open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Connla

Sa Rúraíocht, ba mhac Chú Chulainn é **Connla** (nó **Conlaoch**), agus banlaoch na hAlban, Aoife, a mháthair.  Thóg a mháthair in Albain é.  Tá sé mar phríomhphearsa sa scéal *[[Anbhás Aonmhic Aoife]]*, réamhscéal na mór-eipice, *[[Táin Bó Cúailnge]]*.

## Seanscéal

Gineadh Connla ag Cú Chulainn agus Aoife, tar éis dó í a chloí ag troid ar son a oiliúnóra, Scáthach. Sula ndeachaigh sé ar ais go hÉirinn, d'iarr Cú Chulainn go gcuire a mhac dó agus é tagtha in aois, ach faoi trí gheis: nár fhille ar ais, nár dhiúltaí dúshlán, agus nár sceithí ainm. 

Agus é seacht mbliana d'aois, thaistil Connla go hÉirinn mar a threoraigh a athair dó. Tháinig sé go Dún Dealgán, baile Chú Chulainn. Bhuail Conall Cernach, laoch, leis, a d'fhiafraigh a ainm agus a shliocht de. Dhiúltaigh sé freagra a thabhairt (de dheasca a gheise),   agus dá réir sin, thug Conall dúshlán dó (geis eile). Bhain Connla a airm de Chonall, a tugadh náire dó.  Tháinig Cú Chulainn ar an bhfód, agus dúirt Connla leis:
 "Muna mbeinn faoi cheannas, níl duine ar dhomhan nach n-inseoinn é ná tú féin, óir is grá liom d'aghaidh."

In ainneoin an ionracais, thug Cú Chulainn dúshlán do Chonnla. Sa chomhrac a lean, agus é faoi bhrú a mhic, dhóigh "solas an laoich" (Sean-Ghaeilge *lúan láith* - gealach an laoich) thart timpeall Chú Chulainn. Leis seo, d'aithin Connla a athair, agus chaith amú a airm. In ainneoin comhairle a mhná chéile, Eimhear, chaith Cú Chulainn an Ga Bolg, a sleá déanta as cnámha ollphéist na mara, agus ghortaigh sé Connla go marfach. Agus é ag fáil báis, dúirt Connla faoi dheireadh a ainm, agus mhol crógacht laochra na hÉireann. Thuig Cú Chulainn, croíbhriste, gur mharaigh sé a mhac féin.

## Nualitríocht
Insítear scéal a bháis sa dán le WB Yeats darb ainm "Cuchulain's Fight with the Sea," foilsithe i 1892. San ath-insint, faightear éagsúlachtaí ar dhóigheanna áirithe le taobh an bhunscéil, ina measc gur mhac Eimhire é seachas Aoife.

## Nótaí

## Tagairtí
* Squire, Charles.  "*Celtic Myth and Legend*."  Newcastle Publishing Co., USA, 1975.  Athchló den chéad eagrán, Great Britain, 1905. .

Catagóir:An Rúraíocht
Amergin mac Eccit

Sa Rúraíocht, gaiscíoch agus file ab ea **Amergin mac Eccit** i gcúirt Chonchúir mhic Neasa, rí na nUladh. Ba ghabha é a athair, Eccet Sálach. Phós Amhairghin Fionnchaomh, deirfiúr Chonchúir. Ba é Conall Cernach a mac, agus Cú Chulainn a mac altrama.

## Comharba an Fhile Athirne
B'ait an buachaill Amergin, mac an ghaibhneora Eccet Salach. Níor dhúírt an garsún focal ar bith, agus níor nígh sé é fhéín, sular shroich sé ceithre bliana déag d'aois. 

Chuir Athirne, príomhfhile na nUladh, a shearbhónta chuig cheardlann Eccet chun tua a iarraidh, agus baineadh geit as an searbhónta nuair a chuala sé Amergin ag canadh dáin diamhair nach mbeadh aon duine ag súil leis ó bhéal an bhuachalla óig. D'imigh giolla an fhile gan an tua, agus rith sé abhaile ansin le h-innse dá mháistir faoin iontas a chuala sé.

Chuaidh Athirne chun Amergin a mharú, ar eagla go dtógfadh an bhuachaill a phost mar fhile chúirt na nUladh. Cuireadh i bhfios d'Eccet, áfach, go raibh a mhac i mbaol, agus bhí sé i ndiaidh macasamhail de chré a chur in áit a mhic díreach sular tháinig Athirne ag an cheardlann. Thug an file fiánta buille tua ar cheann na macasamhla sular theith sé amach, agus é ag creidsint gur bhásaigh sé Amergin. 

Chuir na hUlaidh léigear ar thoígh Athirne go dtí gur aontaigh sé cúiteamh a dhéanamh don ghabhnóir Eccet. Thóg Aithirne Amergin mar mhac altrama, agus mhúin sé don leaid óg ealaín na filíochta, agus, in am trátha, tháinig Amergin i gcomharbacht ar Athirne mar phríomhfhile na nUladh.

## Sa ''Táin Bó Cúailnge''
I rith na *[[Táin Bó Cúailnge|Tána]]*, chuir Amergin moill ar arm na gConnachta trí caitheamh clocha ollmhóra orthu ar feadh trí lá agus oíche. Chaith Cú Roí, laoch na Mumhan, clocha ar ais. Bhuail na clocha le chéile san aer, ag scaipeadh smidiríní chloiche go forleathan, gus gur impigh Méabh go gcuirfidís stad leis. D'aontaigh siad go stopfaidís agus go bhfillfeadh Cú Roí go Mumhain. Agus é ach imithe, lean Amergin ar aghaidh le caitheamh na gcloch, ag áitiú go raibh a chomhaontú le Cú Roí amháin. I ndeireadh na dála, d'aontaigh sé go stopfadh sé go dtí uair na catha deireanaí. Tá leagan eile den scéal i gcéad athleagan na *Tána,* leagan a deir gurbh iad Cú Roí agus Munremar mac Gerrcind na fir troda.

## Scéalta eile
*[[Coimpeart Chú Chulainn]]*...

Mharaigh Amergin an t-arracht trícheannach, Ellén Trechend, a ionsaíodh ar Éirinn ón uaimh ag ''Cruachan.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Uathach

Sa Rúraíocht, iníon Scáthaí ba ea **Uathach** agus de bhrí sin neacht a chéile comhraic, agus i leagan áirithe deirféar, Aoife.

## Sna seanscéalta

Agus Cú Chulainn tar éis tagtha go *[[Dún Scáith]]* *to be pupil* Scáthaí, bhris trí thimpiste méar Uathaí.  In ainneoin comhairle Uathaí, thug a suiríoch, Cochar Croibhe, a dúshlán é dul i gcomhrac aonair.  Mharaigh Cú Chulainn é, agus chuaigh sé i leannán Uathaí ina áit.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Mangabaí cíorach

Is ainmhí é an **mangabaí cíorach**. Mamach atá ann, moncaí na hAfraice Thiar. Tá 6 speiceas de ann, sa ghéineas ***Lophocebus*** 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Aimseadóir fionnachas

Cú as an Ríocht Aontaithe é an t-**aimseadóir fionnachas**.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Madra fiáin Áiseach

Ainmhí is ea an **madra fiáin Áiseach** (*Cuon alpinus*). Tá sé sa ghéineas úd cainid, is é sin gaolta leis na sionnaigh agus madraí. Tá an speiceas dúchasach do chuid mhór den Áise, ach i mbaol anois agus gan ach 2,500 díobh ar an saol. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Áine, Banphrionsa Ríoga

Banphrionsa Briotanach is ea **Áine, Banphrionsa Ríoga**, (a rugadh ar 15 Lúnasa 1950).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Ginearáil Arm na Breataine
Catagóir:Innealtóirí Sasanacha
Catagóir:Innealtóirí Sibhialta
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Mairnéalaigh
Catagóir:Marcaigh
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Caroline Corr

Is amhránaí agus drumadóir Éireannach í **Caroline Georgina Corr** MBE. Rugadh i nDún Dealgan ar an 17 Márta 1973 í. Is ball den bhanna The Corrs í.

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Sharon Corr

Is amhránaí Éireannach í **Sharon Helga Corr** MBE. Rugadh i nDún Dealgan ar an 24 Márta 1970 í. Is ball den bhanna The Corrs í. Bhí sí ina moltóir ar *[[The Voice of Ireland]]* don chéad sraith agus don dara sraith.

## Dioscliosta

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Mná Éireannacha
Jim Corr

Is amhránaí Éireannach é **James Steven Ignatius Corr**. Rugadh i nDún Dealgan ar an 31 Iúil 1964 é. Is ball den bhanna The Corrs é.

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Led Zeppelin II

Dara-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea **Led Zeppelin II**.

## Clár
;Taobh a hAon
# "Whole Lotta Love" – 5:34
# "What Is and What Should Never Be" – 4:46
# "The Lemon Song" – 6:19
# "Thank You" – 4:49

;Taobh a Dó
#"Heartbreaker" – 4:14
#"Living Loving Maid (She's Just a Woman)" – 2:39
#"Ramble On" – 4:34
#"Moby Dick" – 4:20
#"Bring It On Home" – 4:19

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1969
Catagóir:Led Zeppelin
Led Zeppelin III

Tríú halbam an racghrúpa Shasanaigh Led Zeppelin is ea ***Led Zeppelin III***.

## Clár
;Taobh a hAon
#"Immigrant Song" – 2:26
#"Friends" – 3:55
#"Celebration Day" – 3:29
#"Since I've Been Loving You" – 7:25
#"Out on the Tiles" – 4:04

;Taobh a Dó
#Gallows Pole" – 4:58
#"Tangerine" – 3:12
#"That's the Way" – 5:38
#"Bron-Y-Aur Stomp" – 4:20
#"Hats Off to (Roy) Harper" – 3:41

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1970
Catagóir:Led Zeppelin
Led Zeppelin IV

Ceathrú-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea **Led Zeppelin IV**.

## Clár
;Taobh a hAon
#"Black Dog" – 4:54
#"Rock and Roll" – 3:40
#"The Battle of Evermore" – 5:51
#"Stairway to Heaven" – 8:02

;Taobh a Dó
#"Misty Mountain Hop" – 4:38
#"Four Sticks" – 4:44
#"Going to California" – 3:31
#"When the Levee Breaks" – 7:07

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1971
Catagóir:Led Zeppelin
Houses Of The Holy

Cúigiú-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea **Houses Of The Holy**.

## Clár
;Taobh a hAon
#"The Song Remains the Same" – 5:32
#"The Rain Song" – 7:39
#"Over the Hills and Far Away" – 4:50
#"The Crunge" – 3:17

;Taobh a Dó
#"Dancing Days" – 3:43
#"D'yer Mak'er" – 4:23
#"No Quarter" – 7:00
#"The Ocean" – 4:31

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1973
Catagóir:Led Zeppelin
Presence (albam)

Seachtú-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea **Presence**.

## Clár
;Taobh a hAon
#"Achilles Last Stand" – 10:30
#"For Your Life" – 6:21
#"Royal Orleans" – 2:59

;Taobh a Dó
#"Nobody's Fault but Mine" – 6:16
#"Candy Store Rock" – 4:08
#"Hots On for Nowhere" – 4:44
#"Tea for One" – 9:23

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1976
Catagóir:Led Zeppelin
The Song Remains The Same

Albam beo ón racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea **The Song Remains The Same**.

## Clár
;Taobh a hAon
#"Rock and Roll" – 4:03
#"Celebration Day" – 3:49
#"The Song Remains the Same" – 6:00
#"The Rain Song" – 8:25

;Taobh a Dó
#"Dazed and Confused" – 26:53

;Taobh a Trí
#"No Quarter" – 12:30
#"Stairway to Heaven" – 10:58

;Taobh a Ceathair
#"Moby Dick" – 12:47
#"Whole Lotta Love" – 14:25

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1976
Catagóir:Led Zeppelin
In Through The Out Door

Ochtú-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea **In Through The Out Door**. B'é seo an albam deireanach ó Led Zeppelin.

## Clár
;Taobh a hAon
#"In the Evening" – 6:53
#"South Bound Suarez" – 4:13
#"Fool in the Rain" – 6:10
#"Hot Dog" – 3:18

;Taobh a Dó
#"Carouselambra" – 10:34
#"All My Love" – 5:53
#"I'm Gonna Crawl" – 5:29

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1979
Catagóir:Led Zeppelin
Queen II

Is albam ón bhanna Queen é **Queen II**, a bhí eisithe ar an 8 Márta 1974.

## Traicliosta

### Taobh Dubh (Taobh a hAon)
#"Procession" – 1:12
#"Father to Son" – 6:14
#"White Queen (As It Began)" – 4:34
#"Some Day One Day" – 4:23
#"The Loser in the End" – 4:02

### Taobh Bán (Taobh a Dó)
#"Ogre Battle" – 4:10
#"The Fairy Feller's Master-Stroke" – 2:40
#"Nevermore" – 1:15
#"The March of the Black Queen" – 6:33
#"Funny How Love Is" – 2:50
#"Seven Seas of Rhye" – 2:50

## Tagairtí

Catagóir:Queen
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1974
Sheer Heart Attack

Is albam ón bhanna Queen é **Sheer Heart Attack**, a bhí eisithe ar an 8 Samhain 1974.

## Traicliosta

### Taobh a hAon
#"Brighton Rock" – 5:08
#"Killer Queen" – 3:01
#"Tenement Funster" – 2:48
#"Flick of the Wrist" – 3:19
#"Lily of the Valley" – 1:43
#"Now I'm Here" – 4:10

### Taobh a Dó
#"In the Lap of the Gods" – 3:20
#"Stone Cold Crazy" – 2:12
#"Dear Friends" – 1:07
#"Misfire" – 1:50
#"Bring Back That Leroy Brown" – 2:13
#"She Makes Me (Stormtrooper in Stilettos)" – 4:08
#"In the Lap of the Gods... Revisited" – 3:42

## Tagairtí

Catagóir:Queen
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1974
A Day At The Races

Is albam ón bhanna Queen é ***A Day At The Races***, a eisíodh ar an 10 Nollaig 1976.

## Traicliosta

### Taobh a hAon
#"Tie Your Mother Down" – 4:48
#"You Take My Breath Away" – 5:09
#"Long Away" – 3:34
#"The Millionaire Waltz" – 4:54
#"You and I" – 3:25

### Taobh a Dó
#"Somebody to Love" – 4:56
#"White Man" – 4:59
#"Good Old-Fashioned Lover Boy" – 2:54
#"Drowse" – 3:45
#"Teo Torriatte (Let Us Cling Together)" – 5:50

## Tagairtí

Catagóir:Queen
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1976
Physical Graffiti

Séú-ligean an racghrúpa Sasanaigh Led Zeppelin is ea **Physical Graffiti**.

## Clár
;Taobh a hAon
#"Custard Pie" – 4:13
#"The Rover" – 5:36
#"In My Time of Dying" – 11:04

;Taobh a Dó
#"Houses of the Holy" – 4:01
#"Trampled Under Foot" – 5:35
#"Kashmir" – 8:37

;Taobh a Trí
#"In the Light" – 8:44
#"Bron-Yr-Aur" – 2:06
#"Down by the Seaside" – 5:14
#"Ten Years Gone" – 6:31

;Taobh a Ceathair
#"Night Flight" – 3:36
#"The Wanton Song" – 4:06
#"Boogie with Stu" – 3:51
#"Black Country Woman" – 4:24
#"Sick Again" – 4:43

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1975
Catagóir:Led Zeppelin
News Of The World

Is albam ón bhanna Queen é **News Of The World**, a bhí eisithe ar an 28 Deireadh Fómhair 1977.

## Traicliosta

### Taobh a hAon
#"We Will Rock You" – 2:01
#"We Are the Champions" – 2:59
#"Sheer Heart Attack" – 3:26
#"All Dead, All Dead" – 3:10
#"Spread Your Wings" – 4:34
#"Fight from the Inside" – 3:03

### Taobh a Dó
#"Get Down, Make Love" – 3:51
#"Sleeping on the Sidewalk" – 3:06
#"Who Needs You" – 3:05
#"It's Late" – 6:26
#"My Melancholy Blues" – 3:29

## Tagairtí

Catagóir:Queen
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1977
Jazz

Is albam ón bhanna Queen é ***Jazz***, a bhí eisithe ar an 10 Samhain 1978.

## Traicliosta

### Taobh a hAon
#"Mustapha" – 3:01
#"Fat Bottomed Girls" – 4:16
#"Jealousy" – 3:14
#"Bicycle Race" – 3:01
#"If You Can't Beat Them" – 4:15
#"Let Me Entertain You" – 3:01

### Taobh a Dó
#"Dead on Time" – 3:23
#"In Only Seven Days" – 2:30
#"Dreamer's Ball" – 3:30
#"Fun It" – 3:29
#"Leaving Home Ain't Easy" – 3:15
#"Don't Stop Me Now" – 3:29
#"More of That Jazz" – 4:16

## Tagairtí

Catagóir:Queen
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1978
Pinséir Dobermann

thumb|240px|Pinséir Dobermann
Madra as an Ghearmáin é **pinséir Dobermann**.

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Langúr douc

Is ainmhí é an **langúr douc**. Mamach atá ann, trí speiceas de mhoncaithe sa ngéineas *Pygathrix*, mar atá, *Pygathrix nemaeus*, *P. nigripes* agus *P. Cineresa*. Tá siad dúchasach d'oirdheisceart na hÁise agus gaol níos cóngaraí acu leis na moncaithe probaisc ná leis na fíorlangúir.

## Tagairtí

Catagóir:Moncaithe
Catagóir:Mamaigh
Banphrionsa Margaret, Cuntaois Snowdon

Banphrionsa Briotanach ab ea **Banphrionsa Margaret, Cuntaois Snowdon**, (a rugadh ar 21 Lúnasa 1930 agus a fuair bás ar an 9 Feabhra 2002).  

clé|mion|252x252px

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna in 2002
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Cuntaoisí
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Magnús Scheving

Is scríbhneoir, fiontraí, aisteoir, léiritheoir, agus lúthchleasaí Íoslannach é **Magnús Örn Eyjólfsson Scheving** a rugadh ar 10 Samhain 1964. Rugadh i é in Bogarnes, baile beag. Chruthaigh agus léirigh sé an clár teilifíse úd LazyTown ina raibh ról Sportacus aige. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Íoslannacha
Catagóir:Daoine Íoslannacha
Gavin James

Is ceoltóir Éireannach é **Gavin Wigglesworth** nó **Gavin James** mar is fearr aithne air. Rugadh i mBaile Átha Cliath é ar 5 Iúil 1991.

## Dioscliosta
### Albaim
#### Albaim stiúideo

#### Albaim beo

#### Ceirníní Leathfhada

#### Albaim athmheasctha
*2015: For You (Remixes)

### Singlí
#### Mar Ealaíontóir Ceoil

#### Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil

#### Singlí eile

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Gavin James
Marvel Comics

Is foilsitheoir greannán Meiriceánach é **Marvel Comics**. Cheannaigh Disney Marvel sa bhliain 2009.

## Stair
### Timely Publications

Thosaigh Marvel mar 'Timely Comics' i 1939. Tháinig an chéad eagrán de *[[Marvel Mystery Comics]]* amach i mí Dheireadh Fómhair 1939.

### Atlas Comics
Sa bhliain 1947, d'athraigh an comhlacht go *Atlas Comics*.

### Marvel Comics
Athainmníodh an comhlacht arís sa bhliain 1961, go Marvel an uair seo.

Catagóir:Marvel Comics
Catagóir:Greannáin
Jamal Khashoggi

Iriseoir ón Araib Shádach ab ea **Jamal Ahmad Khashoggi ** (a rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair 1958 agus a fuair bás ar an 2 Deireadh Fómhair 2018). 

## Tagairtí

Catagóir:Iriseoirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Básanna in 2018
Guðmundur Þór Kárason

Is puipéadóir Íoslannach é **Guðmundur Þór Kárason** (14 Meitheamh 1974). Thabhaigh sé clú as ról Ziggy a imirt ar *[[LazyTown]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Puipeadóirí
Catagóir:Daoine Íoslannacha
Catagóir:Daoine beo
Marvel Mystery Comics

Is greannán Meiriceánach é **Marvel Mystery Comics**. Bhí an chéad eagrán foilsithe faoin ainm **Marvel Comics**. Bhí na greannáin foilsithe idir Deireadh Fómhair 1939 agus Lúnasa 1957. Ba é an chéad fhoilseachán de chuid réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

## Stair foilsitheoireacht
### Céad eagrán: ''Marvel Comics #1''
Tháinig an chéad eagrán *Marvel Comics #1* amach i mí Dheireadh Fómhair 1939. Sa chéad eagrán déanann Human Torch, The Angel, Namor the Sub-Mariner, Masked Raider agus Ka-Zar the Great a gcéad cumaí.

### Mar ''Marvel Mystery Comics''
Bhí an greannán aithne mar *Marvel Mystery Comics* ó shin an dara heagrán ar aghaidh.

Catagóir:Teidil Timely Comics
Catagóir:Greannáin ag tosú i 1939
Athirne

Sa Rúraíocht, file, aorthóir agus scabhaitéir i gcúirt Chonchúr mac Neasa ba ea **Aithirne Ailgheasach** (Sean-Ghaeilge **Athirne Ailgesach**) mac *Ferchertne*, a bhain mí-úsáid as pribhléidí na bhfilí.

Ghoid sé trí ghrús ó Mhidhir na dTuath Dé Danann, a sheasadh ag a dhoras agus dhiúltaíodh cead isteach do chách á iarradh.

Nuair a d'aithrísigh *[[Amergin mac Eccit]]* (nár labhair go dtí seo agus é ceithre bliana déag d'aois) dán rúnda seanórtha, lá, bhí imní ar Athirne go dtógfadh sé a phost mar phríomhfhile na nUladh.  Shocraigh sé é a mharú le tua déanta ag a athair, gabha.  Choisc *Eccet* a iarracht le macasamhail chré an bhuachalla.  Chuir na hUlaidh teach Athirne faoi léigear.  Mar chúiteamh d’*Eccet*, b'éigean d’*Amergin* a thógáil mar mhac altrama agus ealaín na filíochta a mhúineadh dó.

## ''Léigear Éadair''

Ba é Athirne ba chiontach le léigear Édair.  Chuaigh sé timpeall ar Éirinn, ag tabhairt cuairte ar ríthe na cúigí, agus ag éileamh go gáifeach ar a ndídean: an súil *remaining* den rí leathshúileach deisceart Connacht, Eochaid mac Luchta; oíche le mná chéile Tigerna Tétbuillech, rí na Mumhan, agus Mesgegra, rí Laighean; agus a mysterious jewel ó rí eile Laighean, Fergus Fairge. Sa deireadh, ghabh sé 150 mná chéile uaislí Laighean, agus thóg sé thar an Tulcha iad chun filleadh ar ais go hUlaidh leo. Chuaigh fir Laighean ar a thóir, fir na nUladh ar a chosaint, agus cách in imnise catha.

## ''Tochmharc Luaine 7 Anbhás Athairne''

Ba í Luaine álainn, geallta le Chonchúir Mac Neasa, í fód aimhleasa Athirne agus a mac. Thit siad triúr i ngrá léi, ach dhiúltaigh sí luí leo. Scríobh siad dánta aoracha ina coinne dá bharr, agus fuair sí bás le náire. 
I láthair díoltas Chonchúir, b'éigean d'Athirne agus a mhic éalú chuig a bhaile ar chnoc Benn Athirni ar bhruach abha na Bóinne. Thóg Conchúr laochra na nUladh le chéile, chuir balla timpeall an tí agus dóigh é. Maraíodh cách laistigh, ina measc Athirne, a mhic, agus a bheirt iníonacha, Mór agus Midseng.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Pobalachas

mion|Cartún ó 1896 ina bhfuil William Jennings Bryan, a thacaigh go láidir leis an bpobal faoin tuath, le siombail Pháirtí Daonlathach Mheiriceá.
Is cur chuige polaitiúil é an **pobalachas** ina gcuirtear béim ar an gcosmhuintir nó na gnáthdhaoine seachas scothaicme a shamhlaítear a bheith in iomaíocht leo. Ceanglaítear é go minic le frithbhunaíochas agus braistintí frithpholaitiúla. 

Déantar cáineadh ar an téarma toisc gur féidir leis réimse polaitíochta atá chomh leathan sin a chuimsiú nach bhfuil an oiread sin feidhme leis mar théarma chun anailísithe nó tuisceana. Cuirtear pobalachas i leith na heite deise agus na heite clé araon, rud a bhaineann dá éifeacht.
 
## Féach freisin
* Argumentum ad populum
* Stát leasa
* Pobalóirí

## Tagairtí

Catagóir:Pobalachas
Human Torch (andróideach)

Is sárlaoch ficseanúil é **Human Torch** nó **Jim Hammond** (Hamond, ar dtús). Tá sé le feiceáil i ngreannáin de chuid Marvel Comics. Cruthaíodh ag Carl Burgos, bhí sé le feiceáil den chéad uair i *[[Marvel Mystery Comics|Marvel Comics]] #1* (Deireadh Fómhair 1939), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

Ba andróideach crutaithe ag an eolaí Phineas Horton é an "Human" Torch.

## Beathaisnéis
### Luathshaol
Troideann sé le Namor the Sub-Mariner.

Catagóir:Sárlaochra Marvel Comics
Catagóir:Carachtair Timely Comics
Catagóir:Carachtair greannáin curtha in aithne i 1939
Angel (Thomas Halloway)

Is sárlaoch ficseanúil é **Angel** (**Thomas Halloway**). Tá sé le feiceáil i ngreannáin de chuid Marvel Comics. Cruthaíodh ag an ealaíontóir Paul Gustavson, bhí sé le feiceáil den chéad uair i Marvel Comics #1 (Deireadh Fómhair 1939), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

Is bleachtaire gan sárchumhachtaí a caitheann feisteas sárlaoch é an Angel. 

Catagóir:Sárlaochra Marvel Comics
Catagóir:Carachtair Timely Comics
Catagóir:Carachtair greannáin curtha in aithne i 1939
Namor

Is sárlaoch ficseanúil é **Namor the Sub-Mariner** (**Namor McKenzie**). Feictear é i ngreannáin foilsithe ag Marvel Comics. Chruthaigh Bill Everett é do Funnies Inc., agus chonacthas é don chéad uair in *[[Motion Picture Funnies Weekly]]* (Aibreán 1939), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Tá Namor sa chéad eagrán de Marvel Comics (#1, Deireadh Fómhair 1939), foilsithe ag Timely Comics.

Catagóir:Sárlaochra Marvel Comics
Catagóir:Carachtair Timely Comics
Catagóir:Carachtair greannáin curtha in aithne i 1939
Dorma (greannáin)

Is sárlaoch ficseanúil í **Dorma**. Tá sí le feiceáil i ngreannáin de chuid Marvel Comics. Cruthaíodh ag Bill Everett do Funnies Inc., bhí sí le feiceáil den chéad uair Motion Picture Funnies Weekly (Aibreán 1939), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Rinne sí cuma sa chéad eagrán *[[Marvel Mystery Comics|Marvel Comics]] #1* (Deireadh Fómhair 1939), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

Is col ceathar í le Namor.

Catagóir:Carachtair Timely Comics
Catagóir:Carachtair greannáin curtha in aithne i 1939
Timely Comics

## Stair
Thosaigh Marvel mar 'Timely Comics' i 1939. Tháinig an chéad eagrán de Marvel Mystery Comics amach i mí Dheireadh Fómhair 1939. Rinne Human Torch, The Angel, Namor the Sub-Mariner, Masked Raider agus Ka-Zar the Great a gcéad cumaí sa chéad eagrán. Sa bhliain 1947, d'athraigh an comhlacht go 'Atlas Comics' agus ansin go Marvel sa bhliain 1961.

Catagóir:Marvel Comics
Catagóir:Timely Comics
Bitter Pill (albam)

Is é ***Better Pill*** an chéad albam ó Gavin James. Bhí sé scaoilte ar an 20 Samhain 2015.

## Traicliosta
# "For You" – 3:01
# "Nervous" – 3:36
# "Remember Me" – 3:55
# "Bitter Pill" – 4:00
# "Coming Home" – 3:55
# "I Don't Know Why" – 3:58
# "22" – 3:40
# "Ghost" – 4:08
# "Hole in My Heart" – 3:02
# "Say Hello" – 3:13
# "Two Hearts" – 3:57
# "Till The Sun Comes Up" – 3:56
# "The Book of Love" – 2:57

## Singlí
#"The Book of Love" - 2014
#"For You" - 2015
#"Bitter Pill" - 2015
#"22" - 2015
#"Nervous" - 2016

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2015
Catagóir:Gavin James
Deilf bhallach phantrópaiceach

Ainmhí mara is ea **deilf bhallach phantrópaiceach** (*Stenella attenuata*). Mamach atá inti a fhaightear sna farraigí trópaiceacha ar fud an domhain.

## Tagairtí

Catagóir:Deilfeanna
Catagóir:Mamaigh
Drill

Is ainmhí í an **drill** (*Mandrillus leucophaeus*). Is príomhach í, agus mar sin mamach atá inti. Is ball den fhine úd Cercopithecidae (moncaithe an tSeandomhain). Tá gaol acu leis na babúin agus gaol níos congaraí go fóill leis na maindrilleanna. Sa dúlra tá siad teoranta do chuid de chósta thiar láir na hAfraice. B'fhéidir nach bhfuill ach 3,000 díobh sa dúlra.

 
## Tagairtí

Catagóir:Moncaithe
Catagóir:Mamaigh
Banríon Elizabeth An Ríonmháthair

Banríon na Breataine ab ea ea **Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon**, (a rugadh ar 4 Lúnasa 1900 agus a fuair bás ar an 30 Márta 2002).  

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1900
Catagóir:Básanna in 2002
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann
Catagóir:Banríonacha Shasana
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Impirí
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Camilla, Bean Chéile an Rí

Ball de theaghlach ríoga na Breataine is ea **Camilla, Bean Chéile Rí na Ríochta Aontaithe**, (a rugadh **Camilla Rosemary Shand** ar 17 Iúil 1947). Tá sí pósta leis an Rí Séarlas III.

Thug sí cuairt ar Éirinn sa bhliain 2018.

## Féach freisin

* Corónú Shéarlais III agus Camilla, 2023

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann
Catagóir:Banríonacha Shasana
Catagóir:Cuntaoisí
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Péicealláin
Catagóir:Polaiteoirí Cheanada
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
An Prionsa George Cambridge

Is prionsa Briotanach é **George Alexander Louis**, (a rugadh ar 22 Iúil 2013). Mac leis an bPrionsa William agus Kate Middleton, Bandiúc Cambridge atá ann. Is í a shin-seanmháthair Eilís II na Ríochta Aontaithe

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh in 2013
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Banphrionsa Charlotte Cambridge

Is banphrionsa Sasanach í **Charlotte Elizabeth Diana**, (a rugadh ar 2 Bealtaine 2015). Iníon leis an bPrionsa William agus Kate Middleton, Bandiúc Cambridge atá ann. Is í a sin-seanmháthair Eilís II na Ríochta Aontaithe.



## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh in 2015
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Prionsa Louis Cambridge

Is prionsa Sasanach é **Louis Arthur Charles**, (a rugadh ar 23 Aibreán 2018). Mac leis an bPrionsa William, prionsa na Breataine Bige agus Kate Middleton atá ann. Is í a shin-seanmháthair Eilís II na Ríochta Aontaithe.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh in 2018
Catagóir:Monarcacht na Breataine
Catagóir:Daoine beo
Banphrionsa Beatrice Eabhrac

Banphrionsa Briotanach is ea **Beatrice Elizabeth Mary**, (a rugadh ar 8 Lúnasa 1988). 

Is iníon Prionsa Aindrias, Diúc Eabhrac agus Sarah, Bandiúc Eabhrac í. 

Is deirfiúr í le Banphrionsa Eugenie.
clé|mion|2006

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine disléicseacha
Catagóir:Lucht gnó Shasana
Catagóir:Mná
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Mebyon Kernow

Páirtí polaitiúil i gCorn na Breataine is ea **Mebyon Kernow** (*Mic Chorn na Breataine* as Gaeilge). Creideann sé sa náisiúnachas Cornach, agus gur cheart Corn na Breataine a aithint mar cheann de náisiúin na Ríochta Aontaithe (in éindí leis an mBreatain Bheag, Tuaisceart Éireann, Sasana, agus Albain). Thairis sin, glacann an páirtí seasamh lár-chlé; ag glao, mar shampla, ar son athdháileadh pá, cánachas áitiúil níos forásaí, agus gníomh in aghaidh seachaint na gcánacha ina bhforógra d'Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2015.

I dtoghcháin 2021 chun Chomhairle Chorn na Breataine, príomhúdarás rialtas réigiúnda Chorn na Breataine, fuair siad 5% de na vótaí, agus bhain siad amach cúig shuíochán. Is iad siúd:

* Andrew Long, ceantar Kelliwik agus Sen Domynek
* Matt Luke, ceantar Pennwydhek agus Boskoppa
* Loveday Jenkin, ceantar Egloscrewen, Merthersythni agus Gwendron
* Dick Cole, ceantar Eglosenoder
* Michael Bunney, ceantar Sen Mewen agus Ponsmeur

[mion|clé|Léarscáil [Corn na Breataine|Chorn na Breataine atá daite de réir an pháirtí a bhfuil comhairleoir aige sa cheantar. Toghann gach ceantar comhairleoir amháin; tá Mebyon Kernow i sean-ór.]]

Tá 9 comhairleoirí paróiste agus 4 comhairleoirí baile acu chomh maith.

## Féach Freisin

* Páirtí Náisiúnta na hAlban
* Plaid Cymru
* Páirtí Shír Eabhraic

## Naisc sheachtracha

* Suíomh idirlín an pháirtí

## Tagairtí

Catagóir:Corn na Breataine
Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe
Yorkshire Party

Páirtí réigiúnaíoch in Yorkshire, Sasana, is ea an **Yorkshire Party** a bhíonn i mbun feachtais ar son tionól réigiúnda do Yorkshire, cosúil leo siúd atá ag Albain agus ag an mBreatain Bheag faoi láthair. Déanann sé cur síos air féin mar "pháirtí den lár pragmatach", agus "dearcthaí forásacha ar cheisteanna eacnamaíochta, sóisialta agus timpeallachta" aige. Diúltaíonn a bhunreacht le córas na fuipe, agus aontaíonn a chuid iarrthóirí cloí le cód iompraíochta Martin Bell i gcomhair polaiteoirí. Tá tríúr comhairleoirí áitiúla ag an bpáirtí faoi láthair a toghadh mar iarrthóirí de chuid an pháirtí. In Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2019, bhuaigh an páirtí 29,201 vóta, é sin á chur ar an séú páirtí is mó de réir vótaí i Sasana, an ceann is mó i ndiaidh na 'gcúig mór': na Caomhaigh, Páirtí an Lucht Oibre, na Daonlathaithe Liobrálacha, na Glasaigh, agus Páirtí an Bhreatimeachta.

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil an pháirtí

## Tagairtí

Catagóir:Sasana
Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe
Sophie, Cuntaois Wessex

Banphrionsa Briotanach is ea **Sophie, Cuntaois Wessex**, (a rugadh **Sophie Helen Rhys-Jones** ar 20 Eanáir 1965).  

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cuntaoisí
Catagóir:Daoine Albanacha
Catagóir:Daoine Sasanacha
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Seansailéir an Státchiste

deas|250px|thumb|Seansailéir an Státchiste
Is aire sinsearach de chuid na Corónach é **Seansailéir an Státchiste**, a ghiorraítear go minic mar **an Seansailéir**, laistigh de Rialtas na Ríochta Aontaithe, agus ceann Státchiste a Shoilse. Mar cheann de na ceithre Ardoifig Stát na Ríochta Aontaithe, tá an seansailéir ina bhall ardghráid d'Oifig Chomh-aireacht na Breataine.

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na Ríochta Aontaithe
Comhaontú Schengen

**Comhaontú Schengen**.

* Limistéar Schengen

Catagóir:An tAontas Eorpach
Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Liz Saville-Roberts

Is polaiteoir Breatnach de chuid Plaid Cymru í **Elizabeth Saville Roberts**. Rugadh í ar an 16 Nollaig 1964. I mí Bhealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Dwyfor Meirionnydd.

I mí Dheireadh Fómhair 2018, labhair sí Gaeilge i dTeach Teachtaí na Ríochta Aontaithe, ag glaoch ar rúnaí stáit Thuaisceart Éireann Karen Bradley chun Acht Gaeilge a chur i bhfeidhm. Creidtear gur ise an chéad duine chun Gaeilge a labhairt ann ó Fheabhra 1901. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill de Plaid Cymru
Innealtóireacht Roicéad Aeraspáis Delft

Is cumann mac léinn é **Innealtóireacht Roicéad Aeraspáis Delft** san Ollscoil Teicneolaíochta Delft, le níos mó ná 100 ball. Is é príomhaidhm an chumainn ná an fhorbairt de theicneolaíocht roicéid gan bhrabús. Oibríonn na mic léinn ar gach gné den fhorbairt, ó na hinnill go dtí an leictreonaic. 

## Tagairtí
Bricriu

Sa Rúraíocht, ba é **Bricriu** óstach (*brughaidh*), file agus scabhaire.  B'olc sin a scabhaireacht gur dhíbrígh Conchúr mac Neasa é go dtí a theach féin ag Dún Rudhraí (Dún Droma, Contae an Dúin an lae inniu).

## ''Fleadh Bhricreann''

D'eagraigh Bricre fleadh tráth do Chonchúr agus laochra na nUladh ag a ghabháltas, ag tógáil seomra bia flaithiúil, sómhar, agus ríchathaoir niamhrach ann, ach dhúíltigh na hUladh dul chuige, agus é droch-chlúiteach.  Bhagair Bricre iad a chuir salach ar a chéile, athair in aghaidh mic, máthair in aghaidh iníne, agus in ndeireadh na dála, bean in aghaidh mná, go dtí go mbuaile a chéile iad lena gcuid cíche go n-éirí a gcuid bainne géar.

Ag an bhfleadh, gheall sé an  (nó cuid/roinnt an chosantóra) go Cú Chulainn, ansin go Conall Cearnach, ansin go Laoghaire Buach, agus ghabh na trí laoch ar aghaidh in iomaíocht an onóra. Tugadh dúshláin, le Ailill agus Méabh na gConnacht, nó Cú Raoi na Mumhan mar bhreithimh. Bhuaigh  Cú Chulainn gach triail, ach níor ghlac le Conall ná Laoghaire an cinneadh.

Sár i bhfad, thug Cú Raoi, curtha as aithne mar fhathach, dúshlán do na trí laoch, a cheann a bhaint de, ach ansin é a cheadaigh, filleadh ar ais agus a gceann a bhaint díobhse. D'éirigh ach le Cú Chulainn sa triail seo, agus bronnadh an churadhmhír air. 

## Scéalta eile
Lean Bricre Fergus mac Róich  ar deoraíocht go Connachta, tar éis chás Dheirdre. Agus é ina aoi ag Ráth Cruachan, bhí sé ina chúis achrainn idir Fergus agus leannán dá chuid, Fliodhas, agus an *[[Táin Bó Flidais]]* mar bhailchríoch. 

San *[[Eachtra Nearai]]*, bhí Bricre ag magadh Fhearghas agus a chumas canta, á chur i gcomparáid le búir bulláin.  Bhuail Fearghas é le cúig phíosa fichille, á loite go trom. 

Ag deireadh an *[[Táin Bó Cuailgne]]*, fuair Bricriu bás ag Cruachan, tar éis dó dhá tharbh satailt air agus iad ag troid.

*[[Mesca Ulad]]* ...

## Loch Bricleann
Creidtear go bhfuil ainm an tsráidbhaile, Loch Bricleann in aice le Droichead na Banna, Contae an Dúin, fréamhaithe ó *Loch Bricreann*, áit a rabih sé ina thaoiseach.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Banríon

deas|250px|thumb|Banríon
Is rialtóir baineann an stát neamhspleách, go háirithe ceann a fhaigheann an céim le hoidhreacht le ceart cine í **banríon**.

Catagóir:Ríochas
Eugène Terre'Blanche

Ba náisiúnaí Afracánach é **Eugène Ney Terre'Blanche**, a rugadh ar an 31 Eanáir 1941 agus a fuair bás ar an 3 Aibreán 2010.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Básanna in 2010
Catagóir:Polaiteoirí na hAfraice Theas
Jesse Jackson

Ba ghníomhaí cearta sibhialta as Carolina Theas é an t-oirmhinneach **Jesse Louis Jackson Sr.** (8 Deireadh Fómhair 1941 - 17 Feabhra 2026). Chaith sé  a shaol ag troid ar son chearta phobal gorm Mheiriceá.  Sheas sé i dtoghcháin tosaigh an Pháirtí Dhaonlathaigh sa bhliain 1984 agus arís in 1988. 
clé|mion|220x220px|1973
clé|mion|220x220px|Jackson (i lár, leis an afró) ag agóidíocht in 1975
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px|2009

clé|mion|314x314px|ag feachtasaóicht in 1988

## Saol
Rugadh Jackson i Carolina Theas i 1941 agus bhí an-bhaint aige le cúrsaí polaitíochta ó bhí sé an-óg.

Bhí baint mhór aige leis an ngluaiseacht cearta sibhialta i Meiriceá sna 1960idí agus d'oibrigh sé go díograiseach chun comhionannas a bhaint amach dá phobal féin.

Bhí Jackson ag troid ar son chearta sibhialta taobh le Martin Luther King. Bhí sé i láthair nuair a feallmharaíodh é i Memphis, Tennessee, in 1968.

Bhí sé ina iarrthóir dhá bhabhta d'ainmniúchán Uachtaránachta an pháirtí Dhaonlathaigh in 1984 (fuair sé 18 faoin gcéad den vóta) agus arís in 1988.   Más ea, ámh, níor breathnaíodh riamh air mar iarrthóir réalaíoch. 

Thacaigh Jesse Jackson go mór le feachtas Barack Obama, beart a dúirt go leor ag an am a spreag an pobal dubh le vóta a chaitheamh do Obama agus a raibh tionchar mór aige ar an toradh i dToghchán na hUachtaránachta in 2008.  Is cinnte nach ndéanfar dearmad ar na pictiúir i mí Eanáir 2009 de Jackson ag caoineadh agus Obama ag seasamh chun tosaigh lena óráid a thabhairt.

In 2015, chuir Jackson ciníochas i leith ollchomhlachtaí Silicon Valley.  “Tá íomhá den scoth ag comhlachtaí ar nós Apple, Facebook, eBay, Amazon agus Google agus tá fir dheasa, chúláilte i gceannas orthu nach gcaitheann stocaí ná carbhait. Ach is í fírinne an scéil go bhfuil na comhlachtaí seo chomh ciníoch agus a d’fhéadfaidís a bheith.”

In 2017, tugadh le fios go raibh an galar Parkinson ar Jackson. Cailleadh é ar 17 Feabhra 2026.   Maireann a bhean Jacqueline agus seisear leanaí.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Básanna in 2026
Catagóir:Baistigh
Catagóir:Cléir
Catagóir:Daoine as Carolina Theas
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha
Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha Afracacha
Catagóir:Peileadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Pobalóirí
Lao mac Rianghabhra

Sa Rúraíocht, carbadóir agus dlúthchara an laoich, Cú Chulainn ab ea **Lao mac Rianghabhra** (Sean-Ghaeilge **Láeg** nó **Lóeg mac Ríangabra**). Ba iad Liath Macha agus Dub Sainglend a chapaill.

mion|links|Cú Chulainn agus a charbadóir Lao

Fuair Lao máistreacht ar na trí *[[búada aradnachta]]*: léim thar boilg (bearna, claí), *foscul n-diriuch*, agus lascadh na fuipe.  Agus é i mbun troda, thógadh sé leis ionar de leathar fia, caol agus éadrom ionas nach srianfaí a gluaiseacht; brat draíochta cleite; clogad ornaithe; agus banda dearg cinn, suaitheantas an charbadóra. Chosnaíodh sé na capaill i bhfeisteas iarainn, agus chóiríodh sé an carbad le corráin agus sleánna de gach saghas.  De ráiteas draíochta, dhéanadh sé dofheicthe an carbad.

Sa *[[Táin Bó Cuailnge]]*, agus Cú Chulainn ag dul i léig ina chomhrac aonair le Ferdia, rinne Lao magadh faoi chun é a spreagadh.  Agus a riastradh dúisithe ann, shín Lao amach chuige sleá an bháis, an *[[Gáe Bulg]]*, lena mharaigh sé a chéile comhraic.

Sa scéal *[[Searg Chú Chulainn]]*, chuaigh Láeg go dtí Mag Mell in éineacht le Lí Ban, deirfiúr Faind, agus rinne sé cur síos  flaithiúileach ar an áit agus é fillte abhaile.

Sa scéal Anbhás Chú Chulainn, bhí an-fhadhb ag Lao na capaill a chuir faoi úim, agus colg ag teacht orthu, a chapall dílis Liath Macha ach go háirithe.  Thuig Lao gur thuar é sin agus thug sé rabhadh dá thaoisigh roimh a dturas go dtí Muirtheimhne, baile Chú Chulainn.  Insítear sa sliocht  *Brisleach Mhór Maighe Muirtheimhne* gur maraíodh Lao le sleá Chú Chulainn féin (caite ag Lugaid mac Con Roí), toisc gur gá de bharr gláimhe dhícheann an sleá a thabhairt dá naimhde.

## Foinsí
* Helmut Birkhan: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* 2., korrigierte und erweiterte Auflage. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* Ingeborg Clarus: *Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt.* Walter, Düsseldorf u. a. 1991, ISBN 3-530-70014-2, S.&nbsp;290&nbsp;ff. (2. Auflage. Patmos, Düsseldorf 2003, ISBN 3-491-69109-5).
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur* (= *[[Kröners Taschenausgabe]].* Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

## Féach freisin
* Emire la Coinculaind, alt 9 ar CELT
* Searg Chú Culainn

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Diúc

Is teideal é **diúc** a thugtar ar mhonarc fireann atá i gceannas ar dhiúcacht, nó ar bhall de theaghlach ríoga nó uasal. Mar rialtóir, rangaítear diúc níos ísle ná impirí, ríthe, ardphrionsaí, ard-diúic, agus prionsaí ceannasacha. Mar theideal uasal, rangaítear diúc níos ísle ná prionsaí agus ard-diúic. Tagann an teideal ón bhFraincis *duc*, é féin ón Laidin *dux*, “ceannaire”, téarma a d'úsáidtí sa Róimh Phoblachtach ar cheannasaí míleata gan céim oifigiúil (go háirithe duine de bhunadh Gearmánach nó Ceilteach), agus níos déanaí ar cheannasaí míleata ar chúige. Is í ***bandiúc*** leathbhreac baineann an téarma “diúc”.

## Tagairtí
 

Catagóir:Ríochas
Catagóir:Uaisleacht
Magh Meall

I Miotaseolaíocht na nGael, ba dhomhan miotasach é **Magh Meall** (Sean-Ghaeilge **Mag Mell**), parthas taitneamhach a bhaintí amach trí bhás agus/nó trí ghlóir.  Is comhionann é agus Elysium na nGréagach nó Valhalla na Lochlannach.  Insítear gurbh é Tethra, rí na bhFomhórach, nó níos minice Manannán mac Lir na dTuath Dé Danann, a bhí i gceannas ann.

## Na seanscéalta
Aithníodh Magh Meall mar oileán fad taobh ó thiar d'Éirinn, nó ríocht faoin aigéan.  Bhí Magh Meall áfach, amhail Elysium, insroichte ach amháin do dhream beag ar leith.  Ina theannta sin, ní dúradh riamh go soiléir sna seanscéalta gur shaol eile é Magh Meall (maraon leis na oileáin líonmhara miotasacha eile a dúradh bheith amach ó chósta na hÉireann).  A mhalairt de chuma, cuirtear i láthair é de ghnáth mar shuíomh parthais agus déithe ina gcónaí ann, agus cuairte tugtha air ó am go ham ag daoine daonna eachtrúla.  I riocht oileán an domhain, tugadh cuairte air ag laochra agus manaigh éagsúla.  Is bunús na n-eachtraí nó na n-iomramh (de réir an tsainmhíniú a thug Myles Dillon orthu) iad na scéalta seo.

Ní raibh tinneas ná bás ann i Magh Meall.  Bhí sonas, óige agus áilleacht ann go síoraí.  Fuarthas le chéile ann ceol, neart, saol agus gach caithimh aimsire taitneamhacha a d'fhéadfaí a shamhlú.  Ní raibh easpa biadh nó dí.

## Ré Críostaíochta
Mhair draíocht Mhaigh Mhill i ndiaidh ré na bpágánach pagan go dtí an ré Chríostaíochta.  Sna  scéalta níos déanaí, ní domhan an tsaoil eile é oiread is parthas an domhain seo, arbh fhéidir eachtraithe a shroicheadh ag taisteal ó thiar na tíre, go minic ar seachrán de dheasca anfaí deonacha agus iad spreagtha chun eachtra.  De ghnáth, taiscéalann siad go leor oileán fantaiseach ar a dturais.  I measc turasóirí na scéalta dá leithéid, tá Naomh Breandán, Bran Mac Feabhail (féach *[[Iomramh Bhrain]]*), agus Máel Dúin.

## Féach freisin
* Tír na nÓg
* Aos Sí

## Tagairtí
* James MacKillop, *Dictionary of Celtic Mythology*, Oxford: 1998. 

Catagóir:An Rúraíocht
Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Lughaidh mac Cú Raoi

Sa Rúraíocht, ba é Lughaidh Mac Cú Raoi (Sean-Ghaeilge **Lugaid mac Con Roí**) mac Cú  Raoi mac Dáire.  Bhí aithne air mar **Lugaid mac Trí Con** freisin.  Ba mharfóir Cú Chulainn é

Mharaigh sé Cú Chulainn mar dhíoltas as bás a athar, i mbun comhcheilge le Méabh agus clanna daoine eile a bhí maraithe ag Cú Chulainn.  Agus a phutóga doirte amach ag ga Lughaidhe, cheangail Cú Chulainn é féin de ghallán (a deirtear gur Cloch an Fhir Mhóir é) chun bás d'fháil ina sheasamh.  Tháinig fiach dubh anuas ar a ghualainn, agus ansin amháin a bhí Lughaidh cinnte gur mharbh é.  Agus Lughaidh i mbun a cheann a bhaint de, thit claíomh Cú Chulainn agus scoitheadh lámh Lughaidhe.

Chuaigh Conall Cernach sa tóir air agus i gcomhrac aonair leis. Agus lámh amháin in easnamh ag Lughaidh, throid Conall le lámh amháin craptha ina chrios aige. Bhuaigh sé ámh ach le cabhair a chapaill, a bhain greim as cliathán Lughaidhe. Thóg sé ceann Lughaidhe agus chuir ar chloch é. Leáigh a chuid fola an chloch agus luigh an ceann tríd.

## Naisc sheachtracha
*  Margaret E. Dobbs, *[https://archive.org/details/cu31924028055774 Side-lights on the Táin age and other studies]*. Dún Dealgan: WM. Tempest. 1917.
* T. F. O'Rahilly, *Early Irish History and Mythology*. Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1946.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Daoine Aontaithe

Is páirtí polaitíochta Éireannach é **Daoine Aontaithe**. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 2015. Bhunaigh Jeffrey Rudd an pháirtí.

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 2015
Ambasse bey

mion|Drumadóirí sa stíl
Rince agus ceol tíre traidisiúnta Camarúnach is ea an ***Ambasse bey***. Bíonn fuaim an-rithimeach aige, cumtar ar an ngiotár go príomha é, agus úsáideann sé cnaguirlisí déanta as bataí agus buidéil fosta. Cé gur minic a dhéantar cóiréagrafaíocht air mar ghrúpa, is féidir é a dhamhsa i gcúpla nó in aonar chomh maith. Is ón bpobal Yabassi a thagann sé.

## Nótaí agus tagairtí

Catagóir:Ceol tíre
Catagóir:Camarún
Jonathan Edwards

Is polaiteoir Breatnach de chuid Plaid Cymru é **David Jonathan Edwards**. Rugadh é ar an 26 Aibreán 1976. I mí Bhealtaine 2010, toghadh é don chéad uair mar theachta parlaiminte do Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill de Plaid Cymru
Madra Cluana Dúitseach

Is madra clóis é an **madra Cluana Dúitseach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
An tSamhail Nordach

Tagraíonn **An tSamhail Nordach** (ar a dtugtar freisin **An Caipitlíocht Nordach**  nó **An Daonlathas sóisialta Nordach**) do na beartais eacnamaíocha agus sóisialta atá coitianta sna tíortha Nordacha (an Danmhairg, an Fhionlainn, an Iorua, an Íoslainn, Oileáin Fharó agus an tSualainn). Áirítear leis seo stát leasa lánchuimsitheach agus idirbheartaíocht  chómhargála ar an leibhéal náisiúnta agus ardchéatadán den lucht oibre ceardchumannaithe, agus é bunaithe ar bhunaíochtaí eacnamaíocha  caipitleachais an tsaormhargaidh.
Tarraingíodh aird ar an tsamhail Nordach tar éis an Dara Cogadh Domhanda..

Cé go bhfuil difríochtaí suntasacha ann i measc na dtíortha Nordacha, bíonn roinnt tréithe coiteann acu ar fad. Áirítear orthu sin tacaíocht do stát leasa "uilíoch" atá dírithe go sonrach ar fheabhas a chur ar neamhspleáchas aonair agus ar shoghluaisteacht shóisialta a chur chun cinn; [córas corparáideach a bhaineann le socrú trípháirteach ina ndéanann ionadaithe saothair agus na bhfostóirí idirbheartaíocht ar phá agus ar pholasaí an mhargaidh saothair faoi stiúir an rialtais; agus tiomantas d'úinéireacht phríobháideach, [saormhargadh|saormhargaí , agus saorthrádáil .

Tá a samhlacha eacnamaíocha agus sóisialta féin ag gach ceann de na tíortha Nordacha, uaireanta le difríochtaí móra óna comharsana. De réir an tsocheolaí Lane Kenworthy, i gcomhthéacs an tsamhail Nordaigh, ciallaíonn "daonlathas sóisialta" sraith polasaithe chun slándáil agus deis eacnamaíoch a chur chun cinn laistigh de chreat caipitlíochta seachas athsholáthar caipitleachais.
## Forbhreathnú
"Léiríonn "An tSamhail Nordach - ag glacadh le domhandú agus rioscaí a roinnt" (Béarla: "The Nordic Model: Embracing globalization and sharing risks") an córas seo a leanas: 

*Líontán sábhála sóisialta ilchineálach, chomh maith le seirbhísí poiblí cosúil le saoroideachas agus cúram sláinte uilíoch i gcóras maoinithe ag cáiníocóirí den chuid is mó.
*Tréanchearta chun maoine, forfheidhmiú conaradh, agus éascaíocht iomlán ar ghnó a dhéanamh. 
*Pleananna pinsin phoiblí.
*Saorthrádáil in éineacht le comhroinnt riosca comhchoiteann (cláir shóisialta, institiúidí an mhargaidh saothair) a sholáthair méid áirithe cosanta i gcoinne na rioscaí a bhaineann le hoscailteacht eacnamaíoch.
*Rialachán beag ar mhargadh táirgí.
*Leibhéil ísle caimiléireachta.
*Ardchéatadán oibrithe a bhaineann le ceardchumann. 

## Tagairtí

## Léitheoireacht bhreise
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
::*See also*:
Ben Lake

Is polaiteoir Breatnach de chuid Plaid Cymru é **Ben Morgan Lake**. Rugadh é ar an 22 Eanáir 1993. I mí Mheitheamh 2017, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Ceredigion.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill de Plaid Cymru
Hywel Williams

Is polaiteoir Breatnach de chuid Plaid Cymru é **Hywel Williams**. Rugadh é ar an 14 Bealtaine 1953. I mí Mheitheamh 2001, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Caernarfon.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill de Plaid Cymru
Neil Gray

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é **Neil Charles Gray**. Rugadh é sa bhliain 1986. I mí Bhealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte don Árd-Ruigh agus Shotts.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Hannah Bardell

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba í **Hannah Mary Bardell**. Rugadh í ar an 1 Meitheamh 1983. I mí Bealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Bhaile Dhunlèibhe.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Lisa Cameron

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba í **Lisa Cameron**. Rugadh í ar an 8 Aibreán 1972. I mí Bhealtaine 2015, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Chille Bhrìghde an Ear, Srath Abhainn agus Lios Mo Fhèige.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Stuart McDonald

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é **Stuart Campbell McDonald**. Rugadh é ar an 2 Bealtaine 1978. I mí Bealtaine 2015, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Chomar nan Allt, Cill Saidh agus Cair Cheann Tulaich an Ear.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Stewart Hosie

Is polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba é **Stewart Hosie**. Rugadh é ar an 3 Eanáir 1963. I mí Bhealtaine 2005, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Dùn Dè an Ear.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba