Cernunnos

Dia na nGallach ba ea **Cernunnos** (an Té Adharcach) a d'adhrtaí chuig deireadh ré na Rómhánach.  Tá níos mó ná 50 eiseamláir dá íomhá aimsithe ón ré seo, go formhór ó thaobh iarthuaisceart na Gaille, agus i measc na gCeiltibéarach fosta.  Léitear Cernunnos le beanna, ina shuí agus a chosa trasna ar a chéile.  Tá sé gaolta le pící, nathracha adharca, cúnna, tairbh agus francaigh.  De ghnáth, feictear é agus torc ina láimh aige, nó á chaitheamh.

De thoradh easpa litríochta caomhnaithe, níl tada ar eolas againn maidir leis an dia seo ó fhoinsí dá leithéid.  Faightear léirmhínithe dá ról i gcultúr na nGallach mar dhia na n-ainmhithe, an nádúir nó na torthúlachta, nó fiú dia an taistil, na tráchtála nó na dé-treoíochta.

## Sanasaíocht

Faightear an t-ainm, *[C]ernunnos* ar Ghallán na mBádóirí, séadchomhartha Gaill-Rómhánach  a théann siar go dtí an chéad aois

Athchruthaítear a ainm as  Prótai-Ceiltis mar **Carno-on-os*.  Is saintréith an iarmhír *-on-* i ndia-ainmneacha, amhail is Maponos, Epona, Matronae, agus Sirona.  De réir
Maier (2010), is doiléir é sanasaíocht *Cernunnos*, ach is amhlaidh go bhfuil sé fréamhaithe ón bhfocal Ceiltise do  "beann" nó "adharc".

Tá fianaise eile ann a thacaíonn an smaoineamh seo.  Tá an focal Gaillis **carnon* "corn" gaolmhar le Laidin *cornu* agus Gearmáinic **hurnaz*,  sa deireadh ón bPrótai-Ind-Eorpais **ḱerh₂-|*k̑r̥no-*.  Feictear an fhréamh-mhír **karn-* as Gaillis agus Galátais araon.  Tugann Hesychius d'Alexandria "corn Gallach" mar ghluais ar an focal Galátaise  *karnon* (κάρνον), 'sé sin, an corn míleata Ceilteach luaite mar carnyx (κάρνυξ) ag Eustathius de Thessalonica, a  thugann faoi dheara clog ainmhí-chruthach an ghléis.  Feictear an fhréamh fosta i n-ainmneacha treibheanna Ceilteacha, go suntasach mór le rá ina measc Carnutes, agus i roinnt ainmneacha pearsanta faighte i n-inscríbhinní eile, amhail is *Carnarus, Carnatus, Carneolus, Carnius* agus *Carnicus*

Cuireadh an t-ainm i gcomparáid le buafhocal diaga *Carnonos* faighte i n-inscríbhinn Cheilteach scríofa as aibítir Ghréigis ag Montagnac, Hérault mar καρνονου, *karnonou*, sa tuiseal tabharthach.

## Conall Cearnach
Rinneadh iarrachtaí an fhréamh *cern* a fheiceáil san ainm  Conall Cearnach, deartháir altrama an laoich Ghaelaigh, Cú Chulainn.  Sa léirmhíniú seo, b'ionann Conall agus Cernunnos ársa, le bríonna tugtha dá bhua-ainm amhail is — "cearnógach; buach; le fás suntasach".

Tá fianaise níos fearr ann a nascann Conall Cearnach le Cernunnos.  Sa scéal na Rúraíochta den 8ú haois, *[[Táin Bó Fraích]]*, is laoch é Conall a thugann cabhair don phríomhphearsa Fraoch chun a bhean chéile agus a mhac a tharrtháil, agus a cuid bó a fháil ar ais, tar éis dóibh foghlaithe iad a fhuadach.  Tá dún na bhfoghlaithe faoi chosaint nathrach móire.  Críochnaíonn an scéal le deireadh amhrasach díomách.  Níor ionsaíonn an nathair Conall, ach a mhalairt, darts sí go coim Chonaill agus girdles é mar chrios.  Ní maraíonn  Conall an nathair, agus ansin creachann sé an dún dá thaisce seod.

Dá mb'ionann é sa Ghaill agus Dis Pater na Rómhánach, mar a mholtar, ba chosantóir ar thaisce an Alltair.  I Míolseanchais na meánaoise, ceanglaíodh taiscí fothalún leis an nathair.  Feictear an tréith seo ar dealbh cloiche ar thobar i Sommerécourt, Haute-Marne, France, agus ar deilbhín cré-umha ó Autun. ar a bhfuil léirithe ann Cernunnos le dhá nathair reithe-cheannach thart timpeall a choime aige.

Cernunnos' connections to the deity Mars serve to underline Conall's role as hero-warrior in the tale.  Déantar soiléir deireadh díomách an scéil nuair a chuirtear Conall i gcomparáid Cernunnos, dia beannach, gaiscíoch, nó sinsear, agus an nathair in a cónaí faoin dtalamh, a théann timpeall an té chosnaíonn sí.  Caomhnaítear an smaoineamh pain-Cheilteach seo universal Celtic mar scáth a bhunúis ársa tar éis chríostú na hÉireann ar feadh na gcéadta.

## Tagairtí an lae inniu
Tá Cernunnos le feiceáil sa scéinséir teilifíse Francach-Beilgeach *[[Ball Dubh (sraith TF)|Zone Blanche]] ([[:en:Black Spot (TV series)|en]])*  Cosnaíonn sé an fhoraois ar dhaoine, bailíonn taisce, agus athbheonn carachtair mharbha.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht