open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Engelbert Humperdinck (amhránaí)

Ceoltóir Sasanach is ea **Engelbert Humperdinck** (rugadh **Arnold George Dorsey** ar an 2 Bealtaine 1936. 

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Daoine beo
Jim Clark

Tiománaí Foirmle a hAon ó Albain ab ea **James Clark, Jr**, a rugadh ar 4 Márta 1936 i gCille Mheinidh, Fìobha agus a fuair bás ar an 7 Aibreán 1968 i mBaden-Württemberg, an Ghearmáin. 

## Tagairtí
clé|250px|thumb|Jim Clark

Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna i 1968
An Chéad Chrosáid

clé|250px|mion|An Chéad Chrosáid
An chéad iarracht a rinne crosáidirí ab ea **an Chéad Chrosáid** chun an Talamh Naofa a gabháil, a d'éiligh Pápa Urban II ag an Comhairle Clermont i 1095. 

Catagóir:11ú haois
Catagóir:Crosáidí
Bernardino Drovetti

Éigipteolaí Iodálach ab ea **Bernardino Michele Maria Drovetti** (7 Eanáir, 1776 – 5 Márta, 1852). 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1776
Catagóir:Básanna i 1852
Catagóir:Seandálaithe Iodálacha
Metro Los Reyes

Is stáisiún meitreo sa chóras meariompair Meitreo Chathair Mheicsiceo i gCathair Mheicsiceo é **Los Reyes**. Thosaigh seirbhís ag an stáisiún seo ar an 12 Lúnasa 1991.

Tá trí coróin mar lógó ag an stáisiún (ciallaíonn **los reyes** *na ríthe* i Spáinnis.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Léarscáil mheitreo Chathair Mheicsiceo 

## Féach freisin
* Liosta stáisiún meitreo Chathair Mheicsiceo

mionsamhail|250px|clé|Ardán traenacha Los Reyes. 

Catagóir:Stáisiúin meitreo Chathair Mheicsiceo
Catagóir:Stáisiúin meitreo i Meicsiceo
Catagóir:Cathair Mheicsiceo
Catagóir:Stáisiúin meitreo bunaithe sa bhliain 1991
Catagóir:Áiteanna i Meicsiceo a bhfuil ainmneacha a thagann ón Spáinnis orthu
Néal uisce scéithe

Is planda blátha é an **néal uisce scéithe** (*Ranunculus peltatus*).  

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Billie Jean King

Iar-imreoir leadóige is ea **Billie Jean King** (rugadh *Moffitt*). Rugadh i Long Beach, California í ar an 22 Samhain, 1943. Tá 12 craobh Grand Slam buaite aici - 1 Australian Open, 1 French Open, 6 Wimbledon agus 4 US Open. Bhí Craobhchomórtais Leadóige Léana FItzwilliam i mBaile Átha Cliath buaite aici faoi dhó, 1963 agus 1969.  
[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Billy_Jean_Moffitt.jpg|clé|mion|1963ː bhuaigh [Billie Jean King  Craobhchomórtais Leadóige Léana FItzwilliam i mBaile Átha Cliath. ]]

## Gníomhaí
Bhí King mar urlabhraí thar ceann na mban i 1970 nuair a bhris agóid amach faoi chúrsaí pá. 

Scríobh sí leabhar sa bhliain 2008 ina ndúirt sé go raibh sé aerach "*Pressure is a Privilege: Lessons I've Learned from Life and the Battle of the Sexes"* 

## Féach freisin

* Craobhchomórtas Leadóige Virginia Slims, 1970

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Leispiaigh
Ali Abdullah Saleh

Iar-uachtarán Éimin ab ea **Ali Abdullah Saleh** (a rugadh ar an 21 Márta 1942 agus a d'éag ar an 4 Nollaig 2017). 

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Éimin
Nicola Sturgeon

IarCheannaire ar Pháirtí Náisiúnta na hAlban (an SNP nó Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) agus IarChéad-Aire na hAlban is ea **Nicola Sturgeon** (a rugadh ar an 19 Iúil 1970).  
[clé|mion|Nicola Sturgeon agus [Mícheál D. Ó hUigínn|Michael D. Higgins, 2016]]

## Gairm
[clé|mion|Nicola Sturgeon agus [Síomón Ó Cómhanaigh|Simon Coveney, 2019]]
[clé|mion|Nicola Sturgeon agus [Carrie Lam, Hong Cong, 2015]]
Bhí Sturgeon ina ball de Pharlaimint na hAlban ó 1999. Ceapadh ina leascheannaire ar an SNP in 2004.  Tháinig sí i gcomharbacht ar Alex Salmond mar cheannaire agus mar chéad-aire in 2014 nuair a diúltaíodh don reifreann faoi neamhspleáchas na hAlban.
Chuaigh Sturgeon i gceannas an pháirtí agus rún daingean aici neamhspleáchas a bhaint amach d’Albain, agus cé gur éirigh léi cur go mór le líon suíochán an SNP i ndiaidh an reifrinn, níor éirigh léi ina hiarrachtaí reachtaíocht a rith a cheadódh don pharlaimint an bunreacht a athrú.

An 25 Bealtaine 2022, bhí Sturgeon ar an gCéad-Aire ab fhaide seirbhíse in Albain, ó bunaíodh parlaimint díláraithe na hAlban i 1999, agus í ag sárú an taifid roimhe sin a bhí i seilbh a réamhtheachtaí Alex Salmond. 

### Éirí as
D'éirigh Sturgeon as a post mar Chéad-Aire ar 15 Feabhra 2023, i ndiaidh ocht mbliana sa phost. 

Tháinig cinneadh Nicola Sturgeon éirí as céad-aireacht na hAlban aniar aduaidh ar a lán ag an am.. Ach bhí Sturgeon faoi léigear sa bhliain 2022/2023  maidir le leasuithe conspóideacha ar an reachtaíocht a bhaineann le aitheantas inscne. Buaileadh go dona an SNP leis, nuair a theip ar an bPáirtí bille trasinscneach a thabhairt isteach, bille a thabharfadh cead do dhaoine trasinscneacha a n-inscne a athrú gan gá le diagnóis shíciatrach.

Mar sin, ní raibh Sturgeon ag cruthú go maith sna pobalbhreitheanna agus bhí an leibhéal tacaíochta do neamhspleáchas na hAlban ag meath chomh maith i dtús 2023.

### Conspóid
Tá Sturgeon pósta le Peter Murrell, phríomhfheidhmeannach ar an SNP idir 1999-2023. D'éirigh sé as a phost nuair a d'éirigh Sturgeon as ceannaireacht an Pháirtí.  Ag an am céanna, bhí Murrell  gafa i bhfiosrúchán faoi mhaoiniú an pháirtí. Bhí na póilíní ag fiosrú an méid a tharla de £600,000 a bhailigh lucht feachtais i 2017 ar son neamhspleáchas na hAlban, airgead a bhí ceaptha a bheith curtha go leataobh go sonrach ar mhaithe leis an bhfeachtas sin, ach nach raibh aon trácht air i gcuntais an pháirtí.

## Féach freisin

* Peter Murrell
* Neamhspleáchas na hAlban
* Reifreann faoi neamhspleáchas na hAlban, 2014
## Naisc sheachtracha
* BBC Naidheachdan: Sùil air: Nicola Sturgeon
* BBC Naidheachdan 2015-10-21: Am Prìomh Mhinistear aig Sabhal Mòr Ostaig

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa bhliain 1970
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Alex Salmond

Ceannaire na Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, agus an páirtí "Alba" níos déanaí, ab ea **Alexander** **Elliot Anderson Salmond** (a rugadh ar an 31 Nollaig 1954 agus a d'éag ar an 12 Deireadh Fómhair 2024).

Bhí sé ina chéad-aire idir 2007 agus 2014.  Agus Reifreann 2014 ar Neamhspleáchas na hAlban caillte aige, d’éirigh Salmond as an lá arna mhárach, an 19 Samhain 2014. Dúirt sé ag an am nár shamhlaigh sé go mbeadh trácht ar vóta eile dá chineál go ceann glúine ar a laghad. Tháinig Nicola Sturgeon i gcomharbacht ar Salmond mar cheannaire agus mar chéad-aire in 2014.

Fuarthas Salmond neamhchiontach sa bhliain 2020 i dtriail inar cuireadh ionsaí gnéis ina leith.  Cé go bhfuarthas neamhchiontach sa deireadh é, mheas Salmond gur thréig Nicola Sturgeon agus an SNP é.

Bhunaigh sé páirtí nua, Alba, sa bhliain 2021, ar son neamhspleáchas na hAlban.

Bhuail taom croí é ar an 12 Deireadh Fómhair 2024

## Féach freisin

* Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
* Alba (Páirtí) agus neamhspleáchas na hAlban

## Tagairtí

Salmond, Alex
Salmond, Alex
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Básanna in 2024
Cuthbert Mayne

Is naomh Caitliceach é **Cuthbert Mayne**. Rugadh é sa bhliain 1544 i mBarnstaple, Devon.  Cuireadh chun báis é ar an 29 Samhain 1577, i Launceston, Corn na Breataine, Sasana.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1544
Catagóir:Básanna i 1577
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Can't Cope, Won't Cope

Clár atá á chraoladh ar RTÉ a Dó é ***Can't Cope Won't Cope***. Thosaigh sé ar an 19 Meán Fómhair 2016. Fógraíodh go mbeadh dara sraith den chlár.

Thosaigh an chlár ag craoladh ar BBC Three ar an 4 Bealtaine 2017.

## Léiriúchán
Tá an chlár scríofa ag Stefanie Preissner.

## Carachtair
* Seána Kerslake mar Aisling
* Nika McGuigan mar Danielle
* Laurence O'Fuarain mar Lorcan
* Sheila Moylette mar Lorraine
* Muiris Crowley mar Ferg
* Steve Blount mar Taxi Good
* Norma Sheahan mar Mum
* Dairine Ní Dhonnchú mar Collette 
* Lesa Thurman mar Jennifer
* Eve Maher mar Sam
* Velvin Lamont mar Randy
* Amy Huberman mar Kate

## Eipeasóidí

### Sraith a hAon

### Sraith a Dó

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Coiméide
Garra bhuí

Is planda luibheach ilbhliantúil í an **gharra bhuí** (*Chelidonium majus*).   

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Treabhach

Is planda é an **treabhach** (*Barbarea vulgaris*). Lus débhliantúil atá ann. Tá sé dúchasach san Eoráise agus i dtuaisceart na hAfraice, ach fásann sé ina lán áiteanna eile ar Domhan mar fhiaile.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Henry Morse

Naomh Caitliceach is ea **Henry Morse**, a rugadh i 1595 i Brome, Suffolk agus a fuair bás ar an 1 Feabhra 1645, i dTyburn, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1595
Catagóir:Básanna i 1645
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Íosánaigh
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Steffi Graf

Iar-imreoir leadóige is ea **Stefanie Maria "Steffi" Graf**. Rugadh i Mannheim, an Ghearmáin í ar an 14 Meitheamh 1969. Tá sí pósta leis an iarimreoir leadóige Andre Agassi agus tá beirt pháistí acu.

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Christine Keeler

Mainicín Sasanach ab ea **Christine Margaret Keeler** a rugadh ar an 22 Feabhra 1942 in Uxbridge, Middlesex agus a fuair bás ar an 4 Nollaig 2017 i bhFarnborough, Londain.  

## Féach freisin

* Eachtra Profumo i 1961.

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Básanna in 2017
Eachtra Profumo

[mion|clé|[Christine Keeler 1963]]

Scannal polaitiúil Briotanach ab ea an **Eachtra Profumo sa bhliain 1961**, caidreamh idir John Profumo, an Rúnaí Stáit Cogaíochta sa rialtas Harold Macmillan (Coimeádach), agus Christine Keeler, mainicín 19 bliain d'aois. 

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Scannail
Catagóir:1961
John Profumo

Polaiteoir Páirtí Coimeádach ab ea **John Dennis Profumo** a rugadh ar an 30 Eanáir 1915 i Kensington, Londain agus a fuair bás ar an 9 Márta 2006 i South Kensington. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1915
Catagóir:Básanna in 2006
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Glassland

Scannán ón bhliain 2014 is ea ***Grassland***.

## Carachtair
*Jack Reynor mar John
*Toni Collette mar Jean
*Will Poulter mar Shane
*Michael Smiley mar Jim
*Darine Ní Dhonnchadha mar Bridie
*Gary Ó'Nualláin mar Frank

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin 2014
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Brain on Fire (scannán)

Scannán ón bhliain 2016 is ea ***Brain on Fire***.

## Carachtair
*Chloë Grace Moretz mar Susannah Cahalan
*Jenny Slate mar Margo
*Thomas Mann mar Stephen
*Tyler Perry mar Richard
*Carrie-Anne Moss mar Rhona Nack
*Richard Armitage mar Tom Cahalan
*Alex Zahara mar Allen
*Jenn MacLean-Angus mar Giselle

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin 2016
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha‎
Catagóir:Scannáin Cheanada
Pilgrim Hill

Scannán ón bhliain 2013 is ea ***Pilgrim Hill***.

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin 2013
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Gerard Barrett

Is scannánóir Éireannach é **Gerard Barrett** a rugadh ar 5 Iúil 1987 i Lios Tuathail, Contae Chiarraí. Bhain sé clú agus cáil amach nuair a bhuaigh sé an Rising Star Award ag an 10ú Irish Film & Television Awards dá scannán *[[Pilgrim Hill]]*.

Craoladh a ghearrsraith *Smalltown* ar TV3 i mí Mheán Fómhair 2016.

## Scannánliosta
### Scannáin

### Teilifís

## Duaiseanna

* 10th Irish Film & Television Awards - Buaiteoir: Rising Star Award, as *[[Pilgrim Hill (film)|Pilgrim Hill]]* (2013)
* International Festival of Independent Cinema Off Camera - Buaiteoir: Making Way Award, as *[[Glassland]]* (2014)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Éireannacha
Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Éireannacha
Celebrity Big Brother 21

Is comórtas réaltacht teilifíse é ***[[Celebrity Big Brother]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2001. Thosaigh an t-aonú sraith is fiche ar an 2 Eanáir, 2018 agus chríochnaigh sé ar an 2 Feabhra 2018.

## Comrádaithe tí

## Bord ainmniúcháin

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:Big Brother
Catagóir:2018 séasúir teilifíse
Rolling Stone

Irisleabhar Meiriceánach coicísiúil is ea ***Rolling Stone*** a dhíríonn ar an gcultúr coitianta. Jann Wenner, foilsitheoir ar an irisleabhar go dtí inniu féin, agus Ralph J. Gleason, criticeoir ceoil, a bhunaigh an foilseachán in San Francisco sa bhliain 1967. Aithníodh é ar dtús as an tuairisciú ceoil san iris agus as tuairiscí polaitíochta le Hunter S. Thompson. Sna 1990idí d'athraigh an iris a fócas ar dhaoine níos óige agus ar na seónna teilifíse, aisteoirí scannáin agus popcheol a thaitin leo, dar le foilsitheoirí na hirise. Le blianta beaga anuas, tá *Rolling Stone* tagtha ar ais chuig an meascán d'ábhair a bhí acu roimh na '90idí. Tá cló foilsitheoireachta i gcomhair leabhar acu freisin darb ainm Rolling Stone Press.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil ''Rolling Stone''. Arna rochtain ar 6 Nollaig 2017.

## Tagairtí

Catagóir:Irisí ceoil
Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Tréimhseacháin Mheiriceánacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Míosacháin
Catagóir:Cultúr Meiriceánach
Catagóir:Ceol i 1967
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1967
Catagóir:Bunaithe sna 1960í
Nicholas Owen (Íosánach)

Is naomh Caitliceach é **Nicholas Owen**. Rugadh é sa bhliain 1562 in Oxford, Sasana. Cuireadh chun báis é ar an 1/2 Márta 1606, i dTúr Londan.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1562
Catagóir:Básanna i 1606
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Fir
Catagóir:Íosánaigh
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Martina Navratilova

Iar-imreoir leadóige is ea **Martina Navratilova**. Rugadh i bPrág, an tSeicslóvaic í ar an 18 Deireadh Fómhair, 1956. Tháinig sí sa dara háit ar an ochtú sraith *[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!]]* sa bhliain 2008.

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Embryophyta

Is iad na h**Embryophyta** (Gaeilge:**suthfhítí** nó **plandaí talún**) an grúpa is aithnidiúla de na plandaí glasa atá ar eolas againn agus a chruthaíonn fásra ar domhan. Áirítear i measc na suthfhítí beo *Anthocerotophyta*, *[[Marchantiophyta]]* (*an t-aelus*), *[[Caonach|Bryophyta]]* (*an caonach*), *[[Filicophyta]]* (*an raithneach*), *[[Lycopodiophyta]]*, *[[Gymnospermae]]* (*gimnispeirmeacha*), agus *[[Angiospermae]]* (*Plandaí bláthanna*), agus ag teacht chun cinn, laistigh de *[[Chlorophyta]]*, na halgaí glasa. Tugtar plandaí talún, go neamhfhoirmiúil, ar *[[Embryophyta]]* toisc go mbíonn siad ag maireachtáil go príomha i ngnáthóga talún, fad is a mbíonn na halgaí glasa gaolmhara go príomha uisceach. Is orgánaigh aimpléiseacha ilcheallacha iad na heocaróit uile le horgáin atáirgthe speisialaithe. Tagann an t-ainm ón a saintréithe nuálaíocha, ag cothú na spóraifíte óige le linn céimeanna tosaigh de chuid a fhorbairt ilchillteach laistigh d'fíocháin ghaiméitifíteacha an tuismitheora. Le beagán eisceachtaí, faigheann suthfhítí a gcuid fuinnimh trí fhótaisintéis, is é sin trí fhuinneamh sholas na gréine a úsáid chun a gcuid bia a shintéisiú ó dhé-ocsaíd charbóin agus uisce.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Naomh Iósaf ó Anchieta

Ba mhisinéir Spáinneach a d'oibrigh i nAn Bhrasaíl é **Naomh Iósaf ó Anchieta** (19 Márta 1534 - 9 Meitheamh 1597). 

Rugadh in Tenerife sna hOileáin Chanáracha é sa bhliain 1534. Fuair ​​sé bás in aois 63 bhliain in Reritiba (*Anchieta*), An Bhrasaíl. Canónaíodh é go hoifigiúil ar an 3 Aibreán 2014.

## Naisc sheachtracha

*Arte de grammatica da lingua mais usada na costa do Brasil. La gramática del Tupí. 
* Esbozo de la Vida y Obra del Beato por José María Fornell Lombardo titulada El portentoso Padre José de Anchieta

Catagóir:Daoine a rugadh i 1534
Catagóir:Básanna i 1597
Catagóir:Íosánaigh
Catagóir:Misinéirí
Catagóir:Naoimh Spáinneacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Scríbhneoirí Spáinneacha
Catagóir:Teangeolaithe Spáinneacha
Ainm ceana

mion
Is focal nó phrase úsáidte chun forrán a chur ar dhuine, ainmhí nó rud neamhbheo a airíonn an cainteoir cion chucu é **ainm ceana**.

Seo a leanas liosta ainmneacha ceana i nGaeilge: 

* A chroí
* A chuisle, a chuisle mo chroí
*  A ghrá, a ghrá mo chroí, a ghrá geal, a ghrá bán
*  A mhaoineach
* A mhuirnín, mo mhuirnín, mo mhuirnín dílis
* A rún, a rún mo chléibh, a rún mo chroí
* A stór, a stóirín
* A thaisce

## Tagairtí

Catagóir:Teangeolaíocht
Praiseach thrá

Planda ilbhliantúil atá dúchasach do chóstaí Atlantacha na hEorpa is ea **praiseach thrá** (*Crambe maritima*). Na fréamhacha méith, na duilleoga mór scothghorm cosúil le cabáiste, na bláthanna croischruthach bán. Itear na péacáin luathbhorrtha bhánaithe mar ghlasra.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
John Payne (mairtíreach)

Naomh Caitliceach is ea  **John Payne**. Rugadh é ar an 1532 i bPeterborough agus cuireadh chun bás é ar an 2 Aibreán 1582, i Chelmsford, Essex.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1532
Catagóir:Básanna i 1582
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Monica Seles

Iar-imreoir leadóige is ea **Monica Seles**. Rugadh i Novi Sad, an tSeirbia í ar an 2 Nollaig, 1973. 

## Tagairtí

mion|clé|Monica Seles

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Sraith na Náisiún UEFA

Is é atá i gceist le **Sraith na Náisiún UEFA** (**UEFA Nations League**) ná ilchomórtas sacair Eorpach. Eagraíonn UEFA an comórtas ar bhonn débhliantúil. Beidh sé ag tosú sa bhliain 2018–19.

## Torthaí na bhfoirne

:R = Roinn (A, B, C nó D)
:C = Céim (1-55)
:AC/ÍC = Ardú céime nó ísliú céime

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Ilchomórtais sacair
Catagóir:UEFA
Catagóir:Craobhchomórtais spóirt
Male Edition

Is é ***Male Edition*** an chéad téipmheasctha ó June's Diary. Scaoileadh é ar an 29 Meitheamh, 2017.

## Traicliosta
# "If I Ever Fall In Love" – 1:34
# "Stay" – 5:04
# "Poison" – 4:18
# "Two Occasions" – 4:09
# "Hey Jude" – 2:42
# "Where the Party At" – 3:44
# "Wrap Around" – 3:39

## Singlí
#"Stay" - 20 Márta 2017

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2017
Ewan McGregor

Is aisteoir Albanach é **Ewan Gordon McGregor** a rugadh ar an 31 Márta 1971 i Peairt, Albain. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Albanacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California
Catagóir:Buaiteoirí Ghradam Emmy
Catagóir:Buaiteoirí gradaim Golden Globe
Catagóir:Feiminigh
Catagóir:Fir
Catagóir:Star Wars
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Recep Tayyip Erdoğan

Polaiteoir agus 12ú Uachtarán na Tuirce is ea **Recep Tayyip Erdoğan** a rugadh ar an 26 Feabhra, 1954.

Nuair a toghadh Erdogan ar dtús in 2003, bhí tréimhse fáis ann ó thaobh na heacnamaíochta ach de réir a chéile mhéadaigh ar an gcáineadh a dhéantaí air, go háirithe mar gheall ar a chur chuige uathlathach ó na 2010idí ar aghaidh.

Tá de cháil ar Erdogan go mbíonn daoine nach mbíonn ar aon phort leis á mbrú go leataobh aige agus go mbíonn sé ag cur de shíor leis an méid cumhachta atá aige féin.

### 2016
clé|mion|22 Iúil 2016
Tharla "coup d'état" in aghaidh Erdogan ar an 15 Iúil 2016 . Maraíodh 294 agus gortaíodh 1400. Theip an réabhlóid. Dúirt daoine a thacaigh leis an coup d'état míleata gur iarracht a bhí ann stát daonlathach a dhéanamh den tír.

Bhí os cionn 40,00 duine gafa, baill shinsearacha den arm agus breithimh san áireamh.

### 2018
Sa bhliain 2018, bhí taithí na mblianta ag Erodgan ar fheachtais toghchánaíochta, agus atoghadh é gan stró sa bhliain 2018.

### 2023

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí Turcacha
Áine Máire Ní Óráin

Is ban-aisteoir Éireannach í **Áine Máire Ní Óráin**. Glacann Ní Óráin an pháirt mar Frances Uí Dhireáin sa sobalchlár *[[Ros na Rún]]* ó 2007.

Rugadh i nGaillimh agus tógadh in An Fhaiche Mhór í. Is imíon aisteoir a d'oibrigh le Taibhdhearc na Gaillimhe. Bhí ag aisteoireacht ar stáitse ar dtús ag aois a sé. Rinne sí staidéar ar Fhraincis agus ar Spáinnis in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. Bhain sí céim amach ag aois 19 agus bhod sí go Lille, ag rith amharclann beag, ag filleadh go hÉirinn bliain tar éis.

Bhí sí ar *Ros na Rún* ar an chéad eipeasóid mar Helen Byrne, ach bhí a carachtar scríofa amach. D'fhill sí sa bhliain 2007 mar Frances Uí Dhireáin. Bhí sí ag obair ar *[[Fair City]]* freisin.

D'eisigh sí a céad albam, darbh ainm *AM I AM*, ar an 9 Nollaig 2017 ag an Town Hall Theatre. Tá Dermot Byrne (bosca ceoil), Brian Fleming (cnaguirlisí), Paul Johnson (olldord), Tommy Keane (píb uilleann, feadóg), Maureen Browne (fidil), agus Laura Lynn agus Keara Rose Mac Dhómhnaill ar an albam freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Muintir Ros na Rún
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fair City
Póiríní seangán

Is planda é an **póiríní seangán** (*Sedum anglicum*). Dúchasach d'Iarthar na hEorpa.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Mórán buí

Is planda bláthanna é an **mórán buí** (*Saxifraga aizoides*). Tá sé dúchasach san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh. 

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Marbhdhraighean

Planda ilbhliantúil a fhásann go dtí 60 cm ar airde is ea **marbhdhraighean** ar a dtugtar freisin **airgeadán** agus **méirnín na má**,  dúchasach don Eoraip, iarthar na hÁise is tuaisceart na hAfraice. A duilleoga gruagach cleiteach, díseanna duilleoigíní ag malartú le díseanna duilleog mór. Na bláthanna suas le 8 cm ar trastomhas, le 5 pheiteal buí ar spíon fhada cinn. A thoradh ina leadán agus coilg chruachacha timpeall an bhairr.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Polydore Plasden

Naomh Caitliceach is ea **Polydore Plasden**. Rugadh é sa bhliain 1563 i Londain. Cuireadh chun báis é ar an 10 Nollaig 1591, i Londain, Sasana.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1563
Catagóir:Básanna i 1591
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Lleyton Hewitt

mion|clé|Lleyton Hewitt
Iar-imreoir leadóige is ea **Lleyton Glynn Hewitt**. Rugadh in Adelaide, an Astráil é ar an 24 Feabhra 1981.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Mr. Lisa's Opus

Craoladh an ochtú heipeasóid, **"Mr. Lisa's Opus"**, den naoú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 3 Nollaig 2017. Scríobh Al Jean an eipeasóid seo. D'fhéach 4.28 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 29)
Eva Orsmond

Is saineolaí cailliúint mheáchain as an Fhionlainn í **Eva Orsmond** (a rugadh 1 Márta 1966). Tháinig sí sa naoú háit ar an gcéad sraith *[[Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)|Dancing with the Stars]]* sa bhliain 2017.

Bhí sí le feiceáil ar *Off the Rails*, *The Big Bite*, *[[Prime Time]]*, *[[The Late Late Show]]*, *[[The Saturday Night Show]]*, *Meet the Family*, *Corrigan Knows Food*, *[[Claire Byrne Live]]*, *The Nolan Show*, *[[The Ray D'Arcy Show (teilifís)|The Ray D'Arcy Show]]* agus bhí sí ina comhairleoir leighis ar *[[Operation Transformation]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Versailles, Yvelines

Is baile é **Versailles** san Fhrainc. 

## Féach freisin
*Ceantair sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair sa Fhrainc
Fulton J. Sheen

Easpag Meiriceánach é ** Fulton John Sheen** a rugadh **Peter John Sheen** ar an 8 Bealtaine, 1895 in El Paso, Illinois agus a fuair bás ar an 9 Nollaig, 1979 i Nua-Eabhrac. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1895
Catagóir:Básanna i 1979
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Easpaig
Catagóir:Fir
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Leanne Mitchell (albam)

Is é ***Leanne Mitchell*** an chéad albam ón amhránaí Leanne Mitchell. Scaoileadh é ar an 27 Bealtaine, 2013.

## Traicliosta
# "Pride" – 3:38
# "No Man's Land" – 3:33
# "To Love Someone Like You" – 5:14
# "If I Knew Then" – 3:06
# "Pull Me To Pieces" – 3:28
# "Walk You Home" – 3:54
# "If Loving You Is Wrong" – 3:46
# "Something About You" – 3:22
# "Stranger In The Room" – 3:51
# "Keep On Waiting" – 3:05
# "Deep Blue Sea" – 4:01
# "I Put a Spell on You" – 2:27

## Singlí
#"If I Knew Then" - 28 Aibreán 2013

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2013
Dris (planda)

Is tor garbh deilgneach é **dris**, de ghnáth sa ghéineas *Rubus*, óna dtagann sméara dubha, sútha craobh, agus eithreoga. Ach úsáidtear an téarma “dris” ar thoir dheilgneacha eile cosúil le rósanna sa ghéineas *Rosa*.

*Puiteachaí* a thugtar ar sméara dubha ar Inis Meáin. Ciallaíonn an focal rud atá práibeach nó bog.

Catagóir:Plandaí
Fragaria vesca

Is planda luibheach ilbhliantúil den fhine Rosaceae é ***Fragaria vesca***, a dtugtar **lus sútha talún fiáine**, **sú talún fiáin**, **sú talún coille**, **sú talún Alpach**, **sú talún Cairpéiseach** nó **sú talún Eorpach** air go coitianta. Fásann sé go nádúrtha ar fud cuid mhór den Leathsféar Thuaidh, agus táirgeann sé torthaí inite.

## Cur síos
Bíonn cúig go haon déag de bhláthanna beaga, clúmhacha bána ar ghas glas, úr-chlúmhach bog 3–15 ceintiméadar  a ardaíonn  na bláthanna os cionn na nduilleog de ghnáth. Tá na duilleoga fionnghlasa trídhuilleach (i dtríonna) le himill fhiaclacha. Scaipeann an planda den chuid is mó trí reathairí (stólain,), ach bíonn na síolta inmharthana agus bunaíonn siad pobal nua.

Maireann a thorthaí ar feadh 1.2 lá ar an meán, agus is dócha gurb é sin  an tréimhse is giorra dá bhfuil ag aon toradh méith san Eoraip. d'aon toradh  bog san Eoraip. Bíonn 46.8 síol ar an meán i ngach toradh, agus is dócha gurb é sin an líon is airde in aghaidh an toraidh san Eoraip. Bíonn 84.0% d'uisce sna torthaí ar an meán, agus cuimsíonn a meáchan tirim 21.0% carbaihiodráití agus 5.5% lipidí, ceann de na luachanna lipidí is airde na dtorthaí boga san Eoraip.

## Tacsanomaíocht
Déanann Vilmorin-Andrieux (1885) idirdhealú idir sútha talún fiáine nó coille  (*Fragaria vesca*) agus sútha talún a
Alpacha (*Fragaria alpina* ), idirdhealú nach ndéanann formhór na gcuideachtaí síl nó naíolanna, a dhíolann Fragaria vesca mar "shú talún Alpach" de ghnáth.

Faoi shú talún fiáin nó coille, deir Vilmorin:

Is annamh a chonacthas é i ngarraithe ó tugadh isteach an Sú Talún Alpach Dearg. ... Tá cumhra agus cáilíocht bhlasta an-speisialta ag baint leis an Sú Talún Coille. 2,500 síol sa ghram.

Faoi shú talún alpach, deir Vilmorin:

Planda an-éagsúil ón Sú Talún Coille é seo, agus idirdhealaítear é de bharr mhéid níos mó a chodanna go léir — na torthaí go háirithe — agus go speisialta de bharr na hairí (atá ar leith ann) bláthanna agus torthaí a tháirgeadh go leanúnach ar fad i rith an tsamhraidh ar fad.  .. Tá an chuma agus an blas céanna ar na torthaí agus atá ar thorthaí an tSú Thalún Choille,ach bíonn siad níos mó, níos faide agus níos pointeáilte ar cruth de ghnáth. Bíonn an síol i bhfad níos mó agus níos faide freisin. Níl ach thart ar 1,500 síol i ngram.

### Fospeiceas
Ó mhí na Samhna 2020,  glacann *Plants of the World Online* le dhá fhospeiceas sa bhreis ar an frithchiallach, *Fragaria vesca* subsp. *vesca*:

**Fragaria vesca* subsp. *americana* (Porter) Staudt
**Fragaria vesca* subsp. *bracteata* (A.Heller) Staudt

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
John Plessington

Naomh Caitliceach is ea **John Plessington**. Rugadh é i 1637 i nGarstang, Lancashire é agus cuireadh chun báis é ar an 19 Iúil 1679, i mBoughton, Cheshire, Sasana.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1637
Catagóir:Básanna i 1679
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Fred Perry

Iar-imreoir leadóige Sasana ab ea **Frederick John "Fred" Perry**. Rugadh i bPortwood, Stockport é ar an 18 Bealtaine 1909 agus fuair bás ar an 2 Feabhra 1995 i Melbourne, Victoria.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1909
Catagóir:Básanna i 1995
Cnó léana

Is planda é an **cnó léana** (*Comarum palustre*). Tom atá ann a fhásann sna bólaí i dtuaisceart an domhain uilig in aice le réisc, locha agus áiteanna fliucha eile. Go deimhin, fásann sé san uisce uaireanta.  

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Raymond Leo Burke

Is cairdinéal de phór na hÉireann é **Raymond Leo Burke** a rugadh ar an 30 Meitheamh, 1948 i Richland Center, Wisconsin. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Cairdinéil
Umkhonto we Sizwe

Sciathán armáilte na Comhdhála Náisiúnta Afracaí (ANC), comhbhunaithe le Nelson Mandela ab ea **uMkhonto we Sizwe** (giorraithe mar MK, Cóisis: [uˈmkʰonto we ˈsizwe], a chiallaíonn “Sleá an náisiúin”). Bunaíodh é chun rialtas na Afraic Theas a throid le linn ré na cinedheighilte. 

Catagóir:An Afraic Theas
Reifreann

deas|250px|thumb|Reifreann
Is éard atá i gceist i **reifreann** ná ceist á cur faoi bhráid an phobail go léir lena mbreith a fháil go díreach uirthi, nó go hiondúil in Éirínn, vótaíocht bhunreachtúil ar bheart arna moladh ag comhlacht reachtach is ea.

### Reifrinn in Éirínn
Bíonn fadhb mhór go minic suim an phobail in Éirinn i reifrinn a spreagadh. D’éirigh go han-mhaith leis na feachtais sna reifrinn ar an bpósadh comhghnéis agus ar an ochtú leasú nó ceist an ghinmhillte, mar go mba cheisteanna iad a spreag tuairimí agus mothúcháin an-láidir i measc daoine.

De ghnáth caitheann timpeall 60% vóta i dtoghchán agus d’fhéadfadh an líon daoine a thagann amach a bheith chomh hard le 68 nó 69%. Ní hamhlaidh i gcás reifrinn. In 2015, tháinig 61% den phobal amach le vótáil sa reifreann ar an bpósadh comhghnéis agus chaith 64% a vóta sa reifreann leis an ochtú leasú a scriosadh as an mBunreacht. ‘Réabhlóid chiúin’ a thug an Taoiseach ar thoradh an reifrinn sin ag an am.

Ní bhíonn a leithéid de réabhlóid ann de ghnáth nuair a bhíonn reifreann i gceist. Níor chaith ach 34% den phobal a vóta sa reifreann ar chearta an linbh in 2012.  39% a chaith a vóta sa reifreann le fáil réidh le Seanad Éireann. I gcás na gconarthaí Eorpacha bíonn líon na vótóirí íseal freisin (ach amháin nuair a iarrtar orainn breithiúnas a thabhairt den dara huair).

## Féach freisin

* Reifrinn
* Coimisiún Toghcháin (Éire)

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht
Catagóir:Reifrinn
An Chomhdháil Náisiúnta Afracach

250px|mion|clé|An Chomhdháil Náisiúnta Afracach I 1914
Is páirtí polaitíochta san Afraic Theas í **an Chomhdháil Náisiúnta Afracach** (Béarla: ** nó *ANC*). 

Is iad an ANC páirtí ghluaiseacht saoirse na hAfraice Theas a tháinig chun cinn go mór san iarracht Nelson Mandela a shaoradh ó phríosún agus deireadh a chur le réimeas bán na cinedheighilte sa tír i 1994.

Ba é Umkhonto we Sizwe eite mhíleata na gluaiseachta go dtí 1990.

## Féach freisin

* Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024
* Anc (crois) (Crois le lúb don ghéag cheartingearach uachtarach)

## Tagairtí

Catagóir:An Afraic Theas
Catagóir:Páirtithe polaitíochta
Teanga Gujarati

Is teanga Ind-Eorpach a labhraítear sa Gujarat, in iarthar na hIndia, í an **teanga Gujarati**. Labhraítear timpeall is 49 milliún duine í.

Catagóir:Teangacha Ind-Eorpacha
Catagóir:Teangacha na hÁise
Catagóir:An India
Cúig mhéar Mhuire

Is planda luibheach iad **cúig mhéar Mhuire** (*Potentilla reptans*) agus is ball d’fhine na rósanna iad (*Rosaceae*).

Bíonn siad 5-30 cm ar airde. Tá dath buí ar a mbláthanna, na cúig pheiteal ag déanamh uainíochta ar na seipil; mórán staimín iontu. Tá siad cosúil le rósanna singil, gach ceann acu ar bharr gasáin fhada a fhásann as ascaill na nduillí. Tá na torthaí ina gcrobhaingí, gach ceann acu cuachta i gcailís mharthanach. Tá fáinne ilbhliantúil duillí ann as a bhfásann gais fhada reatha a chuireann síos fréamhacha ó na nóid as a bhfásann duillí is bláthanna. Tá dath dúghlas ar a nduillí pailmeacha, 5 dhuillín fhiaclacha iontu; gasáin fhada ar na duillí agus stiopóga a mbun. 

Tá siad le fáil i bhfálta, in áiteanna tréigthe, ar cholbhaí bóithre agus cosán  agus uaireanta ar thalamh féaraigh, in ithreacha bunata agus neodracha ar fud na hEorpa. 

Tá gaol acu leis an Néalfartach (*Potentilla erecta*), ach ní bhíonn ach 4 pheiteal uirthi sin agus 3 dhuillín sna duillí.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Briosclán galánta

Is planda é an **briosclán galánta** (*Potentilla elegans*).  

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Catagóir:Glasraí fréimhe
Starrfhiacail

deas|250px|thumb|Starrfhiacail
Is fiacail fhada rinneach í **starrfhiacail**, go háirithe ceann a ghobann amach as béal dúnta mar a fheictear in eilifintí, rosuailt nó toirc.

Catagóir:Ainmhithe
Néalfartach

Is planda ilbhliantúil luibheach í an **néalfartach** (*Potentilla erecta*) agus is ball d'fhine na rósanna í (Rosaceae). 

## Cur síos
Tá bláthanna geala buí an néalfartaí le feiceáil ó Mheitheamh go Meán Fómhair. Tá na fréamhacha adhmadach, agus tá na duilleoga - atá gléineach agus dúghlas trom - roinnte ina chúig dhuillín. Tá gas faoi thalamh atá scothdhearg ag an néalfartach - bíonn boladh róis uirthi nuair a dhéantar í a ghearradh.
 
## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Macall coille

Is planda é an **macall coille**.  

(MHNT) Geum urbanum - Buds and flower.jpg|Bachlóga agus bláth. 
(MHNT) Geum urbanum - flower.jpg|Bláth. 
(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|Torthaí neamhaibí.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Macall uisce

Is planda blátha é an **macall uisce** (*Geum rivale*).  

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Catagóir:Rosaceae
Giolcach shléibhe

Speiceas plandaí i gclann na bpiseanna is ea an **ghiolcach shléibhe** (*Cytisus scoparius*). Tá sé dúchasach don Eoraip agus fásann sé 2.5 m ar airde. An iliomad géag, glas díreach docht. Na duilleoga trídhuilleach den chuid is mó, a thiteann go luath. Na pisbhláthanna órga buí, suas le 2 cm ar fhad, i gcrobhaingí scaoilte duilleacha ar fhoircinn na ngéag. Na cochaill suas le 4 cm ar fhad, dubh.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Richard Reynolds

Naomh Caitliceach is ea **Richard Reynolds**. Rugadh é ar an 1492 in Devon é. Cuireadh chun báis é ar an 4 Bealtaine 1535, i dTyburn, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1492
Catagóir:Básanna i 1535
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Fátima, an Phortaingéil

Is paróiste sibhialta i bPortaingéil é **Fátima**. 

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na Portaingéile
Nancy Corrigan

Eitleoir a rugadh san Abhainn Dubh, Acaill ab ea **Annie R. "Nancy" Corrigan** (21 Meitheamh 1912 - 1983).

Catagóir:Eitleoireacht
Catagóir:Daoine a rugadh i 1912
Catagóir:Básanna i 1983
Sinéad Burke

Is scríbhneoir* *agus scoláire í **Sinéad Burke** a rugadh i mBaile Átha Cliath.

Fuair sí a céim mar mhúinteoir bunscoile as an hInstitiúid Oideachais Marino. Bhuaigh sí an bonn Vere Foster mar bhí sí ar bharr an ranga. Rinne sí PhD i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath ar an oideachas i gcearta daonna, go háirithe ag féachaint ar conas a thugann scoileanna glór do pháiste. Tá díocas uirthi chun guth a thabhairt dóibh sin a bhí gan ghlór. D'oibrigh sí le Foras na Gaeilge chun focal nua a chur síos ar “duine nach sroicheann gnáthairde an duine fásta mar gheall ar riocht sláinte ar nós abhcachta”: *duine beag*. I mí an Mhárta 2017, thug Burke léacht TED faoina saol mar dhuine beag agus na dúshláin atá le sárú aici i rith a saoil laethúil.

Tá an dúshuim aici i gcúrsaí faisin ó bhí sí óg agus cruthaíonn sí ilchineálacht i dtionscal an fhaisin go gníomhach ar na meáin shóisialta. Úsáideann sí na deiseanna seo chun a teachtaireacht a scaipeadh díreach chuig tithe an fhaisin.

Is ambasadóir í ag Gasóga na hÉireann agus *'Irish Society for Prevention of Cruelty to Children*' (*ISPCC*).

## Tagairtí

Catagóir:Faisean
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Míchumas
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Mná Éireannacha
Peasairín garraí

Is planda léagúmach é an **pheasairín garraí** (*Lathyrus aphaca*). Dúchasach do dheisceart na hEorpa agus í áiteanna i dtuaisceart na hAfraice agus iarthar na hÁise. Tá sé le fáil in áiteanna eile san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh, mar a nglactar leis mar fhiaile go minic. Planda bliantúil atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
John Rigby (mairtíreach)

Naomh Caitliceach is ea **John Rigby**. Rugadh é sa bhliain 1570 i Eccleston, Lancashire agus cuireadh chun báis é ar  an 21 Meitheamh 1600, i Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1570
Catagóir:Básanna i 1600
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Fir
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
John Higgins

Imreoir snúcair gairmiúil Albanach is ea **John Higgins**, a rugadh ar an 18 Bealtaine 1975 i gCamas Neachdain, Albain.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí snúcair na hAlban
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Síceach

**Síceach **is ea duine a mhaíonn go mbaineann sé/sí leas as aireachtáil eischéadfach (AEC) chun faisnéis a aithint atá ceilte nó i bhfolach ó na gnáth braistintí, go háirithe mar a bhaineann siad le teileapaite nó fios fáistine, nó a ghníomhaíonn i mbealaí domhínithe, de réir dhlíthe nádúrtha. Creideann go leor daoine i gcumais shíceacha, ach níl aon chomhthuairim eolaíoch maidir le na gcumhachtaí sin a bheith ann.  Úsáidtear an focal *síceach* freisin mar aidiacht, chun cur síos a dhéanamh ar na gcumais sin. Sa bhrí sin, tá roinnt comhchiallaigh ann, mar *paraishíceach* nó *meitishíceach*.

## Tagairtí


Catagóir:Paraishíceolaíocht
Catagóir:Téarmaíocht pharanormálta
Catagóir:Bréageolaíocht
Keith Chegwin

Aisteoir agus láithreoir teilifíse Sasanach ab ea **Keith Chegwin**, a rugadh i Walton, Learpholl ar an 17 Eanáir 1957 agus a fuair bás ar an 11 Nollaig 2017 i Shropshire. Tháinig sé sa séú háit ar an ochtú sraith *[[Dancing on Ice]]* le Olga Sharutenko sa bhliain 2013.

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Básanna in 2017
Laíon

[250px|right|thumb|[Trom (crann)|Trom gearrtha ar a fhad ag taispeáint an laíon leathan, soladach (garbh-uigeach, bán) taobh istigh den adhmad (mín, le himir bhuí). Scála i mm.]]
[250px|right|thumb|Buinneog [Gallchnó|chrann gallchnó gearrtha ar a fhad ag taispeáint an liáin seomrach atá ar fáil sa ghéineas seo. Scála i mm.]]
[250px|right|thumb|An spota beag bídeach sa lár is ea an liáin, le trastomhas thart ar 1 mm) i gcrann [iúr|iúir]]

Fíochán is ea **an laíon** de chuid na bplandaí soithíocha. Tugtar **garr** nó **smúsach** air freisin. Tá an laíon comhdhéanta de chealla paireincíomacha boga, spúinseacha, a stórálann agus a iompraíonn cothaithigh ar fud na bplandaí. Sna eudicotidae, tá an laíon suite i lár an ghais. Sna monocotylidae, leathnaíonn sé freisin isteach i ngais bhláthanna agus i bhfréamhacha. Tá an laíon timpeallaithe ag fáinne xiléime agus tá an xiléim timpeallaithe ag fáinne fléim.

## Tagairtí

Catagóir:Moirfeolaíocht phlandaí
Catagóir:Fiseolaíocht plandaí
Crobh éin corraigh

Is planda é an **crobh éin corraigh** (*Lotus pedunculatus*, nó *Lotus uliginosus* roimhe seo).

## Tagairtí
  

Catagóir:Plandaí
Bob Hope

Ba aisteoir Sasanach é **Leslie Towns "Bob" Hope** a rugadh ar an 29 Bealtaine, 1903 in Eltham, Londain agus a fuair bás ar an 27 Iúil, 2003 i Toluca Lake, Los Angeles. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1903
Catagóir:Básanna in 2003
Miotamáine

Is éard is **miotamáine** (nó *pseudologia fantastica*) ann ná an nós neamhshrianta bréaga a insint sa tsíciatracht. An chéad chur síos atá air i litríocht an leighis Anton Delbrueck a rinne, sa bhliain 1891.

Catagóir:Síceolaíocht mhínormálta
Faizon Love

Iar-aisteoir Meiriceánach é **Langston Faizon Santisima**, a bhfuil aithne aige mar **Faizon Love** agus a rugadh sa bhliain 1968.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
John Roberts (mairtíreach)

deas|250px|thumb|Gelli Goch - Baile an John Roberts
Naomh Caitliceach is ea **John Roberts**. Rugadh é i 1577 i dTrawsfynydd, sa Bhreatain Bheag. Cuireadh chun báis é ar an 10 Nollaig 1610, i dTyburn, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1610
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Beinidictigh
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Breatnacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Jack Nicklaus

Is iar-galfaire Meiriceánach é **Jack William Nicklaus** a rugadh i gColumbus, Ohio ar an 21 Eanáir, 1940.

Catagóir:Imreoirí gailf
Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Daoine beo
Arnold Palmer

Galfaire Meiriceánach ab ea **Arnold Daniel Palmer** a rugadh i gLatrobe, Pennsylvania ar an 10 Meán Fómhair 1929 agus a fuair bás ar an 25 Meán Fómhair 2016 i bPittsburgh, Pennsylvania.

Catagóir:Imreoirí gailf
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2016
Na Hiocsósaigh

Daoine as an Áise Thiar ab iad **Na Hiocsósaigh** a lonnaithe sa Deilt na Níle roimh 1650 RC. 

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉigipte
Crobh coille

Is planda é an **crobh coille** (*Geranium sylvaticum*). Tá sé dúchasach san Eoraip agus i dtuaisceart na Tuirce.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Alban Roe

Ba shagart Beinidicteach Sasanach agus naomh Caitliceach é **Alban Roe**. Rugadh ar an 20 Iúil 1583 i mBury St Edmunds, Suffolk é. Cuireadh chun báis é ar an 21 Eanáir 1642, i dTyburn, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1583
Catagóir:Básanna i 1642
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Séantachas

deas|250px|thumb|Céatadán na Caitlicigh cláraithe sa daonra 1715–1720
Thug **séantaigh** ar na daoine sin a dhiúltaithe freastail ar seirbhísí Anglacánach agus a d'fhan dílis lena pápa agus an Eaglais Chaitliceach Rómhánach le linn Stair Shasana agus an Bhreatain Bheag agus Éire.

Catagóir:Críostaíocht sa Ríocht Aontaithe
Catagóir:Eaglais Chaitliceach in Éirinn
Catagóir:Frith-Chaitliceachas
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Mark Hamill

Is aisteoir Meiriceánach é **Mark Richard Hamill** a rugadh ar an 25 Meán Fómhair, 1951. Tá aithne air mar Luke Skywalker sna scannáin *[[Star Wars]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California
Catagóir:Cruthaitheoirí na ngreannán
Catagóir:Daoine as Oakland, California
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Scríbhneoirí as California
Daisy Ridley

Is ban-aisteoir Sasanach í **Daisy Jazz Isobel Ridley ** (a rugadh ar an 10 Aibreán 1992). Ghlac sí an pháirt mar Rey sna scannáin *[[Star Wars]]*: The Force Awakens, *[[Star Wars Episode VIII: The Last Jedi|The Last Jedi]] agus [[The Rise of Skywalker|The Rise of Skywalker.]]* 

Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Lus Oilealla

Is planda blátha é an **lus Oilealla** (*Euphorbia amygdaloides*). Dúchasach do choillte san Eoraip, sa Tuirc agus i gCugas. 

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
EMI

Comhlacht iltíre Briotanach ab ea **EMI** (**EMI Group Limited** go hoifigiúil agus **Electric and Musical Industries** ag an tús, as a dtáinig "EMI"). Bunaíodh an comhlacht i mí Márta na bliana 1931 agus bhíodh a phríomhoifigí i Londain. Ba é an ceathrú gnólacht agus grúpa lipéad taifeadta ceoil ba mhó ar domhan nuair a briseadh suas é sa bhliain 2012.  Ar na lipéid a bhí ag EMI Records Ltd. bhí EMI Records, Parlophone, Virgin Records agus Capitol Records. Bhíodh aonad foilsitheoireachta ag EMI freisin, mar atá EMI Music Publishing, agus é lonnaithe i Londain le hoifigí ar fud an domhain.

Bhí an comhlacht mar chuid den Innéacs FTSE 100, ach nuair a carnaíodh SAM $4 billiún d'fhiacha, díoladh é le Citigroup i mí Feabhra 2011. Níor mhair úinéireacht Citigroup i bhfad áfach: d'fhógair siad i mí na Samhna sa bhliain 2011 go ndíolfaidís craobh an cheoil le Universal Music Group, cuid de Vivendi ar $1.9 billiún, agus an gnó foilsitheoireachta le Sony/ATV ar $2.2 billiún.

## Stair

Cuireadh Electric and Musical Industries Ltd ar siúil i Márta 1931 le cumasc de Columbia Graphophone Company agus an Gramophone Company, a raibh an lipéad taifeadta úd "His Master's Voice" acu, dhá chomhlacht a ndeacgaigh a stair siar go tús thaifeadadh na fuaime. Rinne an comhlacht nua taifeadadh fuaime chomh maith le gléasanna taifeadta agus seinnte.

Sna 1960idí bhí The Beatles ar na bannaí ceoil a bhí sínithe acu.

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí
Ralph Sherwin

Naomh Caitliceach is ea **Ralph Sherwin**. Rugadh é ar an 25 Deireadh Fómhair 1550 in Rodsley, Derbyshire agus cuireadh chun báis é ar an 1 Nollaig 1581, i dTyburn, Londain.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1550
Catagóir:Básanna i 1581
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Nick Faldo

Is galfaire Sasanach é **Sir Nicholas Alexander Faldo** a rugadh i Welwyn Garden City, Hertfordshire ar an 18 Iúil 1957.

Catagóir:Imreoirí gailf
Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Rangún

Is é **Rangún** (Burmais: ရန်ကုန်မြို့, MLCTS rankun mrui) príomhchathair Mhaenmar agus é ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Tá breis is 5,360,512 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:Maenmar
Catagóir:Príomhchathracha
An Léig Naofa (1571)

deas|250px|thumb|Bratach an Léig Naofa
Shocraigh Pápa Pius V **an Léig Naofa 1571** (Laidin: Liga Sancta, an Spáinnis: Liga Santa, an Iodáilis) agus bhí na príomhstáit muirí Caitliceach sa Mheánmhuir san áireamh cé is moite den Impireacht Naofa Rómhánach agus an Fhrainc. Bhí sé ar intinn acu smacht an Mheánmhuir Thoir ag an Turcaigh Otamánach a bhriseadh agus bhí sé críochnaithe go foirmiúil ar an 25 Bealtaine 1571. 

Catagóir:Cogaidh Otamánach-Veinéiseach
Fléam

I bplandaí soithíocha, is éard is **fléam** ann ná an fíochán beo a iompraíonn na comhdhúile orgánacha intuaslagtha a rinneadh le linn na fótaisintéise agus ar a dtugtar fótaisinteáiteanna, go háirithe an siúcra siúcrós, go codanna de na plandaí nuair atá gá leo. Tugtar *trasghluaiseacht* ar an phróiseas seo. Sna crainn, is é an fléam an ciseal is sia isteach sa choirt, dá bhrí sin díorthaíodh a ainm ón fhocal Gréagach  (*phloios*) a chiallaíonn "coirt". Thug  Nägeli an téarma isteach sa bhliain 1858.
## Struchtúr
deas|mion|250x250px|Trasghearradh de phlanda lín:

### Feadáin chriathracha
mion|Fléim shimplithe agus a cealla coimhdeachta:
Tugtar feadáin chriathracha ar na cineál ceall atá freagrach as siúcraí a iompar fud fad na bplandaí.  Ar a n-aibíocht bíonn núicléáis in easnamh acu agus ní bhíonn ach cúpla orgánaid acu, mar sin, braitheann siad ar chealla coimhdeachta nó albaimineacha don chuid is mó dá chuid riachtanas meitibileach. Ní bhíonn folúisíní nó orgánaidí acu, mar shampla ribeasóim, sula mbíonn siad aibí, ach de ghnáth, téann siad seo ar imirce go dtí an cillbhalla agus díscaoileann siad ar a n-aibíocht; cinntíonn sé seo nach mbíonn mórán bac ar ghluaiseacht na sreabhán. Ar cheann den bheagán orgánaid a bhíonn acu ag a n-aibíocht is ea an líontán ionphlasmach mín, a bhíonn ar fháil ag an phlasmoscannán, go minic in aice láimhe na bplasmachuibhríní, a nascann iad lena gceall choimhdeacht nó albaimineach. Bíonn grúpaí  piochán ag na cealla criatharacha go léir ar a mbunanna, a fhásann ó phlasmachuibhríní modhnaithe agus méadaithe, ar a dtugtar criatharachair. Tá na póireanna treisithe ag pláitíní polaisiúicríde ar a dtugtar callóis.

## Tagairtí

Catagóir:Anatamaíocht an phlanda
Catagóir:Fiseolaíocht an phlanda
Catagóir:Fíochán

### Cealla paireincíomacha
Tá dhá chineál, aereincíoma agus clóireincíoma.

## Tagairtí

Catagóir:Fiseolaíocht plandaí
Catagóir:Fíocháin
Lus na meall Muire

Luibh bhliantúil nó ilbhliantúil ó réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh is ea **lus na meall Muire** (nó **hocas**). Na duilleoga roinnte i maotháin bhosacha. Na bláthanna le heipeacailís, cailís agus 5 pheiteal croíchruthach nó le heang dhomhain iontu, ar dhath an róis, corcra nó bán, go minic le féitheacha dorcha. Cuid mhaith staimíní ceangailte i gcolún lárnach. Fáinne leata teascán aon síol an toradh, cosúil le cáiseanna beaga. Gaolmhar le cadás agus hibisceas, ar cosúil le chéile a mbláthanna.

## Tagairtí

 

Catagóir:Plandaí
Hocas ard

Is planda é an **hocas ard** sa ghéineas *Lavatera*. Tá 25 speiceas de ann.  

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí