Ciannachta

Dream Gaelach in Éirinn na meánaoise ba ea na **Ciannachta**.  Mhaígh siad gur de shliocht Taidhg mhic Céin iad.  Feictear iad ar dtús i bhfoinsí stairiúla den 6ú haois.  Bhí a gcuid críoch le fáil anseo is ansiúd ar an oileán, san áireamh Magh Breá agus Oirialla.   Slogadh dreamanna Chiannacht de réir a chéile i ríochtaí eile isteach.

## Sanasaíocht
Tugann David Sproule le fios nach raibh ach trí dhream ann i luathstair na hÉireann a raibh an iarmhír *-acht* ina n-ainmneacha acu, mar atá na Connachta, na hEoghanachta agus na Ciannachta féin.  Deir sé:
:ar dtús, ní raibh ann ach dream cumhachtach amháin agus an iarmhír "-acht" ina ainm aige [mar atá na Connachta] ... cruthaíoch na hainmneacha eile aithris...  Is dócha é nach raibh brí 'muintir Choinn' le "Connacht".  B'fhéidir gur chiallaigh an t-ainm 'ceannaireacht', ón bhfocal "conn", agus go ndearnadh ciall eile de níos déanaí...

Glacann Paul Byrne leis an hipitéis seo, agus molann sé:
:"...ainm an naomhphátrúin, Cianán bunaitheoir Dhamhléige, is ea foinse ainm na gCiannacht Breá. ... Más fíor, d'fhéadfadh gur cruthaíodh an t-ainm 'Ciannachta' le "(naomh) Cian" agus an iarmhír "-acht."  D'fhéadfadh a rá mar sin gur shocraigh aon treibh uaillmhianach, sách-neamhthábhachtach amháin (nó comhaontas treibheanna), lonnaithe gar do chill Dhámhléige, aitheantas nua a chothú, bunaithe ar an naomh áitiúil.

## Stair
Mhaígh na Ciannachta gur shíolraigh siad ó Thadhg mac Céin, a dúradh gur gharmhac Ailealla Ólom na Mumhan é.  Meastar gurbh é Tadhg sinsear na *Luigni* agus na *[[Gailenga]]*, treibheanna lonnaithe i lár agus iarthar na tíre".  Insítear scéal ghabháil chríocha Bhreá ag Tadhg sa seanscéal *Cath Crinna* den 9ú haois b'fhéidir.

Is féidir cuid d'eachtraí na gCiannacht stairiúil a rianaigh sna hannála Éireann.  Feictear iad faoin mbliain 535 nuair a cloíodh iad i mbun chogaidh ag an Luachair Mór (idir na hainmneacha An Ainí agus An Bhóinn) gar do Dhamhliag ag *[[Túathal Máelgarb]].

Bhí na Ciannachta fós neamhspleách sa 9ú haois.  Buaileadh go dona iad i gCath *Imblech Pich* ([[Imleach Bheagáin]] gar do [[Ceanannas|Cheanannas]]) sa bhliain 688 ag Niall mac Cearnaigh, [[Brega|rí na mBreá]].  I ndiaidh na cliste seo, chaill siad a neamhspleáchas raibh ó dheas den Bhóinn in oirdheisceart Bhreá, agus luaitear iad mar Ard Ciannachta as sin amach.

Sa bhliain 742, thosaigh [[Conaing mac Amalgado|Conaing mac Amhalaí]], rí Thuaisceart Bhreá den [[Síl nÁedo Sláine|tSíol Aodha Sláine]], an teideal *rí Ciannacht* a úsáid, an chéad as seachtar a rinne amhlaidh.  In am trátha, chloígh Uí Chonaing an cheantar agus thóg isteach i mBreá é, ag coinneáil dóibh féin an teideal úd.

Deir Byrne:
:I ndiaidh bhás Ceallaigh (786), ní raibh na Cianachta dúchais choíche ina ríthe dá gcríocha féin, agus thug siad aghaidh go polaitiúil ar a gceantar, Fir Arda Ciannachta ... Tar éis mheath polaitiúil na gCiannacht Breá ó lár na 8ú haoise ar aghaidh, d'fhéadfadh a bharr gur thug siad aird ar an réimse eaglasta, áit a ceapadh duine dá muintir [[Conmael ua Loichene]], ina ab i [Mainistir Bhuithe] sa bhliain 733.  Tháinig ball eile de mhuintir Chiannacht Bhreá, *Ioseph ua Cernae*, ina ab ann sa bhliain 790 ... Ainmnítear [[Flann Mainistrech]] ... a fuair bás sa bhliain 1056, i nginealach Chiannacht Bhreá, ó dteannta lena mac, *Echthigern'' ... a fuair bás sa bhliain 1067.

## Críocha
I measc ghéaga na gCiannacht, tá:
* Ciannachta Bhreá, clóite níos deireanaí ag Síol Aodha Sláine. Ní fios go cruinn méid a gcuid críoch siar cloíodh iad, ach creidtear gur sách mór a bhí siad. 
* Ciannachta Ghleann Geimhin - Cianachta, Contae Dhoire
* Ard Ciannachta – barúntacht Fhir Arda, Contae Lú (féach Conaille Muirtheimhne)

## Naomh Cianán
Meastar gur mórphearsa é Cianán i saol luathCríostaíochta na hÉireann.  Deirtear go raibh a chill i nDámhliag ar an gcéad chill tógtha le cloch in nÉirinn.  Insítear i nAnnála Uladh go bhfuair sé bás don bhliain 489, ceithre bliana roimh Naomh Pádraig.  Níl aon beathaisnéis ar mharthain, ach caomhnaítear roinnt anecdotes, go háirithe sa commentary, Féilire Aonghasa.

## Ríthe na gCiannacht

## Ríthe eile
* 974. Tadhg Ua Ruadhrach, tiarna na gCiannachta.  Maraithe i nUlaid.

## Foinsí
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Naisc sheachtracha
* Clan Cian ar clancian-ocarroll.com

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Mí
Catagóir:Eoghanachta