open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lá na siopaí ceirníní

mion|clé|Lá na siopaí ceirníní, Dortmund, 2016
Reáchtáiltear **Lá na siopaí ceirníní** (nó *Record Store Day* i mBéarla) i lár mhí Aibreáin (an tríú Satharn de ghnáth) gach bliain (ó 2007). Déanfar ceiliúradh ar fud na cruinne ar shiopaí ceirníní agus ar an vinil cheolmhar. 

Is é cuspóir na lá ná béim a leagan ar an chultúr a bhaineann le siopaí ceirníní agus ar a ról i gcur chun cinn an cheoil sa lá atá inniu ann, go háirithe agus an ré dhigiteach faoi lán seoil. 

Níl ann ach áibhéil mhargaíochta, a deirtear uaireanta. Ach seoltar eisiúintí speisialta vinile do lá na siopaí ceirníní agus cuirtear ceolchoirmeacha agus imeachtaí éagsúla ar siúl sna siopaí féin.

## Stair
Cuireadh tús leis an feachtas margaíochta i mBaltimore, Maryland siar sa bhliain 2007. 

## Naisc sheachtracha
* recordstoreday.com
* Molscéal:  Siopa Ceirníní an Daingin.  Cuairt ar Mazzie Ní Fhlathartaigh sa siopa beag ceirníní aici i nDaingean Uí Chúis. Labhraíonn Mazz faoin dúil atá aici sa cheol agus i gcúrsaí ealaíne.

## Tagairtí

Catagóir:Miondíoltóireacht
Catagóir:Féilte ceoil
Emmerdale

Sobaldráma Briotanach is ea ***Emmerdale*** (iar: ***Emmerdale Farm***). Ba é Kevin Laffan a chruthaigh é, agus cuireadh ar an aer ar dtús é ar 16 Deireadh Fómhair 1972.

## Carachtair

## Naisc sheachtracha
* Leathanach Emmerdale ag itv.com

## Tagairtí

Catagóir:Emmerdale
Catagóir:Sobalchlár
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1972
Catagóir:Cláir ITV
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
2001 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2001.

## Eachtraí
*16 Márta – Bhuaigh Jack Dee *[[Celebrity Big Brother 1]]*
*27 Iúil – Bhuaigh Brian Dowling *[[Big Brother 2]]*

## Stáisiún teilifíse nua

## Cláir theilifíse nua
### Éire

### An Ríocht Aontaithe

### Stáit Aontaithe

## Cláir theilifíse
### Cláir theilifíse ag deireadh

### Cláir theilifíse ag athrú stáisiún

### Cláir theilifíse ag filleadh

## Breitheanna

## Básanna

## Tagairtí

Catagóir:2001
Are You Being Served?

Coiméide Briotanach is ea ***Are You Being Served?***. Thosaigh sé ag craoladh ar BBC One 8 Meán Fómhair 1972 agus chríochnaigh sé ar 1 Aibreán 1985.

## Carachtair
### Príomhcharachtair
*Mrs Betty Slocombe – Mollie Sugden
*Mr Wilberforce Claybourne Humphries – John Inman
*Miss Shirley Brahms – Wendy Richard
*Mr Ernest Grainger – Arthur Brough
*Mr Cuthbert "Jug Ears" Rumbold – Nicholas Smith
*Mr James "Dick" Lucas – Trevor Bannister
*"Young" Mr Grace – Harold Bennett
*"Old" Mr Grace – Kenneth Waller
*Mr Mash (Larry Martyn) (Sraith 1 go 3) agus Mr Harman (Arthur English) (Sraith 4–10)
*Mr Percival Tebbs – James Hayter
*Mr Harry Goldberg – Alfie Bass
*Mr Grossman – Milo Sperber
*Mr Abraham Klein – Benny Lee
*Mr Bert Spooner – Mike Berry
*Miss Belfridge – Candy Davis
*Diana Yardswick – Doremy Vernon

## Tagairtí

Catagóir:Cláir dráma grinn suímh
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1972
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1985
Catagóir:Cláir BBC
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Fawlty Towers

Coiméide Briotanach is ea ***Fawlty Towers***. Thosaigh sé ag craoladh ar BBC2 19 Meán Fómhair 1975 agus chríochnaigh sé ar 25 Deireadh Fómhair 1979.

## Carachtair
### Príomhcharachtair
*Basil Fawlty – John Cleese
*Sybil Fawlty – Prunella Scales
*Polly Sherman – Connie Booth
*Manuel – Andrew Sachs

### Carachtair eile
*Terry Hugh – Brian Hall
*Major Gowen – Ballard Berkeley
*Miss Tibbs agus Miss Gatsby – Gilly Flower agus Renee Roberts
*Audrey
*The Paperboy

## Tagairtí

Catagóir:Cláir dráma grinn suímh
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1975
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1979
Catagóir:Cláir BBC
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Uaineoil agus caoireoil

mion|clé|200px|Caoireoil

Is feoil an uan nó caora úsáidte mar bhia iad **uaineoil agus caoireoil.**

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Táirge feola
Billy Graham

Ba shoiscéalaí Críostaí agus ministéir Baisteach Meiriceánach é **William Franklin "Billy" Graham Jr.** (7 Samhain 1918 – 21 Feabhra 2018). Faoin mbliain 1949 bhí clú idirnáisiúnta tuillte aige. Rugadh é in Charlotte, Carolina Thuaidh. Fuair sé bás in Montreatt sa stát céanna.

Tionóladh a chéad "chrosáid" mar a thug sé ar na cruinnithe a chuir sé ar siúl ar 13-21 Meán Fómhair 1947 san Civic Auditorium in Grand Rapids Michigan. D'fhreastail 6,000 duine ar an gcrosáid. Bhí sé 28 mbliana d'aois ag an am. Thionóil sé 400 crosáid i 185 tír ar fud an domhain sna blianta ina dhiaidh sin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:Baistigh
Catagóir:Cléir
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Daoine faoi mhíchumas
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Eagarthóirí irisí Meiriceánacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha
Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Naoimh
Catagóir:Protastúnachas Soiscéalach
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Síónaigh
Mairteoil

Is feoil an bhó, tarbh nó damh úsáidte mar bhia í an **mhairteoil.**

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Táirge feola
Lá ANZAC

thumb|upright|left|Mustafa Kemal ag Gallipoli lena chuid saighdiúirí, 1915
Is Lá Náisiúnta Cuimhneacháin é Lá ANZAC san Astráil agus sa Nua-Shéalainn. Ceiliúrtar Lá ANZAC gach bliain ar an 25 Aibreán, nuair a rinne na trúpaí Astrálacha agus Nua-Shéalannacha ionradh ar an Tuirc sa bhliain 1915, "feachtas Gallipoli".

## Ar fiannas sa Chéad Chogadh Domhanda
Ar 8 Eanáir 1915 d'ionsaigh fórsaí na Ríochta Aontaithe Caolas na nDardanelles, agus iad ag iarraidh Iostanbúl a bhaint amach trí Leithinis Gallipoli. 

Theip ar longa na Breataine briseadh tríd an gcaolas. Chinn na Briotanaigh mar sin ar thrúpaí a chur i dtír. 

Bhí Rannán a Naoi Déag ar garastún i nGallipoli agus Mustafa Kemal i lár an aonaigh dá bharr. Nuair a tháinig fórsaí na hAstráile agus na Nua-Shéalainne (ANZAC - "Australian and New Zealand Army Corps") i dtír ar 25 Aibreán 1915 san áit a bhfuil "ANZAC Cove" uirthi inniu, bhí fórsaí na Tuirce rompu, le Kemal Atatürk i mbun. Bhí na "Anzacs" faoi léigear.
thumb|right|Atatürk, agus Cheannasaí an Airm (1918).
Spreag Mustafa Kemal a chuid saighdiúirí leis na focail seo:
:*Ordaím daoibh cath a chur, ordaím daoibh [[bás]] a fháil. Ag fáil bháis dúinn tabharfaimid deis do shaighdiúirí agus do cheannasaithe eile teacht sa bhearna bhaoil.*

Le teacht na hoíche bhí dhá mhíle Anzac marbh agus iad ag iarraidh teannta a gcos a choinneáil ar an gcladach. Bhí siad sáinnithe ar an trá go ceann dhá sheachtain eile agus maraíodh duine as gach triúr.

## Comóradh
Dúirt Michael D. Higgins, a raibh fiche Ceann Stáit eile ina chuideachta ag “Searmanais Chomórtha Gallipoli” ar 23 Aibreán 2015, "b’fhéidir go raibh rud éigin i bhfeachtas ionsaitheach Gallipoli, agus ina chur i gcrích anacrach, a léirítear mar eachtra nach bhfuil de chúiteamh ann ach an t-aiféala, an fearg agus, b’fhéidir, admháil na ciontachta óna húdair."

## Féach freisin

* Feachtas Gallipoli

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Tuirce
Catagóir:An Astráil
Catagóir:An Nua-Shéalainn
Scréachóg scrobarnaí iartharach

mion|Scréachóg scrobarnaí Chalafóirneach
Is éan de chuid na bPasaireach í an **scréachóg scrobarnaí iartharach**. Feictear go minic í san fhoraois nó ag breathnú a dúchas.  Tá an t-éan seo slim neamhchíríneach.  Éan cliste atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh. Is maith léi na doirí sa ghleannta intíre an iarthair. Cruinníonn sí dearcáin tite agus cuireann sí iad ar stór ina n-aonar i bpoill.  Úsáideann sí cloch nó leac choincréiteach mar inneoin chun crotal crua an dearcáin a oscailt.

Tá dhá speiceas ann anois a cuireadh sa speiceas céanna san am atá caite:
* an scréachóg scrobarnaí Chalafóirneach (Béarla: *California scrub jay*), *Aphelocoma californica*
* an scréachóg scrobarnaí Woodhouse (Béarla: *Woodhouse's scrub jay*), *Aphelocoma woodhouseii*

Tá an scréachóg scrobarnaí oileánach (Béarla: *Island scrub jay*), *Aphelocoma insularis*, ann freisin, ach ní raibh sé sa seanspeiceas leis an dá cheann eile.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Fernando Pessoa

File, scríbhneoir, criticeoir liteartha, aistritheoir, foilsitheoir agus fealsamh Portaingéalach ab ea **Fernando António Nogueira Pessoa** (Fuaimniú i bPortaingéilis:  [fɨɾˈnɐ̃dw pɨˈsoɐ]), nó **Fernando Pessoa** mar a thugtar air go coitianta. Do rugadh é ar an 13ú lá de Mhí an Mheithimh i Liospóin na Portaingéile sa bhliain 1888 agus do fuair sé bás san áit chéanna ar an 30ú lá de Mhí na Samhna sa bhliain 1935. Deirtear gur duine desna pearsana liteartha is tábhachtaí den 20ú haois é Pessoa agus duine desna filí is tábhachtaí dár scríobh i bPortaingéilis riamh. 

Scríbhneoir bisiúil ab ea Pessoa, agus ní faoin ainm ‘Fernando Pessoa’ amháin a d’fhoilsíodh sé – bhí thart ar chúig cinn seachtó d’ainmneacha cleite aige le linn a shaoil. Ní thugadh sé *pseudonym* (i nGaeilge: ‘bréagainm’ nó ‘ainm cleite’) ach *heteronym* (i nGaeilge: ‘heitreainm’ nó ‘iolainm’) ar na hainmneacha san, toisc nár shíl sé gur éirigh leis an bhfocal *pseudonym* an saol leithleach neamhspleách dá gcuid féin a bhí ag gach ceann desna hainmneacha a chur in iúl. Amanta, bíonn dearcadh antoisceach nó anacair le léamh i scríbhinní na n-*heteronym*.  

Anuas ar an bPortaingéilis, bhí Béarla agus Fraincis aige. D’aistrigh Pesso téacsanna ósna teangacha san, agus do chum sé saothair dá chuid féin iontu leis.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Filí Portaingéalacha
Catagóir:Scríbhneoirí Portaingéalacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1888
Catagóir:Básanna i 1935
Tédíreach

**tédíreach** (Béarla: nidirect) is ea láithreán gréasáin oifigiúil an Rialtais i dTuaisceart na hÉireann do shaoránaigh, a soláthraíonn ionad ilfhreastail  ar fhaisnéis agus ar sheirbhísí na hEarnála Poiblí. Forbraíonn ionadaithe ó go leor ranna rialtais an t-ábhar a bhíonn curtha isteach sa suíomh, agus iad ag obair le foireann  lárnach eagarthóireachta.

## Seirbhísí
* cuir do  thástáil MOT in áirithe 
* teastais faoi rotha móra an tsaoil a ordú
* sclaig nó coirín a thuairisciú
* Siopa Díolta Léarscáileanna Shuirbhéireacht Ordanáis Thuaisceart na hÉireann

## Stair
Bhí seoladh 'séimh' i mí aibreáin 2009 ag tédíreach agus seoladh é go hoifigiúil ag an Aire Airgeadais, Nigel Dodds ar an 7 Bealtaine 2009.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Láithreán gréasáin oifigiúil
* Thodhchaí na seirbhísí Rialtais is ea an suíomh gréasáin nua a ghair an tUasal Dodds .

Catagóir:Rialtas Thuaisceart Éireann
John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby

mion|Reilig an Bharúin Abercromby, Reilig Dean

Ba shaighdiúir Albanach agus sheandálaí é **John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby** (15 Eanáir 1841 – 7 Deireadh Fómhair 1924).

## Gairm bheatha
George Ralph, an 3ú Barún Abercromby Aboukir, a athair agus Louisa Penuel Hay Forbes a mháthair., agus bhí beirt deartháireacha agus deirfiúr aige. Bhí sé ina Leifteanant leis an bhriogáid raidhfil (nó an Rifle Brigade). Bhain sé céim amach ó Ollscoil Dhún Éideann le  Dochtúireacht oinigh sa Dlí,(LLD). Ar an 3 Deireadh Fómhair 1917, i ndiaidh báis a dheartháir is sine George, Tháinig sé i gcomharbas ar a athair mar an 5ú Tiarna Abercromby.

Tar éis dó an t-arm a fhágáil sa bhliain 1870,  dhírigh sé ar theangacha a fhoghlaim, ar thaisteal, agus ar bhéaloideas. Sa bhliain 1904 chuir sé an an téarma Eascra nó Bíocar (Béarla: *Beaker*) isteach san fhoclóir seandálaíochta,  chun cur síos a dhéanamh ar na soithí óil ón Tréimhse Neoiliteach déanach, ar thángthas orthu ar fud iarthar na hEorpa ag an am. Bhí sé ina leasuachtarán ar Chumann Béaloideasa na hAlban, agus thacaigh sé leis an Society of Antiquaries of Scotland, agus bhí sé ina uachtarán air ón bhliain 1913 go dtí 1918.

Dar le hÉnrí Ó Muirgheasa (Duanaire na Midhe) gurb é an fáth a bhfuil lámhscríbhinní Pheadair Uí Ghealacáin in Ollscoil Dhún Éideann, go bhfuair Abercromby ar iasacht iad agus nár thug ar ais iad, agus gur ag an Ollscoil sin a d’fhág sé a lámhscríbhinní le huacht.

D'fhág sé airgead le huacht, i gcomhair 'Ollúnacht Abercromby um Seandálaíocht'  (Béarla: The Abercromby Chair of Archaeology) in Ollscoil Dhún Éideann, post a bhí  tógtha ag Vere Gordon Childe agus Stuart Piggott.

Tá sé curtha in Reilig Dean i nDún Éideann ar an taobh thoir, in aice leis an bpríomhbhealach isteach.

## Teaghlaigh
Phós Abercromby a  chol ceathrar Sualainneach, Adele Wilhelmina Marika von Heidenstern, ar an 26 Lúnasa 1876. Bhí iníon amháin acu, Edla Louisa Montague Abercromby (r. 1877), a phós Georges N. Nasos sa bhliain 1906. Toisc nach raibh aon mhac aige, chuaigh Barúntacht Abercromby in éag nuair a fuair sé bás.

## Oibreacha
* *A trip through the Eastern Caucasus: with a chapter on the languages of the country* (London: Edward Stanford, 1889), online
* The earliest list of Russian Lapp words. in: *Suomalais-ugrilaisen Seuran Aikakauskirja*, 13/2 (1895), 1–8
* *The pre- and proto-historic Finns, both Eastern and Western: with the magic songs of the west Finns*, Grimm Library, 9-10, 2 vols (London: Nutt, 1898), vol. 1, vol. 1, vol. 2, vol. 2
* *A study of the Bronze Age pottery of Great Britain and Ireland and its associated grave-goods*, 2 vols (Oxford: Clarendon Press, 1912), vol. 1, vol. 2

## Tagairtí
* thePeerage.com
* 'ABERCROMBY', A Bhí A, A & C Black, 1920-2007; ar líne edn, Oxford University Press, Nollaig 2007

## Naisc sheachtracha
* An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge http://www.ainm.ie/
* Saothair ag nó faoi John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby ag Internet Archive
* 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1841
Catagóir:Básanna i 1924
Catagóir:Daoine Albanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Saighdiúirí
Catagóir:Seandálaithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Johnny Brady

Is amhránaí agus ceoltóir é **Johnny Brady**. Rugadh é i mBaile Raghnail, Contae Aontroma, Tuaisceart Éireann.

## Dioscliosta
### Albaim
*2012: *Livin' All My Dreams*
*2013: *I Owe It All to You*
*2014: *Dance With Me*
*2016: *Radio*

### Singlí
*2016: "Livin' For The Jive"
*2016: "Just Dance" https://www.youtube.com/watch?v=HDVD7885L3g
*2017: "It's Hard to Lose Someone You Love"
*2017: "Don't Drink the Water" (Barry Devlin le Johnny Brady)
*2017: "I Don't Look Good Naked Anymore"

## Gradaim

### [[Gradaim Ceoil Tíre na hÉireann]]

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Eascra (seandálaíocht)

[deas|mion|Eascraí cloigíneacha sa Mhúsaem Réamhstaire agus Luathstaire, i m[Beirlín. Músaem für Vor - und Frühgeschichte, Berlin.]]
[deas|mion|Eascra ón 9-10ú haois ón [An Iaráin|Iaráin. Gloine ghearrtha a bhí séidte agus i rilíf íseal. Músaem Cathrach na hEalaíne. Nua-Eabhrac.]]
Is éard is **eascra** ann ná soitheach beag óil ceirmeach nó miotail, a múnlaíodh le bheith ina ghléas láimhe. Aithníonn seandálaithe cineálacha éagsúla eascraí, ina measc an bun-eascra, an t-eascra crobhach agus an t-eascra garbhtheilgthe. Nuair a úsáidtear an téarma ina aonar, áfach, is gnách gur ag tagairt do na cupáin photaireachta a bhaineann le Cultúr Eascrana na hEorpa, san Aois Neoiliteach dhéanach agus sa Chré-umhaois Luath atá sé. 

## Féach freisin
* Eascra (gréithe óil)
* Eascra (saotharlann)
* Potaireacht

## Foinsí
* *Oxford Concise Dictionary of Archaeology*, Darvill, T, OUP, 2003

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Seandálaíocht
Laura Whitmore

Is láithreoir Éireannach í **Laura Whitmore** (a rugadh ar 4 Bealtaine, 1985 í) Is iarláithreoir *[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! NOW!]]* í. Tháinig sí sa naoú háit le Giovanni Pernice ar an ceathrú sraith déag *[[Strictly Come Dancing]]* sa bhliain 2016.

Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Daoine beo
2016 Wimbledon Championships

Ba chomórtas Grand Slam é **2016 Wimbledon Championships** a imríodh ag an All England Lawn Tennis and Croquet Club. Thosaigh an príomhchomórtas ar 27 Iúil 2016 agus chríochnaigh sé ar 10 Iúil 2016.

B'é 2016 an 130ú heagrán den chomórtas, an 49ú sa ré oscailte agus an tríú comórtas Grand Slam an bhliain sin.

## Imreoirí aonair
;2016 Wimbledon Championships – Singlí na bhFear

;2016 Wimbledon Championships – Singlí na mBan

## Tagairtí

Catagóir:Leadóg i 2016
Catagóir:The Championships, Wimbledon
Rombas

Is ceathairshleasán ina bhfuil a thaobhanna atá an fhad céanna é **rombas**.  
 
## Tagairtí

Catagóir:Cruthanna
Laudabiliter

Ba bhulla de chuid an Phápa é **Laudabiliter** (Gaeilge: *Tá sé le moladh*) a eisíodh sa bhliain 1155 ag an Pápa Aidrian IV an t-aon phápa Sasanach amháin a d'fhreastail san oifig sin. Tá na heolaithe sáite i gconspóid faoin bhulla seo le blianta, cé acu an raibh sé ann nó nach raibh, mar níl aon chóip ar marthain ach luann scoláirí go leor tagairtí, chomh luath leis an 13ú haois, chun tacú le bailíocht a leithéid a bheith ann. Tá an bulla ag maíomh ceart a thabhairt don Rí Ainsivíneach Anraí II Shasana Éire a ionsaí agus a rialú, agus leasuithe Greagóracha a chur i bhfeidhm ar an Eaglais Chríostaí leath-uathrialacha in Éirinn. D'fhógair Risteárd de Clare agus na ceannairí eile de chuid na Normannach ar Éirinn (1169-71) gur údaraigh *Laudabiliter* an t-ionradh. Bhí na  ridirí Cambra-Normannacha seo coinnithe ag Diarmaid Mac Murchadha, a chaill a choróin sa bhliain 1166, mar comhghuaillí ina throid le hArd-Rí na hÉireann, Ruaidrí Ua Conchobair
Ciúb

mion|clé|Ciúb

**Ciúb** a thugtar sa gheoiméadracht (céimseata) ar fhíor sholadach thríthoiseach a bhfuil sé éadan á teorannú. Tagann trí éadan nó ghrua le chéile ag gach spuaic.

Is é an ciúb an t-aon heicsihéadrán rialta dá bhfuil ann agus tá sé ar ceann de na cúig sholad phlatónacha. Tá 6 éadan, 12 chiúmhais, agus 8 stuaic air.

## Nótaí

Catagóir:Solaid phlatónacha
Catagóir:Cruthanna
Looking for Mr. Goodbart

Craoladh an fichiú heipeasóid, **"Looking for Mr. Goodbart"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 30 Aibreán 2017. Scríobh Carolyn Omine an eipeasóid seo. D'fhéach 2.30 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
Comhthreomharán

Is cruth ceathairshleasach dronlíneach plána le taobhanna comhthreomhar os a chomhair é **comhthreomharán**.  
 
## Tagairtí

Catagóir:Cruthanna
Toghchán Uachtaránachta na Fraince 2017

Ba vóta é **Toghchán Uachtaránachta na Fraince 2017 **le hUachtarán Phoblacht na Fraince a thoghadh do shainordú cúig bliana, a tharla ar an 23ú Aibreáin agus an 7ú Bealtaine, nó an 22ú agus an 6ú i roinnt *térritoires *thar lear. 

Is é Emmanuel Macron, iarrthóir *En Marche ǃ *(Ar Aghaidhǃ) a bhuaigh an toghchán; dá bhrí sin, insealbhaíodh é ar an 14ú Bealtaine, é ag glacadh ar láimh ó François Hollande. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* http://tuairisc.ie/osna-faoisimh-ligthe-san-eoraip-agus-macron-ar-cheann-an-rasa/

Catagóir:Toghcháin na Fraince
Ciúbóideach

Is solad le sé aghaidheanna dronuilleogach ag dronuillinneacha lena chéile é **ciúbóideach**.  

## Tagairtí

Catagóir:Cruthanna
No Turning Back

Is é ***No Turning Back*** an chéad albam ón amhránaí, ceoltóir, léiritheoir agus cumadóir amhráin Éireannach Imelda May. Bhí sé scaoilte sa bhliain 2003.

## Traicliosta
#"Dealing with the Devil" – 2:18
#"Flame of Love" – 2:08
#"Cry for Me Baby" – 3:16
#"Till I Kissed You" – 2:40
#"What Am I Gonna Do" – 3:20
#"Once More" – 2:08
#"Wild About My Lovin'" – 2:51
#"No Turning Back" – 2:49
#"End of the World" – 2:51
#"Y'hoo" – 2:29
#"Don't Do Me No Wrong" – 2:36
#"Forever You and Me" – 3:13
#"Bring My Cadillac Back" – 2:19
#"Lovey Dovey Lovely One" – 2:21
#"Let Us Sing" – 2:56

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2003
Catagóir:Imelda May
Love Tattoo

Is é ***Love Tattoo*** an dara halbam ó Imelda May. Scaoileadh é ar an 20 Deireadh Fómhair, 2008.

## Traicliosta
#"Johnny Got a Boom Boom" – 2:59
#"Feel Me" – 2:57
#"Knock 123" – 5:27
#"Wild About My Lovin'" – 3:15
#"Big Bad Handsome Man" – 2:43
#"Love Tattoo" – 2:55
#"Meet You at The Moon" – 2:47
#"Smokers' Song" – 2:37
#"Smotherin' Me" – 2:42
#"Falling in Love With You Again" – 4:07
#"It's Your Voodoo Working" – 3:12
#"Watcha Gonna Do" – 3:42

## Singlí
#"Johnny Got a Boom Boom" - 29 Eanáir 2009
#"Big Bad Handsome Man" - 13 Aibreán 2009

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2008
Catagóir:Imelda May
Mayhem

Is é ***Mayhem*** an chétríú halbam ó Imelda May. Scaoileadh é ar an 3 Meán Fómhair, 2010.

## Traicliosta
#"Pulling the Rug" – 3:54
#"Psycho" – 2:53
#"Mayhem" – 2:47
#"Kentish Town Waltz" – 4:50
#"All for You" – 2:51
#"Eternity" – 3:17
#"Inside Out" – 3:28
#"Proud and Humble" – 4:01
#"Sneaky Freak" – 3:05
#"Bury My Troubles" – 3:07
#"Too Sad to Cry" – 4:29
#"I'm Alive" – 3:52
#"Let Me Out" – 3:22
#"Tainted Love" – 2:48

## Singlí
# "Psycho" - 27 Meitheamh 2010
#"Mayhem" - 13 Meán Fómhair 2010
# "Kentish Town Waltz" - 15 Samhain 2010
# "Inside Out" - 16 Eanáir 2011
#"Sneaky Freek" - 25 Feabhra 2011

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2010
Catagóir:Imelda May
Tribal

Is é ***Tribal*** an ceathrú halbam ó Imelda May. Scaoileadh é ar an 25 Aibreán, 2014.

## Traicliosta
#"Tribal" – 2:59
#"Wild Woman" – 2:31
#"It's Good to Be Alive" – 3:49
#"Gypsy in Me" – 4:34
#"Little Pixie" – 3:38
#"Hellfire Club" – 3:25
#"Five Good Men" – 2:41
#"Ghost of Love" – 3:39
#"Wicked Way – " – 3:50
#"Round the Bend" – 3:06
#"I Wanna Dance" – 2:52
#"Right Amount of Wrong" – 3:15

## Singlí
#"It's Good to Be Alive" - 1 Márta 2014
#"Wild Woman" - 18 Aibreán 2014

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2014
Catagóir:Imelda May
Life Love Flesh Blood

Is é ***Life Love Flesh Blood*** an cúigiú halbam ó Imelda May. Scaoileadh é ar an 16 Deireadh Fómhair, 2017.

## Traicliosta
#"Call Me" – 3:27
#"Black Tears" (le Jeff Beck) – 4:03
#"Should've Been You" – 3:38
#"Sixth Sense" – 4:14
#"Human" – 3:40
#"How Bad Can a Good Girl Be" – 3:27
#"Bad Habit" – 4:42
#"Levitate" – 3:33
#"When It's My Time" (le Jools Holland) – 5:16
#"Leave Me Lonely" – 4:01
#"The Girl I Used to Be" – 4:04

## Singlí
#"Call Me" - 18 Samhain 2016
#"Black Tears" - 27 Eanáir 2017
#"Should've Been You" - 4 Aibreán 2017

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2017
Catagóir:Imelda May
280 RC

## Eachtraí
* Cuireadh críoch le Colasas Ródas, an dealbh ba mhó ag an am.
## Breitheanna
* Han Fei, fealsamh Síneach
## Básanna
*
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09741
Aicmiú Deachúil Uilíoch

Is aicmiú bibleagrafach agus leabharlainne é **an tAicmiú Deachúil Uilíoch** (**ADU**) a léiríonn socrú córasach gach brainse d'eolas an duine a eagraítear mar chóras comhleanúnach ina bhfuil réimsí eolais gaolmhar agus idirnasctha.  Is córas aicmithe anailíseach-sintéiseach agus ilghnéitheach é ADU, le stór focal mionsonraithe agus comhréir, a chumasaíonn innéacsú cumhachtach ábhair agus aisghabháil faisnéise i mbailiúcháin mhóra. Ó 1991 i leith, tá an tAicmiú Deachúil Uilíoch faoi úinéireacht agus á bhainistiú ag an 'UDC Consortium' , comhlachas idirnáisiúnta neamhbhrabúis d'fhoilsitheoirí a bhfuil a gceanncheathrú san Háig, san Ísiltír.

Murab ionann agus scéimeanna aicmithe leabharlainne eile a chuir tús lena saol mar chórais náisiúnta, ceapadh agus coinníodh an ADU mar scéim idirnáisiúnta. Cuireadh tús lena haistriú go teangacha eile ag tús an 20ú haois agus tá sé foilsithe ó shin in eagráin chlóite éagsúla i mbreis is 40 teanga. Tá Achoimre ADU, leagan Gréasáin giorraithe den scéim, ar fáil i mbreis is 50 teanga. Mionathraíodh agus leathnaíodh an t-aicmiú thar na blianta chun dul i ngleic le haschur méadaitheach i ngach réimse d'eolas an duine, agus tá sé fós faoi athbhreithniú leanúnach chun forbairtí nua a chur san áireamh.

Cé gur ceapadh é ar dtús mar chóras innéacsaithe agus aisghabhála, mar gheall ar a struchtúr loighciúil agus a inscálaitheacht, tá ADU anois ar cheann de na córais eagraíochta eolais is mó a úsáidtear go forleathan i leabharlanna, áit a n-úsáidtear é le haghaidh socrú seilf, innéacsú ábhar nó an dá rud. Is féidir le cóid ADU cur síos a dhéanamh ar aon chineál doiciméid nó  ruda  go dtí aon leibhéal mionsonra atá ag teastáil. D’fhéadfadh doiciméid théacsacha agus meáin eile a bheith i gceist leo seo mar scannáin, taifeadtaí físe agus fuaime, léaráidí, léarscáileanna chomh maith le realia amhail míreanna iarsmalainne.

## Stair
Ba iad na bibleagrafaithe Beilgeacha Paul Otlet agus Henri La Fontaine a d'fhorbair an ADU ag deireadh an 19ú haois. Sa bhliain 1895, chruthaigh siad an *Répertoire Bibliographique Universel* (Gaeilge:Eolaire Bibleagrafach Uilíoch) a raibh sé i gceist aige a bheith ina innéacs aicmithe cuimsitheach don fhaisnéis fhoilsithe go léir. 

## Tagairtí

Catagóir:Córais aicmithe
John D'Alton (staraí)

Dlíodóir, staraí, beathaisnéisí agus ginealaí Éireannach ab ea **John D'Alton** (1792–1867).

## Saol
I dteach a athar, William, Bessville, Co. na hIarmhí, 20 Meitheamh 1792, a rugadh é. Ba í Elizabeth Leyne a mháthair. Fuair sé oiliúint i scoil an Urramaigh Joseph Hutton i gCnoc an tSamhraidh, Baile Átha Cliath. D’éirigh leis i scrúdú iontrála Choláiste na Tríonóide agus gan é 14 bliain d’aois go fóill. Bhí sé ina mhac léinn san Choláiste sa bhliain 1808, bhí sé ina bhall de Chumann Staire an Choláiste, agus ghnóthaigh an duais na filíochta. Tar éis dó céim a bhainte amach,  glacadh é isteach mar mhac léinn dlí sa Teampall Láir, Londain, agus Óstaí an Rí, sa bhliain 1811. Ghlaodh chun bharra na hÉireann é sa bhliain 1813.

Ar cuaird an iarthair is mó a bhíodh sé, tar dó bean ó Cúige Chonnacht a phósadh, sé sin Catherine Philips ó Chluain Mór, Co. Mhaigh Eo. Toisc a fheabhas a bhí eolas ar chúrsaí ginealaigh aige bhí sé in ann airgead mór a thuilleamh i gcásanna áirithe sa chúirt. Mar shampla; Malone v. O'Connor, Leamy v. Smith, Jago v. Hungerford, srl..
Cé is moite de cheapachán mar choimisinéir Bhord an Chiste Iasachta (Béarla: Loan Fund Board), ní raibh seasamh oifigiúil aige, ach fuair sé aitheantas éigin nuair a dheonaíodh 'Pinsean an Liosta Sibhialta' de £50 air, nuair a bhí an Tiarna John Russell ina phríomh-aire

## Oibreacha
Sa bhliain 1814, scríobh sé an t-aircheadal 'Dermid or Erin in the Days of Brian Boroimhe', in dhá chanto dhéag, agus leabhar ar dhlíthe na ndeachúna. Sa bhliain 1827, bhuaigh sé bonn ón Acadamh Ríoga na hÉireann agus duais, Bonn Óir Cunninghamin le haghaidh a aiste *History of Ireland from the earliest period to 1245 when the Annals of Boyle, which are adopted and embodied as the running text authority, terminate* sa bhliain 1845. Bhuaigh sé duais eile ón Acadamh lena chuntas ar réimeas Anraí a II in Éirinn. Bhí sé ar choiste an Acadaimh agus deireann R.B. McDowell in ‘The Main narrative’ (The Royal Irish Academy: a bicentennial history 1785-1985, 1985 in eagar ag T. Ó Raifeartaigh) gur chaill sé a áit mar bhall den choiste toisc, más fíor, go ndúirt sé go raibh aiste Henry O’Brien ar na cloigthithe níos fearr ná aiste Petrie. Diúltaíodh dá éileamh go gcuirfí an toghchán ó bhailíocht. Bheartaigh an tAcadamh in 1842 tathant ar an rialtas leanúint le haistí na Suirbhéireachta Ordanáis agus bhí sé ina aghaidhsean. Deir G.F. Mitchell in The Royal Irish Academy: a bicentennial history 1785-1985, 1985 ‘Betham and John D’Alton (who was producing his own local histories) were in bitter opposition.’

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1792
Catagóir:Básanna i 1869
Catagóir:Staraithe Éireannacha
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Ubhchruth

Is éard is **ubhchruth** ann ná cuar iata i bplána atá ar dhéanamh uibhe (Béarla: *oval*, ón Laidin *ovum* 'ubh'). Ní téarma cruinn matamaiticiúil é, ach i réimsí áirithe (geoiméadracht theilgeach, líníocht theicniúil, srl.) tugtar sainmhíniú níos cruinne air. Go ginearálta, úsáidtear an téarma sa chiall is leithne: cruth ar bith a bhfuil cuma uibhe air. Tugtar **ubhchruthóideach** ar an leagan tríthoiseach d'ubhchruth.

## Tagairtí

Catagóir:Matamaitic
Catagóir:Geoiméadracht
Fuente Vaqueros

Baile mór agus bardas (Spáinnis: *municipio*) is ea **Fuente Vaqueros** (de ghnáth, tugann muintir an cheantair **La Fuente** uirthi), atá suite in iarthar an réigiúin Vega de Granada, i gcúige Granada, i gcomhphobal féinrialaitheach (*comunidad autónoma*) na hAndalúise. Tá teorainneacha aici leis na bardais Santa Fe, Chauchina, Cijuela, Láchar agus Pinos Puente, cé nach bhfuil ach stráice cúng talún amháin, de 100 méadar ar fad, a scarann í ar an teorainn idir Pinos agus Valderrubio. Ceantair eile in aice láimhe is ea Romilla, Alitaje, Zujaira agus Casanueva. Is ceann í de na caoga is a dó haonáin a chuimsíonn 'Limistéar Uirbeach Granada' (Spáinnis: *Área Metropolitana de Granada*).

Rugadh an file mór le rá Federico García Lorca in Fuente Vaqueros sa bhliain 1898.

## Tagairtí

Catagóir:An Spáinn
10ú haois RC

Is í an **an deichiú haois RC** an aois a mhair ó 1000 RC go dtí 901 RC. 

## Forbhreathnú

## Imeachtaí

## Daoine suntasacha

## Tagairtí

-0
Comhaontú Vársá

Eagraíocht mhíleata na dtíortha cumannacha ab ea Comhaontú Vársá. Shínigh an tAontas Sóivéadach agus a chomhghuaillithe ó Bhloc an Oirthir Comhaontú Vársá, socrú faoina gcosaint, i bpríomhchathair na Polainne, Vársá, ar an 14 Bealtaine 1955.

I mí Iúil 1991, cuireadh Comhaontú Vársá ar ceal. Bhí fórsaí Sóivéadacha lonnaithe sa sna tíortha iarchumannacha (sa tSeicslóvaic ó 1968 ar aghaidh mar shampla). Níor imigh siad go hiomlán roimh dheireadh 1991. 

Glacadh na dtíortha iarchumannacha mar bhaill ECAT (Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh)  i 1999.

[mion|clé|Comhaontú Vársá agus [Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh|ECAT ]]

## Tagairtí

Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
38ú haois RC

Is í**an 38ú haois** RC an aois a mhair ó 3800 RC go dtí 3701 RC. 

## Forbhreathnú

## Imeachtaí

## Daoine suntasacha

## Tagairtí

-0
520idí RC

## Eachtraí
*245

## Breitheanna
* 
## Básanna
* 
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

Catagóir:Deichniúra
12345678910
Ella Young

File Éireannach agus miotaseolaí Ceilteach a bhí gníomhach i ngluaiseacht na Gaeilge agus in Athbheochan liteartha na gCeilteach san 19ú haois déanach agus go luath san 20ú haois ab ea **Ella Young**. 

Ar na leabhair do pháistí, a bhunaigh sí ar scéalta sa bhéaloideas agus sa mhiotaseolaíocht, a sheasann a clú mar scríbhneoir. Chuir sí amach cúig leabhar filíochta idir 1906 agus 1950. 

## Saol
Tá rómánsaíocht le brath ar gach rud dírbheathaisnéisiúil a scríobh sí ach níl amhras ach gur fhoghlaim sí Gaeilge agus go mbíodh sí i gcomhluadar na mban uaisle a shaothraigh don teanga i dtús an 20ú haois. 

Ba í an ‘Eibhlín Ní Ógáin’ úd í a sheas le Móirín Ní Shionnaigh an lá a phós sí Claud Chavasse. I bhFíonach i gContae Aontroma a rugadh í ar 26 Nollaig 1867 agus Ellen a baisteadh uirthi. Ceannaí ba ea a hathair James Bristow Young agus ba é Luimneach a sheoladhsan ag am na breithe, dar leis an teastas. Ba í Matilda Ann Russell a máthair. Preispitéirigh ba ea iad agus thug Ella féin le tuiscint gur tiarnaí talún a bhí ina muintir uair.

Naonúr ar fad a rugadh don lánúin ach níor mhair díobh ach seisear, de réir Dhaonáireamh 1911. Faoin am sin bhí siad ag lonnú i mBaile Átha Cliath le tuairim 25 bliana agus cónaí orthu ag 57 Cearnóg Grosvenor, Ráth Maonais. Ella an t-aon duine amháin sa teaghlach a raibh Gaeilge aici—bhí BA aici agus ba í an mhúinteoireacht a slí bheatha, dar le foirm an Daonáirimh. An Ollscoil Ríoga a thug an chéim di in 1898. 

Tá cuntas ina cuimhní cinn *Flowering dusk*, (1945) ar rang a bhí á stiúradh aici do Iníní na hÉireann agus stair na tíre á múineadh aici ‘to about 80 denizens of untamed Dublin: newsboys, children who had played in street alleys all their lives, young patriot girls and boys who can scarcely write their own names’. 

Tá scéal aici ar a céad chuairt ar an nGaeltacht nuair a chuaigh sí siar go Cill Chiaráin le Maud Joynt agus Mary Scarlett. Chaith sí tréimhsí in Acaill freisin. Tugann sí cuntas freisin ar a páirt i ngluaiseacht na saoirse ó 1912 ar aghaidh. Is toisc a hainm a bheith ar liosta dubh na n-údarás a d’fhill sí ar Chonamara tar éis an Éirí Amach. 

Bhí sí ar ais i mBaile Átha Cliath i 1919 agus is toisc a líonmhaire a bhí na cairde a maraíodh a thug sí Meiriceá uirthi féin i 1925. Tar éis tamaill ansin ag léachtóireacht fuair sí post léachtóra in Ollscoil California (Phelan Memorial Lectureship) agus an litríocht agus an mhiotaseolaíocht Cheilteach mar ábhair aici. 

Fuair sí bás ar 23 Iúil 1956.

## Féach freisin
* Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil sa Dictionary of Ulster Biography anseo » Tá tuilleadh eolais faoin mbeatha seo ar fáil ar  
* Tá cuntas ar a saothar liteartha ag M.Kelly Lynch in Macmillan "Dictionary of Irish literature" mar aon le leabharliosta. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1867
Catagóir:Básanna i 1956
Catagóir:Béaloideasóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Filí as Tuaisceart Éireann
Catagóir:Filí na hÉireann
Moho House

Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, **"Moho House"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 7 Bealtaine 2017. Scríobh Jeff Martin an eipeasóid seo. D'fhéach 2.34 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
Natalia Koroleva

Is amhránaí Rúiseach í **Natalia Koroleva**.

## Tagairtí

 

Catagóir:Amhránaithe 
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
536 RC

## Eachtraí
*Ar an 17 Deireadh Fómhair 536 RC, ghabh an rí Cyrus Mór cathair na Babalóine, agus scaoileadh na Giúdaigh saor tar éis dóibh 70 bliain a chaitheamh i mbraighdeanas
## Breitheanna
*
## Básanna
*
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09741
Harry Potter agus Príosúnach Azkaban

Is é ***Príosúnach Azkaban*** an tríú leabhar sa tsraith Harry Potter. 

## Scannán

Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Harry Potter
Harry Potter agus Taisí an Bháis

Is é ***Taisí an Bháis*** an seachtú leabhar sa tsraith Harry Potter. 

Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Harry Potter
Harry Potter agus an Prionsa Leathfhola

Is é ***Prionsa Leathfhola*** an séú leabhar sa tsraith *[[Harry Potter]]*. 

## Scannán

Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Harry Potter
Harry Potter agus Cuach na Lasracha

Is é ***Harry Potter and the Goblet of Fire*** (Gaeilge: *Cuach na Lasracha*) an ceathrú leabhar sa tsraith Harry Potter. 

## Scannán

Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Harry Potter
Anna Netrebko

Is amhránaí Rúiseach í **Anna Netrebko**. Daon-Ealaíontóir na Rúise (2008).

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Rúiseacha 
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Leathchiorcal

250px|mion|clé|Leathchiorcal
Is leath na ciorcal nó a chuar-imlíne é **leathchiorcal**.  
 
## Tagairtí

Catagóir:Cruthanna
Éadbhard an Choinfeasóra

Bhí **Éadbhard an Choinfeasóra** (Sean-Bhéarla: Ēadƿeard Andettere, ; 1003 – 5 Eanáir 1066), ina Rí Shasana ón 8 Meitheamh 1042 go dtí 5 Eanáir 1066. Bhí sé i measc ríthe deireanacha na nAngla-Shacsanach sa tír, agus meastar, de ghnáth, gurb é an rí deireanach de Theach Wessex.

Ba mhac leis an rí Æthelred (tugadh 'the Unready' dó) agus Emma na Normainne, tháinig sé i gcomharbacht ar Harthacnut mac an rí Cnút Mór - agus a leathdheartháir fein, ag athbhunú riail Thealach Wessex, tar éis na tréimhse de riail na nDanmhairge, ó chloígh Cnut (mar is fearr aithne Canute) Sasana sa bhliain 1016. Nuair a fuair Éadbhard bás sa bhliain 1066, tháinig Harold Godwinson i gcomharbacht air, a fuair bás ag Cath Hastings sa bhliain chéanna nuair a fuair na Normannaigh faoi Liam Concaran lámh in uachtar air. Tar éis an chatha, fógraíodh Edgar Ætheling, ball de Theaghlach Wessex ina rí, ach níor rialaigh sé riamh agus briseadh den choróin é tar éis thart ar ocht seachtaine.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1003
Catagóir:Básanna i 1066
Catagóir:Angla-Normannaigh
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Monarcacht na Breataine
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Ríthe Eorpacha
Caomhnú an chomhshaoil

[mion|400x400px|páirtí sa [Prótacal Kyoto|Phrótacal Kyoto, léarscáil 2010]]
Is éard atá i gceist le **caomhnú an [[Comhshaol|chomhshaoil]]** (nó cosaint na timpeallachta) ná cosaint is leasú acmhainní an domhain (plandaí, ainmhithe, aer, uisce, talamh, mianraí is fuinneamh) don am le teacht. (Chlúdódh sainmhíniú níos leithne dearadh na timpeallachta nó fiú cosaint dhaonnúil agus chaomhnú oidhreachta). 

Leis an gcomhshaol is mó a luaitear an téarma. Mar shampla, sa Straitéis Caomhnaithe Dhomhanda (1980) fógraíodh go raibh gá le caomhnú na n-acmhainní beo is na héagsúlachta géinití ar mhaithe le próisis riachtanacha eacnamaíochta agus inbhuanaitheacht speiceas is éiceachóras. 

Is gá go leanfaidh stoc inmharthana speicis ainmhithe is plandaí, aer glan is uisce íon inólta, agus ithir thorthúil. 

Is gá go gcaomhnófar áilleacht an nádúir is an chomhshaoil i gcoitinne freisin, mar bhunús spioradálta an duine anois agus sna glúine le teacht.
[clé|mion|Midway, 1942.  Ar an [6 Samhain gach bliain, ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta um Chosc Dhúshaothrú an Chomhshaoil sa Chogaíocht agus sa Choinbhleacht.]]
Ar an 6 Samhain gach bliain, ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta um Chosc Dhúshaothrú an Chomhshaoil sa Chogaíocht agus sa Choinbhleacht.

## Féach freisin
* Comhshaolachas
* Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil
* Bainistíocht acmhainní an chomhshaoil
* Timpeallacht

## Tagairtí

Catagóir:Comhshaolachas
An tIdirchlár

Is éard is **An tIdirchlár** ann, ainm gairid an cháipéis ar a dtugtar go hoifigiúil 'Arraingeacha Báis an Chaipitleachais agus Cúraimí an Cheathrú hIdirnaisiúntán', ná an t-ardán poilitiúl arna nglacadh ag chomhdháil bhunaigh an Cheathrú hIdirnaisiúntán, sa bhliain 1938, an eagraíocht idirnáisiúnta Leníneach, bunaithe ag Leon Trotsky. Is sampla é de chlár idirthréimhseach.

## Cuspóir
Is é an smaoineamh "idirthréimhseach" taobh thiar den chláir seo, a bheag nó a mhór, ná an méid seo a leanas. Níl thuigeann an lucht oibre an gá atá ann glacadh le smaointe réabhlóideacha an Ceathrú Idirnáisiúnta mar gheall ar "mearbhall agus díomá na nglúnta níos sine, an easpa taithí ag na glúnta níos óige". Dá réir sin;
tá sé riachtanach cuidiú a thabhairt don chosmhuintir i bpróiseas na streachailte laethúla an droichead idir éileamh reatha agus an clár sóisialach na réabhlóide a aimsiú. Ba cheart go mbeadh córas éileamh idirthréimhseach san áireamh sa dhroichead seo, ag eascairt as  dálaí an lae inniu agus tuiscint reatha leibhéal leathan an lucht oibre agus ag teacht ar chonclúid amháin dochlaochlaithe:concas na cumhachta ag an lucht oibre. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* The Death Agony of Capitalism and the Tasks of the Fourth International
Baskin-Robbins

[mion|clé|Baskin-Robbins agus Dunkin' Donuts in aon siopa amháin in [Brooklyn, Nua-Eabhrac]]
Slabhra siopaí uachtar reoite atá in **Baskin-Robbins**. Burt Baskin agus Irv Robbins a chuir an chuideachta ar bun sa bhliain 1945 in Glendale, California. De réir na cuideachta féin, is é an slabhra ceadúnais uachtar reoite is mó ar domhan é agus 5,800 siopa dá chuid ar an saol, 2,800 díobh sna Stáit Aontaithe.   

Díolann Baskin-Robbins uachtar reoite in breis is 30 tír, na tíortha seo a leanas san áireamh: Ceanada, an tSeapáin, Meicsiceo, an Araib Shádach, Bairéin, an Ríocht Aontaithe, Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha, an Éigipt, Poblacht Éimin, Catar, an Rúis, an Astráil, an Téalainn, Vítneam, an Indinéis, an Mhalaeisia, an Bhanglaidéis, an Phacastáin, an Chóiré Theas, an Fhrainc, an India, Srí Lanca agus an Téaváin.

Úsáideann Baskin-Robbins an mana "31 blas", is é sin an líon céanna blasanna agus atá de laethanta i mí. Tá ceanncheathrú na cuideachta in Canton, Massachusetts. Is cuid de Dunkin' Brands, Inc. anois agus is minic a bhíonn siopa Baskin-Robbins in éindí le siopa taoschnónna agus caife Dunkin' Donuts. Ón mmbliain 2014 i leith, díoltar uachtar reoite Baskin-Robbins in ollmhargaidh freisin. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Baskin Robbins 

Catagóir:Comhlachtaí bia
2017 Wimbledon Championships

Is comórtas Grand Slam é **2017 Wimbledon Championships** a imreofar ag an All England Lawn Tennis and Croquet Club. Thosaigh an príomhchomórtas ar 3 Iúil 2017 agus chríochnaigh sé ar 16 Iúil 2017.

B'é 2017 an 131ú heagrán den chomórtas, an 50ú sa ré oscailte agus an tríú comórtas Grand Slam an bhliain seo, tar éis an Australian Open agus an French Open.

Níor fhill Serena Williams mar an curadh reatha mar go raibh sí ag súil le páiste.

## Imreoirí aonair

;2017 Wimbledon Championships – Singlí na bhFear

;2017 Wimbledon Championships – Singlí na mBan

## Tagairtí

Catagóir:Leadóg i 2017
Catagóir:The Championships, Wimbledon
Proinsias Ó Fathaigh

Polaiteoir Éireannach ab ea **Proinsias Pádraig Ó Fathaigh** (Béarla: *Francis Patrick "Frank" Fahy*)  (23 Bealtaine, 1879 - 14 Iúil, 1953). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin ar dtús agus ansin Fianna Fáil. Bhí sé ina Cheann Comhairle ó 9 Márta 1932 go 13 Meitheamh 1951.


Piece 097-07; Prosecution of A McCabe, Countess Markievicz, B Ryan, D McHugh, Michael Farrell, Frank Fahy and others; Sinn Fein demonstrations; 1917; Counties Sligo, Roscommon, Galway, Cork.pdf 
Piece 201-001; Captain Frank Fahy, Irish Volunteers (1915-1918).pdf 
Piece 207-078 Frank Fahy (1922).pdf|Comhad faisnéise míleata ar Frank Fahy ó Arm na Breataine Móire


## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1879
Catagóir:Básanna i 1953
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Baill den 4ú Dáil
Catagóir:Baill den 4ú Dáil
Catagóir:Baill den 5ú Dáil
Catagóir:Baill den 7ú Dáil
Catagóir:Baill den 8ú Dáil
Catagóir:Baill den 9ú Dáil
Catagóir:Baill den 10ú Dáil
Catagóir:Baill den 11ú Dáil
Catagóir:Baill den 12ú Dáil
Catagóir:Baill den 13ú Dáil
Catagóir:Baill den 14ú Dáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Jessie (sraith teilifíse 2011)

Is sraith ghrinn Mheiriceánach do dhéagóirí é ***Jessie*** a craoladh ar an Disney Channel ó 30 Meán Fómhair 2011 go dtí 16 Deireadh Fómhair 2015. Pamela Eells O'Connell a chruthaigh an tsraith. Ghlac Debby Ryan, Peyton List, Cameron Boyce, Karan Brar, agus Skai Jackson páirt ann.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Jessie ar IMDB

Catagóir:Sraitheanna teilifíse Meiriceánacha a thosaigh i 2011
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2015
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
The Voice Kids (sraith 1 an RA)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é ***[[The Voice Kids (RA)|The Voice Kids]]***. Thosaigh an chéad sraith de The Voice Kids ar an 10 Mheitheamh 2017 agus chríochnaigh sé ar an 16 Iúil .

B'iad will.i.am, Pixie Lott agus Danny Jones na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Jess Folley an tsraith.

## Foirne

## Seónna Beo
### Torthaí
: Foireann Will
: Foireann Pixie
: Foireann Danny

### Eolas faoin Seónna Beo
#### Seacthain 1: Babhta leathcheannais (15 Iúil)

#### Seachtain 2: Ceannais (16 Iúil)
*Taibheoirí: Niall Horan ("Slow Hands") agus The Vamps ("Night and Day")

Catagóir:The Voice UK
Catagóir:2017 séasúir teilifíse
Comhlogaíocht

Is éard is **comhlogaíocht** ann ná an rud a bhíonn i gceist nuair a thagann dhá fhocal éagsúla le chéile in abairt agus faightear brí ar leith as an dá fhocal mar aonad. M.sh. ‘bean’ agus ‘rialta’.  Is é an comhlogaíocht ar an dá fhocal sin ‘bean rialta’ – friotal a chiallaíonn ‘Siúr’, nó ball d’ord mná rialta.

Catagóir:teangeolaíocht
Borsele

Is bardas in Zeeland, an Ísiltír é **Borsele**. Bhí 22,651 duine ina gcónaí i mBorsele sa bhliain 2017.

## Nasc seachtrach
http://www.borsele.nl/

Catagóir:Zeeland
Goes

Is bardas agus cathair in Zeeland, an Ísiltír é **Goes**. Bhí 37,050 duine ina gcónaí i nGoes sa bhliain 2017.

## Nasc seachtrach
http://www.goes.nl/

Catagóir:Zeeland
Kapelle

Is bardas agus baile in Zeeland, an Ísiltír é **Kapelle**. Tá sé suite ar Zuid Beveland. Bhí 12,522 duine ina gcónaí in Kapelle sa bhliain 2017.
mion|Tithe i lár an bhaile

## Nasc seachtrach
http://www.kapelle.nl/

Catagóir:Zeeland
Sluis

Is bardas agus baile in Zeeland, an Ísiltír é **Sluis**. Bhí 23,801 duine ina gcónaí i Sluis sa bhliain 2017.

## Nasc seachtrach
http://www.gemeentesluis.nl/

Catagóir:Zeeland
Ióga

Is córas fealsúnachta **ióga** (Béarla: yoga) a chothaíonn aontas idir meon, corp agus anam. An aidhm atá aige ná féintuiscint agus soilsiú. Cleachtar é chun suaimhneas agus sláinte mhaith a chruthú. 

Níl i gceist leis na ‘asanas’ – nó na deasuithe a fheictear go coitianta – ach uirlis amháin den ióga.

## India
Is í India áit dhúchais ióga.  Tháinig an córas ó thús ó Hiondúchas, Búdachas, agus Jaineachas.

## Gnó
is gnó ollmhór anois é an ióga san Iarthar. is féidir leis an ‘ióga iartharach’ seo bheith éilíteach agus ardghradamach.

## Scoileanna
* Ióga Hatha
* Ióga Karma
* Ióga Bhakti
* Ióga Jnana
* Ióga Bikram

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Tógtha le Ióga

Catagóir:Ióga
Catagóir:Asana
Camila (albam)

Is é ***Camila*** an chéad albam ó Camila Cabello. Scaoileadh é ar an 12 Eanáir 2018.

## Traicliosta
# "Never Be the Same" – 3:47
# "All These Years" – 2:44
# "She Loves Control" – 2:57
# "Havana" (le Young Thug) – 3:36
# "Inside Out" – 3:02
# "Consequences" – 2:58
# "Real Friends" – 3:33
# "Something's Gotta Give" – 3:56
# "In the Dark" – 3:39
# "Into It" – 2:55
# "Never Be the Same" (radio edit) – 3:47

## Singlí
# "Havana" (le Young Thug) - 30 Lúnasa, 2017
# "Never Be the Same" - 9 Eanáir, 2018
#"Real Friends" - 16 Lúnasa, 2018
#"Consequences" - 22 Deireadh Fómhair, 2018

### Singlí bolscaireachta
# "Real Friends" - 7 Nollaig, 2017

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2018
Dioscliosta Camila Cabello

Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí Camila Cabello ná cúig shingil.

## Albaim
### Albaim Stiúideo

## Singlí
### Mar Ealaíontóir Ceoil

### Singlí bolscaireachta

## Singlí eile

## Físeáin Cheoil

## Tagairtí

Cabello, Camila
Ianus

I reiligiún agus miotaseolaíocht na Sean-Róimhe, ba é **Ianus** (Laidin: Iānus) dia na ngeataí, na n-athruithe, an ama, na dúbailteachta, agus na ndoirse.  De ghnáth, léiríodh é le dhá aghaidh aige, ós rud é go mbreathnaíonn sé ar an todhchaí agus ar an am a chuaigh thart. Meastar, de ghnáth, go bhfuil mí Eanáir  ainmnithe as Ianus (Ianuarius), , ach d'almanag na bhfeirmeoirí ón tSean-Róimh, ba é Iúnó pátrún na míosa.
Catagóir:Ailt le téacs sa Laidin

Bhíodh Ianus i gceannas ag tús agus i ndeireadh aighnis, agus dá réir sin, cogadh agus síocháin. Bhíodh doirse teampaill Ianuis ar oscailt in am cogaidh, agus dúnta chun na síochána a cheiliúradh. Mar dhia na n-athruithe, bhí feidhmeanna aige faoi bhreith agus faoi turais agus faoi mhalartú, agus ina chumann le Portunus, den chineál céanna de chuan agus túsdia, bhí baint aige le taisteal, trádáil agus loingseoireacht.

Ní raibh flamen nó  sagart *(sacerdos)* speisialaithe ar bith tugtha do Ianus, ach rinne Rí na nDeasghnátha Naofa *(rex sacrorum)* é féin a chuid searmanais. Bhí uileláithreach ag Ianus i searmanais reiligiúnacha i rith na bliana, agus guíodh air de réir deasghnátha ag tús gach ceann acu, beag beann ar an phríomh-diacht a bheadh i gceist ag aon ócáid faoi leith.

Ní raibh a mhacasamhail agus Ianus ag na Sean-Ghréagaigh a mhaigh na Rómhánaigh mar dhia sainiúil bainteach leo amháin.

## Tagairtí
Cláidias

Impire Rómhánach ab ea **Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus** nó **Cláidias** (1 Lúnasa, 10 RC - 13 Deireadh Fómhair, 54).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 10 RC
Catagóir:Básanna i 54
Catagóir:Déithe Rómhánacha
Catagóir:Farónna
Catagóir:Impirí Rómhánacha
Catagóir:Sagairt
Catagóir:Staraithe
Galba

Impire Rómhánach ab ea **Servius Sulpicius Galba Caesar Augustus** nó **Galba** (24 Nollaig, 3 RC - 15 Eanáir, 69).

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 3 RC
Catagóir:Básanna i 69
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Farónna
Catagóir:Fir déghnéasacha
Catagóir:Impirí Rómhánacha
Catagóir:Sagairt
Ochtagán

250px|mion|clé|Ochtagán
Is fíor phlána le ocht taobhanna díreach agus ocht uillinneacha é **ochtagán**.  
 
## Tagairtí

Catagóir:Cruthanna
Tútmósa II

Faró Éigipteach ab ea **Tútmósa II** (1493–1479 r. Chr).

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Farónna
Deacagán

Is fíor phlána le deich taobhanna díreach agus deich uillinneacha é **deacagán**.  
 
## Tagairtí

Catagóir:Cruthanna
Pápa Eusbius

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Eusbius**.

Catagóir:Básanna i 310
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Pápa Marcas

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Marcas**. 

Catagóir:Básanna i 336
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha