Aodh Méith Ó Néill

Rí Thír Eoghain sa 13ú haois ab ea **Aodh Méith mac Aodha Ó Néill** (freisin;**Aodh Méith** nó **Áed Méith**) (d’éag 1230). Mac  le hAodha an Macaomh Tóinleasg, chaith Aodh cuid mhaith dá ghairm ag troid le bagairtí ó Fhir Manach, ó Thír Conaill, agus ó Ghall-Ghàidhealaibh, mar aon le John de Courcy agus  T''iarnas na hÉireann'' . B’fhéidir gur thug sé urraíocht do éileamh Mhic Uilleim ar ríchathaoir na hAlban mar gheall ar a rannpháirtíocht i bpolaitíocht Mhuir Éireann, ach níl sé seo soiléir.

Le deireanas d'éirigh le comhghuaillí le hAodh de Léis, Iarla Uladh, Aodh Méith, caidreamh seasmhach a bhaint amach le hiarlaíocht Uladh agus tiarnas na hÉireann, dhá pholaití  Angla-Normannach a tháinig chun cinn le linn shaolré Aodha. Faoi dheireadh a shaoil, ba é an rialóir dúchasach Éireannach in uachtar i dtuaisceart an oileáin é, agus thug sé an comharbas ar a mhac Domhnall Óg (Domnall Óc). Cumadh beathaisnéis liteartha a bhí dírithe ar Aodh, de réir dealraimh, am éigin sa Mheánaois, ach níor mhair sí. Is é sinsear - cé nach sinsear eapainmneach é - de Chlann Aodha Buidhe.

## Cúlra
Mac le hAodh an Macaoimh Tóinleasg ab ea Aodh Méith, é féin go hachomair  a bhí ina rí ar Thír Eoghain . Bhí tús curtha ag Aodh an Macaoimh Tóinleasac leis an bpróiseas chun ceannas Uí Lochlainn i dTír Eoghain a chur ar ceal.  Tuillte sé a leasainm traidisiúnta An Macaoimh Tóinleasg nó "an leaid leisciúil, dar leis an Leabhar Eoghanach ón 16ú haois, tar éis dó diúltú seasamh i láthair an ardrí Muircheartach Mac Lochlainn.  The son's nickname, *Méith*, means "the fat".

Mar sin féin, maraíodh Aodh an Macaoimh Tóinleasg ag a iomaitheoir, mac Muircheartach Máel Sechlainn Mac Lochlainn sa bhliain 1177.  I mbliain a bhásaigh Aodh an Macaoimh Tóinleasg bhí tús curtha ag John de Courcy le concas na n-ultach (oirthear Uladh) a chur i gcrích. Idir bás Aodh an Macaoimh Tóinleasg sa bhliain 1177 agus an chéad uair a tháinig Aodh Méith i láthair sa bhliain 1199, bhí Tír Eoghain sáite sa chíor thuathail pholaitiúil a d’eascair as.

De réir Annála na gCeithre Máistrí, sa bhliain 1179, fágadh eaglaisí Thír Eoghain, ó na sléibhte ó dheas, díthreabha, mar gheall ar chogadh agus ar chorraíl shibhialta, ar ghorta agus ar anró.  Agus tar éis bhás Mhaoilsheachlainn Uí Lochlainn i lámha na Normannach sa bhliain 1185, rinne an fhine Uí Lochlainn iarracht cumhacht ar Thír Eoghain a choinneáil in aghaidh míshásaimh inmheánaigh, ionráid na Normannach agus cumhacht rí Thír Chonaill, Flaithbheartach Uí Mhaoldhoraidh (a fuair bás 1197). [8]Mhaoilsheachlainn Uí Lochlainn faoi lámha na Normannach i 1185, rinne grúpa Uí Lochlainn iarracht cumhacht ar Thír Eoghain a choinneáil in aghaidh míshásaimh inmheánaigh, ionráid na Normannach agus cumhacht rí Thír Chonaill, Flaithbheartach Uí Mhaoldhoraidh (a fuair bás 1197). [8]Baineann Annála na gCeithre Máistrí leis gur fágadh “séipéil Thír Eoghain, ó na sléibhte ó dheas, desolate, de dhroim cogaidh agus coimitmint intestine, gorta agus anacair” sa bhliain 1179.[7] Agus tar éis bhás Maoilsheachlainn Uí Lochlainn ag lámha na Normannach sa bhliain 1185, bhí an grúpa Ó Lochlainn ag streachailt le cumhacht a choinneáil ar Thír Eoghain in éadan an mhíshuaimhnis inmheánaigh, ionradh na Normannach agus cumhacht rí Thír Conaill, an Fhlaithbheartach Ó Maoldhoraidh (d'éag 1197 ).

## Naisc sheachtracha
*Leabhar Eoghanach, An Abridged Edition in Modern Irish,Dr Malachy Ó Néill, University of Ulster]
## Tagairtí
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Daoine a rugadh sa 12ú haois