open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fusobacterium

Is géineas de bhaictéir ghradhiúltacha, snáithíneacha, anaeróbacha iad ***Fusobacterium***, cosúil le Bacteroides. Glacann Fusobacterium páirt i ngalair daonna, m.sh. galar drandail, siondróm Lemierre, agus othras dromchlachnis san áireamh. Cé gur tuairiscíodh roimhe go raibh Fusobacterium ar fáil go rialta in orafharaing an duine, is í tuairim an lae inniu í ná gur cheart plé le Fusobacterium mar bhaictéar pataigine.

## Naisc sheachtracha
* ''Anaerobic Gram-Negative Bacilli'' chapter in Baron's *Medical Microbiology* (online at the NCBI bookshelf).

## Tagairtí

Catagóir:Baictéareolaíocht
Catagóir:Baictéir ghradhiúltacha
Catagóir:Flóra putóg
Duffy

Is amhránaí Breatnach í **Aimee Anne Duffy** (***Duffy***) (23 Meitheamh 1984 a rugadh í sa Bhreatain Bheag). 

## Dioscliosta
### Albaim
**Rockferry* (2008)
**Endlessly* (2010)

### Singlí
* 2007 – "Rockferry" (Arna eisiúint sa RA amháin)
* 2008 – "Mercy" (RA #1, Éire #1) 
* 2008 – "Warwick Avenue"
* 2008 – "Stepping Stone"
* 2008 – "Rain on Your Parade"
* 2010 – "Well, Well, Well"
 
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Ceoltóirí Breatnacha
Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag
Catagóir:Daoine beo
Mikaël Silvestre

Is imreoir sacair é **Mikaël Silvestre**, a imríonn faoi láthair le Werder Bremen. D'imir sé le Arsenal, Rennes agus Internazionale ón bhliain 1995 go 1999. Bhí sé ag imirt le Manchester United roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Francacha
Catagóir:Imreoirí sacair na Fraince
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Florent Malouda

Imreoir sacair Francach é **[[Florent Malouda]]**. In Cayenne i nGuáin na Fraince a rugadh agus a tógadh é. D'imir sé le Chelsea F.C.. Tá sé ag imirt faoi láthair le Trabzonspor sa Tuirc. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine Francacha
Catagóir:Daoine beo
Bryan Robson

[mion|Bryan Robson i [1992.]]
Is iarimreoir agus bainisteoir sacair é **Bryan Robson** (r. 11 Eanáir 1957). D'imir sé sacar le Manchester United ón bhliain 1981 go 1994. Bhí sé ina bhainisteoir le West Brom agus Sheffield United ón bhliain 2004-2008.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Dwight Yorke

Is imreoir sacair é **Dwight Yorke**, atá ag imirt faoi láthair le Sunderland A.F.C.. D'imir sé cheana le Manchester United

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair
A55 (Tuaisceart Éireann)

Is bóthar tábhachtach i mBéal Feirste é an **A55**. Tugann sé trácht thart fá imeall na cathrach, ag nascadh Cnoc na gCóiníní in oirthear na cathrach le Dún Liam sa tuaisceart. Tá codanna den bhóthar níos fearr ná a chéile i gceantair dhifriúla na cathrach de réir an tráchta. In oirthear na cathrach is mótarbhealach dúbailte é an A55 den chuid is mó, ach bíonn brú tráchta air go fóill. In iarthar na cathrach baineann an A55 feidhm as seanbhóithre beaga.

[clé|470px|mion|Léarscáil de Sheachbhóthar Bhéal Feirste, i g[Contae an Dúin agus i gContae Aontroma, i dTuaisceart Éireann.]]

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* A55 Outer Ring, Belfast 

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Estadio Santiago Bernabéu

Is staid na foirne sacair Spáinneach Real Madrid é **Estadio Santiago Bernabéu**, atá suite i Maidrid.

## Tagairtí

Catagóir:Staideanna spóirt sa Spáinn
Catagóir:Sacar
Ryan Giggs

Is traenálaí agus iarimreoir sacair é **Ryan Joseph Giggs** a rugadh mar **Ryan Joseph Wilson** ar an 29 Samhain 1973. D'imir sé le Manchester United go 2014. Bainisteoir cúnta Manchester United atá ann faoi láthair. Comhúinéir Salford City F.C. é freisin.

### Conspóid
Sa bhliain 2021 bhí Giggs cúisithe as beirt bhan a ionsaí. Shéan  Giggs go raibh modhanna comhéigneacha iompair ar bun aige i gcoinne a iar-pháirtí Kate Greville, 38 bliain d'aois idir Lúnasa 2017 agus Samhain 2020. Ar 1 Meán Fómhair, scaoileadh an giúiré i dtriail Giggs abhaile agus teipthe orthu teacht ar bhreithiúnas maidir le haon cheann don trí chúis a bhí curtha ina leith.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Breataine Bige
Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
N22

Príomhbhóthar Náisiúnta in Éirinn is ea an bóthar **N22**, idir Corcaigh agus Trá Lí. 

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Peter Barry

Iar-pholaiteoir Éireannach ón pháirtí Fine Gael ba ea é **Peadar de Barra** nó **Peter Barry**, a rugadh ar an 10 Lúnasa, 1928 i gCathair Chorcaí agus a bhásaigh ar an 26 Lúnasa 2016. Toghadh é ina Theachta Dála don chéad uair ag olltoghchán na bliana 1969. Bhí de Barra gníomhach san idirbheartaíocht a rinne rialtas na hÉireann sular shínigh siad an Comhaontú Angla-Éireannach sa bhliain 1985.

Mac leis an bpolaiteoir Antaine de Barra atá ann. 

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Theas-Lár
* Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Fir
Catagóir:Méaraí Éireannacha
Catagóir:Tánaistí na hÉireann
Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)

Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Basshunter

right|252px|thumb|Basshunter (2007)
Is amhránaí, léiritheoir ceoil, agus DJ as an tSualainn é **Basshunter** (fíorainm: *Jonas Erik Altberg*), a rugadh ar an 22 Nollaig 1984.

## Dioscliosta
* Dioscliosta Basshunter

### Albaim Stiúideo
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (albam Basshunter)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone - The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Albaim Díolama
* *[[The Old Shit]]* (2006)
* *[[The Early Bedroom Sessions]]* (2012)

### Singlí
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006) 
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006) 
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010}
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies"  (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)"  (2023)

## Gradaim
Tá 7 ngradam buaite ag Basshunter.

## Tagairtí

## Nasc seachtrach

* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Ceoltóirí Sualannacha
Catagóir:Amhránaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Basshunter
Aeráid

thumb|250px|right|Meánteocht dromchla bhliantúil ó 1961 go 1990
Ciallaíonn an **aeráid** na gnáthchoinníollacha aimsire i réigiún in achar ama an-fhada— 30 bliain nó níos mó, de ghnáth. An difear mór idir an aeráid agus an aimsir, an méid ama i gceist. Féadfaidh an aimsir athrú ó nóiméad go nóiméad, ó lá go lá, ach is ionann an aeráid agus meán na haimsire in imeacht achar ama níos faide i limistéar sonrach.

## Clíomeolaíocht
Is éard atá i gceist leis an aeráid ná na coinníollacha fadtéarmacha aimsire mar theocht, taise, gaoth, báisteach nó sneachta, a bhíonn i réim thar achar áirithe ama. Tugtar clíomeolaíocht ar staidéar eolaíoch ar na feiniméin seo.  

Rialaíonn fuinneamh radaithe ón ngrian í ar domhan. I bhfoirm radaíochta a fhaigheann an domhan an fuinneamh seo, agus ionsúnn an domhain cuid de, rud a théann a dhromchla. Athastaíonn an dromchla cuid den bhfuinneamh seo i bhfoirm solais infridheirg (de réir dlí Wien, le tonnfhaid níos lú ná radaíocht na gréine mar nach bhfuil dromchla an domhain chomh te le dromchla na gréine), agus ar an meán tarlaíonn cothromaíocht idir ionsú is athastú fuinnimh. Muna mbeadh a leithéid de chothromaíocht ann, théifí dromchla an domhain as cuimse.  

Tagann gluaisní an domhain thart ar an ngrian agus a ais san áireamh. De bhrí go bhfuil ais an domhain claonta i dtaca lena fhithis thart ar an ngrian, ní hionann an oiread solas gréine a thiteann ar an dá leathsféar an t-am ar fad i rith na bliana. Cuireann sé seo leis na hathruithe aeráide is bun leis na séasúir éagsúla sna leathsféir, samhradh sa leathsféar theas nuair atá sé ina gheimhreadh sa leathsféar thuaidh, agus a mhalairt.  

Tagann athruithe móra san aeráid thar thréimhsí an-fhada ama freisin, de bharr leathnú nó cúlú na n-oighearchaidhpeanna ar domhain, oIlbhrúchtaí bolcán, nó b'fhéidir imbhuailtí astaróideach.  

Meastar go bhfuil an chothromaíocht idir ionsú is athastú fuinnimh curtha as a riocht i láthair na huaire ag astaíochtaí troma dé-ocsaíd charbóin is gáis cheaptha teasa eile san atmaisféar le cúpla céad bliain, agus go bhfuil forthéarnh domhanda ar siúl is athrú suntasach iarmharach aeráide. 

## Criosanna
Is féidir Criosanna aeráide a shainmhíniú i dtéarmaí teochta agus déine báistí chun cur síos a dhéanamh ar a leithéid agus gaineamhlach, Steip na hEoráise, Foraoisí báistí agus oighearchaidhp pholach.

## Féach freisin
* Athrú aeráide 

* Aimsir (meitéareolaíocht) 
* :Catagóir:Athrú aeráide 
* Athrú aeráide in 2023,  Athrú aeráide in 2024,  Athrú aeráide in 2025... 

* Aimsir na bliana 2022,   Aimsir na bliana 2023,    Aimsir na bliana 2024,   Aimsir na bliana 2025

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Aeráid forasnagaeilge.ie
*Copernicus.eu, suíomh iontach de chuid an AE
* Global Climate Data  .climate-zone.com

Aeráid
Catagóir:Meitéareolaíocht
Mary Poppins (scannán)

Scannán de chuid Disney ón bhliain 1964 is ea **Mary Poppins**. Ghlac Julie Andrews, Dick Van Dyke, Karen Dotrice, Matthew Garber, David Tomlinson, Glynis Johns, Hermione Baddeley, agus Ed Wynn páirt ann.

## Carachtair
* *Mary Poppins* - Julie Andrews
* *Bert* - Dick Van Dyke
* *George Banks* - David Tomlinson
* *Winifred Banks* - Glynis Johns
* *Jane Banks* - Karen Dotrice
* *Michael Banks* - Matthew Garber
* *Uncail Albert* - Ed Wynn

## Ceol
* "Sister Suffragette"
* "The Life I Lead"
* "The Perfect Nanny"
* "A Spoonful of Sugar"
* "Jolly Holiday"
* "Supercalifragilisticexpialidocious"
* "Stay Awake"
* "I Love to Laugh"
* "Feed the Birds (Tuppence A Bag)"
* "Fidelity Fiduciary Bank"
* "Chim Chim Cher-ee"
* "Step in Time"
* "A Man Has Dreams"
* "Let's Go Fly A Kite"

## Naisc sheachtracha
* Mary Poppins ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1964
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
The Wizard of Oz (scannán)

Scannán Meiriceánach is ea ***The Wizard of Oz*** (*Asarlaí Oz*) (1939). 

## Foireann
* *Dorothy Gale* - Judy Garland
* *The Wicked Witch (Droch-Chailleach an Oirthir)* - Margaret Hamilton
* *The Wizard (An tAsarlaí)* - Frank Morgan
* *The Scarecrow (An Babhdán)* - Ray Bolger
* *The Tin Man (An Choillteoir Stáin)* - Jack Haley
* *The Cowardly Lion (An Leon Cladhartha)* - Bert Lahr
* *Glinda, The Good Witch (Glionda, Dea-Chailleach an Deiscirt)* - Billie Burke
* *Auntie Em (Aintín Em)* - Clara Blandick
* *Uncle Henry (Uncail Henry)* - Charley Grapewin

## Amhráin
* "Over the Rainbow"
* "Come Out, Come Out, Wherever You Are"
* "It Really Was No Miracle"
* "Ding Dong The Witch is Dead"
* "The Lullaby League/ The Lollipop Guild
* "You're Off to See the Wizard"
* "If I Only Had a Brain"
* "We're Off to See the Wizard"
* "If I only Had a Heart"
* "If I only Had the Nerve"
* "The Merry Old Land of Oz"
* "If I Were King of the Forest"

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Snow White and the Seven Dwarfs (scannán 1937)

Scannán de chuid Disney ón bhliain 1937 is ea ***Snow White and the Seven Dwarfs*** (***Sneachta Bán agus na Seacht Draoidín***). Ghlac Adriana Caselotti, Lucille La Verne, Pinto Colvig agus Roy Atwell páirt ann.

## An scéal
Banphrionsa uaigneach is ea Snow White, nó Sneachta Bán. Cónaíonn sí lena leasmháthair, banríon. Is é an bhuanbhuairt ar an mBanríon ná go mbeadh Sneachta Bán ní ba áille ná í féin lá éigin. Coimeádann sí Sneachta Bán ag obair i gcistin an pháláis. Fiafraíonn an Bhanríon den Scáthán Draíochta gach lá cé hí an té is deise dá bhfuil ann, agus gach lá tugann an scáthán mar fhreagairt gurb í an bhanríon. 

Lá amháin insíonn an Scáthán Draíochta don Bhanríon gurb í Sneachta Bán an duine is deise. Ordaíonn an Bhanríon don Sealgaire Sneachta Bán a thabhairt isteach sa choill, í a mharú agus—mar chruthúnas air sin—a croí a thabhairt ar ais i mbosca seodra.  

## Carachtair
* *Snow White* ('Plúirín Sneachta') - Adriana Caselotti
* *The Queen* ('An Bhanríon') - Lucille LaVerne
* *Doc* ('Saoi')- Roy Atwell
* *Happy* ('Sonaí')- Otis Harlan
* *Grumpy* ('Cancrán')- Pinto Colvig
* *Sleepy* ('Codlatán')- Pinto Colvig
* *Bashful* ('Cúthalachán')- Scotty Mattraw
* *Sneezy* ('Sraothachán')- Billy Gilbert
* *Dopey* ('Simpleoir') - tá an carachtar seo balbh
* *An Prionsa* - Harry Stockwell
* *An Scáthán* - Moroni Olsen
* *An Sealgaire* - Stuart Buchanan

## Ceol
* "I'm Wishing"
* "One Song"
* "With a Smile and a Song"
* "Whistle While You Work"
* "Heigh-Ho"
* "Bluddle-Uddle-Um-Dum"
* "The Silly Song"
* "Someday My Prince Will Come"

## Féach Freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Naisc sheachtracha
* Snow White and the Seven Dwarfs ar IMDB

## Tagairtí

clé|mion|Póstaer

Catagóir:Scannáin 1937
Catagóir:Scannáin beochana 1937
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Maiara Walsh

Ban-aisteoir is ea **Maiara Walsh** (18 Feabhra 1988). Meiriceánach é a hathair agus as an mBrasaíl dá máthair. Tá Portaingéilis, Spáinnis agus Béarla aici. Bhí páirt Ana Solis sa séú séasúr de sheó de chuid ABC, *[[Desperate Housewives]]*
agus páirt Meena Paroom i sitcom de chuid Disney Channel, *Cory in the House*. 
thumb|clé|Maiara Walsh

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Pinocchio (scannán 1940)

Scannán de chuid Disney ón bhliain 1940 is ea **Pinocchio**. Ghlac Cliff Edwards, Dickie Jones, Christian Rub, Mel Blanc, Walter Catlett, Charles Judels, Evelyn Venable, agus Frankie Darro páirt ann. Tá sé bunaithe ar an leabhar *[[Eachtraí Pinocchio]]* le Carlo Collodi

## Carachtair
* *[[Pinocchio (carachtar)|Pinocchio]]* - Dickie Jones
* *Jiminy Cricket* - Cliff Edwards
* *Geppetto* - Christian Rub
* *An tSióg Ghorm* - Evelyn Venable
* *Lampwick* - Frankie Darro
* *J. Worthington Foulfellow (An Sionnach)* - Walter Catlett
* *Gideon (An Cat)* - Mel Blanc
* *Figaro* - Mel Blanc
* *Cleo* - Mel Blanc
* *Stromboli* - Charles Judels

## Ceol
* "When You Wish Upon A Star"
* "Little Wooden Head"
* "Give A Little Whistle"
* "Hi-Diddle-Dee-Dee"
* "I've Got No Strings"

## Féach Freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Naisc sheachtracha
* Pinocchio ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1940
Catagóir:Scannáin beochana 1940
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Futbol'nyj klub Kuban'

Club peile atá suite i Krasnodar, Críoch Krasnodar, An Rúis is ea **Futbol'nyj klub Kuban**'. Bunaíodh an club sa bhliain 1928. Imríonn an fhoireann a cuid cluichí sa staid "Kuban" (do 32,000) in Krasnodar.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub 
* Fan forum GREENMILE 

Kuban
Riocard Bairéad

Ba fhile as Co. Mhaigh Eo é **Riocard Bairéad** a mhair  san 18ú haois (1740 –1819).  Léirítear fiáine an cheantair arbh as don fhile – Iorras, Co. Mhaigh Eo – ina chuid filíochta.  

Chaith sé seal ag múineadh, ach d'éirigh sé as agus chuaigh chun cónaithe ar fheirm bheag. Ba Chaitliceach é. Phós sé dhá uair; ceann amháin ina Phrotastúnach, rud a bhí neamhghnách ag an am. 

Ba bhall de na hÉireannaigh Aontaithe é. Ghlac sé páirt san Éirí Amach i 1798 agus chaith seal i bpríosún. 

I measc na ndánta a chum sé tá "*[[Preab san Ól]]*" agus "*[[Eoghan Cóir]]*". 

Cailleadh sa bhliain 1819 é (8 nó 18 Nollaig).

## Eolas
* Nicholas Williams, ed., Riocard Bairéad: amhráin (Dublin: An Clóchomhar, 1978)
* *Éigse: a journal of Irish studies* 16/3 (1976) Ó Concheanainn (Tomás), (Editor), National University of Ireland, Vol. 16, pp. 171–250.
* Beiner, Guy (2004) 'Who were "the Men of the West"? Folk historiographies and the reconstruction of democratic histories', Folklore, 115:2, 201-221
* Dunne, Tom (1998), '"Subaltern Voices?" Poetry in Irish, Popular Insurgency and the 1798 Rebellion', Eighteenth-Century Life - Volume 22, Number 3, November 1998, pp. 31–44, Duke University Press

## Tagairtí

Baireád, Riocard
Baireád, Riocard
Baireád, Riocard
Catagóir:Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Catagóir:Iorras
Baireád, Riocard
Cumann Litríochta na Fionlainne

Is éard atá i gceist le **Cumann Litríochta na Fionlainne**, nó **Suomalaisen Kirjallisuuden Seura** ná cumann léinn agus cultúir a mbíonn foilsitheoireacht idir lámhaibh aige chomh maith. Tá sé de chuspóir ag an gCumann oidhreacht chultúrtha na Fionlainne a chur i míotar, a thaighde agus a scaipeadh. Tá ceanncheathrú an Chumainn suite i Heilsincí, i dteach uimhir a haon chois na sráide úd Hallituskatu. 

Iad siúd a bhunaigh an Cumann sa bhliain 1831, bhí baint acu le hOllscoil Heilsincí, agus iad ag iarraidh an Fhionlainnis a athbheochan mar theanga liteartha agus mar sheoid náisiúnta. Ba é an file Elias Lönnrot, eagarthóir na heipice náisiúnta Kalevala, a cheap an focal úd *kirjallisuus* ("litríocht") le haghaidh ainm an Chumainn (murach é, is dócha go mbeadh an focal "literatuuri" in úsáid san Fhionlainnis).

## Naisc sheachtracha
* FinLit.fi - Suíomh oifigiúil

Catagóir:Litríocht na Fionlainne
Abulfaz Elchibey

Polaiteoir Asarbaiseánach, staraí agus iar-easaontóir Sóivéadach a bhí in **Əbülfəz Elçibəy  (Abulfaz Elchibey)**. Saolaíodh i Naxçıvan é ar an 24 Meitheamh 1938, agus shíothlaigh sé in Ankara sa Tuirc ar an 22 Lúnasa 2000. 

B'é **Əbülfəz Qədirqulu oğlu Əliyev** a fhíorainm, ach mar scríbhneoir, bhaist sé an sloinne Elçibəy ("Teachtaire Uasal") air féin.  

## Uachtarán

Léachtóir sa stair ba ea Elçibəy le linn na 1960-1980idí agus ina easaontóir diongbháilte san APSS ag an am céanna.

B'é an chéad uachtarán ar Asarbaiseáin a vótáladh isteach go daonlathach, ar an 17 Meitheamh 1992. Bhí sé féin ina intleachtóir leathanaigeanta, ach nuair a bhí sé ina Uachtarán, bhí an Asarbaiseáin díreach sáite i gcogadh leis an Airméin, rud a spreag an náisiúnachas go mór mór. Mar sin, bhí sé sásta náisiúnaithe pan-Turcacha a cheapadh mar Airí Rialtais.

Níor éirigh le rialtas Elçibəy, ach an oiread, cuma cheart chiallmhar a chur ar eacnamaíocht na tíre ná fiú an cogadh a bhuachan, agus bhí na hAirí náisiúnaíocha féin lofa le breabaireacht.  

Ní raibh Elçibəy ábalta síocháin a choinneáil ná a chothú sa tír. I dtús an Mheithimh 1994, bhí na trúpaí Airméanacha ag ascnamh leo go tiubh isteach ar chríocha na hAsarbaiseáine. D'éalaigh Elçibəy féin as an bpríomhchathair le teacht slán. Ní raibh Elçibəy ábalta an tír a rialú go héifeachtach, fiú le cabhair ó na comhairleoirí (ar bhaill de na Faolchúnna Liatha iad) a tháinig chuige ón Tuirc.  

Bhí Elçibəy ag comhoibriú go dlúth leis na Faolchúnna Liatha, eagraíocht Fhaisisteach sa Tuirc. Bhí siad ag iarraidh na hiar-phoblachtaí Sóivéadacha, a bhfuil teangacha de phór Tuirceach á labhairt iontu, a aontú in aon tír amháin, an "Tuirceastáin Mhór".  

Ansin, áfach, b'é an sean-mhaorlathach iar-Shóivéadach Heydər Əliyev a shealbhaigh an chumhacht i ndiaidh Elçibəy, agus i Mí Dheireadh Fómhair den bhliain chéanna, gaireadh Uachtarán nua de go hoifigiúil. 
clé|mion|uaimh

## Meath
D'fhill Elçibəy go Baku sa bhliain 1997 le dul le polaitíocht arís, agus é ina bhall de pháirtí an fhreasúra. 

Sa bhliain 2000, haithníodh go raibh ailse phróstataigh air. Bhásaigh sé go gairid ina dhiaidh sin é in Ankara sa Tuirc, áit a ndeachaigh sé ar lorg leighis.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Básanna in 2000
Catagóir:Daoine Asarbaiseánacha
__INDEX__
Catagóir:Staraithe
An Éirne

Is abhainn mhór in iarthar Chúige Uladh í an **Éirne**. Síneann sí 120 ciliméadar óna foinse i Loch Gamhna go Bá Dhún na nGall ar an tAigéan Atlantach. Tá Inis Ceithleann i gContae Fhear Manach tógtha ar an abhainn, idir an dá Loch Éirne.

## Tagairtí

Catagóir:Uiscí Uladh
Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
An Chreimil

mion|clé
Is í **an Chreimil** an daingean istigh i Moscó, ina bhfuil cónaí ar Uachtarán na Rúise. Is éard is bunús leis an bhfocal sin ná *Кремль* ("Kreml'") na Rúisise, a chiallaíonn "dúnfort", go háirithe dúnfort i gcroílár na cathrach. Bíonn "creimileanna", nó dúnfoirt den chineál seo, i seanchathracha Rúiseacha eile freisin, ach is í an Chreimil i Moscó an ceann a aithníonn na daoine lasmuigh den Rúis.

## Stair
Luadh an Chreimil i Moscó an chéad uair riamh i gcáipéis ón mbliain 1331. Roimhe sin, bhain na scríbhneoirí úsáid as an bhfocal *grad* - focal ón tSean-Slaivis Eaglasta a chiallaíonn "cathair", cosúil le "gorod" na Rúisise. Bhí dúnfort de chineál éigin ansin sa dóú haois déag, ar a laghad. 

Tá a fhios againn gur dhaingnigh agus gur fhairsingigh an Prionsa Yuri Dolgorukiy (nó "Seoirse Lámhfhada") an *grad* go mór sa bhliain 1156. D'ionsaigh na Mongólaigh Moscó sa bhliain 1237, agus chuir siad an dúnfort trí thine. 

San am sin, bhí na Rúisigh i dtuilleamaí adhmaid le tithe a thógáil, agus mar sin, bhí sé furasta an Chreimil a dhó. 

hAtógadh an Chreimil in athuair sa bhliain 1339, as dair.

thumb|333x333px|left|An Chreimil

Ba é Ivan Kalita ("Eoin an Spliúcháin"), prionsa Mhoscó, a thóg na chéad fhoirgnimh chloiche sa Chreimil sna 1320idí agus sna 1330idí. 

## Tagairtí

Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i Moscó
Catagóir:Moscó
Teileafón

mion
Is gléas teileachumarsáide é **an guthán** nó **teileafón** nó **fón**, chun fuaim (caint ach go háirithe) a tharchur agus a ghlacadh, go hiondúil idir bheirt, nó níos mó, ag caint le chéile. Tá an gutháni measc na ngléasanna tí is coitianta sa domhan nua-aimseartha. Mar aon le sin, is ceann dos na huirlisí gnó is tábhachtaí ar domhan é. mion|timpeall na 1940idí

### Sansaíocht
Tagann an focal guthán ón nGréigis τηλέ (i bhfad) agus φωνή (guth), a úsáidtear.

### Stair
Fuair Alexander Graham Bell an phaitinn sa bhliain 1876 chun an ionstraim a fhorbairt. Leag sé síos bunús an teileafóin le glacadóir ionduchtaithe a cheap sé féin chun an fhuaim a chruthú, ceangailte le sreang le tarchuradóir carbóin de chuid Thomas Edison chun comhartha leictreach a chruthú ó fhuaim an ghutha.
Sa bhéalóg d'imbhuail creathanna na fuaime san aer le scannán anuas ar chiseal gráinníní carbóin, agus d'athraigh brú an scannáin friotaíocht an chisil seo chun sruth athraitheach leictreach a chruthú mar chomhartha na fuaime. Nuair a shroich an comhartha srutha seo an cluasán sa ghlacadóir, rith sé trí leictreamaighnéad, agus chrith a réimse athraitheach seo scannán, rud a chruthaigh fuaimthonn, díreach i bpas leis an gcomhartha, agus mar sin díreach i bpas le bunfhuaim an ghutha a labhair isteach sa bhéalóg thosaigh. [thumb|Guthán bunúsach ón bhliain [1984.]]

De réir a chéile tugadh isteach athchraoltóirí (aimplitheoirí, i ndáiríre) chun cur leis an gcomhartha ar an tsreang agus glaonna thar chianfhaid a chur ar fáil.

### Teicneolaíocht inniu
I láthair na huaire, ar cheangail raidió le satailítí agus naisc le micreathonnta, seachas sreanga, a bhíonn córais teileafóin bunaithe den chuid is mó. Teileafóin sho-ghluaiste nó iniompartha is ea iad. 

Bunús eile leis na córais nua-aoiseacha is ea na córais ríomhaire chun glaonna a ródú go huathoibríoch. Anois bíonn na hionstraimí teileafóin leictreonach, le heochaircheap in ionad diaile, agus tréithe cliste, bunaithe ar ríomhairí is cuimhní digiteacha, cosúil le liosta uimhreacha na ngnáthghlaonna, glaoch ar ais ar an uimhir is déanaí, ceangal leis an Idirlíon, físteileafóin, is tréithe ilmheáin eile.

## Féach freisin

* Fón póca
* Fón cliste

## Tagairtí

Catagóir:Teileafónaíocht
Goldfrapp

Is banna ceoil leictreonach ón mBreatain iad **Goldfrapp**. Bhunaigh Alison Goldfrapp (príomhamhránaí/sintéiseoir) agus Will Gregory (sintéiseoir) an banna i Londain Shasana sa bhliain 1999. 

## Stair
Tháinig cáil ar Alison Goldfrapp i dtosach báire ag tús na nóchaidí mar aoi-amhránaí leis na healaíontóirí leictreonacha Tricky agus Orbital. Cuireadh an cumadóir Will Gregory in aithne di i 1999 agus d'airigh an bheirt acu go bhféadfadh siad oibriú le chéile. Bhunaigh siad banna ansin ag úsáid sloinne Alison mar ainm dó. 

## Dioscliosta

### Albaim ón Stiúideo
* 2000: *[[Felt Mountain]]*
* 2003: *[[Black Cherry]]* 
* 2005: *[[Supernature]]*
* 2008: *[[Seventh Tree]]*
* 2012: *[[Head First]]*
* 2013: *[[Tales of Us]]*

### Albaim Athmheasctha
* 2006: *[[We Are Glitter]]*

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1999
Fantasia (scannán)

Scannán de chuid Disney ón bhliain 1940 is ea **Fantasia**. Ba é an 3ú scannán beochana fada ó Disney. Joe Grant agus Dick Huemer a stiúir. Ghlac Leopold Stokowski, Deems Taylor, an Philadelphia Orchestra, agus Walt Disney páirt ann, gan trácht ar breis is 1,000 ealaíontóir agus teicneoir. Tá níos mó ná 500 carachtar bheoite sa scannán. Áirítear *Fantasia* ar mhórscannáin an 20ú céad.
## Ceol
* *Toccata & Fuge d-Moll BWV 565* - Johann Sebastian Bach
* *Shchelkunchik /Nutcracker* - Pyotr Ilyich Tchaikovsky
* *L'apprenti sorcier* - Paul Dukas
* *Le Sacre du printemps* - Igor Stravinsky
* *6. Sinfonie / Pastorale* - Ludwig Van Beethoven
* *Danza delle Ore* -Amilcare Ponchielli
* *Night on Bald Mountain/Ave Maria* - Modest Mussorgsky / Franz Schubert
mion|Taifeadadh scór ''Fantasia'' in Acadamh Ceoil Philadelphia

## Féach freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Naisc sheachtracha
* Fantasia ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1940
Catagóir:Scannáin beochana 1940
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Dumbo

Scannán de chuid Disney ón bhliain 1941 is ea **Dumbo**. Ghlac Edward Brophy, Herman Bing, Margaret Wright, Sterling Holloway agus Cliff Edwards. Tá sé bunaithe ar an leabhar le Helen Aberson agus Harold Perl. 

## Carachtair
* *Matriarch* - Verna Felton
* *Timothy (luch)* - Edward Brophy
* *The Stork* ('Corr Bhán') - Sterling Holloway
* *The Ringmaster* ('Ceann Feadhna') - Herman Bing
* *Casey, Jr.* - Margaret Wright

## Ceol
* "Look Out For Mr. Stork"
* "Casey, Jr."
* "Song of the Roustabouts"
* "Baby Mine"
* "Clown Song"
* "Pink Elephants on Parade"
* "When I See An Elephant Fly"

## Féach Freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Naisc sheachtracha
Dumbo ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1941
Catagóir:Scannáin beochana 1941
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Amedeo Avogadro

Eolaí Iodálach ab ea **Lorenzo Romano Amedeo Carlo Avogadro**, Cunta Quaregna agus Cerreto, ar a dtugtar **Amedeo Avogadro**, a rugadh i Torino ar 9 Lúnasa 1776, agus a d’éag ar 9 Iúil, 1856. Tugadh suntas dó as a obair mhór ar son na teoirice móilíní, ar a dtugtar dlí Avogadro anois, a deir go mbíonn an líon céanna móilíní ag toirteanna comhionanna de gháis sna tosca teochta agus brú céanna. In ómós dó, tugtar tairiseach Avogadro ar cheann de na bunaonaid (adamh, móilíní, iain nó cáithníní eile) in 1 mhóilín de shubstaint, 6.02214076 × 1023, ceann de na seacht mbunaonad SI agus arna léiriú ag NA.

## Beathaisnéis
Rugadh Amedeo Avogadro i Torino do theaghlach uasal de Ríocht na Sairdíne (atá mar chuid den Iodáil anois) sa bhliain 1776. Bhain sé céim amach sa dlí Canóna ag aois a fiche agus thosaigh sé i mbun oibre. Go luath ina dhiaidh sin, thiomnaigh sé é féin don fhisic agus don mhatamaitic (ar a tugadh *an fhealsúnacht dhearfach*, ag an am sin), agus sa bhliain 1809 chuaigh sé ag múineadh le múinteoireacht; theagasc sé an fhisic agus an mhatamaitic i liceo (ardscoil) i Vercelli, áit a raibh cónaí ar a mhuintir agus a raibh maoin éigin acu.

Sa bhliain 1811, d’fhoilsigh sé alt leis an teideal *Essai d’une manière de déterminer les maise gaolta des molécules élémentaires des corps, et les comhréireanna selon lesquelles elles entrent dans ces combinaisons* ("Aiste ar bhealach chun maiseanna coibhneasta mhóilíní bhunúsacha de  réada a chinneadh agus na comhréireanna trína dtéann siad isteach sna  cuingreacha seo"), ina bhfuil hipitéis Avogadro luaite ann. Chuir Avogadro an aiste seo faoi bhráid an Journal de Physique, de Chimie et d'Histoire naturelle de Physique de chuid Jean-Claude Delamétherie, ("Iris na Fisice, na Ceimice agus Stair an Dúlra").

Sa bhliain 1820, rinneadh ollamh fisice de in Ollscoil Torino. Bhí Torino anois mar phríomhchathair Ríocht na Sairdíne de chuid na Saváí a bhí athchóirithe faoi Victor Emmanuel I. Bhí Avogadro gníomhach i ngluaiseacht réabhlóideach an Mhárta 1821. Mar thoradh air sin, chaill sé a ollúnacht sa bhliain 1823 (nó, mar a dhearbhaigh an ollscoil go hoifigiúil, bhí sé " an-sásta ligean don eolaí spéisiúil seo scíth a ligean ó dhualgais throm teagaisc, d’fhonn a bheith in ann aird níos fearr a thabhairt ar a chuid taighde ").

Faoi dheireadh, dheonaigh an Rí Carlo Alberto di Savoia Bunreacht (Statuto Albertino) do Ríocht na Sairdíne sa bhliain 1848. I bhfad roimhe seo, fuair Avogadro cuireadh chun filleadh ar ais ón ollscoil i Torino sa bhliain 1833, áit ar theagasc sé ar feadh fiche bliain eile.

Níl mórán ar eolas faoi shaol príobháideach Avogadro, ar cosúil go raibh sé stuama agus cráifeach. Phós sé Felicita Mazzé agus bhí seisear clainne acu.

Bhí poist ag Avogadro ag déileáil le staitisticí, meitéareolaíocht, agus meáchain agus tomhais (thug sé an córas méadrach isteach i bPiedmont) agus bhí sé ina bhall den Reale Concilio Superiore sulla Pubblica Istruzione) An Chomhairle Uachtarach Ríoga um Threoir Poiblí).

D’éag sé ar an 9ú Iúil, 1856.

Catagóir:Ceimiceoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1776
Catagóir:Básanna i 1856
Bambi

Scannán de chuid Disney ón bhliain 1942 is ea ***Bambi***. Ghlac Bobby Stewart, Donnie Dunagan, Hardie Albright, John Sutherland, Paula Winslowe, Peter Behn, Tim Davis, Sam Edwards, Cammie King, Will Wright, Ann Gillis, agus Sterling Holloway páirt ann. Tá sé bunaithe ar an leabhar *[[Bambi, A Life in the Woods]]* le Felix Salten. Eisíodh scannán leantach *[[Bambi II]]*, mar fhíseán, i mí Feabhra 2006. 

## Carachtair
* *Bambi* - John Sutherland (sean), Bobby Stewart, Donnie Dunagan, Hardie Albright (óg)
* *Bambi's Mother* ('Máthair Bambi')/*Piasún* - Paula Winslowe
* *Faline* - Ann Gillis (sean), Cammie King (óg)
* *The Great Price of the Forrest/Bambi's Father* ('An Mórphrionsa/Athair Bambi') - Fred Shields
* *Thumper (coinín)* - Sam Edwards (sean), Peter Behn, Tim Davis (óg) 
* *Flower* - Sterling Holloway (sean), Stan Alexander, Tim Davis (óg)
* *Friend Owl* ('ulchabhán') - Will Wright

## Ceol
* "Love is a Song"
* "Little April Shower"
* "Let's Sing A Gay Little Spring Song"
* "I Bring You A Song"

## Féach freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Naisc sheachtracha
* Bambi ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1942
Catagóir:Scannáin beochana 1942
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Irelande Douze Pointe

mion|Irlande Douze Points
Ba é **Irelande Douze Pointe** (***Irlande Douze Points)*** an t-amhrán a bhí á chanadh ar son na hÉireann i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse i 2008. Chan an puipéad Dustin Turcaí an t-amhrán. 

Rinneadh go leor cáineadh ar an amhrán toisc go raibh puipéad ag canadh in áit duine. Ach ina ainneoin sin, bhí na geallghlacadóirí ag tabhairt corrlach 5-1 air ag an am.

Rnne an slua faíreach faoi ar 20 Bealtaine 2008.
clé|mion

## Toradh

Chan Dustin an t-amhrán i mBéalgrád ar 20 Bealtaine 2008, sa chomórtas leathcheannais. Ach theip ar an amhrán cáiliú don chomórtas ceannais.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Físeán de ''Irelande Douze Pointe'', agus é á chanadh ag Dustin Turcaí

Catagóir:Amhráin Éireannacha
Catagóir:Puipéid Éireannacha
Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ian

[thumb|right|200px|Léiriúchán ag taispeáint an [poitéinseal leictreastatach d'iain níotráite (NO3−). Tá níos lú fuinnimh ag na hachair le dath dearg i gcomparáid leo siúd le dath buí orthu.]]Is éard is **ian** (ón tSean Ghreigis "ἰόν" = "rud a théann") ann ná adamh nó móilín a chaill nó a ghnóthaigh fiúsleictreon amháin nó níos mó, agus fágtar an t-adamh nó an móilín luchtaithe dá réir sin.
Glaoitear ainian ar ian le lucht diúltach (*ian diúltach*), nuair atá níos mó leictreon ná prótón aige in a núicléas.
Os a choinne sin, glaoitear caitian
ar ian le lucht deimhneach (*ian deimhneach*), nuair atá níos lú leictreon ná prótón aige in a núicléas.
Déantar idirdhealú idir iain aonadamhacha, a bhíonn comhdhéanta d'adamh amháin (m.sh. Cl -, Na+, Fe2+...) agus na hiain pholadamhacha (m.sh. SO42 -, NO3 -...) a bhíonn comhdhéanta de níos mó ná adamh amháin. 

## Déanmhaíocht

### Déanmhaíocht ian aonadamhach agus poladmhach
Is minic a cumtar iain aonadamhacha agus/nó iain pholadamhacha nuair a nascann iain eiliminteacha lena chéile, a leithéid agus H+ le móilíní neodracha, nó nuair a gnóthaítear iain eiliminteacha ó mhóilíní neodracha 

Sampla den tsaghas seo is ea an ian amóiniam NH4+ , a 
chruthaíonn amóinia NH3 nuair a ghlacann sí prótón, H+.
Tá an méid chéanna prótón (H+) agus go bunúsach an chumraíocht chéanna freisin acu, cé go bhfuil prótónuimhireacha difriúla acu. 
Tá an prótón sa bhreis (H+) agus ní an suimiú nó an dealú leictreon freagracht as an lucht. 
Tá an t-idirdhealú seo idir leictreon a bhaint ón móilín iomlán tábhachtach i gcórais mhóra
mar go hiondúil chruthaítear iain a bhíonn níos seasmhaí le leictreonscealla comhlánaithe.
Mar shampla níl NH3+ seasmhach, toisc go bhfuil fiús-sceall neamhiomlán ag timpeallú nítrigin agus de réir sin is ianfhréamh é.

### Poitéinseal ianúcháin
## Iain
### Plasma
## Feidhmiúcháin
## Iain dhiúltacha agus Aer-ianaitheoirí
## Iain choitianta
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ian
Catagóir:Ceimic Fhisiceach
Johann Bayer

Réalteolaí agus dlíodóir Gearmánach ab ea **Johann Bayer** (1572 – 7 Márta 1625). Rugadh i Rain na Baváire é. Rinne sé staidéar ar an bhfealsúnacht in Ingolstadt i 1592, agus tar éis a chuid staidéir ansin chuaigh sé go Augsburg agus thosaigh sé ag obair mar dhlíodóir. Chuir sé suim sa réalteolaíocht in Augsburg. Ba spéis leis an tseandálaíocht freisin.

Sheol sé a réaltatlas, *Uranometria*, sa bhliain 1603.

Catagóir:Réalteolaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1572
Catagóir:Básanna i 1625
The Stone Roses

Is grúpa rac-cheoil mór le rá as Manchain, Sasana é **The Stone Roses**, a bhain cáil idirnáisiúnta amach sa bhliain 1989. 

Luaitear an t-albam "The Stone Roses" go minic nuair a phléitear na ceirníní is fearr riamh. Feictear orthu inniu mar cheannródaithe, os rud é go raibh siad ar cheann de na racghrúpaí neamhspleácha (nó "indie", mar a tugtar air as Béarla) ba mhó a tháinig as an gcathair siúd ag deireadh na hochtóidí agus tús na nóchaidí.

Cé go raibh meas mór tuillte acu leis an céad albam, bhí fadhbanna acu le conarthaí ceoil ina dhiaidh sin agus chuir siad cúig bliana amú sular scaoil siad an dara cheann. Cuireadh deireadh leo go hoifigiúil tar éis seó lag míchlúiteach ag an bhFéile Reading sa bhliain 1996.

Tháinig bunbhaill an ghrúpa le chéile in athuair sa bhliain 2011 agus d'imigh siad amach ar chamchuairt sa bhliain 2012.

## Dioscliosta
### Albaim sa stiúideo
* 1989 - *[[The Stone Roses (albam)|The Stone Roses]]*
* 1994 - *[[Second Coming]]*

### Díolamaí
* 1992 - *[[Turns into Stone]]*
* 1995 - *[[The Complete Stone Roses]]*
* 1996 - *[[Garage Flower]]*
* 2000 - *[[The Remixes]]*
* 2004 - *[[The Very Best of The Stone Roses]]*

## Naisc sheachtracha
* Suíomh déanta ag leantóirí 
* Ceol, nuacht agus eolas ar nme.com

## Tagairtí

Stone Roses
Stone Roses
Stone Roses
William Thomson

Ba fisiceoir matamaiticiúil agus innealtóir Éireannach é **William Thomson**, nó an Tiarna Kelvin, an 1ú Barún Kelvin, OM, GCVO, PC, PRS, FRSE, (26 Meitheamh 1824 – 17 Nollaig 1907) a saolaíodh i mBéal Feirste. 

Chuir Thomson go mór le tógáil na fisice mar disciplín. Bhí ról lárnach aige in aontú na heolaíochta sa chéad sin trí gach athrú fisiciúil a shamhlú mar fheiniméan a raibh baint éigin aige le fuinneamh. Fathach ab ea Thompson i bhfisic an chéid sin, díreach mar a bhí Newton sa 17ú céad agus Einstein sa 20ú céad.

Chabhraigh Thomson le bunú na fisice nua-aoisí, shaothraigh dara dlí na teirmidinimice, an dearbhscála teochta (in aonaid atá ainmnithe as: ceilviní), agus teoiric dhinimiciúil an teasa. D'fhorbair sé anailís mhatamaiticiúil an leictreachais, an mhaighnéadais, is na hidridinimice.

## Scála teochta Kelvin
Tá a ainm i mbéal an phobail toisc gurb é a d'fhorbair an scála Kelvin le haghaidh na dearbhtheochta a thomhais.  

Bhronnadh an gradam Barún air as ucht a mhórghníomhartha.  
clé|mion|189x189px|Popular Science Monthly, Iml 10,  1876
Tá "Kelvin" díorthaithe ó ainm Abhainn Cheilbhinn, a tharshreabhann Ollscoil Glaschú na hAlban.  

## Aireagáin eile
Leag Thomson bunús faoi theoiric leictreamaighnéadach an tsolais. Rinne sé cinneadh ar aois gheofhisiciúil an Domhain.

Bhí Thomson gníomhach i dteileagrafaíocht faoin muir, rinne fionnachtana le húsáid na gcáblaí faoin muir, chabhraigh leis an mBreatain ionad róchéimiúil a bhaint amach i gcumarsáid dhomhanda sa 19ú céad. 
clé|mion|219x219px

## Saol
Rinne sé obair thábhachtach in Ollscoil Ghlaschú agus é ag plé le anailís mhatamaiticiúil ar leictreachas agus teirmidinimic. 

Tharraing a shaol mar aireagóir clú dó agus a d'fhág é ina dhuine saibhir laochmhar agus onórach. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1824
Catagóir:Básanna i 1907
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Fisiceoirí Éireannacha
Catagóir:Innealtóirí Éireannacha
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Catagóir:Matamaiticeoirí Albanacha
Iasc Troda Siamach

Bíonn móréilimh ar an speiceas **an tIasc Troda Siamachan** (*Betta splendens*) i measc iad siúd a chothaíonn umair iasc teochreasa mar bhealach caitheamh aimsire.

Is í abhainn an Mekong in oirdheisceart na hÁise a áit dúchais agus tá an t-ainm 'pla-cad' (" an t-iasc a chailgeann") tugtha dó i dTéalainnis).

Fásann B. splendens de ghnáth chomh fada le 6.0 cm (~ 2.3 in), ach is féidir le cineál áirithe díobh 8.0 cm (3.5 in.) a shroisint. Ar na mallaibh, bhí póraitheoirí in ann "Betta splendens ollmhór" a chruthú, a bhí níos fuide ná 8.0 cm (3.5 in.), a gcead do ghéinte sóite a ionramháil.
Is ball iad na Betta den fhine Osphronemidae (nó Gourami mar is fearr aithne orthu) agus den ord Perciformes, ach a bhí tráth aicmithe mar chuid den fhine Anabantidae. Cé go bhfuil beagnach 50 cineál Betta ar fáil, bíonn móréilimh ar *B. splendens*, ach go háirithe sna Stáit Aontaithe.

Troda Siamach
Łukasz Fabiański

Is imreoir sacair Polannach é **Łukasz Marek Fabiański** a rugadh ar an 18 Aibreán 1985 in Kostrzyn nad Odrą.
clé|200px|thumb|Łukasz Fabiański

Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Imreoirí sacair na Polainne
Jon Tester

Is é **Jon Tester** (rugadh ar 21 Lúnasa 1956) seanadóir Stát Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Montana. Is ball den Pháirtí Daonlathach é. Toghadh ar dtús go dtí Seanad Stát Aontaithe Mheiriceá é sa bhliain 2006; roimhe sín bhí sé ina uachtarán ar Sheanad Stáit Montana.

Rugadh in Havre, Montana, é.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Idirlín Seanaid 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine faoi mhíchumas
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Feirmeoirí
Catagóir:Fir
Catagóir:Montana
Catagóir:Oideachasóirí
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Mark Pryor

Is polaiteoir Meiriceánach é **Mark Pryor** (r. 10 Eanáir 1963). Bhí sé ina bhall de Sheanad Stáit Aontaithe Mheiriceá ó Arkansas ó 2003 go 2015. Is ball den Páirtí Daonlathach é. Toghadh ar dtús go dtí an Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá i 2003. Bhí sé ina bhall de Teach na nIonadaithe Arkansas ó 1991 go 1994 agus ina Ard-Aighne ar Arkansas ó 1999 go 2013. Ba é David Pryor, gobharnóir agus seanadóir SA ar son Arkansas, a athair.

Rugadh in Fayetteville, Arkansas é.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Idirlín Seanaid 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Arkansas
Catagóir:Baistigh
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
The Beach Boys

Popghrúpa Meiriceánach ba ea **The Beach Boys**. Bunaithe sa bhliain 1961, thuill siad cáil agus rath le dlútharmóiní agus liricí a rinne cur síos ar chultúr na n-óg i gCalifornia sna laethanta seo - tonnmharcaíocht, cailíní agus carranna.
clé|mion|245x245px|Na deartháireacha Wilson in 1962
clé|mion|287x287px|1971

### Ceol
Bhain The Beach Boys cáil amach mar gheall ar a bhfoinn bhinne agus an nasc idir a gceol agus an cultúr surfála, rud atá le clos sna hamhráin ar nós “Surfin’ USA’, “Surfin’ Safari” agus “Surfer Girl”.  Mar léiritheoir ceoil, bhí sé freagrach as fuaim shainiúil na Beach Boys, go háirithe trí úsáid nuálach a bhaint as armónachas gutha agus teicnící taifeadta. Is é an t-albam “Pet Sounds”  (1966) an ceirnín a bhfuil an cháil is mó air, agus, de réir go leor daoine, is é an t-albam is fearr a taifeadadh riamh.  Ba é Wilson a cheap agus a stiúir é beagnach ina aonar.

### Baill
Ar dtús, bhí an banna comhdhéanta de Brian Wilson (amhránaí, ceoltóir, cumadóir), a dheartháireacha Carl agus Dennis, a gcol ceathrair Mike Love agus cara leo Al Jardine. B'é an príomh-chúigréad seo, in éineacht le David Marks agus Bruce Johnston, a bhí glactha isteach sa Rock and Roll Hall of Fame sa bhliain 1988.

## Dioscliosta

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* Club lucht leanúna

## Tagairtí

Beach Boys
Beach Boys
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1961
Catagóir:Popghrúpaí
Animorphs

Leabhair ficsin eolaíochta le K.A. Applegate is ea ***Animorphs***. Is é Jake an príomhcharachtar sna leabhair.

## Na leabhair
# *The Invasion* (*"An t-Ionradh"*) (1996)
# *The Visitor* (*"An Cuairteoir"*) (1996)
# *The Encounter* (*"An Teagmháil"*) (1996)
# *The Message* (*"An Teachtaireacht"*) (1996)
# *The Predator* (1996)
# *The Capture* (*"An Gabháil"*) (1997)
# *The Stranger* (1997)
# *The Alien* (1997)
# *The Secret* (*"An Rún"*)
# *The Android*
# *The Forgotten*
# *The Reaction*
# *The Change* (*"An t-Athrú"*)
# *The Unknown*
# *The Escape*
# *The Warning*
# *The Underground*
# *The Decision*
# *The Departure*
# *The Discovery*
# *The Threat*
# *The Solution*
# *The Pretender*
# *The Suspicion*
# *The Extreme*
# *The Attack*
# *The Exposed*

Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Ficsean eolaíochta
Máire Ní Chochláinn

Is polaiteoir Éireannach de chuid an pháirtí Fianna Fáil í **Máire Ní Chochláinn** (Béarla: *Mary Coughlan*, a rugadh ar an 28 Bealtaine sa bhliain 1965). Ba Theachta Dála í, agus roghnaíodh í mar Thánaiste ar an 7 Bealtaine 2008 i gcomh-aireacht Bhriain Uí Chomhain.

Rugadh i nDún na nGall í. Ba Theachta Dála de chuid Fhianna Fáil é a h-athair, Cathal Coughlan. 

## Naisc Sheachtracha
* Stair thoghchánaíochta Mháire Ní Chochláinn 
* Máire Ní Chochláinn ar shuíomh gréasáin Thithe an Oireachtais 
* Máire Ní Chochláinn ar shuíomh gréasáin Fhianna Fáil 

Cochlainn, Maire Ni
Cochlainn, Maire Ni
Cochlainn, Maire Ni
Cochlainn, Maire Ni
Cochlainn, Maire Ni
Cochlainn, Maire Ni
Cochlainn, Maire Ni
Cochlainn, Maire Ni
Cochlainn, Maire Ni
Catagóir:Daoine beo
Jake (Animorphs)

Carachtar ficseanúil óna leabhair Animorphs is ea **Jake Berenson**. 

## Liosta Ainmhí
* Madra
* Laghairt
* Mac tíre
* Deilf
* Faoileán
* Gliomach
* Seangán
* Cuileog
* Ulchabhán
* Sciathán leathair
* Capall
* Srónbheannach
* Caochán
* Snáthaid mhór
* Rón
* Béar bán
* Simpeansaí
* Eascann
* Iora
* Míol Mór
* Béabhar

## A leabhair
* *The Invasion* - leabhar # 1
* *The Capture* - leabhar # 6
* *The Forgotten* - leabhar # 11
* *The Warning* - leabhar # 16
* *The Threat* - leabhar # 21
* *The Attack* - leabhar # 26
* *The Conspiracy* - leabhar # 31
* *The Mutation* - leabhar # 36
* *The Familiar* - leabhar # 41
* *The Resistance* - leabhar # 47
* *The Answer* - leabhar # 53

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Máire Ní Ainifín

Is ball d'Fhianna Fáil, iar-Aire Oideachais agus iar-Theachta Dála í **Máire Ní Ainifín** nó **Mary Hanafin**. Ba mhúinteoir í. Tá idir Ghaeilge agus Bhéarla aici. Iníon í le Des Hanafin nach maireann.

In 2025 dúirt go poiblí gur mhaith léi seasamh sa Toghchán Uachtaránachta, ag lorg ainmniúchán Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún Laoghaire
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann
David Cameron

Is polaiteoir Briotanach é **Dàibhidh Camshron** nó **David Cameron** (a rugadh ar an 9 Deireadh Fómhair 1966) a bhí sé ina Phríomh-Aire ar an Ríocht Aontaithe ó 2010 go 2016, ina Cheannaire ar an bPáirtí Coimeádach ó 2005 go 2016, agus ina Cheannaire ar an bhFreasúra ó 2005 go 2010, chomh maith le bheith ina Fheisire Parlaiminte (FP) do Witney ó 2001 go 2016.    

Le linn na tréimhse seo, bhí baint aige le beartais liobrálacha ó thaobh na heacnamaíochta de agus le beartais liobrálacha sóisialta araon. Bhí sé ag feidhmiú mar Rúnaí Gnóthaí Eachtracha idir 2023-2024.    

## Saol

### Óige
Rugadh David William Donald Cameron ar an 9 Deireadh Fómhair 1966 i Londain. Tógadh i bPeasemore in Berkshire é. Ba iad Ian Donald Cameron agus Mary Fleur Mount a thuismitheoirí. D'fhreastail sé ar Ollscoil Átha na nDamh (Béarla: *Oxford University*) agus chuaigh leis an bpolaitíocht.

### Polaitíocht
Toghadh mar bhall de pharlaimint na Ríochta Aontaithe é sa bhliain 2001. Tháinig sé i gcomharbas ar Michael Howard mar cheannaire an Pháirtí Choimeádaigh sa bhliain 2005. 

Tar éis an toghcháin náisiúnta sa bhliain 2010, chuir na Coimeádaigh agus an Páirtí Daonlathach Liobrálach (a bhí faoi cheannas Nick Clegg) comhrialtas ar bun. Ar an 11 Mí na Bealtaine 2010, ceapadh Cameron mar phríomh-aire na tíre. Ceapadh Clegg mar leas-phríomh-aire.

**2011**.  Thug Cameron cúnamh do na reibiliúnaigh Libiacha. Dúirt Barack Obama ar an 7 Márta 2016 go raibh praiseach d'obair i Libia, agus chuir sé cuid den locht ar Cameron.

Tar éis an toghcháin náisiúnta ar an 8 Bealtaine 2015, bhí an bua ag na Coimeádaigh, gan an Páirtí Daonlathach Liobrálach, faoi cheannas Cameron.
clé|mion

#### Breatimeacht
De bharr reifreann a reáchtáladh ar an 23 Meitheamh 2016 agus inar vótáil 51.9% díobh siúd a chaith vóta ann i bhfách le himeacht as an AE, bhí rún ag rialtas na Breataine tús a chur le himeacht na tíre as an AE.   

D'éirigh Cameron as príomh-aireacht na tíre i mí Lúnasa 2016 tar éis do mhuintir na Breataine cúl a thabhairt don Aontas Eorpach.

### Gnó
Sa bhliain 2016, chuaigh Cameron i mbun gnó mar 'sainchomhairleoir bainistíochta'. Ní raibh sé saor ó locht maidir leis an gconspóid 'Greensill' a bhliain 2021.  Bhí sé ag stocaireacht ar pholaiteoirí i Westminster agus ag cur tionscadail éagsúla faoina mbráid. Chuaigh an ciste infheistíochta Greensill i mbá in 2021.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* A shuíomh gréasáin féin  

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Colin Farrell

Is aisteoir Éireannach é **Colin James Farrell** (31 Bealtaine 1976 a rugadh é) a bhfuil an-cháil bainte amach aige sna scannáin i Meiriceá. Tógadh é i gCaisleán Cnucha, i mBaile Átha Cliath, ar 31 Bealtaine 1976.

## Scannáin

## Naisc Sheachtracha

* A shuíomh gréasáin oifigiúil féin 
*Colin Farrell ar 

Farrell, Colin
Farrell, Colin
Farrell, Colin
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Batt O'Keeffe

Iarpholaiteoir de chuid Fhianna Fáil é **"Batt" (Bartholomew) O'Keeffe** (*Parthalán Ó Caoimh* as Gaeilge) a rugadh ar 2 Aibreán 1945. Ba Teachta Dála é ar son Iar-Thuaisceart Chorcaí agus IarAire Fiontar, Trádála agus Fostaíochta i rialtas na hÉireann, tar éis dó teacht i gcomharbacht ar Máire Ní Chochláinn.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Thiar Thuaidh
* Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Leathanach Batt O'Keeffe ar shuíomh gréasáin Fhianna Fáil 
* Stair thoghchánaíochta Batt O'Keeffe 

Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí