open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sheffield

Cathair sa Bhreatain is ea **Sheffield**. Tá an chathair suite i Sír Eabhrac agus an Humber i Sasana.

## Ceantair

* Arbourthorne
* Beauchief agus Greenhill, Birley, Broomhill, Burngreave 
* Crookes
* Darnall, Dore agus Totley
* Ecclesfield Thiar, Ecclesfield Thoir, Ecclesall
* Firth Park, Fulwood, Yorkshire Theas
* Gleadless Valley, Graves Park 
* Hillsborough
* Manor, Mosborough 
* Nether Edge 
* Richmond 
* Sheffield Lár na Cathrach, Shiregreen agus Brightside, Southey, Stannington, Stocksbridge agus Upper Don
* Walkley, Woodhouse

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Ardeaglais Sheffield, Abbeydale Picture House, Abhainn Rivelin
* Bishops' House, Beauchief Abbey
* Cathedral Church of St Marie
* Caisleán Peveril
* Sheffield Arena, Sheffield Manor, Halla na Cathrach

## Tagairtí

Catagóir:Sasana
Catagóir:Sheffield
Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Nottingham

Cathair sa Bhreatain is ea **Nottingham**. Tá an chathair suite sa Lár-Réigiún Thoir i Sasana.

## Bailte

* Abbey Park, Highfields Park, The Arboretum, Aspley
* Bakersfield, Basford, Bilborough, Bulwell
* Carrington, Clifton Village, Clifton, Colwick
* Daybrook, Dunkirk
* Forest Fields
* Hockley Village, Hyson Green
* Lace Market, Leen Valley, Lenton Abbey, Lenton
* Mapperley, The Meadows
* Nottingham Lár na Cathrach
* Old Basford
* Radford, Rise Park
* Sherwood, Silverdale, Sneinton, St Ann's, Strelley
* The Park Estate, Top Valley
* Whitemoor, Wollaton, Woodthorpe

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Leicester

Cathair sa Bhreatain is ea **Leicester**. Tá an chathair suite sa Leicestershire, i Sasana.

## Ceantair

* Aylestone
* Beaumont Leys, Bede Island, Belgrave, Black Friars, Braunstone Park & Rowley Fields
* Charnwood, Clarendon Park, Coleman
* Dane Hills
* Evington, Evington Thiar, Evington Valley, Eyres Monsell
* Frog Island
* Golden Mile
* Highfields, Humberstone & Hamilton
* Knighton, Knighton Thiar
* Latimer, Leicester Lár na Cathrach
* New Parks, Newfoundpool
* Rowlatts Hill, Rushey Mead
* Southfields, Spinney Hills, St Matthew's, Stoneygate
* Thurncourt
* Westcotes, Woodgate

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Ardeaglais Leicester, Abbey Park
* Bradgate Park
* Caisleán Leicester, Caisleán Ashby de la Zouch, Charnwood Forest
* Leicester Guildhall

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Leicestershire
Catagóir:Leicester
Sasana Thoir

Réigiún is ea **Sasana Thoir** i Sasana. Is iad Peterborough, Luton agus Southend-on-Sea na bailte is mó ann.

Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Oirthuaisceart Shasana

Réigiún is ea **Oirthuaisceart Shasana** i Sasana. Is iad Newcastle agus Sunderland na bailte is mó ann.

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Oirdheisceart Shasana

Is réigiún í **Oirdheisceart Shasana** i Sasana. Is í príomhchathair an réigiúin ná Guildford.

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Derby

Cathair sa Bhreatain is ea **Derby**. Tá an chathair suite in Derbyshire i Sasana.

## Ceantair

* Allestree, Alvaston
* Boulton
* California, Chaddesden, Chellaston
* Darley Abbey
* Heatherton Village
* Litchurch, Little Chester, Littleover
* Mackworth Estate, Markeaton, Mickleover
* New Zealand, Normanton
* Oakwood, Osmaston
* Pear Tree
* Rose Hill
* Shelton Lock, Sinfin, Spondon, Sunny Hill
* West End of Derby, Wilmorton

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Ardeaglais Derby 
* Breadsall Priory
* Calke Abbey
* Donington Park
* Hardwick Hall
* Músaem agus Gailearaí Ealaíne Derby, Melbourne Hall

Catagóir:Derbyshire
*
Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Kingston upon Hull

Cathair i Sasana is ea **Kingston upon Hull** (nó **Hull** de ghnáth). Tá an chathair suite in East Riding of Yorkshire. Sa bhliain 2017, bhí sí mar Chathair Chultúir na Ríochta Aontaithe.

## Bailte

* Anlaby Common
* Bransholme
* Drypool
* Gipsyville
* Inglemire
* Marfleet
* Newland
* Orchard Park Estate
* Sculcoates, Stoneferry, Summergangs
* The Avenues, The Garden Village

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Droichead an Humber
* Hull Músaem Muirí

## Gailearaí

Íomhá:The Deep. Hull.jpg|Uisceadán Hull, *The Deep*
Íomhá:Railway station and Hull 14-09-09 031.jpg|Stáisiún Hull Paragon, Príomh-stáisiún na cathrach
Íomhá:Hull New Theatre.jpg|Amharclann Nua Hull
Íomhá:Wilberforce 2.jpg|Séadchomhartha do William Wilberforce, daonfhuascailteachóir as Hull
Íomhá:Pride of Hull at Kingston upon Hull 4.jpg|Long 'Pride of Hull' in Hull
Íomhá:Shark in front of The Deep.JPG|Dealbhóireacht siorca taobh amuigh den *Deep*
Íomhá:The Blade installation as part of Hull City of Culture 2017.jpg|Lann tuirbíne gaoithe i gCearnóg Banríona Victoria mar chuid d'imeachtaí 'Cathair an Chultúir 2017'


Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:East Riding of Yorkshire
Catagóir:Kingston upon Hull
Norwich

Cathair Briotanach sa Norfolk, Sasana is ea **Norwich**. Tá an chathair suite i Sasana Thoir.

## Bailte

* Bowthorpe
* Eaton
* Friars Quay
* Golden Triangle
* Heartsease
* Mousehold Heath
* Norwich Over the Water
* Riverside
* Thorpe Hamlet

## Cultúr

* Ard-Eaglais Norwich, Ard-Eaglais Naomh Eoin Baiste, Norwich 
* Caisleán Norwich
* Margadh Norwich

Catagóir:Norfolk
Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Plymouth

Cathair Bhriotanach in Devon, Sasana, is ea **Plymouth**. Tá an chathair suite in Iardheisceart Shasana. Tá Plymouth suite 190 míle (310 km) siar ó dheas ó Londain, ar chósta theas Devon idir béil aibhneacha Plym agus Tamar. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 256,600 duine ann.

## Bruachbhailte

* Barne Barton
* Cattedown, Compton, Crabtree, Crownhill
* Devonport
* Efford, Eggbuckland, Ernesettle, Estover
* Greenbank
* Ham, Hartley, Hooe, Honicknowle, Hoe Thiar
* Keyham, King's Tamerton
* Laira, Leigham, Lipson
* Manadon, Mannamead, Milehouse, Millbay, Millbridge, Morice Town, Mutley Plain
* Oreston
* Pennycomequick, Peverell, Plymstock
* Roborough
* St Budeaux, Southway, Stoke, Stonehouse
* Tamerton Foliot
* Weston Mill, Whitleigh, Woolwell

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Cotehele
* Home Park
* Mount Edgcumbe House
* Plymouth Sound
* Royal Citadel
* Saltram House

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Chomhairle na Cathrach

Catagóir:Sasana
Catagóir:Plymouth
Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Géarghortú scamhóige bainteach le fuilaistriú

Ceann de na príomhchúiseanna le básmhaireacht bainteach le fuilaistriú is ea **Géarghortú Scamhóige bainteach le Fuilaistriú** (GGSBF). Roinntear GGSBF ina 'Géarghortú Scamhóige bainteach le Fuilaistriú' (GGSBF) agus ina 'Géarghortú Scamhóige bainteach le Fuilaistriú Féideartha' (GGSBFF).

Seo a leanas sainairíonna GGSBF:
* Teacht géar na n-airíonna
* Hipicséim SpO2<90% ar aer an tseomra nó fianaise eile ar hipicséime
* Ionsíothláití déthaobhacha ar X-ghathú cliabhraigh tosaigh
* Gan aon fhianaise ar ró-ualach imshruthaithe
* Gan aon réamhghortú géar scamhóige ann roimh an nhfuilaistriú ná lena linn ná go ceann sé huaire an chloig ina dhiaidh
* Gan aon ghluaiseacha eile den ghort gar scamhóige i láthair

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Transfusion Related Acute Lung Injury - US Food and Drug Administration (FDA).
* Neutrophil Antigens and Antibodies - American Society of Histocompatibility and Immunogenetics.

Catagóir:Fuilaistriú
Gnaeus Pompeius Magnus

Ba cheannaire míleata agus polaitiúil de chuid na Poblachta Rómhánaí é **Gnaeus Pompeius Magnus**, nó **Poimpéas** (29 Meán Fómhair, 106 RC – 29 Meán Fómhair, 48 RC).

Pompeius Magnus, Gnaeus
Pompeius Magnus, Gnaeus
Pompeius Magnus, Gnaeus
Catagóir:Seanadóirí na Poblachta Rómhánaí
De facto

Is leagan cainte é ón Laidin an frása ***De facto***. Is í an chiall atá leis ná "de réir chleachtais" nó "ó ghníomh" ach ní de réir dlí.

Catagóir:Téarmaí dlí
Frithghníomhuithe fuilaistrithe

thumb|right|160px|Deontóir fola

I míochaine nó leigheas, is éard is **frithghníomhaithe fuilaistrithe** ann ná freagairt gan choinne san othar atá bainteach le fuilaistriú fola nó comhábhar fola. Chun go n-íoslaghdófaí an baol nó an contúirt a bhaineann le fuilaistriú, moltar gan an chóir leighis a thabhairt ach de réir mar is gá.

## '''Cineálacha frithghníomhaithe'''

### [[Frithghníomhuithe Géara Fuilaistrithe]] (FGF)

Ar na frithghníomhuithe géara tá:

#### Frithghníomhuithe Haemalaíocha Géara Fuilaistrithe (FHGF)
Is é an sainmhíniú ar FHGF, frithghníomhuithe a tharlaíonn taobh istigh de 24 uair a chloig i ndiaidh fuilaistriú agus gnéithe cliniciúla agus/nó saotharlainne den haemalú i láthair (Grúpa Oibre ISBT Capetown, 2006).

Ar na cúiseanna leis an haemalú géar tá neamh-chomhoiriúnacht ABO, neamh-chomhoiriúntacht antaigine eile e.g. Rh D, Kell nó tosca neamh-dhíonacha ar nós tuaslagáin hipeartonacha/hipeatonacha nó táirgí míochaine a meascadh leis an gcomhábhar fola.

Úsáideann an tAontas Eorpach an córas rangaithe seo a leanas:
* Haemalú imdhíonachta ag éirí as neamh-chomhoiriúnachr ABO
* Haemalú imdhíonachta ag éirí as alla-antasubstaint eile-Géar
* Haemalú neamh-imdhíonach

#### Frithghníomhuithe Neamh-haemalaíocha Fiabhrasacha Fuilaistrithe

#### Frithghníomhuithe Ailléirgeacha & Anaifiolachtacha Géara Fuilaistrithe (FAAGF)
Tarlaíonn Anaifiolachtacht/Hipiríogaireacht le hothar a réamhíograíodh le haillérigin agus a athnochtar don antaigin airithe sin arís. Tá beagán othar ann a bhfuil dian-easpa IgA orthu agus a fhorbraíonn antasubstaintí do IgA. D'fhéadfadh dian-anaifiolachtacht a bheith ar roinnt de na hothair sin má nochtar le IgA iad trí fhuilaistriú (McClelland, 2001)

### [[Frithghníomhuithe Neamh-Ghéara Fuilaistrithe]] (FNGF)

#### Frithghníomhuithe Haemalaíocha Moillithe Fuilaistrithe (FHMF)
An sainmhíniú ar FHMF, gur fianaise atá ann ar ghnéithe cliniciúla nó saotharlainne an haemalaithe a tharlaíonn breis agus 24 uair fichead agus suas le 38 lá i ndiaidh le fianaise shéireolaíoch an antasubstaintí. (Buíon Oibre ISBT, Capetown, 2006)

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Fuilaistriú
Reachtanna Chill Chainnigh

B'é a bhí i **Reachtanna Chill Chainnigh** (Statutes of Kilkenny) ná sraith de chúig reachta tríochad, rite i gCill Chainnigh sa bhliain 1367 (1366 **luaite** go minic ... féach thíos). Ba í an aidhm taobh thiar díobh ná srian a chur ar mheath na nGael-Normannach i dTiarnas na hÉireann.

[clé|mion|Tuama [Lionel d'Anvers, Iarla Uladh, inabtheach Westminster]]
### Dlíthe
Bhí Gall-Ghaeil na hÉireann deighilte ina dhá ndream, 'tiarnaí na dteorann', nó na Sasanaigh mheata', agus an dream dílis a bhí fós sna bailte agus sna 'Contaetha Umhla'. Den dream dílis sin rinne Fear Ionad an Rí, Lionel, (an dara mac an Rí Éadbhard III) taca. B'é a sprid siúd, sprid ainGhaelach, a tháinig in uachtair i bparlaimint Chill Chainnigh.

Bhí an móramh ag lucht na Páile agus b'e an dream sin a ndear spiorad ghallda na reachtanna. Mar shampla, cuireadh cosc ar an nGaeilge sa chóras cúirteanna agus i gcúrsaí tráchtála, agus cuireadh cosc ar iománaíocht a imirt faoi Reachtanna Chill Chainnigh.

### Teangacha
Bhí na Dlíthe scríofa  i bhFraincis ag Lionel d'Anvers, agus bunaithe ar rialacháin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 1351.

Bhí sé de chuspóir ag Reachtanna Chill Chainnigh i 1366, i measc rudaí eile, iallach a chur ar Shasanaigh na tíre Béarla a fhoghlaim. 

Bhí na Dlíthe éifeachtach ach ar éigean. Dhá chéad bhliain níos déanaí, cé gur de bhunadh na Normainne nó Shasana gach duine de na piaraí a d’fhreastail ar pharlaimint Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1541, níor thuig ach duine amháin acu Béarla.

### Dáta
"Ritheadh na Reachtanna ar 18 Feabhra 1366" nó sin atá scríofa go minic. Ach chas Lionel d'Anvers leis an bparlaimint i gCill Chainnigh ar Chéadaoin an Luaithrigh. Agus de réir na foinsí ag an am, bhí Éadbhard III Shasana 40 bliain i gcoróin. Sin 18 Feabhra 1367, agus ritheadh na Dlíthe ar 5 Márta 1367 b'fhéidir.   

### Foinsí
Seo mar a bhí an réamhráiteas a bhí leis na cúig reachtanna tríochad;

## Féach freisin

* Lionel d'Anvers

## Tagairtí

 
## Naisc Sheachtracha
* Téacs na Reachtanna

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Cill Chainnigh
Catagóir:1366
Niall Tóibín

Ba aisteoir agus fuirseoir Éireannach é **Niall Tóibín**. Saolaíodh é i gCorcaigh ar an 21 Samhain 1929, i dteaghlach le Gaeilge ó dhúchais. Shíothlaigh sé ar an 13 Samhain 2019.

## Saol
Tógadh Tóibín i dtuaisceart na cathrach i mBishop's Field, agus oileadh é ag an Mainistir Thuaidh. Nuair a bhí a chuid oideachas curtha de aige, d'fhág sé Corcaigh chun post a fháil sa státseirbhís i mBaile Átha Cliath i mí Eanáir sa bhliain 1947.
[clé|mion|[Ballykissangel]]
Bhí sé gníomhach in Amharclann an Damer mar aisteoir agus mar léiritheoir. 

Bhí páirt glactha aige i scannáin agus i sraitheanna teilifíse, mar shampla Ryan's Daughter agus Bracken sna 1970idí, The Irish R.M. agus Caught in a Free State sna 1980idí, agus níos déanaí Veronica Guerin, Ballykissangel agus Far and Away. Chaith sé tréimhse fhada rathúil ina réimse gairme a mhair dhá scór bliain.  

Bhí aisteoireacht déanta aige don raidió chomh maith, mar shampla a thaispeántas mar aoi ar an gclár Baldi ar BBC Radio 4. 

Rinne sé leaganacha gutha de ghearrscéalta le Seán Mac Mathúna freisin.

Tháinig néaltrú air agus d'éag 13 Samhain 2019 (in aois 89 bliain dó).

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Fuirseoirí Éireannacha
Catagóir:Fuirseoirí le Gaeilge
Catagóir:Niall Tóibín
Inter-Active Terminology for Europe (IATE)

Bunachar téarmaíochta idirinstitiúideach an Aontais Eorpaigh is ea **Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip** (Béarla: **Inter-Active Terminology for Europe (IATE)**). Is sa bhliain 1999 a seoladh an bunachar seo, arbh é mar aidhm aige bunachar a chur ar bun i gcomhair théarmaíocht uile an Aontais Eorpaigh ionas go mbeadh teacht gan dua uirthi agus ionas go bhféadfadh na hinistiúidí Eorpacha go léir an téarmaíocht chéanna a úsáid. Tá IATE in úsáid sna hinistiúidí Eorpacha ó bhí samhradh 2004 ann. An 28 Meitheamh 2007 seoladh leagan poiblí de.

Tá ós cionn 1.4 milliúin téarma i dtrí theanga oifigiúla is fiche an Aontais cnuasaithe in IATE, téarmaí a bhí ann roimhe sin i mbunachair téarmaíochta éagsúla de chuid na n-institiúidí Eorpacha.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* IATE - Bunachar téarmaí ilteangach an AE (as Gaeilge)

Catagóir:An tAontas Eorpach
Ointeolaíocht

San fhealsúnacht, is ionann an **ointeolaíocht** (ón Gréigis ὄν, ginideach ὄντος: εἶναι: bheith) agus -λογία: eolaíocht, staidéar, teoiric) agus an taighde a dhéantar ar an mbeith nó ar an eiseadh, agus is é atá idir lámhaibh ag na hointeolaithe ná bunchatagóirí agus bunchoibhnis na beithe nó an eisidh le bheith in ann beitheanna agus cineálacha de bheitheanna a shainmhíniú taobh istigh de fhráma na réaltachta. Is féidir a rá gurb é an dóigh a gcoincheaptar an réaltacht is ábhar staidéir don ointeolaí.

Deir fealsúna áirithe, iad siúd atá faoi thionchar Phlatóin thar aon dream eile acu, go dtagraíonn gach ainmfhocal do bheith ar leith. Tá fealsúna eile ann agus an tuiscint acu nach amhlaidh atá, ach go bhfuil ainmfhocail ann a thagraíonn do chruinneagáin de réada nó d'imeachtaí. De réir an dearcaidh seo, ní thagraíonn an focal úd *intinn* d'aon rud amháin, ach d'iomlán na n-imeachtaí intinne a dtéann an duine tríothu. Cosúil leis sin, tagraíonn an focal úd *sochaí* do chruinneagán de dhaoine a bhfuil saintréithe ar leith ag baint le gach mac máthar agus iníon athar acu. 

Catagóir:Fealsúnacht
Sofaist

B'fhealsuna iad na **sofaistí** a bhí ann air le linn aimsir Shócraitéas sa chúigiú haois R.Ch. Bhí siad go maith chun an óráidíocht a mhúineadh. Chreid siad gurbh fhéidir cruth foirmiúil a chur ar an smaointeoireacht agus gurbh fhéidir í a mhúineadh mar cheird.

Catagóir:An tSean-Ghréig
Alfred Chester Beatty

Fear gnó agus bailitheoir ab ea **Sir Alfred Chester Beatty** (1875 – 19 Eanáir 1968)

## Meiriceá
Rugadh é i gCathair Nua-Eabhrac sa bhliain 1875. Ba é an duine ab óige de thriúr mac. 

Bailitheoir stampaí, mianraí agus buidéal snaoise Síneach ab ea é ina óige. 

Tar éis a chuid scolaíochta i Nua-Eabhrac, bhain sé céim amach mar innealtóir miandóireachta ó Ollscoil Columbia. 

Chuaigh sé go Denver agus thosaigh sé ag bun an scála ag sluaisteáil carriage i mianaigh. D’oibrigh sé go dian agus bhain sé clú idirnáisiúnta amach go pras mar innealtóir mianadóireachta. Bhí an leasainm 'Rí an Chopair' air. Bhunaigh sé comhairleacht miandóireachta fíor-rathúil i Nua-Eabhrac i 1908. Bhí sé pósta le Grace Madeleine Rickard ag an am seo agus bhí beirt pháistí acu. Fuair sí bás le fiabhras tíofóideach sa bhliain 1911, áfach.
clé|mion|Leabharlann

## An Bhreatain
Agus é in easláinte, chuaigh Beatty go dtí an Bhreatain. Bhunaigh sé comhairleacht nua i Londain agus cheannaigh sé Teach Baroda i nGairdíní Phálas Kensington a bhliain 1912. I 1913, phós sé Meiriceánach eile, Edith Dunn. Bhí sé ag bailiú ar bhonn níos fairsinge anois, agus é ag ceannach lámhscríbhinní Eorpacha agus Peirseacha. Cuireadh a shuimeanna ar bhealach nua nuair a bhí sé féin agus a bhean nua san Éigipt i 1914, mar cheannaigh sé roinnt cóipeanna maisithe den Koran sna basáir. Spreagadh a shuim i bpéintéireacht Shíneach agus Sheaipíneach agus é san Áise i 1917. 
clé|mion|Leabharlann
Tarraingíodh a shúil ar ábhar fíormhaisithe, peannaireacht álainn agus ceangal bhreátha, ach bhí luí aige le téacsanna a chaomhnú dá luacht stairiúil.
Rinne Chester Beatty cion mór do sholáthar amhábhar straitéiseach do na Comhghuaillithe le linn an Dara Cogadh Domhanda, agus rinneadh ridire de ina dhiaidh sin.

## Éire
I 1950, d’aistrigh Chester Beatty a bhailiúchán go Baile Átha Cliath. Bhí leabharlann aige don bhailiúchán, agus osclaíodh í sa bhliain 1954. Bronnadh an chéad saoránacht oinigh Éireannach riamh air I 1957.
Fuair Chester Beatty bás sa bhliain 1968, agus tá a uaigh suite i Reilig Ghlas Naíon. Fágadh a bhailiúcháin le huacht chun leas an phobail, agus ceann d’institiúidí náisiúnta na hÉireann is ea Leabharlann Chester Beatty ag Caisleán Bhaile Átha Cliath anois.
[mion|
Beatty curtha i [Reilig Ghlas Naíon|Reilig Ghlas Naíon
]]

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon
Catagóir:Daoine a rugadh i 1875
Catagóir:Básanna i 1968
An Ghinéiv

Cathair mhór san Eilvéis í **an Ghinéiv** (, , , , Franc-Phroibhinsis: *Geneva*), an dara cathair is mó sa tír de réir daonra tar éis Zürich agus an chathair is mó sa réigiún Romandie, an chuid den tíre ina labhraítear Fraincis mar phríomhtheanga. Suite san áit ina sníonn Abhainn na Róine amach as Loch na Ginéive, is í príomhchathair Chantún na Ginéive í.

Feictear ar an Ghinéiv inniu mar chathair dhomhanda, ós rud é go bhfuil roinnt eagraíochtaí idirnáisiúnta bunaithe sa chathair. Mar shampla, tá ceanncheathrú de chuid na Náisiúin Aontaithe agus an Chrois Dhearg san áit seo, agus is ann a síníodh Coinbhinsíuin na Ginéive.

Sa bhliain 2007, léirigh suirbhé de chuid Mercer Consulting go raibh an dara caighdeán maireachtála is airde ar domhain ag an Ghinéiv, tar éis Zürich, cathair eile san Eilvéis.

Ceaptar gur de bhunús Ceilteach é ainm na cathrach. "Genava" a thugtar uirthi i dtéacsanna ó ré na hImpireachta Rómhánaí.

## Teangacha
Ba í Fraincis an teanga is comónta san Ghinéiv agus 72.3% (128,622 duine) á húsáid sa bhaile. Béarla an dara teanga is comónta le 4.4% (7,853). Spáinnis an tríú teanga is comónta le 4.2% (7,462). D'úsáid 4.1% (7,320) Iodáilis, 4% (7,050) Gearmáinis agus 113 Rómainis.

## Féach freisin

* Coinbhinsiún i dtaobh Stádas Dídeanaithe (1951)

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Eilvéis
Glas

Feiceann tú an dath **glas** nuair a fheiceann tú solas le tonnfhad ceannasach idir 520–570 nm. Ní príomhdhath dealaitheach é. Príomhdhath suimitheach is ea é, áfach. Siombail dóchais agus fáis is ea an dath seo i gcultúir áirithe, ach tá baint aige le bás, tinneas, éad nó an diabhal i gcultúir eile. Is minic áfach a bhíonn baint aige leis an nádúr.

Catagóir:Dathanna
Philippa de Hainault

thumb|right|Philippe de Hainaut
Ba bhean chéile Éadbhard III rí Shasana í **Philippa de Hainault** (24 Meitheamh, 1311 – 15 Lúnasa, 1369).

Rugadh í i Valenciennes (a bhí i bhFlóndras lena linn, ach atá anois sa Fhrainc) agus b'iníon Guillaume I de Hainaut agus Jeanne de Valois (1294-1352) í, agus gariníon d'Philib III na Fraince.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1311
Catagóir:Básanna i 1369
Catagóir:Banríonacha Shasana
Catagóir:Cogadh Céad Bliain
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Ágreda

Bardasacht i gcúige Soria, Castilla y León, sa Spáinn is ea **Ágreda**. Tá timpeall ar 3,212 duine ina gcónaí ann.

thumb|left|Ágreda

## Tagairtí

Agreda
Aigéad aibiteach

200px|right|thumb|An tAigéad Aibiteach

Is aigéad roisíneach agus an príomh-ghreannach é an t**Aigéad Aibiteach** (Béarla: *Abietic acid*, *abietinic acid* nó *sylvic acid*), in adhmad phéine agus roisín. Is féidir é a aonrú ó roisín (tríd isiméiriú) agus is é an t-aigéad is flúirsí de na haigéid orgánacha neasghaolmhara a chomhdhéanann an chuid is mó de roisín, an cion soladacha d'olaroisín na gcrann buaircíneach.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aigéid orgánacha
Bithmhóilíní
Kuopio

Is í **Kuopio** an chathair is mó in Oirthear na Fionlainne. Bhí cónaí ar breis is 90,000 duine ansin sa bhliain 2008. Tá lár na cathrach timpeallaithe ag Loch Kallavesi, agus a lán botháin saoire sa chathair, toisc go bhfuil cuid mhór trá agus cladaí ansin. Tá Kuopio suite i gCúige na Fionlainne Thoir, arb í Mikkeli a phríomhchathair, cé nach bhfuil sí ach leath chomh mór le Kuopio ó thaobh an daonra de.

Tógadh an chéad eaglais in Kuopio sa séú haois déag, agus an t-áitreabh ag fás aníos ina timpeall. Bhronn an Gobharnóir Peadar Brahe cairt na cathrach ar Kuopio an chéad uair sa bhliain 1653, ach tháinig meath ar an áit ina dhiaidh sin. Fuair Kuopio cairt nua sa bhliain 1775 ó Ghustaf a Trí, Rí na Sualainne. Tháinig an-fhorbairt ar Kuopio de réir is mar a bhí na bealaí tráchta ag dul chun feabhais: gearradh canáil Taipale in aice le Varkaus sa bhliain 1840, agus hosclaíodh canáil Saimaa sa bhliain 1856. Tháinig an t-iarnród a fhad le Kuopio sa bhliain 1889. Bunaíodh na chéad mhonarchana in Kuopio sa naoú haois déag. 

Tháinig Ollscoil Kuopio ar an bhfód mar choláiste acadúil sna 1970idí, agus fuair sé ainm na hollscoile sa bhliain 1984. 

Is é Cnoc Puijo is mó a tharraingíonn turasóirí go dtí an chathair, agus túr ard craolacháin tógtha sa mhullach ar an gcnoc. Tá bialann á reáchtáil thuas sa túr freisin, agus í ag dul timpeall, ionas gur féidir leis na cuairteoirí lán a súl a bhaint as na lochanna agus na hoileáin máguaird. Tógadh an túr sa bhliain 1963, ach roimhe sin, bhí dhá thúr ní b'ísle ar an gcnoc.

Is é an rud is mó a shamhlaíonn muintir na Fionlainne le Kuopio ná canúint Oirthear na Fionlainne. Canúint í a bhfuil blas na tuaithe uirthi, agus is díol iontais dá lán a thagann go Kuopio go bhfuil an chanúint le cloisteáil go nádúrtha sa chathair. 

Tá clú agus cáil ar mhargadh na cathrach freisin, áit a bhfuil bia an Oirthir le ceannach, go háirithe an *kalakukko*, nó builín aráin a bhfuil muiceoil agus iasc bácáilte istigh ann. Is é an cineál éisc is minicí a úsáidtear ná an pollán, arb é an cineál éisc is mó a mharaítear i gceantar na lochanna in oirthear na Fionlainne.

Catagóir:Cathracha agus bailte san Fhionlainn
Aodh de Léis, Tiarna na Mí

Bhronn Anraí II, sular fhág sé Éire, Iarlacht na Mí, ar **Aodh de Léis** (t.1135-1186).
Is é a bhí ann ná "*the land of Meath as fully as Murchard Hua Melachlin or any before him held it*", nó beagnach milliún acra talamh. Fuair Aodh de Léis an talamh, cé nach raibh sé ach tar éis ómós 'fear Midhe' d'fháil, tamall beag roimhe, mar atá inste ag Tighearnach.

D'fhág Anraí Éire an 27ú d'Aibreán 1172 agus laistigh de sheacht míosa bhí 'tiarnas na hÉireann' bunaithe aige, tiarnas Sasanach a mhair nó go ndearna Anraí VIII ríocht de.

## Féach freisin

* Feachtas Eoin Shasana chuig Éirinn, 1185-1186
* Eoin Shasana

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid‎
Catagóir:Básanna i 1186
Catagóir:Angla-Normannaigh
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann
Catagóir:Uaisleacht Éireannach
Abaimeictin

Is meascán é **abaimeictin** (Béarla: *abamectin*) d'avermectiní ina bhfuil a gcomhréir 80% avermectin B1a agus níos lú ná 20% avermectin B1b. 

Tá airíonna bitheolaíochta agus tocsaineolaíocha na gcomhdhúl seo, B1a agus B1b, an-chosúil lena chéile.

Is comhdhúile feithidicídúla nó frithphéistúla iad na havermectiní, díorthaithe ón baictéar ithreach *[[Streptomyces avermitilis]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidicídí
XHTML

Is teanga mharcála í an **Teanga Inbhreisithe Mharcála Hipirtéacs**, nó **XHTML** (gíorrúchán ar *Extensible HyperText Markup Language*), a úsáideann doimhneacht HTML ach a chloíonn le sintéis XML. Tar éis an leagan HTML 4.0, ní bheidh níos mó leaganacha ar fáil. Tá úsáid HTML ar leathanaigh Idirlín á athchur le XHTML, is é sin cáipéis HTML scríofa mar fheidhmchlár XML 1.0. Tá dhá leagan den XHTML ar fáil faoi láthair, 1.0 agus 1.1.

Is feidhmiúchán Teanga Chaighdeánach Mharcála Ghinearálaithe (SGML) í HTML, teanga mharcála an-solúbtha, is feidhmiúchán XML í an XHTML, fo-thacar níos sriantaí de SGML.

## Bailíochtú cáipéisí
thumb|Sampla XHTML
Le haghaidh bailíochtú cáipéise XHTML, is gá le heilimint ar a dtugtar DTD (*Document Type Definition* nó *Document Type Declaration*) a chur isteach ag tús na cáipéise. Is iad na saghsanna DTD coitianta ná:

;XHTML 1.0 Strict
:``
;XHTML 1.0 Transitional
:``
;XHTML 1.0 Frameset
:``
;XHTML 1.1
:``

## Naisc sheachtracha
* [Leathanach Baile Marcála an [W3C]]
* Moladh XHTML 1.0
* Moladh XHTML 1.1
* XHTML 1.1 An dara leagan den dréacht oibre
* Dréacht oibre XHTML 2.0
* Tagairt ar Líne XHTML 1.0 Strict / 1.1 
* Naisc a déileálann le saghas MIME cháipéisí XHTML:
** Aire le XHTML
** Meastar go bhfuil sé dochrach ag seoladh XHTML mar text/html 
** Ag freastal ar XHTML leis an gcineál MIME cuí
** ''The Road to XHTML 2.0'': MIME Types - Mark Pilgrim (3/19/2003).
** CCanna Mozilla do údair Idirlín
* Eilimintí folmha in SGML, HTML, XML, agus XHTML 
* Teagascóir bunúsach XHTML 1.0 Strict ó Heptagrama

Catagóir:Teangacha marcála
Aigéad aspartach

Is éard is **aigéad aspartach** ná α-aimíonaigéad leis an fhoirmle cheimiceach HO2CCH(NH2)CH2CO2H. 

Tá eolas ar an ainian carbocsaileach den aigéid aspartaigh mar aspartáit. Is ceann de na 20 aimíonaigéad próitéingineach í an L-isiméir, i.e., bloic tógála na próitéine. Is iad GAU agus GAC a chódáin.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aigéid orgánacha
Aramatacht

[thumb|Móilín [beinséine. Tá fíorstruchtúr na beinséine idir eatarthu idir an dá chuid seo.]]

Is airí cheimiceach í an **aramatacht**. Bíonn sí le fáil i gcomhdhúile ceimiceacha orgánacha ina bhfuil na naisc shingil agus na naisc dhúbailte ag teacht sna sálaí ag a chéile de réir na foirmle struchtúrtha - is é sin, is naisc chomhchuingeacha dhúbailte iad. I gcomhdhúil aramatach, ní bhíonn gnáthiompar ceimiceach na nasc dúbailte le haithint ar an gcomhdhúil, ó tá an difríocht idir an dá chineál nasc imithe, agus cineál naisc "leathdhúbailte" tagtha ina n-áit.

Is é an fáinne beinséine an córas aramatach is simplí, ach tá córais aramatacha ann is casta ná é. 

Catagóir:Comhdhúile aramatacha
Catagóir:Ceimic fhisicech orgánach
SGML

Is meititheanga agus caighdeán ISO í an **Teanga Chaighdeánach Mharcála Ghinearálaithe** (*SGML* .i. *Standard Generalized Markup Language*) chun teangacha marcála a chruthú. D'eascair SGML as an Teanga Mharcála Ghinearálaithe (GML) IBM a chuir Charles Goldfarb, Edward Mosher agus Raymond Lorie chun cinn sna 1960í. 

## Stair
Foilsíodh SGML sa bhliain 1986 mar oidhre teanga eile, GML (*Generalized Markup Language*), a chum Charles Goldfarb and cúpla duine eile. Bhí Goldfarb ina cheann tionscadail ag IBM (International Business Machines Corporation) ag an am. Tharraing GML clú air, agus d'fhág sé IBM agus chuaigh i mbun SGML. 

Bhain na Comhphobail Eorpacha feidhm as SGML mar chaighdeán a gcuid foilseachán de réir FORMEX (Formalized Exchange of Electronic Publications). Chum siad Mark-It, an chéad pharsálaí SGML nach raibh srianta de réir na sonraíochtaí ba dhéanaí de SGML. 

Déanann SGML idirdhealú bunúsach idir comhdhéanamh loighciúil cáipéise (teidil, caibidlí, paragraif, léaráidí), rud a thaispeántar le marcálaithe, agus an nochtadh, rud atá taobh leis an gcineál foilseacháin atá i gceist (leabhar, iris, scáileán etc.) agus a chuirtear in iúl trí litreacha, trí ailíniú agus spásáil na bparagraf agus eile. Ligeann sé d'fhoras an chuma chéanna a chur ar a chuid cáipéisí uile ach gan cloí i gcónaí leis an gclóghrafaíocht chéanna. 

Is féidir eilimintí SGML a pharsáil mar chrann sonraí i nodaireachtaí difriúla, i dtreo gurb í an cháipéis an bun-nód agus gur nóid thánaisteacha iad rudaí atá i nodaireachtaí eile (téacs, grafaicí). Cuireann SGML áiseanna ar fáil chun nascadh a dhéanamh le haonáin sheachtracha agus nótaí a chur leo.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Formex&nbsp;- Formalized Exchange of Electronic Publications 
* Web Services Definitions - SGML 
* Léargas ginearálta ar acmhainní SGML  ar shuíomh W3C.
* Réamhrá agus samplaí de cháipéisiú in SGML 
* SC34 Committee Records, Charles Babbage Institute - Bailiúchán a bhaineann le cumadh **SGML** agus teangacha caighdeánacha eile a chuaigh i bhfeidhm ar uirlisí XML; i measc na gcáipéisí tá dréachtaí luatha páipéir riaracháin, moltaí grúpaí oibre, agus caighdeáin do theangacha ríomhaireachta.
* Buntús éasca SGML 
* Achoimre chomhréir SGML ó lámh Charles Goldfarb 

Catagóir:Teangacha marcála
The Sunday Game

Clár teilifíse spóirt Éireannach é **The Sunday Game**, an príomhchlár a thaispeánann na cluichí Gaelacha ar Radio Teilifís Éireann. Craoltar é gach Domhnach ar RTÉ a Dó le linn an tsamhraidh, nuair a bhíonn Craobh Peile agus Craobh Iomána na hÉireann ar siúl. Tá sé á chraoladh ón bhliain 1979, agus inniu tá sé ar cheann de na cláir is sine ar an stáisiúin seo. Bhí The Sunday Game ag comóradh a 30ú bliain sa bhliain 2008.

De ghnáth, taispeántar buaicphointí ó chluichí an lae agus ansin bíonn díospóireacht idir na saineolaithe sa stiúideo (iarimreoirí iad don chuid is mó). B'é Michael Lyster a chuir an clár i láthair ó na 1970idí ar aghaidh, ach sa lá atá inniu díríonn seisean ar na cluichí beo. Chaith Pádraig Ó Spealáin dhá bhliain ag cur na buaicphointí i láthair, go dtí gur tháinig Des Cahill isteach ina áit don bhliain 2009.

## Naisc sheachtracha
* Leathanach oifigiúil ar shuíomh RTÉ

## Tagairtí

Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1979
Catagóir:Cláir Spóirt
San Siro

Is í an **San Siro** staid peile chathair Milano san Iodáil. Imríonn Milan agus Inter ann. Is é an *Giuseppe Meazza* ainm oifigiúil na staide ach tá sí lonnaithe i gceantar San Siro na cathrach.

[260px|mionsamhail|clé|An San Siro ([Celtic F.C. i gcoinne Milan, Márta 2007)]]

## Tagairtí

Catagóir:Staideanna spóirt san Iodáil
Zlatan Ibrahimovic

Is imreoir sacair é **Zlatan Ibrahimovic** (rugadh 3 Deireadh Fómhair 1981 in Malmö, An tSualainn), atá ag imirt mar ionsaitheoir le A.C. Milan agus ar iasacht ó Barcelona. Roimhe sin, bhí tréimhsí aige le Malmö FF, Ajax, Juventus agus Inter i Serie A na Iodáile. An leasainm a tugtar air ná "Ibracadabra", mar gheall ar a chuid draíochta ar an bpáirc imeartha.

Imríonn sé go rialta le foireann idirnáisiúnta na Sualainne chomh maith.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Sualainne
Catagóir:Daoine as Malmö
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Sliabh Shasta

Is bolcán in iarthar na Stát Aontaithe é **Mount Shasta**. Tá sé suite i gContae Siskiyou, i dtuaisceart Chalifornia. Tá Mount Shasta 4,322 méadar ar airde, an dara sliabh is airde i Sliabhraon na Cascáide agus an cúigiú ceann is airde i gCalifornia.

Creidtear go dtagann an t-ainm "Shasta" ó fhocal Rúisise ar "bán"--*tchastal* ("bán, geal, glan"). Ba iad na Rúisigh na chéad Eorpaigh a rinne iarracht an chuid sin de Mheiriceá Thuaidh a choilíniú. Is é "Úytaahkoo" an t-ainm a thugtar ar an sliabh i dteanga an phobail bhundúchasaigh sa cheantar, is é sin an pobal 'Carúc' (Karuk nó Karok i mBéarla). 

Tá Sliabh Shasta comhdhéanta de cheithre chón bolcánach. Le 10,000 bliain anuas phléasc Shasta uair amháin gach 800 bliain ar an meán. Le linn na 4,500 bliain is déanaí, phléasc sé uair amháin gach 600 bliain ar an meán. An bhliain 1786 an uair dheireanach ar phléasc sé. Tá fúmaróil, scoilteanna as a n-éalaíonn deatach, ar an sliabh, rud a léiríonn go bhfuil Shasta beo mar bholcán i gcónaí. 

thumb|left|Sliabh Shasta

Uytaahkoo
Sliabhraon na Cascáide

Sliabhraon in Iarthar Mheiriceá Thuaidh é **Sliabhraon na Cascáide** a ritheann ó dheisceart na Colóime Briotanaí aduaidh trí Stát Washington agus Stát Oregon a fhad le tuaisceart California. Sliabhraon bolcánach é Sliabhraon na Cascáide, agus an chuma ar an scéal go bhfuil cuid mhaith de na bolcáin ansin gníomhach i gcónaí. Na brúchtanna bolcánacha a tharla i Meiriceá Thuaidh ó thosaigh an cuntas staire, is i Sliabhraon na Cascáide a tharla siad go léir.

Cascáide, Sliabhraon na
Baictéaraicin

Is tocsaini próitéineacha iad na **baictéaraiciní**, táirgthe ag baictéir le haghaidh bacainn a chur air fáis tréithchineálacha baictéaracha atá neasghaolmhar nó cosúil leo.

Catagóir:Baictéareolaíocht
Catagóir:Tocsaineolaíocht
Catagóir:Bithmhóilíní
Bilearúibin

Is táirge buí dianscaoilte de ghnáth catabalachta haem é **bilearúibin**. Tá haem cumtha as haemaglóibin, príomh-chomhchuid d'fhuilchoirpíní dearga.

Catagóir:Bithmhóilíní
Gaelcholáiste Chill Dara

[mion|[Nás na Rí  i gContae Chill Dara]]
Gaelscoil Chaitliceach is ea **Gaelcholáiste Chill Dara**, atá suite i Nás na Rí  i gContae Chill Dara. Bunaíodh Gaelcholáiste Chill Dara sa bhliain 2003. D'fhág an chéad rang an scoil sa bhliain 2008. 

Bhuaigh an scoil comórtas *Scléip!* (comórtas tallainne na n-iarbhunscoileanna lán-Ghaeilge) sa bhliain 2007.,

Thosaigh siad sa bhliain dhá mhíle is a cúig le "Siamsa Cois Life". Is seó in ionad ealaíne an Riverbank i nDroichead Nua é, eagraithe ag na daltaí chun a dtallanna a thaispeáint, ina measc Damhsa, Drámaíocht, Canadh agus Ceol.

## Naisc Sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn
Catagóir:Contae Chill Dara
Catagóir:Nás na Rí
Beàrnaraigh Mòr

Is oileán é **Beàrnaraigh Mòr** (nó díreach **Beàrnaraigh**) atá taobh le Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, sna hInse Ghall. Sa bhliain 2013 bhí 252 duine ina gcónaí ann.
clé|250px|mion|Galláin Chalanais VIII (''Clachan Chalanais'' nó ''Tursachan Chalanais'') ar Bheàrnaraigh Mòr agus laistíos díobh an droichead ó Leòdhas chuig an oileán.

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hAlban
Catagóir:Comhairle nan Eilean Siar
Tighearnán Ua Ruairc

Ba rí Bréifne é **Tighearnán Ua Ruairc**, (Sa Bhéarla *Tiernan O'Rourke*). Chuimsigh Bréifne a linne Deoise na Cille Móire an lá atá inniu ann agus achar eile 'Iarthar Bréifne' nó 'Bréifne Uí Ruairc' i gContae Liatroma.

Ba rí é gan trua gan taise agus ceann de na rithe cúige ba rathúla in Éirinn, sa Dara Céad Déag.

Catagóir:Daoine as Contae Liatroma
Catagóir:Monarcaí
Robert Green

Is imreoir sacair é **Robert Paul Green** (r. 18 Eanáir 1980 i Chertsey, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Queens Park Ranger. D'imir sé le West Ham United ó 2006 go 2012, agus le Norwich City ó 1999 go 2006. Is coimeádaí é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Daoine beo
Cadavairín

mion|clé|
Is móilín le boladh gráiniúil é **cadavairín**, táirgthe trí hidrealú próitéine le linn morgadh fíocháin ainmhithe.
Is dé-amín tocsaineach leis an fhoirmle NH2(CH2)5NH2 
é cadavairín, atá cosúil le pútraiscín (sa Bhéarla; *Putrescine*). Glaoitear peantán- 1,5--dé-amín agus peinteameitiléin-dé-amín air freisin.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Blasanna
Catagóir:Polaimíní
Catagóir:Ceimiceáin le boladh gráiniúil
Catagóir:Bithmhóilíní
Catagóir:Comhdhúile ceimiceacha
Maltós

Is déshiúicríd é **maltós** (nó *siúcra braiche*), C12H22O11, foirmithe as dhá aonad ghlúcóis le nascáil α(1→4). Díorthaítear é trí hidrealú teoranta stáirse, aonad den pholaiméir seo.

Is é an darna aonad nó bhall de sraitheanna bithcheimiceacha tábhachtacha de slabhraí ghlúcóis.

## Tagairtí

Catagóir:Déshiúicrídí
Catagóir:Milseoirí
Catagóir:Bithmhóiliní
Catagóir:Siúcraí
Aigéad dí-ocsacoileach

Is aigéad orgánach de chuid an domlais é an t-**aigéad dí-ocsacoileach**, nó an *dí-ocsacoláit*, an t-*aigéad coileanóch*, nó an *3α,12α-díhiodrocsa-5β-coileanáit*. Ceann de na haigéid thánaisteacha domlais atá ann, agus is seachthoradh meitibileachta de chuid na mbaictéar stéige é.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aigéid orgánacha
Catagóir:Aigéid domlaisí
Catagóir:Meáin fáis mhicribitheolaíocht
Catagóir:Bithmhóilíní
Bedknobs and Broomsticks

Scannán de chuid Disney ón bhliain 1971 is ea **Bedknobs and Broomsticks**. Ghlac Angela Lansbury agus David Tomlinson páirt ann.

## Carachtair
* *Eglantine Price* - Angela Lansbury
* *Emilius Browne* - David Tomlinson
* *Charlie* - Ian Weighill
* *Carrie* - Cindy O'Callaghan
* *Paul* - Roy Snart
* *Mrs. Hobday* - Tessie O'Shea
* *Mr. Jelk* - Roddy McDowall
* *Leon / Éan* - Lennie Weinrib (guth)
* *Béar* - Dal McKennon (guth)
* *Iasc* - Robert Holt (guth)

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1971
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
The Parent Trap (scannán 1961)

Scannán Disney is ea **The Parent Trap** (1961). 

## Carachtair
* *Sharon McKendrick* - Hayley Mills
* *Susan Evers* - Hayley Mills
* *Maggie McKendrick* - Maureen O'Hara
* *Mitch Evers* - Brian Keith
* *Louise McKendrick* - Cathleen Nesbitt
* *Charles McKendrick* - Charles Ruggles
* *Verbena* - Una Merkel
* *Vicky Robinson* - Joanna Barnes

## Féach Freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Naisc sheachtracha
* The Parent Trap ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1961
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Enchanted

Scannán de chuid Disney ón bhliain 2007 is ea ***Enchanted*** ("faoi gheasa"). Ghlac Amy Adams, Patrick Dempsey, James Marsden, Timothy Spall, Idina Menzel, Rachel Covey, agus Susan Sarandon páirt ann.

## Carachtair
* *Giselle* - Amy Adams
* *Robert* - Patrick Dempsey
* *Narissa* - Susan Sarandon
* *Edward* - James Marsden
* *Nathaniel* - Timothy Spall
* *Morgan* - Rachel Covey
* *Nancy* - Idina Menzel
* *Pip* - Jeff Bennett (Andalasia); Kevin Lima (Nua-Eabhrac)

## Naisc sheachtracha
Enchanted ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 2007
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
An Coimisinéir Teanga

Oifig a bunaíodh in 2004 de thairbhe Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, é **An Coimisinéir Teanga**. Tá ról maoirseachta ag Oifig an Choimisinéara i leith chur i bhfeidhm na ndualgas teanga a bhfuil cur síos orthu san Acht agus is gá dó/di a bheith neamhspleách i mbun a c(h)úraimí. Ceapadh Seán Ó Cuirreáin mar chéad Choimisinéir ar 23 Feabhra 2004, de réir Chuid 4 den Acht.

## Ceapachán
Is é/í Uachtarán na hÉireann a cheapann an Coimisinéir ar chomhairle an Rialtais. Déantar é seo tar éis do Dháil Éireann agus Seanad Éireann rún a rith ina moltar an ceapachán.

## Feidhmeanna an Choimisinéara
Is gá don Choimisinéir monatóireacht a dhéanamh ar chur i bhfeidhm na ndualgas dátheangachais atá ar ranna agus ar chomhlachtaí stáit, de réir Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, chomh maith leis na bearta cuí a dhéanamh le cinntiú go mbaintear amach na spriocanna a bhíonn i gceist. Bíonn air/uirthi gearáin a fhiosrú faoi theip ranna agus comhlachtaí poiblí a ndualgais a chomhlíonadh faoin acht nó faoi achtachán ar bith eile a bhaineann le stádas nó úsáid na Gaeilge. Anuas air sin, tá sé mar dhualgas ar an gCoimisinéir comhairle a chur ar mhuintir an phobail faoina gcearta teanga agus comhairle a chur ar chomhlachtaí poiblí faoina ndualgais, chomh maith le tuarascáil bhliantúil a fhoilsiú ar na cúrsaí seo le cur faoi bhráid an Oireachtais. Is ceadmhach don Choimisinéir tráchtaireacht a dhéanamh ar fheidhmiú an Achta chomh maith.

## Cumhachtaí an Choimisinéara
Tá cosúlacht mhór idir na cumhachtaí atá ag an gCoimisinéir Teanga in Éirinn agus a bheadh ag Ombudsman. Tá sé de chumhacht ag an gCoimisinéir eolas, doiciméid nó fianaise bhéil a lorg, lena gcabhrófaí le cur i gcrích a d(h)ualgas. D'fhéadfaí fíneáil €2,000 nó/agus príosúnacht 6 mhí a ghearradh ar dhuine ar bith a gheofaí ciontach as diúltú nó teip comhoibriú leis an gCoimisinéir. Ach tá sé mar pholasaí ag an gCoimisinéir béim a leagan ar chomhpháirtíocht agus ar chomhoibriú agus ní ar bhagairtí dlí.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin oifigiúil an Choimisinéara
* Téacs Gaeilge Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003 

Catagóir:Ombudóirí in Éirinn
Catagóir:Eagraíochtaí Gaeilge
Catagóir:Polasaí teanga
Ollie Cahill

Is imreoir sacair Éireannach é **Ollie Cahill** (r. 29 Meán Fómhair 1975 i gCluain Meala, Contae Thiobraid Árann, Poblacht na hÉireann). Imríonn sé faoi láthair le Bohemians. 

D'imir sé le Shamrock Rovers FC don séasúr 2009-10 agus roimhe sin le Shelbourne ó 2002 go 2006. Roimhe sin bhí sé ag imirt le Clonmel Town agus club Sasanach Northampton Town. Chuaigh sé go dtí Drogheda United. D'aimsigh sé an cúl mór i gcoinne Levadia Tallinn ar an 16 Iúil 2008. 

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Imreoirí Shamrock Rovers Football Club
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Colin Healy

Is imreoir sacair é **Colin Healy** (r. 14 Márta, 1980 i gCorcaigh, Poblacht na hÉireann). Tá sé ag imirt faoi láthair le Corcaigh arís. D'imir sé roimhe sin le Falkirk in Albain agus é ar iasacht ó Ipswich Town. D'imir sé freisin le Celtic F.C. ó 1998 go 2003. D'imir sé le Sunderland ó 2003 go 2005. D'imir sé le Livingston agus Barnsley roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Jack Bruce

Sárdhordghiotáraí as Albain ba ea **John Symon Asher "Jack" Bruce** (a rugadh ar an 14 Bealtaine 1943), cé go bhfuil cáil air freisin mar amhránaí agus seinnteoir pianó. 

Chuir sé suim sa snagcheol ag aois óg agus d'fhág sé an *"Royal Scottish Academy of Music and Drama"* chun bheith ina sheinnteoir dordghiotáir proifisiúnta. Bhí sé mar pháirt de go leor bannaí ach is dócha gurb é "*[[Cream (banna)|Cream]]*" le hEric Clapton agus Ginger Baker an banna is cáiliúla a raibh sé ann. Scríobh sé (le Pete Brown) cuid de na hamhráin is mo le rá sna 1960daí, ar nós *Sunshine Of Your Love*, *White Room*, *I Feel Free*, srl. 

Tar éis Cream, thaifead sé go leor albam atá ar shárchaighdeán, cé nár bhaineadar an méid cáil amach fé mar a bhain Cream. Tar éis dó teacht as drochthinneas ag tús an chéid seo, thosaigh sé ag taifead arís, agus thaifead se albam nua le Robin Trower in 2007 dar teideal "*Seven Moons*".

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Albanacha
Catagóir:Básanna in 2014
Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Michael Devine

Is imreoir peile é **Michael Devine** (r.19 Márta, 1973 i Cóbh, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Cork City. D'imir sé le Cobh Ramblers ón séasúr 1997/1998. D'imir sé le Waterford United ón séasúr 1999/2000. Is coimeádaí cúil é.

Catagóir:Imreoirí Príomhroinn Shasana
Sliabh Dónairt

Sliabh in oirthuaisceart na hÉireann is ea **Sliabh Dónairt**, i gContae an Dúin, Cúige Uladh. Tá sé 849 m in airde agus é ag seasamh beagnach cois na farraige, ar imeall shliabhraon na mBeanna Bóirce.

Tá an Caisleán Nua, baile beag cois trá, suite taobh ó thuaidh faoi. Is féidir radharcanna a fháil, a fhad le Bhéal Feirste, atá 30 míle níos faide ó thuaidh, óna bharr. Tá sé éasca an sliabh a dhreapadh mar tá cosán leagtha síos do chuairteoirí. 

Is dócha gurb é an gné is suntasaí faoin sliabh seo ná a bhalla cloiche, sé sin 'Balla an Mhúrn', a síneann amach ar a ghualainn deisceartacha agus iartharacha.

[thumb|left|[Balla an Mhúrn]]
mion|clé

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Liam Kearney

Is imreoir sacair é **Liam Kearney** (r.10 Eanáir, 1983 i Corcaigh, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Dandenong Thunder san Astráil, áit a fuair sé ceithre cúil. D'imir sé le Derry City ó 2009-2010, Shelbourne ó 2006 go 2007 agus Cork City ó 2007 go 2009 agus Waterford United sa bhliain 2010.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
K2

Is é **K2**, nó *Ketu* mar a tugann na daoine áitiúla air, an dara sliabh is airde ar an domhan (is é Sliabh Everest an ceann is airde). Is páirt de shliabhraon Karakoram é sna Himiléithe atá suite i réigiún na Caismíre ar an teorainn idir Gilgit-Baltistan, an Phacastáin agus Contae Uathrialach Taxkorgan Tajik, sna Tiarnais Nua i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá K2 8,611 méadar (28,251 troigh) ar airde.

Ba iad Lino Lacedelli agus Achille Compagnoni na chéad daoine a shroich barr an tsléibhe, ar an 31ú lá de Mhí Iúil 1954. Baill de ghrúpa Iodálach faoi cheannas Ardito Desio a bhí iontu. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÁise
Bangalore

Cathair mhór san India í **Bangalore** (Béarla Indiach: ˈbæŋgəloːɾ), nó **Bengaluru** go hoifigiúil (Kannada: ಬೆಂಗಳೂರು, beŋgəɭuːɾu), an tríú chathair is mó de réir daonra sa tír. 

Suite ar an Ardchlár Deccan, príomhchathair an stát Indiach Karnataka atá inti. 

## Geilleagar
Tugtar "Silicon Valley na hIndia" uirthi, mar gheall ar an méid mór tionscail atá lonnaithe sa chathair - bogearraí, teileachumarsáid, tionscal trom, aeraspás agus trealamh trom ach go haírithe.

[left|200px|thumb|Bangalore, le feiceáil i g[Karnataka.]]

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san India
Seán Ó Cuirreáin

Chaith **Seán Ó Cuirreáin** deich mbliana ag feidhmiú mar Choimisinéir Teanga in Éirinn. Ba é an chéad duine é a ceapadh sa phost sin, de thairbhe Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003. Ceapadh é ar 23 Feabhra 2004. Bhí sé ina Leas-Cheannasaí ar Raidió na Gaeltachta agus ina iriseoir ansin ar feadh 25 bliana sular ceapadh é.

D'éirigh sé as an bpost mar Choimisinéir Teanga ar an 23 Feabhra 2014 mar go raibh sé den tuairim go raibh an Ghaeilge á himeallú diaidh ar ndiaidh. "An rogha a bhí agam ná seasamh siar ó mo cheapachán mar Choimisinéir Teanga ar bhonn prionsabail le haird a dhíriú ar na ceisteanna seo nó leanúint orm agus, ar an bhealach sin, a bheith páirteach sa chur i gcéill," a dúirt sé le Comhchoiste Oireachtais i mí Eanáir 2014.

I 2018 cheap an tUachtarán Mícheál D. Ó hUigínn é ar an gComhairle Stáit.

## Saol

Tógadh Seán Ó Cuirreáin in aice le Gort an Choirce i dTír Chonaill agus d'fhreastail sé ar an ollscoil i nGaillimh. Chaith sé trí bliana ina dhiaidh sin ag obair le Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge agus go páirtaimseartha le RTÉ. Ansin thosaigh sé ag obair le Raidió na Gaeltachta i 1979, áit ar fhan sé go dtí gur ceapadh ina Choimisinéir Teanga é.

[mion|upright|''[Éagóir (leabhar)|Éagóir*, leabhar faoi [[Dúnmharuithe Mhám Trasna|Dhúnmharuithe Mhám Trasna]]]]

Seoladh leabhar dá chuid, "[[Éagóir - Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna]]" ar an 19 Bealtaine 2016. Insint úrnua é seo ar scéal [[Maolra Seoighe|Mhaolra Seoighe]] agus [[Dúnmharuithe Mhám Trasna]], a bhfuil pictiúir stairiúla agus taifid oifigiúla ann nár foilsíodh cheana i bhfoirm leabhair.  

== Tagairtí ==


== Naisc Sheachtracha ==
* [http://www.coimisineir.ie/ Suíomh gréasáin an Choimisinéara Teanga]
* [http://beo.ie/index.php?page=archive_content&archive_id=1624 Agallamh le Seán Ó Cuirreáin ar *Beo.ie'']

Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Iriseoirí Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe
Ósaca

Is cathair sa tSeapáin í **Ósaca** nó Osaka (大阪市, Ōsaka-shi), "dara cathair na Seapáine" mar a glaoitear uirthi go forleathan. Luíonn an chathair ar bhéal na hAbhainn Yodo i gCuan Ósaca sa réigiún Kansaí ar an príomh-oileán Honshū. Príomhchathair an Mhaoracht Osaka atá inti, agus príomhchathair tráchtála na tíre go traidisiúnta chomh maith. Tá 2,666,371 duine ina gcónaí in Ōsaka agus 18,768,395 i gceantair na cathrach (daonáireamh 2010).

left|200px|thumb|Suíomh Ósaca

 left|200px|thumb|Tenjin Matsuri
 

## Bardaí Ósaca
Tá 10 Bardaí (区, ku) i Ósaca.  

	 


Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Craig Farrell

B'imreoir sacair é **Craig Wayne Farrell** (5 Nollaig, 1982 i Middlesbrough, Sasana - 30 Bealtaine 2022). 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir: Síolta spórt
Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Básanna in 2022