open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charlotte Perrelli

Amhránaí Sualannach í **Charlotte Perrelli**, a rugadh ar 7 Deireadh Fómhair, 1974, faoin ainm **Anna Jenny Charlotte Nilsson**. Bhuaigh sí an Comórtas Amhrán Eoraifíse sa bhliain 1999. Roghnaíodh í mar iarratasóir na Sualainne sa Chomórtas Eoraifíse don bhliain 2008, leis an amhrán *Hero*.
left|250px|thumb|Charlotte Perrelli 

## Dioscliosta
* 1999 - *Charlotte*
* 2001 - *Miss Jealousy*
* 2004 - *Gone Too Long*
* 2006 - *I din röst*
* 2008 - *Hero*
* 2008 - *Rimfrostjul*
* 2012 - *The Girl*

## Naisc Sheachtracha

## Tagairtí

Perrelli, Charlotte
Perrelli, Charlotte
Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Daoine beo
Dervish

Banna traidisiúnta ó Chontae Shligigh in Éirinn ba ea **Dervish**. Bunaíodh an banna seo sa bhliain 1989. Roghnaíodh Dervish mar iarratasóir na hÉireann i gComórtas Eoraifíse na bliana 2007, ach críochnaigh Dervish san áit dheireanach.

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1989
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Uilliam II na Gearmáine

Ba é **Uilliam II** (27 Eanáir 1859 - 4 Meitheamh 1941) impire deireanach na Gearmáine (Kaiser). Bhí sé ina rí ar an bPrúis. Bhí sé i gceannas ar Impireacht na Gearmáine agus Ríocht na Prúise ón 15ú Meitheamh 1888 go dtí an 9ú Samhain 1918. Ba é an garpháiste is sinne ag Banríon Victoria na Breataine agus bhí sé gaolta le go leor de mhonarcaí agus prionsaí na hEorpa.

Rinneadh rí de in 1888, bhris sé an Seansailéir, Otto Von Bismarck, as a phost in 1890 agus chur sé an Ghearmáin ar "Chúrsa Nua" trodach i ngnóthaí eachtracha a chríochnaigh le eisean ag tabhairt tacaíocht don Ostair-Ungair ins an ghéarchéim i mí Iúil 1914 a chur tús leis an gCéad Chogadh Domhanda laistigh de chúpla lá. Bhí pearsa bladhmannach agus luathintinneach aige rinne sé cinntí agus ráítís místuama ar ábhair conspóideacha uaireanta gan chomhairle a fháil óna airí, ag críochnú le hagallamh tubaisteach leis an *Daily Telegraph* i 1908 agus chaill sé formhór a thionchar dá bharr. Shochraigh a chuid príomhghinearál, Paul von Hindenburg agus Erich Ludendorff, polasaithe i rith an Cheád Chogadh Domhanda le beagán meas ar an rialtas sibhialtach. Ba cheannaire cogaidh neamhéifeachtach é agus chaill sé tacaíocht an airm. Thug sé suas coróin i mí na Samhna 1918 agus theith sé ar deoraíocht go dtí an Ísiltír.

## Beathaisnéis
Saolaíodh Uilliam ar an 27ú Eanáir 1859 ins an Kronprinzenpalais (Pálás an Rídhamhna), Beirlín go An Prionsa Fredrick William na Rúise agus a bhean chéile, An Banphrionsa Ríoga Victoria, an iníon is sinne ag Banríon Victoria na Breataine. Nuair a rugadh é, bhí a sheanuncail, Fredrick William IV, mar Rí na Prúise, agus bhí a sheanathair agus comhainmneach mar leasrí. Ba é an chéad garpháiste a bhí ag an Banríon Victoria agus an Prionsa Ailbhe, ach níos tábhachtaí, de bharr gurbh é an chéad mhac a bhí ag Rídhamhna na Prúise, ó 1861 bhí Uilliam mar oidhre an rí sa Phrúis agus i ndiaidh 1871 in Impireacht na Gearmáine. 

Mar gheall ar breith tóna trámach fágadh é le lámh chlé seargtha de bharr pairilis Erb

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1859
Catagóir:Básanna i 1941
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Básanna de bharr galair
Catagóir:Daoine as Beirlín
Catagóir:Daoine faoi mhíchumas
Catagóir:Fir
Catagóir:Impirí
Catagóir:Lucht comhcheilge
Catagóir:Monarcaí na Gearmáine
Catagóir:Náisiúnaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe Gearmánacha
Actinopterygii

Áirítear na **hActinopterygii** (uimhir iolra de *Actinopterygius*) sa rang ina bhfuil na héisc ga-eiteacha ar fáil.

Tacaíonn spíone nó *lepidotrichia*, a bhíonn comhdhéanta de cnámh nó d'adharc, eiteacha na n-iasc seo, murab ionann is na heití fheolmhara liopacha atá mar chomhartha sóirt ag na héisc san aicm  Sarcopterygii ag a mbíonn lepidotrichia freisin acu. 
Greamaíonn  ga-eiteacha na n-actinopterygii do díreach leis na heilimintí cnámharlaigh neasacha  nó bunaidh, na radúlacha, a seasann don nasc nó an ceangal idir na heití seo agus an cnámharlach inmheánach (na criosanna peilbheacha agus brollaigh).

Go huimhriúil, is iad na hactinopterygii an rang is mó i dtreis sna veirteabraigh, a chuimsíonn beagnach 99% de na níos mó ná 30,000 speiceas. Tá siad uileláithreach ar fud na dtimpeallachtaí mara agus fionnuisce, ón fharraige mhór dhomhain chun na sruthanna sléibhe is airde. Téann    méide na speiceas a mharthain i raon ó Paedocypris, ag 8 mm, go dtí an tIasc Gréine ollmhór, ag 2,300 kg, agus an Rámhach fad-chollainneach, ar 11 m.

## Saintréithe

Bíonn éisc ga-eiteacha le fáil i bhfoirmeacha éagsúla go leor. Taispeántar sa léaráid, ar thaobh na láimhe clé, na gnéithe is mó den iasc ga-eiteach tipiciúil

## Aicmiú
Go traidisiúnta bhí na hactinopterygii roinnte i bhfo-aicmí * '[[Chondrostei]]' * agus * '[[Neopterygii]]' *.  Bhí na Neopterygii, faoi seach, roinnte sna hinfrearanganna * '[[Holostei]]' * agus * '[[Teleostei]]' *. Tugann roinnt fianaise moirfeolaíocha le fios go bhfuil na Neopterygii paraifíliginiteach; mar sin féin, d'eagraigh obair le déanaí, bunaithe ar ord na dtacsón, an seicheamh éabhlóideach síos go dtí leibhéal an oird, bunaithe go príomha ar an stair fhada an staidéir moirfeolaíocha. Tá an t-aicmiú seo, mar aon le tacsanomaíocht ar bith eile, bunaithe ar taighde fíliginiteach,ata ag síorathrú. 


Catagóir:Ranganna veirteabracha
Céad-Láithreáin Siolúracha atá ar marthain
Catagóir:Éisc
1483

## Eachtraí
* 	 
	 
## Breitheanna
* 10 Samhain — Máirtín Liútar	 
	 
## Básanna
* 9 Aibreán — Éadbhard IV Shasana

Catagóir:Blianta
Áine na Rúise

Bhí **Áine** (Rúisis: Анна Иоанновна, **Anna Ioannovna**) ina banimpire ar an Rúis ó 1730 go 1740. Iníon le Peadar Mór a bhí inti.

Phós Áine Friedrich Wilhelm, diúc Courland, i mí na Samhna 1710. Ach fuair seisean bás agus é ar an mbealach abhaile ó Chathair Pheadair i mí Eanáir 1711.

Sa bhliain 1730, tháinig Áine  i gcomharbas ar an Impire Peadar II. Banimpire uathlathach a bhí inti.
clé|mion

## Tagairtí

Catagóir:Banimpirí na Rúise
Catagóir:Daoine a rugadh i 1693
Catagóir:Básanna i 1740
Ivan VI na Rúise

Bhí **Ivan VI Antonovich** (Rúisis: Иоанн VI; Иоанн Антонович, *Ivan Antonovich*), (23 Lúnasa, 1740 - 16 Iúil, 1764), ina impire ar an Rúis ar feadh bliana ó 1740 go 1741. Tar éis coup d'état, cuireadh i bpríosún é agus chaith sé formhór a shaoil i bpríosún. Maraíodh sa bhliain 1764 é nuair a rinneadh iarracht é a tharrtháil. 

## Tagairtí

Catagóir:Impirí na Rúise
Catagóir:Daoine a rugadh i 1740
Catagóir:Básanna i 1764
Pádraig Ua Maoileoin

Ba scríbhneoir Éireannach é **Pádraig Ua Maoileoin** (1913–2002). Rugadh é sa bhliain 1913 i nDún Chaoin, agus chaith sé 30 bliana ag obair mar Gharda Síochána. Garmhac le Tomás Ó Criomhthain ab ea é. Bhí sé fostaithe chun obair a dhéanamh ar an Irish-English Dicionary. Eisean a réitigh don chló an t-eagrán caighdeánaithe de leabhar Thomáis, *An tOileánach*.

## Saothar
* *Na hAird Ó Thuaidh* (1960)
* *Bríde Bhán* (1967)
* *De Réir Uimhreacha* (1968)
* *Ar Leithéidí Arís* (1978)
* *[[Fonn a Níos Fiach]]* (1978)
* *Ó Thuaidh* (1983)
* *An Bóna Oir* (1969)
*An Foclóir Beag (1991) i bpáirtíocht le Niall Ó Dónaill
* *Dúbra Duibhneach* (2000)
* Leabhrán dar teideal *An Stát versus Dugdale*, Coiscéim (2001). Cuntas spéisiúil ar an eachtra a raibh Rose Dugdale páirteach ann in 1974.

## Tagairtí

Maoileoin, Pádraig Ua
An Bhulgáiris

Teanga Shlavach í an **Bhulgáiris**, agus í an-difriúil leis an gcuid is mó de na teangacha Slavacha eile, ós rud é go bhfuil sí tar éis córas díochlaonta na n-ainmfhocal a chailleadh ina iomláine. San am céanna, choinnigh an Bhulgáiris na haimsirí a chuaigh i léig sa chuid eile de na teangacha Slavacha, agus forbraíodh tuilleadh acu faoi thionchar na Gréigise agus na dteangacha Balcánacha - tá infhilleadh na mbriathar i bhfad níos casta sa Bhulgáiris ná sna teangacha Slavacha eile, agus a lán aimsirí comhshuite ann. Ón taobh eile de, áfach, chuaigh infinideach an bhriathair i léig sa Bhulgáiris go hiomlán. Níl ach an Mhacadóinis cosúil leis an mBulgáiris ó thaobh na gramadaí de, ach ansin, is iomaí Bulgárach a deir nach bhfuil sa Mhacadóinis ach canúint Bulgáirise. 

Is í an chéad teanga liteartha a bhí á saothrú ag na Bulgáraigh ná an tSean-Slaivis Eaglasta, a dtugtar Sean-Bhulgáiris uirthi chomh maith. Níos déanaí, go háirithe sa cheathrú haois déag, bhítí ag scríobh agus ag foilsiú téacsanna i Meán-Bhulgáiris, nach raibh ina teanga aonadach ar aon dóigh: ní raibh ann ach meascán den tSean-Slaivis Eaglasta agus de chaint na ndaoine, agus bhí a thuairim féin ag cách faoin dóigh cheart leis an dá chuid seo a mheascadh.

Tháinig an Nua-Bhulgáiris, a bhfuil a gramadach múnlaithe ar chaint na ndaoine, ar an bhfód sa 19ú haois. San am seo, áfach, bhí caint na ndaoine tar éis cuid mhór focal iasachta a fháil ón Tuircis, rud nár thaitin leis na Náisiúnaithe. Mar sin, tugadh isteach cuid mhór focal léannta ón tSean-Slaivis agus ón Rúisis féin sa teanga scríofa. 

Is í an t-aon aibítir amháin a úsáidtear sa Bhulgáiris inniu ná an aibítir Choireallach. I ndiaidh leasú na haibítire sa bhliain 1945, nuair a caitheadh na litreacha úd **ѣ** /æː/ agus **ѫ** /ɔ̃/ i dtraipisí, is ionann litreacha na Bulgáirise agus na Rúisise. Scéal eile é, áfach, go bhfuil difríochtaí san fhuaimniú. Fuaimnítear Щ щ na Bulgáirise mar /ʃt/ ("sht" de réir litriú an Bhéarla), agus maidir leis an "gcomhartha crua" Ъ ъ /ɤ̞/, /ə/, nach bhfuil ann sa Rúisis ach comhartha a sheasann do theorainn idir dhá shiolla, fuaimnítear mar ghuta doiléir ("guta cúnta") é sa Bhulgáiris.

 

## Naisc Sheachtracha
* Bulgarian dialects

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha Slavacha
Catagóir:Teangacha na hEorpa
Catagóir:An Bhulgáir
Hämeenlinna

Cathair bhardais is ea **Hämeenlinna** (Sualainnis: *Tavastehus*) atá suite sa chúige stairiúil úd Häme i ndeisceart na Fionlainne. Tá cónaí ar 48,000 duine, a bheag nó a mhór, sa chathair. Tagann ainm na cathrach ó Chaisleán Häme, caisleán a tógadh sa Mheánaois agus é suite sa chathair.

## Stair na cathrach
Bhí áitreabh réamhstairiúil suite anseo le fada, chois Loch Vanajavesi. In aice le lár na cathrach, i Varikonniemi, atá iarsmaí áitribh ó thús na meánaoise nó ón iarannaois, agus is é an chiall a bhain scoláirí áirithe as gurb ansin a bhí cathair Vanai, a luaitear i bhfoinsí áirithe Rúiseacha. Cúis conspóide í an teoiric seo i gcónaí, áfach. 

Tógadh an caisleán ag deireadh na 13ú haoise chun cumhacht na Sualannach a neartú i lár na Fionlainne. Tháinig sráidbhaile ar an bhfód in aice leis chun seirbhísí agus táirgí a chur ar fáil do mhuintir an chaisleáin.

Bunaíodh Hämeenlinna mar chathair sa bhliain 1639. Go luath ina dhiaidh sin, bhog Rí na Sualainne an chathair ciliméadar amháin ó dheas go dtí na cnoic ar a bhfuil sí suite anois.

Tá cáil ar an gcathair mar gheall ar na scoileanna agus acadaimh ina bhfuair roinnt Fionlannaigh cháiliúla tús a n-oideachais. 

hOsclaíodh an chéad líne iarnróid sa tír idir Hämeenlinna agus Heilsincí sa bhliain 1862. Tógadh an stáisiún traenach (Fionlainnis: *rautatieasema*) atá ann inniu sa bhliain 1921.

## Daoine cáiliúla
[clé|200px|thumb|Teach inar rugadh [Jean Sibelius.]]
* Rugadh agus tógadh an ceolchumadóir Jean Sibelius i Hämeenlinna. Bhain sé amach an Ardteistiméireacht ón meánscoil áitiúil, *Hämeenlinnan Lyseo* sa bhliain 1885.
* D'fhreastail an file Eino Leino ar an meánscoil chéanna.
* Is as Hämeenlinna don racghrúpa Turisas.
* Saolaíodh Antony Hämäläinen, amhránaí sa cheolfhoireann Ghréagach-Shualannach úd Nightrage, sa chathair. 
* I Hämeenlinna a phós an tiománaí rásaí Kimi Räikkönen an mainicín Jenni Dahlman sa bhliain 2004.

## Naisc sheachtracha
* Hämeenlinna.fi
* Caisleán Häme

Catagóir:Cathracha agus bailte san Fhionlainn
Hämeenlinna
Tom Jones (Amhránaí)

Amhránaí Breatnach a bhfuil cáil air ar fud an domhain is ea **Sir Thomas Jones Woodward**, OBE, Kt (7 Meitheamh 1940 a rugadh é), nó **Tom Jones**, mar is fearr aithne air. Is breitheamh é ar The Voice UK.

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin oifigiúil Tom Jones

## Tagairtí

Catagóir:Breithiúna The Voice
Jones, Tom
Jones, Tom
Jones, Tom
Catagóir:Daoine beo
Perciform

Cuimsíonn na **Perciformes**, (nó *Percomorphi* nó *Acanthopteri*), thart ar 40% de na héisc cnámhacha go léir.

## Tagairtí

Catagóir:Éisc
Seandálaí

mion
mion|clé|Seandálaithe ag Venta Icenorum, 2010
Seandálaí a thugtar ar dhuine a dhéanann staidéar ar an seandálaíocht agus a chleachtann an cheird. Scrúdaíonn siad déantáin agus déanann siad staidéar ar sheanfhothracha le léargas a fháil ar an gcineál saoil a bhí ann (uaireanta na mílte bliain ó shin sular coinníodh cuntais scríof).

## Féach freisin

* Seandálaíocht

## Tagairtí

Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Gairmeacha
Catagóir:Stair
Iris pseudacorus

thumb|'' Iris pseudacorus ''
Is bláth é ***Iris pseudacorus*** nó **feileastram** a aimsítear in uiscí éadomhain ar fud na hEorpa, oirthear na hÁise agus iarthuaisceart na hAfraice. Is speiceas é den ghéineas ''Iris'' *nó *Iridaceae**. 

Bíonn sé faoi bláth ó deireadh Mí Bealtaine go Lúnasa. Tá sé le feiscint ar fúd na hÉireann agus athnaítear mar planda dúchasach é.  Bíonn bláth buí le peiteal chomh mór le 8cm go 10cm.   

Sa bhfómhar tá faighneog mór trí-dhéagláin lán de síolta ar a bharr.  

Catagóir:Plandaí
Catagóir:Bláthanna
Loch Titicaca

Loch atá suite ar an teorainn idir an Bholaiv agus Peiriú i Meiriceá Theas é **Loch Titicaca**. Is é an loch leis an toirt chiúbach agus an dromchla is mó ar an mór-roinn úd. 
mion|Loch Titicaca

Catagóir:An Bholaiv
Catagóir:Peiriú
Catagóir:Lochanna
Calcúta

Cathair Indiach í **Calcúta** (Beangáilis: *Kolkata* কলকাতা), nó **Calcutta** mar a thugtaí uirthi roimh na bliana 2001, atá suite in oirthear na tíre ar bhruach oirthearach na hAbhainn Hooghly. Príomhchathair an stáit Beangál Thiar atá inti, agus príomhchathair na hIndia suas go dtí an bhliain 1911, le tinn ré an Raj Briotanach. 

Tá daonra thart ar 4.5 milliún sa chathair féin, le timpeall 9 milliún eile sa cheantar máguaird. Is í an tríú ceirtleán uirbeach is mó sa tír, agus an ceathrú cathair is mó chomh maith.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san India
An Clochán Liath

Is baile é **An Clochán Liath** i gContae Dhún na nGall. Cé go bhfuil sé sa Ghaeltacht, níl mórán Gaeilge á labhairt sa bhaile níos mó. Is é an Clochán Liath príomhbhaile cheantar Na Rosa, agus tá clú agus cáil air mar bhaile thurasóireachta mar gheall ar Fhéile Mháire an Chlocháin Léith (Béarla: *Mary From Dungloe*) a mheallann na mílte gach mí Lúnasa.

Sa bhliain 2016, bhí 1,164 duine ina gcónaí sa bhaile.

left|200px|thumb|Radharc do phríomhshráid an Chlocháin Liath.



## Tábla Daonra
Déantar achoimre ar athruithe ins an daonra ins na blianta anuas ins an tábla seo thíos:

## Léitheoireacht bhreise

* Coiste Bhaile Seirbhíse Gaeltachta an Chlocháin Léith. (2020). Plean Teanga Baile Seirbhíse Gaeltachta An Chlocháin Léith. An Clochán Liath: Baile Seirbhíse Gaeltachta.
* Áine Ní Bhreisleáin. (2024). An Clochán Liath... siopaí, tábhairní agus ceantar álainn. Seachtain.

## Tagairtí


Catagóir:Na Rosa
Catagóir:Bailte sa Ghaeltacht
Catagóir:Bailte i gContae Dhún na nGall
Catagóir:Gaeltacht Thír Chonaill
Catagóir:Bailte seirbhíse Gaeltachta
Catagóir:BSG sa Ghaeltacht féin
Ailt an Chorráin

Is baile í **Ailt an Chorráin** (*Burtonport* as Béarla) i gContae Dhún na nGall, Éire. Tá an baile sa Ghaeltacht agus is port tábhachtach iascaireachta é.

Sa bhliain 2011, bhí 304 dhuine ina gcónaí sa bhaile, laghdú 19 nduine (-5.9%) ó 2011, agus ardú 34 dhuine (+12.6%) ó 2006.

Déantar achoimre ar na staitisticí seo sa tábla thíos:

250px|thumb|left|Ailt an Chorráin.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Dhún na nGall
Ard an Rátha

Is baile i gContae Dhún na nGall, Éire é **Ard an Rátha** (*Ardara* as Béarla). Is baile beag é, ach tá forbairt agus fás ag teacht ar an bhaile le blianta beag anuas: i 2016, bhí 732 duine ina gcónaí ann, ardú de 168 duine, nó 29.8%, ó 2006.

250px|thumb|left|Ard an Rátha.

## Tábla Daonra
Déantar achoimre ar athruithe ins an daonra ins na blianta anuas ins an tábla seo:

## Léitheoireacht bhreise
* Áine Ní Bhreisleáin. (2024). Ardchaighdeán de radhairc, tránna, easanna agus gnóthaí in Ard an Rátha. Seachtain.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Dhún na nGall
Bun Cranncha

Is baile é **Bun Cranncha** (*Buncrana* as Béarla) i gContae Dhún na nGall, Éire. Is é Bun Cranncha an darna baile is mó sa chontae i ndiaidh Leitir Ceanainn agus an baile is mó in Inis Eoghain; é le daonra 6,785 scaipthe thar achar 8.3km², sa bhliain 2016. Tá sé suite ar chósta Loch Súilí, an t-inbhear is doimhne san Eoraip. Bunaíodh an lonnaíocht sa 15ú aois thart ar chaisleán chlann Uí Dhochartaigh, ach níl ach an Daingean fágtha go fóill. 

## Daoine
* Frank McGuinness - Drámadóir

## Tagairtí

left|200px|thumb|Príomhshráid Bhun Cranncha.

Catagóir:Bailte i gContae Dhún na nGall
An Prionsa

Tráchtas is ea **An Prionsa** (*Il Principe*}. Scríobh an scríbhneoir Niccolò Machiavelli é sa bhliain 1537. Tugann an tráchtas comhairle neamhscrupallach don mhonarc. Saghas treoirleabhair do phrionsa Iodáileach ar conas an stát a rialú is ea é.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

An Prionsa
Catagóir:Niccolò Machiavelli
Catagóir:Leabhair
Catagóir:Fealsúnacht
Catagóir:Polaitíocht
Snámh

mion|clé|Comórtas snámha
Nuair a bhíonn duine ag **snámh**, bíonn sé ag gluaiseacht san uisce, gan cúnamh de ghnáth. Is féidir leis an snámh bheith úsáideach agus is féidir leis bheith ina chaitheamh aimsire nó ina spórt freisin. Is iad folcadh, fuarú, taisteal, iascaireacht, éalú agus spórt na húsáidí is mó a bhaineann leis.

## Féach freisin

* Snámhóirí

## Tagairtí

Catagóir:Rásaíocht
Catagóir:Uisce
Catagóir:Spóirt Oilimpeacha
Catagóir:Spórt
Catagóir:Snámh
Bán

Is dath é **bán**. Nuair a chuirtear na dathanna go léir sa speictream infheicthe le chéile, feictear an dath **bán**. Dath neamthchrómatach atá ann, mar níl fordhath ar bith aige. Is féidir solas bán a fheiceáil má chuirtear dearg, glas agus gorm le chéile.

Catagóir:Dathanna
Gorm

Feiceann tú an dath **gorm** nuair a fheiceann tú solas le tonnfhad ceannasach idir 440–490 nm. Príomhdhath suimitheach is ea é. Siombail leac oighir, uisce, na spéire, chailm agus bhróin is ea an dath gorm.

Catagóir:Dathanna
Dearg

Solas le tonnfhad ceannasach idir 625-740 nm a bhíonn i gceist leis an dath **dearg**. Príomhdhath suimitheach is ea é. Ní féidir le duine daonna aon tonnfhad níos faide ná an tonnfhad seo a fheiceáil.

Catagóir:Dathanna
Míle Oíche agus Oíche

thumb|Lámhscríbhinn

Bailiúchán finscéalta ó na tíortha Ioslamacha é **Oíche agus Míle** *Míle Oíche agus Oíche*, nó na h**Oícheanta Arabacha** mar a thugtar orthu go minic i dtíortha an Bhéarla (*Sgeulachdan Arabianach* i nGaeilge na hAlban). Is é fráma an scéil go bhfuil col glactha ag an Rí Shahryar leis na mná go léir, agus é tar éis a chéad bhean chéile a mharú, nuair a fuair sé amach nach raibh sí dílis dó. Ansin, bhí sé ag pósadh mná i ndiaidh mná, agus iad á gcur chun báis ar an chéad lá tar éis lá a bpósta. Sa deireadh, thairg iníon an Ard-Visír, Sheherazade, an rí a phósadh. Le teacht an tráthnóna, thosaigh Sheherazade scéal a insint dá fear céile, ach níor inis sí deireadh an scéil, agus mar sin, b'éigean don Rí Shahryar bás an chailín a chur ar fionraí, go dtí go gcluinfeadh sé deireadh an scéil. Chuala, ach ansin, thosaigh an cailín ar an gcéad scéal eile, agus b'éigean do Shahryar an pionós báis a chur ar fionraí in athuair. Sa deireadh, chaith sé míle oíche agus oíche ag cloisteáil lena bhean chéile ag scéalaíocht, agus ina dhiaidh sin, ní bhfuair sé óna chroí a thuilleadh Sheherazade a chur chun báis.

Maidir leis na scéalta sa bhailiúchán, tháinig siad óna lán foinsí cosúil le béaloideas na hAraibe is na hÉiméine, chomh maith le miotaseolaíocht na Measpatáime, an litríocht Pheirseach, an Éigipt, an tSiria, an Mhion-Áise agus eile. Is féidir a rá gurb é an bailiúchán réamh-Ioslamach de scéalta Peirseacha, *Hazar Afsan* ("Míle Scéal") an chéad síol le Míle Oíche agus Oíche. Tabhair faoi deara gur ainmneacha Peirsise iad Sheherazade agus Shahriyar - "bean ón gcathair" is brí le Sheherazade, agus ciallaíonn Shahriyar "rí" nó "flaith".

Creidtear go dtéann *Míle Oíche agus Oíche* mar choincheap siar go dtí an naoú haois i ndiaidh bhreith Chríost, ach níl lámhscríbhinní Araibise fágtha againn a bheadh chomh sean sin. An lámhscríbhinn is sine atá ann, breacadh síos í sa cheathrú haois déag.

Cuireadh an chéad suim i *Míle Oíche agus Oíche* san Iarthar sa naoú haois déag, nuair a tháinig an chéad aistriúchán Fraincise i gcló, an ceann a rinne Antoine Galland. Maidir leis an leagan Iartharach, tá scéalta áirithe ann nach bhfuil ar fáil sna leaganacha Araibise den bhailiúchán, cosúil leis an gceann faoi lampa draíochta Aladdin, an ceann faoi Ali Baba agus an daichead robálaithe, nó an ceann faoi Sindbad na Seacht dTuras Mara. Is dócha gur fíor-fhinscéalta Arabacha iad sin freisin, ach fuair na haistritheoirí Iartharacha ó fhoinsí eile iad.

## Tagairtí

* https://leabharbreac.com/en/oiche-scealaiochta-agus-maru-ar-bhruach-locha/
* https://archive.org/details/sgeulachdanarabi1897inve/page/n7/mode/2up

Catagóir:Litríocht Arabach
Timur Bacach

Rí Mongólach ab ea **Timur,** **Emir Timur**, **Amir Temur** تیمور - Tēmōr, *Tīmūr bin Tara<u>gh</u>ay Barlas*, nó *Timūr Gurkānī* (1336 – 19 Feabhra 1405). Rialaigh sé impire san Áise. Mac Taraghay, a rialaigh treibh i lár na hÁise, ab ea é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1336
Catagóir:Básanna i 1405
Lúthchleasaíocht

thumb|280px|Comórtais lúthchleasaíochta
Is éard atá i gceist le **lúthchleasaíocht**, nó **lúthchleasaíocht raoin agus faiche**, ná saghas spóirt ina úsáidtear gníomhaíocht choirp ar nós reathaíocht, caitheamh agus léim chun comórtas a bhuachaint.

De ghnáth, déantar idirdhealú eatarthu idir raonmhíreanna agus coimhlintí faiche.

## Raonmhíreanna
thumb|280px|Cliathreathaíocht
* Ráibeáil: rásaí suas go dtí 400m - 60m, 100m, 200m, 300m agus 400m.
* Meánraoin: rásaí idir 800m go 3000m - 800m, 1500m, míle agus 3000m. 
* Rás léimeanna arda - rás 3000m ar fhad de ghnáth ina ritheann na reathaithe thar bacainní agus léimeanna uisce.
* Rás fad-achair: rásaí 5000m ar fhad nó níos faide. Is iad na cinn is coitianta ná 5000m agus 10000m.
* Cliathreathaíocht: rásaí ina léimeann na reathaithe thar chliatha.
* Rás sealaíochta: 4 x 100m, 4 x 400m, 4 x 200m, 4 x 800m, 4 x 1 míle, agus ar aghaidh.
* Reathaíocht bóthair: Rásaí a thosaíonn ar bhóthar oscailte, agus a críochnaíonn ar an raon. 5km, 10km, leath-mharatón, maratón, thar 15cm, 10 míle (16km), 20km, agus 20 míle (32km).

## Coimhlintí faiche
### Caitheamh
thumb|280px|Ag caitheamh an gha
* Cur meáchan
* Caitheamh an oird
* Caitheamh an gha (nó caitheamh na sleá)
* Caitheamh an diosca (nó caitheamh na teisce)

### Léim
* Léim ard
* Léim chuaille
* Léim fhada
* Léim thriarach

## Comhchoimlintí
* Peinteatlan
* Heaptatlan
* Deacatlan

Catagóir:Spóirt Oilimpeacha
Catagóir:Spórt
Éamon Mac Giollamóir

Is polaiteoir Éireannach é **Eamon Gilmore** nó **Éamon Mac Giollamóir** (24 Aibreán 1955 a rugadh é), a bhí ina cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre idir  2007 agus 2014. Is Teachta Dála é ar son Dhún Laoghaire sa Dáil ó 1989. Sa bhliain 2011 ceapadh é mar hTánaiste agus Aire Gnóthaí Eachtracha. 

D'fhógair Gilmore ar an 26 Bealtaine 2014 go raibh ag éirí as a phost mar cheannaire an pháirtí agus go mbeadh sé ag éirí as ról an Tánaiste ar an 4 Iúil 2014 tar éis gur éirigh go dona lena pháirtí sna toghcháin áitiúla agus Eorpacha.
clé|mion|circa 2002
clé|mion|2014

## Saol
Rugadh Éamon Mac Giollamóir ar an 24 Aibreán 1955 sa Chealtrach, Contae na Gaillimhe. Fuair sé a chuid oideachais meánscoile i gColáiste Ghearrbhaile, Béal Átha na Sluaighe agus ina dhiaidh sin d'fhreastail sé ar Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, áit ar chaith sé bliain mar Uachtarán Aontais na Mac Léinn.  

Bhí sé ina Uachtarán ar Aontas na Mac Léinn in Éirinn ó 1976 go 1978. Ag an am sin, bhí a ainm luaite le Sinn Féin Oifigiúil. D’oibrigh sé mar oifigeach ar Cheardchumann Oibrithe Iompair sna 1980idí. 
[clé|mion|2017 sa [An Cholóim|Cholóim ]]
Sa bhliain 1985, toghadh Mac Giollamóir mar chomhalta ar Chomhairle Contae Bhaile Átha Cliath. Toghadh é do Dháil Éireann den chéad uair in olltoghchán na bliana 1989 agus atoghadh é i ngach olltoghchán go dtí 2011. 

Idir 1994 agus 1997 ba Aire Stáit é ag Roinn na Mara. Ó 1992 ba bhall den Daonlathas Clé é go dtí gur nascadh an páirtí sin le Páirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1999. Nuair a d'éirigh Pat Rabbitte as ceannaireacht an pháirtí i mí Lúnasa 2007, d'fhógair Mac Giollamóir go mbeadh sé ina iarrthóir don cheannaireacht. Fuair sé tacaíocht fhorleathan taobh istigh den pháirtí agus fógraíodh ina cheannaire é d'aon ghuth ar an 6 Meán Fómhair gan ballóid ar bith.

Níor ghlac sé páirt in Olltoghchán 2016.

D'éirigh sé ina Thoscaire Speisialta AE do Phróiseas na Síochána sa Cholóim in 2015.  Bronnadh Céim Dhochtúireachta le Dlíthe *(honoris causa)* ar Gilmore in 2016.
## Féach freisin

* Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún Laoghaire
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin pearsanta Mhic Giollamóir
* Stair thoghchánaíochta Mhic Giollamóir 

Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Tánaistí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Daoine beo
Tom O'Sullivan

Iar-pheileadóir is ea **Tom O'Sullivan**. As Contae Chiarraí dó. D'imir sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí. Is garda síochána é.

O'Sullivan, Tom
O'Sullivan, Tom
Diarmuid Ó Murchú

Iar-pheileadóir is ea **Diarmuid Ó Murchú** (Béarla: Diarmuid Murphy). As an Daingean i gContae Chiarraí dó. D'imir sé mar chúl báire le Ciarraí agus a chumann áitiúil, CLG Daingean Uí Chúis.

D'éirigh sé as an imirt tar éis dó a bheith ar fhoireann rathúil Chiarraí a bhain Craobh na hÉireann amach sa bhliain 2009. Bronnadh a thríú duais All-Star air mar aitheantas chomh maith.

Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Killian Young

Peileadóir is ea **Killian Young**. As Contae Chiarraí dó. Rugadh é sa bhliain 1987. Imríonn sé le Ciarraí agus bronnadh an gradam *Óg-imreoir na Bliana* air sa bhliain 2007.

Young, Killian
Young, Killian
Aodhán Ó Mathúna

Peileadóir is ea **Aodhán Ó Mathúna** (Béarla: *Aidan O'Mahony*) a rugadh ar an 6 Lúnasa 1982. As Contae Chiarraí dó. D'imir sé le foireann Chiarraí. Ghlac Ó Mathúna páirt sa chéad sraith *[[Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)|Dancing with the Stars]]* sa bhliain 2017. Bhuaigh sé an chomórtas le Valeria Milova.

clé|250px|mion|Aidan O'Mahony (ar chlé).

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Pádraig Reidy

Peileadóir is ea **Pádraig Reidy**. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí

Reidy, Pádraig
Reidy, Pádraig
Cairbre

Sráidbhaile beag Éireannach é **Cairbre** (Béarla: *Carbury*, ach uaireanta feictear "Carbery" chomh maith), atá suite in iarthuaisceart Chontae Chill Dara, ar an mbóthar R402 idir an Bóthar Buí agus Éadan Doire, gar don teorainn le Contae Uíbh Fhailí. 

## Stair
Tá fianaise scríofa ann de lonnaíocht sa cheantar ó na laethanta págánacha i leith. Ar Sidh Nechtain a bhí an lonnaíocht seo dírithe, nó Cnoc Chairbre mar a thugtar inniu air. File iomráiteach a bhí ina Rí Laighean a bhí i Nechtain, agus thóg seisean daingean gar do mullach an chnoic. Tá tobar naofa ag bun an chnoic chomh maith atá mar fhoinse na Bóinne. Nuair a leag an Chríostaíocht cos sa tír den chéad uair, thugadar Tobar na Tríonóide air, an leagan atá i bhfeidhm ó shin i leith. 

## Naisc sheachtracha
* **Seanachas ó Chairbre 1**, Seán Ó Cróinín a thóg síos, Donncha Ó Cróinín a chuir in eagar.
Comhairle Bhéaloideas Éireann 1985. ISBN 0-901120-90-1,lch 660. https://www.jstor.org/stable/20522294

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Oíche Chiúin

Cumadh an t-amhrán naofa Nollag, ***Oíche Chiúin*** () ag an teagascóir agus orgánaí Franz Gruber agus an cléireach Joseph Mohr. Casadh é don chéad uair ar 24 Nollaig 1818 in eaglais naomh Nioclás in Oberndorf in Salzburg san Ostair. Is é ceann de na hamhráin naofa Nollag is aitheanta ar domhan é. 

## Liricí
Is iad na focail (as Gaeilge) ná:
:Oíche chiúin, oíche Mhic Dé,
:Cách ina suan dís araon,
:Dís is dílse 'faire le spéis,
:Naoín beag gnaoigheal ceananntais caomh,
:Críost, 'na chodhladh go séimh,
:Críost, 'na chodhladh go séimh.

:Oíche chiúin, oíche Mhic Dé,
:Aoirí ar dtús chuala 'n scéal,
:Allelúia aingeal ag glaoch.
:Cantain suairc i ngar is i gcéin,
:Críost an Slánaitheoir Féin,
:Críost an Slánaitheoir Féin.

:Oíche chiúin, oíche Mhic Dé,
:Mac Dé bhí, gáire a bhéil,
:Tuar dá rá 's dá lán-chur i gcéill,
:Ann gur tháinig tráth chinn a tséin,
:Críost a theacht ar an saol,
:Críost a theacht ar an saol.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Oíche Chiúin Youtube

Catagóir:An Nollaig
Catagóir:Carúil Nollag
Catagóir:Amhráin Ghaeilge
Catagóir:Carúil Nollag i nGaeilge
Marc Ó Sé

Peileadóir is ea **Marc Ó Sé**. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le foireann an chontae agus lena chlub, An Ghaeltacht. Ba pheileadóirí clúiteacha iad a uncail Páidí agus a dheartháir Darragh. Tá deartháir eile, Tomás, ag imirt le foireann an chontae fós.

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Déaglán Ó Súilleabháin

Peileadóir is ea **Déaglán Ó Súilleabháin** (Béarla: *Declan O'Sullivan*). As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé ina thosaí le Contae Chiarraí agus a chlub Piarsaigh na Dromoda. Tá gradaim All-Star buaite aige faoi dhó, agus b'eisean captaen na foirne nuair a bhuaigh Ciarraí an Chraobh sna blianta 2006 agus 2007. 

Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Paul Galvin

Peileadóir is ea **Pól Ó Gealbháin** (Béarla: *Paul Galvin*), a rugadh ar an 15 Feabhra 1980. As Contae Chiarraí dó, d'imir sé le foireann Chiarraí, agus bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann don bhliain 2008.

Imríonn sé iomáint lena chlub chomh maith.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Iománaithe Chiarraí
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Ciarán Mac Donnchaidh

Is peileadóir é **Ciarán Mac Donnchaidh.** (Béarla: *Kieran Donaghy*) Rugadh ar an 1ú Márta 1983 i gContae Chiarraí  é. D'imir sé le foireann Peil Ghaelach Chiarraí ó 2004-2018. Is é Aibhistín de Staic a chlub áitiúil i dTrá Lí. Bhuaigh Ciarán Mac Donnchaidh ceithre bhuinn Craobh Peile Sinsearach Uile-Éireann, ocht gCraobhchomórtais Mumhan agus trí theideal Náisiúnta Sraith le Ciarraí. Fuair sé trí Gradaim Réaltaí freisin.

## Teaghlaigh
B'as Tír Eoghain dá athair agus as Trá Lí dá mháthair. Bhí caidreamh achrannach aige lena athair. Scar a thuismitheoirí nuair a bhí sé óg. Ba altra san ospidéal áitiúil í a mháthair.

In Eanáir 2013, Phós sé a chailín fadtéarmach Hilary Stephenson i gCoireán, Contae Chiarraí. Déag a sheanmháthair sa bhliain 2015 duine a bhí mar mháthair eile air.

## Luathshaol
Cheannaigh a athair capall ar a dtugtar Palo. Bhí suim ag Ciarán agus a athair sna capaill. Bhí a dhaid tugtha don ghealltóireacht ar na capaill. Dhíol a athair Oliver a chapall chun fiacha cearrbhachais a ghlanadh.

Nuair a bhí sé aon bhliain déag d'aois, d'fhuadaigh a athair é agus a mháthair ar obair san ospidéal agus thóg sé ar siúl é go Tír Eoghain. Thug na gardaí ar ais go Ciarraí é.

Thugadh a athair cuairt ar Chiarán agus ar a dheirfiúr agus a dheartháir chuile Shatharn. D'fhill a athair ar Thír Eoghan agus Ciarán in aois a sé bliana déag.   

Bhí post aige i dtús i Supermacs.

## Saol Pearsanta
Tá sé ag streachailt le disléicse I rith a shaol ar fad. B'shin an chúis  gur fhág sé a phost sa bhanc.

## Gairme Spóirt

Ar dtús, d'imir Ciarán do na mhionaoisigh Chiarraí agus tar éis sin d'imir sé le Ciarraí faoi 21.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Eoin Brosnan

Peileadóir Ciarraíoch is ea **Eoin Brosnan**. As Cill Airne dó. D'imir sé caid le sinsir an chontae mar thosaí ó 2000 go 2009. Is aturnae cáilithe é.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Colm Cúipéir

Peileadóir is ea **Colm Cúipéir** (Béarla: *Colm "Gooch" Cooper*) a rugadh ar an 3 Meitheamh 1983. Is as Contae Chiarraí é. Imríonn sé le foireann Chiarraí. Tugtar "Gooch" air mar leasainm.

## Saol
Thosaigh Cooper ag imirt le foireann Chiarraí sa bhliain 2002, agus bhuaigh se gradam All-Star an bhliain sin. Bhuaigh “Gooch” corn na hÉireann don chéad uair sa bhliain 2004 agus bronnadh All-Star air arís. Chaill Ciarraí an cluiche ceannais an bhliain ina dhiaidh sin ach in ainneoin sin fuair Cooper gradam All-Star.

Bhuaigh Ciarraí ar Mhaigh Eo i gcluiche ceannais 2006. Sa bhliain 2007, bhuaigh siad craobh na hÉireann arís agus b'All-Star é Cooper. D'imir siad sa chluiche ceannais don chúigiú bliain as a chéile sa bhliain 2008 ach bhuaigh Tír Eoghain orthu. 

Sa bhliain 2009, ní raibh Cooper ag imirt ag barr a réime ag tús na bliana. Bhí sé réasúnta ciúin sna cluichí i gCraobh na Mumhan, agus ansin fágadh seisean agus Tomás Ó Sé ar an taobhlíne don chluiche in aghaidh Aontroma. Tháinig sé chun solais gurb é pionóis a bhí i gceist, ós rud é go raibh an bheirt acu amach ar an ól tar éis chluiche amháin eile. Mar sin féin, seoladh chun pháirc é níos déanaí sa chluiche, áfach, agus bhí páirt lárnach aige i mbua na Ríochta ar an lá seo. Bhí an chuma ar an scéal go raibh ceacht foghlamtha ag Cooper, agus chruthaigh sé an méid sin le taispeántas thar barr in aghaidh Bhaile Átha Cliath sa chéad chluiche eile. D'aimsigh sé cúl cinniúnach go luath ar an lá seo, agus chríochnaigh sé an cluiche le 1-08. Bhí bua ollmhór ag an Ríocht, le seacht gcúilín déag le spáráil i ndeireadh na dála.

## Tagairtí

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Bryan Sheehan

Peileadóir is ea **Bryan Sheehan**. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí

Sheehan, Bryan
Sheehan, Bryan
Darragh Ó Sé

Peileadóir is ea **Darragh Ó Sé**, a rugadh ar an 1 Aibreán 1975. As Contae Chiarraí dó agus is ceantálaí é ó thaobh ghairm de. Imríonn sé lena chlub, an Ghaeltacht, agus d'imir sé le foireann Chiarraí idir 1994 agus 2009. Imreoirí mór agus láidir atá ann, d'éirigh sé as an imirt idirchontae agus é fós ag barr an spóirt, agus é ag imirt a chluiche deireanach i gcluiche ceannais na bliana 2009 sa bhua in éadan Chorcaí. Tá níos mó cluichí imeartha aige sa chraobh ná aon pheileadóir eile riamh. Bronnadh gradaim All-Star air trí uaire, cé nár bhain sé an gradam úd Peileadóir na Bliana amach riamh. 

Ag tús na bliana 2010, bhí caint agus ráflaí sna meáin nach mbeidh Ó Sé ag filleadh ar an bhfoireann, ach bhí sé amhlaidh sa bhliain 2009 chomh maith agus tháinig sé ar ais. Agus é faoi agallamh le Dara Ó Cinnéide ar Raidió na Gaeltachta ar an 17 Feabhra 2010, scaoil Ó Sé an nuacht go raibh sé ag éirí as chun níos mó ama a chaitheamh lena chlann. D'admhaigh sé nach mbeidh sé furasta a bheith ag féachaint ar chúrsaí mar chuid de lucht leanta na foirne sna cluichí móra, ach dhearbhaigh sé go bhfuil an-mhuinín agus meas aige sna pheileadóirí óga atá ag teacht i gcomharbacht air. Fuair sé ardmholadh ó laoch Chiarraí Jack Ó Sé a dúirt go raibh an-mheas aige air, agus gur ambasadóir a bhí ann do Chiarraí ar feadh sé bliana déag.

Nia an iar-imreora Páidí Ó Sé atá ann, agus imríonn a dheartháireacha Tomás agus Marc sna foirne chéanna.

## Tagairtí

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Seán O'Sullivan

Peileadóir is ea **Seán Bán O'Sullivan**. As an gCromán i gContae Chiarraí dó. Ghnóthaigh sé boinn uile-Éireann mar thosaí le sinsir an chontae sna blianta 2006, 2007 agus 2009.

Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine beo
Darran O'Sullivan

Peileadóir is ea **Darran O'Sullivan**. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le foireann peile an chontae. Bhí an Súilleabhánach ina chaptaen ar an bhfoireann nuair a bhaineadar Craobh na hÉireann sa bhliain 2009.

O'Sullivan,Darran
O'Sullivan, Darran
Ronan Hussey

Peileadóir is ea **Ronan Hussey**. As Contae Chiarraí dó. Bhíodh sé ag imirt le CLG Coiste Chontae Chiarraí, agus imríonn sé lena chlub fós, is é sin CLG An tSnaidhm.

Hussey, Hussey
Hussey, Ronan
Donnacha Walsh

Peileadóir is ea **Donnacha Walsh** a rugadh ar 3 Iúil 1984 i dTrá Lí i gContae Chiarraí.  Imríonn sé le CLG Coiste Chontae Chiarraí agus le Cumann Peile Réalt na Mara, an Cromán.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine beo
Tomás Breathnach (peileadóir)

Fear spóirt Éíreannach is ea **Tomás Breathnach** (Béarla: *Tommy Walsh*). As Trá Lí i gContae Chiarraí dó. Tar éis dó bonn caide uile-Éireann a ghnóthú le sinsir Chiarraí sa bhliain 2009, d'aistrigh se go Melbourne chun imirt le foireann peile Astrálaí St Kilda.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Airciméidéas

Matamaiticeoir agus fisiceoir agus innealtóir agus aireagóir agus réalteolaí Gréagach ab ea **Airciméidéas [[Sioracús, an tSicil|Shioracús]]** (Gréigis: Ἀρχιμήδης, traslitriú: *Arkhimḗdēs*) (t. 287 RC – t. 212 RC). Cé nach bhfuil sonraí a shaoil an-soiléir, meastar go bhfuil sé ar dhuine de na h-eolaithe is mó sa tseaniarsma clasaiceach riamh. I measc na forbairtí a rinne sé i bhfisic ná bunú an hidreastatachas agus prionsabal an luamháin a mhíniú.

An scéilín is cáiliúla a insítear faoi Airciméidéas ná an lá a chum sé modh nua chun rud le cruth neamhrialta a thomais. Léim sé amach as an bhfolcadh ina raibh sé suite, agus rith sé amach lomnocht ar an tsráid ag scairteadh "Iúiríce!" (Gréigis: "εύρηκα!"), "Tá sé faighte agam!").

Catagóir:Daoine a rugadh i 287 RC
Catagóir:Básanna i 212 RC
Catagóir:Fisiceoirí
Catagóir:Innealtóirí
Nikolai Lobachevsky

clé|mion|Модель Клейна геометрии Лобачевского
mion|roimh 1843|clé

Ba mhatamaiticeoir iomráiteach Rúiseach é **Nikolai Ivanovich Lobachevsky** (Rúisis: Никола́й Ива́нович Лобаче́вский) (1 Nollaig, 1792 – 24 Feabhra, 1856). 

Na h-éachtaí is tábhachtaí a bhain sé amach ina chuid oibre ná forbairt na geoiméadrachta neamh-Eoiclídeach agus an modh Dandelin-Gräffe.

Críochnaíodh a mhórshaothar, *Geometriya,* sa bhliain 1823, ach níor fhoilsíodh é ina fhoirm ceart go dtí an bhliain 1909, tamall fada tar éis a bháis. Leabhair eile a scríobh sé ná *New Foundations of Geometry* (1835-1838), *Geometrical Investigations on the Theory of Parallels* (1840) agus *Pangeometry* (1855).

Bhí Lobachevsky pósta le Varvara Alexivna Moisieva, agus bhí seachtar clainne acu.
## Tagairtí

Catagóir:Matamaiticeoirí Rúiseacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1792
Catagóir:Básanna i 1856
Akureyri

Is í **Akureyri** (nó *Akureyrarkaupstaður*) an dara cathair is mó i bPoblacht na hÍoslainne. Is í príomhchathair an réigiúin Norðurland eystra, agus tá 17,304 duine ina gcónaí ann.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Akureyri - Öll Lífsins Gæði (Suíomh oifigiúil)
* Akureyrarstofa (Turasóireacht) 

Catagóir:Cathracha san Íoslainn
Lou Macari

Iar-imreoir sacair é **Luigi "Lou" Macari**, a rugadh in Albain ar 7 Meitheamh 1949 do thuismitheoirí Iodálacha. D'imir sé le Celtic ó 1970 go 1973. D'imir sé le Manchester United ón bhliain 1973 go dtí an bhliain 1984. Bhí sé ina bhainisteoir ar roinnt clubanna fosta. D'oibrigh sé mar bhainisteoir ar Swindon Town ó 1984 go 1989, ar West Ham United ón séasúr 1989/1990 agus ar Birmingham City i 1991. Bhí sé ina bhainisteoir ar Stoke City ó 1991 go 1993. Bhí sé ina bhainisteoir ar Celtic ón séasúr 1993/1994. D'oibrigh sé le Stoke City arís ó 1994 go 1997 agus le Huddersfield Town ó 2000 go 2002.

Catagóir:Daoine Albanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Frank O'Farrell

Imreoir agus traenálaí sacair ab ea **Frank O'Farrell** (rugadh i gCorcaigh ar an 9 Deireadh Fómhair 1927 é). D'oibrigh sé ina thraenálaí le Weymouth, Torquay United, Leicester City, Manchester United, Cardiff City, foireann náisiúnta na hIaráine, agus le Al-Shaab (in Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha). Fuair sé bás ar an 6 Márta 2022.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Ríkisútvarpið

Is é **Ríkisútvarpið** (**RÚV**) craoltóir stáit náisiúnta na hÍoslainne. Cuireann sé an stáisiún teilifíse Sjónvarpið (*An Teilifís*), agus na stáisiúin raidió Rás 1 (*Bealach 1*) agus Rás 2 (*Bealach 2*) ar fáil. Bunaíodh é ar an 20 Nollaig 1930, agus tá ceanncheathrú i Réicivíc aige.

## Naisc sheachtracha
* RÚV - Suíomh oifigiúil

Catagóir:Cultúr na hÍoslainne
Catagóir:Stáisiúin teilifíse
Catagóir:Stáisiúin teilifíse Íoslannach
Emmanuel Adebayor

Is imreoir sacair é Emmanuel Adebayor (r.26 Feabhra, 1984 i Lomé, Tóga). Imríonn sé faoi láthair le Tottenham Hotspur FC. D'imir sé le FC Metz, AS Monaco agus Manchester City FC roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí Phríomhroinn Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Cesc Fàbregas

Is imreoir sacair é **Francesc "Cesc" Fàbregas Soler** (rugadh 4 Bealtaine 1987, An Chatalóin, An Spáinn). Tá sé ag imirt faoi láthair le Chelsea F.C. Bhuaigh sé an PFA Young Player Of The Year i mBealtaine 2008.

## Beathaisnéis

Rugadh Francesc "Cesc" Fàbregas i Soler ar an 4ú lá de mhí meitheamh 1987. Imríonn sé leis an gclub Chelsea i Sasana. Is peileadóir profisúinta é agus imríonn sé i lár na páirce. Geansaí uimhir a ceathair a chaitheann sé. Is peileadóir cumasach agus cruthaitheach é Fabregas agus tá sé lán le tallann. Is é captaen na foirne é agus is imreoir spreagúil agus tábhachtach é don fhoireann.

Thosaigh Fabregas ag imirt sacair leis an bhfoireann áitiúil. Chonaic na daoine ó Barcelona é ag imirt agus bhí a fhios acu go mbíodh sé imreoir feabhas as seo amach. D’imir sé lena foirne óga i mBarcelona go dtí an bhliain 2003. Ansin thug Arsene Wenger tairiscint do chun tar ar Sasna agus imir leis an cumann Arsenal. Tháinig sé go Sasna nuair a bhí sé sé bliana déag d’aois agus thosaigh sé saol nua i dtír cogríche.

Tá dhá céad seachtó cluichí imirhe aige le Arsenal go dtí seo. San am sin tá daichead sé cúl faighe aige agus ochtó sé cúnta don cúl aige. Nuair a chuaigh Thierry Henry go Barcelona sa bhliain 2007 thóg Fabregas an brú ar a gualainn mar an príomhimreoir sa cumann.

Is as an Spainn é agus maidir le sin imríonn sé leis a fhoireann náisúinta. Tá a lán tallann sa Spáinn anois agus da bhrí le sin níl áit sa foireann le haghaidh Fabregas. Ach, i rith an Corn an Domhan san Aifric Theas bhí páirt ríthábhachtach aige mar ionad. Mar shampla, sa chluiche ceannais tháinig sé as an mbinse agus thug sé an cúnta go Iniesta agus bhuaigh Spáinn an corn is mó sa domhain.

I rith an samhraidh 2010 bhí tuairimíocht dhian go rachadh sé abhaile go Barcelona chum imirt leis an bhfoireann is mó sa domhain. Deirtear go raibh tairiscint de £30 milliún ó Barcelona chun Fabregas a ceannaigh ach d’eitigh Arsenal an tairiscint sin. Ach fós tá tuairimíocht ann go mbogaigh sí i 2011. Ach go dtí an lá seo is imroeir Arsenal é.

I mí an Iúil an samhradh seo, nuair a bhí an fhoireann Spáinneach ar an stáitse i Maidrid ag taispeáint corn an domhain agus go tobann rug cúpla imroeirí greim ar Fabregas agus bhí ar geansaí Barcelona a caitheamh. Dúirt a lán daoine gur chaith sé imirt le Barcelona tar éis an eachtra sin.

Is tallann mór é Fabregas agus tá a lán daoine sásta go imríonn sé le Arsenal fós. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Baile an Mhóta

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Baile an Mhóta** air:
* Baile an Mhóta, Contae an Chláir: baile fearainn i gContae an Chláir
* Baile an Mhóta, Contae Bhaile Átha Cliath: dúiche i gContae Bhaile Átha Cliath
* Baile an Mhóta, Contae Chill Mhantáin: baile fearainn i gContae Chill Mhantáin
* Baile an Mhóta, Contae na Mí: baile fearainn i gContae na Mí
* Baile an Mhóta, Contae Phort Láirge: baile fearainn i gContae Phort Láirge
* Baile an Mhóta, Contae Shligigh: baile fearainn, toghroinn, agus baile i gContae Shligigh

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Saludos Amigos

Scannán de chuid Disney ón bhliain 1943 is ea ***Saludos Amigos***. Bhí Lee Blair, Mary Blair, Pinto Colvig, Walt Disney, Norman Ferguson, Frank Graham, Clarence Nash, José Oliviera, Fred Shields, agus Frank Thomas páirteach ann.

## Carachtair
* Lee Blair - féin
* Mary Blair - féin
* Pinto Colvig - Goofy
* Walt Disney - féin
* Norman Ferguson - féin
* Frank Graham - féin
* Clarence Nash - Donald Duck
* José Oliveira - José Carioca
* Fred Shields - Tráchtaire
* Frank Thomas - féin

## Féach freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Naisc sheachtracha
* IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1943
Catagóir:Scannáin beochana 1943
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Daniel Radcliffe

Aisteoir Sasanach is ea **Daniel Jacob Radcliffe** (23 Iúil 1989 a rugadh é)

## Scannáin

* The Tailor of Panama (2001)
* Harry Potter and the Philosopher's Stone (2001)
* Harry Potter and the Chamber of Secrets (2002)
* Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (2004)
* Harry Potter and the Goblet of Fire (2005)
* Harry Potter and the Order of the Phoenix (2007)
* December Boys (2007)
* Harry Potter and the Half-Blood Prince (2008)
* Journey (2009)
* Harry Potter and the Deathly Hallows Part I (2010)
* Harry Potter and the Deathly Hallows Part II (2011)
* The Woman in Black (2012)
* Kill Your Darlings (2013)
* The F Word (2013)
* Horns (2013)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin oifigiúil Daniel Radcliffe

Radcliffe, Daniel
Radcliffe, Daniel
Catagóir:Daoine beo
Orlando Bloom

Is aisteoir Sasanach é **Orlando Jonathan Blanchard Bloom** (ar 13 Eanáir 1977 a rugadh é).

## Scannáin

## Tagairtí

Bloom, Orlando
Bloom, Orlando
Catagóir:Daoine beo
Sveriges Television

Is é **Sveriges Television** (**SVT**, ) craoltóir stáit náisiúnta na Sualainne. Bunaíodh é ar an 1 Iúil, 1979, agus tá ceanncheathrú i Stócólm aige.

## Stáisiúin
* SVT1
* SVT2
* SVT24
* Barnkanalen
* Kunskapskanalen
* SVT Extra
* SVT HD
* SVT Europa

## Naisc sheachtracha

* SVT - Suíomh oifigiúil

Catagóir:An tSualainn
Catagóir:Teilifís
Norsk rikskringkasting

Is é **Norsk rikskringkasting** (**NRK**) craoltóir stáit náisiúnta na hIorua. Bunaíodh é i 1924, agus tá ceanncheathrú i Osló aige.

## Stáisiúin
### Teilifís
* NRK1
** NRK1 Tegnspråk
* NRK2
* NRK3
* NRK Super
* NRK Norway

### Raidió
* NRK P1 
* NRK P2
* NRK P3
* NRK mP3
* NRK Klassisk
* NRK Alltid nyheter
* NRK Folkemusikk
* NRK Jazz
* NRK Stortinget
* NRK Sport
* NRK Super
* NRK Gull
* NRK Båtvær
* NRK Sámi Radio
* NRK P1 Oslofjord
* NRK 5.1

## Naisc sheachtracha
* NRK - Suíomh oifigiúil

Catagóir:Stáisiúin teilifíse
Catagóir:Stáisiúin teilifíse Ioruach
Samsung Tocco

Sheol Samsung an fón, **Samsung Tocco** (**F480)** i mí Iúil na bliana 2008. Ba é an Tocco an chéad fhón póca a cuireadh in oiriúint don Ghaeilge. Bhí fógartha ag an gcomhlacht go mbeadh gléas tuarthéacs don Ghaeilge ar an bhfón agus go mbeifí in ann seirbhísí uile an fhóin a úsáid trí Ghaeilge. Seoladh é ar 2 Iúil 2008. Is é an chiall a bhí leis an bhfocal 'Tocco', ná 'Tadhall' nó 'Teagmháil' as Iodáilis.

## Gnéithe
Bhí scáileán tadhaill ag an bhfón chomh maith le ceamara agus raidió.

## Cruthú an leagain Ghaeilge

Dar leis an gcomhlacht Samsung, thóg sé cúig mhí orthu an tseirbhís tuarthéacs a chur i bhfeidhm ar an bhfón nua. Bhí 44,000 focal Gaeilge mar chuid den acmhainn Ghaeilge ann agus bhí tacaíocht ann do 11 theanga eile, in éineacht leis an nGaeilge. Ba é an comhlacht *Nuance*, a d'aistrigh an bogearra tuarthéasc T9 go Gaeilge, le cabhair ó Fhoras na Gaeilge.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin ''Samsung''
* Alt gearr san ''Irish Times'' faoin bhfón nua 
* Alt in ''Foinse'' faoin Samsung Tocco

Catagóir:Fóin Póca
Catagóir:Teicneolaíocht oiriúnaithe don Ghaeilge
Catagóir:Stair na Gaeilge