Jakez Riou

Ba scríbhneoir Briotáineach é **[[Jakez Riou]]**. Rugadh é i sráidbhaile Kerwazh (Kervoas) i Lotei ar an 1 Bealtaine 1899. Fuair sé bás in aois a 37 ar an 14 Eanáir 1937 i gKastell-Briant (Bro-Naoned). Áirítear mar mhórscríbhneoir Briotáinise é, duine de "phlúr scríbhneoirí" a bhain le gluaiseacht nualitríochta a tháinig chun cinn i lár na 1920idí, *[[Gwalarn]]* [br].

## Saol
Bhí Riou ina chainteoir dúchais Briotáinise as Lothei i gceantair Kerne. Agus é dhá bhliain déag d'aois cuireadh chuig scoil Hondarribia i dTír na mBascach é. Bhí beirt fhear óg eile aige, Youenn Drezen agus Jakez Kerrien, a raibh aird na sagairt ina bparóiste orthu mar gheall ar a gcáilíochtaí sagartachta. Rinne an triúr díobh scríbhneoirí Briotáinise ní ba dhéanaí. Ansin, i 1916, chuaigh sé chun mainistreach bige an Chroí Ró-Naofa Pikpus i Miranda de Ebro i gcúige Burgos na Spáinne agus d’fhill sé ar an mBriotáin i mí Aibreáin 1918. Bhí sé as baile ar feadh seacht mbliana.Chuaigh sé ar saoire agus bhuail slaghdán agus cineál galair scamhóg é san Alsáis. Nuair a d’fhill sé ón saoire, chuaigh sé chun cónaí lena dheirfiúr i Lokmaria-Berrien (Kerne-Uhel).

D’fhoilsigh sé scéalta agus eachtraí sa nuachtán *[[Buhez Breiz]]* [br], faoi stiúir Pêr Mokaer. Sa bhliain 1928, a bhuíochas dá chara Youenn Drezen, thosaigh sé a ghairm bheatha mar iriseoir san iris *[[Le Courrier du Finistère]]* [br], faoi stiúir René Cardaliaguet. Sa bhliain chéanna thosaigh sé ag comhoibriú leis an iris *[[Gwalarn]]* [br], faoi stiúir Roparz Hemon. Is fearr aithne air as a chuid gearrscéalta, a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1934 faoin teideal *[[Geotenn ar Werc'hez]]* [br], agus a athfhoilsithe arís agus arís ó shin.

Cuirtear a chuid scríbhneoirachta i gcomparáid le saothar an Chadhnaigh ó thaobh stíle agus ábhair de. Luaigh an iarléachtóir le Briotáinis Éamon Ó Ciosáin "bríomhaireacht, súgradh is dáiríre agus coimhlint aicmeach" mar chosúlachtaí eatarthu:"Aithníodh máistreacht liteartha Jakez Riou ar an teanga lena bheo ..., an friotal an-saibhir, liriciúil a bhí aige agus súil an ealaíontóra sa chur síos ar dhúile beo agus tírdhreach na Briotáine. Tá idir chaint na ndaoine agus foirmeacha liteartha ina chuid scríbhneoireachta, ar an dul céanna leis an gCadhnach..."Fuair sé bás de dheasca na niúmóine in Ospidéal Kastell-briant. Tá Youenn Drezen tar éis ómós a thabhairt dá shaothar le halt fada dar teideal *E Koun Jakez Riou* ("I nDilchuimhne Jakez Riou"), a d'fhoilsigh *Gwalarn*.

## Saothair

* *An Morskouled* (gearrscéal) *Buhez Breiz* [br] 1923
* *An Manac'h Mogn* (gearrscéal) *Buhez Breiz* 1924
* *Lizer an hini Maro* (gearrscéal) *[[Le Courrier du Finistère]]* [br] 1924
* *Geotenn ar Werc'hez* (gearrscéal) *[[Gwalarn]]* [br] Nn 13 1928
* *Ur Barr-Avel* (gearrscéal) *Gwalarn* Nn 14 1928
* *Prometheus ereet* (gearrscéal) *Gwalarn* Nn 15 1928 (i gcuimhne ar Jorj Robin)
* *An Tousegi* (dán) *Gwalarn* Nn 15 1928
* *Ar Balafenned gwenn* (dán) *Gwalarn* Nn 15 1928
* *[[Gorsedd digor|Gorsedd Digor]]* (dráma) *Gwalarn* Nn 16 1928 (léirithe ag Michel Mohrt in aois 14)
* *Introibo* (dán) *Gwalarn* Nn 16 1928
* *Yun* (gearrscéal) *Gwalarn* Nn 17 1929
* *Mona* (gearrscéal) *Gwalarn* Nn 18 1929
* *Balafenn* (dán) *Gwalarn* Nn 19 1929
* *Gouel ar Sakramant* (gearrscéal) *Gwalarn* Nn 20 1929
* *An ti Satanazet* [br] (úrscéal) *Le Courrier du Finistère* 1930-1931
* *Serr-noz* (dán) *Gwalarn* Nn 29 1931
* *Ar Feunteun zu* (dán) *Gwalarn* Nn 66 1934
* *Ar Run-Heol* (gearrscéal) *Gwalarn* Nn 70 1934
* *Anna Tregidi* (dán) *Gwalarn* Nn 70 1934
* *Ar goulenn* (dán) *Gwalarn* Nn 70 1934
* *Lan, embanner al ludu* (gearrscéal) *Gwalarn* Nn 110-111 1938
* *Arnev* (gearrscéal) *Gwalarn* Nn 110-111 1938
* *Tan war c'horre Kemenez* (gearscéal) *Gwalarn* Nn 132 1941
* *Pec'hed marvel Gregor Kogan* (gearrscéal) *Gwalarn* Nn 132 1941
* *Nomenoe-Oe !* (dráma), Eagrán téacs agus pictiúr, maisithe ag Pierre Péron, 1941 (ISBN 2867750458)
* *Dogan* (dráma) Skrid ha Skeudenn [br], 1943
* *Heol* (dán) Al Liamm [br] 1954

### Aistriúcháin
* *Troiou kamm Alanig al louarn*, aistriúchán gnáth-theanga ar *Reineke Fuchs* J.W. von Goethe (1794), *Le Courrier du Finistère*, 1929-1930.
* *[[Torfed ar frer Juniper]]* [br], aistrithe ó Herri Ghéon (Henri Vangeon), i b*[[Pemp pezh-c'hoari berr]]* (Cúig dhráma gearra) Skridoù Breizh [br], 1944

### Athchlónna
* *Lizher an hini marv*, Comhaontú Naomh Iltud 1925
* *Geotenn ar Werc'hez* (gearrscéalta) Skrid ha Skeudenn 1934
* *Troioù-kamm Alanig al Louarn*, *Gwalarn* Nn 89 1936 agus *Gwalarn* Nn 97 1936, maisithe ag Pêr Peron
* *[[An ti Satanazet]]* [br], Skridoù Breizh 1944
* *[[Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all]]* [br], Al Liamm, 1957
* *Nominoe-Oe !* : Brud ha Mouladuriou Emgleo Breiz, 1970 Aber, 2010
* *Dogan’, Aber, 2010*
* *Gorsedd-Digor*, Aber, 2010
* *An ti satanazet*, An Alarc'h
* *Troioù-kamm Alanig al louarn*, An Alarc'h, 2011, léirithe ag Maël Verot ()

## Aistriúcháin
Foilsíodh *[[Diskan – Agallamh]]* i 2025, cnuasach dátheangach de ghearrscéalta de chuid Riou agus Mháirtín Uí Chadhain. Tá gach scéal sa chnuasach le léamh ann sa dá theanga os comhair a chéile.

## Oidhreacht
* Tugadh ainm Jakez Riou ar Scoil Diwan i gKemper.
* Tá roinnt sráideanna sa Bhriotáin ainmnithe i ndiaidh Jakez Riou : Brest, Kemper, Douarnenez, ar C'hastell-Nevez, Lotei, Plouzeniel.

## Tagairtí

#### Nótaí

Catagóir:Scríbhneoirí Briotánacha
Catagóir:An Bhriotáinis
Catagóir:Daoine a rugadh i 1899
Catagóir:Básanna i 1937