open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Speictreascópacht ionsúcháin

[alt=|mion|400x400px| Forbhreathnú ar ionsú [Astaíocht leictreamaighnéadach|radaíochta leictreamaighnéadaí. Pléann an sampla seo an prionsabal ginearálta ag úsáid an solais infheicthe. Tá foinse léis bháin - ag astú il-tonnfhaid - dírithe ar shampla (léirítear na péirí comhlántacha dathanna leis na línte le poncanna buí). Nuair a bhuailtear an sampla, *ionsúitear* fótóin a mheaitseálann bearna fuinnimh na móilíní atá i láthair (an solas uaithne sa sampla seo) d’fhonn an móilín a fgloscadh. Tarchuireann fótóin eile gan éifeacht agus, má tá an radaíocht sa réigiún infheicthe (400-700 nm), is é dath an tsampla ná dath comhlántach an tsolais shúite. Trí mhaolúcháin an tsolais tharchurtha a chur i gcomparáid leis an solas ionsaitheach, is féidir speictream ionsúcháin a fháil

]]
[mion|400x400px| An chéad aimsiú díreach agus anailís cheimiceach ar [atmaisféar eiseapláinéid, i 2001. Scagann sóidiam san atmaisféar réaltsolas na réalta HD 209458, de réir mar a théann an pláinéad ollmhór os comhair na réalta.]]
Tagraíonn **speictreascópacht ionsúcháin** do theicnící speictreascópacha a thomhaiseann ionsú radaíochta, mar fheidhm minicíochta nó tonnfhaid, mar gheall ar a idirghníomhaíocht le sampla. Súnn an sampla fuinneamh, .i. fótóin, ón réimse radaithe. Athraíonn déine an ionsúcháin mar fheidhm minicíochta, agus is é an éagsúlacht seo an speictream ionsúcháin. Déantar speictreascópacht ionsúcháin ar fud an speictrim leictreamaighnéadaigh .

Úsáidtear speictreascópacht ionsúcháin mar uirlis cheimic anailíseach chun láithreacht substainte áirithe a chinneadh i sampla agus, i go leor cásanna, chun méid na substainte atá i láthair a chainníochtú. Tá speictreascópacht infridhearg agus ultraivialait-infheicthe coitianta go háirithe i bhfeidhmeanna anailíseacha. Úsáidtear speictreascópacht ionsúcháin freisin i staidéir ar fhisic mhóilíneach agus adamhach, speictreascópacht réalteolaíoch agus cianbhraiteacht.

Tá raon leathan cineálacha cur chuige turgnamhacha ann chun speictrim ionsúcháin a thomhas. Is é an socrú is coitianta ná léas ginte radaíochta a threorú ag sampla agus déine na radaíochta a théann tríd a bhrath. Is féidir an fuinneamh tarchurtha a úsáid chun an t-ionsú a ríomh.  Athraíonn an fhoinse, cóiriú an tsampla  agus an teicníc na brathadóireachta go suntasach, ag brath ar raon minicíochta agus cuspóir an turgnaimh.

Seo a leanas na príomhchineálacha speictreascópachta ionsúcháin:
Mughrón mac Flainn

__NOTOC__
Ba é **Mughrón mac Flainn** (a cailleadh 782) Rí Uí Fhailí. Ba é Fland Dá Chongal, iar-rí, a athair, agus ba í Éireanach, iníon Murchad Midi (bás 715), rí Uisnigh, a mháthair. An triúr mac acu a ndéanadh rí de a bhí sé. Bhí sé i réim ón mbliain 770 go dtí 782.  

Rinne Mugrón comhaontas le with Bran Ardchenn mac Muireadhaigh (bás 795), éilitheoir ar choróin na Laigean in éadan an tsealbhóra, Ruaidrí mac Fáeláin (bás 785). Cloíodh iad áfach i gCath an Churraigh, agus maraíodh Mughrón.

Rinneadh ríthe Uí Fhailí dá mhic, Óengus (bás 803) agus Cináed (bás 829). Sinsear Chlann Colgcan, lonnaithe i mbarúntacht an Daingin Íochtaraigh, ba ea a mhac, Colga.

## Foinsí
* Annála Uladh, iml. 1
* Leabhar Laighneach, at ''Rig hua Falge''
* Donnchadh Ó Corráin, Rawlinson B 502, Ginealaigh
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Ó Cróinín, Dáibhí (2005), *A New History of Ireland*, imleabhar One, Oxford: Oxford University Press

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir: Uí Fhailí
Forbassach Ua Congaile

__NOTOC__
Rí Uí Fhailí ba ea ** Forbasach ó Conghaile ** (Sean-Ghaeilge ** Forbassach ua Congaile**) (bás 714).

Bhí gaol ann idir é agus a réamhtheachtaí, Fland Dá Chongal ach ní fios go cruinn cérbh é.

De réir an ríliosta sa Leabhar Laighneach, bhí réimeas trí bliana aige, b'fhéidir idir na blianta 711–714.

Bhí de shean-nós aighneas idir Uí Fhailí agus na ríthe Uisnigh.  Sa bhliain 714, rinne sé iarracht leas a bhaint as ruathar a rinne Síl nÁedo Sláine ar Murchad Midi agus rinne sé féin ruathar ar an Mí. Cloíodh agus maraíodh é áfach ag fir na Mí i gCath Garbsalaigh.

## Foinsí
* Annála Uladh, iml. 1
* Leabhar Laighneach, at ''Rig hua Falge''
* Donnchadh Ó Corráin, Rawlinson B 502, Ginealaigh
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Ó Cróinín, Dáibhí (2005), *A New History of Ireland*, imleabhar One, Oxford: Oxford University Press

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir: Uí Fhailí
LifeSiteNews

Is nuachtán Béarla Ceanada laethúil é an **Life Site News**. Tá an nuachtán á fhoilsiú ón mbliain 1997 i leith. Bhunaigh an Campaign Life Coalition é.

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin Ceanada
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Cairbre Luachra mac Coirc

__NOTOC__
Sinsear eapainmneach Eoghanacht Locha Léin ba ea **Cairbre Luachra mac Coirc** (Sean-Ghaeilge **Coirpre Luachra mac Cuirc**) (beo lár na 5ú haoise). Glaoití fosta Uí Caibre Luachra ar an gclann. D'éirigh siad ina ríthe Iarmhumhan. Conall Corc mac Luigthig, bunaitheoir Eoghanacht Chaisil, ba ea a athair.

Feictear Cairbre sna ginealaigh Eoghanacht. Dar leo, mac le Conall Corc agus Moingfhionn iníon Fhearadhaigh, rí na gCruithneacht as an Albain, agus dá bharr a leasainm eile, Cairbre Cruithneachán.  He was fathered agus Conall Corc ar chuairt in Albain, is dócha i mbun ruathair sa Bhreatain. Agus a athair ina rí Chaisil, tháinig Cairbre chun a oidhreachta éileamh. Mharaigh sé áfach Giolla a athar, agus chuir a athair mallacht air agus so was cursed by his father and dhíbir é chuig iarthar na Mumhan. Fuair sé a leasainm as Sliabh Luachra ar theorainn a chríocha nua.

Rinneadh rí Iarmhumhan dá Mhac Maine (nó Maithne), agus furasta dá gharmhac Dauí Iarlaithe, a bhunaigh an Iarmhumha mar ríocht leath-neamhspleách ar Chaiseal.

## Foinsí
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Rev. Eugene O'Keeffe, *Book of Munster*,   *[https://web.archive.org/web/20080206160400/http://www.clanmacrae.org/documents/munster.htm Eoghanacht Genealogies]*

## Tagairtí

Catagóir:Iarmhumhain
Dauí Iarlaithe mac Maithni

__NOTOC__
Rí Iarmhumhan de chlann Eoghanacht Locha Léin ba ea ** ''Dauí'' Iarlaithe mac Maithne ** (Meán-Ghaeilge **Dauí Iarlaithe mac Maithni**) (beo c. 500). Cairbre Luachra mac Coirc, sinsear eapainmneach a mhuintire, ba ea a sheanathair. B'fhéidir é gur rí na Mumhan é fosta.
 
Dar le dréacht ginealaigh, tháinig Dauí i gcomharbacht ar a athair, Maine mac Cairbre, san Iarmhumhain. Dhiúltaigh sé ámh a cháin chuig Caiseal a íoc agus tharla cogadh idir é agus a ghaol, Aonghas mac Nadh Fraoigh (bás 489), rí Mumhan.

B'fhéidir é gur éirigh Dauí ina rí Mumhan. Ní fheictear é áfach nó sna ríliostaí nó snahannála, ina ndeirtear gur tháinig mic Aonghasa i gcomharbacht.

Agus é más fíor ina rí Mumhan, deirtear gur throid sé leis na hUaithne as ceantar Loch Deirgeirt.

Ba é Dauí a bhunaigh Iarmhumhain mar ríocht leath-neamhspleách ó Chaiseal. B'fhéidir é go ndearnadh rí Mumhan de roinnt dá shliochtaigh, amhail is a fhionnó, Aodh Beannáin mac Criomhthainn (bás 618).

## Foinsí
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 

## Tagairtí

Catagóir:Iarmhumhain
Maol Dúin mac Aodha Beannáin

__NOTOC__
Rí Iarmhumhan de chlann Eoghanacht Locha Léin ba ea **Maol Dúin mac Aodha Beannáin** (Meán-Ghaeilge **Máel Dúin mac Áedo Bennán**) (bás 661). Aodh Beannáin mac Criomhthainn (bás 618), iar-rí b'fhéidir na Mumhan, ba ea a athair. Tugtar an teideal rí Iarmhumhan ar a uncail *[[Áed Dammán]]* ina thásc don bhliain 634. Más fíor, bheadh Maol Dúin i gcoróin ón mbliain 634–661.

Bhí achrann idir a mhuintir agus a ghaoil, Eoghanacht Ghleanndamhnach, le linn a réimeas. Insítear bunús an scéil sa seandán *[[Mór Mumhan agus Aided Cuanach meic Ailchine|Mór Mumhan agus Anbhás Cuanach mhic Ailchine]]*. Dar leis an scéal, bhí Cathal mac Áedo Flaind Chathrach (bás 627) rí Mumhan, pósta le Ruithchern, iníon Aodha Beannáin. Maraíodh Lonán mac Finnigh ag Cuanu mac Ailchine (bás 644) d'Fhir *Maige Féne*, agus d'fhuadaigh sé Ruithchern. Ar a shlí chuig Iarmhumhain a bhíodar [nuair a maraíodh iad beirt] agus cuireadh an milleán ar Chathal faoin easpa cosanta a thabhairt dóibh.  Tharla cogadh ansin idir an dá chlann.  Sa bhliain 644, troideadh Cath Cenn Con idir Maol Dúin agus Aonghas Liath, deartháir Chathail (bás 644), agus ár mór ar gach taobh. Cuireadh an ruaig ar Mhaol Dúin.

Rinneadh rí Iarmhumhan fosta dá mhac, Congal mac Máele Dúin (bás 690).

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Tiarnaigh
** Annála Uladh
** Annála Inis Faithlinn
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
* Wiley, Dan M., Mor Muman, *Cycles of the Kings*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Iarmhumhain
Congal mac Maoil Dúin

__NOTOC__
Rí Iarmhumhan de chlann Eoghanacht Locha Léin **Congal mac Maoil Dúin** (Meán-Ghaeilge **Congal mac Máele Dúin**) (bás 690). Ba ea mac Maol Dúin mac Aodha Beannáin (bás 661), iar-rí Iarmhumhan, ba ea a athair, agus Aodh Beannáin mac Criomhthainn (bás 618), a bhí b'fhéidir ina rí Mumhan, ab ea a sheanathair. Bhí sé i réim ón mbliain 661 go dtí 690.

Feictear é i ndréacht dlí Muimhneach darb ainm *Cáin Fuithirbe,* curtha i bhfeidhm sa bhliain 683 le linn réimeas Fhinghin mhic Cathail (bás 696) in 683.  Tugtar an teideal *rex Iarmuman* ina thásc i nAnnála Uladh don bhliain 690. deir na hannála gur maraíodh é, ag scoláire dar le Chronicum Scotorum.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Chronicum Scotorum
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 

## Tagairtí

Catagóir:Iarmhumhain
Tairiseach díthiomsúcháin aigéid

Is éard is **tairiseach díthiomsúcháin aigéid**, *K<sub>a</sub>*, (ar a dtugtar **tairiseach aigéadach freisin**, nó   **tairiseach aigéad-ianaithe**) ann ná  tomhas cainníochtúil ar neart aigéid i dtuaslagán. Is é an tairiseach cothromaíochta le haghaidh an imoibrithe cheimicigh é.

:HA  A^- + H^+
ar a dtugtar díthiomsú i gcomhthéacs imoibrithe aigéad le bunanna. Aigéad is ea an speiceas ceimiceach HA a dhíthiomsaíonn in A -, an bun comhchuingeach den aigéad agus den ian hidrigine, H +. Deirtear go bhfuil an córas i gcothromaíocht nuair nach n-athróidh tiúchan a chomhpháirteanna le himeacht ama, toisc go bhfuil imoibrithe ar aghaidh agus ar gcúl ag tarlú ag an ráta céanna. 

Sainmhínítear an tairiseach díthiomsúcháin le

: K_\text{a} = \mathrm{\frac{[A^-] [H^+]}{[HA]}}, nó
: \mathrm{p}K_\ce{a} = - \log_{10} K_\text{a} = \log_{10}\frac{\ce{[HA]}}{[\ce{A^-}][\ce{H+}]}

nuair is ionann cainníochtaí idir lúibíní cearnacha agus tiúchan na speiceas i gcothromaíocht. 

## Cúlra teoiriciúil
## Tagairtí

Catagóir:Ceimic Fhisiceach
Catagóir:Aigéid
Cathal Carragh Ua Conchobair

__NOTOC__
Rí na gConnacht ba ea** Cathal Carrach Ó Conchúir ** (Meán-Ghaeilge: ** Cathal Carrach Ua Conchobair**). Bhí sé i réimeas ón mbliain 1189 go dtí 1202.

Duine de sheachtar mac an rí, Conchobar Maenmaige, ba ea Cathal. Ní fios cérbh iad nó a mháthair nó a bhean chéile.  Bhain sé cáil amach ar dtús le linn Cath na Rídhamhnaí sa bhliain 1185, ag tacaíocht lena athair in éadan a sheanathar, Ruairí, agus deartháir Ruairí, Cathal Crobhdhearg.

I ndiaidh dhúnmharú a athar sa bhliain 1189, chuaigh Cathal ar thóir an mharfóra, Conchúr ó Diarmada saoithiúil, agus mharaigh sé é. Rinneadh rí de Chathal, ach go bhfreasúra Chathal Crobhdhearg. Mar thoradh an achrainn, tháinig airm Normannacha siar thar an Sionainn don chéad uair, ag troid ar son na beirte.

Maraíodh Cathal i mbun catha ag An gCorrshliabh sa bhliain 1202. Bhí mac amháin aige ar a laghad, *Melaghlin*, a maraíodh deich mbliana ina dhiaidh.

## Foinsí
* *Ua Conchobair, Cathal Carrach*, Ailbhe Mac Shamhrain, in *Dictionary of Irish Biography ... to the year 2002: Volume 9, Staines - Z*, lch. 569. Cambridge, 2010.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 12ú haois
Catagóir:12ú haois in Éirinn
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Bróen mac Máelmórda

Rí na Laigean de chlann Uí Fhaoláin ba ea ** Bran Mac Maoilmhórdha ** () (bás 947).  Bhíodh dún ríoga na clainne suite ag an Nás, Oirthir Life.

## Stair
Maol Mhórdha (bás 917), rí Oirthir Life, ba ea a athair, agus Muirecán mac Diarmata, iar-rí Laighean, a sheanathair.  Bhí beirt dá uncail, Domhnall agus Cearbhall mac Muireacáin ina ríthe Laighean fosta.  Bhí sé i réim ón mbliain 943 go dtí 947.

## Réimeas
Tháinig Braon i gcomharbacht ár  Lorcán Ó Faoláin mar rí Laigean sa bhliain 943.  Rinne sé comhaontas leis an Ardrí, Congalach Cnogba sa bhliain 944 agus rinne siad slógadh caithréimeach in éadan na Lochlannach as Átha Cliath.  D'éag sé le linn ruathar ar na hOsraí sa bhliain 947.  Tháinig Tuathal mac Augaire in gcomharbacht air.

## Comharbacht
Fuair Bran bás gan comharba dá chlann féin.  D'éirigh mac a dhearthár, Murchadh mac Fionn, ina rí ansin.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Leabhar Laighneach, *Rig Laigin* agus *Rig Hua Cendselaig*
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
* T.W. Moody, F.X. Martin, F.J. Byrne, *A New History of Ireland IX Maps, Genealogies, Lists. A companion to Irish History*, part II, Oxford University Press, 2011.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, Four Courts, Baile Átha Cliath, ISBN 978-1-85182-196-9

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:10ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na Laighean
Murchad mac Finn

Rí na Laigean ba ea ** Murchadh mac Fionn ** (bás 972).  Bhí sé i réim ón mbliain 966 go dtí 972.

## Stair
Ba bhall é Murchadh de chlann Uí Fhaoláin, ar cheann de thrí chlann Uí Dhúnlainge, a dáiltí coróin Laighean eatarthu.  *[[Bróen mac Máelmórda]]* (bás 947), iar-rí, ba ea a sheanathair, agus Muireacán mac Diarmada (bás 863) a shin-sin-seanathair.  Tagann Murchadh mar sin sa séú glúin ó Fhaolán mac Murchadha (bás 738), sinsear eapainmneach na clainne.

## Réimeas
Tar éis bás a dhearthár, an rídhamhna Maol Mórda, sa bhliain 966, rinneadh rí Laigean de Mhurchadh an bhliain chéanna, tar éis bhás Ceallaigh mhic Fhaoláin de chlann Uí Dhúnchada. Mharaigh é go fealltach sa bhliain 972 ag nia a réamhtheachtaí, Domhnall Claon mac Lorcáin.  Tháinig Augaire mac Tuathail de chlann Uí Muireadhaigh (bás 978), i gcomharbacht air.

## Muintir
I measc a chlainne, bhí a leanas:
* Maolmhórdha, rí ón mbliain 1003, bás1014
* Gormfhlaith, bás 1030

## Foinsí
* Francis John Byrne *Irish Kings and High Kings*: "Kings of Leinster": Genealogical Tables, lch. 290, Baile Átha Cliath, athchló (2004) .   
* Theodore William Moody, Francis John Byrne Francis X. Martin *A New History of Ireland", Tome IX; Maps Genealogies, Lists*. Oxford University Press , lch. 201.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na Laighean
Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada

An t-éilitheoir deireanach ar ríogacht na Mumhan de chlann Eoghanacht Chaisil idir na blianta 968 agus 1024 ba ea ** Dúngal mac Maol Fothardaigh Ó Donnchadha ** (Meán-Ghaeilge ** Dúngal mac Máel Fothardaig Ua Donnchada**) (bás 1025).  Máel Fathardaig mac Flainn (bás 957) ba ea a athair.

Bhain sé leas as an achrann a tharla tar éis bhás Donnchadha mhic Ceallacháin sa bhliain 963 chun é féin mar serí Chaisil a fhógairt, go bhfreasúra le Maolmhuadh mac Briain d'Eoghanacht Raithlinn agus Mathún mac Cinnéide de Dhál Chais.

Agus a chéilí comhraic imithe ón bhfód agus tar éis bhás Bhrian Bóramha, is amhlaidh gur bhain Dúnghal leas atá as airgead idir a mhic chun  ríohacht Chaisil a éileamh, go dtí gur éirigh sé as sa bhliain 1024 i bhfabhar Dhonnchadha mhic Bhriain.  Tugtar an teideal dó ina thásc don bhliain 1025 i nAnnála na gCeithre Máistrí.

## Foinsí
* T.W Moody, F.X. Martin, F.J. Byrne, *A New History of Ireland IX Maps, Genealogies, Lists*. A companion to Irish History part II. Oxford University Press, athchló 2011, .
* Francis J.Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, Courts Press History Classics, Baile Átha Cliath, 2001, .

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na Mumhan
Brian mac Murchadha Ó Briain

Leath-rí na Mumhan le seal gairid sa bhliain 1118 ba ea ** Brian mac Murchadha Ó Briain ** (Meán-Ghaeilge ** Brian mac Murchada Ua Briain**) (bás 1118).

Murchadh Ó Briain, rídhamhna agus leath-rí na Mumhan maraithe sa bhliain 1068, ba ea a athair.  Donnchad mac Briain, Ardrí na hÉireann, ba ea a sheanathair.  Tar éis bhás an Ardrí, Toirdhealbhach Ó Briain, col ceathrar a athar, sa bhliain 1086, bhí an chomharbacht ina hábhar achrainn idir a thriúr mac, .i. Muircheartach, Diarmaid agus Tadhg.  Sa bhliain 1118, tar éis bhás Diarmada, d'éirigh le Brian, taoiseach Dhál Cais, coróin na Mumhan uile a éileamh.  Maraíodh Brian ámh an bhliain chéanna ag Tadhg mac Muireadhaigh Mac Cárthaigh, mar chuid den aighneas in éadan Uí Bhriain agus Mhic Cárthaigh.  Maraíodh Amhlaibh Ó hEachach chomh maith, agus cuireadh a chol ceathrar, Muircheartach, ar ais i gcoróin an dara huair.

## Foinsí
* 
* 
* 

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na Mumhan
Catagóir:Básanna i 1118
Truailleán

mion|Rith chun srutha ithreachagus leasacháin
Is éard is **truailleán** ann ná substaint nó ábhair dhíobhálacha a scaoiltear isteach sa timpeallacht a bhfuil éifeachtaí neamh-inmhianaithe aige, nó a dhéanann drochthionchar ar úsáideacht acmhainne. Féadfaidh truailleán damáiste fadtéarmach nó gearrthéarmach a dhéanamh trí ráta fáis speiceas plandaí nó ainmhithe a athrú, nó trí chur isteach ar thaitneamhachtaí daonna, ar chompord, ar shláinte nó ar luachanna maoine. Tá roinnt truailleán in-bhithmhillte agus dá bhrí sin ní mhairfidh siad sa timpeallacht go fadtéarmach. Mar sin féin, tá táirgí díghrádaithe roinnt truailleán truaillithe iad féin amhail na táirgí déchlóra déchlóradéfheinildéchlóireitiléine DDE agus déchlóradéfheinildéchlóireatán DDD a tháirgtear ó dhíghrádú déchlóraidéfheiniltríchlóireatán DDT .
## Tagairtí

Catagóir: Truailleáin
Catagóir: Tocsaineolaíocht
Catagóir: Truailliú
Ard-Mhúsaem na hÉireann - Seandálaíocht

Tá **Ard-Mhúsaem na hÉireann - Seandálaíocht** suite ar Sráid Chill Dara i Deisceart Bhaile Átha Cliath. 

Is cuid Ard-Mhúsaem na hÉireann é an músaem.

## Naisc

Ard-Mhúsaem na hÉireann - Na hEalaíona Maisiúla agus Stair Suíomh gréasáin

Catagóir:Músaeim
Catagóir:Seandálaíocht
Brawl Stars

Is físchluiche soghluaiste ilimreora é ***Brawl Stars*** atá ar fáil ar ghléasanna Android agus iOS, a d’fhorbair an comhlacht Fionlannach Supercell. Scaoileadh an leagan béite den chluiche ar 14 Meitheamh 2017 i gCeanada, san Astráil, agus sa Nua-Shéalainn, agus seoladh an leagan domhanda ar 12 Nollaig 2018. In 2019, ainmníodh mar chluiche na bliana é.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Físchluichí
Páipéar tráchtála

mion|Méid sna Stáit Aontaithe, milliúin, dollar, 2000-2007
Ionstraim fiachais gearrthéarma - gan urrús - a eisíonn corparáid agus a dhíoltar ar lascaine óna luach aibíochta.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Ioncam seasta
Séarach sláintíochta

[mion| Séarach sláintíochta [Clóiríd pholaivinile|CPV á shuiteáil. Tá séaraigh sláintíochta rangaithe   de réir méide chun an méid séarachais a ghineann an limistéar bailiúcháin a iompar. Tá séaraigh sláintíochta i bhfad níos lú ná séaraigh chomhcheangailte atá deartha chun rith chun srutha dromchla a iompar.]]
Córas píopa nó tollán faoi thalamh is ea **séarach sláintíochta** nó **séarach bréan** chun séarachais a iompar ó thithe agus ó fhoirgnimh tráchtála (ach ní uisce stoirme) chuig saoráidí cóireála nó diúscartha. Tá séaraigh sláintíochta mar chuid de chóras foriomlán ar a dtugtar cóireáil camrais nó  cóireála fuíolluisce.

## Tagairtí

Catagóir: Innealtóireacht chomhshaoil
Catagóir: Bonneagar séarachais
Catagóir: Truailliú uisce
Catagóir:Séarachas
Sloda gníomhachtaithe

mion| Umar cóireála sloda  gníomhachtaithe ag ionad cóireála camrais i mBeckton, Shasana - tá na boilgeoga bána mar gheall ar an gcóras aeraithe aer idirleata tá na boilgeoga bána mar gheall ar aerú idirleata

Is cineál de phróiseas cóireála fuíolluisce é próiseas **an tsloda ghníomhachtaithe** chun séarachas nó fuíolluisce tionsclaíocha a chóireáil, ag úsáid aeraithe agus flocas bitheolaíoch comhdhéanta de bhaictéir agus phrótasóin.

Cuimsíonn próiseas an tsloda ghníomhachtaithe chun truailliú carbónáiteach a bhaint, na nithe seo a leanas: Umar aeraithe ina n-instealltar aer (nó ocsaigin) sa licéar measctha. Ina dhiaidh sin tá umar síothlaithe (dá ngairtear "gléghlantóir deiridh" nó "umar síothlaithe tánaisteach" de ghnáth) chun ligean don fhlocas bitheolaíoch (an bratshloda) socrú síos, agus ar an gcaoi sin an sloda bitheolaíoch a scaradh ón uisce soiléir cóireáilte.
## Tagairtí

Catagóir:Innealtóireacht cheimiceach
Catagóir:Séarachas
Kellie Harrington

Is dornálaí í **Kellie Harrington,** as Rae Portland i mBaile Átha Cliath. Rugadh í ar 11 Nollaig 1989. Bhuaigh sí bonn óir sna Cluichí Oilimpeacha i dTóiceo sa bhliain 2021 sa rannóg éadrom-mheáchan (rannóg 60kg na mban) agus arís i bPáras in 2024, an chéad lúthchleasaí ban as Éirinn a bhuaigh bonn ag níos mó ná Cluichí Oilimpeacha amháin..

## Gairm
In ionad Theagmháil na nÓg a rinne Kellie an Teastas Sóisearach. Ina dhiaidh sin, rinne sí cúrsa Spóirt agus Fóillíochta i gColáiste Íde i bhFionnghlas.[clé|mion|Airéine Ryōgoku Kokugikan i Tokyo, áit a fuair Kellie an ceann is fearr ar an m[An Bhrasaíl|Brasaíleach Beatriz Ferreira sa gcomhrac ceannais 60kg ar an 7 Iúil 2021]]
clé|mion|Arbour Hill ABC

### Craobh an domhain
Bhuail Kellie Seesondee Sudaporn Seesondee na Téalainne i New Delhi in 2018 chun craobh an domhain a thabhairt léi.

### Cluichí Oilimpeacha 2021
Bhí an bonn cré-umha ar a laghad saothraithe ag Kellie tar éis di an ceann is fearr a fháil ar Imane Khelif na hAilgéire.  

Támáilte go maith a thosaigh Kellie sa gcomhrac leathcheannais inar chloígh sí an Téalannach, Sudaporn Seesondee, ach de réir a chéile ghlac sí ceannas ar an troid agus í deas cruinn lena dorn. 

Ar an 8 Iúil 2021, fuair Kellie an ceann is fearr ar an mBrasaíleach Beatriz Ferreira sa gcomhrac ceannais 60kg in Airéine Ryōgoku Kokugikan. Chaill sí an chéad bhabhta, 3-2, ach rinne sí teacht aniar chun an dá cheann eile a bhuachan.

Bhí Kellie ar an tríú dornálaí as Éirinn a thug bonn óir abhaile ó na Cluichí Oilimpeacha (in éineacht le Michael Carruth, 1992, agus Katie Taylor, 2012).

### Cluichí Oilimpeacha 2024
Bhuaigh Harrington bonn óir ag Cluichí Oilimpeacha 2024 ar an 6 Lúnasa 2024. Fuair sí an ceann is fearr ar Yang Wenlu na Síne i mbabhta  ceannais rannóg 60kg  na mban ar chúirt Philippe‑Chatrier i staid Roland Garros. Bhí smacht ag Harrington ar chúrsaí ó thús na troda.

## Saol pearsanta

Tá Harrington i gcaidreamh le Mandy Loughlin ó 2009 tar éis casadh léi tríd an dornálaíocht. Pósadh iad i mBaile Átha Cliath ar 8 Aibreán 2022.

Sa Deireadh Fómhair 2022, d’eisigh Harrington a dírbheathaisnéis, *"Kellie"* a scríobhadh i gcomhar le Roddy Doyle.

Ar 2 Aibreán 2023, d’fhógair Harrington go raibh sí ag tarraingt siar óna meáin shóisialta tar éis frithfhreagairt mar thoradh ar thvuít ó GB News a bhain le hinimirce, a roinn sí agus a scriosadh díreach ina dhiaidh. 

## Féach freisin

* Katie Taylor
* Michael Carruth

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine LADT
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Hakuna Matata

[mion|Frása [An Svahaílis|Svahaílise ]]
clé|mion
Frása Svahaílise é ***Hakuna Matata*** atá le cloisteáil sa scannán *[[The Lion King]]*. ‘Ná bíodh imní ort’ nó ‘Tóg go bog é’ a chiallaíonn sé.
[mion|''[The Lion King'']]
Bhí an frása mar chineál mana ag an dornálaí Kellie Harringon sna Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh (2021.

## Féach freisin

* The Lion King

## Tagairtí

Catagóir:Focail agus frásaí
Rhun ap Iorwerth

Is polaiteoir Breatnach agus iaririseoir é **Rhun ap Iorwerth** (rugadh 27 Lúnasa 1972 )  atá ina Fheisire Parlaiminte ar son Ynys Môn ó Lúnasa 2013. Tá sé ina bhall de Phlaid Cymru agus toghadh chun na Parlaiminte é i bhfothoghchán tar éis don Aelodau o'r Senedd nó AS (Gaeilge: *Comhalta an tSeanaid*) Ieuan Wyn Jones éirí as.

## Luathshaol agus oideachas
D’fhreastail sé ar Scoil Rhyd-y-Main, Dolgellau ar feadh tamaill, sular bhog sé go Ynys Môn agus d'freastal sé ansin ar Bhunscoil Llandegfan, sula bhfuair sé a chuid meánscolaíochta i Scoil David Hughes, Droichead Menai. Ansin chuaigh sé go hOllscoil Caerdydd áit ar bhain sé céim amach sa Bhreatnais agus sa Pholaitíocht sa bhliain 1993. Bhí a athair, Edward, ina phríomhoide agus mar chuid den dhísreach 'Dafydd Iwan ac Edward' agus 'Cwm Rhyd y Rhosyn'.

## Gairmréim
Thosaigh sé le BBC Cymru mar iriseoir sa bhliain 1994. D'oibrigh sé mar thuairisceoir i Westminster sular fhill sé ar an mBreatain Bheag i 1997. Sa bhliain 2001 ceapadh é mar Phríomh-Chomhfhreagraí Polaitiúil BBC Cymru, ag obair ar an teilifís agus ar an raidió i mBreatnais agus i mBéarla. Le linn na tréimhse seo chuir sé cláir agus míreanna i láthair do *The Politics Show Wales*, *Dragon's Eye*, *ampm*, *BBC Radio Wales*, *Good Morning Wales*, 'Post Cyntaf', cláir bhricfeasta agus cláir sheachtainiúla ar pholaitíocht an lae lena n-áirítear  'Dau o'r Bae' agus Newyddion S4C.

I mí Eanáir 2014 ainmníodh é mar Phátrún (‘Pátrún’) de Chronfa Betsi Cadwaladr, an chuid dheonach de Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr.

### Polaitíocht
An 1 Lúnasa 2013 toghadh Rhun chun ionadaíocht a dhéanamh ar Ynys Môn ar an Tionól. Ghnóthaigh ap Iorwerth 12,601 vóta, thar an iarrthóir dara háit Tal Michael (Lucht Oibre), ar bhallóid de 42.45%.   le vótaí an dara iarrthóir (Lucht Oibre) trí huaire; fuair sé 12,601 vóta. Choinnigh Ap Iorwerth a shuíochán in 2016 agus in 2018. Rith sé go neamhrathúil le haghaidh ceannaireachta Plaid Cymru. Ceapadh ina dhiaidh sin é mar leascheannaire comhpháirteach. 

## Naisc sheachtracha

* Gwefan swyddogol.https://www.rhunapiorwerth.cymru/
* Rhun ap Iorwerth ar Twitter.https://twitter.com/RhunapIorwerth
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir: Daoine beo
Catagóir: Léitheoirí nuachta agus iriseoirí BBC Cymru Wales
Catagóir: Comhaltaí Phlaid Cymru sa Pharlaimint i Westminster
Catagóir: Daoine a cuireadh oideachas orthu i Scoil David Hughes
Catagóir: Polaiteoirí a labhraíonn Breatnais
Catagóir: Daoine as an Bhreatain Bheag
Catagóir:Plaid Cymru
Comhalta an tSeanaid

Tá seasca **Comhalta an tSeanaid** (*Aelod o'r Senedd* (AS), i bParlaimint na Breataine Bige. Roghnaítear daichead ball chun ionadaíocht a dhéanamh do gach dáilcheantar agus 20 chun ionadaíocht a dhéanamh ar na cúig thoghcheantar sa Bhreatain Bheag.

D'úsáideadh an téarma céanna *AS* sa Bhreatnais d'Fheisirí Theach na dTeachtaí i Westminster.

Roimh Bhealtaine 2020, d'úsáideadh Aelod Cynulliad nó AM (Gaeilge: Comhalta den Tionól nó CTanna) do bhaill an tSeanaid nó Senedd Cymru.

Catagóir:Reachtóirí
Saginaw Grant

Aisteoir carachtar Meiriceánach Dúchasach ab ea **Saginaw Morgan Grant** (20 Iúil, 1936 - 27 Iúil, 2021), bhí aithne níos fearr air mar The Lone Ranger, The World's Fastest Indian, Community, agus Breaking Bad. Ba cheoltóir é a bhuaigh duaiseanna, damhsóir Pow Wow, cainteoir inspreagtha agus Taoiseach Oidhreachtúil na Meskwaki (Gaeilge: *Treibh na hIthreach Rua*). 
## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Tuama Pasáiste an Chnoic Rua

'An Caiseal' a thugtar go háitiúil ar an tuama pasáiste Neoiliteach, **An Cnoc Rua**, a tógadh thart ar an mbliain 3,000 RC.

Ceann de ghrúpa cam atá lonnaithe sa réigiún is ea an tuama seo, cuid acu atá idir-infheithe agus ailínithe leis an dumba mór atá ar bharr Shlíabh na mBan gContae Thiobraid Árann. Tá an seadchomhartha luite le droimlíne slinne a bhfuil a haghaídh siar ó dheas os cionn an Loinneáin, fo abhainn den Siúir, atá thart ar 100m taobh thiar de. Tá aithne mhór ar an áit mar gheall ar na cainéil shlinne atá ann. Tá réimse leathan de lomáin charraige ansin freisin agus is cinnte gur go háitiúil a fuarthas na clocha a úsáideadh chun an séadchomhartha a thógáil

Is dócha gur tuama nó carn ciorclach (le trastomhas 20m geall leis) ab ea an Cnoc Rua i dtús ama déanta as clocha fuara le colbha imlíneach de chlocha móra, a lán acu maisip agus iad ina luí ina mbunáit go fóill. Tá dhá sheomra adhlactha déanta as clocha móra (liaga seasta) lonnaithe ar an taobh thoir theas agus ar an taobh thiar theas den tuama atá lagholaithe faoip am sep. Ar mhaithe le héascalocht, tugtar an tuama thoir agus an tuama thiar orthu. Bhí na liaga seasta ag coinneáil suas dhá leac mhullaigh ar a laghad a bhí os cionn an tuama i dtús ama (tá ceann acu ina luí anois díreach ó dheas den tuama agus an ceann eile in aice leis an mbealach isteach). D'fhéadfadh go raibh an seomrá seo clúdaithe ag an gear ar dtús agus gan de bhealach isteach ann ach oscailt bheag atá léirithe ag dhá liag sheasta agus cloch shaile atá i gcuaisán an cholbha. Ní léir ar fágadh aon bhealach isteach sa tuama thoir tar éis é a úsáid d'adhlacadh.

## Féach freisin

* Sí an Bhrú

## Tagairtí

Catagóir:Contae_Chill_Chainnigh
Catagóir:An Ré Neoiliteach
Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Séadchomharthaí meigiliteacha
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chill Chainnigh
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Tuamaí pasáiste
Lá Idirnáisiúnta an Chait

mion|Cat ollmhór (Splash!21, 2018)
Ceiliúrtar **Lá Idirnáisiúnta an Chait** ar an 8 Lúnasa. Ba é an Ciste Idirnáisiúnta um Leas Ainmhithe (International Fund for Animal Welfare) a chuir tús leis an nós in 2002.

## Féach freisin

* Cat

## Tagairtí

Catagóir:Cait
Catagóir:Féilte idirnáisiúnta
Solanum

Géineas de phlandaí luibheacha, thoir agus d'fhéithigh is ea ''Solanum'' agus an géineas tíopa den fhine Solanaceae. Cuimsíonn sé speicis inite agus saothraithe, amhail an práta, an tráta agus an t-ubhthoradh 

## Cur síos
clé|mion|150x150px| Tráta silín (''Solanum lycopersicum'' ), breathnaítear na ribí gruaige nó na tríceómaí ar an chailís agus an sealgóg.
Cuimsíonn *Solanum* plandaí luibheacha , toir, crainn nó dreapairí, le dealga nó gan dealga, . amhulchach. nó caithreach, le ribí craobhacha nó simplí, go minic faireogach.
## Tagairtí


Catagóir: Solanaceae
Catagóir: Plandaí míochaine
Danika McGuigan

Aisteoir ba ea **Danika "Nika" McGuigan** (4 Eanáir 1986 – 23 Iúil 2019).  Iníon í leis an iardhornálaí aitheana Barry McGuigan. 

Bhí cáil ar Nika - mar a thugtaí uirthi - as na páirteanna éagsúla a ghlac sí i scannáin, i sraitheanna teilifíse agus i ndrámaí amharclainne. 

Ghlac sí páirt sa scannán Wildfire a stiúir Cathy Brady agus i sraith RTÉ *Can't Cope, Won't Cope*.

Bhí páirt aici freisin sa scannán a rinneadh d'úrscéal Sebastian Barry *The Secret Scripture*.

Bhí sí 33 bliain d'aois agus le hailse nuair a bhásaigh sí. 

## Féach freisin

* Barry McGuigan

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Fintan McCarthy (rámhaí)

Is rámhaí Éireannach é **Fintan McCarthy** (a rugadh ar 23 Samhain 1996). Is as an Sciobairín, Contae Chorcaí é. clé|mion|Tokyp 1964|220x220pxIn éineacht lena chara Gary O'Donovan, bhuaigh sé bonn óir sa gcomórtas céaslaire (bád beirte) ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh ar 29 Iúil 2021. Sé nóiméad, sé shoicind a thóg sé ar an mbeirt fhear as an Sciobairín an rás a chríochnú.  Thug foireann na Gearmáine dúshlán na nÉireannach sa rás ceannais ach léirigh O’Donovan agus McCarthy a gcumas sa dara cuid den rás chun críochnú 0.86 soicind chun tosaigh ar bheirt na Gearmáine.  Ba iad na hÉireannaigh rogha láidir na coitiantachta i dTóiceo tar éis dóibh Craobhacha na hEorpa agus an Domhain a bhuachan sna blianta 2016-2019.

## Féach freisin

* Gary O'Donovan
*céaslaire

## Tagairtí

Catagóir:Lúthchleasaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Rámhaíocht
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Wolfgang Kaleck

Is aturnae um chearta sibhialta na Gearmáine é **Wolfgang Kaleck** (rugadh 1960). Tá sé ina Ard-Rúnaí freisin ar an **Ionad Eorpach um Chearta Bunreachtúla agus um Chearta an Duine** nó an **ECCHR** (Béarla: *European Center for Constitutional and Human Rights* (ECCHR)) . Tá sé ina chónaí i mBeirlín, sa Ghearmáin.

An 14 Samhain, 2006, lorg Kaleck cúisimh ionchúisimh choiriúla i gcúirt sa Ghearmáin i gcoinne roinnt oifigeach de chuid na Stát Aontaithe agus pearsanra míleata i ndáil le leatrom ar chearta an duine ag na saoráidí príosúin ag Abu Ghraib agus i mBá Guantanamo thar ceann aon ghearánaí déag. Ghlac thart ar 30 gníomhaí agus eagraíocht um chearta an duine páirt mar chomh-ghearánaithe. Thuairimigh scoláirí dlí go gairid ina dhiaidh sin gur beag seans a bhí ag an gcás i gcóras cúirte na Gearmáine. 
## Féach freisin
*Teicnící treisithe ceastóireachta
* Freagracht ceannais
* Dlínse uilechoiteann

## Naisc sheachtracha
*Leathanach baile an Lárionaid ECCHR. https://www.ecchr.eu/en/about-us/?L=2

## Tagairtí

Catagóir:Dlíodóirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Gaza (scannán)

mion
Is scannán faisnéise é ***Gaza***, le Garry Keane agus Andrew McConnell as Éireann, suite i Stráice Gaza agus a tháinig amach sa bhliain 2019.

Tá léargas ar ghnáthshaol na ndaoine ar an stráice talún atá ar theorainn na hÉigipte, Iosrael agus na farraige sa scannán. Tugann na scannánóirí go croílár Gaza muid mar a bhfaighimid léargas ar láidreacht agus ar dheaslabhartha na ndaoine atá faoi léigear ann.

Bhuaigh *Gaza* 'An Scannán Faisnéise ab fhearr', Duais Léirmheastóirí i bhFéile Scannán Idirnáisiúnta Bhaile Átha Cliath, 2019.

## Féach freisin

* Coimhlint Iosrael-Hamas, 2014
* Agóidí Gaza-Iosrael, 2018-2019
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2021
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023
* Cogadh Iosrael-Gaza, 2023-2024

* Stráice Gaza 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:An Phalaistín
Catagóir:Scannáin 2019
Catagóir:Stráice Gaza
Catagóir:Stair na Palaistíne
Muireadhach ua Flaithbheartaigh

__NOTOC__
Rí Mhaigh Sheola ba ea **Muireadhach ua Flaithbheartaigh** (bás 1034).

Insítear i nAnnála Inis Faithlinn sin bhliain 1027:
:* Forbais do Muirethach h-Ú Flaithbertaich i n-Inis Crema for Loch Forbsen for Cathal mc. Ruadrí & roind a thíre fris.
:Chuir Muireadhach Ó Flaithbheartaigh Cathal, mac Ruaidrí faoi léigear ar Inis Creama i [[Loch Coirib]], agus roinn a thír ina ainneoin.

Insítear sa [[Chronicon Scotorum]]:
:* Muiredhach h. Flaitbertaigh rí h. mBriuin Sheola per dolum occisus est.
:Maraíodh go fealltach Muireadhach ó Flaitbheartaigh rí Uí Bhriúin Seola

Glaodh 'ua Flaitbheartaigh' ar Mhuireadhach agus d'éireodh an t-ainm (sean-)athartha seo ina shloinne, Ó Flaithbheartaigh.  Sna ginealaigh, deirtear gurbh é *[[Maelcairearda]]* a athair.  Fuair duine den ainm seo bás faoin mbliain 993, ach tugtar an teideal rí Uí Bhriúin, agus ní go follasach mar rí Uí Bhriúin Seola. 

Bhí triúr mac ag Muireadhach: Ruairí Loch Cimbe, Donnachadh Álainn agus Aodh.  Bhí Ruairí agus Donnchadh beirt ina sinsir Uí Fhlaithbheartaigh Thoir agus Thiar i gConamara.

## Foinsí
* Annála Uladh
* Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, *West or H-Iar Connaught* 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
* Byrne, Francis John (2001), Irish Kings and High-Kings, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Bhriúin
Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh

__NOTOC__
Rí Mhaigh Sheola ba ea ** Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh ** (bás 1036).

## Tagairtí

Catagóir:Uí Bhriúin
Tríonóideach

Ord rialta de chuid na hEaglaise Caitlicí iad na **Tríonóideach**. Ba é bráthair Eoin a chuir an tOrd ar bun sa dara haois déag. 

## Ord na Tríonóideach in Éirinn
Maireann séipéal den Ord seo in Adare.

## Tagairtí

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Oird rialta
Theta Eridani

mion
Is é **Theta Eridani**, θ Eri, nó **Acamar**, ceann de na réaltaí is tábhachtaí i réaltbhuíon na hAbhann. 

Is é Acamar an t-ainm traidisiúnta ar Theta Eridani*.* Cosúil le hAchernar, tá ainm Acamar bunaithe ar na focail Araibise a chiallaíos ”Deireadh na hAbhann”. 

Tá Acamar agus Achernar suite réasúnta cóngarach dá chéile mar a fheictear dúinn féin sa réaltbhuíon iad. Tá Acamar suite tuairim is céad is trí scór de sholasbhlianta uainn. 

Déréalta í Acamar, ach is mar A-réaltaí a aicmítear an dá chomhréalta ó thaobh an speictrim de – mar sin is réaltaí teo bána nó bánghorma iad. Mar sin, Is A-réalta bán an réalta dhúbailte seo ar amharcmhéid 3.4, in éineacht le A-réalta eile atá ar méid 4.5; 2.9 an amharcmhéid chomhtháite. Is furasta an péire optúil seo a scoilteadh le teileascóip bheaga. Ar chatalóg Tholamaes, is réalta den chéad mhéid í seo.

Réaltaí príomhsheichimh iad an dá chomhréalta, agus níl mórán difríochta eatarthu ó thaobh na maise de: timpeall ar dhá oiread go leith de mhais na Gréine atá i ngach ceann acu.

## Féach freisin

* Réaltaí sa réaltbhuíon Eridanus (An Abhainn)‎ 
* Achernar‎ 

## Tagairtí

Catagóir:Réaltaí
Catagóir:Eridanus (An Abhainn)
An Liobáin (scannán)

mion|clé|1995
Sa scannán **'An Liobáin**', a stiúraigh Samuel Maoz sa bhliain 2009, instear scéal corraitheach saighdiúirí óga Iosraelacha, a raibh orthu dul i mbun cogaidh leis an Liobáin sna 1980idí, trí shúile criú tanc cogaidh.
mion|clé|1997

### Cur síos
I gcomparáid leis an mbeochan chuimhneacháin *Waltz With Bashir* le Ari Folman, scannán eile dírbheathaisnéise a insíonn scéal an chogaidh chéanna, baineann *Levanone* úsáid as cur chuige iomlán eile le cur síos a dhéanamh ar uafás na cogaíochta seachas ar an gcúlra polaitíochta a bhaineann leis. Uaireanta, mheasfadh duine agus é ag féachaint ar na radharcanna de dhaoine agus den chomhrá a bhíonn ar bun eatarthu gur radharcanna iad a bhaineann leis an Dara Cogadh Domhanda.

Titeann an scéal ar fad amach laistigh de thanc armúrtha cógaidh; ní fheictear den saol lasmuigh ach radharcanna trí aimsitheoir an ghunna. Is é an toradh atá air ná cur síos gan stad gan staonadh ar an uafás. Fanfaidh an scannán seo i gcuimhne lucht a fheicthe go deo.

### Duaiseanna
*Buaiteoir - Golden Lion Best Film, Féile Scannán na Veinéise 2009*

## Féach freisin

* Gaza (scannán)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin 2009
Catagóir:An Liobáin
Catagóir:Iosrael
Hidrigincharbónáit sóidiam

Comhdhúil cheimiceach leis an bhfoirmle **NaHCO <sub>3</sub>**  is ea  **hidrigincharbónáit sóidiam**  ar a dtugtar **sóid aráin** nó **décharbónáite sóid ** de ghnáth. Is salann í atá comhdhéanta de chaitian sóidiam (Na <sup>+</sup> )  agus ainian hidrigincharbónáite (HCO <sub>3</sub> <sup>-</sup> ). Bíonn dath bán ar hidrigincharbónáit sóidiam atá criostalta, ach is minic a fheictear í mar phúdar mín. Bíonn blas goirt agus alcaileach  cosúil le blas níocháin (carbónáit déshóidiam) aici. I bhfoirm nahcolite a bhíonn an mianra nádúrtha. Is comhpháirt den mhianra natrón í agus faightear í tuaslagtha i go leor fuarán mianrach.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir: Salainn aigéid
Catagóir: Frithaigéid
Catagóir: Bunanna (ceimic)
Catagóir: Hidrigincharbónáití
Catagóir: Substaintí ceimiceacha le haghaidh míochaine éigeandála
Catagóir: Gníomhairí sochta dóiteáin
Catagóir: Ceimiceáin tí
Catagóir: Gníomhairí leamhacháin
Catagóir: Comhdhúile sóidiam
Catagóir: Breiseáin E-uimhreacha
Catagóir: Púdair
Catagóir: Púdair bhia
Barn (aonad tomhais)

**Barn** a thugtar ar aonad achair a úsáidtear san fhisic núicléach. Is ionann barn amháin agus 10-28 m2, nó 100 fm2 (100 feimtiméadar cearnacha). Is ionann é, a bheag nó a mhór, agus achar trasghearrtha an núicléis úráiniam.
Elizabeth Butler-Sloss

Breitheamh de chuid Shasana ba ea An Banbharún **Elizabeth Butler-Sloss** (a rugadh ar 10 Lúnasa 1933). Bhí sí ar na chéad mhná a bhain post breithiúnach sinsearach amach i Sasana agus An Bhreatain Bheag. 

## Saol
Iníon le habhcóide (ina bhreitheamh den Ard-Chúirt ní ba dhéanaí, An Ridire Cecil Havers) ina theannta sin is deirfiúr leis an Tiarna Havers í; bhí sé ina Ard-Aighne ó 1979 go 1987 agus ansin ina Ard-Seansailéir ar feadh seal gairid. 

Glaodh chun an Bharra uirthi sa bhliain 1955 (ag an Teampall Istigh.) Rinne Cláraitheoir i bPríomhchlárlann na Rannóige Teaghlaigh di sa bhliain 1970.

Ba í an ceathrú bean a ceapadh ar an Ard-Chúirt sa bhliain 1979 (curtha chuig an Rannóg Teaghlaigh.) 

Ba í an chéad bhean a ceapadh ar an gCúirt Achomhairc, sa bhliain 1988, agus an chéad bhean a ceapadh ina hUachtarán ar an Rannóg Teaghlaigh (post a bhí aici ó 1999 go 2005.) Mar sin, ba í an breitheamh mná ba shinsearaí i Sasana agus An Bhreatain Bheag go dtí gur ceapadh An Banbharún Hale i dTeach na dTiarnaí sa bhliain 2004.

Rinneadh bantiarna saoil de Butler-Sloss sa bhliain 2006.

### Conspóidí
Bhí dhá chonspóid maidir lena cuid oibre i ndiaidh di éirí as an mbinse. 

Sa bhliain 2007, d'éirigh sí as a post mar Chróinéir a bhí i mbun an ionchoisne maidir le bás Diana, Banphrionsa na Breataine Bige, toisc gur chuir an Ard-Chúirt ar neamhní an cinneadh a rinne sí ionchoisne gan giúiré a chur ar bun agus toisc gur cheap sí nach raibh an taithí aici a bheadh ag teastáil uaithi agus í ag i gceannas ar éisteacht le giúiré.

Sa bhliain 2014, d'éirigh sí as mar chathaoirleach ar an bhFiosrúchán Neamhspleách maidir le Mí-úsáid Ghnéis ar Leanaí i Sasana agus An Bhreatain Bheag, mar gheall ar agóidí a cuireadh isteach in aghaidh a hoiriúnachta don phost, ó ba rud é go raibh gaol gairid aici le ball de cheann de na rialtais a bhféadfadh go ndéanfaí iniúchadh ar a iompar agus mar gheall ar líomhaintí gur léirigh sí go raibh sí claonta i dtaobh Eaglais Shasana le linn fiosrúchán den chineál céanna.

## Féach freisin

* Michael Havers, Barún Havers

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Breithiúna Sasanacha
Catagóir:Conspóidí
Catagóir:Mná sa pholaitíocht
Catagóir:Polaiteoirí na Ríochta Aontaithe (gan Tuaisceart na hÉireann)
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Michael Havers, Barún Havers

Polaiteoir agus breitheamh de chuid Shasana ba ea **Robert Michael Oldfield Havers, Barún Havers** PC (10 Márta 1923 – 1 Aibreán 1992). Bhí sé ina Ard-Aighne ó 1979 go 1987 agus ansin ina Ard-Seansailéir ar feadh seal gairid.

[clé|mion|Armas Havers  i d[Teach na dTiarnaí |195x195px]]
### Conspóidí
Chuir Havers cás an ionchúisimh i láthair le linn na dtrialacha Ceathrar Guildford agus Seachtar Maguire.

Bhí Havers an-mhór le Margaret Thatcher agus Airey Neave (a feallmharaíodh sa bhliain 1979).

Bhí Havers ina Ard-Aighne nuair a cuireadh Peter Sutcliffe, an Yorkshire Ripper, ar a thriail sa bhliain 1981. Tharraing sé conspóid air féin nuair a cuireadh an locht ar striapacha.

### Ionsaí
Gortaíodh póilín nuair a phléasc buama de chuid an IRA os comhair tí Havers (Woodhayes Road, Wimbledon) ar 13 Samhain 1981.

### Scannal péidifileach
Tháinig fianaise chun solas sa bhliain 2018, arís, go raibh baint ag Havers leis an scannal péidifileach, "Playland" i Soho sna 1970idí.

Ina theannta sin, níor cúisíodh péidifiligh áirithe; chuir Havers cásanna de dhroim seoil agus saoradh ó mhilleán maidir leis na cúisimh a chuid cairde.

### Saol
Mac le habhcóide ba ea é (a bhí ina bhreitheamh den Ard-Chúirt ní ba dhéanaí, An Ridire Cecil Havers). Ina theannta sin is deartháir leis an Barún Elizabeth Butler-Sloss,  ar na chéad mhná a bhain post breithiúnach sinsearach amach i Sasana agus An Bhreatain Bheag.

#### Údar
Scríobh Havers cúpla leabhar, ina meascː

* *Murder With a Double Tongue* (le Peter Shankland),
* *The Royal Baccarat Scandal* (le Shankland agus Edward Grayson), and
* *The Poisoned Life of Mrs Maybrick* (le Bernard Ryan).

## Féach freisin

* Elizabeth Butler-Sloss

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Básanna i 1992
Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Conspóidí
Catagóir:Dlíodóirí Shasana
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Péidifiligh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh
Trífhluairíd chlóirín

Is comhdhúil idirhalaigine  í **trífhluairíd chlóirín** leis an bhfoirmle ClF 3 . Comhdhlúthaíonn an gás gan dath, nimhiúil, creimneach agus an-imoibríoch seo go leacht buí bán-uaine, an fhoirm ina ndíoltar é go minic (faoi bhrú ag teocht an tseomra). Is díol spéise an chomhdhúil go príomha  mar chomhpháirt i mbreoslaí roicéad, in oibríochtaí glantacháin gan plasma agus eitseála sa tionscal leathsheoltóra,  i bpróiseáil breosla in imoibreoir núicléach,  agus in oibríochtaí tionsclaíocha eile.
## Tagairtí

Catagóir: Fluairídí
Catagóir: Comhdhúile idirhalaigine
Catagóir: Comhdhúile clóirín neamhorgánacha
Catagóir: Airm loiscneacha
Catagóir: Ocsaídeoirí roicéad
Catagóir: Gníomhairí fluairínithe
Catagóir: Oibreáin ocsaídiúcháin
Catagóir: Comhdhúile clóirín (III)
Cath an Chorrshléibhe (1599)

[clé|mion|[Gallóglacha (saighdiúirí tuarastail sa 16ú haois]]
Tharla **Cath an Chorrshléibhe** (Battle of Curlew Pass) ar 15 Lúnasa 1599 sa Chorrshliabh, gar do Mhainistir na Búille (ar theorainn Ros Comáin / Sligeach). Bhí Cogadh na Naoi mBliana ar siúl ag an am; d'éirigh na clanna  deireanacha de chuid na nGael amach in éadan na Sasanach.  Bhí Aodh Rua Ó Domhnaill ag cosaint teorainn thiar na nUladh in aghaidh ruathair Robert Devereux ('Earl of Essex'). 
mion|clé|'An Taoiseach Gaelach', le Maurice Hannon
Rinne arm, faoi stiúir Aodha Rua Uí Dhomhnaill, luíochán ar fhórsaí Sasanacha, faoi stiúir Conyers Clifford, nuair a bhí fórsaí na Corónach ag máirseáil trí mham sa Chorrshliabh. Bhí an lá leis na Gaeil.  

Dhícheannadh Clifford agus cuireadh corp an ridire i Mhainistir na Tríonóide suite i lár an oileáin Loch Cé i ndiaidh Cath an Chorrshléibhe.

#### An suíomh inniu
Baile fearainn sléibhtiúil atá sa Chorrshliabh inniu agus áirítear suíomh catha, bóthar seanda agus leacht cuimhneacháin i measc séadchomharthaí an bhaile fearainn.

## Féach freisin

* Cogadh na Naoi mBliana 
* Bhí ról ag Uí Dhubhda sa chath, ag cuidiú le hAodh Rua Ó Domhnaill 

## Tagairtí

Catagóir:Cathanna
Catagóir:1599
Catagóir:Stair Chontae Ros Comáin
Catagóir:Stair Chontae Shligigh
Catagóir:Cogadh na Naoi mBliana
Strictly Come Dancing (sraith 19)

Is comórtas damhsa teilifíse é ***[[Strictly Come Dancing]]***, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an naoú sraith déag ar 18 Meán Fómhair, 2021, agus chríochnaigh sé ar 18 Nollaig 2021.

Is iad Shirley Ballas, Craig Revel Horwood, Motsi Mabuse agus Anton du Beke na breithiúna don sraith seo.

## Cúplaí

## Cairt Scórála

## Tagairtí

Catagóir:Strictly Come Dancing
Catagóir:2021 séasúir teilifíse
Duanaire Finn

Cnuasach 69 dánta agus laoithe as an bhFiannaíocht is ea **Duanaire Finn**.  Is le Fionn mac Cumhaill féin a luaitear na dánta, a cumadh i ndáiríre idir na 12ú agus 17ú haoiseanna.  Thiomsaigh Aodh Ó Dochartaigh, file agus gaiscíoch, an saothair dá bhliain 1627, coimisiúnaithe ag Somhairle Mac Domhnaill.  Caomhnaítear an lámhscríbhinn inniu sa Choláiste Éireannach i Löwen sa Bheilg.

Insítear sna laoithe eachtraí na bhFiann, idir eachtraí seilge agus cogaidh.  I bhfoirm na ndánta, bíonn ball desna Fianna ag insint scéil do lucht éisteachta sa todhchaí.

## Foinsí
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur* (*[[Kröners Taschenausgabe]].* Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

## Tagairtí

Catagóir:Scéalta na Fiannaíochta