
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Manuel Valls

Is polaiteoir Francach é **Manuel Carlos Valls Galfetti** a rugadh ar 13 Lúnasa 1962 in Barcelona sa Chatalóin sa Spáinn. Is iar-Phríomh-Aire na Fraince é (31 Márta 2014–6 Nollaig 2016) agus duine de chuid an Pháirtí Shóisialaigh. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Polaiteoirí na Fraince
Catagóir:Daoine beo
Reno, Nevada

Is cathair í **Reno** atá suite i Nevada, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Reno suite i gContae Washoe.

Catagóir:Nevada
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Brent Park

Is baile é **Brent Park** atá suite sa bhuirg London Borough of Brent, Londain thiar.

Catagóir:London Borough of Brent
Pauline Yates

Ba bhan-aisteoir Sasanach í **Pauline Yates** (16 Meitheamh 1929 — 21 Eanáir 2015). 

Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2015
Liosta iar-charachtair Ros na Rún

Is liosta é seo de na iar-charachtair Ros na Rún.

## Iar-charachtair

## Carachtair a fuair bás

## Carachtair Eile

## Aoinna

## Tagairtí

Catagóir:Ros na Rún
Catagóir:Liostaí
Ellesmere Port

Is baile suite i Cheshire é **Ellesmere Port**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Cheshire
Knutsford

Is baile margaidh é **Knutsford** in Cheshire, Sasana; tá sé 14 mhíle (23 km) siar ó dheas ó Mhanchain, 9 míle (14 km) siar ó thuaidh ó Macclesfield agus 12.5 míle (20 km) soir ó dheas ó Warrington. Bhí  duine ina gcónaí ann in .

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Cheshire
GLEO

Clár siamsaíocht Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 ó 8 Eanáir, 2015 ar aghaidh é **GLEO**. Máire Treasa Ní Dhubhghaill a chuireann an clár i láthair. Tá sé ar TG4 gach Déardaoin ag 6:25.

Clár comhrá do dhéagóirí ina mbeidh téamaí difriúla faoi chaibidil gach seachtain. Bíonn seisear aíonna sa stiúideo gach seachtain agus bíonn físeán le daoine agus daltaí ag caint faoi téama an eipeasóid.

## Stair
Thosaigh an chlár ar an 8ú Eanáir, 2015. Is é "*Do spás. Do smaointe.*" an mana an chlár. Bhí an chéad eipeasóid faoi na meáin shóisialta.

Bhí Clár Cullen ar an gcéad eipeasóid. Bhí Barry O'Sullivan ar an dara eipeasóid agus bhí Katie Taylor, Éamonn Fitzmaurice, Mícheál Ó Muircheartaigh agus Ciarán Kilkenny ar an tríú eipeasóid. bhí Micheál Ó Ciaraidh ar an gceathrú eipeasóid.

## Eipeasóidí

## Naisc sheachtracha
* GLEO ar Twitter

## Tagairtí

Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2015
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir Cainte
Catagóir:Cláir siamsaíochta‎
Albam ceoil

mion|Rinneadh na chéad albaim ag cur ceirníní 78 rpm le chéile faoi chlúdaigh i bhfoirm leabhair.
Díolaim amhrán nó dréachtaí ceoil a bhfuil baint acu lena chéile agus a chuirtear le fáil go poiblí is ea **albam ceoil**. Is gnách albam ceoil a dháileadh ar bhunús trádálach, cé go ndíolann cuid ceoltóirí a n-albaim do díreach len a lucht leanúna ag ceolchoirmeacha nó tríd a suíomhanna idirlín.

Is féidir na traiceanna ar albam a bheith ceangailte trí mheán téama, gné ceoil nó seanra coiteann. Uaireanta bíonn teachtaireacht éigin á chur in iúl nó i gcás albam choincheapúil scéal á insint. Is féidir freisin albam a eisiúint i gcomhar taifeadán a rinneadh ag am nó áit amháin, albam ceolchoirme mar shampla. Thig le comhlacht nó sealbhóir cóipchirt eile albam a eisiúint le rogha saothair dá gcuid.

Is féidir albam a sheoladh ar an margadh i bhformáidí difriúla, mar shampla ceirnín, caiséad, dlúthdhiosca (CD), DVD, MP3, AAC nó taifeadadh Digiteach Dírshrutha (DSD).

Catagóir:Ceol
Aodh Ó Canainn

Rugadh **Aodh Ó Canainn** i gCúil Raithin, Co. Dhoire, sa bhliain 1934. Chaith sé a óige i nDoire, áit ina bhfuair sé oideachas i gColáiste Cholm Cille. Bhain sé céim amach san innealtóireacht ó Ollscoil na Ríona i mBéal Feirste. Chaith sé bliain (1956-57) ag obair le comhlacht leictreonach, Marconi Espanola, i Maidrid, áit inar chuir sé spéis i dteanga agus i gcultúr na Spáinne. Chuaigh sé ag obair le DuPont ar feadh cúpla bliain nuair a d'fhill sé ar Dhoire. Tharraing a thriail go Baile Átha Cliath é, agus fuair sé post  mar innealtóir i Transport & Power; Irish Ropes agus RTÉ. 

Bhain sé céim máistreachta amach sa Ghnó, ó Choláiste na Tríonóide sa bhliain 1966, agus lean le gairm nua mar Chomhairleoir Bainistíochta san Irish Management Institute. Ceapadh mar stiúrthóir gníomhach, ar feadh sé mhí é, ar Bhord na Gaeilge i 1978. 

Nuair a d'éirigh sé as obair, ag aois 55, dhírigh sé ar an scríbhneoireacht go lánaimseartha. Bhunaigh sé féin agus Ailbhe Ó Corráin Éigse Cholm Cille sa bhliain 2002 chun léamh agus scríobh na Gaeilge a chur chun cinn, agus chun ceiliúradh a dhéanamh ar scríbhneoirí Iarthar Uladh. 

Bhí sé ina chónaí i mBaile Átha Cliath lena bhean Áine. Fuair sé bás i nDún Laoghaire ar an 2 Iúil 2021.

## Foilseacháin

Leabhair:
**Teacht den tSliabh Tráthnóna: Pádraig Ó hEaráin agus oidhreacht Bhaile na Scríne*. Baile Átha Cliath, Coiscéim, 2006
**Tearmann na gColúr*. Inverin, Cló Iar-Chonnachta Teo., 1998
**An bhfaca tú Dracula?: dialann Thrasalvánach*. BÁC, Comhar, 1997
**Mise agus Platero/Juan Ramon Jimenez*. BÁC, Coiscéim, 1991
**Scian a Caitheadh le Toinn: scéalta agus amhráin as Inis Eoghain agus cuimhne ar Ghaeltacht Iorrais.* BÁC, Coiscéim, 1990
**Léine Ghorm: úrscéal*. BÁC, Sáirséal Ó Marcaigh, 1984

PhD:
#Engineers in Management. TCD, 1993

Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Edmond Debeaumarché

Fear poist a ghlac páirt i bhFrithbheartaíocht na Fraince le linn an Dara Cogadh Domhanda a bhí in **Edmond Debeaumarché** (15 Nollaig 1906 – 28 Márta 1959). Tháinig sé slán, más ar éigin, ón gcogadh agus bronnadh iomaí suaitheantas air sna blianta iarchogaidh.

Bhain Debeaumarché feidhm as a phost le cúnamh a thabhairt do lucht na Frithbheartaíochta, ag seachadadh litreacha chucu ó Londain agus ar ais, mar shampla. Ghoid sé leabhair chóid a bhí in úsáid ag fórsaí an rialtais Vichy, a bhí ag comhoibriú leis na Gearmánaigh. 

Gabhadh Debeaumarché agus ceistíodh é chomh dian sin gur thit a mhothú. Níor ainmnigh sé aon duine dá chomhghleacaihe, áfach. Tar éis tamaill ag obair i ngéibhinn sa Fhrainc, daoradh chun báis é.
clé|mion|177x177px|olluaigh i mBergenBelsen
Sheoladh Debeaumarché chuig Campa Bergen-Belsen. Níor cuireadh an breithiúnas i ngnímh agus d'éirigh leis é féin a choimeád beo go dtí teacht fhórsaí na gComhghuaillí chuig an gcampa.

## Bás agus comóradh
I ndiaidh a bháis sa bhliain 1959, tionóladh seirbhís ina onóir in Les Invalides i bPáras. Cuireadh Debeaumarché in Dijon, a bhaile dúchais. Tá cearnóg ainmnithe ina dhiaidh in Dijon, chomh maith le sráid i Mantes-la-Ville.  

Chun a shaothar sa chogadh a chomóradh, eisíodh stampa poist sa tsraith Fhrancach úd "Laochra na Frithbheartaíochta" ar 26 Márta 1960. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1906
Catagóir:Básanna i 1959
Catagóir:Daoine Francacha
Catagóir:An tUileloscadh
Harrow, Londain

Is baile é **Harrow** atá suite sa bhuirg London Borough of Harrow, Londain thiar.

Catagóir:London Borough of Harrow
Pinner

Is baile é **Pinner** atá suite sa bhuirg London Borough of Harrow, in iarthuaisceart Londan. Go traidisiúnta, tá sé suite i gContae Middlesex. Fobhaile rachmasach atá ann.

Luadh Pinner i scríbhinn den chéad uair sa bhliain 1231. Téann a fhréamhacha siar go dtí an 10ú haois, ar a laghad. "Pinnora" a thugtaí ar an mbaile ag an tús, as an *Pinn*, abhainn bheag a théanns tríd, agus *ora*, focal i sean-Bhéarla a chiallaíonns "cnoc".

## Tagairtí
*Patricia A. Clarke, *A History of Pinner*, Phillimore, 2004 ISBN 1-86077-287-0

## Naisc sheachtracha
* Pinner Local History Society, arna rochtain ar 1 Feabhra 2015
* The Pinner Association, ar na rochtain ar 1 Feabhra 2015

Catagóir:London Borough of Harrow
Bozeman, Montana

Is cathair í **Bozeman** atá suite i Montana, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í an ceathrú cathair is mó i stát Montana. Tá Bozeman suite i gContae Gallatin.

Catagóir:Montana
Catagóir:Cathracha in Montana
Catagóir:Lárionaid daonra in Montana
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Comórtas na Sé Náisiún 2015

Tá **[[Comórtas na Sé Náisiún]] 2015** urraithe ag Royal Bank of Scotland. Thosaigh an chomórtas ar an 7 Feabhra, 2015 agus chríochnaigh sé ar an 21 Márta, 2015.

## Rannpháirtithe agus cathracha

## Tábla

Foinse: http://www.rbs6nations.com/en/matchcentre/league_table.php 

## Féilire
### Seachtain 1

### Seachtain 2

### Seachtain 3

### Seachtain 4

### Seachtain 5

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas na Sé Náisiún
Catagóir:Spórt i 2015
Tucson, Arizona

Is cathair í **Tucson** atá suite i Arizona, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í an dara cathair is mó i stát Arizona. Tá Tucson suite i gContae Pima.

Catagóir:Tucson, Arizona
Catagóir:Achar cathrach Tucson
Catagóir:Arizona
Catagóir:Cathracha in Arizona
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Arizona
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cathracha atá lonnaithe sa ghaineamhlach
Catagóir:Cathracha is mó achair sna Stáit Aontaithe
Tuscaloosa, Alabama

Is cathair é **Tuscaloosa** atá suite in Alabama, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í an cúigiú cathair is mó i stát Alabama. Tá Tuscaloosa suite i gContae Tuscaloosa.

*
Catagóir:Alabama
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Hoover, Alabama

Is cathair é **Hoover** atá suite i i gContae Jefferson agus gContae Shelby, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is é an séú cathair is mó daonra i stát Alabama. 

*
Catagóir:Alabama
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Achar cathrach Birmingham-Hoover
Dothan, Alabama

Is cathair í **Dothan** atá suite i Alabama, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í an seachtú cathair is mó i stát Alabama. Tá Dotham suite i gContae Houston, gContae Dale agus gContae Henry.

## Tíreolaíocht
## Stair
## Cultúr
## Fíricí agus Figiúirí
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
## Féach freisin

*
Catagóir:Alabama
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Tórshavn

Is é **Tórshavn** an phríomhchathair agus an baile is mó ar Oileáin Fharó (tír lonnaithe idir Albain agus an Íoslainn). Tá 13,000 sa bhaile féin le thart ar 20,000 ag maireachtáil timpeall an bhaile.

Catagóir:Bailte ar Oileáin Fharó
Catagóir:Oileáin Fharó
Pangram

Is éard is **pangram** ann ná tacar focal i bhfoirm abairte a thaispeánann sampla clófhoirne trí na litreacha ar fad a úsáid in achar gearr.

## Pangraim Ghaeilge

* *Ógánaigh mar Éava agus Úna as Port Árann a d’fhuadaigh báid na nÍoslannach fadó.* Seo an ceann atá in úsáid ar bogearraí Windows ar nós Word.

* *Ċuaiġ bé ṁórṡáċ le dlúṫspád fíorḟinn trí hata mo ḋea-ṗorcáin ḃig* (Chuaigh bé mhórshách le dlúthspád fíorfhinn trí hata mo dhea-phorcáin bhig.)

Cuimsíonn sé seo gach guta fada agus gach guta gan síneadh fada, chomh maith le gach consan a bheith séimhithe agus neamhshéimhithe ann. Tá a leithéid úsáideach chun an Cló Gaelach a léiriú.

* *D’fhuascail Íosa Úrmhac na hÓighe Beannaithe pór Éabha agus Ádhaimh.*

* *Bí i do phunc ó learg, más fút é.*   (Is pangram *foirfe* an ceann seo, gach litir san aibítir uair amháin san abairt.)

* *Lorg fód, péacú ⁊ míbhuntáiste.*  (Beagnach ina pangram *foirfe*; tá dhá “t” ann.)

* *D'ith cat mór dubh na héisc lofa go pras* Tá 31 litir ann agus folaíonn sé gach ceann de na 18 litir atá le fáil i bhfocail dhúchasacha na Gaeilge, ach ní chuimsíonn sé na gutaí fada, á, í, nó ú, ná an 'e' gan síneadh fada. Úsáideann Gaelchló an ceann seo.

## Tagairtí

catagóir:Abairtí
catagóir:Clófhoirne
Catagóir:Teangeolaíocht fheidhmeach
Catagóir:Gramadach na Gaeilge
Cowley, Londain

Is baile é **Cowley** atá suite sa bhuirg London Borough of Hillingdon, Londain thiar.

Catagóir:London Borough of Hillingdon
Zelda Williams

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Zelda Rae Williams** (a rugadh ar an 31 Iúil 1989). Iníon Robin Williams í. Tá páirteanna i roinnt mhaith scannán aici ón bhliain 1995.

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Runcorn

Is baile suite i Cheshire é **Runcorn**, calafort agus cuid de bhuirg Halton. Bhí timpeall ar 70,000 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Cheshire
Sandbach

Is baile suite i Cheshire é **Sandbach**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Cheshire
Jovian

B'aisteoir Meiriceánach é **Jovian** (10 Aibreán 1994 – 10 Samhain 2014). Ba léamar é. Rugadh é sa bhliain 1994 ag Ionad Duke Léamar, é de shinsearacht Mhadagascar. Tá aithne ag a lán daoine, páistí go háirithe, air as a ról mar "Zoboo" sa scannán *Zoboomafoo*. Theip ar a dhuáin in aois a 20 bliain.

## Tagairtí

Jovian
Jovian
Jovian
Lyskerrys

Is baile suite i gCorn na Breataine é **Lyskerrys** (Béarla:*Liskeard*). 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Corn na Breataine
Hozier

Ceoltóir agus amhránaí-cumadóir as Bré, Contae Chill Mhantáin is ea **Andrew Hozier-Byrne** (*[[Gaeilge]]*: *Aindriú Hozier-Ó Broin*) nó **Hozier** (a rugadh ar 17 Márta 1990). D'eisigh sé a chéad EP i 2013, lena shingil cáiliúil "Take Me to Church", agus a dara EP *From Eden* i 2014.

Eisíodh a chéad albam, *[[Hozier (albam Hozier)|Hozier]]*, in Éirinn i mí Mheán Fómhair 2014 agus i mí Dheireadh Fómhair 2014 ar fud an domhain. D'fhreastail sé ar Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. B'amhránaí é in Trinity Orchestra.

## Dioscliosta
### Albaim
#### Albaim stiúideo

#### Ceirníní Leathfhada

### Singlí
## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Cumadóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Michael Jeter

Ba aisteoir Meiriceánach é **Michael Jeter** (26 Lúnasa 1952 – 30 Márta 2003). 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Básanna in 2003
Newport, Shropshire

Is baile suite i Shropshire, i Sasana, é **Newport**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Shropshire
Sergio Mattarella

Polaiteóir Iodálach, breitheamh, agus 12ú hUachtarán tofa na hIodáile is ea **Sergio Mattarella**. Rugadh é ar an 23 Iúil 1941 in Palermo. 

Bhí Mattarella ina bhall de Pharlaimint ó 1983 go 2008, agus ina Aire Oideachais ó 1989 go 1990, agus Aire Cosanta ó 1999 go 2001. 

Níos déanaí, in 2011, bhí sé ina bhreitheamh ar an gCúirt Bhunreachtúil.

## Naisc sheachtracha

*  Sergio Mattarella in OpenPolis 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Uachtaráin na hIodáile