open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Judith Beveridge

File, eagarthóir agus acadóir ón Astráil is ea **Judith Beveridge** (1956-). Rugadh i Londain í agus bhain a muintir an Astráil amach in 1960. 

Rinne sí BA Ollscoil an Teicneolaíochta, Sydney, agus d’oibrigh sí i leabharlanna, mar mhúinteoir, mar thaighdeoir agus in athghiniúint timpeallachta. Idir 2003 agus 2018 mhúin sí scríbhneoireacht chruthaitheach in Ollscoil Sydney agus bhí sí ina heagarthóir filíochta ag an iris liteartha *[[Meanjin]]* ó 2005 anuas go dtí 2015.

Bhain sí a lán duaiseanna agus moladh do dhuaiseanna eile í.

## Duaiseanna agus ainmiúcháin

*  Wesley Michel Wright Award
*  1988 — Duais Mary Gilmore as *The Domesticity of Giraffes*
*  1988 — Duaiseanna Liteartha Céad Aire New South Wales, Duais Filíochta Kenneth Slessor as *The Domesticity of Giraffes* 
*  1988 — Duais Liteartha Céad Aire Victoria, Duais Filíochta C. J. Dennis Prize as *The Domesticity of Giraffes*
*  2003 — Duais Filíochta Josephine Ulrick
*  2004 — Duaiseanna Liteartha Céad Aire Queensland, Cnuasach Filíochta — Duais Calanthe Judith Wright, Ealaíona Queensland as *Wolf Notes* 
*  2005 — Bonn Cuimhneacháin Philip Hodgins ag Féile Scríbhneoirí Mildura
* 2013 — Duais Christopher Brennan
*2015 — Duaiseanna Liteartha Céad Aire New South Wales, ainmniúchán, Duais Filíochta Kenneth Slessor as *Devadatta's Poems.*
*2019 — Duaiseanna Liteartha an Phríomh-Aire um Fhilíocht as *Sun Music*

## Sliocht

## Foilseacháin

*  *The Domesticity of Giraffes* (Black Lightning, 1987) 
*  *A parachute of blue : first choice of Australian poets. Number one*, le Jill Jones & Louise Katherine Wakeling (Round Table Publications, 1995) 
*  *Accidental Grace* (UQP, 1996) 
*  *How to Love Bats, and Other Poems* (Picaro Press, 2001)OCLC: 57312733
*  *Wolf Notes*  (Giramondo, 2003)  
* *Storm and Honey* (Giramondo, 2009) 
**The Best Australian Poetry 2006*, le Martin Duwell & Bronwyn Lea (UQP, 2006) 
**Sun Music: New and Selected Poems* (Giramondo, 2018) 

## Ailt

*  Beveridge, Judith. "Four Ascetics," *The Literary Review*, 45, no. 1 (2001): 152

## Nótaí

## Naisc sheachtracha
*Ceithre dhán ag Thylazine
*Roinnt dánta  ag Poetry International Web

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Filí Astrálacha
Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha
James, An Bíocunta Severn

Rugadh **James, An Bíocunta Severn** (James Alexander Philip Theo Mountbatten-Windsor; ar an 17 Nollaig, 2007). Is é an leanbh is óige agus an t-aon mhac ag an Phrionsa Edward, Iarla Wessex, agus ag Sophie, Cuntaois Wessex, agus is é an garpháiste is óige ag an Bhanríona Eilís II agus ag an Phrionsa Philip, Diúc Dhún Éideann. Is é an dara duine dhéag i líne chomharbais ríocht na Breataine.  

## Breith agus baisteadh
Rugadh James le gearradh caesarach ag 16:20 UTC ar an 17 Nollaig 2007, in Ospidéal Pháirc Frimley.  Dúirt an Prionsa Edward, a bhí i láthair do bhreith a dhara linbh, go raibh an bhreith "níos ciúine ná an uair dheireanach" (tagairt do bhreith éigeandála a chéad pháiste, Lady Louise), go raibh a bhean "ag déanamh go maith," agus go raibh a mhac "mar an bhíonn cuid mhór leanaí, beag, gleoite agus an-chuddly."  Scaoileadh an leanbh agus a mháthair ón ospidéal ar an 20 Nollaig, agus an lá dár gcionn fógraíodh a ainmneacha mar James Alexander Philip Theo.  Tógadh chuig Ospidéal Great Great Street i Londain é ar an 24 Eanáir 2008, le "frithghníomh beag ailléirgeach."  Scaoileadh amach ón ospidéal é laistigh de chúpla lá. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh in 2007
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Daoine Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Cassandra Atherton

File próis, criticeoir agus scoláire ón Astráil is ea **Cassandra Atherton**.

Rinne sí BA sa Bhéarla agus sa Stair, MA, Dioplóma Oideachais agus Dochtúireacht ag Ollscoil Melbourne. Bhí sí ina Scoláire Cuartaíochta Béarla ag Ollscoil Harvard in 2015-16, i measc post eile.  

Tá a cuid filíochta le fáil ina lán duanairí agus in irisí idirnáisiúnta, agus bhain sí a lán duaiseanna san Astráil, sa Bhreatain agus i Meiriceá. Tá a cuid filíochta le cloisteáil á léamh ag PennSound. 

Tá sí ina Ollamh Cúnta ag Ollscoil Deakin agus í ag plé le scríbhneoireacht agus litríocht.

Tá sé maíte go ndéanann a filíocht beocht a chur arís i dtéacsanna canónta trí thagairtí don ghnáthchultúr. Baineann sí feidhm as dúghreann agus polaitiú na haigne príobháidí.

### Úrscéalta
**The Man Jar,* Printed Matter Press, Tokyo (2010).

### Filíocht phróis
*Pika-Don (le Phil Day agus Alyson Miller), Mountains Brown Press, Melbourne (2017).
**Yellow*, Recent Work Press, Canberra (2017) (leabhar mangaire).
**Dilly Dally* agus *Moon* (leabhair chonsairtíneacha), Mountains Brown Press, Victoria (2016), le Phil Day (ealaíontóir) agus Paul Hetherington (file). 
**The Taoist Elements: Water*, International Poetry Studies Institute: Recent Work Press, Canberra (2016) (Leabhar mangaire). 
**[http://catalogue.nla.gov.au/Record/7054079 Sketch-Notes Vol. (1, 2 & 3)],* Mountains Brown Press, Victoria (2015), le Phil Day (ealaíontóir) (leabhar ealaíontóra).
**Exhumed,* Grand Parate Poets, New South Wales (2015) . 
**Trace,* Finlay Lloyd, New South Wales (2015), maisithe ag Phil Day. .
**Pegs,* International Poetry Studies Institute: Authorised Theft, Canberra (2015) (leabhar mangaire). 
**After Lolita,* Ahadada Books, Ontario (2010).

## Nótaí

Catagóir: Scríbhneoirí Astrálacha
Catagóir: Filí Astrálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Merlinda Bobis

Is scríbhneoir agus acadóir de chuid na nOileán Filipíneach agus na hAstráile í **Merlinda Bobis** (1959-). 

Rugadh í i gCathair Lagazpi i gCúige Albay na nOileán Filipíneach. Rinne sí BA in Ollscoil Aquinas i gCathair Lagazpi agus fuair iarchéimeanna ó Ollscoil Santo Tomas agus Ollscoil Wollongong. 

Scríobhann sí i bhFilipínis, i mBíocailis agus i mBéarla, agus meascann sí cuid de dhúchas na nOileán Filipíneach le saol comhaimseartha an inimircigh. Tá duais drámaíochta agus duais ficsin buaite aici. Tá sí ina damhsóir agus ina healaíontóir chomh maith. 

## Sliocht as

## Foilseacháin

### Filíocht
**Rituals: Selected poems, 1985-1990*. (1990)
**Summer was a Fast Train without Terminals*. (Melbourne: Spinifex, 1998) 
**Pag-uli, Pag-uwi, Homecoming* (cnuasach trítheangach filíochta). (University of Santo Tomas Publishing House, Manila, 2004)
**Summer Was a Fast Train Without Terminals*. (Spinifex Press, North Melbourne, 1998)
**Cantata of the Warrior Woman Daragang Magayon / Kantada ng Babaing Mandirigma Daragang Magayon* (dán dátheangach eipiciúil le taibhiú). (Institute of Women's Studies, St. Scholastica's College, Manila, 1997, 1993)
**ang lipad ay awit sa apat na hangin / flight is song on four winds* (cnuasach dátheangach filíochta) (Institute of Women's Studies, St. Scholastica's College Manila, 1991, 1990)
**Rituals*. (Life Today, Manila, 1990)

### Gearrscéalta
**White Turtle*. (Melbourne: Spinifex, 1999)  Léirmheas
**The Kissing* (Aunt Lute, 2001)  [Eagrán Meiriceánach de *White Turtle*] Léirmheas 

### Úrscéalta

**Banana Heart Summer* (Murdoch Books, 2005) 
**The Solemn Lantern Maker* (Sydney: Murdoch Books, 2008)
**Fish-hair Woman* (North Melbourne: Spinifex, 2011)
**Locust Girl: A Lovesong* (North Melbourne: Spinifex, 2015)

## Naisc sheachtracha
*Merlinda Bobis i gcartlann Poetry International
*covenant Beochan dáin
*Food, Love and other Engagements
*Comhrá le Merlinda Bobis
*Ag athchumadh na heipice
* Bobis, Merlinda in *The Encyclopedia of Women and Leadership in Twentieth-Century Australia*

## Nótaí

## Tagairtí
* Beathaisnéis
*An Dr Merlinda Bobis

Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha
Catagóir:Filí Astrálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Oileán Amund Ringnes

Is oileán é **Oileán Amund Ringnes** atá suite i dtuaisceart Cheanada. 

Catagóir:Tíreolaíocht Cheanada
Aonghas Boilg

Rí an Chorca Laidhe ab ea **Aonghas Boilg** (Sean-Ghaeilge **Óengus Bolg**) mac Lughaí mhic Mhic Nia mhic Mhic Con mhic (nó uí) Lughaí Laidhe mhic Dháire Doimthigh. 
Sinsear ciorcal laistigh na nEoghanacht ab ea é trína iníon *[[Aimend]]*, bean chéile Chonaill Choirc.  Chumadh an seanscéal seo chun réim na nEoghanachta i Mumhain a dhlisteanú, ag an am fós faoi cheannas na nDáirine, agus an Chorca Laidhe an príomh-rítheaghlach.

Le linn na meánaoise, ba í an Chlann Uí Bhoilg (Builc) den Chorca Laidhe, agus iad siúd ainmnithe as Aonghas.  Aitheanta mar Ó Drisceoil a bhí stát níos deireanaí.

## Miotaseolaíocht
Chreid T. F. O'Rahilly gur pearsa neamhstairiúil é *Óengus Bolg*, agus é ach duine eile a tháinig ó sinsear diaga hipitéiseach na nÉrann deity Bolg. Thus, according to O'Rahilly, he is present to divinely represent the Érainn in a marriage to the Eóganachta.

## Foinsí
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*. Four Courts Press.  2a eagrán athbhreithnithe, 2001.
* Thomas Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*. Cambridge University Press. 2000.
* Vernam Hull, "Conall Corc and the Corco Luigde", in *Proceedings of the Modern Languages Association of America 62* (1947), ll. 887-909.
* &mdash;, "On Conall Corc and the Corcu Luigde", in *[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 47, Eagrán 1* (1959), ll. 64-74.
* Paul MacCotter, *Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*. Four Courts Press. 2008.
* Michael A. O'Brien (eag.) le réamhrá le John V. Kelleher, *Corpus genealogiarum Hiberniae*. IALBÁC. 1976. Páirt-eagrán digiteach: Donnchadh Ó Corráin (eag.), Genealogies ó Rawlinson B 502. Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* John O'Donovan (eag.), "The Genealogy of Corca Laidhe", in *[https://archive.org/details/miscellanyofcelt00celt Miscellany of the Celtic Society]*. Baile Átha Cliath: Curtha i gcló ar son an *Celtic Society*. 1849.
* T. F. O'Rahilly, *Early Irish History and Mythology*. Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.

## Tagairtí

Catagóir:Éarainn
Árda Wuthering

Úrscéal de chuid an scríbhneora Sasanaigh Emily Brontë is ea ***Árda Wuthering***.

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Leabhair
Catagóir:Ficsean Gotach i nGaeilge
Catagóir;Ficsean Gotach
Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1847
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1840idí
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1933
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1930idí
Michael Morpurgo

Scríbhneoir Sasanach is ea **Sir Michael Andrew Bridge Morpurgo** a rugadh ar an 5 Deireadh Fómhair 1943 i St Albans, Hertfordshire. 

## Saothair
I measc saothair Michael Morpurgo ná:

* *[[Toro! Toro!]]* (i nGaeilge).

Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Aimend

I miotaseolaíocht agus ginealaigh na nGael, iníon Aonghasa Bhoilg, rí na nDáirine nó na Corca Laidhe ab ea  **Aimeann** (Sean-Ghaeilge **Aimend**).  Phós sí Conall Corc, bunaitheoir rítheaghlach na nEoghanacht, agus dá bharr is sinsear an "chiorcail laistigh" í de theaghlaigh na nEoghanacht Caisil, na nEoghanacht Gleanndamhnach, agus na nEoghanacht Áine, a bhunaigh an ríocht chumhachtach ag Caiseal.

Tá sonraí le fáil ina scéal a thugann le fios gur bhandia í ó thús.

## Sanasaíocht
Is amhlaidh go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltis **aidu-mandā*, le brí litriúil 'smál dó', nó b'fhéidir forfhocal le haghaidh 'dó gréine’.  
As Rómhán-Breatnais, bheadh an leagan is dócha **Aedumanda*.

## Foinsí
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*. Four Courts Press. 2a eagrán athbhreithnithe, 2001.
* Thomas Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*. Cambridge. 2000.

## Tagairtí

Catagóir:Éarainn
Clanna Rudraige

De réir miotaseolaíocht na nGael, treibh ársa a bhíodh i gceannas i gcúige Uladh ab ea **Clanna Rudhraí** (Sean-Ghaeilge **Clanna Rudraige**).   Maítear gur de shliocht an dreama úd iad daoine an chúige, ar a ghlaotar fosta na *h[[Ulaid]]* (go háirithe san oirthear).

## Sanasaíocht
Is féidir dhá bhrí a bhaineann le *Clanna Rudraige*, nó "sliochtaigh Rudhraí", ainm pearsanta; sin nó "sliochtaigh na Rudhraí", ainm daonra samhail is Dartraí nó Osraí.  Faightear litriú eile i dtéacsanna meánaoiseacha *Clan na Rudraige*, a chuireann an dara acu in iúl.

Moltar gur gaolmhar le 'rua(d)' is ea *rud*.  Feictear dearg/rua go suntasach sa Rúraíocht.  Tá scéal darb ainm Togail Bruidne Dá Derga (Dia Dearg); is ríthe ríoga gar do phríomhchathair na nUladh iad an *[[Craobh Rua|Chraobh Rua]]* agus an Chraobh Dhearg; agus bhíodh ann Ridirí na Craoibhe Rua, ord míleata i ngiollacht na nUlad ársa.

## Stair
Tugann téacsanna meánaoiseacha séard atá ar an eolas againn faoi bhunús agus cúlra na gClann Rudraí.  Tógadh le chéile sna téacsanna miotas, bréagstair agus fíoreachtraí, agus cumadh stair seanscéalach áibhéalta.  De réir Annála na gCeithre Máistrí, mar shampla, is de shliocht *[[Rudraige mac Sithrigi|Rudhraí mhic Shithrí]]* iad na Clanna Rudhraí, agus é siúd ina thiarna na *nUlad* a tháinig ina Ard-Rí na hÉireann am éigin idir an 3ú agus an 1d haois RC.

I rith réimse Eochada Fheidhligh mar Ard-Rí, deirtear gur roinneadh an tír ina ríochtaí, agus d'éirigh gach taoiseach cúige ina rí.  An chéad Rí na nUladh ab ea Fearghas mac Léite ua Rudhraí.  Le linn na Rúraíochta, ba é Conchúr mac Neasa col ceathrar Fearghasa ina rí na *nUlad*.

De réir na téacsanna, rinne na Trí Colla ionsaí ar na hUlaid sa 4ú haois AD.  Throid siad seacht gcath laistigh de sheachtain i n*[[Achaidh Leithdeircc]]* in aghaidh na *nUlad*, ag marú *[[Fergus Foga|Fhearghasa Fhogha]]*, rí na nUladh, sa seachtú cath.  Chuir siad Eamhain Mhacha, príomhchathair na *[[Ulaid|nUlad]]*, trí thine, agus tréigeadh an áit ina dhiaidh sin.  Ghlac na Trí tailte suntasacha i nUladh Láir &mdash; meastar gurb é seo bunús an ríochta meánaoisí, *[[Airgíalla]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Ulaid
Catagóir:An Rúraíocht
Ríocht na Breataine Móire

Ba Stát ceannasach é **Ríocht na Breataine Móire,** nó An Bhreatain Mhór, in Iarthar na hEorpa ó 1 Bealtaine 1707 go dtí 1 Eanáir 1801. Bunaíodh an stát i ndiaidh theacht i bhfeidhm Chonradh an Aontais sa bhliain 1706, agus Achtanna an Aontais 1707, a aontaíodh ríochtaí Sasana agus Albain le Ríocht aonarach a bhunú,  ag cuimsiú oileán iomláin na Breataine Móire agus na hoileáin imeallacha mórthimpeall uirthi gan Oileán Mhanann agus Oileáin Mhuir nIocht san áireamh. Rialaigh parlaimint Westminster an stáit aonadach. Sna blianta luaidh bhí air an ríocht déileáil le Éirí Amach Seacaibíteach a chríochnaigh nuair a chaill na Stuartaigh ag Blàr Chùil Lodair sa bhliain 1746. Sa bhliain 1763, chuir lámh in uactar sa Chogadh na Seacht mBliana le smacht Impireacht na Breataine ar fud an domhain. Ó na 1750í, d'fhás cumhacht an Ríochta sa Réimeas Briotanach agus roimh Chogadh na Saoirse Meiriceá bhí smahct aici ar mhór chuid mór roinne Mheiriceá. Tháinig Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Éireann ina áit ar 1 Eanáir 1801. 

catagóir:An Bhreatain Mhór
Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa
Catagóir:Ríochtaí
Catagóir:Stair na Breataine Bige
Catagóir:Stair na hAlban
Catagóir:Stair Shasana
An Garda Várangach

deas|250px|thumb|An Garda Várangach
Scothaonad an t-arm Biosántach as an deichiú go dtí an ceathrú haois déag, a fhreastalta a mbaill as garda cosanta pearsanta le haghaidh na impirí na Biosáinte ab iad **an Garda Várangach** (an Ghréigis: Τάγμα τῶν Βαραγγῶν, Tágma tōn Varángōn).

Catagóir:Impireacht Bhiosántach
An Bliotsa

[mion|[buama loiscneach, Luftwaffe 1kg, in úsaíd 1936-1940?]]Feachtas buamála  Luftwaffe na Gearmáine ar chathracha na Breataine (agus Béal Feirste) faoi choim na hoíche ab ea an **Bliotsa**, nó an **Blitz**, i rith an Dara Cogadh Domhanda, ó  7 Meán Fómhair 1940 go dtí 11 Bealtaine 1941. 

## Cúlra
"Oibríocht an Mhór-Róin" a bhí an códainm ar an ionradh a bhí á phleanáil ag Hitler, chun seilbh a ghlacadh ar an Bhreatain.  

## Na hImeachtaí

Tharla 160 ionsaí in aghaidh na hoíche ar Londain i rith 1940/1941, agus maraíodh 40,000 duine.  Ar an 29 Nollaig 1940, leag an Ghearmáin 100,000 buama loiscneach ar Londain, an oíche is measa b'fhéidir. Bhí an chathair uilig faoi bharr lasrach.

mion|clé|270x270px|H.M. Stationery Office, 1942|alt=

Bhí an Bliotsa níos measa ar Learpholl ná áit ar bith eile, taobh amuigh de Londain.  "Cath na Breataine" a thugtaí ar an cath mór san aer idir  Luftwaffe na Gearmáine agus RAF na Breataine.   

Faoi dheireadh, bhí smacht ar an aerspás de dhíth ar na Naitsithe. Bhuaigh an RAF an cath seo i 1941, go pointe áirithe mar bhí radar in úsáid acu. Tháinig deireadh leis an mBliotsa ar 11 Bealtaine 1941.   

Mar thoradh, b’éigean do Hitler an t-ionradh a chur ar ceal nuair a theip ar Chath na Breataine.

[clé|mion|High Street agus Bridge Street, ''[Béal Feirste'', 1941]]

## Cuntas finné súl

Is sliocht é seo as agallamh le Myrtle Solomon, as Londain, a tháinig slán ón mBliotsa sa bhliain 1940.  "Is cuimhin liom buamaí loiscneacha á gciceáil agam ón díon le mo chosa, nó le foirceann scuaibe, díreach chun iad a chur isteach sa ghairdín i bhfad ó dhíon an tí. Is cuimhin liom gaineamh a chaitheamh agam ar bhuama ar feadh tamall fada. Lean mé orm, mé ag déanamh an rud díreach a dúradh liom – agam an gaineamh seo á chaitheamh air, ach las sé suas arís. Bhí na heitleáin fós os ár gcionn, agus cheapfá go bhféadfaidís tú a fheiceáil – agus cheapfá dá bhfeicfidís tine ar siúl, go scaoilfidís buama eile anuas ort. Mar sin, bhí scéin an domhain ort. Ar maidin, bhí áthas ort a bheith beo – ach le mothú uafásach ciontachta toisc nach raibh daoine eile beo – agus gur chóir duitse a bheith ina n-áit dáiríre?"

## Féach freisin
* Blitz Bhéal Feirste ar an Vicipéid

* "D'imigh sin agus Tháinig seo" le Séamus Mac Seáin, le cuimhní cinn ón mBlitz i mBéal Feirste

## Tagairtí

Catagóir:Stair Londan
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Aoife McLysaght

Is ollamh í **Aoife McLysaght** i Saotharlann Éabhlóideach Mhóilíneach Institiúid Géineolaíochta Smurfit, Coláiste na Tríonóide, Éire.

## Oideachas
Fuair McLysaght oideachas i gColáiste na Tríonóide agus bronnadh céim Baitsiléir Ealaíon uirthi i nGéineolaíocht i 1998, agus PhD ina dhiaidh sin i 2002 le haghaidh taighde faoi mhaoirseacht Kenneth H. Wolfe ar éabhlóid na heagraíochta géanóm veirteabrach.

## Gairme agus taighde
Tar éis di PhD a dhéanamh, chríochnaigh sí taighde iardhochtúireachta in Ollscoil California, Irvine  ag obair le Brandon Gaut sular d'fhill sí ar obair i mBaile Átha Cliath i 2003. Foilsíodh a cuid taighde ar éabhlóid mhóilíneach agus ar ghéanómaíocht chomparáideach i bpríomhirisí eolaíochta piar-athbhreithnithe - *Nature*, *Nature Genetics*, *Bithfhaisnéisíocht*, *Taighde ar* *Ghéanóma*, *PNAS* agus an iris *Giosta* san áireamh.

D'fhóin sí mar eagarthóir sinsearach agus mar eagarthóir comhlach do na hirisí *Molecular Biology and Evolution* and *Genome Biology and Evolution*, agus tá sí ar bhord eagarthóireachta an iris *Cell Reports*. Tá sí ina ball den Chumann um Bitheolaíocht Mhóilíneach agus Éabhlóid (SMBE) agus an Cumann Géineolaíochta. Bhí sí ina Cisteoir na SMBE 2012-14 agus ina Uachtarán i 2017-2018.

### For-rochtain agus na meáin
Cuireann McLysaght go rialta le himeachtaí poiblí, agus labhair sí ag an bPicnic Leictreach, TEDx, an Institiúid Ríoga, agus ar chlár BBC Radio Four *The Infinite Monkey Cage*. Thug sí géineolaíocht do lucht féachana níos leithne i bhféilire Aidbhinte an Institiúid Ríoga 2013, áit a raibh sí i bhfíseáin ar chrómasóim duine 1, chrómasóim dhaonna 14, DNA mitochondrial (mtDNA) agus freisin sa Gailearaí Eolaíochta, Baile Átha Cliath. Bhí a portráid páirt den tionscadal *Women on Walls* idir Acadamh Ríoga na hÉireann agus Accenture. I 2018 bhí sí ina h-aoi-léachtóir le Alice Roberts ag Léachtaí Nollag den Institiúid Ríoga.

### Dámhachtainí agus onóracha
Bronnadh McLysaght Deontas Comhdhlúiteora Chomhairle Taighde na hEorpa (ERC) 2018–23, deontas Taighdeora Tosaithe ERC ó 2013 go 2018 ar Fhondúireacht Taighde na hEorpa, agus Gradam Taighdeora Óg Uachtarán na hÉireann ag Fondúireacht Eolaíochta Éireann (SFI) i 2005. Thug sí an léacht JBS Haldane den gCumann Géineolaíochta in 2016.

## Saol pearsanta
Gariníon an ghinealeolaí Éamonn Mac Giolla Iasachta is ea í.

Is máthair beirt leanaí, cat agus madra í.

## Tagairtí

Catagóir:Bitheolaithe Éireannacha
Catagóir:Matamaiticeoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann
Peirseapoil

Is suíomh seandálaíochta san Iaráin í **Peirseapoil**.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hIaráine
Catagóir:Cathracha san Iaráin
Joanne Burns

File agus scríbhneoir prós ón Astráil is ea **Joanne Burns** (r. 5 Nollaig 1945) agus an-bhéim aici ar thaibhiú ina saothar.

Tá Burns ina cónaí in Sydney. Rinne sí staidéar in Ollscoil Sydney agus tá Béarla agus scríbhneoireacht chruthaitheach múinte aici san Astráil agus i Sasana. Tá blas filíochta agus próis araon ar a saothar agus is minic a bhaineann sí feidhm as ábhar fánach ó nuachtáin agus ó ghnáthfhoinsí eile. Sna 1980idí bhí sí páirteach sa Sydney Women Writers' Workshop, grúpa trialach. Tá deich gcnuasach foilsithe aici, agus fuair *Footnotes of a Hammock* Duais Judith Wright 2005 i bpáirt le cnuasach eile. 

## Sliocht

:*there were so many books. she had to separate them to avoid being overwhelmed by the excessive implications of their words. she kept hundreds in a series of boxes inside a wire cage in a warehouse. and hundreds more on the shelves of her various rooms. when she changed houses she would pack some of the books into the boxes and exchange them for others that had been hibernating. these resurrected books were precious to her for a while. they had assumed the patinas of dusty chthonic wisdoms. and thus she would let them sit on the shelves admiring them from a distance. gathering time and air. she did not want to be intimate with their insides. the atmospherics suggested by the titles were enough. sometimes she would increase the psychic proximities between herself and the books and place a pile of them on the floor next to her bed. and quite possibly she absorbed their intentions while she slept...* ("Reading")

## Foilseacháin

### Filíocht
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Staidéir chriticiúla agus léirmheasanna
* Léirmheas ar *Amphora*.
* Léirmheas le Gig Ryan ar *Footnotes of a Hammock*, The Age, 16 Deireadh Fómhair 2004 *http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&kw=Gig+Ryan&pb=sag&pb=age&pb=smh&dt=selectRange&dr=entire&so=relevance&sf=author&sf=headline&rc=50&rm=200&sp=adv&clsPage=1&docID=AGE041016MT6D966KO1E
* Pushing Boundaries: Léirmheas le Mark Roberts ar *Amphora*, *Rochford Street Review*, March 2013 *https://rochfordstreetreview.com/2013/03/19/pushing-boundaries-mark-roberts-reviews-amphora-by-joanne-burns/
* Surreal Inventiveness: Peter Kirkpatrick launches *Brush* by Joanne Burns, *Rochford Street Review*, Samhain 2014 *https://rochfordstreetreview.com/2014/11/28/surreal-inventiveness-peter-kirkpatrick-launches-brush-by-joanne-burns/

## Nótaí

## Naisc sheachtracha
*Joanne Burns Content Page  Dánta agus aistí ag Australian Literature Resources
*Market Forces  Dán in *Tinfish Magazine*
*Johnny Come Lately Dán le haistriúchán i nGearmáinis
*nightmarketing  Dán in *Haiku Review*
*rules for poems (involuntary collaborations)  at magicdog.com

## Tagairtí
*Adelaide, Debra (1988) *Australian women writers: a bibliographic guide*, London, Pandora

Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha
Catagóir:Filí Astrálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine beo
Caroline Caddy

File Astrálach is ea **Caroline Mavis Caddy** (1944-).

Rugadh Caddy san Astráil Thiar do mháthair ón Astráil agus d’athair ó na Stáit Aontaithe, agus chaith sí cuid dá hóige i Meiriceá agus sa tSeapáin. D’fhill sí ar an Astráil Thiar agus chríochnaigh a scoláiocht mheánscoil ann. Tamall ina dhiaidh sin bhí sí ina banaltra fiaclóireachta sa Road Dental Unit. 

Tá sé maíte go bhfuil Caddy ar fhilí móra an taistil san Astráil, cé go bhfuil dlúthbhaint aici san am céanna lena ceantar dúchais: “Caddy is a wonderful poet about the various effects of exotic experience. She always looks at these encounters with an analytical, almost professional eye”.

## Sliocht

## Duaiseanna
* 1990 - Western Australian Week Literary Award for poetry
* 1991 - National Book Council Banjo Award for Poetry
* 1992 - National Book Council Award for Poetry
* 2008 - Wesley Michel Wright Prize

## Foilseacháin

* *Singing at Night* (1980)
* *Letters From the North* (1985)
* *Beach Plastic* (1989)
* *Conquistadors* (1991)
* *Antarctica* (1996)
* *Working Temple* (1996)
* *Editing the Moon* (1999)
* *Esperance: New and Selected Poems* (2007)

## Nótaí

## Naisc sheachtracha
* Poems by Caroline Caddy 
* 'Place, Palimpsest and the Present Day: Gondwana in Caroline Caddy’s ''Antarctica''' by Rosalind McFarlane, [''Cordite Poetry Review''


[Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha]
Catagóir:Filí Astrálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Daoine beo
Winston Reid

Is imreoir sacair Maorach é **Winston Reid** a rugadh ar an 3 Iúil 1988 in Auckland, an Nua-Shéalainn. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Imreoirí sacair na Nua-Shéalainne
Catagóir:Daoine Maoracha
Aaron Cresswell

Is imreoir sacair Sasanach é **Aaron William Cresswell** a rugadh ar an 15 Nollaig 1989 i Learpholl. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Feiniméan

Is éard is **feiniméan** ann (Gréigis: φαινόμενον, phainómenon, ón mbriathar φαίνειν, phainein, le taispeáint, léirigh, le feiceáil)  ná "fíric nó imeacht inbhraite".   Tháinig an téarma in úsáid san fhealsúnacht nua-aimseartha trí Immanuel Kant, a chuir i gcomparáid leis an núiméan (νοούμενoν nó *nooúmenon*) é. I gcodarsnacht le feiniméan, ní féidir núiméan a fheiceáil go díreach. Chuaigh Gottfried Wilhelm Leibniz i bhfeidhm go mór ar Kant sa chuid seo dá fhealsúnacht, ina bhfeidhmíonn *phainómenon* agus *nooúmenon* mar théarmaí teicniúla comhghaolmhara. I bhfad roimhe seo, d'úsáid an fealsamh sean-Gréagach Pyrrhonist *phainómenon* agus *nooúmenon* mar théarmaí teicniúla idirghaolmhara. 
[mion|Feiniméin an [néalsoitheach|néalsoithigh. Baineann eolaithe úsáid as feiniméin chun roinnt hipitéisí a bheachtú agus uaireanta teoiric a bhréagnú. Féach freisin leagan beoite.]]

## Úsáid fealsúnachta
San fhealsúnacht nua-aimseartha, ciallaíonn an téarma feiniméan gurb é "an rud a bhraitear" bunús na réaltachta. I dtráchtas Kant *De Mundi Sensibilis atque Intelligibilis Forma et Principiis* (1770) (*Ar Fhoirm agus Prionsabail an tSaoil Mhothaithe agus Intuigthe*) cuireann Kant in iúl go bhfuil an aigne teoranta ag an saol loighciúil agus dá bhrí sin nach féidir leis ach tarluithe a léirmhíniú agus a thuiscint de réir a gcuma fhisiciúla. Scríobh sé nach féidir le daoine dada a thuiscint ach sa mheid a cheadaionn a gcéadfaí dóibh é. Dá bhrí sin, tagraíonn an téarma feiniméan d'aon eachtra a bhfuil fiosrú agus imscrúdú tuillte aige, go háirithe imeachtaí atá thar a bheith neamhghnách nó a bhfuil tábhacht ar leith ag baint leo.

## Tagairtí

mion| Is eachtra nó teagmhas inbhraite é dóchán an chipín, agus mar sin is feiniméan é.
Selina Cartmell

Is stiúrthóir amharclainne Briotanach í **Selina Cartmell**, bunaithe i mBaile Átha Cliath, Éire. Tá sí ina stiúrthóir faoi láthair ag Amharclann an Gheata.

## Beatha
Rugadh Cartmell i gCeantar na Lochanna, an Ríocht Aontaithe. D'oibrigh a máthair Annie mar bhean chabhartha agus is cuntasóir ar scor í a hathair Gordon. Tá triúr deartháireacha níos sine aici.

Tá MA aici ón Scoil Lárnach Urlabhra agus Drámaíochta i gCleachtas Ard-Amharclainne i dTreorú agus MA i Stair na hEalaíne agus na Drámaíochta ó Ollscoil Ghlaschú agus Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, áit a scríobh sí a tráchtas ar Samuel Beckett.

### Gairm
Bhog Cartmell go Baile Átha Cliath agus bhunaigh sí a compántas féin *Siren* *Productions* i 2004. D'oibrigh sí mar stiúrthóir neamhspleách ar fud amharclanna na hÉireann, Amharclann na Mainistreach agus Amharclann an Gheata san áireamh. Ba í Ealaíontóir Cónaithe idir 2010-1 san Amharclann Samuel Beckett.

In 2017, fógraíodh í mar an ceathrú stiúrthóir ealaíne ar Amharclann an Gheata. Stiúraigh sí trí drámaí ansin tar éis sin: *Red Shoes* (2018), *Assassins* (2018) agus *A Christmas Carol* (2019).

Stiúraigh sí a céad scannán dar teideal *The Date* sa 2017 le maoiniú ó RTÉ agus Filmbase, agus bhuaigh sí an chéad gearrscannán is fearr ag Fleadh Scannán na Gaillimhe i mí Iúil 2017.

## Gradaim
Buaiteoir de Ghradam Amharclainne an Irish Times don Stiúrthóir is fearr:

* *Punk Rock* (2014) 
* *Medea* (2010) 
* *Titus Andronicus* (2005) 

2018 Gradam Ealaíon agus Litríochta de *Irish Tatler* 

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Stiúrthóirí
Catagóir:Amharclanna
Corn idir ilchríocha

Comórtas peile ba ea an comórtas Intercontinental a bhí mar réamhtheachtaí Chorn Domhanda FIFA Club. Imríodh é idir 1960 agus 2004. Ainmníodh na buaiteoirí go léir mar "curadh domhanda" ag FIFA.

## Buaiteoirí

1960 - Real Madrid

1961 - Penarol

1962 - Santos

1963 - Santos

1964 - Inter

1965 - Inter

1966 - Penarol

1967 - Racing Avellaneda

1968 - Estudiantes

1969 - Milan

1970 - Feyenoord

1971 - Nacional

1972 - Ajax

1973 - Independiente

1974 - Atletico Madrid

1975 - gan imirt

1976 - Bayern

1977 - Boca Juniors

1978 - gan imirt

1979 - Olimpia

1980 - Nacional

1981 - Flamengo

1982 - Penarol

1983 - Gremio

1984 - Independiente

1985 - Juventus

1986 - River Plate

1987 - Porto

1988 - Nacional

1989 - Milan

1990 - Milan

1991 - Crvena zvezda

1992 - São Paulo

1993 - São Paulo

1994 - Velez Sarsfield

1995 - Ajax

1996 - Juventus

1997 - Borussia Dortmund

1998 - Real Madrid

1999 - Manchester United

2000 - Boca Juniors

2001 - Bayern

2002 - Real Madrid

2003 - Boca Juniors

2004 - Porto
## Féach freisin
* Clubanna seaimpíní an domhain peile
Catagóir:Sacar
Elizabeth Campbell (file)

File Astrálach is ea **Elizabeth Campbell**. Rugadh in Melbourne in 1980 í. Tá dhá chnuasach dánta dá cuid foilsithe ag John Leonard Press, "Letters to the Tremulous Hand" agus "Error".

Fuair Campbell céim onóracha i mBéarla ó Ollscoil Melbourne in 2000. Mhúin sí Béarla in Ardscoil Eltham agus sa The Mac. Robertson Girls' High School in Melbourne.

Tá a cuid filíochta le fáil ina lán duanairí agus tá a lán duaiseanna agus cónaitheachtaí faighte aici. Foilsíodh roinnt dá dánta in 2011 sa duanaire suntasach *Australian Poetry Since 1788*.

## Sliocht

## Filíocht
**Letters to the Tremulous Hand*. (Melbourne: John Leonard Press, 2007)
**Error*. (Melbourne: John Leonard Press, 2011)

### Duanairí
**The Puncher and Wattman Anthology of Australian Poetry*. (Sydney: Puncher & Wattmann, 2010)
**Australian Poetry Since 1788*. Geoffrey Lehmann (ed.), Robert Gray (ed.) (Sydney: UNSW Press, 2011)
**Young Poets: An Australian Anthology*. (Melbourne: John Leonard Press, 2011)

## Duaiseanna

* Duais Filíochta Gwen Harwood 
* Duais Filíochta Vincent Buckley

## Nótaí

## Naisc sheachtracha
*Elizabeth Campbell ag The Redroom Company
*Black Inc, The Best Australian Poems 2010 

Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha
Catagóir:Filí Astrálacha
Eileen Chong

File Astrálach is ea **Eileen Chong**.

Rugadh í in 1980 i Singeapór. Rugadh triúr dá seanaithreacha sa tSín, agus d’fhás sí aníos ag labhairt Mandairínise, Hokkien agus Béarla. Oileadh í mar mhúinteoir ardscoile i Singeapór agus bhí sí ag múineadh ann le trí bliana. D’aistrigh sí go Sydney in 2007. Thosaigh sí ag scríobh filíochta san Astráil, rud a spreagadh nuair a d’fhreastail sí ar rang filíochta an fhile Judith Beveridge agus í ag déanamh M. Litt. ag Ollscoil Sydney. Tá roinnt duaiseanna agus cónaitheachtaí faighte aici ó shin.   

Tá sé ráite aici gurb éard is bun lena saothar agus a chothaíonn an saothar sin é a bheith de gheasa uirthi ligean don saol dul i bhfeidhm ar a croí i ngeall ar a stair chultúrtha, na rudaí a bhfuil dúspéis aici iontu, na rudaí a chorraíonn í. Ní mór a cuimhneamh nach tuairisciú í an fhilíocht ach ceird agus ealaín.

## Sliocht

## Rogha leabhar

**Burning Rice*. Chong, Eileen. 2012. Australian Poetry New Voices Series 2012, Melbourne. Athchló 2013. Pitt Street Poetry, Sydney.
**Peony*. Chong, Eileen. 2014. Pitt Street Poetry, Sydney.
**Painting Red Orchids*. Chong, Eileen. 2016. Pitt Street Poetry, Sydney.
**The Uncommon Feast* (aistí, dánta, oidis). Chong, Eileen. 2018. Maisithe ag Colin Cassidy. Recent Work Press, Canberra.
**Rainforest*. Chong, Eileen. 2018. Pitt Street Poetry, Sydney.
**Map-Making*. Dánta le Eileen Chong, grianghrafanna le Charlene Winfred. 2018. Potts Point Press, Sydney.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Eileen Chong
* Leathanach Eileen Chong ag Pitt Street Poetry: http://pittstreetpoetry.com/eileen-chong
*“Five Translated Eileen Chong Poems”, Isabelle Li agus Eileen Chong, 1 Feabhra 2018: *Cordite Poetry Review*: http://cordite.org.au/translations/li-chong/
* Léirmheas le Boey Kim Cheng ar *Peony* in *Cordite*: http://cordite.org.au/reviews/boey-chong/
* Léirmheas le Geoff Page ar *Painting Red Orchids* in *Mascara Literary Review*: http://mascarareview.com/geoff-page-reviews-painting-red-orchids-by-eileen-chong/
* Léirmheas le Dan Disney ar *Painting Red Orchids* in *World Literature Today*: http://www.worldliteraturetoday.org/2017/january/painting-red-orchids-eileen-chong
* Léirmheas le Boey Kim Cheng ar *Painting Red Orchids* agus *Rainforest* sa *Sydney Review of Books*: https://sydneyreviewofbooks.com/chong-painting-red-orchids-rainforest/ 

## Nótaí

Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha
Catagóir:Filí Astrálacha
Richard Joyce

Ba ghabha buí Éireannach é **Richard Joyce**, a rugadh i 1660 i gContae na Gaillimhe agus a fuair bás i 1737.

Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1660
Catagóir:Básanna i 1737
Kiri Te Kanawa

Ba amhránaí ceoldrámaíochta Maorach í **Dame Kiri Jeanette Claire Te Kanawa**, a rugadh **Claire Mary Teresa Rawstron** ar an 6 Márta 1944.

Catagóir:Daoine Maoracha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Fabián Balbuena

Is imreoir sacair Paraguach é **Fabián Cornelio Balbuena González** a rugadh ar an 23 Lúnasa 1991 i Ciudad del Este. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Imreoirí sacair Pharaguacha
Catagóir:Paragua
Catagóir:Daoine beo
John H. Stracey

Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea **John H. Stracey**, a rugadh ar 22 Meán Fómhair 1950 i mBethnal Green, Londain. 

Catagóir:Dornálaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Éamonn Mac Giolla Iasachta

Bhí **Éamonn Mac Giolla Iasachta** (Béarla: **Edward MacLysaght** ; 6 Samhain 1887 - 4 Márta 1986)  a bhí ar cheann de na gineolaithe ba mhó le rá in Éirinn san fhichiú haois. Chuir a chuid leabhar ar shloinnte Éireannacha go mór le hobair an Athar Phádraig de Bhulbh **Sloinnte Gaedheal is Gall**(1923) agus chuaigh sé i bhfeidhm orthu siúd go léir a rinne taighde ar stair a muintire. 

## Luathshaol
Rugadh Mac Giolla Iasachta in Flax-Bourton, Nailsea, Somerset, Sasana. Ba iad Sidney Royse Lysaght agus Katherine Clarke a thuismitheoirí. San iontráil a thug sé in Who’s Who,What’s What and Where in Ireland, sa bhliain 1973, is iad ‘Edward Anthony’ a ainmneacha agus deir sé gurbh amhlaidh a baisteadh é i gContae an Chláir 6 Samhain na bliana 1889 agus gur ‘Séadna McLysaght’ ab ainm dá athair. Protastúnach a athair Sidney agus b’as an gceantar idir Mala agus Dún ar Aill dó; bhí gnó cruach aige i mBriostó ach úrscéalaí aitheanta ba ea é agus bhí meas air mar fhile. Scríobh Éamonn a bheathaisnéis, S.R. Lysaght. The Author and the Man, 1974. B’as Lincolnshire do Katherine Clarke ach mhaíodh Éamonn gurbh as Laois dá sinsir i bhfad siar. Luann Éamonn deartháir amháin, Pat. 

Níl amhras ach gur mar oidhreacht ón athair a fuair sé an grá a bhí aige riamh ar Éirinn. Ach is oiliúint Shasanach amach is amach a tugadh dó: scoil ullmhúcháin in Nash House gar do Bhriostó, ansin an scoil cháiliúil Rugby, mar a raibh Rupert Brooke ar dhuine dá lucht aitheantais, agus i ndeireadh báire cúpla bliain i gColáiste Corpus Christi, Oxford. D’fhág sé Oxford um Márta 1908: ‘I did no good there and left the place abruptly in a disreputable atmosphere of whiskey and horses’ (Changing Times). Faoin ainm ‘Jim Hogan’ chuaigh sé ag obair mar phrintíseach ar fheirm in Tunley, Somersetshire, gan fhios dá mhuintir a bhí san Astráil ag an am. Bhain sé ardtaitneamh as trí shamhradh timpeall 1907 a chaith sé i gContae an Chláir, é ag cur faoi i sean-otharcharr sna dumhcha idir Lios Ceannúir agus an Leacht; tuairim 1908 a thosaigh sé ag foghlaim beagán Gaeilge ó chainteoirí dúchais sa cheantar sin. I 1909 cheannaigh a athair feirm mhór 600 acra sna Ráithíní in aice le Tuaim Gréine i gContae an Chláir; níor shíl Coimisiún na Talún gur thalamh é a bhí oiriúnach le roinnt ar thalmhaithe. B’as an taobh sin den Chlár do mhuintir Lysaght i bhfad siar agus is nuair a d’aistrigh siad go Co. Chorcaí a d’iompaigh siad ina bProtastúnaigh; cá bhfios nach raibh baint ag iompú Éamoinn ina Chaitliceach san eaglais i dTuaim Gréine leis an gcúlra sin? Ba é a bheadh i mbun ghnó na feirme sna Ráithíní ó 1909 amach. B’fhéidir a rá gur cuntas ar a shaol mar fheirmeoir is ea an t-úrscéal The Gael, 1919. Feasta is Cláiríneach a bheadh ann agus bheadh blas an Chláir ar a Bhéarla, fiú.

## Tagairtí

Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Básanna i 1986
Catagóir:Daoine a rugadh i 1887
Treibheanna na Gaillimhe

deas|250px|thumb|Treibheanna na Gaillimhe
Le linn an 15ú haois go dtí an 17ú haois, d'éirigh go maith le ceithre theaghlach déag, ar a dtugtaí **'Treibheanna na Gaillimhe**' ina dhiaidh sin, trí thrádáil leis an Eoraip agus níos faide i gcéin. B'iad na 'Treibheanna' a luaitear ag trácht ar Ghaillimh ná clanna, go minic de bhunadh Normannach, a chuir fúthu sa gcathair féin.  Bhí ról tábhachtach acu i bhforbairt bhaile na Gaillimhe trí fhoirgnimh phoiblí agus reiligiúnacha a choimisiúnú, trí go leor tithe móra a thógáil agus trí pháirt a ghlacadh i ngach gné den tsochaí ó rialachas agus riarachán an bhaile go gnóthaí eaglaise.

Ní raibh cairdeas idir iad agus na Gaeil a bhí lonnaithe ar an gCladach, bruachbhaile iascaigh a bhí taobh amuigh de bhallaí na cathrach, agus sna ceantair máguaird. Béarla a bhí sa gcathair, agus Gaeilge i ngach áit eile mórthimpeall.

Tháinig deireadh le rathúnas na Gaillimhe agus na dTreibheanna le léigear agus forghabháil Chromail i 1652. Díbríodh go leor de na teaghlaigh as an mbaile. Nuair a cuireadh Séarlas II ar ais sa ríchathaoir i 1660 d'ordaigh sé maoin a chur ar ais dóibh siúd a ghéill i 1652. D'fhill cuid de na seanteaghlaigh agus thosaigh siad ag trádáil arís.

## Féach freisin

* Stair na Gaillimhe

## Tagairtí

Catagóir:Stair Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Gaillimh
Catagóir:Stair Chathair na Gaillimhe
Gabha

clé|250px|mion|Gabha ag obair
Is duine a dhéanann agus a dheisíonn réada in iarann de láimh é **gabha**. Tugtar an cheárta, ceárta an ghabha ar an áit a n-oibríonn gabha.

## Tagairtí

Catagóir:Ceardaithe
XSLT

Teanga thrasfhoirmiúcháin is ea an **Trasfhoirmithe Teanga Inbhreisithe Stílbhileoige**, nó **XSLT** (ón Bhéarla eXtensible Stylesheet Language Transformations). Is teanga í a thrasfhoirmíonn cáipéisí XML go dtí cáipéisí XML eile, nó formáidí eile amhail HTML, gnáth-théacs nó XSL-FO. 

Agus na formáidí nua cruthaithe, is féidir iad a thrasfhoirmiú go formáidí iomlán nua amhail PDF, PostScript agus PNG.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teangacha thrasfhoirmiúcháin
Walther Bauersfeld

Ba innealtóir Gearmánach é **Walther Bauersfeld** (23 Eanáir 1879 - 28 Deireadh Fómhair 1959). 

## Saol
Bhí sé fostaithe ag an Carl Zeiss Jena, a thosaigh, ar mholadh ón réalteolaí Gearmánach Max Wolf, ag obair ar an gcéad phláinéadlann teilgin sa bhliain 1912. Chuir riachtanais mhíleata stop leis an obair seo le linn an Chéad Chogadh Domhanda, ach thosaigh sí arís tar éis an chogaidh. Chríochnaigh Bauersfeld an chéad phláinéadlann, ar a dtugtar Múnla  Zeiss I sa bhliain 1923, agus cuireadh ar dtús é ar dhíon foirgnimh Zeiss i mbaile ceanncheathrú corparáideach Jena .Theilg an Múnla  seo 4,900 réaltaí, agus bhí sé teoranta don spéir amháin ó domhanleithead Jena. Ina dhiaidh sin, d'fhorbair Bauersfeld an Múnla 2 le 8,956 réaltaí, agus cumas iomlán domhanleithead. Suiteáladh níos mó ná dosaen sular chuir an  Dara Cogadh Domhanda obair na pláinéadlainne ar fionraí. Tógadh na pláinéadlanna idirchogadh seo i mBeirlín agus Düsseldorf sa Ghearmáin, chomh maith leis an Róimh, Páras, Chicago, Los Angeles agus Nua-Eabhrac. Meastar freisin gurb í an phláinéadlann Zeiss I i Jena an chéad chruinneachán geodasach a tháinig as icisihéadrán, 26 bliain sular athchruthaigh agus a chur chun cinn arís an dearadh . 

Bronnadh Bonn Elliott Cresson de chuid an Franklin Institute ar Bhauersfeld sa bhliain 1933 agus an Fáinne Werner von Siemens sa bhliain 1941. 

Catagóir:Innealtóirí Gearmánacha
Catagóir:Básanna i 1959
Catagóir:Daoine a rugadh i 1879
Cuitiliú (idirdhealú)

Neach neamhshaolta is ea **[[Cuitiliú]]** i scéalaíocht uafáis an údair H. P. Lovecraft.

Seans go dtagraíonn **Cuitiliú** do:

## Scéalta
* *Cuitiliú*, scéal a bhaineann leis an neach céanna, scríofa ag Panu Petteri Höglund. Foilsithe in An Gael i 2009 agus arís in *An Leabhar Nimhe* i 2012.
Cuitiliú

alt=Miondealbh dúghorm de neach ina shuí le cruinneog ina chrág aige.|clé|mion|Miondealbh de Chuitiliú
Neach neamhshaolta is é **Cuitiliú** i scéalta uafáis H. P. Lovecraft. Ceann de na Seanóirí Móra is ea é, paintéón doilbh na scéalta sin. Is sa bhliain 1928 a d'fhoilsigh Lovecraft an chéad scéal a bhain leis: *"The Call of Cthulhu"* (Gaeilge: Gairm Chuitiliú). Déantar cur síos ar Chuitiliú mar arracht uafar ollmhór a bhíonn cultas gealt á adhradh mar dia scáfar. Amhailt cheart is ea é – meascán d'ochtapas, de dhragan agus de scigdhealbh den chruth daonna.

Is as Cuitiliú a ainmníodh domhan nó miotas scéalta an Lovecraftaigh – an Chuitilíocht. Sliocht as an ''Necronomicon'' (leabhar ficseanúil den litríocht sin) atá sna línte seo a leanas, mar dhea, a dhéanann tagairt ar Chuitiliú:


Ní marbh é a fhéadann luighe go bráthach,a's in imtheacht na ccianta diamhartha is baoghalach fiú múchadh an bháis


## Féach Freisin
*H. P. Lovecraft
*Edgar Allan Poe
*Tiarna Dhún Samhnaí
*Ficsean eolaíochta
*Arracht
*Ollphéist
*An tAindiachas

## Tagairtí

#### Nótaí

Catagóir:Ficsean uafáis
Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge
Catagóir:Arrachtaí
Éabhlóid mhóilíneach

An próiseas athraithe i gcomhdhéanamh seicheamh móilíní ceallacha amhail ADN, ARN, agus próitéiní thar na glúine is ea **éabhlóid mhóilíneach**. Baineann réimse na héabhlóide móilíní úsáid as prionsabail na bitheolaíochta éabhlóidí agus na géineolaíochta daonra chun patrúin sna hathruithe seo a mhíniú. Baineann ábhair mhóra in éabhlóid mhóilíneach le rátaí agus le tionchair athruithe núicléasaigh aonair, éabhlóid neodrach vs roghnú nádúrtha, bunús géinte nua, nádúr géiniteach tréithe casta, bunús géiniteach an speiceasaithe, éabhlóid na forbartha, agus na bealaí a mbíonn tionchar ag fórsaí éabhlóide ar athruithe géanómacha agus feinitíopacha . 

## Stair
Tosaíonn stair na héabhlóide móilíní go luath sa 20ú haois le bithcheimic chomparáideach, agus úsáid modhanna “méarloirg” amhail mdhíonmheasúnachtí, leictreafóiréis le glóthach agus crómatagrafaíocht  pháipéir sna 1950í chun próitéiní homalógacha a fhiosrú. Tháinig réimse na héabhlóide móilíní chun feabhais féin sna 1960í agus sna 1970í, tar éis  teacht chun cinn na bitheolaíochta móilíní. Ó tháinig an seicheamhú próitéine ar an bhfód bhí bitheolaithe móilíneacha in ann  fíligineachtaí a chruthú bunaithe ar chomparáid seicheamh, agus chun na difríochtaí idir seichimh homalógacha a úsáid mar chlog móilíneach chun an t-am a mheas ón gcomhshinsear uilíoch deireanach .  Go déanach sna 1960idí, chuir teoiric neodrach na héabhlóide móilíní bonn teoiriciúil ar fáil don chlog móilíneach, cé go raibh an clog agus an teoiric neodrach conspóideach, ós rud é gur choinnigh an chuid is mó de na bitheolaithe éabhlóideacha go láidir le phanroghachas, le roghnú nádúrtha mar an  chúis shuntasach le hathrú éabhlóideach. Tar éis na 1970í, cheadaigh seicheamh aigéid núicléasaigh d'éabhlóid mhóilíneach dul níos faide ar aghaidh ó na go sraitheanna ARN ribeasómach a bhí caomhnaithe go mór, mar bhunús le athchoincheapú luathstair na beatha .  

## Fórsaí in éabhlóid mhóilíneach
Is éard atá in ábhar agus i struchtúr an ghéanóim ná toradh na bhfórsaí móilínghéineolaíochta agus pobalghéineolaíochta a ghníomhaíonn ar an ngéanóm sin. Tiocfaidh malairtí géiniteacha athraitheacha chun cinn trí shócháin agus scaipfear iad agus coinneofar iad i ndaonraí de bharr sruth géiniteach nó roghnú nádúrtha . 

### Sóchán
mion| Níl aon lí ar an ghráinneog seo mar gheall ar shóchán.

### Athchuingir ghéinte
clé|mion|250x250px| Is éard atá i gceist le hathchuingir ná dhá chromosóm (M agus F) a bhriseadh agus a athcheangal chun dhá chrómasóm atheagraithe (C1 agus C2) a tháirgeadh.
#### Comhshó géinte

### Fánaíocht ghéiniteach

### Roghnú

### Coimhlint ingéanómaíoch

## Ollstruchtúr géanóim

### Eilimintí atriallacha

## Fíloigéitic mhóilíneach

## Fórsaí tiomána na héabhlóide atá ag teacht chun cinn

## Éabhlóid próitéine
Eaglais Naomh Mícheál, Béal Átha na Sluaighe

Séipéal Caitliceach Rómhánach ar scála mór é Séipéal Naomh Mícheál a tógadh as aolchloch atá suite i ndeisceart Chearnóg Mícheál, Béal Átha na Sluaighe, Contae na Gaillimhe, Éire. Bhí sé deartha ag J.J. McCarthy i 1846 agus tógadh é i 1858.

## Stair
Bhí Séipéal Naomh Mícheál le dearadh i ndiaidh comórtais ag J.J. McCarthy i 1846. Tréigeadh an tionscadal mar gheall ar an nGorta Mór. Cuireadh tús le hathbhreithniú a dhearann ​​Augustus Welby Northmore Pugin i 1842. Rinne Cardinal Wiseman as Westminster an eaglais a chonspóidiú ar 25 Lúnasa 1858.

## Foirgneamh agus taobh istigh
Séipéal Caitliceach Rómhánach le héadanas beannach é Séipéal Naomh Mícheál, tógtha as aolchloch le díonta slinne claonta le cúrsaí sceimhleacha cloiche. Tá stuaiceanna cúinne ochtagánacha ag an spuaic le gargoyles trasnánach chuig coirnéil. Tá oscailtí fuinneoige tríthoiseach tríthoiseach ar an gcuid uachtarach den bhinn chun tosaigh le fuinneog-mhúnlú leanúnach agus fuinneoga gloine dhaite. Tá oscailtí tosaigh fuinneoige taobh-urláir bunurláir an túir le hoscailtí fuinneoige faoi dhó ag cnó cócó faoi mhúnlaithe cochaill snoite. Tá fuinneog bháite le ceithre sholas ag a bhfuil gloine dhaite le hoscailt an tseanail. Tá póirse tílithe agus áirse bhlaosc dhaite ar an taobh istigh den eaglais le gailearaí orgáin ar an taobh ó thuaidh den eaglais. Tá go leor fuinneoga gloine dhaite sa séipéal, lena n-áirítear cuid acu le Harry Clarke agus Rose of Lima. Tá Joshua Clarke agus múrmhaisiú Naomh Grellan ag Joseph Tierney sa séipéal. Is é Eaglais Naomh Mícheál an foirgneamh is airde i mBéal Átha na Sluaighe agus tá an eaglais le feiceáil thar cuid mhaith de Bhéal Átha na Sluaighe.

## Tagairtí

Catagóir:Eaglaisí in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh i gContae na Gaillimhe
Dara O'Rourke

Is eolaí comhshaoil, eolaí faisnéise agus ollamh in Ollscoil California, Berkeley é **Dara O'Rourke**, (An Ghaeilge: *Dara Ó Ruairc*), áit a bhfuil ceapachán aige sa Roinn Eolaíochta Comhshaoil, Polasaí agus Bainistíochta. Bhunaigh sé an GoodGuide, uirlis tomhaltóra ar líne chun faisnéis a fháil faoi shlabhra soláthair de tháirgí an tomhaltóra, amhail bréagáin, bia, agus glantaigh. Roimh theagasc i mBerkeley, mhúin O'Rourke ag an Institiúid Teicneolaíochta Massachusetts. 

## Féach freisin

* Eolaíocht Chomhshaoil 
* Eolaíocht Faisnéise 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin pearsanta 
* Láithreán gréasáin acadúil O'Rourke  
* Miller, Claire Kane, "Ar an nGréasán agus an iPhone, Uirlis chun Cúnamh a dhéanamh ar Siopadóireacht Chúramach", New York Times, Meitheamh 14, 2009 
* GoodGuide - Rátálacha Táirgí Nádúrtha, Glas agus Táirgí Sláintiúla  - cuideachta 

Catagóir:Daoine beo
Pablo Zabaleta

Is imreoir sacair Airgintíneach é **Pablo Javier Zabaleta Girod** a rugadh ar an 16 Eanáir 1985 in Buenos Aires. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Imreoirí sacair na hAirgintíne
Andriy Yarmolenko

Is imreoir sacair Rúiseach é **Andriy Yarmolenko** a rugadh ar an 23 Deireadh Fómhair 1989 i Saint Petersburg. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Carlos Palomino

Dornálaí Meicsiceach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea **Carlos Palomino**, a rugadh ar 10 Lúnasa, 1949 i San Luis Río Colorado, Sonora. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Meicsiceacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Meicsiceo