open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stáisiún Dhromad

Is stáisiún de chuid Iarnród Éireann suite i nDromad i gContae Liatroma é **Stáisiún Dhromad**.

Catagóir:Contae Liatroma
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Liatroma
Stáisiún an Longfoirt

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite sa Longfort i gContae an Longfoirt é **Stáisiún an Longfoirt**. Osclaíodh an stáisiún ar 8 Samhain 1855.

Catagóir:Contae an Longfoirt
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Longfort
Stáisiún Bhaile Brigín

Is stáisiún iarnróid de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile Brigín i gContae Bhaile Átha Cliath é **Stáisiún Bhaile Brigín**.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath
Stáisiún na Sceirí

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite sna Sceirí i gContae Bhaile Átha Cliath é **Stáisiún na Sceirí**. Osclaíodh é ar 25 Bealtaine 1844.
## Féach freisin

* Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath
Stáisiún an Mhuilinn Chearr

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite sa Mhuileann gCearr i gContae na hIarmhí é **Stáisiún an Mhuilinn Chearr**.

Catagóir:An Muileann gCearr
Catagóir:Contae na hIarmhí
Catagóir:Stáisiúin iarnróid in Iarmhí
Stáisiún Ollpháirc M3

Is stáisiún suite i gContae na Mí é **Stáisiún Ollpháirc M3**.

Catagóir:Contae na Mí
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gContae na Mí
Stáisiún Dhún Búinne

Is stáisiún de chuid Iarnród Éireann suite i nDún Búinne i gContae na Mí é **Stáisiún Dhún Búinne**.

Catagóir:Contae na Mí
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gContae na Mí
Stáisiún Chill Choca

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCill Choca i gContae Chill Dara é **Stáisiún Chill Choca**. Tá sé ar an líne idir Sligeach agus Baile Átha Cliath, agus traenacha ag stopadh aige ar sheirbhísí Sligeach-Baile Átha Cliath agus Longfort-Baile Átha Cliath.

Catagóir:Contae Chill Dara
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCill Dara
Stáisiún Léim an Bhradáin Confaí

Is stáisiún traenach suite i gContae Chill Dara é **Stáisiún Léim an Bhradáin Confaí**. Osclaíodh an stáisiún ar 2 Iúil 1990.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Dara
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCill Dara
Ionghabháil Texas

Is éard is **Ionghabháil Texas** ann ná corprú Phoblacht Texas i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 1845, agus glacadh isteach í mar an 28ú stáit ar 29 Nollaig, 1845.

D'fhógair Poblacht Texas a neamhspleáchas ó Phoblacht Mheicsiceo ar an 2 Márta, 1836. Ag an am sin bhí an chuid is mó de dhaonra Texas ar son  ionghabháil na Poblachta ag na Stáit Aontaithe. Bhí ceannaireacht an dá pháirtí polaitíochta  mór, an páirtí Daonlathach agus na Fuigeanna, ina gcoinne, mar gur mheas siad go raibh a lán daorsheilbhe ann sa réigiún, rud a chuirfeadh isteach ar aeráid so-ghalaithe pholaitiúil na linne sin, agus conspóidí sa Chomhdháil faoi ar son - agus frith-sclábhaíocht  ag dul ar aghaidh . Ina theannta sin, ba mhian leo cogadh le Meicsiceo a sheachaint, rialtas a dhiúltaigh aitheantas a thabhairt do fhlaitheas a cúige ceannairceach sa tuaisceart. Agus eacnamaíoch an Chúige ag laghdú sna luath 1840í, d'eagraigh Uachtarán Phoblacht Texas, Sam Houston, cainteanna le Meicsiceo chun iniúchadh a dhéanamh ar an bhféidearthacht aitheantas oifigiúil a fháil maidir le neamhspleáchas a bhaint amach, le Rialtas na Breataine Móire ag déanamh idirghabháil eatarthu.

## Nótaí
Stáisiún Mhóta

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i Móta Gráinne Óige i gContae na Gaillimhe é **Stáisiún Mhóta**.

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i nGaillimh
Stáisiún Chlóirthigh

Is stáisiún de chuid Iarnród Éireann suite i gClóirtheach i gContae Uíbh Fhailí é **Stáisiún Chlóirthigh**.

Catagóir:Contae Uíbh Fhailí
Catagóir:Stáisiúin iarnróid in Uíbh Fhailí
Stáisiún Bhéal Átha na Slua

Stáisiún iarnróid i mBéal Átha na Sluaighe, Co. na Gaillimhe, is ea **stáisiún iarnróid Bhéal Átha na Sluaighe** (Béarla: ***Ballinasloe railway station***). Is é Iarnród Éireann (IÉ) a oibríonn é. Is foirgneamh breá stíl maorga Tudor é an stáisiún iarnróid seo, a osclaíodh i 1851, agus é deartha ag George Wilkinson.

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i nGaillimh
Stáisiún Bhóthar Lansdún

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile Átha Cliath i gContae Bhaile Átha Cliath in aice le staid Bhóthar Lansdún  é **Stáisiún Bhóthar Lansdún**.

## Féach freisin

* Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath
Stáisiún Chuas an Ghainimh agus Ghlas Tuathail

Is stáisiún iarnróid de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCuas an Ghainimh i gContae Bhaile Átha Cliath é **Stáisiún Chuas an Ghainimh agus Glas Tuathail**.

## Féach freisin

* Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath
Stáisiún an Chóibh

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite sa gCóbh i gContae Chorcaí é **Stáisiún an Chóibh**.

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCorcaigh
Stáisiún na Rátha Móire

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite sa Ráth Mhór i gContae Chiarraí é **Stáisiún na Rátha Móire**.

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCiarraí
Stáisiún Charraig na Siúire

Is stáisiún iarnróid de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCarraig na Siúire i gContae Thiobraid Árann é **Stáisiún Charraig na Siúire**.

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i dTiobraid Árann
Stáisiún Bhaile an Droichid

Ba stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile an Droichid i gContae Loch Garman é **Stáisiún Bhaile an Droichid** (Béarla: *Bridgetown Station*). Osclaíodh an stáisiún sa bhliain 1906 agus dúnadh é sa bhliain 2010. Cuirtear caoi ar an stáisiún go fóill.

Catagóir:Contae Loch Garman
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Loch Garman
Stáisiún Thrá Lí

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann suite i dTrá Lí i gContae Chiarraí é **Stáisiún Thrá Lí**.

Catagóir:Trá Lí
Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCiarraí
Stáisiún Thrá Ros Láir

Is stáisiún suite i gContae Loch Garman é **Stáisiún Thrá Ros Láir**.

Catagóir:Contae Loch Garman
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Loch Garman
Stáisiún Uí Annracháin, Loch Garman

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann suite i Loch Garman é **Stáisiún Loch Garman** (nó **Stáisiún Uí Annracháin**).

Catagóir:Contae Loch Garman
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Loch Garman
Stáisiún Bhaile Mhic Andáin

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile Mhic Andáin i gContae Chill Chainnigh é **Stáisiún Bhaile Mhic Andáin**.

Catagóir:Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCill Chainnigh
Stáisiún Luimnigh

Is stáisiún de chuid Iarnród Éireann suite i Luimneach i gContae Luimnigh é **Stáisiún Luimnigh**.

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Luimneach
Stáisiún Mhuine Bheag

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann, atá suite i Muine Bheag i gContae Cheatharlach, é **Stáisiún Mhuine Bheag**.

D’oscail an stáisiún traenach ar an 24 Iúil 1848 le linn An Gorta Mór

## Tagairtí

Catagóir:Contae Cheatharlach
Catagóir:Iarnród Éireann
Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Stáisiún Dhroichead Abhann Ó gCearnaigh

Is stáisiún iarnróid de chuid Iarnród Éireann atá suite i nDroichead Abhann Ó gCearnaigh i gContae an Chláir é **Stáisiún Dhroichead Abhann Ó gCearnaigh**.

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gClár
Stáisiún Chnocán an Éin Fhinn

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCnocán an Éin Fhinn i gContae Thiobraid Árann é **Stáisiún Chnocán an Éin Fhinn**.

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i dTiobraid Árann
Stáisiún Cheatharlach

Is stáisiún suite i gCeatharlach i gContae Cheatharlach é **Stáisiún Cheatharlach**.

Catagóir:Contae Cheatharlach
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCeatharlach
Stáisiún Bhaile Uí Bhróithe

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile Uí Bhróithe i gContae Laoise é **Stáisiún Bhaile Uí Bhróithe**.

Catagóir:Contae Laoise
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Laois
Stáisiún Bhaile Átha Í

Is stáisiún de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile Átha Í i gContae Chill Dara é **Stáisiún Bhaile Átha Í**. Osclaíodh an stáisiún ar 4 Lúnasa 1846.

Catagóir:Contae Chill Dara
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCill Dara
Stáisiún an Ghoirt

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite sa Ghort (nó *Gort Inse Guaire*) i gContae na Gaillimhe é **Stáisiún an Ghoirt** (*Stáisiún Ghort Inse Guaire*).

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i nGaillimh
Stáisiún na gCloch Liath

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite sna Clocha Liatha i gContae Chill Mhantáin é **Stáisiún na gCloch Liath**.

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCill Mhantáin
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2018

Reáchtáladh **Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2018** an 63ú heagrán de Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse i Liospóin sa Phortaingéil. Bhí sé thír is fiche páirteach sa chraobh. 43 tír ar fad a bhí páirteach sa chomórtas i mbliana.  

Chas Ryan O'Shaughnessy an t-amhrán "Together" agus sheinn sé ar a ghiotár chomh maith. Is as Loch Sionnaigh i dtuaisceart Chontae Átha Cliath é Ryan. Tháinig iarracht na hÉireann sa séú háit déag, a háit is airde ó 2011. 

Bhí an bua ag Netta ó Iosrael leis an amhrán “Toy”. Nuair a bhí sí ag canadh ar an ardán, bhí sí ag damhsa cosúil le sicín ag an am céanna. 

Nuair a bhí SuRie ag canadh don Ríocht Aontaithe tháinig fear ar an ardán gan chead. Thóg sé a micreafón, ach tar éis cúpla soicind fuair sí ceann eile agus lean sí leis an amhrán.

## Rannpháirtithe
Chuir na tíortha seo a leanas in iúl go bhfuil uathu páirt a ghlacadh sa chomórtas:

#### Ag filleadh
*  An Astráil - Jessica Mauboy: sos taispeántas i 2014.
*  An Bhulgáir - Vlado Mihailov: amhránaí taca don Bhulgáir i 2017.
* An Iorua - Alexander Rybak: buaiteoir an chomórtais 2009.
*  An Ísiltír - Waylon: sa bhanna The Common Linnets i 2014.
*  An Ostair - Cesár Sampson: amhránaí taca agus damhsóir taca don Bhulgáir i 2016 agus ar chúl stáitse i 2017.
* An Ríocht Aontaithe - SuRie: amhránaí taca agus damhsóir taca don Bheilg i 2015 agus ar chúl stáitse i 2017.
*  An tSlóivéin - Lea Sirk: amhránaí taca don Slóivéin i 2014 agus ar chúl stáitse i 2016.


## Rith an Chomórtais
#### Babhta 1
Bhí naoi dtír déag páirteach i mbabhta leathcheannais 1.

Ag vótáil freisin: An Phortangéil, An Ríocht Aontaithe agus  An Spáinn.                                                        

#### Babhta 2
Bhí ocht dtír déag páirteach i  mbabhta leathcheannais 2.

Ag vótáil freisin: An Fhrainc,  An Ghearmáin agus An Iodáil.

#### Finale

## Táblaí vótála an bhabhta cheannais

#### Vótaí na ngiúiréithe

#### Teileavótaí

## Tíortha Eile
### Ní Páirteach

*Cló Iodálach* - Tír nach raibh sa chomórtas go dtí seo.

**Cló trom** - Tír páirteach i gcomórtas 2017.

## Urlabhraí agus Tráchtaire

#### Urlabhraí náisiúnta

#### Craoltóirí agus Tráchtaire
**Tíortha páirteach**

* 

**Tíortha nach bhfuil rannpháirteach**
* ** An Chasacstáin - Kaldybek Zhaysanbay agus Diana Snegina (Khabar TV, gach seónna)
* Stáit Aontaithe Mheiriceá - Michelle Visage agus Ross Mathews (Logo TV, finale)
* An tSín - Duan Yixuan and Hei Nan (Hunan TV, gach seónna)

## Féach freisin
*Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2018
*Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2018

## Tagairtí



Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:2018 sa teilifís
Vallisneria

Is éard is **Vallisneria** (ainmnithe in onóir Antonio Vallisneri) ann ná géineas de phlandaí fionnuisce, ar a dtugtar go coitianta **miléarach**, **féar ribíneach** nó **vallis**. Bíonn an géineas scaipthe thar limistéar mór agus go forleathan i réigiúin trópaiceacha agus fothrópaiceacha na Áise, na hAfraice, na hEorapa, agus Mheiriceá Thuaidh.

Is planda tumtha é Vallisneria a leathann amach trí reathairí agus uaireanta cruthaíonn an planda móinéir arda faoin uisce. Tagann duilleoga chun cinn i mhogaill as a gcuid fréamhacha. Bíonn barra cruinne ar na duilleoga, agus féitheacha ardaithe ae leith acu. Fásann bláthanna bána  baineannaigh go dtí dromchla an uisce - ar ghais fhada. Fásann bláthanna fireannaigh ar ghais ghairide, scarann siad, agus snámhann siad go dtí an dromchla. Bíonn an toradh ina chapsúl, cosúil le banana le go leor síolta beag bídeach aige.

Uaireanta bíonn daoine idir dhá chomhairle faoi cé acu atá ann Vallisneria nó Sagittaria mar bíonn siad cosúil lena chéile ar an taobh amuigh nuair a fhástar iad faoi uisce.
## Speicis
;accepted species


Image:Vallisneria1a.jpg|*Vallisneria spiralis* in umar trópaiceach iasc (le * Nomorhamphus liemi *)
Image:Vallisneria asiatica var. biwaensis..JPG|Ó thosach as Loch Biwa sa tSeapáin.Saothraithe freisin i bhfeirmeacha san Áise Thoir Theas.


## Tagairtí

Catagóir:Hydrocharitaceae
Catagóir:Hydrocharitaceae genera
Catagóir:Plandaí fionnuisce
Catagóir:Liosta speicis plandaí fionnuisce
Vallisneria spiralis

Planda atá ar fáil coitianta go leor san uisceadán is ea **Vallisneria spiralis**, ar a dtugtar freisin miléarach, nó féar ribíneach agus is planda é gur fearr leis solas maith agus substráit ilchothaitheach. San fhiántas, is féidir  a fháil i réigiúin thrópaiceacha agus fhothrópaiceacha  ar fud an domhain. Bíonn duilleoga caol, líneach aici le raon dathanna éagsúla ó liath-ghlas go scothdhearg agus fásann siad suas go dtí 3 troigh (1&#x20;m) ar fhad agus suas go dtí 0.75 orlach ar leithead. Tá *V. spiralis* moinéiciach le bláthanna a fhásann ar ghais fhada bhíseacha a bhriseann ar shiúl ón phlanda agus a shnámhann ar dhromchla an uisce. Níor tugadh faoi deara na síolta ag péacadh in uisceadáin, in ionad sin áfach, is minic a phóraítear í tré  reathairí agus dá thoradh sin féadtar dlúthsheastáin a fháil.

Catagóir:Hydrocharitaceae
Catagóir:Plandaí a tuairiscíodh sa bhliain 1753
Plandaí fionnuisce
Catagóir:Liosta speicis plandaí fionnuisce
CLG Gardaí Éireannach

Is é **Cumann Lúthchleas Gael, Gardaí Éireannacha** an eagraíocht atá freagrach as na cluichí Gaelacha a imrítear sa reisimint arm na Breataine ar a dtugtar na Gardaí Éireannacha. Tá sé cleamhnaithe le CLG Londan.

## Tagairtí
Hemianthus callitrichoides

Planda uisceach is ea ***Hemianthus callitrichoides*** (ar a dtugtar freisin 'miondheora naíonán', 'cúba' nó go simplí na túslitreacha 'HC') a úsáidtear go coitianta mar phlanda tulra nó cumhdaigh in uisceadáin a bhfuil plandaí curtha ann. Planda nádúrtha é sin i gCúba agus ardleibhéil measartha solais agus **CO<sub>2</sub>** riachtanach di le haghaidh fáis san uisceadán.

Ba é Holger Windeløv sa bhliain 2003 a chéad bhailigh an planda i Las Pozas, Cúba, thart ar  90 ciliméadair soir ó Havana. Murab ionann agus *Hemianthus micranthemoides atá gaolmhar léi*, creidtear go bhfuil *H.&#x20;callitrichoides* dúchasach i gCúba amháin.

## Tagairtí

Catagóir:Hydrocharitaceae
Catagóir:Plandaí fionnuisce
Catagóir:Liosta speicis plandaí fionnuisce
Catagóir:Plandaí a thuairiscítear i 1862
Thomas Piketty

Eacnamaí mór le rá as an Fhrainc is ea **Thomas Piketty** (a rugadh ar an 7 Bealtaine 1971) a oibríonn ar shaibhreas agus éagothroime ioncaim. Tá sé ina ollamh (directeur d'études) ag an École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS), cathaoirleach ar an École d’Économie de Paris agus ollamh ag London School of Economics.

clé|mion|2017
Údar an leabhar sárdhíola ′′Le Capital au XXIe siècle′′ (Gaeilge: *Caipitil sa Fiche Chéad hAois* ) (2013), is ea Piketty,, a leagann béim ar théamaí a chuid oibre ar chomhchruinniú  agus dháileadh an tsaibhris thar 250 bliain anuas. Áitíonn an leabhar go bhfuil an ráta aisfhilleadh caipitiúil i dtíortha forbartha go leanúnach níos mó ná an ráta fáis sa gheilleagar, agus go mbeidh fadhb an neamhionannais saibhris ag méadú sa todhchaí. Chun aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb, molann Piketty athdháileadh na maoine tré cháin rachmais domhanda a chur i bhfeidhm.
clé|mion|Porto Alegre 2017

## Beathaisnéis
Rugadh Piketty i mbruachbhaile de chuid Clichy, Hauts-de-Seine. Bhí a thuismitheoirí bainteach le grúpa Trotscaíoch agus le hagóidí na Bealtaine 1968 i bPáras, ach d'éirigh siad as an seasamh polaitiúil seo sular rugadh Piketty. Thug a chuairt ar an Aontas Sóivéadach sa bhliain 1991 fianaise a dhóthain dó tacaíocht a thabhairt don chaipitleachas, mhaoin phríobháideach, agus ar an mhargadh. 

I mí Dheireadh Fómhair 2021, dhearbhaigh Thomas Piketty ar an airgeadra a úsáidtear in Iarthar na hAfraice ina labhraítear Fraincis agus i Lár na hAfraice ina labhraítear Fraincis “Le leanúint de labhairt i 2021 faoi Franc CFA, is cineál aimhrialtachta é”. is airgeadra suaite i bhfad é an CFA Franc.. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Eacnamaithe
Enrique Peña Nieto

Polaiteoir Meicsiceach agus an 57ú uachtarán ar Mheicsiceo is ea **Enrique Peña Nieto**, a rugadh ar 20 Iúil 1966 in Atlacomulco i stát Mheicsiceo. D'oileadh mar dhlíodóir é. Bhí Peña Nieto ina Rúnaí Riaracháin do Stát Mheicsiceo sna blianta 2000-02, ina Ionadaí don 13ú Toghcheantar don stát sna blianta 2003-04, agus mar ghobharnóir ar an stát sna blianta 2005-11 sular toghaíodh é mar uachtarán. Is ball é den Pháirtí Institiúideach Réabhlóideach (Spáinnis: *Partido Institucional Revolucionario* nó PRI). 

Toghadh Peña Nieto mar uachtarán ar 1 Iúil 2012 le 39% de na vótaí. Agus é in oifig bhí an PRI i gcumhacht arís i ndiaidh bearna 12 bliain. Ghlac na mílte daoine páirt in agóidí i gcoinne Nieto, go háirithe baill den ghluaiseacht mac léinn úd, #YoSoy132.

Thosaigh Peña Nieto a théarma le moladh ó 50% de lucht na tíre ach le titim luach an *peso* agus fás mall sa gheilleagar thit an figiúr sin go 35% faoin mbliain 2015. I measc na gconspóidí a bhí le feiceáil le linn a uachtaránachta tá éalú Joaquin "El Chapo" Guzman, "tiarna drugaí", as Príosún Altiplano i 2015, agus líomhaintí gur bradaíl a bhí ina théis sa scoil dlí. Lochtaíodh é go dian as an mbealach ar chuir sé aghaidh ar fhuadach agus dúnmharú na 43 mac léinn in Iguala, Guerrero, sa bhliain 2014. De réir *[[Reforma]]*, nuachtán Meicsiceach, bhí ráta molta 23% faoi mhí Lúnasa, 2016. 12% ar a shon a fuarthas ar 19 Eanáir, 2017. Cé gur bhuail sé le Trump sula ndeachaigh Trump in oifig, ar 26 Eanáir 2017, dhiúltaigh Peña Nieto bualadh le leis an Uachtarán Trump i ndiaidh a ndúirt t-uachtarán nua Meiriceánach faoi thógáil bhalla ar an teorainn idir an dá thír agus éileamh Trump go n-íocfadh Meicsiceo as an mballa.

## Féach freisin

* Claudia Sheinbaum

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil Peña Nieto, i Spáinnis amháin. Dáta rochtana 29 Eanáir 2017

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí Meicsiceacha
Striano

Común de chuid Chathair Napoli, in Campania, san Iodáil, is ea **Striano**, agus é suite i nGleann Abhainn Sarno. Ar 1 Eanáir 2017, measadh go raibh 8,523 duine ina gcónaí sa chomún. B'eachtrannaigh iad 666 duine, díobh siúd 339 ó Mharacó agus 77 ón tSín. Tá geata i seanbhalla an bhaile ar a dtugtar *Porta Civica di San Nicola* (Geata Cathartha San Nioclás) nó *Arco di Striano* (Áirse Striano). 

## Tagairtí
The Revenant

mion
***The Revenant ***scannán de 2015 dírithe, comh-scríofa agus comh-tháirgeadh ag Alejandro González Iñárritu.

Scríofa ag Iñárritu agus Mark Lee Smith, agus a dháileadh ag 20th Century Fox, leathbhunaithe ar an úrscéal *an Revenant - Scéal fíor de Hugh Glass agus a bhfeice* scríofa ag Michael Punke agus páirtspreagtha ag saol an bailitheora craicne, Hugh Glass, a mhair idir an ochtú aois Déag agus an Naoú aois déag agus sa bhliain 1823, le linn turas tráchtála ar bhruach an Missouri, a bhí tréigthe, i mbaol a bháis, ag a gcomrádaithe, agus a éirigh leis maireachtáil.  
[clé|mion|[Alejandro González Iñárritu.]]
Bhí *Man in the Wilderness* 1971. bunaithe ar an ábhar céanna. Ba iad réilt an scannáin ná Leonardo DiCaprio, Tom Hardy, Will Poulter agus Domhnall Gleeson.

Bhain an scannán go leor duaiseanna: 3 Golden Globes as 4 ainmniúcháin, 5 gradaim BAFTA as 9 ainmniúcháin agus 3 Oscar Gradaim as 12 ainmniúcháin. Áirítear Leonardo DiCaprio mar an aisteoir is fearr, agus bhain sé a chéad Oscar leis an ról seo.

## Duaiseanna

* Oscar 2016
** **Siúrthóir is Fearr** - ''Alejandro González Iñárritu''
** **Aisteoir is Fearr** - ''Leonardo DiCaprio'' 
** **Grianghrafadóireacht is Fearr** - *[[Emmanuel Lubezki]]* 

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 2015
Lilaeopsis

Géineas de roinnt speiceas de phlandaí san fhine *Apiaceae *is ea ***Lilaeopsis***. (*Ar a dtugtar 'grassworts' orthu sa Bhéarla, go coitianta*.)
Úsáidtear  *L. brasiliensis* mar phlanda ornáideach ar thulra na n-uisceadán.
## I measc na speiceas tá:
* *Lilaeopsis brasiliensis* syn. *Lilaeopsis novae-zelandiae*
* *Lilaeopsis carolinensis* 
* *Lilaeopsis chinensis* 
* *Lilaeopsis masonii*  
* *Lilaeopsis occidentalis* 
* *Lilaeopsis schaffneriana*

## Tagairtí
* Affolter, J. M. 1985. Monagraf den ghéineas Lilaeopsis (Umbelliferae). Syst. Bot. Monogr. 6:38. 
* Gitte Petersen, James Affolte, A* Speiceas Nua de Lilaeopsis (Apiaceae) ó Oileán mhuirís*, Novon, Vol. 9, Uimh 1 (Earrach, 1999), pp. 92-94 - cur síos L. *mauritiana*
Apiaceae

Fine is ea **Apiaceae** nó **Umbelliferae**, den chuid is mó is plandaí bláthanna aramatacha iad, ar a dtugtar orthu de ghnáth **soilire**, **cairéad** nó **peirsil**. Tá an fhine, a bhfuil ainmnithe as a tíopafhine *Apium*, mór, le níos mó ná 3,700 speiceas scaipthe ar fud 434 genera; tá sé ar an 16ú fhine is mó de na plandaí bláthanna. San áireamh san fhine seo tá na plandaí aithnidiúla seo a leanas: gallfheabhrán, ainís, arracaicia, asafoetida, chearbhais, cairéad, soilire, *Centella asiatica*, costóg, lus áinleoige, lus an choire (cilantro), culantro, cuimín, lus mín, finéal, moing mhear, sunais, peirsil bhó, peirsil,meacan bán, pléascán, cuileann trá, feabhrán capaill agus planda Róisín (planda a bhfuil a fhéiniúlacht doiléir agus a d'fhéadfadh a bheith imithe in éag).

## Tagairtí


Catagóir:Fine na nAsterid
Conradh na Róimhe

Conradh a síníodh i gcathair na Róimhe ar an 25 Márta 1957 is ea an **Conradh lena mbunaítear [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]]** (CEE), nó **Conradh na Róimhe** mar is fearr aithne air. Shínigh sé thír an conradh seo: an Bheilg, an Fhrainc, An Ghearmáin (Poblacht Chónaidhme na Gearmáine), an Ísiltír, an Iodáil agus Lucsamburg.  

Ar an lá céanna, shínigh na tíortha céanna Conradh Euratom. Le Conradh na Róimhe agus Conradh Euratom bunaíodh Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa agus Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach faoi seach. 

Nuair a tháinig an Conradh i bhfeidhm ar an 1 Eanáir 1958, chuir an CEE tús leis an Margadh aonair Eorpach agus leag sé bunphrionsabail an Chomhbheartais Talmhaíochta amach, comhbheartas a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 1962.  

## Méadú an AE
[mion|[Conradh na Róimhe‎, comóradh, 25 Márta 2017]]
Méadaíodh an CEE sna blianta ina dhiaidh sin go dtí go raibh an conradh sínithe ag dhá thír déag: 
* méadaíodh é sa bhliain 1973, bliain inar shínigh an Danmhairg, Éire agus an Ríocht Aontaithe an conradh, 
* sa bhliain 1981, bliain inar shínigh an Ghréig é, 
* agus sa bhliain 1986, bliain inar shínigh an Spáinn agus an Phortaingéil an CEE.

## Athruithe ar Chonradh na Róimhe
[clé|mion|Téacs agus síniú, [Conradh na Róimhe‎]]
Conradh na Róimhe an conradh is tábhachtaí, a cruthaigh Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa i 1957. Rinne go leor mionathruithe ar Chonradh na Róimhe sular athraíodh é go mór.  Ó glacadh le Conradh na Róimhe, d'aontaigh agus daingnigh na Ballstáit cúig chonradh eile; 
* Conradh Cumaisc i 1967, 
* An Ionstraim Eorpach Aonair i [1986]], 
* Conradh ar an Aontas Eorpach Conradh Maastricht i 1992.  shínigh an dá thír déag a bhí páirteach i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa é sa bhliain 1992 agus cuireadh i bhfeidhm é ar an 1 Samhain. Ón mbliain sin amach, tugadh an Conradh lena mbunaítear Comhphobal na hEorpa ar an gconradh.  
* Conradh Amstardam i 1997, 
* Conradh Nice i 2002 
* Conradh Liospóin sa bhliain 2009. Tháinig mórathrú eile ar an gconradh le Conradh Liospóin, conradh a síníodh sa bhliain 2007 agus a tháinig i bhfeidhm dhá bhliain níos déanaí ar an 1 Nollaig 2009. Ó shin amach, is é an t-ainm a thugtar ar an gconradh ná an Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh.

## Féach freisin
* Conradh ag bunú Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa ar eur-lex.europa.eu (tá an téacs féin le fáil ach as Béarla, Fraincis,  Gearmáinis, Iodáilis agus Ollainnise)

## Tagairtí


Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Leasuithe ar Bhunreacht na hÉireann
Oileán an Choraintín

mion|clé|Oileán an Choraintín
Oileán é **Oileán an Choraintín** (Béarla: *Ellis Island*) atá suite i mBá Uachtarach Nua-Eabhrac (*Upper New York Bay*) agus é ina lárionad inimirce sna blianta 1892-1954. I rith na mblianta sin tháinig dhá mhilliún déag d'inimircigh go Stáit Aontaithe Mheiriceá trí Oileán an Choraintín. 

## Stair
Sna 19ú haois ar dtús, ní raibh san oileán ach dún agus bunáit le haghaidh longa an chabhlaigh mhíleata. 

Triomaíodh cuid mhór de grinneall na mara timpeall ar an oileán sna blianta 1892-1934, agus cuireadh na tailte nua leis an oileán. 

Sa bhliain 1965 rinneadh séadchomhartha náisiúnta den oileán in éineacht le Dealbh na Saoirse.

Sa bhliain 1990 cuireadh iarsmalann imirce ar bun san oileán.

Sa bhliain 1998 d'fhoráil Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe gur le Stát New Jersey a bhaineann an chuid is mó den oileán. Ba é an tuiscint a bhí ag na daoine ar feadh na mblianta fada gur cuid de Stát Nua-Eabhrac a bhí san oileán.

Catagóir:Inimirce
Catagóir:Manhattan
Catagóir:Oileáin na stáit Nua-Eabhrac
Catagóir:Tíreolaíocht New Jersey
Taxiphyllum barbieri

Caonach is ea ***Taxiphyllum barbieri*** (Gaeilge: Caonach Iáva) a bhaineann leis an fhine Hypnaceae. Dúchasach san Áise Thoir Theas, úsáidtear é go coitianta in uisceadáin fionnuisce. Greamaíonn sé le carraigeacha, fréamhacha, agus le hadhmad raice. Níl aitheantas an phlanda aithnidiúil seo réitithe go fóill; roimhe seo ceapadh gur *Vesicularia dubyana* (Brotherus, 1908) a bhí i gceist, ach d'fhéadfadh gur Taxiphyllum barbieri (Cardot & Copp.) Z. Iwats atá ann i ndáiríre. Cuireadh síos air, ar dtús, mar *Isopterygium barbieri* Cardot & Copp. ó Vinh, Vítneam.

Ní gá a bheith an-chúramach leis an chaonach seo. Glacann sé le gach cineál uisce, fiú breacsháile lag, agus gach cineál caighdeán solais. Fásann sé níos fearr ag 21 go 24° Celsius, ach is féidir leis maireachtáil i dteocht suas le 29 go 32&#x20;°C. Déanann sé go maith mar phlanda sa tulra. In uisceadáin ba chóir é a bheith curtha san áit ina mbíonn dea-uisce reatha mar greamaíonn bruscar air go héasca agus éiríonn sé donn doiléir da bharr. Mar gheall ar nádúr greamaitheach an chaonaigh seo is féidir caonachbhalla a dhéanamh as. Is féidir é seo a chur i gcrích tr*é eangach a *fhilleadh agus í an caonach a leathadh go cothrom uirthi. Ansin, is féidir a eangach a ceangailte sreangáin phoileistear. Fásann sé go mall ar dtús go dtí go mbíonn sé socraithe síos.

## Tagairtí

Catagóir:Hypnaceae
Catagóir:Plandaí fionnuisce
Catagóir:Liosta speicis plandaí fionnuisce
Xéaroftailme

mion|clé|Treatise on the diseases of the eye, including the anatomy of the organ, Stellwag von Carion, Karl,  (1868) (14764677412)
Is éard is **xéaroftailme** ann ná triomú na súl, ionas nach féidir leis an othar deora ar bith a dhéanamh. 

Is í easpa vitimín A is cúis leis an xéaroftailme, de ghnáth. 

Má fhágtar an t-othar ag éileamh leis an ngalar gan an vitimín a thabhairt dó, caillfidh sé radharc a shúl sa deireadh.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Rutúlaigh

Is grúpa eitneach Eorpach iad na **Rutúlaigh**. Is í an Rutúilis a bpríomhtheanga. Tá cónaí orthu sa Dagastáin agus san Asarbaiseáin. Líon iomlán de thart ar 55,000–60,000.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* '''rutulia.com''' — Láithreán gréasáin náisiúnta Rutúlach

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Grúpaí eitneacha san Eoraip
Sophie Kinsella

B'údar Briotanach í **Madeleine Sophie Wickham** (née **Townley**; 12 Nollaig 1969 - 10 Nollaig 2025  ). Bhain sí úsáid as an ainm cleite **Sophie Kinsella**. 

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Básanna in 2025
Screamh aigéanach

mion|300x300px|Léiríonn dathanna aois an litisféir aigéanaigh, áit a thugann an dath dearg le fios an aois is óige, agus gorm an aois is sine. Léiríonn na línte plátaí teicteonacha.
Is éard is **screamh aigéanach** ann ná an ciseal is uachtaraí den chuid aigéanach de phláta teicteonach. Forleagann an screamh an ciseal soladach agus is uachtaraí den mhaintlín. Is éard is an litisféar ann ná an screamh agus an maintlín soladach le chéile..

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Plátaí teicteonacha
Maintlín (geolaíocht)

thumb|350x350px|Struchtúr inmheánach na Cruinne
Is éard is **maintlín** ann ná ciseal taobh istigh de phláinéad domhanda. Le haghaidh foirmíochta, caithfidh rinn pláinéadach bheith mór go leor chun phróiseas na  difreála pláinéidí, tré dhlús, a bheith críochnaithe aige.
Tá an maintlín timpeallaithe ag an screamh. Bíonn an maintlín déanta as carraig  sileacáite sna pláinéid dhomhanda (An Domhain, Véineas, Mars agus Mearcair), san Ghealach, sna dhá cheann de ghealacha Iúpatair (Io agus Europa) agus san astaróideach Vesta.
Tugann léirmhíniú sonraíochtaí, ó spásárthaí, le fios go bhfuil maintlín déanta as oighir nó substaintí so-ghalaithe soladacha eile, ag ghealach Iúpatair ([Ganymede[[agus [Callisto (gealach)|Callisto), chomh maith le Tíotán agus Tríotón. 
## Domhain maintlín

## Tagairtí

 

Creathanna talún
Catagóir:Geolaíocht
Catagóir:Seismeolaíocht
Pláinéad domhanda

[mion|371x371px|Pláinéid dhomhanda an Ghrianchórais: [Mearcair (pláinéad)|Mearcair, Véineas, an Domhan agus Mars, meánmhéide de réir scála.]]
Is éard is **pláinéad domhanda**, **pláinéad teallúrach**, nó **pláinéad carraigeach** ann ná pláinéad atá comhdhéanta go príomha de  charraigeacha sileacáite nó miotail. Laistigh den Ghrianchóras, is iad na pláinéid is gaire don Ghrian, .i. Mearcair, Véineas, an Domhan agus Mars na pláinéid dhomhanda. Tá an téarma "pláinéad teallúrach" díorthaithe ón fhocal Laidine ar an Domhan (*Tellus*), mar tá na pláinéid seo cosúil leis an Domhan ó thaobh comhdhéanta.

Bíonn dromchla soladach ag na pláinéid dhomhanda, rud a fhágann go mbíonn éagsúlachtaí móra idir iad agus na hollphláinéid, atá comhdhéanta den chuid is mó de roinnt meascán de hidrigin, héiliam, agus uisce a bhíonn i staideanna a bhíonn, go fisiciúil, éagsúil óna chéile.

Catagóir:Cineálacha pláinéad
Martin Schulz

Polaiteoir Gearmánach de chuid an SPD (Gaeilge: 'Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine') is ea **Martin Schulz**. Ba in Hehlrath na Gearmáine gur rugadh é ar an 20ú lá de Mhí na Nollag sa bhliain 1955. Bhí Schulz ina mhéara ar Würselen, cathair atá suite i Nordrhein-Westfalen, ón mbliain 1987 go dtí an bhliain 1998. Tá sé ina fheisire i bParlaimint na hEorpa ón mbliain 1994 amach, agus ba é Schulz Uachtarán na Parlaiminte sin ón mbliain 2012 go dtí an bhliain 2017. 

Ar an 29ú lá de mhí Eanáir sa bhliain 2017, d'fhógair Sigmar Gabriel, a bhí ina cheannaire ar an SPD ag an am, go raibh sé i gceist aige éirí as an bpost sin ar mhaithe le Schulz, ionas go mbeadh Schulz in ann a bheith ina *Kanzlerkandidat* ag an SPD in olltoghchán na bliana 2017.
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2019

Reáchtáladh **Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2019** i dTel Aviv in Iosrael, an 64ú heagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse.

## Rannpháirtithe

#### Babhta 1
Ag vótáil freisin: An Fhrainc, Iosrael agus  An Spáinn.     


#### Babhta 2
Ag vótáil freisin: An Ghermáin, An Iodáil agus An Ríocht Aontaithe.

#### Finale

#### Iomaitheoirí ag filleadh
Bhí seachtar iomaitheoirí a ghlac páirt cheana féin sa chomórtas roimhe seo:

## Táblaí vótála an bhabhta cheannais

#### Vótaí na ngiúiréithe

#### Teileavótaí

## Urlabhraí

#### Urlabhraí náisiúnta

## Tíortha Eile
#### Ní páirteach

## Féach freisin

* Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019
* Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2019

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:2019 sa teilifís
Widukind

Ba cheannaire na Sacsaine é **Widukind**, ar a dtugtar freisin **Widuking** nó **Wittekind**, agus príomhchéile comhraic an rí Charlemagne, le linn chogaí na Sacsaine, ón bhliain 777 go dtí 785. Ar deireadh thiar bhí an bua ag Charlemagne, agus d'eagraigh sé an tSacsain mar chúige na bhFranc agus d'ordaigh sé go dtiontófaí na Sacsanaigh págánacha ina gCaitliceacha Rómhánacha. Níos déanaí ar aghaidh, bhain Widukind cáil amach mar shiombail de neamhspleáchas na Sacsaine agus mar fhigiúr na finscéalaíochta - deirtear gur leis an Coidéacs Wittekindeus.

## Tagairtí
* 
* 
*  Trans. Bernard Aontaithe agus David Bachrach Aontaithe Bachrach. Washington d. c.: An Ollscoil Chaitliceach Mheiriceá Brúigh.

## Naisc sheachtracha
* 
* 
* Widukind Músaem, Enger, An Ghearmáin
Cearáité

Is ealaín oscartha a forbraíodh i Ríocht Ryukyu é **cearáité** nó **karate** (空手; fuaimniú Seapáinise: [kaɾate]). Tháinig sé chun cinn ó ealaíona oscartha bundúchasacha de chuid Ryukyu (ar a thugtaí 手, “lámh”) faoi thionchar na n-ealaíon oscartha Síneacha. Sa lá atá inniu ann, is ealaín buillí é cearáité, ag baint úsáide as dornáil, ciceáil, buillí glúine, buillí uillinne, agus teicnící éagsúla a úsáideann lámh oscailte. Go stairiúil, agus i stíleanna áirithe inniu, múintear gráscar lámh, glais ailt, agus buillí ar bhrúphointí speisialta. Tugtar *karate-ka* (空手家) ar dhuine a chleachtann cearáité.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cearáité
Catagóir:Ealaíona comhraic Seapánacha
Catagóir:Spórt sa tSeapáin
Terry Cavanagh

Dearthóir físchluichí Éireannach is ea **Terry Cavanagh** a rugadh i dTigh Damhnata, Contae Mhuineacháin, agus atá lonnaithe i Londain Shasana anois. I ndiaidh staidéar a dhéanamh ar an matamaitic i gColáiste na Tríonóide, i mBaile Átha Cliath, chaith Cavanagh tamall ag obair mar anailísí rioscaí margaidh sular thug sé faoi fhorbairt fhíschluichí go lánaimseartha. Bíonn aeistéitic phrimitíbheach íostaigh ina chuid cluichí. Tá ciorradh is dhá dhosaen cluiche cruthaithe aige, ar a luaitear go háirithe *VVVVVV* agus *Super Hexagon*. Ba chláraitheoir é ar *Alphaland*, cluiche ardán de chuid Jonas Kyratzes.

## Liosta cluichí

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Terry Cavanagh. Arna rochtain ar 7 Feabhra 2017
* Alt ar an iris ''Escapist'' faoi Cavanagh. Arna rochtain 7 Feabhra 2017 

Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta
Catagóir:Fir
Jean Bodel

Trouvère-oirfideach ón gcathair Arras na Fraince ab ea **Jean Bodel**, nó Jehan Bodel. Do rugadh é thart ar an mbliain 1165 agus do fuair sé bás thart ar an mbliain 1210. Do bhain sé clú agus cáil amach leis na *[[Chanson de geste|chansons de geste]]* agus na *[[Fabliau|fabliaux]]* a scríobh sé as Sean-Fhraincis.

Is é Bodel a scríobh an *[[Chanson des Saisnes]]* (Gaeilge: 'Bailéad na Sacsanach'), bailéad faoin gcogadh a chuir Séarlas Mór ar na Sacsanaigh agus ar a dtaoiseach, Widukind - nó Guiteclin, mar a thugann Bodel air. Scríobh Bodel an *[[Jeu de saint Nicolas]]* (Gaeilge: 'Dráma Shan Nioclás') leis. Dráma is ea an *Jeu de saint Nicolas* a insíonn faoin gcaoi ina gcuireann San Nicolás ar ghadaithe, gadaithe a bhí tar éis ciste a ghoid ón rí, an ciste sin a thabhairt thar n-ais. Chomh maith leis an dá phíosa sin, do scríobh Bodel go leor *fabliaux*, *Brunain la vache au prêtre* (Gaeilge: 'Brunain, bó don sagart') ina measc.

Dob é Bodel an chéad duine, a bhfuil aithne againn air, a chuir ord ar na hábhair fhinscéalacha agus na ciogail liteartha a mbunaíodh scríbhneoirí Fraincise na Meánaoise a gcuid saothar orthu. Roinn sé na hábhair agus na ciogail sin i dtrí fhoghrúpa: an *matière de Rome* (Gaeilge: 'Ábhar na Róimhe'), nó na scéalta a bhaineann leis an Ré Chlasaiceach; an *matière de Bretagne* (Gaeilge: 'Ábhar na Breataine'), nó na scéalta a bhaineann leis an Rí Artúr; agus an *matière de France* (Gaeilge: 'Ábhar na Fraince'), nó na scéalta a bhaineann le Séarlas Mór agus na ridirí a bhí aige.

Sa bhliain 1202, tháinig an lobhra ar Bhodel agus chuaigh sé isteach i lobharlann, áit inar chaith sé na blianta deireanacha dá shaol. Agus an lobhra tagtha air, scríobh sé *Congés* (Gaeilge: 'Beannachtaí an té a imíonn'), sa dán sin chuir Bodel a bheannacht lena chairde agus leis an gcathair inar rugadh é. Ní hé An Bás ábhar an dáin a scríobh Bodel, ach bás an fhile féin. Ós rud é go bhfuil sé bunaithe ar phearsa agus ar shaol an fhile, tá áit lárnach ag an ndán seo i stair litríocht na Fraince: Ba iad *Congés* le Bodel agus na *Rainn faoin mBás* a scríobh Hélinand de Froidmont a chuir tús le modh nua filíochta i dtraidisiún na Fraince, filíocht phearsanta. Is filíocht den saghas sin a scríobhfadh Rutebeuf, duine desna filí Francacha is iomráití díobh siúd a scríobh sa Meánaois.
Bolcán (miotaseolaíocht)

[250px|thumb|''Bolcán '' (1838), ag Herman Wilhelm Bissen (1798-1868). Dealbhóireacht sa Mhúsaem Thorvaldsen, [Cóbanhávan.]]
Is é **Bolcán** (Laidin:*Volcānus*, *Volchanus*, *Volkanus*) dia na tine, lena n-áirítear tine na bolcán, fásaigh, oibriú miotail agus obair cheárta i sean-reiligiún agus miotas na Róimhe. Is minic a léirítear é le casúr gabha. Ba é an **Vulcanalia** an fhéile bhliantúil a tionóladh 23 Lúnasa ina onóir. Is é a mhacasamhail Gréagach ná Héafaestas (Gréigis; φαιστος, *Hēphais*")., dia na tine agus na ngaibhneachtaí. I reiligiún na nÉatrúscach, samhlaítear é le Sethlans.

Baineann Bolcán leis an gcéim is ársa den reiligiún Rómhánach: taifeadann Varro, an scoláire agus scríbhneoir ársa Rómhánach, agus *Annales maximi* á lua aige, gur thiomnaigh an rí Titus Tatius altóirí do shraith déithe lena n-áirítear Bolcán.

## Sanasaíocht
Tá bunús an ainm doiléir agus ina ábhar conspóideach. D'áitigh traidisiún na Rómhánach go raibh sé bainteach le focail Laidineacha ceangailte le tintreach (fulgur, fulgere, fulmen), agus dá réir sin go raibh sé bainteach le lasracha. Tacaíonn obair Walter William Skeat leis an tuiscint seo, agus tugann a fhoclóir sanasaíoch le fios go
gciallaíonn sé 'loinnir' (Béarla; 'lustre')..

## Adhradh
Bhí an scrín is sine de chuid Bholcáin sa Róimh, ar a dtugtar an Vulcanal, a bhí suite ag bun Chnoc an Chaipeatóil , sa Forum Romanum, agus bhí sé ráite go dtéann se ar ais chuig tréimhse ársa Rithe na Róimhe, agus gur bhunaigh Titus Tatius, an comh-rí Saibíneach, é ar an suíomh, le dáta traidisiúnta san 8ú haois RC. Ba é tuairim na n-haruspices Éatrúscach gur cheart teampall Bhulcáin a bheith suite taobh amuigh den chathair, agus féadfaidh go raibh an Vulcanal suite ar dtús ar nó lasmuigh de theorainneacha na cathrach, sular leathnaíodh iad agus gur cuireadh Cnoc an Chaipeatóil   san áireamh.

## Tagairtí

Catagóir:Déithe Rómhánacha
Finbarr Dwyer

Boscadóir  ó na hAoraí, as Corcaigh, ba ea **Finbarr Dwyer** (20 Meán Fómhair 1946 – 8 Feabhra 2014).  Bronnadh Gradam Ceoil air (Gradam Saoil TG4 sa bhliain 2010).

Bhí an uair dheiridh ar chas Finbarr go poiblí i dteach tábhairne Tigh Chóilí i nGaillimh sa bhliain 2008. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Básanna in 2014
Catagóir:Boscadóirí ceoil Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann
Jean-Claude Juncker

Polaiteoir Lucsamburgach is ea **Jean-Claude Juncker** (i Lucsambuirgis is mar seo a fhuaimnítear é: [ ʒɑ̃ː.kloːd ˈjʊŋ.kɐ]). Rugadh é i Réiden (Fraincis: Redange; Gearmáinis: Redingen), réigiún atá suite in iarthar Lucsamburg, ar an 9 Nollag 1954.

Príomh-Aire Lucsamburg ón mbliain 1995 go dtí an bhliain 2013 ab ea Juncker agus ón mbliain 2005 go dtí an bhliain 2013. 

Is de bharr na taithí a bhí aige ón dtréimhse a chaith sé ina Aire Airgeadais i rialtas Lucsamburg a ainmníodh Juncker mar Uachtarán ar an nGrúpa Euro.

Is é Juncker a roghnaigh Páirtí an Phobail Eorpaigh (PPE) mar *Spitzenkandidat* (Gaeilge: 'Príomhiarrthóir') i gcomhair olltoghcháin Eorpacha na bliana 2014. Agus tromlach faighte ag an PPE sna holltoghcháin sin, d'éirigh Juncker ina Uachtarán ar an Choimisiúin Eorpach ar an 1 Samhain 2014.

Ba phost crua é, mar gheall ar an mbrú cinnte ach tharraing Juncker conspóid i gcónaí; bhí sé trom ar an ól uaireanta, agus ní raibh sé in ann  srian a chur lena theanga.

## Tagairtí

 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí de chuid Lucsamburg
Catagóir:Sealbhóirí oifig phoiblí den Aontas Eorpach
Inma Cuesta

Is ban-aisteoir Spáinneach í **Inma Cuesta**, a rugadh ar 25 Meitheamh 1980.

## Scannáin
* *Grúpa 7* (2012)
* *Bride* (2015)

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Spáinneacha
Catagóir:Ban-aisteoirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine Spáinneacha
Catagóir:Daoine beo
Arlene Foster

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í **Arlene Isabel Foster**, PC, (née **Kelly**), a rugadh ar an 17 iúil 1970. 

## Gairmréim
clé|mion|228x228px|2015
Bhí Foster ina Ceannaire ar an bPáirtí Aontachtach Daonlathach ó Nollaig 2015 go dtí 2021.  
i mí na Nollag 2015, tháinig Arlene Foster i gcomharbacht ar Peter Robinson mar cheannaire. Ba í an tríú ceannaire ar an DUP. Ba ea í an duine is óige riamh í sa phost agus an chéad bhean agus smidiríní déanta den tsíleáil ghloine aici.  
clé|mion|209x209px|Arlene Foster agus Theresa May, 2016
Ar an 11 Eanáir 2016, bhí Arlene Foster daingnithe mar Chéad-Aire  ar Thionól Thuaisceart Éireann.

D’éirigh thar barr le Foster sa bhliain 2016. Bhí sí buacach i dtoghchán an Tionóil in 2016, comórtas a ritheadh faoin mana ‘Vótáil d’Arlene’. Bhí 38 suíochán as 108 ag an DUP. 

Sa bhliain sin freisin ghlac an DUP taobh an Bhreatimeachta sa reifreann faoi bhallraíocht na Ríochta Aontaithe san Aontas Eorpach.

### Conspóidí
I dtús 2017, thosaigh an chonspóid faoin RHI, an scéim fuinnimh nach raibh srian ar bith ar chaiteachas uirthi. D’éirigh Martin McGuinness, Sinn Féin, as an leas-chéad-aireacht agus thit Stormont. Chaill Foster a post mar Chéad-Aire in Eanáir na bliana 2017, mar gheall ar a héiginnteacht i dtaca leis an gceist.

Sa toghchán Tionóil a lean ar an 2 Márta 2017, chuir Foster a cos ann go tútach. Chaill aontachtaithe a móramh in Stormont den chéad uair, buille síceolaíoch mór ar cuireadh an milleán ar Foster faoi.

Mhair an folús in Stormont trí bliana agus bhí an DUP ní ba laige nuair a d’fhill na páirtithe ar Stormont sa bhliain 2020, agus Foster ceaptha mar  Chéad-Aire arís.

Sa bhliain 2021, bhí an eite bhunchreidmheach sa DUP a d’eascair as Eaglais Shaor Phreispitéireach Ian Paisley míshásta le  hiarracht Arlene Foster chun seasamh naimhdeach traidisiúnta an DUP i gcoinne homaighnéasachais a mhaolú. Ba chosúil gurb é sin an cor a thug na buíonta difriúla i measc na n-ionadaithe le chéile chun dúshlán na ceannaireachta a thabhairt. D'éirigh Foster as ceannaireacht an DUP ar 28 Bealtaine 2021 agus as an gcéad-aireacht ag deireadh mhí an Mheithimh.

## Féach freisin

* Páirtí Aontachtach Daonlathach
*Scannal Renewable Heat Incentives

* Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Céad-Airí Thuaisceart Éireann
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine Albanacha na hUladh
Catagóir:Daoine as Contae Fhear Manach
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha
Catagóir:Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann
Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh
Caitriona Balfe

Ban-aisteoir agus mainicín Éireannach is ea **Caitríona Balfe**, a rugadh ar 4 Deireadh Fómhair 1979 i mBaile Átha Cliath. Aithníonn an saol mhór í go háirithe de bharr a ról mar Claire Fraser sa tsraith Starz úd *Outlander*, ról a bhuaigh Gradam People's Choice di faoi dhó agus dhá cheann de na Gradaim Saturn. Ainmníodh í faoi dhó do Ghradam Golden Globe mar "bhanaisteoir is fearr".

Tógadh Caitriona i dTigh Damhnata, i gContae Mhuineacháin. Tá Gaeilge líofa aici. Sa bhliain 1999, agus í ag déanamh staidéir i dTeach an Cheoil agus Dráma in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, tairgeadh post mainicíneachta di i bPáras. Chaith sí deich mbliana ag déanamh feachtas fógraíochta agus ag obair ar rúidbhealaigh sular iompaigh sí ar ais ar an aisteoireacht.

## Mainicíneacht
Thug scabhta ó ghníomhaireacht mainicíneachta Balfe faoi deara agus í ag bailiú airgid ar son carthanachta taobh amuigh de shiopalann i mBaile Átha Cliath. Chuaigh sí leis an obair sin go lánaimseartha. Sna blianta 2002 agus 2003, thuill sí $300,000 nach mór ag obair mar mhainicín in Milano, san Iodáil, ach chuaigh an ghníomhaireacht bancbhriste agus ní bhfuair sí an t-airgead. Tharla rud cosúil leis sin arís sa bhliain 2009. (Mar gheall ar a leithéid bunaíodh an Model Alliance.)

Ag smaoineamh ar an seal a chaith sí ag mainicíneacht, dúirt Balfe “” Deir sí nach rachadh sí ar ais chuig an cheird sin go lánaimseartha.

## Aisteoireacht
Chuaigh Balfe go Cathair Nua-Eabhrac mar a raibh mionpháirt aici sa scannán úd *The Devil Wears Prada*. Ansin chuaigh sí go Los Angeles agus rinne sí staidéar ar an aisteoireacht. 

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Mná Éireannacha
Wings (Banna Ceoil)

Banna phopcheoil clúiteach ab ea na **Wings** sna 1970idí.   Bhunaigh Paul McCartney ó The Beatles an grúpa Wings lena bhean chéile Linda Eastman. Bhain Wings rath nach beag amach chomh maith, le rianta cáiliúla ar nós *Live and Let Die*, *Band On The Run*, *Jet* agus *Mull of Kintyre*.

## Stair
Tar éis do McCartney dhá albam a eisiúint mar cheoltóir aonair (McCartney agus Ram) rinne sé cinneadh an banna "Wings" a chur le chéile lena bhean Linda Eastman, agus le hamhránaí na Moody Blues, Denny Laine agus ceoltóirí eile. 

D'athraigh pearsanra an bhanna seo go minic agus bhí seinnteoir giotáir Éireannach, Henry McCullough mar bhall ar feadh tamaill. Tá a shár-scil giotáir le cloisteáil san amhrán *My Love* i measc amhráin eile. 

Bhain an banna seo cáil ollmhór amach agus bhíodar ar cheann de na bannaí is cáiliúla sna 1970idí, lena n-albaim *Band on the Run* agus *Venus and Mars* ag sroicheadh barr na gcairteacha ar fud an domhain. Ba é a n-amhrán *Mull of Kintyre* an singil ba mhó díol i Sasana ar feadh na mblianta fada go dtí go dtáinig Band Aid ar an fhód. 

Ar an 10 Feabhra 1972 chuir an BBC cosc ar an singil "Give Ireland Back to the Irish"

## Oidhreacht
Faoi dheireadh a réime i 1980 bhí beagnach an méid céanna singil #1 ag McCartney agus Wings ná mar a bhí ag John Lennon, George Harrison agus Ringo Starr curtha le chéile. Cé go raibh cuid dá gceol ar chaighdeán níos ísle na mar a bheifí ag súil leis ó McCartney, d'éirigh leis a theacht amach ó scáth na mBeatles agus a thaispeáint go raibh sé ar a chumas banna fíorcháiliúil a chur le chéile.

## Albaim
**Wild Life* (1971)
**Red Rose Speedway* (1973)
**Band on the Run* (1973)
**Venus and Mars* (1975)
**Wings at the Speed of Sound* (1976)
**London Town' (1978)
**Back to the Egg* (1979)

==Camchuairteanna==
**Wings University Tour* – 1972
**Wings Over Europe Tour* – 1972
**Wings 1973 UK Tour* – 1973
**Wings Over the World tour* – 1975–1976
**Wings UK Tour 1979'' – 1979

## Tagairtí

Wings
Wings
Catagóir:The Beatles
Screamh (geolaíocht)

[thumb|350x350px|Struchtúr inmheánach na Cruinne. Seat scoite den [An Domhan|Domhain ó chroí go screamh, cuimsíonnan an litisféar  an screamh agus an mhaintlín litisféarach (níl na sonraí de réir scála)]]Sa gheolaíocht, tugtar **screamh** ar an sceall soladach creagach is forimeallaí ar phláinéid nó satailít nádúrtha, atá leithleach go ceimiceach ón mhaintlín bunúsach. Gineadh screamha an Domhain, na Gealaí, an Mhearcair, na Véineas,Mharsa, Io, agus reanna pláinéadacha eile, den chuid is mó ag brúthphróisis, agus bíonn na screamha níos saibhre sna heilimintí neamhréititheacha ná a mhaintlíní faoi seach.
Catagóir:Teicteonaic phlátaí
Catagóir:Struchtúr an Domhain