open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Borrnathair

Nathair a áitríonn talamh féaraigh. Dhá speiceas ann. An bhorrnathair atá dúchasach don Afraic is an Meánoirthear, bíonn sí suas le 2 m ar fhad, an cholainn ramhar breac donn, an tsiorarnach an-ard; séideann sí amach an cholainn nuair a scanraítear í. An abhacbhorrnathair ó iardheisceart na hAfraice, bíonn sí 30 cm ar fhad.

## Tagairtí

Catagóir:Nathracha
Sandro Botticelli

Péintéir sa luath-Athbheochan a rugadh i bhFlórans na hIodáile mar Alessandro Filipepi ab ea **Sandro Botticelli** (1 Márta 1445 – 17 Bealtaine 1510). I measc a shárshaothar tá *Nascita di Venere* (Breith Véineas) is *Primavera* (an tEarrach), agus cuid de na freascónna sa Séipéal Sistíneach sa Vatacáin. 

mion|clé|''Primavera'' (An tEarrach)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1445
Catagóir:Básanna i 1510
Catagóir:Péintéirí Iodálacha
Bougainvillea

Tom nó crann adhmadach dreaptha atá dúchasach do Mheiriceá Theas. Na duilleoga ubhchruthach. Na bláthanna feadánach, i dtríonna, timpeallaithe ag brachtanna cosúil le peitil, liathchorcra, corcra, maigeanta, dearg, flannbhuí, bándearg nó bán. Fástar mar mhaisiúchán é i réigiúin theo i ngach tír.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Boulle

deas|250px|thumb|Boulle
Teicníocht maisithe troscán ina ndéantar inleagadh an-ghreanta de phrás, blaosc toirtíse, néamhann is adhmad daite. Tugadh isteach sa bhFrainc ón Iodáil é sa 16ú céad, agus thug André Charles Boulle (1642-1732) is a chlann mac chun foirfeachta é. 

## Tagairtí
Matthew Boulton

Innealtóir a rugadh in Birmingham Shasana ab ea **Matthew Boulton** (3 Meán Fómhair 1728 – 17 Lúnasa 1809). I gcomhar le James Watt, bhunaigh sé monarcha chun innill gaile a dhéanamh sa bhliain 1774. D'fheabhsaigh sé innealra chun monadh a dhéanamh.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1728
Catagóir:Básanna i 1809
Catagóir:Innealtóirí Sasanacha
Nicolas Bourbaki

Ainm cleite ar ghrúpa matamaiticeoirí Francacha den chuid is mó: Henri Cartan (1904-2008), Claude Chevalley (1909-1984), Jean Dieudonné (1906-1992), André Weil (1906-1998) is eile. Chinneadar sna 1930idí tráchtas ar ghlanmhatamaitic a scríobh a leagfadh an t-ábhar amach go cruinn loighciúil ó na bunphrionsabail. Thosaigh foilsiú *Eléments de Mathématique* (Uraiceacht na Matamaitice) i 1939 agus lean ar aghaidh go dtí na 1980idí.

## Tagairtí

Catagóir:Matamaiticeoirí Francacha
Daniel Bovet

Cógaseolaí a rugadh i Neuchâtel na hEilvéise ab ea **Daniel Bovet** (23 Márta 1907 – 9 Aibreán 1992). Ag obair in Institiúid Pasteur i bPáras, cheap sé an chéad druga frith-hiostaimín agus an chéad sraith ligeán saorga matánach. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1957 as an saothar sin. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*A bheathaisnéis ag an suíomh Nobel

Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1992
Catagóir:Eolaithe Eilvéiseacha
Jean-Baptiste Joseph Boussingault

Ceimicí a rugadh i bPáras ab ea **Jean-Baptiste Joseph Boussingault** (1802-1887). Thaispeáin sé den chéad uair go n-ionsúnn plandaí nítrigin ón ithir agus carbón ó dhé-ocsaíd charbóin san aer.

## Tagairtí
William Bowles

Nádúraí, ceimicí is réalteolaí a rugadh gar do Chorcaigh ab ea **William (Guillermo) Bowles** (1720 – 23 Bealtaine 1780). Thaistil sé sa bhFrainc is sa Ghearmáin chun staidéar a dhéanamh ar stair an dúlra. Thug rialtas na Spáinne údarás dó mianaigh na tíre sin a bhreithniú, bailiúchán stair an dúlra a dhéanamh, saotharlann cheimiceach a bhunú, agus na mianaigh mearcair in Almadén a athbheochan. Thaispeáin sé nach cóimhiotal iarainn is óir é platanam, agus scríobh *An Introduction to the Natural History and Physical Geography of Spain* (Bunléargas ar Stair Dúlra is Geografaíocht Fhisiciúil na Spáinne, 1775). Mar thoradh, bhí rí na tíre sásta Comhairle Stair an Dúlra a bhunú i 1752, agus Músaem Stair an Dúlra i Maidrid i 1753 is Bowles mar phríomheolaí ann. I Maidrid a d'éag sé sa bhliain 1780.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1720
Catagóir:Básanna i 1780
Catagóir:Eolaithe Éireannacha
Paul Boyer

Ceimicí a saolaíodh i bProvo, Utah ba ea **Paul Delos Boyer**, a rugadh ar an 31 Iúil 1918 agus a fuair bás ar an 2 Meitheamh 2018. Rinne sé taighde lena chomhghleacaí John Walker ar an meicníocht einsíme is bun le sintéis trífhosfáit adanóisín (ATP). De thoradh an tsaothair seo roinn siad Duais Nobel na Ceimice le Jens Skou i 1997.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:Ceimiceoirí Meiriceánacha
Brach

deas|250px|thumb|Brach
Leacht bhuí a fhoirmíonn i ndiaidh athlasta áitiúil, cosúil le heaspa, nó ar dhromchla gortaithe, a tháirgeann ionfhabhtú le baictéir áirithe (baictéir phíghineacha). Cuimsíonn sé fíochan marbh, cealla bána fola is miocrorgánaigh. 

## Tagairtí
Bracht

deas|150px|thumb|Brachtanna
Is éard is **bracht** ann ná duilleog mhodhnaithe díreach faoi bhun blátha nó iombhlátha. Glas de ghnáth, ach is féidir go mbeidh sé gealdaite agus cosúil le peiteal, mar atá sa phoinséitia.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Bourbon

150px|mionsamhail|clé|Buidéal Bourdon
Uisce beatha dúdhonn Meiriceánach, driogtha as 51% arbhair Indiaigh, a thagann ó chontae Bourbon i stát Kentucky. Aosaítear ar feadh 2-8 bliain é i mbairillí darach báine a gualaíodh ar an taobh istigh. Is bourbon díreach táirge drioglainne amháin (neamhchumasctha) i mbliain ar leith.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Uisce beatha
Bovidae

Clann mamach athchogantach crúbach ina bhfuil 128 speiceas, ina measc eallach is antalóip. Itheann siad trí ghreim a fháil ar fhásra lena dteanga is é a ghearradh lena bhfiacla íochtaracha. Adharca ar an bhfireannach fásta, agus an baineannach fásta, de ghnáth. Croíleacán cnámhach sna hadharca le truaill ábhair adharcaigh.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Bradaí

Is éard is **bradaí** ann ná úsáideoir ríomhaire a dhéanann cumarsáid le húsáideoirí eile thar an Idirlíon go mailíseach le heolas pearsanta nó gnó faoi rún a fháil gan chead, agus go minic chun víreas a scaipeadh i mbogearraí is comhaid an ghlacadóra. Tá sé seo mídhleathach in an-chuid tíortha ach coitianta, ionas gur gá d'úsáideoirí a ríomhairí a chosaint le bogearraí balla dóiteáin.

Is minic a thugtar **haiceálaí** nó **haiceálaí slándála** ar dhuine den sórt seo sna meáin chumarsáide, cé go bhfuil brí níos leithne ar an téarma sin, .i. duine a bhfuil ardscileanna ríomhaireachta acu a sháraíonn constaicí trí bhealaí cliste nó seiftiúla.

## Cineálacha
* **Bradaí** (nó haiceálaí) **dubh**: duine a bhriseann isteach i gcóras ríomhaireachta le rún mioscaise
* **Bradaí** (nó haiceálaí) **liath**: duine a aimsíonn laige slándála i gcóras nó i dtáirge ríomhaireachta chun aird na n-úinéirí a tharraingt ar an laige 
* **Bradaí** (nó haiceálaí) **bán**: saineolaí ríomhaireachta fostaithe ag comhlachtaí chun briseadh isteach ina gcuid líonraí agus laigí slándála a nochtadh

## Féach freisin
* Haiceálaí

## Tagairtí
Bradán fearna

Ball de ghrúpa iasc bunúsach a fhaightear in uiscí úra is muirí sa leathsféar thuaidh. An cholainn fadaithe armtha le línte de lanna troma cnámhacha. An ceann barrchaol, sprochaillí fada faoi bhun an bhéil, an t-eireaball neamhshiméadrach leis an maothán uachtarach níos mó ná an ceann íochtarach. 1-5 m ar fhad. Tá iascaireachtaí tábhachtacha trádálacha bunaithe ar chineálacha ar leith. Itear na huibheacha mar chaibheár. Tá baol a ndíofa ann, ar bhonn trádálach ar aon nós, i réigiún Mhuir Chaisp de bharr póitseála is ró-iascaireachta. 

## Naisc sheachtracha
* Eolas ag FishBase i dtaobh Acipenser
* Suíomh Idirlín an World Sturgeon Conservation Society
* Sturgeon feeding on the remains of a fish at Eccleston Delph, Lancashire England – Foireann íomhánna ar Flickr

## Tagairtí

Catagóir:Éisc
James Bradley

Réalteolaí a rugadh i Sherborne Shasana ab ea **James Bradley** (Márta 1693 - 13 Iúil 1762). I 1729 d'fhoilsigh sé a ghrinnithe ar iomrall an tsolais ó réalta, a mhínigh sé i dtéarmaí luas an Domhain ina fhithis timpeall na Gréine is luas críochta an tsolais, an chéad chruthú braite ar theoiric Copernicus go raibh an Domhan ag fithisiú na Gréine. I 1748 thaispeáin sé nach raibh claonadh ais an Domhain leis an éiclipteach tairiseach. 

## Tagairtí

Catagóir:Réalteolaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1693
Catagóir:Básanna i 1762
William Henry Bragg

Fisiceoir a saolaíodh i Wigton Shasana ab ea **William Henry Bragg** (2 Iúil 1863 – 12 Márta 1942). Lena mhac William Lawrence Bragg (1890–1971), bhunaigh sé criostalagrafaíocht X-ghathach. Bhuaigh siad Duais Nobel na Fisice i 1915 as a gcomhthaighde ar anailís struchtúr na gcriostal le X-ghathanna. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1863
Catagóir:Básanna i 1942
Catagóir:Fisiceoirí Sasanacha
Johannes Brahms

Cumadóir ceoil a rugadh i Hamburg na Gearmáine ab ea **Johannes Brahms** (7 Bealtaine 1833 – 3 Aibreán 1897). D'oibrigh sé i Vín ó 1853 ar aghaidh. 

## Saothar
I measc a shárshaothar tá 4 shiansa, dhá choinséartó pianó, coinséartó veidhlín, cuid mhaith ceol seomra is pianó, agus cuid mhaith amhrán. Is é an saothar córúil is cáiliúla léis *Ein deutsches Requiem* (Éagnairc Ghearmánach, 1869). 
clé|mion|t. 1850í

## Saol
Foirfeoir ceart a bhí ann: Chuir sé cuid mhaith dá luathshaothar ó fháil.

Tháinig ailse ae air agus d’éag 1897 i Vín (an Ostair-Ungáir ag an am), in aois 63 dó.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1833
Catagóir:Básanna i 1897
Catagóir:Cumadóirí Gearmánacha
Braille

Clóchóras a dhear Louis Braille i 1829 chun gur féidir le daoine dalla léamh is scríobh i dteanga scríofa. Sraith ceall atá ann, le maitrís 3 × 2 de phoncanna cabhraithe i ngach cill, ar féidir a bpatrún a bhrath leis na méara. Sa bhunchóras, seasann patrún ar leith do gach litir, uimhir, marc poncaíochta is oiread beag focla. Tá córais ríomhaire ar fáil anois le téacs scríofa a aistriú go cló Braille is a mhalairt.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoireacht
Louis Braille

Oideachasóir a rugadh i gCoupvray na Fraince ab ea **Louis Braille** (4 Eanáir 1809 &ndash; 6 Eanáir 1852). Bhí sé dall ó 3 bliana d'aois de bharr taisme le meana. 
clé|mion
Sa bhliain 1829 d'fheabhsaigh sé córas scríofa le pointí ardaithe a cheap Charles Barbier le húsáid mar scríobh oíche ar pháirc an áir. Ag obair le meana ar pháipéar, laghdaigh sé líon na bponcanna ó 12 go dtí 6, d'eagraigh in ionaid ar leith iad chun litreacha na haibítre a chódú, agus chuir ar chumas daoine dalla léamh is scríobh.
clé|mion|Louis Braille le Étienne Leroux (1909)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1809
Catagóir:Básanna i 1852
Catagóir:Oideachasóirí
Braisle oscailte

deas|250px|thumb|Braisle oscailte
Grúpa de na céadta réaltaí réasúnta óg (de réir cineáil, níos lú ná cúpla céad milliún bliain d'aois) a cruthaíodh ag an am céanna is atá fós gar dá chéile. Tugtar *braisle réaltrach* ar a leithéid freisin. Tá timpeall 1,000 díobh i mBealach na Bó Finne. Samplaí is ea an Phléadach is an Hiádach.

## Tagairtí
Braisle réaltaí

deas|220px|thumb|Braisle réaltaí
Grúpa réaltaí a bhaineann le chéile go fisiciúil sa spás. I mbraislí oscailte nach bhfuil dlúth le chéile is iad i bplána an réaltra, ní bhíonn ach idir cúpla dosaen is cúpla céad iontu, agus iad óg go leor. Faightear braislí dlútha cruinneogacha scaipthe i bhfáinne timpeall réaltraí. Bíonn siad seo cruinn, na céadta míle réalta iontu is iad an-sean, chomh sean leis an réaltra féin.

## Tagairtí
Joseph Bramah

Ceapadóir agus glasadóir a rugadh i Stainborough Shasana ab ea **Joseph Bramah** (13 Aibreán 1748 – 9 Nollaig 1814). Cheap sé fáisceán hiodrálach, meaisín chun uimhreacha a chur ar bhancnótaí, agus glas sábhála a d'fhan gan piocadh ar feadh 50 bliain.

## Tagairtí

Catagóir:Ceapadóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1748
Catagóir:Básanna i 1814
Donato Bramante

Ailtire agus péintéir a rugadh gar d'Urbino na hIodáile ab ea **Donato Bramante** (Donato di Pascuccio d'Antonio, c 1444 – 11 Aibreán 1514). Leag sé amach an scéim chun an Vatacáin is baisleac Pheadair a athchóiriú (1505–1506). Tionchar láidir aige ar ailtireacht na hAthbheochana san Iodáil.

## Tagairtí

Catagóir:Ailtirí Iodálacha
Catagóir:Péintéirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1444
Catagóir:Básanna i 1514
Braisle chruinneogach

deas|200px|thumb|Braisle chruinneogach
Saithe seanréaltaí eagraithe go sainiúil mar a bheadh i sféar dlúth. Cuimsíonn sí 10,000 suas go dtí na milliúin réalta a cruthaíodh ag an am céanna go luath i stair ár réaltra. Tá níos mó ná 100 díobh ar eolas i mBealach na Bó Finne.

## Tagairtí
Braisle nótaí

deas|250px|thumb|Braisle nótaí
Is éard is **braisle nótaí** ann sa cheol, grúpa nótaí cóngaracha, ar ghléas méarchláir ach go háirithe, a fhuaimnítear le chéile ar son a n-iarmhairtí buailte nó sonda. Faightear braislí i gceol chumadóirí an 20ú céad cosúil le Cowell is Bartók, ach i sonáidí Scarlatti freisin. 

## Tagairtí

Catagóir:Ceol
Bran (iasc)

Is éard is **bran** ann ná iasc fionnuisce le colainn ramhar a fhaightear in aibhneacha socra is locha ar thalamh íseal i dtuaisceart na hEorpa. Suas le 60 cm ar fhad.

## Tagairtí

Catagóir:Éisc
Constantin Brâncuși

Dealbhóir a rugadh i bPestisani na Rómáine ab ea **Constantin Brâncuşi** (19 Feabhra 1876-16 Márta 1957). Ina shaothar cáiliúil *Muză adormită* (Bé ina Codladh, 1910) léirigh sé tionchar Rodin air. Réamhshampla ab ea é ar an-chuid snoíodóireachtaí sainiúla ubhchruthacha an-snasta uaidh.
 
## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1957
Catagóir:Daoine a rugadh i 1876
Catagóir:Dealbhóirí Rómánacha
Catagóir:Fir
Georges Braque

Péintéir a rugadh in Argenteuil na Fraince ab ea **Georges Braque** (13 Bealtaine 1882 – 31 Lúnasa 1963). Duine de bhunaitheoirí an Chiúbachais, a chomhoibrigh le Picasso (1908-1914). Tar éis an chéad chogadh domhanda shaothraigh sé stíl neamhgheoiméadrach leath-theibí dá chuid féin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1882
Catagóir:Básanna i 1963
Catagóir:Péintéirí Francacha
Bran (arbhar)

deas|250px|thumb|Bran
An cumhdach cosanta timpeall ar shíol arbhair. Mar gheall ar a thoilleadh mór snáithíní, tá sé ag éirí níos coitianta mar chomhábhar i mbianna daoine. Timpeall 12% den síol. 

## Tagairtí
Brassica

Is ghéineas é *Brassica* sa fine Brassicaceae atá dúchasach don Eoraip, don Áise, don Afraic, agus do Leithinis na hAraibe. Tá 41 speiceas ag *Brassica*.
Gné plandaí a chuimsíonn cuid mhaith glasraí tábhachtacha, ina measc tornapa, mustard, agus go háirithe cabáiste, cóilis, brocailí is bachlóga Bruiséile, a shíolraíonn ón gcabáiste fiáin *Brassica oleracea*.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Braiteoir optúil

Braiteoir a aimsíonn solas agus a athraíonn ina chomharthaí leictreonacha é. Braiteoirí an-oiriúnacha solais is ea na súile, a bhraitheann raon leathan leibhéal solais ach thar raon teoranta tonnfhad. Nuair a thiteann solas ar an reitine sa tsúil, gintear ríoga leictreacha sa néaróg optach. Téann na ríoga don inchinn len iad a bhrath agus pé brí atá iontu a bhaint astu. I measc na mbraiteoirí saorga optúla tá na cealla fótaileictreacha, a fhéadfaidh a bheith íogair do thonnfhaid infridhearga, infheicthe nó ultraivialaite, agus na solasmhéadair fhótagrafacha. 

## Tagairtí

Catagóir:Gléasanna optúla
Branchiopoda

Rang crústach uisciúil a fhaightear den chuid is mó in uiscí intíre, ó fhionnuisce go dtí uisce an-salannda, agus ó am go chéile sa bhfarraige. Feidhmíonn na géaga ar an gcabhail, atá cosúil le duilleoga, mar ghaireas chun bia a bhailiú is mar gheolbhaigh. Timpeall 820 speiceas ar eolas, agus cuimsíonn siad ribí róibéis torbáin, ribí róibéis siógacha, ribí róibéis brealláin, is dreancaidí uisce. 

## Tagairtí

Catagóir:Deiceapóid
Walter Houser Brattain

Fisiceoir Meiriceánach a saolaíodh in Xiamen, Amoy, sa tSín ab ea **Walter Houser Brattain** (20 Feabhra 1902 – 13 Deireadh Fómhair 1987). 

D'oibrigh sé i saotharlanna Bell Telephone ar airíonna dromchla leathsheoltóirí. Chuidigh sé le forbairt an trasraitheora pointe teagmhála. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1955 le Bardeen is Shockley as.

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1902
Catagóir:Básanna i 1987
Karl Ferdinand Braun

Fisiceoir a rugadh i bhFulda na Gearmáine ab ea **Karl Ferdinand Braun** (6 Meitheamh 1850 - 20 Aibreán 1918). Thóg sé an chéad fheadán ga-chatóideach (feadán Braun) i 1897. 

Roinn sé Duais Nobel na Fisice i 1909 le Marconi as a shaothar a bhí bunúsach don raidió.

## Féach freisin

* Guglielmo Marconi

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1850
Catagóir:Básanna i 1918
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Fisice
Werner von Braun

Eolaí ceannródaíoch roicéad a rugadh i Wyrzysk na Polainne (Wirsitz na Gearmáine ag an am) ab ea **Werner Magnus Maximillan Freiherr von Braun** (23 Márta 1912 - 16 Meitheamh 1977). Ó 1936, ina stiúrthóir ar shaotharlann thaighde roicéad i bPeenemünde. Shaothraigh sé na roicéid V-2 a lainseáladh ar Londain i 1944. Tar éis an dara cogadh domhanda d'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe, agus bhí freagrach as an roicéad a lainseáil an chéad satailít shaorga Mheiriceánach i 1958.

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Gearmánacha
Breallach

Ainm coiteann ar raon moileasc débhlaoscach is ea **breallach**. Cuimsíonn sé an t-ollbhreallach, an breallach bogbhlaoscach, agus an breallach maighdeogach.

## Tagairtí

Catagóir:Moilisc
Bréidín

deas|250px|thumb|Bréidín
Fabraic gharbh throm olla le caitheamh ar an taobh amuigh. Rinneadh den chéad uair i ndeisceart na hAlban é, agus bhí cuid mhaith patrún difriúil ar an margadh. Cuir Bantiarna Dhún Mór déantúsaíocht an bhréidin ar aghaidh ar oileán na Hearadh sna 1850idí, agus d'éirigh léi a chur ina luí ar uaslathas na Breataine é a chaitheamh. Tá cuma thíriúil ar bhréidín traidisiúnta na Hearadh, ach bíonn na dearaí nua-aoiseacha ildaite agus níos éadroime. 

## Tagairtí
Breiseáin ghealaithe fhluaraiseacha

deas|250px|thumb|Breiseáin ghealaithe fhluairiseacha
Ábhair gan dath a ionsúnn uigí go héasca agus a astaíonn solas gorm nó gormghlas nuair a imbhuaileann solas ultraivialait iad. Cealaíonn sé seo buíocht nádúrtha na n-uigí, chun dathanna glana geala a chaomhnú. Comhábhair riachtanacha in an-chuid glantach.

## Tagairtí
Breiseán (bia)

Aon cheimiceán, fiú vitimín, a shuimítear le bia le linn a phróiseála nó a ullmhaithe. Den chuid is mó, ceimiceán a shuimítear chun aidhm ar leith a bhaint amach. Cuimsíonn sé leasaithigh chun cosc a chur ar mhilleadh ag baictéir, frithocsaídeoirí a chuireann cosc ar bhréine a theacht ar shaill, ábhair dathaithe chun an dath a mhodhnú mar is mian, milseoirí, agus blastáin chun blas ar leith a bhaint amach. Is ábhair nádúrtha a bhformhór, ach tá cuid bheag díobh saorga. Bíonn dlíthe i gcuid mhaith tíortha leis na hábhair seo is a n-úsáideanna a rialú. Le blianta anuas tá daoine ag éirí imníoch faoi na hábhair shaorga seo agus ag éileamh nach mbeidh ach breiseáin nádúrtha in úsáid. 

## Tagairtí
Brathadóir bréige

deas|200px|thumb|Brathadóir bréige
Ceanglaítear leictreoidí is brathadóirí eile le duine, agus léiríonn frithghníomhuithe ainneonacha ar cheisteanna go bhfuil sé faoi strus. Ach ní ghlactar leis go huilíoch go léiríonn sé sin gur bréagach na freagraí a thugann sé ar na ceisteanna sin.

## Tagairtí
Marjorie Estiano

Aisteoir Brasaíleach is ea **Marjorie Dias de Oliveira** (8 Márta, 1982 a rugadh í).

## Aisteoir
* 2003: *Malhação* ... *Fabiana*
* 2004: *Malhação* ... *Natasha Ferreira*
* 2006: *Páginas da Vida* ... *Marina Andrade Rangel* 
* 2006: *Sob Nova Direção* ... *Nely Li* 
* 2007: *Duas Caras* ... *Maria Paula Fonseca do Nascimento*
* 2009: *Caminho das Índias* ... *Tônia (Antônia Cavinato)* 
* 2010: *S.O.S. Emergência* ... *Flávia Menezes*
* 2011: *Amor em Quatro Atos* ... *Letícia*
* 2011: *Malu de Bicicleta* ... *Sueli*
* 2011: *Cine Conhecimento* ... -
* 2011: *A Vida da Gente* ... *Manuela Fonseca*
* 2012: *Lado a Lado* ... *Laura Assunção*
* 2013: *O Tempo e o Vento* ... *Bibiana*

## CD
* 2005: Marjorie Estiano
* 2007: Flores, Amores e Bla, blá, blá
* 2013: TBA

### DVD
* 2005: Marjorie Estiano e Banda ao Vivo

## External Links
* http://www.imdb.com/name/nm1597010 
* Marjorie Estiano official website 
* Marjorie Estiano on Universal Music website 
* http://www.youtube.com/user/marjorieoficial/videos?view=0

Catagóir:Daoine Brasaíleacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Brathadóir cáithníní

deas|250px|thumb|Brathadóirí cáithníní
Feistí chun cáithníní fo-adamhacha a bhrath is a aithint i dturgnaimh fhisic na gcáithníní. Deartar iad chun an fuinneamh iomlán, an cóimheas luchta/maise, an luas, an t-ionad, is an t-am a thomhas. Níl aon fheiste amháin in ann na tomhais éagsúla seo a dhéanamh, agus mar sin bíonn roinnt aonad scoite sna brathadóirí seo de ghnáth, gach aonad le cainníocht amháin a thomhas. Cuingrítear is comhghaolaítear iad i ríomhaire ansin. 

## Tagairtí
Breisia

[mion|Breisia [Basalt|basailt ó Las Palmas sna hOileáin Chanáracha sa Spáinn]] 
Carraig gharbh dhríodrach, meascán atá comhdhéanta as carraig ghéar, táite le chéile ag maitrís mhínghráinneach. Tarlaíonn sé de ghnáth trí phróisis áitiúla cosúil le maidhmeanna talún is éascthaí geolaíocha a scoilteann na carraigeacha. 

## Tagairtí

Catagóir:Carraigeacha
Breith anabaí

Is éard atá i gceist le **breith anabaí** ná deireadh toirchis gan an féatas a bheith beo. In Éirinn, má chailleann bean a leanbh roimh 24 seachtaine iompair, nó sula sroicheann leanbh meáchan 500 gram, tugtar breith anabaí air seo. 
clé|mion|breith anabaí ag méadú agus an mháthair ag dul in aois
clé|mion|Cúiseanna: breith anabaí athfhillteach

[mion|clé|[Bíosún Meiriceánach|bíosún agus breith anabaí]]

### Minicíocht
Tarlaíonn breith anabaí go minic gan aon rabhadh agus is minic nach féidir aon chúis mhíochaine a fháil faoin gcúis ar tharla sí. Is féidir le breith anabaí a bheith ina chrá agus cé gur féidir le bean teacht chuici féin go fisiciúil sách tapa ó bhreith anabaí, tógann sé i bhfad níos faide go mothaíoch.
Gach bliain bíonn breith anabaí ag na mílte ban in Éirinn. Meastar go dtarlaíonn sé do 15% de mhná in Éirinn le linn toirchis. Mar gheall ar an náire agus an stiogma a bhaineann leis na tragóidí bíonn ar mhná ualach an uaignis a iompar laistiar de bhrat rúndachta.
I measc na cúiseanna a luaitear le breith anabaí uaireanta: mínormáltacht sa bhféatas, an phlacaint nó an bhroinn, galar ag an máthair nó drugaí a bheith tógtha aici, srl.

### Sna meáin
Bhí dhá bhreith anabaí ag Síle Seoige, rud a chuir sí roimpi sa chlár faisnéise dátheangach *Síle Seoige: Deireadh Tochta* ar TG4.  Ainmníodh é don Chlár Fíorasach Aonair is Fearr.

### Tacaíocht
Is féidir teastas marbh-bhreithe a fháil in Éirinn.

Téigh chuig láithreán gréasáin ''Pregnancy and Infant Loss Ireland'' le haghaidh:

* Sonraí teagmhála le haghaidh seirbhísí tacaíochta méala i do cheantar áitiúil
* Bileoga eolais faoi chailleadh toirchis agus marbh-bhreith

#### Cumann Breitheanna Anabaí na hÉireann
Is eagraíocht dheonach í *Cumann Breitheanna Anabaí na hÉireann* a chuireann eolas agus tacaíocht ar fáil do mhná (agus dá bpáirtithe) a d’fhulaing breith anabaí. Soláthraíonn siad tacaíocht teileafóin, faisnéis faoi sheirbhísí cuimhneacháin, agus bileoga eolais ar cheisteanna a bhaineann le breith anabaí. Bíonn cruinnithe tacaíochta ar líne rialta acu freisin do thuismitheoirí atá ag déanamh bróin trí Zoom.
## Féach freisin

* Marbh-bhreith

* Ginmhilleadh

## Tagairtí

Catagóir:Toircheas
Catagóir:Breith
Catagóir:Sláinte na mban
Catagóir:Córas atáirgthe
Catagóir:Bás
Breith nádúrtha

mion|Lisa J. Patton agus LaVergerray
Luí seoil rathúil gan drugaí gan uirlisí seachtracha is ea **breith nádúrtha** (nó **natural childbirth**).  
clé|mion|Scéal Amarah san uisce
Sa traenáil chuici, déantar iarracht nádúr an phróisis a mhíniú, dearcadh síceolaíoch a chothú sa mháthair a laghdaíonn imní is eagla agus a mhéadaíonn a fulaingt ar phian. Tá an próiseas sábháilte b'fhéidir nuair nach bhfuil aon neamhord fisiciúil ar an máthair ná an toircheas. 
clé|mion
Is mór an chabhair aclaíochtaí roimh ré chun matáin an bhoilg a neartú is na matáin pheilbheacha a spreagadh chun bogtha, mar tagann an dá ghníomh seo i gceist le linn na breithe.  

## Tagairtí
 

Catagóir:Toircheas
Catagóir:Breith
Catagóir:Sláinte na mban
Catagóir:Córas atáirgthe na mban
Bremsstrahlung

deas|200px|thumb|Bremsstrahlung
Radaíocht chosctha, radaíocht leictreamaighnéadach a astaíonn cáithníní luchtaithe is iad á luasmhoilliú de réir mar a thaistealaíonn siad trí dhamhna. Mar shampla, má theilgtear leictreoin isteach i luaidhe táirgtear Bremsstrahlung, ar radaíocht X-ghathach é. Is é seo an phríomh-mhodh caillte fuinnimh a bhíonn ag cáithníní ardfhuinnimh.

## Tagairtí
Gunna Bren

Meaisínghunna éadrom, gunna caighdeánach arm na Breataine sa dara cogadh domhanda. Tagann an t-ainm ó Brno i bPoblacht na Seice mar ar dearadh é, agus Enfield Shasana mar a ndearnadh na milliúin díobh.

## Tagairtí

Catagóir:Meaisínghunnaí
Sydney Brenner

Micribhitheolaí ón Afraic Theas ab ea **Sydney Brenner** (13 Eanáir 1927 – 5 Aibreán 2019). Rugadh é in Germiston san Afraic Theas.  Rinne sé taighde ar chód eolais an DNA agus an gaol idir néarchóras an ainmhí is a chomhdhéanamh géiniteach. Roinn sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 2002 le John Sulston is Robert Horvitz as a dtaighde a léirigh rialú géiniteach fhás is fhorbairt orgán agus bás cláraithe na cille. D'fhoilsigh sé dírbheathaisnéis, *My Life in Science* (Mo Bheatha san Eolaíocht, 2001).

## Tagairtí
[mion|clé|Esther Lederberg, Gunther Stent, Sydney Brenner agus [Joshua Lederberg sa bhliain 1965]]

Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Bitheolaithe ón Afraic Theas
David Brewster

Fisiceoir Albanach ab ea **David Brewster** (11 Nollaig 1781 – 10 Feabhra 1868). Rinne sé taighde ar pholarú solais. Cheap sé an córas dia-optrach chun an soilsiú ó thithe solais a fheabhsú. B'fhéidir gurb é a cheap an cailéideascóp.

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Briotanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1781
Catagóir:Básanna i 1868
Brícín

deas|250px|thumb|Brícín
Breosla i gcnap aonfhoirmeach, a dhéantar trí ghual donn nó púdraithe nó móin phúdraithe a chomhbhrú is a chomhtháthú le ceanglóir indóite. 

## Tagairtí
Marcel Lajos Breuer

Ailtire is dearthóir a rugadh i bPécs na hUngáire ab ea **Marcel Lajos Breuer** (1902-1981). I gceannas ar an gceardlann troscáin sa Bauhaus sa Ghearmáin ó 1924 ar aghaidh. Dhear sé an chéad chathaoir nua-aoiseach cruach feadánaí. Chomhoibrigh sé le Walter Gropius sna Stáit Aontaithe ó 1937. Dhear sé foirgneamh UNESCO i bPáras. Rinne sé éacht oibre i ndearadh troscáin leis an iliomad ábhar is teicníochtaí nua. 

mion|clé|Cathaoir Wassily

## Tagairtí

Catagóir:Ailtirí Ungáracha
Catagóir:Ailtirí Meiriceánacha
Catagóir:Dearthóirí troscáin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1902
Catagóir:Básanna i 1981
Henri Edouard Prosper Breuil

Seandálaí a rugadh i Mortain na Fraince ab ea **Henri Edouard Prosper Breuil** (1877-1961). Spéis ar leith aige in ealaín na bpluaiseanna, agus bhí sé freagrach as na pluaiseanna maisithe i gCombarelles is Font-de-Gaume sa Dordogne a nochtadh i 1901. Chuir a shaothar tús leis an staidéar ar ealaín Phailéiliotach.

## Tagairtí

Catagóir:Seandálaithe Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1877
Catagóir:Básanna i 1961
Percy Williams Bridgman

Fisiceoir a rugadh i gCambridge, Massachusetts ab ea **Percy Williams Bridgman** (1882-1961). 

Rinne sé taighde suntasach ar chórais ardbhrú, teirmidinimic, agus airíonna ábhar faoi ardbhrú. 

Mar shampla, tháirg sé foirm nua fosfair faoi ardbhrú, agus thaispeáin gur mhéadaigh slaodacht leachtanna faoi ardbhrú. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain  1946 as sin.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Fisiceoirí Meiriceánacha
Brillín

Is gnéasorgán baineannach é **an brillín** (Laidin:*glans clitoris*), atá i láthair i mamaigh, ostraisí agus líon teoranta ainmhithe eile. I ndaoine, tá an chuid infheicthe - an bhreall - ag acomhal tosaigh na *labia minora*, os cionn oscailt an úiréadra. Murab ionann agus an péineas, sé sin, an homalóg fireann atá coibhéiseach leis an mbrillín, de ghnáth ní bhíonn an chuid aimhneasaigh (nó oscailte) den úiréadra ann, agus mar sin ní úsáidtear é le haghaidh an mhúin. I bhformhór na speiceas, níl aon fheidhm atáirgthe ag an mbrillín. Cé go ní mhúnann roinnt ainmhithe tríd an mbrillín nó a úsáideann é i gcomhair atáirgthe, Fualann, cúplálann agus  gineann an hiéana breac, a bhfuil brillín thar a bheith mór aige, tríd an orgán. Tá brillín mór ag roinnt mamach eile freisin, mar shampla  léamair agus moncaithe géagach.

Is é an brillín an réimse earóigineach is íogaire ag an ndaonnaí  baineann agus go ginearálta príomhfhoinse anatamaíoch an phléisiúir ghnéasaigh.  I ndaoine agus i mamaigh eile, forbraíonn sé as fhiafhás san suth ar a dtugtar an tiúbarcal giniúna. Neamhdhifreáilte, ar dtús,  forbraíonn an tiúbarcal ina **phéineas** nó ina bhrillín le linn forbairt an chórais atáirgthe ag brath ar nochtadh do andraiginí (ar hormóin fireann iad go príomha). Is struchtúr casta é an brillín, agus is féidir a mhéid agus a íogaireacht a athrú. Bíonn breall (ceann) an bhrillín daonna thart ar mhéid agus cruth pise agus meastar go bhfuil 8,000, agus b'fhéidir níos mó ná 10,000 néarchinn chéadfacha aige.
## Naisc sheachtracha
*Snakes have a clitoris: scientists overcome ‘a massive taboo around female genitalia’
## Tagairtí


Catagóir:Córas atáirgthe baineann mamach
*
Catagóir:Sláinte na mban
Tástáil chruais Brinell

Tomhas ar chruas miotail, ainmnithe as an innealtóir Sualannach Johann August Brinell (1849-1925). Brúitear sféar crua cruach isteach i ndromchla an ábhair atá le tástáil faoi fhórsa cinnte in-atáirgthe chun logán ciorclach a dhéanamh sa dromchla. Tugann trastomhas an logáin seo tomhas ar an gcruas. 

## Tagairtí
Briocht

I bhfisic na gcáithníní, an 4ú saghas den airí atá ag cuairc ar a dtugtar *blas*, ceann de na cáithníní fo-adamhacha. Tairgeadh an t-airí seo ó thaobh teoirice de i 1964 agus fionnadh é i 1974. Is é an cuarc coimhthíoch a mhalairt blais. Uimhir chandamach inmheánach (C) a imchoimeádtar sna hidirghníomhuithe leictreamaighnéadacha is láidre, ach nach n-imchoimeádtar in idirghníomhuithe laga, is ea an blas seo. C = +1 i gcás na mbriochtchuarc, agus bíonn briochtchuarc amháin ar a laghad i ngach briochtcháithnín. Cuimsíonn sé gach ball de chlann na mbriochtchuarc D-mhéasóin, nó na frithbhriochtchuairc.

## Tagairtí
Briosclán

Planda ilbhliantúil dreapaire fréamhaithe atá dúchasach do na réigiúin mheasartha uile, beagnach. Na duilleoga sonrach cleiteach, clúdaithe go dlúth le ribí gruaige síodúla airgeadacha; na bláthanna le heipeachailís is cailís, cúigpheitealach buí. D'úsáidtí na fréamhacha stáirseacha mar bhia anallód.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Briseadh spontáineach siméadrachta

deas|200px|thumb|Briseadh spontáineach siméadrachtaI gcórais fhisiciúla, laghdú na siméadrachta ar bhealach neamhréamhinste de réir mar a athraíonn an córas chuig córas le fuinneamh níos lú. Mar shampla, nuair a fhuaraítear ábhar fearómaighnéadach faoi bhun a theochta Curie, ailíníonn a chuid adamh chuig staid le fuinneamh níos lú agus siméadracht níos lú. Is prionsabal tábhachtach é i bhfisic na gcáithníní, réamhinsint mhaiseanna na gcáithníní W is Z, agus teoiric na n-idirghníomhuithe laga go háirithe. 

## Tagairtí
Briseadh (cnámh)

Sa mhíochaine, briseadh i leanúnachas cnáimhe. De ghnáth tarlaíonn a leithéid de bharr fórsa sheachtraigh, ach is féidir go dtarlóidh de bharr galair (briseadh paiteolaíoch), cosúil le hailse cnáimhe a chuireann isteach ar struchtúr is ábhar na cnáimhe. Tarlaíonn briseadh cnáimhe i bhfoirmeacha éagsúla, ó bhriseadh trasnach líne caoile gan díláithriú (briseadh scolbach) go dtí briseadh dian ina mbristear an chnámh i roinnt mionphíosaí (briseadh spruánach). Bíonn cumas fiúntach ag cnámha a bpíosaí a athaontú, ach braitheann an chóireáil is an toradh ar cé chomh maith is a dhéantar na fo-phíosaí a ailíniú leis an mbunchnámh is a choinnítear iad mar sin le linn an athaontaithe. Má ailíníonn na píosaí go maith, is féidir iad a choinneáil in áit le cléithín simplí le linn an athaontaithe. Ach i gcás bristí créachtacha is bristí díláithrithe, is féidir go mbeidh gá le láimhsiú sa tréimhse athaontaithe, nó bioráin is scriúnna miotalacha chun na píosaí cnáimhe a choinneáil ailínithe is le chéile.

## Tagairtí
Bristeoir oighir

[mion|An bristeoir oighir Meiriceánach ag obair in aice McMurdo Sound san [An Antartaice|Antartaice]]
Long a dheartar chun oighear a ghlanadh amach as bealaí uisce le loingeas a ligean tríothu. Briseann an t-oighear trí thosach a chabhlach treisithe a thiomáint go fuinniúil i gcoinne an oighir agus an t-oighear briste a bhrú i leataobh. In úsáid go forleathan i gCeanada, an Rúis agus Muir Bhailt. 

## Tagairtí
Briseadh (innealtóireacht)

deas|250px|thumb|Briseadh
Sa bhfisic is an innealtóireacht, teip ábhair atá faoi strus meicniúil. Is amhlaidh a tharraingítear na cisil adamh amach óna chéile, agus roimh bhriseadh, i gcás an chuid is mó d'ábhair, tagann díchumadh laisteach agus ansin díchumadh plaisteach ar an ábhar. Nuair is strus inteannta a bhíonn i gceist, tarlaíonn an briseadh nuair a bhíonn sé seo níos mó ná neart inteannta an ábhair.

## Tagairtí
Briúlán

Planda díreach ilbhliantúil a dhéanann dois, dúchasach don Eoraip, iarthar na hÁise is tuaisceart na hAfraice is ea an **briúlán** (*Rosa spinosissima*). Na duilleoga bunata den chuid is mó, rud beag scothghorm, cleiteach le duilleoigíní ubhchruthacha fiaclacha; na bláthanna i gceann cruinneogach le 4 shiopal, gan aon pheiteal. Fásann an briúlán sailéid 40 cm ar airde, le bláthanna glasa nó imir chorcra. Boladh an chúcamair óna fhásra brúite. Is mó an briúlán mór, a fhásann 60 cm ar airde agus a mbíonn bláthanna dúdhearga air. 

Tá sé dúchasach do chóstaí na hEorpa Thiar agus na hAfraice Thiarthuaidh. Fásann sé ar dhumhcha gainimh agus in aice le haolchloch. Tá dlúthbhaint ag an mbriúlán le hAlbain, sa dara háit i ndiaidh an bhfeochadán mar shiomból den tír úd.

## Tagairtí

Catagóir:Rosaceae
Catagóir:Plandaí
Brocailí

Planda glas sa bhfine cabáiste a fhástar i gcomhair na mbláthanna anabaí a itear mar ghlasra.
Tagann an focal 'brocailí' ón uimhir iolra den fhocal Iodálach 'broccolo', rud a chiallaíonn "bláthbharr ar chabáiste", agus is í an foirm bhídeach de 'brocco' í, rud a chiallaíonn "ionga bheag" nó "péacán". 
Beirítear nó galaítear brocailí go minic ach féadfar é a ithe  amh.

Rangaítear brocailí sa ghrúpa saothróige 'Italica', sa speiceas *[[Brassica oleracea]]*. Bíonn bláthchinn móra, de ghnáth glas i ndath, eagraithe i struchtúr ar aon dul le crann, ag leathadh amach ó ghas tiubh inite aige. Bíonn mais na mbláthcheann timpeallaithe ag duilleoga. Bíonn brocailí cosúil le  cóilis, grúpa saothróige éagsúla den speiceas céanna.

## Tagairtí

Catagóir:Glasraí duille
Catagóir:Saothróga na mbiaphlanda
Catagóir:Plandaí inite
Catagóir:Glasraí bláthracha
Catagóir:Plandaí
Brocaire

clé|250px|mion|Brocaire
Madra beag misniúil tí. Póraítear é le haghaidh na seilge, seilg an tsionnaigh go háirithe. Ar dtús, chuirtí isteach sa bhrocach i ndiaidh na creiche é. Go traidisiúnta, bíonn sé ionsaitheach coinneálach neamheaglach. Cuid mhaith pór ann anois. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Brocaire Albanach

Madra le colainn fhada is cosa an-ghearra. An t-eireaball gearr suas in airde. An ceann fada le malaí, croiméal is féasóg. Na cluasa gearra in airde. An fionnadh dubh tiubh guaireach ag síneadh go talamh, beagnach. Brocaire Obar Dheathain is ea an cineál le fionnadh an-gharbh.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Brocaire Bedlington

mion|clé|220px|Brocaire Bedlington
Pór Briotanach madra le soc barrchaol, gan clár éadain le feiceáil, le radharc cliathánach. An fionnadh catach, de ghnáth mílítheach, ach uaireanta liath nó donn. Cros-síolraíodh an bunphór gearrchosach leis an bhfuipéad chun an fhoirm nua-aoiseach le cosa níos faide a tháirgeadh.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Kālidāsa

File agus drámadóir ab ea **Kālidāsa** (Devanāgarī: , floruit sa chúigiú céad).  Níl mórán eolais againn faoina shaol, ach áirítear ar rogha scríbhneoirí litríocht na hIndia é. 

## Saothar
I Sanscrait a chum Kālidāsa a chuid dánta agus drámaí. Scríobh sé trí dhráma - Abhijnanashakuntala, Vikramorvashi, agus Malavikagnimitra - chomh maith le dánta dar teideal Raghuvamsha, Kumarasambhava agus Meghaduta. Is é Abhijnanashakuntala ("Aithint Shakuntala") a phríomhshaothar. Tá clú agus cáil ar na híomhánna agus samhlacha áille i saothar Kālidāsa. 

## Tagairtí

## Naisc
* ''Kalidasa: Translations of Shakuntala and Other Works'' by Arthur W. Ryder
* Beathaisnéis
* Clay Sanskrit Library  p
* Kalidasa  ag *The Online Library of Liberty*

## Leabharliosta
* K. D. Sethna. Problems of Ancient India, p.&nbsp;79-120 (chapter: "The Time of Kalidasa"), 2000 New Delhi: Aditya Prakashan. ISBN 81-7742-026-7 
* V. Venkatachalam. Fresh light on Kalidasa's historical perspective, Kalidasa Special Number (X), The Vikram, 1967, pp.&nbsp;130–140.
* Dorothy Matilda Figueira. Translating the Orient: The Reception of Sakuntala in Nineteenth Century Europe. State University of New York Press, 1991. SBN=978-0-7914-0327-3.
* Manohar Laxman Varadpande: *History of Indian Theatre. Classical Theatre.* Abhinav Publications, New Delhi 2005, 93–148
Brocaire Bhostúin

mion|clé|220px|Brocaire Bhostúin
Is pór madra é **brocaire Bhostúin** a saothraíodh sna Stáit Aontaithe trí bhrocairí eile a chrosphórú le tarbhghadhair. Beag, le cliabhrach domhain. Na cluasa mór, an ceann cruinn, an muineál ramhar. An fionnadh gearr, bán is donn, nó bán is dubh.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Brocaire Breatnach

clé|200px|mion|Brocaire Breatnach
Brocaire a saothraíodh sa Bhreatain Bheag ó bhrocairí Sasanacha. An fionnadh flannbhuí/donn is bán, tiubh. Beagnach gan aon eireaball. An t-aon bhrocaire a aimsíonn. Inneach maith ann. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Brocaire carn

Brocaire a saothraíodh i dtuaisceart na hAlban chun sionnaigh a ruaigeadh as a bpoill. Beag le cosa gearra. An fionnadh donn tiubh mosach. Na cluasa ceartdíreach is an dreach airdeallach.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Brocaire Sealyham

clé|200px|mion|Brocaire Sealyham
Madra a shaothraigh John Owen Tucker Edwardes sa Bhreatain Bheag sa 19ú céad agus é ag iarraidh brocaire chomh fíochmhar is ab fhéidir. An cholainn fada is na cosa gearr, an t-eireaball gearr is díreach suas, an ceann fada le malaí, croiméal is féasóg, na cluasa fada ar luascadh, an fionnadh tiubh mílítheach guaireach.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Brocaire teorann

mion|clé|220px|Brocaire teorann
Brocaire a saothraíodh sna cnoca ar an teorainn idir Albain is Sasana chun sionnaigh a sheilg. Beag is gníomhach. An soc soladach smutach, na cluasa beaga, an fionnadh tiubh docht guaireach. Órga nó scothdhearg/donn de ghnáth. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Brocaire Gaelach

Brocaire meánach gníomhach le fionnadh garbh scothdhearg/crón. Na cluasa bog, in airde. Barr an tsoic timpeallaithe le scuab gruaige fada. Sciotar an t-eireaball, ach é níos faide ná i mbrocairí eile.

## Gailearaí grianghraf


File:Irish-terrier.jpg|thumb|center|Brocaire Gaelach
File:Terier irlandzki pl.jpg|Brocaire Gaelach
File:Irish Terrier agility jump.jpg|I léim deft
File:Irish Terrier from 1915.JPG|Brocaire Gaelach timpeall 1915 
File:Terier irlandzki portret pl.jpg|thumb|center|Brocaire Gaelach
File:Playing with butters.jpg|thumb|center|Óg Brocaire Gaelach


## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Brocaire sionnach

clé|200px|mion|Brocaire sionnach
Brocaire fuinniúil Briotanach, le cliabhrach domhain, soc biorach is cluasa boga fillte in airde. Sciotar an t-eireaball de ghnáth is é óg. Bán le marcanna dubha nó donna, beagnach i gcónaí. Dhá fhoirm ann: guaireach is leabhair. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Brocaire Yorkshire

mion|clé|180px
Brocaire beag Briotanach. Gruaig fhada thanaí dhonn nó ghormliath. Téann a fhionnadh go talamh. A cheann le cluasa móra díreach suas is gruaig fhada orthu.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Bertram Brockhouse

Fisiceoir a rugadh i Lethbridge, Alberta, Ceanada ab ea **Bertram N. Brockhouse** (15 Iúil 1918 – 13 Deireadh Fómhair 2003). 

D'fhreastail sé ar Ollscoil McMaster i gCeanada. 

Rinne sé taighde bunúsach ar speictreascópacht neodrón, agus roinn Duais Nobel san Fhisic le Clifford Shull sa bhliain 1994. Fuair sé bás in Hamilton, Ontario.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Básanna in 2003
Catagóir:Fisiceoirí
Bróg-ghob

Éan mór liath, cosúil le corr bhán le ceann mór is ea **an bróg-ghob** (*Balaeniceps rex*). An gob an-leathan an-domhain, cosúil le bróg. Áitríonn sé riasca lár na hAfraice. Oíchí. Itheann sé veirteabraigh bheaga, moilisc is splíonach.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Bróidnéireacht

deas|250px|thumb|Bróidnéireacht
Maisiú éadaí le fuáil, ealaín chomh seanda sin go bhfeictear sa phéintéireacht ar bhallaí tuamaí Éigipteacha í. Dhéantaí an fhuáil de láimh ar an mbunfhabraic, agus saothraíodh leibhéal ard ealaíne ar bhaill shaibhre éadaigh is feistis tí sa Mheánoirthear, an India is an Cianoirthear. San Eoraip rinneadh samplaí suntasacha ar éadaí sagart is brait altóra. Sampla cáiliúil is ea Taipéis Bayeux ón 11ú céad. Scil ab ea í a bhíodh riachtanach don ghnáthbhean i ndéanamh éadaí is feisteas. Maireann lámhbhróidnéireacht fós mar cheird, ach inniu déantar bróidnéireacht le meaisíní ríomhrialaithe den chuid is mó, atá in ann patrúin fhíorchoimpléascacha a dhéanamh.

## Tagairtí
Bróiméileach

Ball de chlann an anainn. Eipifítí de ghnáth, méith le duilleoga spíonacha, an-choiteann i gceannbhrat na foraoise trópaicí thar aon áit eile. Suntasach as an taiscumar uisce a bhailíonn siad i lár cupánchruthach chnota na nduilleog. Is féidir go mbeidh sé seo an-mhór, suas le 20 lítear, a ionsúnn an planda trí ribí ar na duilleoga. Soláthraíonn sé gnáthóg d'fhoirmeacha eile beatha (feithidí, débheathaigh is plandaí uisciúla, cuid acu nach maireann in áit ar bith eile) go minic i réigiúin nach mbíonn mórán uisce mhairbh iontu.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Broimfhéar

Féar ilbhliantúil neamhlonrach glas leis an iliomad riosóm dreaptha is ea **broimfhéar**. Dúchasach do na réigiúin mheasartha. Na spícíní suite faobhrach, le gas ar an spíce docht caoldíreach. Fiaile choinneálach atá an-deacair le stoitheadh.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Broinceachtáis

deas|250px|thumb|Broinceachtáis
Riocht ainsealach ina mbíonn na broncais ata, agus a n-éiríonn siad calctha le múcas is ionfhabhtaithe arís is arís eile. Mar thoradh air seo déanann duine casacht seile brachúla, agus faigheann babhtaí niúmóine arís is arís eile. Féadfaidh an riocht seo tarlú mar thoradh ar ghalair bhunúsacha cosúil le fibróis chisteach, bruitíneach, triuch nó eitinn.

## Tagairtí
Broncaileathóir

deas|250px|thumb|Broncaileathóirí
Oibreáin, cosúil le haidréanailéin, isipréanailín is salbútamól, is ea **broncaileathóir**, a leathann na broncais sna scamhóga agus a fhéadfaidh cabhrú le cóireáil duine le plúchadh.  

Níl na broncaileathóirí uile sábháilte a ndóthain le húsáid i gcoinne an phlúchta, áfach. Baintear feidhm chliniciúil as salbútamól i bhfoirm aerasóil, agus as sailmeitearól is afoirmeitearól.  

Mar sin féin. tá conspóid ann maidir lena n-úsáid gan stéaróidigh. Tá fianaise ann go laghdaíonn siad na siomptóim ach nach gcuireann stop leis an ngalar bunúsach, agus imní go mb'fhéidir go bhfuil na hoibreáin seo freagrach as méadú i ngalracht plúchta i dtíortha an iarthair. 

## Féach freisin

* Analóir

## Tagairtí

Catagóir:Leigheas
Catagóir:Asma
Catagóir:Scamhóga
Catagóir:Broncaileathóirí
Broincíteas

Is é athlasadh na bhfeadáin aeir (na broncais) an **broincíteas**. Is galar trom an broincíteas dian i naíonáin, agus tarlaíonn sé de ghnáth mar thoradh ar víris, cosúil le fliú, a chuireann tús le hathlasadh an-dian i gconair na riospráide, is b'fhéidir le haisficse. Buaileann broincíteas ainsealach daoine fásta a chaitheann toitíní. Mar thoradh táltar an iomarca múcais broncasaí, agus déanann an duine casacht ainsealach chun é a dhíbirt.

250px|mion|clé|Broincíteas

## Tagairtí

Catagóir:Galair riospráide
Catagóir:Broncais
Louis de Broglie

Fisiceoir a rugadh i nDieppe na Fraince, de chlann uasal ab ea **Louis Victor Pierre Raymond de Broglie** (1892-1987). Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1929 as a thaighde ceannródaíoch ar nádúr tonnach an leictreoin (tonnta de Broglie).

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Francacha
Maurice de Broglie

Fisiceoir a rugadh i bPáras ab ea **Louis César Victor Maurice de Broglie** (27 Aibreán 1875 – 14 Iúil 1960). Rinne sé taighde ceannródaíoch ar speictrim X-ghathacha.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1875
Catagóir:Básanna i 1960
Catagóir:Fisiceoirí Francacha
Útaras

Orgán cuasach piorrachruthach matánach is ea **an t-útaras**, nó **an bhroinn,** le ballaí ramhra sa bhaineannach. Sa bhean bíonn sí sa pheilbheas de ghnáth agus síneann suas is chun tosaigh os cionn an lamhnáin ón gcuid uachtarach den fhaighin. 
[clé|mion|[ultrafhuaim*,* toircheas, an chéad seachtain]]

## Cur síos
Is éard atá inti ná an oscailt (ceirbheacs) ag a bhun is í scartha ó chorp na broinne ag cúngú beag, agus os cionn an áit a dtéann na feadáin útaracha isteach sa chorp tá an fundas. Tá bun an cheirbhics timpeallaithe ag an bhfaighin, agus osclaíonn isteach sa bhfaighin. 

Tar éis breithe bíonn an bhroinn sa bholg den chuid is mó is an ceirbheacs réasúnta mór, agus ní bhíonn éagsúil ón gcorp. Fásann sí go mall díreach roimh chaithreachas, ach nuair a thosaíonn sé seo, fásann go tapa ar feadh achair. I seanaois tagann an bhroinn le bheith crua is níos snáithíní. 

Taistealaíonn na hubháin ó na hubhagáin ar feadh na n-ubhaduchtanna comhthreomhara isteach sa bhroinn. Oibríonn éastraiginí is prógaistéaróin, a thálann na hubhagáin, ar líneáil eipitéileach (inmheitriam) na broinne. 

* Aon ubhán a thoirchítear san ubhaducht, ionchlannaítear é i mballa na broinne. 
* Aon ubhán nach dtoirchítear, díbrítear é le barrchisil an inmheitriam mar fhreagairt ar athruithe hormónacha le linn míostraithe. 

Bíonn an ghnáthbhroinn 7.5 cm ar fhad is timpeall 40 g meáchain. Fásann an bhroinn thoirchithe go tapa i méid is meáchan agus éiríonn isteach sa bholg. Tagann sí le bheith 30 cm ar fhad is suas le 1 kg meáchain faoin 8ú mí. 

Díreach tar éis breith na clainne, crapann an bhroinn agus infhilleann ar a gnáth-thoisí taobh istigh de dhá mhí.

## Tagairtí

Catagóir:Córas atáirgthe na mban
Catagóir:Toircheas
Broit

Is éard is **broit** ann ná leathóg mhór a fhaightear ar bhunanna gaineamhacha in uiscí éadoimhne (10-75 m síos) in oirthuaisceart an Atlantaigh is an Mheánmhuir, den chuid is mó (*Scophthalmus rhombus*). Suas le 60 cm ar fhad. An dá shúil ar an taobh clé, an béal mór cuartha, gainmheach donn le baill dhubha is bhána. Iasc maith bia.

## Tagairtí

Catagóir:Éisc
Broncais

200px|mionsamhail|clé|Broncais
Sraith d'fheadáin ghéagacha, a dtéann a dtrastomhas i laghad de réir a chéile, a iompraíonn aer ón traicé go dtí na scamhóga. Sna broncais mhóra bíonn fáinní is plátaí loingeáin a choinníonn na feadáin seo ar oscailt. Tugtar *broincíní riospráide* ar na broncais bheaga, a mbíonn leataí cosúil le saic (saic ailbheolacha) ar a bhfoircinn mar a dtarlaíonn malartú gás. I measc neamhord na mbroncas tá plúchadh, broincíteas is broinceachtáis.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Córas riospráide
Catagóir:Tóracs
Broncascópacht

deas|200px|thumb|Broncascópacht
Scrúdú díreach ar an traicé is an broncas le broncascóp solúbtha snáthoptaice, a chuirtear isteach faoi ainéistéise áitiúil nó ghinearálta sna conairí riospráide. Is féidir bithóipsí fíochán a thógáil leis an ngléas seo freisin.

## Tagairtí
Brontóitéiriam

Mamach iníortha crúbach atá imithe in éag agus a fhaightear iontaisaithe ón ré Olaigaicéineach i Meiriceá Thuaidh. An cholainn an-mhór, cosúil le srónbheannach. 2.4 m ar airde ag na guaillí. Dís adharc cnámhach ar an gceann. Is dóigh go n-itheadh sé fásra bog.

## Tagairtí
Il Bronzino

Péintéir a rugadh i Monticello na hIodáile ab ea **Il Bronzino** (**Agnolo di Cosimo di Mariano** (17 Samhain 1503 – 23 Samhain 1572). D'oibrigh sé i bhFlórans, agus rinne portráidí de chuid mhaith de chlann Medici is de Dante (1265–1321), Boccacio (1313–1375) is Petrarch (1304–1374).
mion|''Portráid d'fhear óg'' le il Bronzino

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1503
Catagóir:Básanna i 1572
Catagóir:Péintéirí Iodálacha