open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vega (réalta)

Is í **Vega** (nó *Alpha Lyrae*, α Lyr) an réalta is gile i réaltbhuíon na Líre. Tá sí ar an gcúigiú réalta is gile ar an spéir, agus ar an dara ceann is gile ar spéir oíche an Tuaiscirt, nó is é Arcturus an ceann is gile. Is minic a fheictear in aice an fhorair í i meán-domhanleithead an Tuaiscirt, agus an samhradh ann.

Níl Vega i bhfad ar shiúl uainn, nó níl sí ach faoi 25.3 solasbhliain dínn. In éineacht le Sirius agus Arcturus, tá sí ar réaltaí geala ár gcomharsanachta sa réaltra seo. Ceann de reanna Thriantán an tSamhraidh atá ann, in éineacht le hAltair i réaltbhuíon an Iolair agus le Deneb i réaltbhuíon na hEala. Is réaltlach é Triantán an tSamhraidh atá an-so-aitheanta ar spéir an Tuaiscirt, ó nach bhfuil mórán réaltaí geala ina chóngar.

Baineann Vega leis an aicme speictreach A0V, agus í beagáinín níos teo ná Sirius, atá san aicme A1V. Réalta de chuid an phríomhsheichimh atá ann, agus í ag comhleá hidrigin go héiliam. Ós rud é go bhfuil Vega chomh te sin, is dócha nach mbeidh sí leath chomh fadsaolach ná na réaltaí níos fuaire ná í, ar nós ár nGréine féin. Tá dhá uair go leith níos mó maise i Vega ná sa Ghrian, ach tá sí á dó caoga uair níos fuinniúla. 

De thoradh an fheiniméin ar a dtugtar an luainíocht, tiocfaidh Vega in áit Stella Polaris mar réalta pholach, de réir a chéile. Thart ar an mbliain 14,000 i ndiaidh bhreith Chríosta, beidh Vega ina réalta pholach ar spéir an tuaiscirt.

## Sonraí breathnóireachta, achoimre

(aga: J2000)

Réaltbhuíon: 	An Lír/Lyra

Ceartairde: 	18h 36m 56.3s

Diallas: 	+38° 47' 01"

Méid dhealraitheach (V): 	0.03

### Saintréithre na réalta féin

Aicme speictreach: 	A0 V

Dathinnéacs B-V: 	0.00

Dathinnéacs U-B: 	-0.01

Réalta athraitheach den chineál Delta Scuti

### Saintréithre réaltmhéadrachta

Treoluas gathach (Rv): 	-13.5 km/s

Dualghluaisne (μ): 	

* RA: 201.02 milleashoicind stua in aghaidh na bliana

* Dec.: 287.46 milleashoicind stua in aghaidh na bliana

Saobhdhiallas (π): 	129.01 ± 0.52 milleashoicind stua

Fad ón nGrian: 	25.27 solasbhliain (7.751 parsoic)

Dearbhmhéid (MV): 	0.58

### Mionsonraí

Maise: 	mais na Gréine méadaithe faoi 2.6

Ga: 	ga na Gréine méadaithe faoi 3.1

Lonrachas: 	lonrachas na Gréine méadaithe faoi 51

Teocht: 	9,300 K

Miotalacht: 	63%

Rothlú: 	 níl a fhios againn

Aois: 	3.5 × 108 bliain

### Sonrúcháin eile

Alpha Lyra, α Lyra, 3 Lyr, GJ 721, HR 7001, BD +38°32

Catagóir:Réaltaí
Sydney

An chathair is mó san Astráil agus príomhchathair New South Wales is ea **Sydney**. Tá níos mó ná 4 milliún duine ina gcónaí sa chathair. Tá Sydney suite ar chósta thoir na hAstráile.

## Geilleagar
* Príomhchathair airgeadais na hAstráile is ea Sydney. 
* Is ionad turasóireachta idirnáisiúnta agus intíre é. 
* Thit na Cluichí Oilimpeacha amach i Sydney sa bhliain 2000.

## Stair
250px|thumb|Comharthaí dátheangacha i Sydney.
Tá cónaí ar mhuintir dhúchasach na hAstráile ann, ar a laghad 30,000 bliain anuas. Bhí idir 4,000 agus 8,000 duine dúchasacha ina gcónaí sa cheantar Sydney nuair a tháinig Arthur Phillip agus an chéad loingeas i 1788. Bunaíodh an chathair sa bhliain sin.

Osclaíodh Droichead Chuan Sydney sa Bhá Botany ar an 19 Márta 1932.

## Féach freisin
* Bá Botany
* Droichead Chuan Sydney
* Bundúchasaigh na hAstráile

## Aeráid

mion|center|600px|Droichead Cuain Sydney san oíche

## Tagairtí


Catagóir:Cathracha san Astráil
With The Beatles

Is é **With The Beatles** an dara halbam ó The Beatles, a seoladh amach sa bhliain 1963. As na ceithre amhrán déag a bhí ar an gceirinín, bhí ocht scríofa ag an mbanna féin, agus ceann amháin ó pheann George Harrison (a chéad amhrán a cuireadh ar albam an bhanna).

I Meiriceá, eisíodh an chuid is mó de na hamhráin ar an albam *[[Meet the Beatles!]]* ar an 20 Eanáir 1964.

## Clár
### Taobh 1
# It Won't Be Long - 2:13
# All I've Got to Do - 2:03
# All My Loving - 2:08
# Don't Bother Me (Harrison) - 2:28
# Little Child -  1:48
# Till There Was You (Meredith Willson) - 2:14
# Please Mr. Postman (Dobbin/Garret/Garman/Brianbert) - 2:34

### Taobh 2
# Roll Over Beethoven (Berry) - 2:45
# Hold Me Tight - 2:32
# You Really Got a Hold on Me (Robinson) - 3:01
# I Wanna Be Your Man - 1:59
# Devil in Her Heart (Drapkin) - 2:26
# Not a Second Time -  2:07
# Money (That's What I Want) (Bradford/Gordy) - 2:48

Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nóta.

## Foireann
* John Lennon – fonnadóireacht, giotár rithime, armónach
* Paul McCartney – fonnadóireacht, dordghiotár
* George Harrison – fonnadóireacht, príomhghiotár
* Ringo Starr – fonnadóireacht, drumaí, cnagadh
* George Martin – pianó, léiritheoir

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1963
Catagóir:The Beatles
A Hard Day's Night

Is é **A Hard Day's Night** an tríú halbam ó The Beatles, a seoladh amach sa bhliain 1964. Is fuaimrian é, a cuireadh amach ag an am céanna leis an scannán faoin teidal céanna *[[A Hard Day's Night (scannán)|A Hard Day's Night]]*.

## Clár
### Taobh 1
# A Hard Day's Night
# I Should Have Known Better
# If I Fell
# I'm Happy Just to Dance With You
# And I Love Her
# Tell Me Why
# Can't Buy Me Love

### Taobh 2
# Any Time At All
# I'll Cry Instead
# Things We Said Today
# When I Get Home
# You Can't Do That
# I'll Be Back

Gach amhrán le Lennon/McCartney. 

## Foireann
* John Lennon – fonnadóireacht, giotár rithime
* Paul McCartney – fonnadóireacht, dordghiotár
* George Harrison – fonnadóireacht, príomhghiotár
* Ringo Starr – fonnadóireacht, drumaí, cnagadh
* George Martin – pianó, léiritheoir

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1964
Catagóir:The Beatles
Beatles For Sale

Is é **Beatles For Sale** an ceathrú halbam ón rac-bhanna The Beatles, a seoladh sa bhliain 1964. 

## Clár
### Taobh 1
# No Reply
# I'm a Loser
# Baby's in Black 
# Rock and Roll Music (Berry)
# I'll Follow the Sun
# Mr. Moonlight (Johnson)
# Medley:
#* Kansas City (Leiber-Stoller)
#* Hey, Hey, Hey, Hey (Penniman)

### Taobh 2
# Eight Days a Week
# Words of Love (Holly)
# Honey Don't (Perkins)
# Every Little Thing 
# I Don't Want to Spoil the Party 
# What You're Doing
# Everybody's Trying to Be My Baby (Perkins)

Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nótaí. 

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1964
Catagóir:The Beatles
Parlophone

mion|clé|220px|Ceirnín ó parlophone
Is lipéad ceirníní é **Parlophone**, a bhunaigh an Comhlacht Carl Lindstrom san Ghearmáin, roimh An Chéad Chogadh Domhanda.

## Stair
Ar dtús, bhí Parlophone ag obair le fuirseoirí éagsúla, mar shampla na Goons. Ach i 1962, bhí rath acu leis an mbanna rac-cheoil The Beatles, agus mar thoradh thosaigh siad ag obair le bannaí eile, mar shampla Queen, The Easybeats, The Church, Athlete, Radiohead, Coldplay, Siobhan Donaghy, Kylie Minogue, Pet Shop Boys, Blur, Gorillaz, Jesus Jones, The Divine Comedy, agus Dubstar.

## Ealaíontóirí
* The Beatles
* Coldplay
* David Guetta
* Dusty Springfield
* George Harrison
* Goldfrapp
* Gorillaz
* John Lennon
* Kylie Minogue
* Lily Allen
* Paul McCartney
* Queen
* Radiohead
* Sigur Rós
* Tina Turner
* Two Door Cinema Club

## Tagairtí

Catagóir:Ceol
Catagóir:Lipéid cheoil
Melbourne

Is é **Melbourne** (Boonwurrung/Woiwurrung: *Narrm* nó *Naarm*) an phríomhchathair stáit agus an chathair is mó in Victoria. Is é an dara cathair is mó san Astráil é tar éis Sydney. Tá timpeall is 3.9 milliún duine ina gcónaí i ngar do lár na cathrach agus 69,670 ina gcónaí i gcathair Melbourne féin. 

## Stair

Ba é Melbourne príomhchathair na hAstráile ó 1901 go dtí 1927. 

Fógraíodh roinnt blianta ó shin gurbh é Melbourne an chathair is fearr ar domhan le maireachtáil inti, de réir suirbhé idirnáisiúnta. 
 
Is cathair ilchultúrtha é Melbourne, a bhfuil daoine as 41 tír dhifriúil ina gcónaí ann. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda tháinig na mílte inimirceach ón nGréig agus ó thíortha eile chun na hAstráile. Chuir beagnach leath na nGréagach úd fúthu in Melbourne.

## Spórt

Tá díospóireacht ar siúl le blianta anuas mar gheall ar bhunús na peile Astrálaí, ach níl aon amhras ach gur in Victoria a imríodh an chéad chluiche riamh, agus ba in Melbourne a leagadh síos na rialacha den chéad uair. Bunaíodh an chéad chomórtas peile Astrálaí in Melbourne go déanach sa 19ú haois, agus ar feadh thart ar chéad bliain ina dhiaidh sin, bhí an comórtas peile Astrálaí is fearr sa tír ar siúl sa chathair.

## Aeráid

## Comhchathracha

*  Osaka, An tSeapáin, 1978
*  Tianjin, An tSín, 1980
*  Thessaloniki, An Ghréig, 1984
*  Bostún, Massachusetts, Stáit Aontaithe Mheiriceá, 1985
*  Cathair Pheadair, An Rúis, 1989
*  Milano, An Iodáil, 2004

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Astráil
An Astráil Thiar

Is é **An Astráil Thiar** (nó **Iarthar na hAstráile**, Béarla: *Western Australia,* cód: WA) an stát is mó san Astráil. Cuimsíonn sé an tríú chuid den tír san iarthar, agus tá teorannacha aici leis An Astráil Theas agus Críoch an Tuaiscirt. Perth príomhchathair an stáit.

## Tagairtí
Help!

Is é **Help!** an cúigiú halbam ó The Beatles, a seoladh amach sa bhliain 1965. Is é an fuaimrian den scannán leis an dteideal céanna, *[[Help! (scannán)|Help!]]*.

## Clár
# Help!
# The Night Before
# You've Got to Hide Your Love Away
# I Need You (Harrison)
# Another Girl
# You're Going to Lose That Girl
# Ticket to Ride
# Act Naturally (Morrison/Russell)
# It's Only Love 
# You Like Me Too Much (Harrison)
# Tell Me What You See 
# I've Just Seen a Face 
# Yesterday
# Dizzy Miss Lizzie (Williams)

Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nótaí. 

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1965
Catagóir:The Beatles
Rubber Soul

Is albam ón rac-bhanna The Beatles é **Rubber Soul** . Eisíodh é in am don Nollaig na bliana 1965. 

## Clár

### Taobh 1
# Drive My Car 
# Norwegian Wood (This Bird Has Flown)
# You Won't See Me
# Nowhere Man
# Think For Yourself (Harrison)
# The Word
# Michelle

### Taobh 2
# What Goes On (Lennon/McCartney-Starkey)
# Girl
# I'm Looking Through You
# In My Life
# Wait
# If I Needed Someone (Harrison)
# Run For Your Life

Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nótaí. 

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1965
Catagóir:The Beatles
Perth

Is é **Perth** príomhchathair na hAstráile Thiar. Tá an chathair suite ar chósta iartharach na hAstráile. Bhí timpeall is 1,554,769 duine ina gcónaí ann i Mí Bealtaine 2007 agus tá sé ar an gceathrú cathair is mó san Astráil. Bunaíodh sa bhliain 1829 é.

## Aeráid

## Nascbhailte
Tá Perth nasctha leis na háiteanna seo a leanas:
* Kagoshima, An tSeapáin(1974)
* Houston, Stáit Aontaithe Mheiriceá(1984)
* Rhodes, An Ghréig(1984)
* Megisti, An Ghréig(1984)
* San Diego, Stáit Aontaithe Mheiriceá(1987)
* Vasto, An Iodáil(1989)
* Nanjing, An tSín(1998)
* Taipei, An Téaváin(1999)
* Chengdu, An tSín(2010)

## Tagairtí
Revolver

Is albam é **Revolver** ón bhanna rac-cheoil The Beatles, a seoladh sa bhliain 1966. Chuaigh an t-albam go dtí barr na cairteacha sa Ríocht Aontaithe agus Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

## Clár

### Taobh 1
# Taxman (Harrison)
# Eleanor Rigby
# I'm Only Sleeping
# Love You To (Harrison)
# Here, There and Everywhere
# Yellow Submarine
# She Said She Said

### Taobh 2
# Good Day Sunshine
# And Your Bird Can Sing
# For No One
# Doctor Robert
# I Want to Tell You (Harrison)
# Got to Get You Into My Life
# Tomorrow Never Knows

Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nótaí. 

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1966
Catagóir:The Beatles
Soicind

Is aonaid ama é an **soicind** (siombail: **s**). Tá 60 soicind i nóiméad amháin, agus 3,600 soicind in uair amháin.

Catagóir:Aonaid ama
The Beatles (albam)

Albam dúbailte ón bhanna The Beatles é ***The Beatles***, a seoladh ar 22 Samhain 1968. Tugtar an t-ainm "An tAlbam Bán" (*The White Album*) air go minic, mar níl aon teideal eile ar an gclúdach bán. Ba é an 9ú halbam de chuid na Beatles é. Scríobhadh an chuid is mó de na hamhráin ar an albam le linn cúrsa machnaimh tharchéimnithigh i Márta agus Aibreán 1968 in Rishikesh, India.

## Clár
mion|Rinneadh an chuid is mó de na ''demos'' don Albam Bán in Kinfauns, teach George Harrison.
### Taobh 1
# "Back in the U.S.S.R."
# "Dear Prudence"
# "Glass Onion"
# "Ob-La-Di, Ob-La-Da"
# Wild Honey Pie"
# "The Continuing Story of Bungalow Bill"
# "While My Guitar Gently Weeps" (Harrison) 
# "Happiness is a Warm Gun"

### Taobh 2
# "Martha My Dear"
# "I'm So Tired"
# "Blackbird" 
# "Piggies" (Harrison) 
# "Rocky Raccoon"
# "Don't Pass Me By" (Starkey) 
# "Why Don't We Do It in the Road?" 
# "I Will" 
# "Julia"

### Taobh 3
# "Birthday"
# "Yer Blues"
# "Mother Nature's Son"
# "Everybody's Got Something to Hide Except Me and My Monkey"
# "Sexy Sadie"
# "Helter Skelter"
# "Long, Long, Long" (Harrison)

### Taobh 4
# "Revolution 1"
# "Honey Pie"
# "Savoy Truffle" (Harrison)
# "Cry Baby Cry"
# "Revolution 9"
# "Good Night"

Gach amhrán le Lennon/McCartney, ach amháin iad le nótaí.

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1968
Catagóir:The Beatles
An Ceann Comhairle

Is é an **Ceann Comhairle** ná an cathaoirleach i nDáil Éireann, an teach íseal den Oireachtas (parlaimint Phoblacht na hÉireann). Bíonn toghchán ann don phost seo i gcéad seisiún gach Dáil nua, tar éis an olltoghcháin.

Cruthaíodh an oifig seo sa bhliain 1919 nuair a bunaíodh an Chéad Dáil, agus b'é Cathal Brugha an chéad duine a bhí tofa mar Cheann Comhairle.

Is ball don Coimisiún na hUachtaránachta ná an Ceann Comhairle nuair a bhíonn an t-Uachtarán na hÉireann faoi éagumas, no nuair a bhíonn an post folamh.

## Cinn Chomhairle

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil. 

Catagóir:Polaitíocht Phoblacht na hÉireann
Catagóir:Dáil Éireann
Mississippi

Is stát í **Mississippi** atá suite i ndeisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá.

mion|250px|Meridian, Mississippi

## Contaetha i Mississippi
Jackson 
Biloxi

## Bailte i Mississippi
* Biloxi 
* Clarksdale
* Gulfport 
* Hattiesburg
* **[[Jackson, Mississippi|Jackson]]**
* Southaven

## Naisc sheachtracha
* State of Mississippi - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Stáit Mheiriceá
*
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Charles Babbage

Matamaiticeoir, fealsamh, innealtóir meicniúil agus ceannródaí ríomheolaíochta a saolaíodh i Walworth, Londain, ab ea **Charles Babbage** (26 Nollaig 1791 – 18 Deireadh Fómhair 1871). 

Rinne sé taighde ar theoiric na logartam. Tá aithne air mar cheann de cheannródaithe agus de bhunaitheoirí na ríomheolaíochta. 
clé|mion|266x266px|inchinn Babbage ... leath di i bpróca sa Mhúsaem Eolaíochta i Londain.
Thóg Babbage leagan beag dá dhearadh le haghaidh inneall difríochta - réamhtheachtaire an ríomhaire - agus cheap sé córas cláraithe chuige sna 1820idí. Fuair sé airgead ó rialtas na Breataine ó 1823 chun a thaighde a thabhairt chun cinn ach níor éirigh leis inneall iomlán a chur le chéile agus d'éirigh an rialtas as an tionscadal a mhaoiniú sa bhliain 1842. Faoin am sin bhí Babbage ag díriú isteach ar inneall anailíseach a chruthú a chuirfeadh an t-inneall difríochta as feidhm. Bhí go leor suimeanna eile aige le linn a shaoil agus bhí aithne air i saol sóisialta Londain mar gheall ar a leagan féin den soirée eolaíochta a reachtáladh, smaoineamh a thóg sé isteach ón Fhrainc.

Bhuail cliseadh duánach é, agus fuair sé bás ar 18 Deireadh Fómhair 1871 in aois 79 dó. Cuireadh leath dá inchinn ar taispeáint i gColáiste Ríoga na Máinlianna i Londain agus tá an leath eile di fós le feiceáil sa Mhúsaem Eolaíochta i Londain. 

mion|177x177px|An ''"Difference Engine #2"'', i músaem i Londain.|clé 
Sa bhliain 1991, thóg an Músaem Eolaíochta i Londain "Inneall Difríochta Uimhir 2", leagan lánscála dá mheaisín ríomhaithe de réir na mbundearthaí ó 1847. Taispeánadh go n-oibreodh meaisín bunaithe ar phleananna Bhabbage dá dtógfaí é sa 19ú haois.

## Féach freisin
* Inneall anailíseach
* Inneall difríochta

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1791
Catagóir:Básanna i 1871
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Ceapadóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta
Catagóir:Fealsúna Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Innealtóirí Sasanacha
Catagóir:Matamaiticeoirí Sasanacha
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ré Victeoiriach
Edsger Dijkstra

Ba ríomheolaí Ollannach é **Edsger Wybe Dijkstra** (Rotterdam, 11 Bealtaine 1930 – Nuenen 6 Lúnasa, 2002). Fuair sé an Duais Turing i 1972 don méid a chuir sé le dul chun cinn teangacha ríomhchlárucháin.

## Tagairtí

clé|220px|mion|Edsger Dijkstra

Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna in 2002
Yellow Submarine

Is albam ón racghrúpa Sasanach The Beatles é **Yellow Submarine**, a scaoileadh sa bhliain 1969. Is fuaimrian é, a eisíodh ag an am céanna leis an scannán Yellow Submarine. 

## Clár

### Taobh 1
# Yellow Submarine
# Only A Northern Song (Harrison)
# All Together Now
# Hey Bulldog
# It's All Too Much (Harrison)
# All You Need Is Love 

### Taobh 2
# Pepperland
# Sea of Time
# Sea of Holes
# Sea of Monsters
# March of the Meanies
# Pepperland Laid Waste
# Yellow Submarine in Pepperland (Lennon/McCartney Arr. Martin)

Gach amhrán le George Martin, ach amháin iad siúd le nótaí. 

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1969
Catagóir:The Beatles
Abbey Road

Albam ceoil de chuid The Beatles é ***Abbey Road***, a eisíodh sa bhliain 1969. Ba é an t-albam deireanach a rinne an banna le chéile.

## Clár

### Taobh 1
# Come Together
# Something (Harrison) 
# Maxwell's Silver Hammer
# Oh! Darling
# Octopus's Garden (Starkey)
# I Want You (She's So Heavy)

### Taobh 2
# Here Comes the Sun (Harrison)
# Because
# You Never Give Me Your Money
# Sun King
# Mean Mr. Mustard
# Polythene Pam
# She Came in Through the Bathroom Window
# Golden Slumbers
# Carry That Weight
# The End
# Her Majesty

Gach amhrán cumtha ag Lennon/McCartney, ach amháin iad siúd le nótaí. 

## Tagairtí

Catagóir:The Beatles
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1969
The Rolling Stones

Is banna rac-cheoil é **The Rolling Stones**, a bunaíodh i Sasana sa bhliain 1963. Bhain an grúpa rath mór amach ar dtús sna 1960idí, agus tá siad ag seinm le chéile fós. 

## Stair
Bunaíodh an banna i Londain sa bhliain 1962, nuair a bhuail Mick Jagger agus Keith Richards le Brian Jones. Cairde scoile ab ea Jagger agus Richards. B'é Jones a roghnaigh ainm an bhanna, tar éis líne i amhrán de chuid Muddy Waters.  

Thosaigh siad an banna nua le Jagger ag canadh, Richards ag seinm an ghiotáir, Jones ag seinm an ghiotáir freisin agus ag canadh, Ian Stewart ag seinm an pianó, Mick Avery (r Tony Chapman i 1963) ar na drumaí agus Dick Taylor ag seinm an dhord-ghiotár. Bhí gig acu, agus fógraíocht "The Rollin' Stones", don chéad uair sa Marquee Club i Londain ar 12 Iúil 1962. 

D'fhág Taylor tar éis tamaill chun staidéar a dhéanamh, agus tháinig Bill Wyman isteach ina áit.  

Thosaigh siad ag seinm amhráin ó Chuck Berry, Muddy Waters, Bo Diddley agus na ceoltóirí eile a bhí cáiliúil ag an am. Sheinn siad go minic ag an gClub Marquee i Londain, agus d'fhás a lucht leanúna go tapa. Tháinig The Beatles chun iad a fheiceáil freisin uair amháin sa chlub seo.  
[clé|mion|178x178px|8 Lúnasa 1964, [Amstardam]]
Ag an am seo, b'é Jones an príomh-chumadóir sa bhanna. Ach tar éis tamaill, thosaigh Jagger agus Richards ag scríobh le chéile freisin. Fuair siad bainisteoir nua, Andrew Loog Oldham, agus shínigh siad conradh le Decca Records. 
[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Brian_Jones_1967_cropped.jpg|clé|mion|177x177px|Brian Jones i 1967 i [Amstardam]]
Theip ar shláinte  Brian Jones agus i 1969.  Meisceoir ba ea é agus bhí na baill eile den tuairim gur méiseálaí ba ea é i ndeireadh na dála. Iarradh ar Jones  an banna a fhágáil.  Cúpla seachtain níos déanaí, ar an 3 Iúil, báthadh é tar éis drugaí agus alcól a thógáil.

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Sasanacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1960
Colm Ó Ceallaigh

Úrscéalaí Gaeilge as Camas ó dhúchas ab ea **Colm Ó Ceallaigh** (1928–2017). Cháiligh sé mar mhúinteoir sa bhliain 1949 agus chaith sé blianta ag múineadh scoile i Leitir Mealláin. D'éirigh sé as an múinteoireacht sa bhliain 1985, agus tá sraith mhaith leabhar scríofa aige ó shin. Ina measc tá leabhar gearrscéalta, *Clann na Feannóige*. Rinne sé roinnt mhaith taistil, rud a thug inspioráid dó *Sclábhaíocht*, *Deoir Ghoirt an Deoraí*, *Meilt Mhuilte Dé* agus *Brídín* a scríobh. Tá *Éiric Fola* bunaithe ar aimsir na bPéindlíthe.

Scríbhneoir soléite é Colm Ó Ceallaigh, agus é ag cur sceitimíní ar an léitheoir leis an scéalaíocht bhreá líofa is dual dá chuid leabhar. Is í an imirce príomhthéama a chuid scríbhneoireachta, agus é go minic ag insint faoin gcineál eachtraí a bhain do na Gaeil san Oileán Úr agus i Sasana.

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Illinois

Is stát é **Illinois** atá suite i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is é Springfield an phríomhchathair, agus is é Chicago an chathair is mó. Talamh íseal riascach i dtuaisceart an stáit; talamh chorr i ndeisceart an stáit. Tá an chathair ársa Cahokia sa stát seo.

## Contaetha in Illinois

## Bailte in Illinois
* Aurora
* Chicago (an chathair is mó)
* Elgin
* Joliet
* Maywood
* Naperville
* Peoria
* Rockford
* Springfield (príomhchathair)
* Wilmette
 
## Naisc sheachtracha
* Illinois.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.


Íomhá:Peoria, IL train station.jpg| Stáisiún traenach in Peoria
Íomhá:Downtown Springfield.JPG| Lár Springfield, an Caipeatól sa chúlra
Íomhá:North Clark Street, Chicago IL.jpg| Sráid North Clark i lár Chicago


Catagóir:Stáit Mheiriceá
*
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Carolina Thuaidh

Is stát é **Carolina Thuaidh** (**North Carolina** as Béarla) atá suite i ndeisceart S.A.M.. Úsáidtear an giorrúchán **NC** don phost.

## Tíreolaíocht
#### Contaetha in Carolina Theas

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* North Carolina.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.


Íomhá:Penske-Racing-NASCAR-Garage-July-7-2005.jpg
Íomhá:Biltmore House in the Fall.jpg
Íomhá:Outer Banks - Beach.jpg


Catagóir:Stáit Mheiriceá

Catagóir:Appalachia
Catagóir:Stáit in Appalachia
An Aetóip

Is tír san Afraic í **Poblacht Dhaonlathach Fheidearálach na hAetóipe**, nó **an Aetóip** de ghnáth. Tá an Aetóip in oirthuaisceart na hAfraice, sa limistéar ar a dtugtar Corn na hAfraice. Ba é *An Aibisín* an t-ainm a bhí uirthi níos luaithe.

## Tíreolaíocht
Is í an Aetóip an dara tír is mó daonra san Afraic, agus í ar an náisiún neamhspleách is sine chomh maith.  

Tá an tír, ina bhfuil daonra os cionn 80 milliún duine, timpeall 15 uair méid na hÉireann, agus tá timpeall 85% dá dhaonra ina gcónaí i gceantair tuaithe. 

Is í Adas Ababa (nó Addis Ababa as Béarla) príomhchathair na tíre.  

Tá teorainneacha aici leis an Eiritré, Djibouti, an tSomáil, an Chéinia agus an tSúdáin. 

Tosaíonn an Níl Ghorm san Aetóip.  

### Aeráid
Is báisteach thaomach a bhíonn i gcuid mhaith den tír, rud a fhágann go mbíonn neamhshláine bia i gceist i gcónaí i gcuid mhaith den tír.  

## Teangacha
Is í an Amáiris (አማርኛ *āmariññā*) an teanga is tábhachtaí san Aetóip agus an t-aon teanga amháin a bhfuil stádas oifigiúil aici ar fud na tíre.

Tháinig an phrótatheanga ar an bhfód in Oirthuaisceart na hAfraice b'fhéidir. Tá scoláirí áirithe, cosúil le hIgor Diakonov agus Lionel Bender, den tuairim sin:  san Aetóip, tá réimse leathan teangacha fós ann inniu, agus iad á labhairt go tiubh in aice le chéile.

clé|mion|220x220px|Féile Meskel, 2017
## Stair
Bhunaigh an tImpire Menelik IIan  Adas Ababa sa bhliain 1886. 

Ar 7-10  Eanáir, 1936, fuair arm na hIodáile an ceann is fearr ar na hAetópaigh i gcath Ganale Doria i ndeisceart na hAetóipe.  Ar feadh 10-15 Feabhra, bhí frithionsaí ó na hAetópaigh ar arm na hIodáile i gCath Amba Aradam, ach bhí an bua i gcónaí ag na hIodálaigh.  Ar 5 Bealtaine, ghabh arm na hIodáile an phríomhchathair, Adas Ababa.

I ndeireadh na dála, ní raibh aon tairbhe le hiarrachtaí na hIodáile impireacht a bhunú. Ba thréimhse fhuilteach agus náireach í i stair na hIodáile. 

## Geilleagar
In ainneoin go raibh fadhbanna suntasacha acu sna 1980idí, tá an Aetóip tar éis dul chun cinn suntasach a dhéanamh maidir le laghdú na bochtaineachta agus brostú fáis agus forbartha geilleagraí.
[clé|mion|An [An Amáiris|Amáiris**:** An t-amhrán náisiúnta ó 1922]]

## Leabharliosta
* **Reidy, Frank - Seal san Aetóip.** Sa leabhar seo leanann Frank Reidy turas na hÁirce ó Iarúsailéim go dtí an Aetóip. Cíorann sé stair agus seanchas na hÁirce agus tagann sé ar thuiscint nua ar an Áirc ar a stádas agus an tábhacht a bhaineann léi san Aetóip. Tugtar léargas nua anseo ar thír nach mbíonn luaite léi go minic ach ocras, anró agus bás.

## Féach freisin
* Seán Sagart agus an Aetóip

## Tagairtí


Aetóip
Catagóir:Corn na hAfraice
Na Péindlíthe

[mion|"Antidote against the infectious contagion of popery and tyranny", 1745, [Dún Éideann. Cheap an Bhunaíocht ag an am 

go raibh an pápaireacht   

ó smacht ar fad, in Éirinn agus thar lear]]
Ón 17ú haois go deireadh an 18ú haois a bhí **na Péindlíthe** i bhfeidhm in Éirinn. Rinne siad leatrom ar Ghaeil agus ar Chaitlicigh. ach rinneadh géarleanúint ar na hEasaontóirí Protastúnacha chomh maith. 

Bhí dlús curtha leis na Péindlíthe i ndiaidh Chath na Bóinne sa bhliain 1690. Bhí eagla ann go háirithe go rachadh na Caitlicigh in Éirinn dul i gcomhghuaillíocht leis na Spáinnigh.

Níos déanaí bhí deacrachtaí ag muintir na hÉireann freastal ar Aifreann ná scoil. As seo a d'eascair na scoileanna scairte nó na scoileanna cois claí. Deirtí an tAifreann amuigh faoin aer. Cé gur thit cuid mhaith de na dlíthe seo as feidhm faoi dheireadh na 18ú haoise, d'fhan a rian i bhfad sa mhéid is go raibh na Gaeil i bhfad ar gcúl ina dhiaidh sin i gcúrsaí oideachais, rialtais agus geilleagair.

Tugtar Fuascailt na gCaitliceach ar an iarracht a rinne polaiteoirí ar nós Dónall Ó Conaill chun dul i ngleic leis na dlíthe seo. 

In 2025, bhí sé dearbhaithe ag Hilary Benn go ndéanfaidh sé aisghairm ar an Acht (Éire) Riar na Córa (Teanga) 1737. Go dtí 2025, cuireadh cosc ar úsáid na Gaeilge sna cúirteanna ó Thuaidh.  Cé nach raibh an dlí seo in úsáid ar feadh na gcéadta bliain agus nár tugadh aird ar bith air ó d’imigh an fheidhm uaidh, léirigh a leithéid an cineál sochaí choilíneach ghéarleanúnach sheicteach chiníoch a chuir an Bhreatain i bhfeidhm in Éirinn go stairiúil. 

## Féach freisin

* Acht Díbeartha, 1697 
* Acht (Éire) Riar na Córa (Teanga) 1737 
* Fuascailt na gCaitliceach  

## Tagairtí

Catagóir:Creideamh in Éirinn
Catagóir:Dlí na hÉireann
Catagóir:Frith-Chaitliceachas
Catagóir:Fuascailt na gCaitliceach
Catagóir:Péindlíthe na hÉireann
An tSiombáib

Is tír thalamhiata í **an tSiombáib**, go hoifigiúil **Poblacht na Siombáibe**, atá suite in oirdheisceart na hAfraice. Tá teorainn aici leis an Afraic Theas sa deisceart, an mBotsuáin san iardheisceart, an tSaimbia sa tuaisceart agus Mósaimbíc san oirthear. Is ball den Aontas Afracach í. Is í Harare an phríomhchathair agus an chathair is mó. 

## Sanasaíocht
Tagann an t-ainm "An tSiombáib" ón gcathair mheánaoiseach, An tSiombáib Mhór. Ba é An Róidéis (*Rhodesia* as Béarla) ainm na tíre faoin rialtas mionlaigh ghil go dtí an bhliain 1980. Ainmníodh i ndiaidh an choilínigh, Cecil Rhodes.
 
## Polaitíocht
Bhí go leor foréigin sa tír mar gheall ar na toghcháin i Márta 2008. D'éirigh Robert Mugabe as uachtarán sa bhliain 2017.

## Íomhánna

Íomhá:Zim-bird.jpg|mion|160px|Éan na Siombáibe, siombail náisiúnta na tíre
Íomhá:Bulavayo 22032005.jpg|Sráid i lár Bulawayo


## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh rialtais oifigiúil 


Catagóir:Náisiúin G-15
Siombáib
Beinin

Is tír san Afraic í **Beinin**. Is í Porto-Novo an phríomhchathair, cé go bhfuil an rialtas suite i gCotonou. Is iarchoilíneacht de chuid na Fraince í.

Tá sé ag roinnt teorainn le Tóga, Buircíne Fasó, an Nígir agus an Nigéir. Tá an mórchuid den daonra ina gcónaí i ngar don chósta. Tá achar 114763km^2 i mBeinin. De réir torthaí na taighde daonra a bhí déanta sa bhliain 2016 ceaptar go bhfuil daonra 10.87 milliún i mBeinin.

mion|clé|Baile beag cois na Sléibhte Atakora i dtuaisceart Bheinin

## Tagairtí

Catagóir:Beinin
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
An Bhotsuáin

Is tír san Afraic í **an Bhotsuáin**. *Lefatshe la Botswana* a thugtar uirthi as Tswana. Is í Gaborone an phríomhchathair. Is iarchoilíneacht de chuid Impireacht na Breataine í agus thugtaí *Bechuanaland* uirthi. Baisteadh an t-ainm nua uirthi sa bhliain 1966 tar éis di neamhspleáchas a bhaint amach mar thír dhaonlathach. "Batswana" a thugtar ar mhuintir na tíre (singular: Motswana).

Clúdaíonn Fásach Kalahari suas le 70% den tír. Tá an Afraic Theas, an Namaib, an tSiombáib agus an tSaimbia ag críochantacht léi.

## Tagairtí

Catagóir:An Bhotsuáin
B
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
An Bhurúin

Is tír san Afraic í **an Bhurúin**. Is í Bujumbura an phríomhchathair. Is iarchoilíneacht Bheilgeach í.
[mion|clé|Iascairí ar bhruach [Loch Tanganyika sa Bhurúin|220x220px]]

## Litríocht
Ba é  *Petit Pays* (*Tír Bheag* as Gaeilge) an chéad úrscéal de chuid an scríbhneora, Gaël Faye.  Gasúr óg, Gaby, atá ina reacaire sa scéal seo, scéal atá suite sa Bhurúin sa bhliain 1993.   Idir trí thír atá Gaby ar dhóigh, sáinnithe i stair choilíneach na Fraince agus stair fhuilteach na Burúine agus Ruanda.   Bhuaigh aistriúchán Mhic Lochlainn ar *Petit Pays*  an gradam Leabhar na Bliana do shaothair aistrithe sa bhliain 2025.

## Tagairtí

Catagóir:An Bhurúin
B
Catagóir:Tíortha na hAfraice
Buircíne Fasó

Is tír thalamhiata san Afraic Thiar í **Buircíne Fasó**. Is í Ouagadougou an phríomhchathair. Is iarchoilíneacht Fhrancach í. 

Ar 11 Nollaig 1958, bhain Buircíne Fasó féinriail amach, agus neamhspleáchas iomlán ar 5 Lúnasa 1960]. "Volta Uachtarach" a thugadh ar an tír go dtí 1984, as lár na tír a bheith suite timpeall rás uachtarach na habhann Volta. 

## Teangacha
Labhraítear Móiré, Diúla agus teangacha Súdánacha eile sa tír cé gurb í an Fhraincis an teanga oifigiúil. 

## Stair
Bhí dream Marxach faoi cheannas Thomas Sankara i réim sna 1980idí go dtí a fheallmharú ag cuid dá shaighdiúirí féin sa bhliain 1987. Faoi stiúir dhlúthchara agus chomhghuaillí Sankara, Blaise Campaoré, d'iompaigh an tír ar ais go córas caipitlíoch parlaiminteach. Cuireadh bunreacht nua i bhfeidhm sa bhliain 1991. Toghadh Campaoré mar uachtarán sa bhliain chéanna agus fuair sé an bua in roinnt toghchán eile. 

Sa bhliain 2014, áfach, bhí an pharlaimint ar tí vótáil ar an bunreacht a athrú chun cead a thabhairt d'uachtarán na tíre seasamh don oifig gan aon teorainn ar a mhéad téarmaí. Rinne na céadta mílte agóidí ina choinne. Ar 1 Samhain 2014 d'éirigh Campaoré as an uachtaránacht agus chuir arm Bhuircíne Fasó an rialtas ar cheal. 

## Geilleagar
Cadás, beostoc, ór, agus mianraigh eile a easpórtáiltear an tír thar lear.

Le linn 2009, d’fhreagair Cúnamh Éireann do thús tobann tubaistí nádúrtha, lena n-áirítear na tuillte tromchúiseacha i mBuircíne Fasó.

## Tagairtí

Catagóir:Buircíne Fasó
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Camarún

Is tír san Afraic í **Camarún**. Is í Yaoundé an phríomhchathair.  

Is iarchoilíneacht de chuid na Gearmáine, na Breataine agus na Fraince í. 

## Stair

### Riail an choilíneachais
Ar an 12/13 Iúil 1884, ghlac an Ghearmáin seilbh ar Chamarún.  Bhí an pobal roinnte ina threibheanna.  Ar an 12 Iúil, shínigh na 'ríthe" (nó tréanfhir) Ndumbé Lobé Bell agus Akwa "Conradh' leis na comhlachtaí Gearmánacha, 'Conradh Douala',  Tugadh suas ceannasachta na tíre; níor thuig lucht na gCamarún céard a bhí i gceist gan dabht. An lá dár gcionn, dfhógair an consal Gearmánach go raibh an tír faoi smacht na himpireachta Gearmánaí. Ansin chuir lucht an choilíneachais an cur chuige 'scar agus treascair' i bhfeidhm.

Cuireadh tús le trádáil sa tír ag an am céanna; cheannaigh na hEorpaigh eabhar agus rubar ó na hAfaicigh, a cheannaigh iarann agus éadaigh ó na hEorpaigh.

Chuir an Maor Dominik garastún Gearmánach ar bun in Yaoundé sa bhliain 1895, agus cuireadh tús le misean agus scoil go gairid ina dhiaidh.

Cuireadh smacht na nGearmánach ar an tír ar ceal le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Thóg saighdiúirí ón bhFrainc agus ón mBreatain seilbh ar an tír le linn an chogaidh.Ina dhiaidh sin tugadh rialú an chuid de Chamarún ina bhfuil Yaoundé do na Francaigh. Mar sin, scoilteadh Camarún tar éis an Chéad Chogadh Domhanda. Tugadh cuid den tuaisceart don Bhreatain agus an chuid eile don Fhrainc.

Rinne na Francaigh  príomhchathair Chamarún de Yaoundé sa bhliain 1922.

D'fhan Douala ní ba thábhachtaí go dtí 1957, ach chuaigh Yaoundé chun tosaí ar Douala as sin amach mar gheall ar fhadhbanna eacnamaíochta (géarchéim an chócó) agus ar mhíshuaimhneas polaitiúil faoin gcósta.

### Neamhspleáchas
Bunaíodh Poblacht Chamarún sa bhliain 1960, nuair a bhain an chuid Fhrancach neamhspleáchas amach di féin. 

Bunaíodh Poblacht Chónaidhme Chamarún an bhliain dár gcionn, 1961, nuair a tháinig an chuid dheisceartach den British Cameroons isteach. 

## Polaitíocht
Sa bhliain 2015, bhí na scórtha fuadaithe i ruathair i gCamarún ag an ngrúpa Ioslamach as an Nigéir, Boko Haram. Leanaí den chuid is mó a fuadaíodh san ionsaí trasteorann. 9Tá Camarún agus an Nigéir ag síneadh lena chéile). 

I gCamarún inniu, tá na réigiúin ina labhraítear an Béarla ag iarraidh neamhspleáchas a bhaint amach ón gcuid eile den tír, ina labhraítear an Fhraincis.  
[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Yaound%C3%A9%20Cath%C3%A9drale.jpg|clé|mion|[Ardeaglais, Yaoundé]]

## Geilleagar
Tá earraí ann ar nós chaife, chócó, chopra, siúcra cána, agus rubar.

## Tagairtí

Catagóir:Camarún
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
An Ailgéir

Is tír sa Mhagraib í **an Ailgéir** ( *al-Jazā'ir*, Araibis na hAilgéire:  *al-dzāyīr*; ). **Daon-Phoblacht Dhaonlathach na hAilgéire** an t-ainm oifigiúil. 

## Tíreolaíocht
Tá an tír suite ar chósta na Meánmhara ag teorantacht leis an dTúinéis ar an taobh thoir thuaidh, leis an Libia ar an taobh thoir, le Maracó ar an taobh thiar, leis an Nigéir ar an taobh thoir theas, agus ar an taobh thiar theas leis an Sahára Iartharach, an Máratáin agus Mailí. 

Le hachar 2,381,741 ciliméadar cearnach, is í an Ailgéir an deichiú tír is mó sa domhain agus an tír is mó san Afraic.

Is iad na Beirbeirigh pobal dúchasach na tíre.

## Stair
Is iomaí impireacht agus ríora a raibh páirt acu i stair na hAilgéire: na Núimideánaigh, na Féinícigh, na Cartagaigh, na Rómhánaigh, na Vandail, na Biosántaigh, na hUmayyadaigh, na hAbasaigh, na hIdreasaigh, na hAghlabaigh, na Rustamaigh, na Fataimítigh, na Sirígh, na Hammadaigh, na hAlmoraibhítigh, na hAlmohadaigh, na Spáinnigh, na hOtamánaigh agus na Francaigh

Ba choilíneacht Fhrancach í ón mbliain 1830 go dtí an bhliain 1962 nuair a fuair sí a neamhspleáchas tar éis Chogadh Saoirse na hAilgéire, comhrac fuascailte a mhair ocht mbliana agus a thiontaigh ina chogadh cathartha roimh a chríoch.

## Féach freisin
* Cogadh Saoirse na hAilgéire

## Tagairtí


Ailgéir
Catagóir:Náisiúin G-15
Catagóir:An Mhagraib
Catagóir:Afraic Thuaidh
An Chéinia

Is tír san Afraic í **an Chéinia**. Is í Nairobi an phríomhchathair. Iar-choilíneacht de chuid na Breataine is ea í. 

## Muintir na Céinia
Tá tuairim is 40 milliún duine ina gcónaí sa Chéinia. Tá idir Bhéarla agus Kiswahili ag a bhformhór. Ná grúpaí eitneacha is mó ná: Kikuyu 22%, Luhya 14%, Luo 13%, Kalenjin 12%, Kamba 11%, Kisii 6%, Meru 6%, Afracaigh eile 15%, Áisigh/Eorpaigh/Arabaigh 1%. Is í an Chríostaíocht an príomhchreideamh (Protastúnaigh 45%, Caitlicigh 33%), ach is iomaí creideamh eile atá ann.

## Na cathracha is mó
Nairobi, Mombasa, Kisumu, Nakuru agus Eldoret. Is í Nairobi an chathair is mó, agus tá breis is trí mhilliún duine ina gcónaí ann.

## Stair
### Éirí Amach na Mau Mau
An faltanas a bhí ag muintir na Céinia in aghaidh na Sasanach le fada an lá, toisc an dóigh ar roinneadh na tailte sa tír sin. Tháinig na fadhbanna seo chun solais sa bhliain 1951, agus *Aontas Afracach na Céinia* ag éileamh tuilleadh ionadaíochta do na bundúchasaigh i rialú agus i riarachán na tíre, chomh maith le athroinnt na talún. 

Nuair a diúltaíodh do na héilimh seo, fuair lucht an antoisceachais seilbh ar an ngluaiseacht, agus chuaigh muintir na Céinia chun cearmansaíochta ar na Sasanaigh. 

B'é sin Éirí Amach Mau Mau, mar a thugtar air in annálacha na staire. Ar an 17 Lúnasa 1952, cuireadh staid éigeandála i bhfeidhm ar an tír, agus tuilleadh fórsaí armtha ag teacht le heitleáin ón mBreatain Mhór in aghaidh an lae leis an éirí amach a chloí. Chuaigh na cúrsaí an oiread sin chun géaradais is go bhféadfá a rá go raibh an Chéinia ar bharr lasrach le cogadh cathartha.

Sa bhliain 1953, rinne na ceannaircí ródach mór ar dhílseoirí ar de threibh Kikuyu iad. Chuir an t-ár seo - sléacht Lari, mar a thugtar air - malairt chuma ar fad ar pholaitíocht an éirí amach, agus fuair na Sasanaigh ar ais cuid den dea-chlú a bhí caillte acu i rith an chogaidh. Ar an 8 Aibreán 1953, gearradh téarma príosúnachta seacht mbliana le daorobair ar Jomo Kenyatta, as an mbaint a bhí aige le gluaiseacht Mau Mau.

B'é an cineál straitéis a bhí ag Churchill ná an lámh láidir mhíleata a imirt gan trócaire ar na ceannaircí agus na héilimh a shásamh a bhí ag na hAfraicigh a chur chun tosaigh ar dtús, go dtí an diúltú a fuair siad ó rialtas Attlee. 
mion|Éirí Amach na Mau Mau; ''King's African Rifles'' faoin tuath
Cheap Winston Churchill an Ginearál Sior George Erskine leis an éirí amach a chur faoi chois i Nairobi, rud a rinne sé leis an oibríocht ar ar tugadh *An Inneoin*, sa bhliain 1954. Ina dhiaidh sin, chuathas i dtuilleamaí an Chasúir (oibríocht mhíleata eile) le deireadh a chur leis an gceannairc faoin tuath. D'ordaigh Churchill comhchainteanna síochána a chur ar bun le muintir na Céinia, ach theip ar na cainteanna seo agus eisean ina phríomh-aire go fóill.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:An Chéinia
Catagóir:Náisiúin G-15
C
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Gána

Tír san Afraic is ea **Poblacht Ghána**. Tá Gána suite ar chósta thiar na hAfraice, idir Tóga, an Cósta Eabhair agus Buircíne Fasó. Bhíodh sí mar choilíneacht de chuid na Portaingéile, na hÍsiltíre agus na Ríochta Aontaithe go dtí gur bhain sí neamhspleáchas amach i 1957 – an chéad tír Afracach a rinne a leithéid.

## Tíreolaíocht
Tá teorainneacha ag Gána 
* leis an gCósta Eabhair ar an taobh thiar, 
* le Buircíne Fasó ar an taobh thuaidh, 
* le Tóga ar an taobh thoir agus 
* le Murascaill na Guine ar an taobh theas. 

## Daonra
Accra an phríomhchathair agus an chathair is mó. I 2005 bhí 21,029,000 duine ina gcónaí sa tír.

## Stair
Roimh ré an choilíneachais, bhí an-chuid ríochtaí ársa ann - mar shampla, ríocht Ashanti i lár na tíre, agus na stáit Fante éagsúla le taobh na mara agus i lár na tíre. 

D'fhás trádáil leis an Eoraip mar gheall ar an teagmháil le taiscéalaithe ón bPortaingéil sa 15ú céad.

Bhunaigh Sasana coilíneacht chorónach darbh ainm an Cósta Óir sa réigiún sa bhliain 1874.

Bhí sé ar an gcéad tír fho-Shahárach riamh le neamhspleáchas ón riail choilíneach a bhaint amach. Agus a shroicheadh neamhspleáchas ón Ríocht Aontaithe i 1957, roghnaíodh an t-ainm Gána mar ainm don náisiún, chun caidreamh a dhéanamh le hImpireacht Ghána a bhíodh i bhfeidhm in iarthar na hAfraice fadó.

Ceiliúradh 50 bliana de shaoirse ar an 6 Márta 2007.

## Polaitíocht
Tá daonlathas sa tír; tá cúrsaí sách socair ansin, go háirithe i gcomparáid leis na tíortha thart timpeall uirthi.

## Aintiún
Íomhá:National_Anthem_of_Ghana.ogg

## Geilleagar
clé|mion|Daonra
I gcomparáid le tíortha eile san Afraic, níl Gána chomh bocht sin. Mar shampla, níl an galar SEIF chomh forleathan is atá sé i dtíortha eile (2% den daonra atá buailte aige sa bhliain 2003). 

## Tagairtí

Catagóir:Gána
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
An Ghabúin

Is tír san Afraic í **an Ghabúin**. Is í Libreville an phríomhchathair. Is iarchoilíneacht Fhrancach í. Tá sí ag críochantacht leis an nGuine Mheánchiorclach, le Camarún agus le Poblacht an Chongó ("Congó-Brazzaville"). Bhain an tír amach a neamhspleáchas ón bhFrainc ar an 17 Lúnasa 1960, ach ní raibh ach beirt Uachtarán ag rialú na tíre ó sin i leith. 

Go luath sna 1990idí, tugadh isteach bunreacht nua, agus thosaigh an daonlathas á fhorbairt sa Ghabúin. Inniu, áirítear ar ceann de na tíortha is rathúla í ar fud na hAfraice, ós rud é go bhfuil daonra réasúnta beag ann, agus an tír saibhir in acmhainní nádúrtha.

Is í an Chríostaíocht - an Caitliceachas ach go háirithe - an reiligiún is tábhachtaí sa Ghabúin, ach tá cuid mhaith Moslamaigh ann freisin, agus cleachtann cuid mhór de na Gabúnaigh anamachas chomh maith - is é sin, tugann siad adhradh do spioraid an dúlra. 

Is í an Fhraincis an teanga oifigiúil, agus is féidir glacadh leis go bhfuil ceathrar as gach cúigear de mhuintir na Gabúine in ann ciall a bhaint as an teanga. Timpeall ar Libreville, is iomaí duine a labhraíonn Fraincis fiú ó dhúchas. Na teangacha eile a labhraítear sa Ghabúin, is teangacha Bantúcha iad a bhformhór. Is í an teanga Fang an ceann is tábhachtaí acu, agus í gaolmhar leis na teangacha Bulu agus Ewondo a labhraítear i ndeisceart Chamarúin.

Tháinig ainm na tíre as 'gabão' na Portaingéilise, focal a chiallaíonn cineál seaicéid nó cóta mhairnéalaigh a chaith cuid de na chéad Eorpaigh a chuaigh go dtí an tír úd. 

## Tagairtí

Catagóir:An Ghabúin
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
An Ghuine

Is tír san Afraic í **an Ghuine**. Is í Conacraí (Conakry) an phríomhchathair. Is iarchoilíneacht Fhrancach í.

## gailearaí

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos

## Tagairtí

Catagóir:An Ghuine
G
An Ghuine Mheánchriosach

Is tír san Afraic í **an Ghuine Mheánchiorclach** nó **an Ghuine Mheánchriosach**. Is í Malabo an phríomhchathair. Is iarchoilíneacht de chuid na Spáinne í. Bhain an tír a neamhspleáchas amach ar 12 Deireadh Fómhair na bliana 1968.

Tá an chuid is mó den tír suite ar chósta thiar na hAfraice, idir Camarún agus an Ghabúin. Rio Muni a thugtar ar an chuid mór-roinneach seo. Oileáin san Atlantach an chuid eile den Ghuine Mheánchiorclach, Annobón agus Bioko (Fernando Po sa tseanam) go háirithe. Is ar an oileán Bioko atá an phríomhchathair suite.

Tá an Ghuine Mheánchiorclach ar cheann de na tíortha is measa ó thaobh chearta an duine de. Ón bhliain 1968 go dtí 1979 bhí deachtóireacht bhrúidiúil i réim faoin uachtarán Francisco Macías Nguema. Duine as triúr, fuair sé bás nó theith ón tír. Chuir coup d'état fuilteach deireadh lena a réimeas úd ar 3 Lúnasa 1979; tháinig Teodoro Obiang chun cumhachta agus cuireadh Nguema chun báis as a chuid coireanna. Cé gur laghdaigh na mí- agus drochusáidi ba mheasa bíonn staid na gcearta daonna go dona ansin i gcónaí. 

Is é an Ghuine Mheánchiorclach an náisiún is saibhre san Afraic o thaobh olltáirgeacht intíre (OTI) per capita ach is i lámha mionlaigh atá an saibhreas céanna. Is iad cócó agus artola na táirgí is tábhachtaí sa Ghuine Mheánchiorclach. Maireann an chuid is mó de na daoine as an talmhaíocht nó as an iascaireacht. 
mion|clé|320px|Malabó ón aer

## Tagairtí

Catagóir:An Ghuine Mheánchriosach
G
Guine Bissau

Is tír san Afraic í **Guine-Bissau**. Is í Bissau an phríomhchathair. Is iarchoilíneacht de chuid na Portaingéile í, agus is í an Phortaingéilis a teanga oifigiúil.
[mion|250 px|clé|[Carnabhal sa phríomhbhaile]] 

## Tagairtí

Catagóir:Guine Bhissau
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Leosóta

Is tír bheag san Afraic í **Leosóta**. Is í Maseru an phríomhchathair. Tá an tír timpeallaithe ag an Afraic Theas. Is iarchoilíneacht de chuid na Breataine í.

## Tagairtí

Catagóir:Leosóta
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
An Eiritré

Is tír san Afraic í **an Eiritré**. Is í Asmara an phríomhchathair. Cuid den Aetóip a bhí ann ar dtús, sular bhain sí amach a neamhspleáchas. Is í an Tigrinis an teanga náisiúnta, agus í gaolmhar leis an Amairis, a labhraítear san Aetóip. Go praiticiúil, áfach, baintear úsáid as an mBéarla agus as an Araibis chomh maith leis an Tigrinis. 

## Tagairtí

Catagóir:An Eiritré
E
Catagóir:Corn na hAfraice
Djibouti

Is tír san Afraic í **Poblacht Djibouti**, nó **Djibouti** de ghnáth. Is í cathair Djibouti príomhchathair na tíre. Tá sí ag críochantacht leis an Eiritré, An Aetóip, agus an tSomáil. Is iarchoilíneacht Fhrancach í. 

Bhain Poblacht Djibouti amach a neamhspleáchas ón bhFrainc ar an 27 Meitheamh 1977. Roimhe sin, thugtaí Somálalann na Fraince, agus ina dhiaidh sin Críocha na n*Afar* agus na n*Issa* ar an gcoilíneacht. Bhunaigh na Francaigh an choilíneacht anseo sa chéad leath den naoú haois déag, ach bhí an t-ainm sin *Djibouti* ann roimhe sin féin. Bhí ceangal dlúth trádála ag muintir Djibouti le Leithinis na hAraibe le fada, agus b'iad an chéad dream san Afraic a ghlac le hIoslam. Moslamaigh iad 94 % de mhuintir na tíre, agus is Críostaithe iad an chuid is mó den fhuíoll. 

Is iad an Fhraincis agus an Araibis teangacha oifigiúla Djibouti, ach is iad na h*Issa* agus na h*Afar* an dá ghrúpa eitneacha is mó. Treibh Shomálach iad na h*Issa*, agus an tSomáilis á labhairt acu ó dhúchas. Maidir leis na h*Afar*, tá teanga dá gcuid féin acu. Teanga Chúisiteach í an teanga *Afar*, ach níl sí intuigthe ag lucht labhartha na Somáilise. 

## Tagairtí

Catagóir:Djibouti
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Corn na hAfraice
Maracó

Is tír san Afraic Thuaidh é **Maracó**, nó **Ríocht Mharacó** go hoifigiúil, (as Araibis: المملكة المغربية al-Mamlakah al-Maġribiyya, nó: المغرب al-Maġrib) le thart ar 32 milliún duine ina gcónaí ina 447,000 km². Is é Rabat an phríomhchathair, ach is é Casablanca an chathair is mó. Clúdaítear an cósta thiar leis an Aigéan Atlantach, agus an cósta thuaidh leis an Meánmhuir. Tá teorainn aige leis An Ailgéir, An Spáinn agus An Sahára Thiar ó dheas. Is iarchoilíneacht Fhrancach í.

## Tagairtí

Catagóir:Maracó
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:An Mhagraib
Catagóir:Afraic Thuaidh