open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1683

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 2 Eanáir — James Gibbs, ailtire Albanach
* 28 Feabhra — René Antoine Ferchault de Réaumur, eolaí Francach
* 19 Nollaig — Pilib V na Spáinne, Rí na Spáinne
*
## Básanna
* 6 Márta — Guarino Guarini, ailtire is matamaiticeoir Iodálach (r. 1642)

Catagóir:Blianta
1682

## Tarluithe
* 27 Deireadh Fómhair - Bunaíodh cathair Philadelphia i Meiriceá

## Breitheanna
* 25 Feabhra — Giovanni Battista Morgagni, anatamaí Iodálach
* Gan dáta – Thomas Prior, dlíodóir, fiontraí agus údar Éireannach (b. 1751)

## Básanna
* 3 Aibreán — Bartolomé Esteban Murillo, ealaíontóir Spáinneach
*

Catagóir:Blianta
1686

## Tarluithe
* 2 Meán Fómhair &ndash; Chuir Arm na Habsburg na Turcaigh ó Bhúda. Cuireadh an pobal Giúdach sa chathair chun báis, chomh maith leis na príosúnaigh Thurcacha.
mion|Liobráid Bhúdapeist

## Breitheanna
* 24 Bealtaine &ndash; Gabriel Daniel Fahrenheit, fisiceoir as Danzig, sa Pholainn (b. 1736}

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1680

## Tarluithe
* 21 Lúnasa &mdash; In Éirí Amach na nIndiach Pueblo i gcoinne na Spáinneach i Nua-Mheicsiceo, ghabh na hIndiaigh Santa Fe ó na Spáinnigh.
* 24 Lúnasa — Bunaíodh an Comédie Française, amharclann, i Páras faoin ainm La maison de Molière.

## Breitheanna
* 22 Samhain—Edward Teach ("Blackbeard"), foghlaí mara Sasanach (b. 1718)

## Básanna
* 17 Aibreán — Kateri Tekakwitha, naomh Caitliceach
* 18 Meitheamh—Samuel Butler, file Sasanach (r. 1612)
* 2 Meán Fómhair — Peadar Brahe, státaire agus saighdiúir Sualannach (r. 1602)
* 28 Samhain—Gian Lorenzo Bernini, dealbhóir Iodálach (r. 1598)

Catagóir:Blianta
1610

## Tarluithe
* D'aimsigh Galileo Galilei na ceithre ghealach atá ag Iúpatar

## Breitheanna
* 22 Aibreán — Pápa Alastar VIII, Pápa ó 1689 go 1691
* 1 Meitheamh — Hendrik Martenszoon Sorgh, péintéir Ísiltíreach
*

## Básanna
* 11 Bealtaine — Matteo Ricci, misinéir, scoláire agus taiscéalaí Iodálach (r. 1552)
* 18 Iúil — Caravaggio, péintéir Iodálach

Catagóir:Blianta
1612

## Tarluithe
* 

## Breitheanna
*

## Básanna
* 6 Feabhra — Christopher Clavius, réalteolaí agus matamaiticeoir Gearmánach
*

Catagóir:Blianta
1613

## Tarluithe
* 

## Breitheanna

* 2 Feabhra - Noël Chabanel, misinéir Íosánach Francach (b.1649)
* 12 Márta - André Le Nôtre, garraíodóir Francach (b.1700)
* 7 Aibreán - Gerhard Douw, péintéir Dúitseach (b.1675)
* 31 Bealtaine - John George II, Toghthóir na Sacsaine (b.1680)
* 15 Lúnasa - Gilles Ménage, scoláire Fraincise(b.1692)
* 15 Meán Fómhair - François de la Rochefoucauld, scríbhneoir Francach (b.1680)
* 25 Meán Fómhair - Claude Perrault, ailtire Francach (b.1688)
* 5 Meán Fómhair - Isaac de Benserade, file Francach (b.1691)
* 23 Nollaig - Carl Gustaf Wrangel, saighdeoir ón tSualainn (b.1676)
* *ní fios cén dáta*
** Henry Vane, polaiteoir Sasanach (b.1662)
** Khushal Khan Khattak, file Afgánach (b.1690)
** Richard Crashaw, file Sasanach (b.1649)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1614

## Tarluithe
* 

## Breitheanna
*

## Básanna
* 7 Aibreán — El Greco, ealaíontóir agus ailtire Gréagach 1541–1614
* 21 Lúnasa — Erzsébet Báthory, cuntaois Ungárach
* 15 Deireadh Fómhair — Robert Smythson, ailtire Sasanach (r. c 1535} 
* 2 Nollaig — Tomás de Buitléir, 10ú Iarla Urumhan, iarla Éireannach

Catagóir:Blianta
1615

## Tarluithe
* 

## Breitheanna
* 13 Márta — Pápa Innocentius XII, Pápa ó 1691 go 1700
*

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1687

## Tarluithe
*

## Breitheanna
* 27 Eanáir — Balthasar Neumann, ailtire Gearmánach (b. 1753)
* 6 Meitheamh — Giambattista Pittoni, péintéir Iodálach (b. 1767)
* 19 Lúnasa — Samuel Richardson, Scríbhneoir Sasanach

## Básanna
* 19 Márta — René Robert Cavelier La Salle, taiscéalaí Francach
*

Catagóir:Blianta
1681

## Tarluithe
* 14 Márta &mdash; Thug Séarlas II Shasana cairt talaimh do William Penn i gcomhar críoch a thabharfar Pennsylvania uirthi níos déanaí.
* Faoin bhliain seo, maraíodh an dódó deireanach ar Oileán Mhuirís.

## Breitheanna
* 14 Márta &mdash; Georg Philipp Telemann, cumadóir ceoil Gearmánach (b. 1767)
* 26 Meitheamh &mdash; Hedwig Sophia, bandiúc Holstein-Gottorp, scríbhneoir Sualannach (b. 1708)

## Básanna
* 25 Bealtaine &mdash; Pedro Calderón de la Barca, drámadóir Spáinneach (r. 1600)
* 27 Meitheamh – Juhana Cajanus, scríbhneoir Fionlannach (r. 1655)
* 11 Iúil — Oilibhéar Pluincéid, ardeaspag agus naomh Éireannach
* 8 Nollaig – Gerard ter Borch, péintéir Dúitseach (r. 1617)

Catagóir:Blianta
1617

## Tarluithe
* 

## Breitheanna
* Nollaig – Gerard ter Borch, péintéir Dúitseach (b. 1681)

## Básanna
* 4 Aibreán — John Napier, matamaiticeoir Albanach (r. t. 1550)
*  gan dáta ar eolas – Pocahontas, banphrionsa Indiach-Mheiriceánach (r. 1596)

Catagóir:Blianta
1618

## Tarluithe
* 

## Breitheanna
* timpeall na bliana seo – Murchadh Ó Briain, taoiseach ar mhuintir Uí Bhriain agus chéad Iarla Inse Uí Chuinn (b. 1674)

## Básanna
* 29 Deireadh Fómhair — Walter Raleigh, taiscéalaí agus saighdiúir Sasanach (r. c. 1552)

Catagóir:Blianta
1619

## Tarluithe
* 

## Breitheanna
* 19 Márta — Richard Archdekin, Íosánach Éireannach sa 17ú haois
*

## Básanna
* 26 Iúil — Alonso de Guzmán y Sotomayor, 7ú Diúc Medina Sidonia, uaslathaí Spáinneach
*

Catagóir:Blianta
1620

## Eachtraí
* 21 Samhain - Na hOilithrigh a bhí ar bord an *Mayflower* bhain siad Cape Cod amach.
* 21 Nollaig - Tháinig na hOilithrigh i dtír in Plymouth i Massachusetts i Meiriceá.

## Básanna
*
## Breitheanna
* 20 Deireadh Fómhair — Albert Cuyp, péintéir tírdhreacha Ísiltíreach
*

Catagóir:Blianta
1623

## Eachtraí
*
## Básanna
* 8 Iúil — Pápa Gréagóir XV, Pápa ó 1621 go 1623
*
## Breitheanna
* 19 Meitheamh — Blaise Pascal, matamaiticeoir agus fealsamh (b. 1662)

Catagóir:Blianta
1627

## Eachtraí
* Meán Fómhair – Cuireadh tús le léigear La Rochelle, sa Fhrainc.
* Thit an tóin as geilleagear Spáinn na Habsburg. 
* Cailleadh an tÁracs deireanach (go bhfios d'éinne) sa bhForaois Jaktorów sa Pholainn. 
[mion|Áracs. Fuair an ceann deireanach bás sa [An Pholainn|Pholainn i 1627]]

## Breitheanna
* 25 Eanáir — Robert Boyle, ceimiceoir Éireannach (b. 1691) 
* 29 Samhain — John Ray, nádúraí Sasanach (b. 1705)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1628

## Eachtraí
*

## Breitheanna
* 30 Samhain — John Bunyan, scríbhneoir Sasanach (b. 1688)

## Básanna
* 11 Iúil — Uilliam Ó Domhnaill, Ardeaspag Thuama agus aistritheoir Bíobla
* 28 Lúnasa — Edmund Arrowsmith, naomh Caitliceach
*

Catagóir:Blianta
1629

## Eachtraí
*

## Breitheanna
* 14 Aibreán — Christiaan Huygens, eolaí (b.1695)
* 1 Samhain — Oilibhéar Pluincéid, ardeaspag agus naomh Éireannach (b. 1681)

## Básanna
* 27 Márta — George Carew, 1ú Iarla Totnes, Sasanach a bhí páirteach i gconcas na hÉireann (r. 1555)
* 18 Meitheamh — Tiobóid na Long de Búrca, thaoiseach Éireannach
* 7 Lúnasa — John Speed, ársaitheoir is cartaghrafaí Sasanach

Catagóir:Blianta
Somhairle Buí Mac Domhnaill

Bhí **Somhairle Buí Mac Domhnaill** (c. 1505-1590), ar a dtugtar *Sorley Boy MacDonnell* as Béarla, ina thaoiseach ar Chlann Domhnaill sna Glinne agus sa Rúta i gContae Aontroma. Mac é le hAlastair Carach Mac Domhnaill a bhí ina thaoiseach ar shliocht Eoin Mhóir de Chlann Domhnaill, agus a bhí i gceannas ar Íle, Cholbhasa, Diùra agus ar Chionn Tíre, agus le Caitríona Nic Eoin. Tá cáil air toisc gur éirigh leis greim a choinneáil ar an gceantar sin beag beann ar mhóriarrachtaí Shasana é a chur dá sheilbh.

## An Saighdiúir
Chaith sé a óige idir Íle agus Glinne Aontroma. Cailleadh Alastair Carach i 1538 agus tháinig an mac ba shine, Séamas Íleach, i gcomharbacht air. Fuair Somhairle Buí seilbh ar thailte sna Glinne. Tar éis briseadh a airm i gCath Ghleann Seasc i 1565 maraíodh Séamas Íleach agus thóg Ó Néill ina phríosúnach é agus coinníodh i dTír Eoghain é gur maraíodh Ó Néill i mBun Abhann Doinne i 1567. Ceaptar go raibh Somhairle Buí i gcomhcheilg go rúnda lena dheartháir Alastair Óg Mac Domhnaill agus na Sasanaigh chun Ó Néill a mharú. 

## An Taoiseach
Nuair a d'fhill Somhairle ar a mhuintir ghabh sé ceannas ar thailte an teaghlaigh in Éirinn. In ainneoin ionsaithe Shasana ar na Glinne d'éirigh le Somhairle greim daingean a choinneáil ar a chuid tailte, agus ceantar an Rúta a bhaint de Mhic Uilín agus seilbh a ghlacadh air.
[clé|mion|
[Eilís I Shasana|Banríon Shasana, Eilís I
]]
I ndeireadh a shaoil, tar éis bhás a mhná, agus nuair a bhí radharc na súl ag teip air, rinne Somhairle síocháin le Sasana. Gheall sé dílseacht do Bhanríon Shasana, Eilís I, agus ghéill Sasana an Rúta agus cuid mhór de na Glinne air.

## Iarla Aontroma
Nuair a cailleadh Somhairle i 1590 d'fhág sé a bheirt mhac Séamas agus Raghnali seilbh go láidir ar a gcuid tailte. Bronnadh teideal ríoga ar Raghnal nuair a tháinig Séamas i gcumhacht i Sasana agus rinne sé Iarla Aontroma de.

## Tagairtí

Catagóir:Taoisigh Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Daoine a rugadh i 1505
Catagóir:Básanna i 1590
Eris (abhacphláinéad)

Abhacphláinéad is ea **Eris** (nó **136199 Eris**, nó 2003 UB313, siombail: ) atá suite ar imeall an ghrianchórais, níos faide ón ghréin ná Plútón. Ba é an réad is mó a fionnadh sa ghrianchóras ó nochtadh Neiptiún i 1846. Ceann de réadanna an diosca scaipthe atá inti, nó ní féidir í a aicmiú go sásúil mar réad de chuid Chrios Kuiper ná mar cheann de chuid Scamall Oort, ach an oiread. 

## Airíonna
Tá sé déanta as carraig is oighear, timpeall 3,000km ar trastomhas, níos mó ná Plútón. 

Tá sé 3 oiread níos faide amach uainn ná Plútón, i bhfithis ag uillinn chlaonta 44° ó fhithisí na bpláinéad eile. Measann na réalteolaithe gur dócha gur theilg Neiptiún amach é uair éigin ina fhithis chlaonta.
clé|mion|
Abhacphláinéid

## Stair
Braitheadh den chéad uair é i gCrios Kuiper i 2003, agus cinntíodh é i 2005.

Ba iad na réalteolaithe Michael Brown, Chad Trujillo is David Rabinowitz a bhraith den chéad uair é, ar an 14 Samhain 2003, le teileascóp Samuel Orschin i Réadlann Palomar agus an teileascóp Gemini North ar Mauna Kea i Haváí

Is féidir gur pláinéad é, an 9ú ceann, le teacht in ionad Phlútóin a dícháilíodh mar phláinéad i 2006.
mion|Fithis ar 9 D.F. 2006
Nuair a thángthas trasna ar Eris, b'éigean aicmiú nua a fháil do Phlútón, ós rud é nach raibh aon chúis cheart le "pláinéad" a thabhairt ar Phlútón a thuilleadh, agus an chuma ag teacht ar an scéal go bhfuil cuid mhaith réadanna eile amuigh ansin ar féidir dóibh a bheith ar aon mhéid le Plútón. 

Go bunúsach, is é an t-aon ábhar a bhí ann le Plútón a aicmiú mar "phláinéad" ná gur fionnadh é i bhfad roimh na réadanna tras-Neiptiúnacha eile, chomh luath leis an mbliain 1930. Mar sin, cheap *[[Aontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta]]*. coincheap nua - abhacphláinéad - leis an bhfadhb a fhuascailt.
mion
Tá foireann Mike Brown ag obair in Ollscoil Teicneolaíochta California, nó Caltech, i bPasadena, agus ní hí Eris an chéad fhionnachtain den chineál seo a rinne siad ar aon nós. Roimhe seo, tháinig Brown agus Trujillo trasna ar Quaoar, agus bhí Rabinowitz ag comhoibriú leo cheana nuair a d'fhionn siad Sedna agus Orcus.

## Ainm
Ba ea é an chéad ainm a thug na réalteolaithe ar an réad ná Xena - ag tagairt do bhanphrionsa na gcogaí ar an teilifís! Ar ndóigh, nuair a thug siad faoi deara gealach bheag ag timpeallú "Xena", bhaist siad "Gabrielle" uirthi. 
clé|mion|
Fithis
Is é an t-ainm atá uirthi inniu ná Dysnomia. Tá an dá ainm ag tagairt do chonspóid agus d'easaontas, nó ba mhór an t-ábhar easaontais do shaol na réalteolaíochta é an catagóir ceart réalteolaíoch a cheapadh d'Eris. B'í Eris bandia an easaontais i gcreideamh na sean-Ghréige, agus ciallaíonn Dysnomia "aindlí". Is féidir tagairt do Xena a aithint san ainm seo, freisin, ós rud é gurb é an focal Béarla ar "aindlí" ná "lawlessness", agus páirt Xena á déanamh ag aisteoir mná arb ainm di Lucy ''Lawless''.

## Tagairtí

Catagóir:Abhacphláinéid
1626

## Eachtraí
*
## Básanna
* 9 Aibreán &ndash; Francis Bacon, fealsamh is polaiteoir Sasanach (r. 1561)
* 22 Meán Fómhair — Aodh Mac Cathmhaoil, Ardeaspag Ard Mhacha

## Breitheanna
* 5 Feabhra — Madame de Sévigné, uasal Francach
* 21 Márta — Naomh Peadar Betancur, mhisinéir Spáinneach (b. 1667)

Catagóir:Blianta
Ceres (abhacphláinéad)

Abhacphláinéad is ea (1) **Ceres** nó **Ceiréas** (siombail: ), mar a thugtaí uirthi nuair ba nós í a áireamh ar ceann de na hastaróidigh. Tá sí ag timpeallú na gréine laistigh den phríomhchrios astaróideach, idir Iúpatar agus Mars, agus is í an réad is mó sa chrios sin. 

## Airíonna
Tá Ceres 950 ciliméadar ar trastomhas, le tréimhse fithise 4.6 bliain, agus í beagnach sféarúil, murab ionann agus an chuid is mó de na hastaróidigh. Mar sin, tá Ceres níos cosúla le pláinéad beag ná le gnáthastaróideach. 
clé|mion|Ceres, an domhain agus an ghealach
Tá Ceres beagáinín níos lú ná míle ciliméadar ar trastomhas, agus mar sin, tá sí beagáinín níos lú ná Tethys agus Dione, ach níos mó ná Mimas agus Enceladus.

## Stair
Ba é an réalteolaí Iodálach Giuseppe Piazzi a chuir an chéad sonrú riamh in Ceres, ar an gcéad lá de Mhí Eanáir sa bhliain 1801.
mion|Spotaí ar Ceres
Bhí sé ina ábhar díospóireachta ag  *[[Aontas Idirnáisiúnta Réalteolaíochta]]*, ar chóir dóibh Ceres agus na réada is mó i gCrios Kuiper a athaicmiú mar phláinéid, ó ghlactaí le Plútón mar phláinéad freisin. Sa deireadh thiar, bhí siad sásta catagóir an abhacphláinéid a bhunú le haghaidh réada "idir eatarthu" mar seo.

## Tagairtí

Catagóir:Abhacphláinéid
Owen Arthur

Feisire Parlaiminte ón toghceantar Saint Peter i mBarbadós ba ea **Owen Seymour Arthur**,PC., MP., BA., MSc. (17 Deireadh Fómhair 1949 a rugadh é).

Ba é Arthur an 5ú Príomh-Aire Bharbadós agus é ina cheannaire Pháirtí an Lucht Oibre a bhuaigh san olltoghcháin 1994 agus arís i 1999 & 2004.

Oileadh in Ollscoil na nIndiacha Thiar é, áit ar bhain sé céim amach in eacnamaíocht agus stair i 1971 agus MSc in eacnamaíocht sa bhliain 1974. Bhí post i nGníomhaireacht Pleanála Náisiúnta Iamáice aige agus post san Institiúid Báicsíte Iamáice aige tar éis a chéim a bhaint amach. Chuaigh sé isteach in Aireacht Airgeadais agus Pleanála Barbadós.

Ceapadh go dtí Seanad Bharbadós é i 1983 agus toghadh go dtí Teach an Tionóil i 1984 é.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí
Catagóir:Barbadós
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Básanna in 2020
Ali al-Haidri

Ceannaire Iarácach ba ea **Ali al-Haidri**, (Araibis: علي الحيدري, Alī al-Ḥaidarī), a bhí ina Ghobharnóir ar Bhagdad, príomhchathair na tíre. Feallmharaíodh é ar 4 Eanáir, 2005. 

Bhí ionsaí eile air i mí Meán Fómhair sa bhliain 2004, ach tháinig sé slan as. 

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:Básanna in 2005
Bridgetown

Is é **Bridgetown** príomhchathair Bharbadós. Tá an chathair suite ar an gcósta thiar theas ar Mhuir Chairib. Tá 5,928 duine ina gcónaí sa chathair féin ach 110,000 duine ina gcónaí sa cheantar cathrach. Tá Bridgetown i bparóiste Saint Michael.

Catagóir:Barbadós
Catagóir:Príomhchathracha na Cairibe
Dualghluaisne

Is é is **dualghluaisne** ann ná gluaiseacht na réalta féin trasna na spéire mar a fheictear dúinn féin í, is é sin, an chuid de ghluaiseacht infheicthe na réalta arb í fíor-ghluaiseacht na réalta is cúis léi. Aithnítear dualghluaisne na réalta ar a comhordanáidí meánchiorclacha, is é sin, ar an gceartairde agus ar an diallas. Má fhágtar gluaiseacht an Domhain féin, chomh maith le gluaiseachtaí ais rothlaithe an Domhain - is é sin, an luainíocht agus an nútú - as an áireamh, gheofar dualghluaisne na réalta. Is iad na réaltaí is mó dualghluaisne ar an spéir ná Réalta Kapteyn agus Réalta Barnard.

Catagóir:Réaltmhéadracht
Catagóir:Réalteolaíocht
Caisleán Chill Chainnigh

Is caisleán Éireannach é **Caisleán Chill Chainnigh** atá suite i gCathair Chill Chainnigh, tógtha i ré na Normannach ag William Marshal, an Chéad Diúc Phembroke sa bhliain 1195. Rinneadh athchóiriú ar an gcaisleán, atá suite i bhfearann fairsing páirce, sa ré Victeoiriach. In 1969, ghlac Stát na hÉireann seilbh air go foirmiúil agus ó shin í leith tá mórobair athchóirithe déanta air. Anois, tugann na mílte turasóirí cuairt air gach bliain.

Sa bhloc láir, tá leabharlann, parlús, naíolann, agus seomraí codlata atá maisithe san áilleacht a bhain leis na 1830idí, chomh maith leis an ngailearaí pictiúr álainn.

## Tagairtí

Chill Chainnigh, Caisleán
Catagóir:Cill Chainnigh
Xiu Xiu

Is banna ceoil indie é **Xiu Xiu**. Tá siad lonnaithe i San José, California agus ó am go ham i Seattle, Washington. Is é Jamie Stewart príomhamhránaí an bhanna agus an t-aon ball fanta ón tosach. Is iad Caralee McElroy (col ceathar Stewart) agus an ceoltóir avant-garde Ches Smith baill eile den ghrúpa. Tógtar ainm an ghrúpa ón scannán Síneach "Xiu Xiu: The Sent Down Girl".

Deantar plé ar roinnt ábhair gruama cosúil le féin-mharú, AIDS agus cogadh in amhráin Xiu Xiu. Tá tionchar ag ceol punc, fuam, electro agus ceol clasaiceach, chomh maith le h-indie Meiriceánach agus ceol ón Bhreatain ó na 1980í orthu.

## Tagairtí

Catagóir:Bannaí ceoil
Vladimir Kramnik

thumb|Vladimir Kramnik i 2005.|clé

Is imreoir fichille é **Vladimir Kramnik** (rugadh 25 Lúnasa, 1975 i dTuapse, sa Rúis).

Bhuaigh sé an chraobh dhomhanda "chlasaiceach" sa bhliain 2000 tar éis an bhua a fháil ar Garry Kasparov i Londain, Shasana. Choimeád sé an chraobh tar éis cluiche cothrom le Pétér Léko i mBrissago, an Eilvéis sa bhliain 2004. 

Bhí an bua aige i gcluiche conspóideach le Veselin Topalov (a bhuaigh craobh dhomhanda FIDE sa bhliain 2005) in Elista, An Rúis sa bhliain 2006.

Chaill sé an teideal nuair a bhuaigh Viswanathan Anand Comórtas Chraobh an Domhain i gCathair Mheicsiceo sa bhliain 2007. Tugadh seans dó an teideal a athghabháil ach chaill sé sraith cluichí (+1 -3 =7) i gcoinne Anand i mí Deireadh Fómhair 2008 i mBonn, An Ghearmáin.

## Féach freisin

* Imreoirí fichille

## Tagairtí

Kramnik, Vladimir
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí fichille
Seanad Bharbadós

Is é **Seanad Bharbadós** an teach uachtarach de chuid Pharlaimint Bharbadós. Cuimsíonn an Pharlaimint, i dteannta an tSeanaid, Teach an Tionóil agus an Tiarna (a bhfeidhmíonn Seanascal ar son). 

Is é an Seanascal, mar ionadaí na Banríona, a cheapann an 21 seanadóir go hoifigiúil. Ceapann sé 12 ball ar mholadh an Phríomh-Aire agus beirt bhall ar mholadh Cheannaire an Fhreasúra. Ceapann sé an seachtar ball eile de réir a rogha féin. 

Le bheith incheaptha mar Sheanadóir, ní mór don duine 21 bliain d'aois a bheith slánaithe aige, agus bheith ina shaoránach de chuid Bharbadós, agus cónaí air i mBarbadós ar feadh an 12 mí dheireanach.

## Naisc
* Barbados.gov.bb - Liosta Seanadóirí 

Catagóir:Polaitíocht Barbadós
Cill Dhéagláin

Is baile measartha mór í **Cill Dheagláin** suite i gContae na Mí in Éireann thart ar 15km siaróthuaidh ó Bhaile Átha Cliath ar an mbóthar N2. Is baile fíorstairiúil é. Sa lá atá inniu ann tá neart áiseanna sa bhaile, ina measc, gaelscoil, dhá scoil náisiúnta, agus meánscoil freisin. Tá linn snámha, foirgneamh le haghaidh aclaíocht, ionad phobail agus níos mó.

## Stair
thumb|clé|250px|Príomhshráid Chill Dhéagláin

Tagann an t-ainm ó Eaglais Naomh Déagláin, ach níl an séipéal ann anois. Is ainm nua-aimseartha an ainm Béarla, *Ashbourne*. Cheannaigh Frederich Bourne (tá bóithre sa Bhaile ainmnithe dó) talamh timpeall na háite nuair a chuala sé go raibh bóthar le tógáil amach faoin dtuath chomh fada le Baile Shláine. Bhí sé ag iarradh na bóithre a chuir faoi dola agus airgead a thuilleadh astu. Thóg sé an Óstán Cill Dhéagláin do phaisinéirí a bhíodh ag taisteal tríd an bhaile.

Roimhe sin, bhí caisleán a thóg Oilibhéar Cromail ann agus rinne a mhac William cónaí ann. Níl an caisleán le feiceáil inniu, de bharr neamart. Tá reilig i ndeisceart an bhaile a tógadh sna mheánaoiseanna agus bhí séipéal beag ar an láthair freisin ach níl ach fothracha fágtha anois. 
Eachtra stairiúil a tharla san áit ná cath Chill Dhéagláin mar a thugtar ar. Tháinig Tomás Ághas múinteoir agus náisiúnaigh, agus ceannaire in Éirí Amach na Cásca, aduaidh agus throid sé cath i gCill Dhéagláin, an t-aon troid lasmuigh de Bháile Átha Cliath a bhí trácht ar. 
(breathnaigh ar Na hImeachtaí taobh amuigh de Bhaile Átha Cliath san leathanach ar Éirí Amach na Cásca). 
Tá líne ó dhán Thomáis ("let me carry your cross for Ireland") ar an pláigh. Ar an séadchomhartha tá pictiúr de Thomás ar taobh amháin agus Íosa Chríost ar an dtaobh eile.

Go háitiúil glaotar an Croiss Ráth air.

## Rudaí eile
Dob é daonra an bhaile sa bhliain 2002 ná 6,362, ardú 27% ar an daonra sa bhliain 1996,de bharr sin is í Cill Dhéglain an tarna baile is mó sa Mhí i ndiaidh an Uaimh. Anois tá daonra thart ar 7,237 sa bhaile agus ceaptar go bhfuil an daonra chun ardú go dtí 15,000 sa bhliain 2012. Is baile tábhachtach í don chontae agus na bailte beaga máguaird. Tá neart áiseanna, siopaí, ionad phobail, leabharlann mór agus tuile ann. Rud amháin olc faoi ná líon an trácht.

## Teangacha
In 2006 bhí 8,528 daoine ina gcónaí i gCill Dhéagláin. Bhí 3,136 (36.8%) ábalta Gaeilge a labhairt. Labhair 176 (2.1%) Gaeilge go laethúil taobh amuigh den chóras oideachais in 2006. In 2011, bhí 11,355 daoine ina gcónaí i gCill Dhéagláin. Bhí 3,692 (32.6%) ábalta Gaeilge a labhairt. Labhair 2,376 (21%) teanga eile seachas Gaeilge nó Béarla sa bhaile. Ba í Polainnis an teanga iasachta is comónta le 606 (5.3%) cainteoirí.

## Córas Iompair Phoiblí
thumb|clé|250px|Séipéal na Deastógála ar an bPríomhshráid
thumb|deas|250px|Limistéar siopadóireachta an bhaile
Freastalaíonn Bus Éireann ar Cill Dheagláin ag taisteal go Baile Átha Cliath gach 20 nóiméad.
Tá seirbhís bus Baile Átha Cliath ann freisin ach níl sé ag feidhmiú ach amháin san oíche ag tosú ag 11:30pm.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Áras an Opera Meitreapólaigh

In Ionad Lincoln i Nua-Eabhrac atá **Áras an Opera Meitreapólaigh**. Is ann a dhéanann an Opera Meitreapólach a chuid taispéantasaí. Tagann an National Ballet Theater as Washington, DC chuile bhliain freisin, agus go minic Opera an Kirov leis.

Catagóir:Ceoldráma
Catagóir:Manhattan
Ráth an Iúir

Sráidbhaile beag i gContae Loch Garman is ea **Ráth an Iúir**. Is é an fáth is mó a bhfuil aithne air ná an dlúthbhaint atá aige leis an iomáint.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Loch Garman
Ionad Lincoln

Cnuasach foirgneamh a dhéanann freastal ar na healaíona i Nua-Eabhrac i Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea **Ionad Lincoln**. I measc na n-áras ar an suíomh tá Amharclann Stát Nua-Eabhrac, Áras an Opera Meitreapólaigh, Amharclann Beaumont, Scoil Juilliard, scoil cháiliúil ceoil agus Avery Fisher Hall.

## Tagairtí

Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Manhattan
Tír na mBascach Theas

Is comhphobal féinrialaitheach í **Tír na mBascach Theas** (nó *Euzkadi* as Bascais) atá suite i ndeisceart Thír na mBascach (in oirthuaisceart stáit na Spáinne). Is í Vitoria-Gasteiz (is í *Gasteiz* an t-ainm as Bascais, agus *Vitoria* as Spáinnis) an phríomhchathair.

Sa bhliain 1978 tugadh stádas mar *náisiún* do Tír na mBascach. Tá a chuid cumhachtaí leagtha amach i Reacht Féinriail Tír na mBascach a thugann creatlach i gcomhair forbairt na mBascaigh sa Spáinn cé go raibh Navarre fágtha amach lena chomhophobal féinrialaitheach féin. Go hoifigiúil níl aon príomhchathair ag an réigiúin ach tá Parlaimint an chomhphobail agus teach an uachtaráin suite i Vitoria-Gasteiz agus mar sin is í sin an phríomhchathair de facto. Is é Vitoria-Gasteiz, Álava, an Bardas is mó de réir achar le 277 cm2 de ach is í Bilbao na Bioscáine an chathair is mó de réir daonra de le 353,187 daoine ina gcónaí inti le ceirtleán uirbeach 75,500 daoine. Déanann Tír na mBascach tagairt ar ndóigh don réigiúin iomláin culturtha Bascach. 

## Stair
Tá stair iontach suimiúil ag an gceantar seo, tá a chultúr iontach difriúil ón gcultúr Spáinneach é féin. Tá teanga na Bascaise go hiomlán difriúil ní hamháin ó Spáinnis, ach ó na teangacha Eorpacha go forleathan. Creideann a lán de mhuintir na háite go mba cheart gur tír neamhspleách í. Tugann ETA tacaíocht míleata don aidhm seo. Faoi láthair tá rialtas na Spáinne ag déanamh idirbheartaíochta leo rud nár tharla riamh roimhe. Fuair siad a lán neamhspleáchais tar éis na dtoghchán sa bhliain 1935, agus throid cuid mhaith dóibh i gcoinne arm Francisco Franco i gCogadh Cathartha na Spáinne.

## Tíreolas agus Cultúr
Is tír álainn glas í. Léiriú den áilleacht seo is ea na sléibhte arda idir an Fhrainc agus tír na mBascach, a thrasnaíonn slí oilithreachta an *[[camino de Santiago]]* go rialta. Tá daonra de 2,155,546 daoine, agus is ceann des na réigiúin is saibhre sa Spáinn é.

## Riaracháin agus Daonra
Tá an comhphobal roinnte i dtrí cúigí. Seo iad a leans:

Mar sin tá an Aragóin roinnte i  dtrí cúige, ainmnithe dona bpríomhchathair: *[[Huesca (Cúige)|Huesca]], [[Zaragoza (Cúige)|Zaragoza]]* agus *[[Teruel (Cúige)|Teruel]]*. Tá na cúige roinnte i 33 contaetha agus tá 732 bardais sa réigiún.
thumb|right|Léarscáil contaetha Tír na mBascach Theas

thumb|right|Léarscáil bardais Tír na mBascach Theas

Seo iad a leanas na cathracha de réir daonra i dTír na mBascach Theas:

## Íomhánna

Íomhá:Flag of the Basque Country.svg|Bratach
Íomhá:Localización del País Vasco.svg|Léarscáil
File:Bilbao Spain.jpg|Bilbao
File:Basque country map.png|Suíomh


## Tagairtí

Catagóir:Tír na mBascach
*
Catagóir:Comhphobail fhéinrialaitheacha na Spáinne
Castilla y León

Is comhphobal féinrialaitheach é **an Chaistíl agus León** (as Spáinnis: *Castilla y León*) atá suite i lár na Spáinne. Is í Valladolid suíochán an rialtais áitiúla go hoifigiúil cé nach príomhchathair í.

Lá dá raibh san áit atá an Chaistíl agus León anois bhí dhá ríocht ann; ríocht León agus ríocht na Caistíle (Coróin na Caistíle). Ó thaobh achair talún de, is í an Chaistíl agus León an réigiún féinrialaitheach is mó sa Spáinn agus tá sí ar cheann de na réigiúin is mó san Aontas Eorpach. Tá achar 94,223 km² aige le daonra oifigiúil de 2,558,463 (ó dhaonáireamh na bliana 2011).

Tá teorainn ag an chomhphobal le hAsturias agus Cantabria ó thuaidh, le hAragon, agus le Tír na mBascach soir ó thuaidh, La Rioja soir, an comhphobal féinrialaitheach de Maidrid agus an Chaistíl-La Mancha siar ó dheas, Extremadura ó dheas, agus an Phortaingéil agus an Ghailís siar.

## Riaracháin an Réigiúin
### Cúigí
thumb|left|250px|Cúigí an Chaistíl agus León
Tá an Chaistíl agus León roinnte idir naoi gcinn de chúigí agus tá ainm gach cúige díreach mar an gcéanna le hainm phríomhchathair an chúige sin.

### Daonra

Sna 1960í bhí daonra uirbeach an Chaistíl agus León thart ar 20%; sa bhliain 1991 bhí sé ardaithe go 42% agus sa bhliain 1998 43% a thaispeánann ráta bánú na tuaithe sa réigiún. 

As na 2,248 bardais tá 1,986 acu le níos lú na 1000 daoine ina gcónaí iontu; tá idir 1001 agus 5000 daoine ina gcónaí in 204 acu; tá 4 bardais le níos mó ná 100 000 daoine ina gcónaí iontu, sé sin Valladolid (306,830), Burgos (177,776), Salamanca (148,042) agus León (129,551). Seachas príomhchathracha na gcúigí tá cathracha mar Miranda de Ebro agus Aranda de Duero in Burgos, Ponferrada agus San Andrés del Rabanedo in León, Béjar in Salamanca agus Medina del Campo agus Laguna de Duero in Valladolid.

## Tagairtí

Catagóir:Comhphobail fhéinrialaitheacha na Spáinne
!
Dún Laoghaire

deas|300px|thumb|Cuan Dhún Laoghaire.

Is baile fo-uirbeach i gContae Bhaile Átha Cliath, Éire, é **Dún Laoghaire**. Lárionad riaracháin Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin atá ann, agus é suite timpeall dhá chiliméadar déag ó dheas ón chathair. Is port mór é Dún Laoghaire chomh maith le haghaidh na Breataine Móire. 

B’é **Kingstown** an t-ainm a bhí air idir 1821 agus 1921. Síolraíonn ainm nua-aimseartha an bhaile ó Lóegaire mac Néill, mac le Niall Noígíallach a bhí ina Ardrí na hÉireann sa chúigiú haois. Thóg seisean dún ar an mbaile, mar bhunáit cois cósta chun ruathair a dhéanamh ar an Bhreatain agus ar an Ghaill.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte contae i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Dún Laoghaire
832

## Eachtraí
* Scriosadh an baile Éireannach Cluain Dolcáin ag na Lochlannaigh

## Breitheanna
* 

## Básanna
*

0832
Páirc Pharnell

Staid spóirt atá suite i nDomhnach Cearnaigh, Contae Átha Cliath, Éire í **Páirc Pharnell** (nó *Páirc Parnell* uaireanta) (Béarla: *Parnell Park*). Eagraíonn Cumann Lúthchleas Gael cluichí Gaelacha sa pháirc seo, agus is í staid bhaile CLG Chontae Bhaile Átha Cliath í. Peil Ghaelach, iomáint agus camógaíocht na spóirt is mó a imrítear ann. Tá ceanncheathrú an CLG sa chontae suite ann fós.

Tugtar *The Nell* mar leasainm ar an staid uaireanta. Is féidir timpeall 13,500 duine a chur ina suí ann.

Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Catagóir:CLG Chontae Bhaile Átha Cliath
Craobh Shinsear Iomána na hÉireann

Príomhchomórtas iomána in Éirinn é **Craobh Shinsear Iomána na hÉireann** (Béarla: *All-Ireland Senior Hurling Championship*). Comórtas bliantúil atá ann, agus eagraíonn Cumann Lúthchleas Gael é. Imrítear na cluichí le linn an tsamhraidh, agus bhíodh an cluiche ceannais i gcónaí i mí Mheán Fómhair (ar an gcéad nó an dara Domhnach sa mhí) i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath. Bogadh go Lúnasa agus Mí Iúil é ina dhiaidh sin. An duais atá i gceist ná Corn Liam Mhic Chárthaigh.

Tá na sárchumhachtaí lonnaithe don chuid is mó i gCúige Laighean agus i gCúige Mumhan, mar shampla Corcaigh, Cill Chainnigh agus Tiobraid Árann. Tá 85 bua ag na contaetha seo le chéile sa chomórtas. Faoi láthair, is iad foireann Chill Chainnigh an fhoireann is rathúla, le aon bhua agus tríocha. Níl an "ceithre as a chéile" déanta ach ag dhá fhoireann - Corcaigh sna 1940idí agus Cill Chainnigh sna 2000idí. Bhí an bua ag an gClár sa bhliain 2013.

## Forbhreathnú

Nuair a bunaíodh an CLG ar an 1 Samhain 1884, aontaíodh go raibh gá le comórtas náisiúnta nua a chruthú sna cluichí Gaelacha, chun dul chun cinn a dhéanamh leis na cluichí dúchasacha, agus peil Ghaelach agus iománaíocht ach go háirithe. Ag an tríú cruinniú a bhí acu sa bhliain 1885, chum siad rialacha nua don spórt sean-aimseartha iománaíocht, agus foilsíodh iad sna nuachtáin ar fud na tíre. Sa bhliain 1886, bunaíodh na boird chontae le bheith i gceannas ar na cluichí sna contaetha éagsúla. Imríodh an chéad Chraobh Iomána sa bhliain 1887. Ní raibh ach cúig fhoireann páirteach ann, ach ba choiscéim sa tslí cheart í don eagraíocht nua.

Nuair a thosaigh Craobh Iomána na hÉireann ar dtús, b'iad na clubanna a bhuaigh comórtas an chontae a d'imigh ar aghaidh chun imirt i gcoinne a chéile sna babhtaí idirchontae. Mar shampla, d'imir Dúrlas Éile as Tiobraid Árann i gcoinne Mhíleac as Gaillimh sa chéad chomórtas sa bhliain 1887. Bunaíodh na foirne chontae sa bhliain 1895, nuair a bhailigh Corcaigh na hiománaithe ab fhearr le chéile ó na clubanna sa chontae. Tar éis tamaill, cuireadh tús leis an gcraobh cúigeach i gCúige Mumhan, Cúige Laighean, Cúige Connacht agus Cúige Uladh. Díbirt dhíreach a bhí ann. D'imir na buaiteoirí ó na cúigí i gcoinne a chéile, sna cluichí leathcheannais. Mhair an córas seo suas go dtí na 1990idí, nuair a bhain an CLG triail as an "córas cúl-dorais" sa chraobh i 1997.

## Cluichí ceannais

## Buaiteoirí

## Scórálaithe is fearr

## Naisc sheachtracha
* Eolas ar hoganstand.com 
* Eolas ar gaa.ie 

## Tagairtí

*
Iomaint
Iomaint
Bóthar Lansdún

::*Más é an staid nua atá uait, féach ar [[Staidiam Aviva]]*.

Staid spóirt i mBaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann ab ea **Bóthar Lansdún** (Béarla: *Lansdowne Road*). Bhí ceanncheathrú na heagraíochta rugbaí an IRFU suite ann, agus imríodh foireann shacair Phoblacht na hÉireann a gcluichí baile anseo freisin. 

Dúnadh an staid i 2006 agus osclaíodh an Staidiam Aviva ina áit sa bhliain 2010 é. Idir an dá linn, bhí na foirne Éireannacha ag imirt i bPáirc an Chrócaigh. Imríodh cluiche ceannais na Sraithe Europa ann sa bhliain 2011.

## Tagairtí

Catagóir:Staideanna rugbaí in Éirinn
Corn Liam Mhic Cárthaigh

Is duais iománaíochta í **Corn Liam Mhic Cárthaigh**, an gradam a bhronntar ar an bhfoireann a bhuann Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann, an comórtas is mó sa spórt. Comórtas bliantúil atá ann, á eagrú ag Cumann Lúthchleas Gael. Tá an corn ainmnithe in ómós do Liam Mac Cárthaigh, gníomhaí Éireannach a bhí i gceannas ar CLG i Londain, Sasana.

## Stair
B'é Edmund Johnson, seodóir a bhí lonnaithe ar Sráid Grafton, Baile Átha Cliath a rinne an corn sa bhliain 1922. £500 ab ea an duais ag an am. Mar gheall ar an staid polaitíochta sna blianta seo, níor baineadh úsáid as an gcorn nua go dtí an bhliain 1923. Bhí an bua ag Luimneach i gcoinne Bhaile Átha Cliath ar an lá seo, agus b'é Bob McConkey an chéad chaptaen a ghlac an corn ar son a fhoireann.

## Naisc sheachtracha
* Eolas faoin chorn ar GAA.ie 

Catagóir:Iomáint
Catagóir:Coirn CLG
Catagóir:Craobhchomórtais spóirt
An Aracáin agus an Phatagóin

Ba ríocht ghearrshaolach í **Ríocht na hAracáine agus na Patagóine** (Fraincis: *Royaume d'Araucanie et de Patagonie*; uaireanta rinneadh tagairt di mar **An Nua-Fhrainc**). Bhunaigh an dlíodóir Francach Orelie-Antoine de Tounens mar stát neamhspleách é, i lár an naoú céad déag, i Meiriceá Theas. Ag an am sin, bhí na daoine bundúchasacha, na Mapúitsigh, i mbun cogaíochta in aghaidh Rialtais na Sile agus na hAirgintíne, a raibh dúil acu i dtalamh saibhir na Mapúitseach.

## Stair
left|200px|thumb|Orelie-Antoine I, Rí na hAracáine agus na Patagóine. Agus é i mbun cuairte ar an réigiúin in 1860, chuaigh na Mapúitsigh i gcionn ar Orelie-Antoin. Bhailigh ceannairí uile na Mapúitseach agus thogh siad mar dá chuid é. Chuaigh Orelie-Antoin i mbun oibre ansin, agus chruthaigh sé rialtas agus bunreacht dá thír nua, ar bhaist sé “an Nua-Fhrainc” uirthi.

Níor éirigh leis ina ghaisce chun cáil idirnáisiúnta a bhaint amach do na Mapúitsigh, áfach. Chuir rialtais na Sile agus na hAirgintíne ina aghaidh. Chuir siad i bpríosún é, agus díbríodh ón tír é níos mó ná uair amháin. Níor cuireadh pionós níos mó air áfach, mar gur cheap na húdaráis sa tSile agus san Airgintín go raibh tinneas intinne air. Cailleadh Rí Orelie Antione I sa bhFrainc, agus gan pingin rua aige, in 1878 tar éis dó blianta fada a chaitheamh ag lorg aitheantais dá thír, a bhí gafa ag an tSile agus an Airgintín.

Catagóir:Meiriceá Theas
Catagóir:An Phatagóin
Cantabria

Is comhphobal féinrialaitheach é **Cantabria** atá suite in oirthuaisceart na Spáinne. Santander an phríomhchathair.
Tá Cantabria ag críochantacht le Tír na mBascach (cúige na Bioscáine), agus ó dheas tá Castilla y León, agus san oirthear tá Asturias. Tá cósta aige ó thuaidh chomh maith.

Tá Cantabria lonnaithe laistigh den Spáinn Glas, ainm a dtugtar don réigiún idir muir Cantabria agus sléibhte Cantabria i dtuaisceart na Spáinne. De bharr an bháistí agus na haeráide aigéanaí bíonn an fásra an-ghlas. Tá tionchar mór ag an Aigéan Atlantach, tagann an ghaoth ón Atlantach agus bíonn sé sáinithe leis na sléibhte; meán deascadh na háite ná 1,200 mm.

Tá tábhacht ar leith ag Cantabria de bharr an mhéid láithreán seandálaíochta atá le fáil ann. Tagann cuid dóibh as an ré pailéiliteach. Tá naoi bpluais ann le stádas Láithreán Oidhreachta Domhanda UNESCO. Tá líníocht phluaise le feiceáil mar shampla i bpluais Altamira, atá dátaithe 16,000 go 9,000 RC. 

Cruthaíodh Cúige Cantabria ar an 28 Iúil 1778. Glacadh le Reacht Cantabria ar an 30 Nollaig 1981, agus mar sin stádas fhéinrialathach.

## Sanasaíocht

Tá saineolaí fós ag iarraidh ainm an réigiúin, "Cantabria", a mhíniú ach níl se cinnte fós. Glactar leis go dtagann an fhréamh *cant-* ón bhfocal Ceiltise ar *cloch* nó *carraig*, agus is cosúil gur úsáideadh *-abr* mar iarmhír sna réigiúin cheilteacha. Mar sin b'fhéidir gurb é an ciall a bhí le "*cántabro*" ná "muintir na gcarraigeacha" ag tagairt don talamh carraigeach agus sléibhtiuil atá sa réigiún.

## Tíreolas

Is réigiún sléibhtiúil é Cantabria chomh maith leis an gcósta ó thuaidh agus tá acmhainní nádúrtha tábhachtacha le fáil ann:

* An Cósta. Tá cósta Cantabria 10 km ar fhad nach ardaíonn thar 500m. Tá gleannta ann chomh maith leis na haille atá briste ag aibhneacha a chruthaíonn ria agus tránna. Tá Bá Santander an eang is mó ar an gcósta ó dheas ardaíonn an talamh le bualadh leis na sléibhte. 

* Na Sléibhte. Is balla fada é seo comhthreomhar leis an bhfarraige. Tá na sléibhte déanta don chuid is mó de aolchloch agus tógann siad suas chuid mhaith de achar Cantabria. Cruthaíonn siad gleannta doimhne. Tá na aibhneacha gearr ach le srutha tapaidh agus cumhacht creimeadh láidir agus mar sin tá fana na sléibhte géar. 
Ó dheas tá na sléibhte níos mó fós. Tá sléibh raon mhór aolchloiche, Picos de Europa, san iardheisceart: chuid mhaith dóibh níos airde ná 2,500 m, cruthaithe ag na oighearshrutha a bhí ann fadó.

## Contaetha agus Bardais Cantabria
Tá 10 gcontaetha agus 102 Bardais i gCantabria. 
280px|thumb|Contaetha agus Bardais Cantabria

## Tagairtí

Catagóir:Comhphobail fhéinrialaitheacha na Spáinne
!
Peaca marfach

De réir an chreidimh Chaitlicigh, is éard is **peaca marfach** ná peaca a cháineann d´anam go hifreann gan an peaca sin a fhaoistiú (nó go bhfuil sé ag teastáil sa chás nach bhfuil sé le fáil).

Tá dhá shaghas peacaí ann, sa Chaitliceachas, *peaca marfach* agus *[[peaca solathach]]*.

Chun a bheith mar pheaca marfach caithfidh an t-ábhar a bheith tromchúiseach;
* Caithfidh lán eolas a bheith agat, faoin pheaca agus faoi thromchúiseacht an pheaca.
* Caithfidh an peaca a bheith déanta le lán chead. 

Tá Peaca sainithe ag Naomh Agaistín (Contra Faustum, XXII, xxvii) mar seo a leanas: rud a deirtear, rud a rinne tú, nó a theastaíonn uait a dhéanamh atá i gcoinne an tsíordhlí.

Deireann Naomh Thomás Aquinas, sa Decretum Gratiani; gur leis na himthosca thuas níl an peaca faoistithe tar éis bás a fháil agus dá bharr sin téann an peacach go hIfreann.

Dé réir an Chaitliceachais, ní féidir leis an bpeacach Comaoineach a fháil go dtí go bhfuil an peaca faoistithe, tá cásanna áirithe ann, mar shampla, le articulo mortis, a chiallaíonn "ar tí bás a fháil, agus leis sin téann an peacach go purgadóirina áit.

## Foinsí

* Catholic Christianity (Críostaíocht Chaitliceach)
* Teagasc Críostaí na hEaglaise Caitlicí
* http://www.vatican.va/archive/ENG0015/_INDEX.HTM
* http://www.saintaquinas.com/mortal_sin.html 
* http://www.newadvent.org/cathen/14004b.htm
* http://www.catholic.org/frz/examen/mortal_main.htm 

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Séamas Mac Fhearaigh

Iar-imreoir agus bainisteoir iománaíochta Éireannach é **Séamas Mac Fhearaigh** (Béarla: *James McGarry*), a rugadh ar an 26 Samhain, 1971 i nDroichead Binéid, Contae Chill Chainnigh. D'imir Mac Fhearaigh ina chúl báire leis an gclub Droichead Binéid agus bhí an-rath aige ag imirt le foireann idirchontae Chill Chainnigh idir na blianta 1999 agus 2008.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Niall Quinn

Iar-imreoir sacair Éireannach é **Niall Quinn** (nó Niall Seán Ó Cuinn as Gaeilge), a rugadh ar an 6 Deireadh Fómhair, 1966 i mBaile Átha Cliath. D'imir sé ina bhuailteoir leis na foirne Manchester City, Arsenal agus Sunderland sa Sasana. Ghnóthaigh sé 21 cúl agus é ag imirt san fhoireann náisiúnta Éireannach, an dara méid is mó riamh. Faoi láthair, tá sé ag obair ina chathaoirleach ar Sunderland. 

Ina óige, chaith sé seal ag imirt iománaíochta le foireann faoi-18 Bhaile Átha Cliath. 

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2006

[deas|250px|thumb|[Cumann Lúthchleas Gael.]]
Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 2006**, a thosaigh ar 21 Bealtaine 2006. Bronnadh an Corn Liam Mac Carthaigh ar an bhfoireann Cill Chainnigh, don 29ú uair, nuair a fuair siad an lámh in uachtar i gcoinne Corcaigh i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath ar 3 Meán Fómhair.

B'é Guinness an t-urraitheoir. 

## Struchtúr
I gcraobhchomórtas 2006, cuireadh dhá contae déag isteach chun imirt i gcoinne a gcéile i Sraith 1. Go bunúsach, b'iad na contaetha a ghlac páirt i Sraith 1 den Shraithchomórtas Iomána Náisiúnta sa bhliain seo, ach amháin Baile Átha Cliath, a bhí i Sraith 2. 

### Sraith 1
Na foirne a chuireadh i Sraith 1 ná:
* Laighean: Baile Átha Cliath, Cill Chainnigh, Laois, Uíbh Fhailí, An Iarmhí, Loch Garman
* Mumhain: An Chlár, Corcaigh, Luimneach, Tiobrád Árann, Port Láirge
* Connacht: Gaillimh

Imríodh Craobh Laighean agus Craobh Mumhain mar is gnách, agus chuaigh na buaiteoirí díreach isteach sna cluichí ceathrú-ceannais.

**Nóta:** Ní raibh aon fhoireann as gContae Uladh ag glacadh páirt, mar thit Aontroim síos go dtí gCorn Uí Rinn.

### Cáiliúchán
Cuireadh na seacht foireann eile as Laighean agus Mumhain le chéile le Gaillimh in dhá grúpaí cáiliúchán, A agus B.

* Grúpa A: Imríodh gach foireann i gcoinne a gcéile uair amháin (3 cluichí do gach foireann)
* Grúpa B: Imríodh gach foireann i gcoinne a gcéile uair amháin (3 cluichí do gach foireann)

### Cluichí ceathrú-ceannais
Chuaigh na buaiteoirí as Grúpa A agus Grúpa B isteach sna cluichí ceathrú-ceannais, in éineacht leis na buaiteoirí agus dara contaetha as Laighean agus Mumhain. D'imir siad in éadan a gcéile mar seo a leanas:
# Buaiteoirí Laighean in éadan an dara contae ó ghrúpa amháin
# Buaiteoirí Mhumhain in éadan an dara contae ón ngrúpa eile
# An dara contae Laighean in éadan buaiteoirí ó ghrúpa amháin
# An dara contae Mhumhain in éadan buaiteoirí ón ngrúpa eile

## Craobh Laighean

----

----

----

----

----
## Craobh Mhumhan

----

----

----

----
## Grúpaí
### Grúpa A

### Grúpa B

## Torthaí

## Cluiche ceannais

## Sárimreoirí
Ní raibh aon iontas ann gur chuaigh an chuid is mó de na h-ainmniúcháin Sárimreoirí na Bliana do na buaiteoirí Cill Chainnigh, agus an dara contae Chorcaí. Sa deireadh, bronnadh an duais Imreoir na Bliana ar Anraí Ó Sibhleáin agus an duais Óg-imreoir na Bliana ar Séamas "Cha" Mac Giolla Phádraig, an bheirt acu as gCill Chainnigh.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaíocht i 2006
Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
CLG Chontae Thiobraid Árann

Is é an **Cumann Lúthchleas Gael Chontae Thiobraid Árann** atá freagrach as na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Thiobraid Árann, faoi cheannas an gCumann Lúthchleas Gael. Imrítear peil Ghaelach, Peil Ghaelach na mBan agus camógaíocht sa chontae, ach is é an iománaíocht an spórt atá i bhfad níos coitianta.

## Iomáint
### Stair
In éineacht le Corcaigh agus Cill Chainnigh, deirtear go bhfuil Tiobraid Árann ceann de na sárchumhachtaí sa spórt. Is iad an tríú fhoireann is rathúla sa tír, agus tá an Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann buaite acu 25 uair. Chomh maith le sin, is iad an t-aon fhoireann amháin a bhuaigh an Corn Liam Mac Carthaigh trí bliana ina dhiaidh a chéile faoi dhó (1898-1900, agus 1949-1951). Cuimhnítear an fhoireann ó na 1960í mar a bheith i measc na ceann is fearr riamh. Níl an rath céanna acu sa lá atá inniu ann, ámh, agus níl ach trí bua acu i 35 bliain anois.

### Duaiseanna
* **[[Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann]]:** 28
** 1887, 1895, 1896, 1898, 1899, 1900, 1906, 1908, 1916, 1925, 1930, 1937, 1945, 1949, 1950, 1951, 1958, 1961, 1962, 1964, 1965, 1971, 1989, 1991, 2001, 2010, 2016, 2019

* **[[Craobh Iomána Faoi-21 na hÉireann]]:** 8
** 1964, 1967, 1979, 1980, 1981, 1985, 1989, 1995

* **[[Craobh Iomána Mionúrach na hÉireann]]:** 20
** 1930, 1932, 1933, 1934, 1947, 1949, 1952, 1953, 1955, 1956, 1957, 1959, 1976, 1980, 1982, 1996, 2006, 2007, 2012, 2016

* **[[Craobh Iomána Sóisearach na hÉireann]]:** 9
** 1913, 1915, 1924, 1926, 1930, 1933, 1953, 1989, 1991

* **[[Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta]]:** 20
** 1928, 1949, 1950, 1952, 1954, 1955, 1957, 1959, 1960, 1961, 1964, 1965, 1968, 1979, 1988, 1994, 1999, 2001, 2008

* **[[Craobh Iomána Sinsearach na Mumhan]]:** 37
** 1895, 1896, 1898, 1899, 1900, 1906, 1908, 1909, 1913, 1916, 1917, 1922, 1924, 1925, 1930, 1937, 1941, 1945, 1949, 1950, 1951, 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1971, 1987, 1988, 1989, 1991, 1993, 2001, 2008

* **[[Craobh Iomána Faoi-21 na Mumhan]]:** 18
** 1964, 1965, 1967, 1972, 1978, 1979, 1980, 1981, 1983, 1982, 1983, 1984, 1985, 1989, 1990, 1995, 1999, 2003, 2004, 2006

* **[[Craobh Iomána Mionúrach na Mumhan]]:** 36
** 1930, 1931, 1932, 1933, 1934, 1935, 1945, 1946, 1947, 1949, 1950, 1952, 1953, 1954, 1955, 1956, 1957, 1959, 1960, 1961, 1962, 1973, 1976, 1980, 1982, 1983, 1987, 1991, 1993, 1996, 1997, 1999, 2001, 2002, 2003, 2007

* **[[Craobh Iomána Sóisearach na Mumhan]]:** 16
** 1910, 1911, 1913, 1915, 1924, 1926, 1928, 1930, 1933, 1951, 1953, 1985, 1988, 1989, 1990, 1991

### Iománaithe cáiliúla
* Seán Ó Dúghaill
* Séamas Ó Dúghaill
* Tomás Ó Doinn
* Nioclás Inglis
* Pádraig Ó Sionnaigh
* Mícheál Céitinn
* Seán Ó Laocha

## Peil Ghaelach
Ag teacht.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Tiobraid Árainn CLG 
* Tiobraid Árainn ar Hoganstand.com
* Suíomh do na tacaithe 

## Tagairtí

T
Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Toomas Hendrik Ilves

Is é **Toomas Hendrik Ilves** (rugadh 26 Nollaig, 1953) iaruachtarán na hEastóine ó 2006 go 2016. Is iarthaidhleoir agus iriseoir é. Bhí sé i gceannas ar an bPáirtí Sóisialach Daonlathach sna 1990í agus ina dhiaidh sin ba fheisire Eorpach é. Thosaigh sé a sheal mar uachtarán ar 9 Deireadh Fómhair, 2006. 

Ilves, Toomas Hendrik
Ilves, Toomas Hendrik
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Mícheál Caomhánach

Iar-iománaí Éireannach é **Mícheál Caomhánach** (Béarla: *Michael Kavanagh*), a rugadh ar an 6 Aibreán, 1979 in Achadh Úr, Contae Chill Chainnigh. Bhí Caomhánach ina chúlaí leis an bhfoireann idirchontae Chill Chainnigh idir 1998 agus 2012, agus an club Naomh Lachtain atá lonnaithe sa chontae chéanna. 

Imreoir rathúil é Caomhánach inniu, le hocht mbua i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann, agus ceithre ghradam Sárimreoirí na Bliana sna blianta 2002, 2003, 2007 agus 2008. 

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Open University

Ollscoil cianoideachais is ea an **Open University** (**OU**; an Ollscoil Oscailte) a cuireadh ar bun sa bhliain 1969. Is í an Open University an t-aon ollscoil chianoideachais sa Ríocht Aontaithe, ach bíonn mic léinn acu i gceantair eile san Eoraip, i Meiriceá Thuaidh agus Theas, san Afraic agus san Astraláise/Áise chomh maith. Tugann an ollscoil amach fochéimeanna, iarchéimeanna, dioplómaí agus teastais. Tá ceanncheathrú na hollscoile suite i Milton Keynes, Buckinghamshire, Sasana, ach tá oifigí ag an ollscoil in 13 réigiún timpeall na Ríochta Aontaithe.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Open University - suíomh oifigiúil

Catagóir:Ollscoileanna i Sasana
Boeing 707

mion|clé|275px|Boeing 707 ag Aerfort Londain (Heathrow) 1964Is eitleán de dheantús Boeing é an **Boeing 707**. Tosaíodh ar a fhorbairt sna 1950í agus do tharla an chéad eitilt i 1958 leis an aerlíne Pan-Am.

Cuireadh deireadh le tógáil an 707 i 1978. Sheachaid Boeing 1,010 Boeing 707.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aerárthach
Pan-Am

**Pan American World Airways** (nó **Pan Am**) arbh ainm don aerlíne Mheiriceanach is cháiliúla sa 20ú haois.

## Stair
Bhunaigh Henry "Hap" Arnold Pan Am sa bhliain 1927. 

An phríomh-aerlíne Mheiriceanach sna 1930í ab ea Pan Am agus choinnigh sí an áit sin go dtí na 1980idí.

Ba é an sléacht a bhain le buamáil Pan Am 103 os cionn Lockerbie na hAlban an eachtra ba mhíchlúití aici. Ar an 21 Nollaig 1988, maraíodh 270 duine nuair a phléasc buama ar bord Pan Am Eitilt 103.

Mhair Pan Am go dtí 1991 nuair a chuirtí deireadh léi ar chúiseanna eacnamaíocha. Dúnadh Pan Am mar thoradh ar na deacrachtaí airgeadais a bhí aici agus an buama ar bord eitilte (an tubaiste Lockerbie sa bhliain 1988).[thumb|220px|Pan-Am 747 ([LHR, 1977 ).|clé]]

## Féach freisin

* Pan Am Eitilt 103

## Tagairtí

Catagóir:Aerlínte