open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baile an Mhóta (Baile Átha Cliath)

Áit i ndeisceart Bhaile Átha Cliath is ea **Baile an Mhóta**. Is ceantar tionsclaíoch é don chuid is mó, cé go bhfuil roinnt eastáit tithíochta sa cheantar chomh maith. Ar na comhlachtaí móra a bhfuil ionad acu i mBaile an Mhóta tá TV3, Smurfit, DHL, Johnson Brothers agus Exel.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Steve Coppell

Is bainisteoir sacair é Steve Coppell (r. ar an 9 Iúil 1955). Tá sé ina bhainisteoir ar Chathair Bhriostó. D'imir sé le Manchester United idir na blianta 1975 - 1983, agus ansin le Tranmere Rovers ón bhliain 1973 go dtí 1975. Roimhe sin, bhí sé ina bhainisteoir ar Crystal Palace ón bhliain 1984 - 1993 agus ar [Reading F.C.|Reading]] n bhliain 2003 go 2009

## Tagairtí

Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
The Three Caballeros

Scannán de chuid Disney ón bhliain 1944 is ea **The Three Caballeros**. Ghlac Clarence Nash, José Oliveira, agus Joaquin Garay páirt ann.

## Carachtair
* Clarence Nash - Donald Duck
* José Oliviera - José Carioca
* Joaquin Garay - Panchito Pistoles
* Aurora Miranda 
* Carmen Molina 
* Dora Luz 
* Sterling Holloway - Tráchtaire (*The Cold-Blooded Penguin*)
* Frank Graham - Tráchtaire
* Fred Shields - Tráchtaire
* Nestor Amarale
* Almirante
* Trío Calaveras
* Trío Ascencio del Río
* Padua Hills Players 
* Carlos Ramírez - *Mexico*

## Féach Freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Naisc sheachtracha
* The Three Caballeros ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1944
Catagóir:Scannáin beochana 1944
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Yle

Is é **Yleisradio** (**Yle**), nó **Rundradion** as Sualainnis, craoltóir stáit náisiúnta na Fionlainne. Bunaíodh é i 1926, agus tá ceanncheathrú i Heilsincí aige.

## Stáisiúin
### Teilifís
* Yle TV1 (HD)
* Yle TV2 (HD)
* Yle Fem (HD)
* Yle Teema (HD)
* TV Finland

### Raidió
* Yle Radio 1
* YleX
* Yle Radio Suomi
* Yle X3M
* Yle Radio Vega
* Yle Sámi Radio
* Yle Puhe
* Yle Klassinen
* Yle Mondo

## Naisc sheachtracha
* Yle - Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:An Fhionlainn
Catagóir:Teilifís
Catagóir:Raidió
Gareth Bale

Is imreoir sacair é Gareth Bale. Imríonn sé faoi láthair le Real Madrid. D'imir sé le Southampton F.C. agus Tottenham Hotspur roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí Príomhroinn Shasana
Catagóir:Imreoirí sacair na Breataine Bige
An tSean-Éigipt

Is iad na pirimidí na siombalaí is so-aitheantaí don sibhialtacht ársa na hÉigipte. Is seansibhialtacht í **an tSean-Éigipt** a bhí suite in oirthuaisceart na hAfraice sa réigiún timpeall na Níle ina bhfuil an Éigipt nua-aimseartha ina seasamh sa lá atá inniu ann. 

Deirtear gur cuireadh tús leis an tsibhialtacht timpeall na bliana 3150 RC leis an aontú polaitiúil idir an Éigipt Uachtarach agus an Éigipt Íochtarach faoi cheannas an chéid Fharó (tá fianaise ón snoíodóireachtaí na carraigeacha ar na lochtáin na Níl), agus lean sí ar aghaidh ag forbairt le linn na trí mhílaois ina dhiaidh sin. 

Roinntear stair na sibhialtachta ina tréimhsí seasmhacha, ar a tugtar *Ríochtaí*, agus na tréimhsí neamh-sheasmhacha eatarthu ar a tugtar *Tréimhsí Idirmheánacha*. Tar éis na ríochta deireanach, an Ríocht Nua a tugtar air, thug an tsibhialtacht aghaidh ar ré ina raibh meath mall ag tarlú, le hionraí rialta ó stáit eile ón réigiún máguaird. Críochnaíodh riail na bhFarónna go hoifigiúil sa bhliain 31 RC nuair a ghlac Impireacht na Róimhe, an tsárchumhacht nua, seilbh ar an réigiún, agus rinneadh cúige Rómhánach di.

Rud amháin a chuir go mór le fás na Sean-Éigipte ná an méid sochair a bhain siad amach as na dálaí a bhí ar fáil i ngleann abhann na Níle. Le huisciú an ghleanna, bhí siad ábalta táirgí barrachais a chruthú, rud a spreag forbairt sóisialta agus cultúrtha. Le hacmhainní breise, rinne na húdaráis urraíocht ar saothrú mianraí an ghleann, luathfhorbairt ar chóras scríbhneoireachta, tionscadail tógála agus talmhaíochta, trádáil leis an réigiún máguaird, agus arm a bhí in ann an tír a chosaint ó namhaid agus ceannas na sibhialtachta a dhearbhú. Na daoine a spreag agus a eagraigh na gníomhaíochtaí seo ná na scoth-scríobhaithe, na ceannairí, agus na riarthóirí a bhí go léir faoi smacht an Fharó, an ceannaire diaga a chinntigh comhoibriú agus aontacht na nÉigipteach le córais reiligiúnacha ilchasta.

## Féach freisin

* An Éigipt
* An Éigiptis
* Leac Rosetta
* Tútancáman
* Na pirimidí
* Éigipteolaíocht
* AiItireacht na hÉigipte
* Ealaín na hÉigipte

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí


*
Eigipt
Società Sportiva Lazio

Is club peile Iodálach é **Società Sportiva Lazio**, agus tugtar *SS Lazio* nó *Lazio* air de ghnáth. Imríonn an club i Serie A, agus is é Edoardo Reja an traenálaí. 

Bunaíodh an club ar 9 Eanáir 1900. Bán agus gorm dathanna an chlub, agus roghnaíodh iad le homós do Chluichí Oilimpeacha na Gréíge.

## Liosta trófaí
### Náisiúnta
* **[[Íomhá:Scudetto.svg|18px]] [[Serie A|Craobh Iodálacha]]: 2**
:1973/74, 1999/00
* **[[Íomhá:Coccarda Coppa Italia.svg|19px]] [[Coppa Italia]]: 6**
:1958, 1997/98, 1999/00, 2003/04, 2008/09, 2012/13
* **[[Íomhá:Supercoppaitaliana.png|20px]]Supercoppa italiana: 3**
:1998, 2000, 2009

### Idirnáisiúnta
* ** Corn na gcorn: 1**
:1998/99
* **Supercorn UEFA: 1**
:1999
* **Corn na hAlpa: 1**
:1971

## Liosta imreoirí 2010-2011

## Imreoirí móra

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub

Lazio
Catagóir:An Róimh
Amaral

Is banna rac-cheoil é **Amaral**. Is as Zaragoza, Spáinn dóibh.

## Tús na grúpa
Foirmíodh an grúpa i 1997. Is iad Eva Amaral (ceoiltóir) agus Juan Aguirre (giotáraí). Bhí Amaral sa ghrúpa "Bandera blanca" (bratach bán) agus Aguirre sa ghrúpa "Días de vino y rosas" (laethanta fíonta agus rósanna). Nuair a bhí siad ag scríobh amhrán amháin le chéile, chinn siad grúpa féin a foirmigh.

## Dioscliosta
* Amaral (1998)
** Rosita - Róisín
** Tardes - Tráthnónta
** No sé qué hacer con mi vida - Níl fhios agam cad a dhéan le mo shaol
** Un día más - Lá eile
** Voy a acabar contigo - Críochnóidh mé leat
* Una pequeña parte del mundo (2000) - Cuid beag an domhain
* Estrella de mar (2002) - Crosóg mhara
* Pájaros en la cabeza (2005) - Éin sa cheann
* Gato negro-dragón rojo (2008) - Cat dubh-dragan dearg

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1992
Áine Kendal

Ba í **Áine Kendal** (1484–26 Iúil 1506 i Buda i mBúdaipeist sa Ungáir) cuntaois Kendal agus banríon na hUngáire agus na Boihéime. Ba í bean rí Ladislas II Jogaila ó 1502 go dtí 1506 í.

## Saol

Phós sí an rí Ladislas II Jogaila i Székesfehérvár (i Laidin Alba Regalis), san Ungáir ar 29 Meán Fómhair 1502 agus corónaíodh í ina banríon i Székesfehérvár ar lá céanna freisin. Rugadh mac di nuair a bhásaigh sí sa bhliain 1506.

## Teaghlach

### Naisc le hArd-Ríthe na hÉireann
Is de sliocht an Ard-Rí Bhriain Bhórumha na hÉireann agus Dhiarmada Mac Murchadha, rí Laighean tríd an chlann de la Pole.

## Pósadh agus Clann
Phós Áine Kendal Ladislas II Jogaila (1456–1516), Rí na hUngáire agus na Boihéime sa bhliain 1502. Bhí dhá chlainn acu seo a leanas: 

* Áine Jogaila (1503–1547), banphrionsa (1503), ansin banríon (1526) na hUngáire agus na Boihéime, ab í bhean Fherdinand I na hOstaire Ard-diúc; Rí na hUngáire agus na Boihéime; Impire Naofa Rómhánach í (1521).
* Laoiseach II Jogaila (1506–1526), Rí na hUngáire agus na Boihéime a phós Máire na hOstaire sa bhliain 1521.
**János Wass; mac neamhdhlisteanach de chuid Angelitha Wass, bean choimhdeachta na bhanríona Áine Kendal.

## Tagairtí

## Leabhair
*  Anthony, Raoul: *Identification et Étude des Ossements des Rois de Navarre inhumés dans la Cathédrale de Lescar*, Paris, Masson, 1931 
*  Byrne, Francis John: *Irish Kings and High-Kings*, London: Batsford, 1973 ISBN 0-7134-5882-8

## Naisc sheachtracha
*  Seigneurs de Grailly Généalogie
*  Foix-Grailly Généalogie 
*  Foundation for Medieval Genealogy/Foix Genealogy
*  Euweb/Foix Genealogy 
*  Foundation for Medieval Genealogy/Hungary, Kings Genealogy
*  Foundation for Medieval Genealogy/Ireland Kings & High Kings Genealogy
*  Foundation for Medieval Genealogy/De La Pole Genealogy

Catagóir:Daoine a rugadh i 1484
Catagóir:Básanna i 1506
Catagóir:Banríonacha na hUngáire
Catagóir:Banríonacha na Boihéime
Catagóir:Banríonacha na Cróite
catagóir:Rítheaghlach de Foix
catagóir:Rítheaghlach Jogaila
Catagóir:Daoine Francacha
Catagóir:Stair Navarre
Konstantin Chernenko

Bhí **Konstantin Ustinovich Chernenko** (, *Konstantin Ustinovič Černenko*) (24 Meán Fómhair, 1911 – 10 Márta, 1985) ina Ard-Rúnaí ar Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh ar feadh bliain amháin, idir 13 Feabhra 1984 agus 10 Márta 1985. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna i 1985
Catagóir:Aindiachaithe Rúiseacha
Catagóir:Boilséivigh
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Ceannairí Cumannacha‎
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Fir
Catagóir:Impireacht na Rúise
Catagóir:Laochra
Catagóir:Polaiteoirí na Rúise
Eachroim

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Eachroim** air:
* Eachroim, Contae an Chabháin: baile fearainn i gContae an Chabháin
* Eachroim, Contae an Chláir (An Tulach Uachtarach): baile fearainn i gContae an Chláir
* Eachroim, Contae an Chláir (Inse Uí Chuinn): baile fearainn i gContae an Chláir
* Eachroim, Contae Chiarraí: baile fearainn i gContae Chiarraí
* Eachroim, Contae Chill Dara: baile fearainn i gContae Chill Dara
* Eachroim, Contae Chill Mhantáin: baile agus toghroinn i gContae Chill Mhantáin
* Eachroim, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí
* Eachroim, Contae Liatroma (Cill Fhearga): baile fearainn i gContae Liatroma
* Eachroim, Contae Liatroma (Droim Oiríolaigh): baile fearainn i gContae Liatroma
* Eachroim, Contae Liatroma (Liatroim): baile fearainn i gContae Liatroma
* Eachroim, Contae na Gaillimhe: ionad daonra, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae na Gaillimhe
* Eachroim, Contae Ros Comáin: baile fearainn agus paróiste dlí i gContae Ros Comáin
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
David Moran

Peileadóir is ea **David Moran** a rugadh ar 29 Meitheamh 1988. As Contae Chiarraí dó. Imríonn sé le Contae Chiarraí. Mac leis an iarpheileadóir mór le rá Ogie Moran atá ann. D'imir sé le foireann mionúir Chiarraí i gcluiche ceannais na hÉireann sa bhliain 2006, agus tá sé ina bhall de foireann faoi-21 i láthair na huaire. Tugadh áit sa scuaid sinsir dó don tSraith Náisiúnta sa bhliain 2008, agus ghlac sé páirt sna cluichí in aghaidh Dhún na nGall, Thír Eoghain agus Dhoire. Bhuaigh sé Craobh na hÉireann leis an bhfoireann faoi-21 sa bhliain 2008 chomh maith.

Choimeád Moran a áit i scuaid Chiarraí don tSraith arís sa bhliain 2009.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine beo
Ross McConnell

Peileadóir is ea **Ross McConnell**. As Baile Átha Cliath dó. Imríonn sé le foireann a chontae. Is cosantóir é. 

Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
An Giall

[mion|An Giall, SNG Drama i [Liúibleána|Ljubljana]]
Dráma Gaeilge is ea **An Giall**, a scríobh an scríbhneoir clúiteach Éireannach, Breandán Ó Beacháin. 

## Scríobh an dráma

Scríobh an Beachánach an dráma seo le spreagadh agus tacaíocht ó Ghael Linn, go háirithe ó fhear darbh ainm Riobard Mac Góráin. Bhíodh Mac Góráin ina eagarthóir ar Comhar agus d'fhoilsigh sé cuid mhaith de shaothar Gaeilge an Bheachánaigh san iris lena linn, chomh maith le bheith ina dhlúthchara óil leis. 

Bhí an dráma le bheith réitithe do shéasúir drámaíochta an fhómhair i 1957, ach ní raibh ag éirí leis an mBeachánach bailchríoch a chur ar an script. Cuireadh go dtí an Spáinn é le deontas ó Ghael Linn chun saoire a chaitheamh agus an dráma a chríochnú. Chríochnaigh sé gníomh eile thall, ach bhí an chuid dheireanach fós le scríobh aige fiú nuair a bhí na cleachtaí foirmiúla á dtosú. Ach d'éirigh leis an snas deiridh a chur air in am don chéad léiriú.

## An chéad léiriú

Cuireadh an dráma ar stáitse an chéad uair ar 16 Meitheamh 1958, nó Lá Bloom, in Amharclann an Damer. Ba é Proinsias Mac Diarmada a bhí mar léiritheoir agus Eibhlín Ní Chathail Riabhaigh mar léiritheoir cúnta aige. B'aisteach an tús é don dráma, nuair a chuaigh clár leictreachais na hamharclainne trí thine ar an gcéad oíche oscailte, mar nach raibh sé in ann do shoilsiú trom amharclainne. Is ar éigean gur leanadh leis an seó mar gheall ar an eachtra seo. 

Bhí an halla lán go doras gach oíche de thréimhse an chéad léirithe go léir agus b'éigean é a chur ar siúl ar feadh seachtain eile chun an t-éileamh a bhí air a shásamh.

Níor cuireadh an leagan bunaidh seo den dráma ar stáitse arís go dtí 1979, áfach, nuair a cuireadh ar siúl in Amharclann an Damer arís é. Cuireadh ar siúl é an uair sin le tacaíocht ó Bhord na Gaeilge agus ón gComhairle Ealaíon.

## Plota

Gabhann poblachtánaigh saighdiúir Sasanach mar ghiall agus bítear ag bagairt air go gcuirfear chun báis é, mura scaoilfear príosúnach poblachtánach saor i mBéal Feirste.

### Foireann an Dráma

* Pádraig, 60 bliain d'aois, ar leathchos
* Cáit, 38 bliain d'aois
* Treasa, 18 mbliana d'aois
* Monsúr, 70 bliain d'aois
* Leslie, Saighdiúir (An Giall), 18 mbliana d'aois
* An tOifigeach, 26 bliain d'aois
* An tÓglach, 24 bliain d'aois
* An 'Bray Harrier', 55 bliain d'aois
* Beirt Óglach eile - ní labhraíonn siad

## Leagan Béarla

Rinneadh aistriúchán Béarla den dráma chomh maith, a raibh *The Hostage* air agus cuireadh ar ardán i Londain é.

## Léiriú nua don chomóradh caoga bliain

Cuireadh léiriú nua den dráma ar siúl in Amharclann an Damer, chun comóradh caoga bliain a dhéanamh ar an dráma. Aisteoirí Bulfin a chuir ar ardán é, ar 14 agus 15 Meitheamh 2008.

## Tagairtí

## Leabhair

* Behan, Brendan, *Poems and a Play in Irish*, (1981/1986)

* Ní Chinnéide, Máiréad *An Damer: Stair Amharclainne*, (Gael Linn, 2008) leabhar ina bhfuil stair an Damer, grianghraif, agus innéacs iomlán de na léirithe ó thús go dtí 1976.

## Naisc Sheachtracha
* Leathanach Bebo Aisteoirí Bulfin

Catagóir:Drámaí Gaeilge
Cairlinn

Is baile beag i gContae Lú é **Cairlinn** atá suite cois Loch Cairlinn. Tá an baile gar don teorann idir Phoblacht na hÉireann agus Tuaisceart Éireann, 12 míle ó Dhún Dealgan agus 8 mile ón Iúr. Tá timpeall 1,000 daoine ina gcónaí ann.

## Bunú
Thart faoi 800 bliain ó shin thóg Hugh de Lacy Caisleán Rí Sheáin ar carraig straitéiseach. Ina dhiaidh sin chuir daoine fúthu in aice leis an gcaisleán le haghaidh sábháilteacht agus de bharr bunaíodh sráidbhaile Cairlinn.

## Daoine as Cairlinn
* Thomas D'Arcy McGee (1825, Carlingford - 1868, Ottawa), polaiteoir
* Peter Boyle (1876, Cairlinn - 1939, Doncaster) imreoir sacair
* Lorcán Ó Muireadais (1883–1941) sagart agus gníomhaí Gaeilge.
* Daniel Joseph Anthony "Tony" Meehan (1943 – 2005), ceoltóir


íomhá:Carlingford_Town.JPG|Cairlinn
íomhá:Carlingford.jpg|Mainistir Chairlinn
íomhá:Mint Carlingford.jpg|An Mionta
íomhá:Tholsel Carlingford.jpg|An Tólsail
íomhá:Taaffes Castle Carlingford.jpg|Caisleán Taaffe
íomhá:King johns front shadow.jpg|Caisleán Rí Sheáin
íomhá:Sliabh Foy Wood Carlingford.JPG|Coill Sliabh Feidh
íomhá:Carlingford Marina Co Louth Ireland.JPG|Cairlinn Muiríne


## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Lú
Shane Ryan

Peileadóir agus iománaí is ea **Shane Ryan**. As Baile Átha Cliath dó, agus imríonn sé le foireann a chontae agus Naomh Mearnóg. Imríonn sé i lár na páirce le Baile Átha Cliath agus bronnadh All Star air sa bhliain 2008. Bhuaigh sé Craobh Laighean le Baile Átha Cliath sna blianta 2002, 2005, 2006, 2007 agus 2008. Bhuaigh sé Corn Sigerson le DCU freisin (2006).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Colin Moran

Peileadóir is ea **Coilín Ó Móráin** (Béarla: *Colin Moran*). As Baile Átha Cliath dó, d'imir sé le foireann a chontae idir na blianta 1998 agus 2008. Rinneadh captaen na foirne de sa bhliain 2007.

Bhí air éirí as an imirt sa bhliain 2009 agus é ocht mbliana is fiche d'aois. Bhí gortuithe ag cur isteach air le tamall fada, agus níor imir sé cluiche ar bith sa bhliain seo.

Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Declan O'Mahony

Peileadóir is ea **Declan O’Mahony**. As Baile Átha Cliath dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Imríonn sé i lár na páirce.

Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Bernard Brogan Jnr

Is peiladoir gaelach é Bernard Brogan ón club Naomh Oilibhéar Pluincéid ER. D'imir sé leis an fhoireann idircontae Baile Átha Cliath aguir níos mó na 10 mbliana as a cheile. I gCaisleán Cnucha a rugadh é, b'as teaghlach peile é agus bhuaigh a athair agus a bheirt deartháireacha Craobh Pheile na hÉireann ar son Bhaile Átha Cliath. Is buaitoir PWC All Star ceithre huaire é Bernard agus bhuaigh sé PWC peiladoir na bliana i 2010.

## Idircontae
D’imir Bernard ar an stát idirchontae le breis agus deich mbliana le Peileadóirí Átha Cliath. Deireadh lena ghairm mar dhuine de na cailíní Tá CLG maisithe riamh. Tá 13 an Chúige Laighean aige, 4 Sraithchomórtas Náisiúnta agus 7 gCros Cheilteach.

## Idirnáisiúnta
D'imir Bernard ar son na hÉireann don chéad uair ar an 23 Deireadh Fómhair i bPáirc na nGael i Luimneach. Chríochnaigh an chéad teist leis an scór 40 (1-8-10) - 47 (0-14-5) in éadan na hAstráile agus scóráil Brogan (1-1-0).

## Na Brogans
Tá na Brogans ar cheann de na hainmneacha is cáiliúla sa CLG. Bhuaigh athair, Bernard Snr, Craobh na hÉireann leis an foireann peil Bhaile Átha Cliath sna seachtóidí. Bhí a uncail Jim Brogan i gceannas ar Bhaile Átha Cliath ar feadh roinnt blianta freisin. Meastar go bhfuil a dheartháir, Alan, ar cheann de na táirgí is cumasaí i mBaile Átha Cliath riamh. Ag imirt taobh le Bernard, bhuaigh an bheirt 4 Chraobh na hÉireann le chéile agus bhuaigh an bheirt Peileadóir na Bliana PWC as a chéile (2010,2011). D’imir a dheartháir níos óige, Paul, taobh leis an bpéire go hachomair i 2011 freisin nuair a bhuaigh an triúr Craobh Na hÉireann le chéile.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:MJM
Iasan Scorlóg

Peileadóir is ea **Iasan Scorlóg** (Béarla: *Jason Sherlock*). As Baile Átha Cliath dó, agus d'imir sé le foireann a chontae. Is tosaí é. Bhuaigh sé Craobh Peil Sinsearach na hÉireann lena chontae sa bhliain 1995.

Scorlóg, Iasan
Scorlóg, Iasan
Scorlóg, Iasan
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Conal Keaney

Peileadóir Gaelach agus iománaí is ea **Conal "Keano" Keaney** (Gaeilge: Conal Ó Cianaigh, rugadh ar 24 Meán Fómhair 1982). As Baile Átha Cliath dó, agus d'fhrestail sé ar Choláiste Thír An Iúir Duibhe. Imríonn sé le foireann a chontae agus le Baile Buadáin Naomh Éanna (Ballyboden St Enda's). Is tosaí é.

Bhuaigh sé Craobh Peile Faoi 21 na hÉireann agus Craobh Laighean le Baile Átha Cliath i 2003. Bhuaigh sé Craobh Sinsir Peile Laighean le Baile Átha Cliath i 2005, 2006, 2007, 2008 agus i 2009. Bhuaigh Conal Craobh Sinsear Iomána Bhaile Átha Cliath i 2007, 2008 agus i 2009 le Baile Buadáin Naomh Éanna.

Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
John Leonard

Peileadóir is ea **John Leonard**. As Baile Átha Cliath dó, agus d'imir sé le foireann a chontae. Ba lánchúlaí é. 

Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Alex Stepney

Iar-imreoir sacair é **Alexander Cyril Stepney** . Rugadh i Surrey, Sasana, é sa bhliain 1942. D'imir sé mar chúl báire le Manchester United sna seascaidí agus sna seachtóidí.
Gaeltacht Bhóthar Sheoighe

Is Nua-Ghaeltacht i mBéal Feirste, Tuaisceart na hÉireann í **Gaeltacht Bhóthar Seoighe**.

## Féach freisin

* Gaeltacht Bhéal Feirsteach
* Liú Lúnasa

## Foinsí
* Mac Póilin, Aodán (2007) "Nua-Ghaeltacht Phobal Feirste: Ceachtanna le foghlaim?" In: Wilson McLeod (Eag.) *Gàidhealtachdan Ùra; Leasachadh na Gàidhlig agus na Gaeilge sa Bhaile Mhòr.* Dùn Èideann: Oilthighe Dhùn Èideann, tdd. 31-59.

* Maguire, Gabrielle (1991) *Our Own Language, An Irish Initiative.* Clevedon: Multilingual Matters.

* Nig Uidhir, Gabrielle (2006) “The Shaw’s Road urban Gaeltacht: role and impact.” In: Fionntán de Brún (Eag.), *Belfast and the Irish Language.* Baile Átha Cliath: Four Courts Press, tdd.136-146.

Catagóir:Béal Feirste
An Iúgslaiv

Tugadh **an Iúgslaiv** ar thrí aonad éagsúla polaitiúla sa bhfichiú haois. *Tír na Slavach ó Dheas* is ciall leis an ainm i dteangacha Slavacha na mBalcán. 
clé|mion|208x208px|Alexander I

## Stair

### 1918-1941
Ba í *Ríocht na hIúgslaive* an chéad tír ar tugadh an t-ainm uirthi, agus d'eascair sí as Ríocht na Seirbiach, na gCróiteach agus na Slóivéineach a bunaíodh ar an i Nollaig 1918, nuair a cruthaíodh aontas idir stáit na Slóivéineach, na gCróiteach agus na Seirbiach agus ríocht na Seirbe. 

Athraíodh ainm na tíre go *Ríocht na hIúgslaive* ar an 3 Deireadh Fómhair 1929. Ba é Rí Alexander I, ceannaire na ríochta.
[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Josip%20Broz%20Tito%20Biha%C4%87%201942.jpg|alt=|clé|mion|217x217px|[Josip Broz Tito|Tito, 1942]]

### Tito 1942

### 1941-1991
Rinne an Iodáil agus an Ghearmáin ionradh ar an tír sa bhliain 1941 . Mar gheall ar na heachtraí a tharla le linn an Dara Cogadh Domhanda cuireadh an ríocht ar ceal sa bhliain 1945.

D'fhógair treallchogaithe cumannach (na Páirtínigh) *An Iúgslaiv Dhaonlathach Fheidearálach* sa bhliain 1943.  

D'athraíodh an t-ainm go *Daonphoblacht Fheidearálach na hIúgslaive* sa bhliain 1946 agus rialtas comhchumannach i gceannas.  

Athraíodh an t-ainm arís sa bhliain 1963, go *Poblacht Shóisialach Fheidearálach na hIúgslaive*.  
[clé|mion|210x210px|[Slobodan Milošević|Slobodan Milosovic, Cúisíodh é as coireanna cogaidh a dhéanamh]]
Bhí an tír comhdhéanta de shé phoblacht shóisialach: an tSlóivéin, An Chróit, An Bhoisnia-Heirseagaivéin, Montainéagró, An tSeirbia agus An Mhacadóin.  

Dúradh le Colm Doyle sa leabhar *Witness to War Crimes* gur eascair an nimh sa bhfeoil idir na náisiúin éagsúla as eachtraí an Dara Cogadh Domhanda. Cuireadh faoi ndeara do na dreamanna éagsúla a tháinig le chéile san Iúgslaiv faoi cheannas an Ghinearáil Tito tarraingt le chéile. Ní hé sin le rá go ndearna siad dearmad ar naimhdeas na staire agus rinneadh seanchairteacha a thochailt tar éis titim an Aontais Shóivéadaigh agus imeachtaí 1991/1992. 

### 1991-2006
Thit an Iúgslaiv as a chéile sna cogaí a lean bás Tito. 

Bunaíodh *Poblacht Fheidearálach na hIúgslaive* i mí Mhárta 1992 agus í comhdhéanta den dá thír nár fhág an Chónaidhm, an tSeirbia agus Montainéagró, 

Ba é Slobodan Milošević Uachtarán na Seirbia idir 1989 agus 1997 agus Uachtarán Iúgslavach idir 1997 agus 2000.

Ar an 1 Aibreán 2001 gabhadh Milošević sa Bhéalgrád. Cúisíodh é as coireanna cogaidh a dhéanamh. 

Cuireadh deireadh go hoifigiúil leis an Iúgsláiv nuair a d'fhógair an dá thír sin a neamhspleáchas i mí Mheithimh, 2006.

## Tagairtí

Catagóir:An Iúgslaiv
Bóthar na bhFál

Is é **Bóthar na bhFál** an príomhbhóthar a théann tríd iarthar Bhéal Feirste i dTuaisceart na hÉireann. Is ann atá cónaí ar an phobal náisiúnach is mó sa chathair, agus tugann go leor turasóirí cuairt air anois mar gheall ar stair na dtrioblóidí ó 1968 i leith. Tá an ceantar mór dílseach, Bóthar na Seanchille, buailte leis agus balla síochána eatarthu. 

Bóthar tuaithe a bhí ann i dtús ama ach rinneadh forbairt ar thithíocht ann sa naoú haois déag agus na muilte móra línéadaigh á dtógáil. Leagadh an-chuid de na tithe beaga a bhí ann sna 1960í agus tógadh árasáin ar nós Divis Tower. Le linn na tréimhse céanna tháinig dream daoine le chéile chun pobal Gaelach agus bunscoil a bhunú. Cuireadh go láidir in aghaidh Phobal Feirste ach d'éirigh leo dul chun cinn mór a dhéanamh agus tá pobal láidir Gaelach ann anois agus aitheantas Gaeltachta á lorg acu. 
Bhí cónaí ar Shéamus Ó Conghaile, an ceannaire sóisialach, i gceantar na bhFál i mblianta luatha an 20ú haois agus chuir sé eagar ar na hoibrithe sna muilte lín. Mhair an traidisiún sóisialach ar feadh na mblianta chomh maith leis an phoblachtachas. Ba é Bóthar na bhFál an chuid ba mhó daonra de thoghcheantar Bhéal Feirste Thiar do pharlaimint na Breataine agus sheas iarrthóirí poblachtacha éagsúla sna toghcháin ó rinneadh an chríochdheighilt ar Éirinn i 1920. Cuireadh cosc ar bhratach na hÉireann a thaispeáint agus thosaigh an ceannaire seicteach Ian Paisley ciréib nuair a cuireadh an trídhathach ar taispeáint in oifigí an Phoblachtánaigh Billy McMillan i 1964. 

Thosaigh pobal na bhFál ar fheachtas chun cearta sibhialta a bhaint amach go gairid ina dhiaidh sin, ag éileamh go gcuirfí deireadh le leatrom creidimh ó thaobh tithíochta agus fostaíochta. D'ionsaigh dílseoirí na léirsithe ar son cearta daonna agus cuireadh sráideanna iomlána tithe trí thine. 

Cuireadh Arm na Breataine ar na sráideanna i 1969 agus fáilte ag na daoine rompu ar feadh tamaill. Ach ba é dearcadh an airm go raibh an locht ar Phoblachtánaigh faoi na círéibeacha agus chuir siad cuirfiú ar an cheantar i 1970. Maraiodh ceathrar agus bhí naimhdeas idir an pobal agus na saighdiúirí ar feadh na mblianta fada ina dhiaidh sin. In ainneoin na ndeacrachtaí uile a bhí acu mhair spiorad láidir pobail sa cheantar agus tá cáil ar an ionad Gaelach, an Chultúrlann, agus ar Fhéile Feirste le blianta mar gheall ar a bhfuil déanta acu chun an cultúr a chur chun cinn.
## Tagairtí

Catagóir:Béal Feirste
Catagóir:Bóithre i dTuaisceart na hÉireann
Vilnias

Is í **Vilnias** (*Vilnius* as Liotuáinis, *Wilno* as Polainnis) príomhchathair na Liotuáine, agus an chathair is mó sa tír le daonra de 553,904 duine (Nollaig 2005). Tá Vilnias suite in oirdheisceart na Liotuáine ag cumar aibhneacha Vilnia agus Neris. Nuair a bhí an Liotuáin níos mó ba í seo lár tíreolaíoch na tíre.

## Stair
Ní fios go díreach cathain ar bunaíodh í ach déantar tagairt di i litreacha an Ard-Diúca Gediminas sa bhliain 1323. Bhain Vilnias buaic a cumhachta amach le linn do Sigismund August a bheith i réim nuair a bhog sé a chúirt ann sa bhliain 1544. Bhí na Rúisigh i gceannas ar feadh i bhfad agus ba bheag Liotuánach a chónaigh sa chathair go dtí an 20ú haois. 

Ghabh an Pholainn seilbh ar Vilnias tar éis an Chéad Chogadh Domhanda go dtí gur ghlac an Aontacht Shóivéadach seilbh uirthi arís i 1939. Rinne an Ghearmáin ionradh ar an Liotuáin i mí Mheithimh 1941 agus cuireadh dhá ghetto ar bun chun na Giúdaigh a dhíothú. Trí bliana ina dhiaidh sin ghabh an Arm Dearg an chathair arís agus bhí an Liotuáin i seilbh na Rúise go dtí gur fhógair Ard-Chomhairle Phoblacht Shóisialach na Liotuáine a neamhspleáchas ar an 11 Márta 1990. 

Le linn ré an KGB, bhí brúidiúlacht den uile chineál ar siúl sa phríosún agus mura bhfuair duine bás istigh ann, cuireadh ar aghaidh chuig na campaí ‘oibre’ sa tSibéir iad.  I gceanncheathrú an KGB inniu, i gcathair Vilnius, tá pictiúir agus fianaise ón uair go mbíodh na Naitsithe i réim, anuas go dtí ré an KGB, faoi stiúir an Aontais Shóivéadaigh. 

Le linn 1989-1991, rinne na Sóivéadaigh iarracht an éirí amach a chur faoi chois ach ghéill siad aitheantas don Liotuáin faoi dheireadh i mí Lúnasa na bliana 1991.

Tá an-fhorbairt déanta ar Vilnias ó shin agus is cathair nua-aimseartha Eorpach anois í agus athnuachan déanta ar a lár stairiúil.

## Sport
* FK Žalgiris
* FK Riteriai
* LFF stadionas

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Liotuáine
Catagóir:Vilnias
An Mhacadóin

Tá níos mó ná ciall amháin leis **an Mhacadóin** (*Macedonia*):

* An Mhacadóin (réigiún), réigiún tíreolaíoch sna Balcáin ina bhfuil:
** An Mhacadóin Thuaidh, tír agus poblacht in oirdheisceart na hEorpa
** An Mhacadóin Ghréagach, réigiún sa Ghréig
* Ríocht na Macadóine, ríocht ársa
* An Mhacadóin (cúige Rómhánach), cuid d'Impireacht na Róimhe

## Féach freisin
*  Macedonia naming dispute
Pádraig Ó Spealáin

Is iar-pheileadóir agus tábhairneoir é **Pádraig Gearóid Ó Spealáin**, nó *Pat Spillane* mar atá aithne air as Béarla, a rugadh ar an 2 Nollaig na bliana 1957 i dTeampall Nua, Contae Chiarraí. Luaitear a ainm go minic mar dhuine de na himreoirí is fearr a tháinig as an Ríocht, nó an tír fhéin, riamh.

Tá gach duais atá ar fáil sa spórt buaite ag Ó Spealáin, lena chlub áitiúil agus le foireann Chiarraí.

Ba pheileadóirí iad a dheartháireacha Mick agus Tom chomh maith.

Tá Ó Spealáin éirithe as an imirt inniu, ach tá sé gníomhach fós mar láithreoir teilifíse agus scríbhneoir spóirt. Cé go bhfuil a chuid tuairimí conspóideach uaireanta, tá meas tuillte aige mar shaineolaí macánta agus siamsúil. 

Beidh cuimhne go deo ar an mhagadh a rinne sé ar chuid imeartha Thír Eoghain sa bhliain 2003, nuair a thug sé 'puke football' ar an chineál peile a bhí á imirt acu. Chuir sé an clár *[[The Sunday Game]]* i láthair ar RTÉ go dtí an bhliain 2009 agus tá colún seachtainiúil aige sa nuachtán *[[Sunday World]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tábhairneoirí
Pisa

Cathair san Iodáil is ea **Pisa**. Tá sí suite ar bhruach abhainn Arno, agus is í príomhchathair Chúige Pisa í, i réigiún na Tuscáine. Tá cáil dhomhanda ar an túr claonta atá inti. Bhí daonra de 90,000 duine inti sa bhliain 2008.
clé|mion|Pisa le Augustus Wall Callcott, 1833
[clé|mion|radharc ón [Túr Claonta Pisa]]
clé|mion|Lungarno, Pisa

### Stair
Ní fios cathain ar bunaíodh an chathair, ach tá fianaise ann go raibh na Pealascaigh, na Gréagaigh, na hEatruscaigh agus na Liogúirigh sa cheantar. Léiríonn fianaise na seandálaíochta go raibh trádáil á dhéanamh leis an Ghréig sa 5ú haois RC. Rinne na Rómhánaigh coilíneacht de Phisa sa bhliain 180 RC. Bhí easpag lonnaithe inti ó 313 AD ar aghaidh.

Cathair chumhachtach mhuirí ba ea Pisa le linn na meánaoiseanna agus chuir sí longa ar fáil don phápa Gréagóir I chun cogadh a chur ar Biosantiam, agus bhí sí páirteach i gcogaí éagsúla eile mar stát neamhspleách nó mar chuid d'impireachtaí éagsúla. Mhair glór-réim na cathrach go dtí an 13ú haois nuair a chloígh cabhlach Genoa í ar an 6 Lúnasa 1284. Mar gheall ar an cuan a bheith ag dul i léigle sioltadh tháinig meath ar thrádáil agus ar chumhacht mhíleata Phisa ach tháinig sí chun cinn mar ionad léinn le bunú na hollscoile sa bhliain 1343.

Ba i bPisa a rugadh Galileo Galilei duine d'eolaithe móra an domhain. Rinneadh tionsclaíocht éadrom a fhorbairt sa bhfichiú haois ach scriosadh cuid mhaith den chathair sa Dara Cogadh Domhanda. 

### Turasóireacht
Tá an-cháil ar ailtireacht Phisa, go háirithe ar an túr claonta sa Piazza de Miracoli (Túr Claonta Pisa).

## Féach freisin

* Túr Claonta Pisa

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na hIodáile
Catagóir:An Tuscáin
Gartán

mion|Gartán: eaglais agus Loch Gartáin
Paróiste i dTír Chonaill, Éire, is ea **Gartán**. Is ann a rugadh duine de naomhphatrúin na hÉireann, Colm Cille. Tá na bailte Mín an Lábáin, Gartán, Gleann Domhain agus an Tearmann ann.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Gartán, Dún nGall , Slí Cholmcille

Catagóir:Bailte i gContae Dhún na nGall
Theo Walcott

Is imreoir sacair é Theo Walcott (r. 16 Márta 1989). As Berkshire i Sasana dó. Imríonn sé faoi láthair le Everton F.C. D'imir sé sacar le Southampton ón bhliain 2004 go 2006.
Delio Rossi

Is iarimreoir agus traenálaí peile é **Delio Rossi** (r.26 Samhain 1960 i Rimini, An Iodáil). Tá sé ina thraenálaí ar an bhfoireann pheile Palermo.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hIodáile
Catagóir:Traenálaithe sacair
Seán Mac an tSaoi

Ba pholaiteoir sinsearach Éireannach é **Seán Mac an tSaoi** (22 Lúnasa, 1889 – 10 Eanáir, 1984), nó *Sean MacEntee* as Béarla. Ball den pháirtí Fianna Fáil, bhí sé ina Thánaiste idir na blianta 1959 agus 1965. 

Is í Máire Mhac an tSaoi a iníon. 

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thoir Theas

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1889
Catagóir:Básanna i 1984
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)
Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1922–1969)
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 5ú Dáil
Catagóir:Baill den 6ú Dáil
Catagóir:Baill den 7ú Dáil
Catagóir:Baill den 8ú Dáil
Catagóir:Baill den 9ú Dáil
Catagóir:Baill den 10ú Dáil
Catagóir:Baill den 11ú Dáil
Catagóir:Baill den 12ú Dáil
Catagóir:Baill den 13ú Dáil
Catagóir:Baill den 14ú Dáil
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Fir
Catagóir:Tánaistí na hÉireann
Catagóir:Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
An Chorrchoill

Baile i gContae Chill Dara, Poblacht na hÉireann í **an Chorrchoill** (Béarla: *Prosperous*) atá suite i dtuaisceart an chontae ar an acomhal idir na bóithre R403 agus R408. Le daonra 1,939 duine (daonáireamh na bliana 2006), is é an 14ú baile is mó sa chontae, le fás 27.3 faoin gcéad le feiceáil ó daonáireamh na bliana 2002.

Seasann an baile timpeall 40 ciliméadar nó 25 mhíle thiar ó Bhaile Átha Cliath, idir na bailte Claonadh agus Fiodh Alúine.

## Tagairtí

[thumb|250px|left|An Chorrchoill, [Contae Chill Dara.]]

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Ousmane Dabo

Is imreoir sacair é **Ousmane Dabo** (r. 8 Feabhra 1977). D'imir sé le Rennes, Inter, Parma, AS Monaco, Atlanta, agus Manchester City F.C. roimhe sin. Imríonn sé faoi láthair le S.S. Lazio. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine Francacha
Dimitar Berbatov

Is imreoir sacair é **Dimitar Berbatov** (r.30 Eanáir 1981 i Blagoevgrad, An Bhulgáir). Imríonn sé faoi láthair le Manchester United. Ó 2006 go 2008, bhí sé ag imirt le Tottenham Hotspur. D'imir sé le CSKA Sofia agus Bayer Leverkusen roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Bulgáire
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Gareth Barry

Is imreoir sacair é **Gareth Barry** (r.23 Feabhra 1981). Imríonn sé faoi láthair le Manchester City. D'imir sé le Aston Villa roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Sol Campbell

Is imreoir sacair é **Sulzeer Jeremiah Campbell** (r.18 Meán Fómhair 1974). Imríonn sé faoi láthair le Portsmouth F.C. D'imir sé sacair le Tottenham Hotspur ón bhliain 1992 go 2001. D'imir sé le Arsenal F.C. ón bhliain 2001 go 2006. Is cosantóir é. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Michael O'Leary (Aire)

Abhcóide agus polaiteoir sinsearach Éireannach ab ea **Mícheál Ó Laoire** nó **Michael O'Leary** mar atá aithne air de ghnáth (8 Bealtaine, 1936 – 11 Bealtaine, 2006). Agus é ina cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre, chaith sé sealanna mar Aire Saothair, Aire Fuinnimh agus Tánaiste. Níos déanaí ina shaol, d'aistrigh sé go dtí Fine Gael.

## Saol
Mac le tábhairneoir, rugadh Mícheál Ó Laoire i gCathair Chorcaí sa bhliain 1936. Oileadh é ag Coláiste na Toirbhirte, Coláiste na hOllscoile Corcaigh agus ansin Ollscoil Columbia i Nua-Eabhrac. Tar éis dó filleadh abhaile, thosaigh sé ag éirí gníomhach i bpolaitíocht an lucht oibre, agus fostaíodh é mar Oifigeach Oideachais ag Ceardchumann Oibrithe Iompair agus Ilsaothair na hÉireann. 

Toghadh Ó Laoire go Dáil Éireann don chéad uair mar iarrthóir ón Lucht Oibre tar éis bua in olltoghchán na bliana 1965. Agus é istigh sa Dháil, thosaigh sé ag iarraidh seasamh eite chlé a pháirtí a neartú. Ar dtús, bhí sé glan in aghaidh comhrialtas a chuir ar bhun le Fine Gael, ach tar éis olltoghchán na bliana 1969, bhí sé den tuairim go raibh gá ann le straitéis nua. Nuair a bhunaigh an dá pháirtí comhrialtas sa bhliain 1973, ceapadh Ó Laoire ina Aire Saothair.

Sa bhliain 1977, rinne sé iarracht ceannaireacht an pháirtí a bhaint amach dó féin, ach fuair Proinsias Mac Bhloscaidh an ceann is fearr air. D'éirigh Mac Bhloscaidh as an bpost, áfach, nuair a chaill sé a shuíochán ag an olltoghchán sa bhliain 1981, agus roghnaíodh Ó Laoire d'aon ghuth chun teacht i gcomharbacht air. Sa bhliain 1979, toghadh é go Parlaimint na hEorpa ón thoghcheantar Bhaile Átha Cliath.

I rith an chomhrialtais idir Fine Gael agus an Lucht Oibre idir 1981 agus 1982, rinneadh Tánaiste agus Aire Fuinnimh de. Go gairid tar éis briseadh an rialtais ag olltoghchán na bliana 1982, shiúil Ó Laoire amach as an bpáirtí agus chuaigh sé isteach i bhFine Gael. Toghadh é ar ais sa Dháil arís.

Sa bhliain 1985, chuir Ó Laoire bille comhalta phríobháidigh ar cholscaradh ós comhair na Dála. Leis an éacht seo, cuireadh a lán brú ar an rialtas, agus bhí orthu reifreann a eagrú sa bhliain ina dhiaidh sin.

Nuair a bhunaíodh an Páirtí Daonlathach sa bhliain 1985, deirtear gur mhachnaigh sé faoi dul isteach leo.

Ní dheachaigh Ó Laoire san iomaíocht in olltoghchán na bliana 1987, agus d'fhill sé ar ais ar Chorcaigh chun obair a dhéanamh mar abhcóide arís. Ceapadh é mar bhreitheamh den Chúirt Dúiche sa bhliain 1997.

Bhásaigh Ó Laoire agus é ar shaoire san Fhrainc i mí na Bealtaine na bliana 2006.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Láir  
* Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)

Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2006
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
RTÉ a hAon

Is stáisiún teilifíse é **RTÉ a hAon** atá mar chuid de RTÉ. Craoladh an chéad chlár in 1961 ar **Telefís Éireann**, mar a bhí.   Cuireadh tús le craoltaí teilifíse an 31 Nollaig 1961, ó shuíomh tarchuradóra i gCipiúr, gar do Bhaile Átha Cliath.
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px|Osclaíodh an lárionad teilifíse i mí Aibreáin 1962, foirgneamh a bhí thar a bheith nuálaíoch ag an am.
[clé|mion|220x220px|Tháinig [Buntús Cainte ar an bhfód in 1967]]

## Stair
I 1950, bunaíodh Coiste Teilifíse agus é mar aidhm aige Seirbhís Teilifíse na hÉireann a bhunú gan mórán tacaíochta airgeadais ó rialtas na hÉireann.    I 1960, athraíodh Radio Éireann ó chuid den Roinn Poist agus Telegrafa go comhlacht leathstáit agus tugadh freagracht dó as an teilifís. Fuarthas suíomh nua ar Ionad Táirgeadh Teilifíse i 1959 agus cuireadh tús leis an tógáil i nDeireadh Fómhair 1960.

Thosaigh Telefís Éireann ag craoladh ag 19.00 ar Oíche Chinn Bhliana, 1961. D'oscail an t-uachtarán Eamon de Valera an cainéal. Ina dhiaidh seo, bhí ceolchoirm bheo agus comhaireamh ar an mBliain Nua, le feiceáil ó Patrick O'Hagan (athair Johnny Logan) agus ‘The Artane Boys Band’. 

Osclaíodh an lárionad teilifíse i mí Aibreáin 1962, foirgneamh a bhí thar a bheith nuálaíoch ag an am, deartha ag Scott Tallon Walker, ailtirí.

Cuireadh tús leis an gclár 'The Late Late Show' i mí Iúil 1962 agus tá sé fós á chraoladh inniu. Chabhraigh cláir mar seo le tionchar a imirt ar struchtúr sóisialta na hÉireann sa 20ú haois. Thosaigh RTÉ ag iniúchadh teilifíse na bpáistí sna 1960idí (mar shampla le Dáithí Lacha).

## Féach freisin

* RTÉ a hAon +1
* Amharc Éireann

## Tagairtí

Catagóir:RTÉ
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na hÉireann
Terry Keane

Colúnaí nuachtáin agus iriseoir faisin cáiliúil Éireannach ab ea **Terry Keane** (1939 - 1 Meitheamh 2008), a raibh an cháil is mó uirthi as a bheith mar leannán ag an bpolaiteoir conspóideach Cathal Ó hEochaidh, ar feadh 27 bliain.

## Óige

Rugadh Terry Keane mar Ann Teresa O'Donnell i nGuilford, Surrey, i Sasana sa bhliain 1939. B'Éireannaigh iad a tuistí agus iad mar dhochtúir agus oifigeach bainc. Chaith sí cuid mhaith ama in Éirinn le linn an Dara Cogadh Domhanda agus d'fhill sí ar an tír sin ní ba dhéanaí le céim dlí a bhaint amach i gColáiste na Tríonóide, cé gur fhág sí an ollscoil gan chéim, i ndeireadh na dála. Phós sí an t-abhcóide Ronan Keane tamall gearr ina dhiaidh sin, cé gur tháinig deireadh leis an bpósadh sna 1990idí.

## Gairm Bheatha mar Iriseoir

Thosaigh Terry Keane mar iriseoir faisin le The Irish Times and The Sunday Press ar dtús. Ach chaith sí an chuid is mó dá cuid ama mar iriseoir le *The Sunday Independent* agus alt cúlchainte á scríobh aici darbh ainm *The Keane Edge*. Tháinig deireadh searbh leis an gcaidreamh oibre sin tar éis di scéal a caidrimh rómánsaigh le Cathal Ó hEochaidh a dhíol le *The Sunday Times*, nuachtán a bhí i ngéar-iomaíocht le *The Sunday Independent* ag an am.

## Caidreamh le Cathal Ó hEochaidh

In agallamh a cuireadh uirthi sa bhliain 1999 ar The Late Late Show le Gay Byrne, d'admhaigh Keane go raibh sé mar leannán ag Cathal Ó hEochaidh le 27 bliain anuas. B'eol do chuid mhaith den phobal gurbh amhlaidh a bhí, cé nár admhaíodh riamh go poiblí é go dtí sin. B'iomaí uair a dhéanadh Keane tagairt dá leannán cáiliúil ina halt nuachtáin seachtainiúil, leis an leasainm 'Sweetie'. Ach d'admhaigh sé i gclár faisnéise roinnt blianta ina dhiaidh sin, go raibh aiféala uirthi faoin dochar a rinne sí nuair a nocht sí an caidreamh sin go poiblí.

## Bás

Fuair Terry Keane bás ó ailse ar 1 Meitheamh 2008, in Ospidéal Naomh Uinseann i mBaile Átha Cliath agus 68 bliain slánaithe aici. Bhí sí tinn le tamall fada anuas roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Básanna in 2008
Catagóir:Iriseoirí The Irish Times
Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
RTÉ a Dó

Is stáisiún teilifíse é **RTÉ a Dó** (Béarla: ***RTE2***) atá mar chuid de RTÉ. Craoladh an chéad chlár ar an 2 Samhain 1978. Tá a cheannáras suite i nDomhnach Broc, i mBaile Átha Cliath. 

## RTÉ2 +1
Beidh RTÉ2 +1 ar fáil ar Saorview ón 5 Feabhra 2019.

## Tagairtí

Catagóir:RTÉ
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na hÉireann
RTÉ Nuacht Raidió Digiteach

Is stáisiún raidió ag craoladh ar Raidió Digiteach (DAB) é **RTÉ Nuacht Raidió Digiteach** atá mar chuid de RTÉ. Thosaigh sé ag craoladh ar 30 Meitheamh 2007.

## Tagairtí

Catagóir:RTÉ
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 2007
Jimmy Bullard

Is iarimreoir sacair é **Jimmy Bullard** (r.23 Deireadh Fómhair 1978 i Londain, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Hull City. D'imir sé le West Ham United, Peterborough United agus Wigan Athletic. D'imir sé le Fulham ó 2006 go 2009. Ansin chuaigh sé ar iasacht go hIpswich Town, agus faoi dheireadh go Milton Keynes Dons. Tháinig sé sa deichiú háit ar an ceathrú sraith déag *[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! (RA)|I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!]]* sa bhliain 2014.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Daoine beo
Bo Diddley

Amhránaí, cumadóir agus giotáraí rac-cheoil ba ea **Bo Diddley** (30 Nollaig, 1928 – 2 Meitheamh, 2008), a rugadh mar **Ellas Otha Bates** i McComb, Mississippi, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Luaitear Diddly go minic mar cheoltóir a bhí ar tosach ag aistriú ó na gormacha go rac-cheol.

Is iomaí ceoltóir nua-aimseartha a tháinig faoi anáil a chuid ceoil, go háirithe giotáraithe.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2008
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Fir
Catagóir:Giotáraithe Meiriceánacha
Gareth Southgate

Is iarimreoir agus traenálaí peile é **Gareth Southgate** (r.3 Meán Fómhair 1970). D'imir sé le Crystal Palace, Aston Villa agus Middlesbrough. Tá sé ina thraenálaí ar an bhfoireann sacair Middlesbrough. 

Southgate, Gareth
Southgate, Gareth
Catagóir:Daoine beo
Steed Malbranque

Is imreoir sacair é **Steed Malbranque** (r.6 Eanáir, 1980). D'imir sé le Olympique Lyonnais, Fulham F.C. agus Tottenham Hotspur. Imríonn sé faoi láthair le Sunderland A.F.C.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Fraince
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Baile na hAbhann

Baile fearainn sa Ghaeltacht i gContae na Gaillimhe is ea **Baile na hAbhann**. Is é an cháil is mó atá air ná go bhfuil ceanncheathrú an stáisiúin teilifíse Ghaelaigh TG4, suite san áit seo.

## Tagairtí

Baile na hAbhann
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Carlo Ancelotti

Is iarimreoir agus traenálaí peile é **Carlo Ancelotti** (r.10 Meitheamh, 1959). Níl sé i bpost bainistíochta faoi láthair. Tá sé ina thraenálaí ar an bhfoireann Chelsea. 

## Tagairtí

Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Imreoirí sacair na hIodáile
Salvador Dalí

thumb|Dalí sa bhliain 1939
Ealaíontóir clúiteach Spáinneach ba ea **Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech**, (11 Bealtaine, 1904 – 23 Eanáir 1989). Rugadh an péintéir osréalach i Figueres na Catalóine. Línitheoir oilte a bhí ann agus cáil air mar gheall ar na híomhánna aisteacha taibhseacha a bhí ina shaothar osréalach. Mhaígh sé féin go raibh tionchar ag a shinsir Arabacha ar a dhúil san aistíl agus sa gháifeachas, ach luaitear tionchar mháistrí an Renaissance leis chomh maith. Bhí baint aige le scannáin a léiriú chomh maith agus spéis aige i ngrianghrafadóireacht agus i ndealbhadóireacht chomh maith le scríbhneoireacht. ba mhinic a tharraing sé níos mó airde ar an saol neamhghnách a chaith sé ná ar a shaothar. Ba chara mór dá chuid an file Federico García Lorca.

## Leabhair
* *Carré d'Art (Salvador Dali)*, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme, 2008. ISBN 2-35035-189-6

Catagóir:Daoine a rugadh i 1904
Catagóir:Básanna i 1989
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Dealbhóirí
Catagóir:Ealaíontóirí Catalónacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Maisitheoirí
Catagóir:Péintéirí Spáinneacha
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Josip Broz Tito

clé|mion|231x231px|Tito 1942
Bhí **Josip Broz Tito ([[Aibítir Choireallach|Script Choireallach]]: Јосип Броз Тито)** i gceannas ar Phoblacht Fheidearálach Shóisialach na Iúgslaive ó 1945 go dtí gur éag sé  ar an 4 Bealtaine 1980.

## Saol
Rugadh **Josip Broz Tito** ar an 7 Bealtaine 1892 (nó 25 Bealtaine go hoifigiúil). 
clé|mion|177x177px|1971
D'eagraigh Tito an treallchogaíocht fhrith-fhaisisteach in aghaidh fhórsaí na Gearmáine agus na hIodáile le linn an Dara Cogadh Domhanda. 

D'éirigh leis poblachtaí éagsúla na tíre a choinneáil le chéile i ndiaidh an chogaidh. Cé gur fhógair an phoblacht nua gur comhchumannach é, d'fhan an tír neamhspleách ar an Aontas Sóivéadach. Bhí arm ollmhór aige chun an neamhspleáchas sin a chosaint. 

Dúradh le Colm Doyle sa leabhar *Witness to War Crimes* gur eascair an nimh sa bhfeoil idir na náisiúin éagsúla as eachtraí an Dara Cogadh Domhanda. Cuireadh faoi ndeara do na dreamanna éagsúla a tháinig le chéile san Iúgslaiv faoi cheannas an Ghinearáil Tito tarraingt le chéile. Ach níor mhair an Iúgslaiv i bhfad tar éis a bháis. Bhris cogaí Cathartha na hIúgslaive amach beagán le cois deich mbliana tar éis a bháis.

[200px|thumb|Tito agus [Jimmy Carter, Teach Bán, 1978|alt=]]

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1892
Catagóir:Básanna i 1980
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:An Ostair-Ungáir
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:An Iúgslaiv
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Ceannairí Cumannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda
Catagóir:Uachtaráin