Freddie Scappaticci

Óglach de chuid an IRA Sealadach as iarthar Bhéal Feirste ba ea **Freddie Scappaticci** (12 Eanáir 1946 – 20 Márta 2023), nó Frank Cowley (agus sloinní eile).  Bhí sé ina spiaire san IRA ar son Arm na Breataine ar feadh na dTrioblóidí.  

Sna hochtóidí, cuireadh é i gceannas é ar aonad slándála an IRA, oibríocht frithspiadóirí na bparaimíleatach..  agus thug Arm na Breataine an cód-ainm 'Stakeknife' air. Mhaígh teaghlaigh gur theip ar an RUC suas le 18 dúnmharú a fhiosrú chun ról Stakeknife mar spiaire a cheilt.

Shéan Scappaticci gurbh eisean Stakeknife ... ach theith sé agus mhair faoi chosaint finné i Sasana le scór bliain.

mion|''Stakeknife Britain's Secret Agents''2003ː ainmníodh Scappaticci mar Stakeknife (Greg Harkin sa nuachtán, ''People'', a d'fhoilsigh an ‘scúp’).|331x331px|clé

## Beatha
De bhunadh na hIodáile ar thaobh a athar, b’as Béal Feirste é. D'éirigh Scappaticci ina bhríceadóir sna 1960idí.   

Rinneadh é a imtheorannú i rith Operation Demetrius sa bhliain 1971. Faoin am ar saoradh é i 1974 bhí sé ina bhall den IRA Sealadach. Bhí sé an-mhór le Gerry Adams, Alex Maskey srl nuair a ligeadh saor é.

Bhí Scappaticci i gceannas ar aonad slándála inmheánaí an IRA, ó 1980 ar aghaidh, oibríocht frithspiadóirí na bparaimíleatach.  Bhí an t-aonad seo freagrach as brathadóirí, nó daoine a raibh amhras fúthu, a fhuadach, a chéasadh agus a dhúnmharú.  Thuill sé cáil na míthrócaire mar cheannasaí an aonaid sin  a mbíodh daoine á bhfuadach, a gciapadh agus á marú acu. Eisíodh admhálacha nó ‘faoistiní’ go minic, i ndiaidh na maruithe, go leor acu bréagach.

Is cosúil gur briseadh Scappaticci as an ról i dtús na 1990idí nuair a bhí amhras ar dhaoine san IRA gur ghníomhaire é. Ach murab ionann agus go leor eile níor tugadh breith bháis airsean; srianadh damáiste ceaptar. 

### Nochtadh
Ainmníodh Scappaticci sna meáin chumarsáide mar spiaire sa bhliain 2003. (Greg Harkin sa nuachtán, *People*, a d’fholsigh an ‘scúp’).

Bhí Scappaticci ar a theitheadh ón IRA ón am sin i leith. Shéan sé, áfach, nach brathadóir a bhí ann agus nárbh eisean an té dtugtaí 'Stakeknife' air. Díol suntais ab ea é gur sheas Sinn Féin leis nuair a nochtadh é in 2003  gur ghníomhaire é. Fiche bliain níos déanaí, sna 2020idí, ní raibh éinne sna sodair á chosaint.

Chuir na póilíní aitheantas nua ar fáil do Scappaticci cúpla uair, mar shampla Frank Cowley sa bhliain 2003.

#### Béistiúlacht
Bhí Scappaticci ina chónaí le fiche bliain i Sasana, idir 2003-2023.

Ar 30 Eanáir 2018, gabhadh Scappaticci.  Bhí pornagrafaíocht crua, aindleathach, ina sheilbh aige, béistiúlacht go háirithe. Bhí galar dubhach air, nó sin a dúirt sé ag an am. Shéan sé na líomhaintí go léir agus ligeadh saor é.

### Bás
D'éag Scappaticci ar an 20 Márta 2023, in aois 77 dó, agus adhlacadh é faoi rún i Sasana. Fuair sé bás nádúrtha ina leaba, más fíor, pribhléid nár cheadaigh seisean d’an-chuid a frítheadh caite le hais bóithre, púicíní orthu agus piléar i gcúl a gcinn.

## Fiosrúchán Kenova
Cuireadh fiosrúchán ar bun sa bhliain 2016, ‘Fiosrú Kenova’ nó 'Oibríocht Kenova'.  faoin mbaint a  a bhí ag Scappaticci agus Arm na Breataine agus na dúnmharaithe, gan trácht ar iarrachtaí ar dhúnmharú agus srianadh neamhdhleathach. Fiosraíodh freisin an bhaint a bhí ag póilíní an RUC agus ag seirbhísí faisnéise na Breataine leis na cionta sin.

De réir na tuarascála, i gcásanna áirithe d’fhéadfadh beatha daoine a bheith sábháilte ag an eolas a chuir Stakeknife ar fáil d’fhórsaí slándála na Breataine dá mbeadh gníomh déanta acu de réir na faisnéise:

## Cóir
Tuairiscíodh in 2022 go raibh seirbhísí rúnda na Breataine ag iarraidh cuid de thuairisc Boucher a cheilt ach go raibh Boucher ag diúltú don bhrú.

Mhol lucht an fhiosrúcháin in 2022-2023 go gcúiseofaí naonúr iarbhall den IRA, cúigear iarshaighdiúirí in Arm na Breataine agus iaroifigeach san RUC.  Ach ar an 6 Nollaig 2023, dúirt an tSeirbhís Ionchúiseamh Poiblí sa Tuaisceart nach raibh dóthain fianaise ann leis an dlí ar chur ar na daoine sin.

D’fhógair Seirbhís Ionchúiseamh Poiblí an Tuaiscirt i mí na Mhárta 2024 nach gcuirfear an dlí ar aon duine de thoradh fhiosrúchán Kenova mar nach raibh “dóthain fianaise” ann.

Le Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023 bhí Rialtas na Ríochta Aontaithe ag iarraidh stop a chur le fiosruithe agus cosc ar ionchoisní is cásanna sibhialta faoi eachtraí le linn na dTrioblóidí.

: *Príomhalt: [[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023]]*

## Féach freisin

* Oibríocht Kenova
* Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023

## Tagairtí

 
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Spiairí
Catagóir:MI5
Catagóir:Na Trioblóidí
Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn
Catagóir:Bríceadóirí
Catagóir:Baill den IRA Sealadach
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Dúnmharfóirí srathacha