open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa C UEFA

Ba é **Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 Grúpa C UEFA** ceann de naoi ngrúpa UEFA don Cháiliú Corn FIFA an Domhain 2018. Bhí An Ghearmáin, Tuaisceart Éireann, Poblacht na Seice, An Iorua, An Asarbaiseáin agus San Mairíne sa ghrúpa.

## Clár na n-iomaitheoirí

## Cluichí

## Scórálaithe

;5 chúl

* Thomas Müller
* Sandro Wagner
* Joshua King

;4 chúl

* Michal Krmenčík

;3 chúl

* Afran Ismayilov
* Antonín Barák
* Vladimír Darida
* Julian Draxler
* Serge Gnabry
* Leon Goretzka
* Timo Werner
* Kyle Lafferty
* Josh Magennis
* Mohamed Elyounoussi

;2 chúl

* Theodor Gebre Selassie
* Jan Kopic
* Mario Gómez
* Jonas Hector
* Sami Khedira
* Joshua Kimmich
* André Schürrle
* Chris Brunt
* Steven Davis
* Jamie Ward

;1 chúl

* Araz Abdullayev
* Maksim Medvedev
* Dimitrij Nazarov
* Ruslan Qurbanov
* Rashad Sadygov
* Ramil Sheydayev
* Václav Kadlec
* Filip Novák
* Jaromír Zmrhal
* Julian Brandt
* Emre Can
* Mats Hummels
* Toni Kroos
* Shkodran Mustafi
* Mesut Özil
* Antonio Rüdiger
* Sebastian Rudy
* Kevin Volland
* Amin Younes
* Stuart Dallas
* Jonny Evans
* Gareth McAuley
* Conor McLaughlin
* Conor Washington
* Adama Diomandé
* Markus Henriksen
* Martin Linnes
* Martin Samuelsen
* Ole Selnæs
* Alexander Søderlund
* Mirko Palazzi
* Mattia Stefanelli

;1 chúl i d'éadan féin

* Rashad Sadygov (i gcoinne An Iorua)
* Chris Brunt (i gcoinne An Iorua)
* Michele Cevoli (i gcoinne An Asarbaiseáin)
* Davide Simoncini (i gcoinne An Iorua)
* Mattia Stefanelli (i gcoinne An Ghearmáin)

Catagóir:Corn sacair an Domhain 2018 (babhtaí cáilithe UEFA)
Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa F UEFA

Ba é **Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 Grúpa F UEFA** ceann de naoi ngrúpa UEFA don Cháiliú Corn FIFA an Domhain 2018. Bhí Sasana, An tSlóvaic, Albain, An tSlóivéin, An Liotuáin agus Málta sa ghrúpa.

## Clár na n-iomaitheoirí

## Cluichí

## Scórálaithe

;5 chúl

* Harry Kane
* Adam Nemec

;4 chúl

* Leigh Griffiths
* Robert Snodgrass

;3 chúl

* Fiodor Černych
* Josip Iličić

;2 chúl

* Adam Lallana
* Daniel Sturridge
* Arvydas Novikovas
* Vykintas Slivka
* Chris Martin
* James McArthur
* Marek Hamšík
* Róbert Mak
* Vladimír Weiss
* Roman Bezjak
* Benjamin Verbič

;1 chúl

* Dele Alli
* Ryan Bertrand
* Gary Cahill
* Jermain Defoe
* Eric Dier
* Alex Oxlade-Chamberlain
* Marcus Rashford
* Jamie Vardy
* Danny Welbeck
* Andrei Agius
* Alfred Effiong
* Jean Paul Farrugia
* Stuart Armstrong
* Christophe Berra
* Steven Fletcher
* Andrew Robertson
* Ondrej Duda
* Ján Greguš
* Juraj Kucka
* Stanislav Lobotka
* Martin Škrtel
* Valter Birsa
* Boštjan Cesar
* Rene Krhin
* Rok Kronaveter
* Milivoje Novaković

;1 chúl i d'éadan féin

* Martin Škrtel (i gcoinne Albain)
* Miha Mevlja (i gcoinne An tSlóvaic)

Catagóir:Corn sacair an Domhain 2018 (babhtaí cáilithe UEFA)
Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa G UEFA

Ba é **Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 Grúpa G UEFA** ceann de naoi ngrúpa UEFA don Cháiliú Corn FIFA an Domhain 2018. Bhí An Spáinn, An Iodáil, An Albáin, Iosrael, An Mhacadóin agus Lichtinstéin sa ghrúpa.

## Clár na n-iomaitheoirí

## Cluichí

## Scórálaithe

;6 chúl

* Ciro Immobile

;5 chúl

* Diego Costa
* Isco
* Álvaro Morata
* David Silva

;4 chúl

* Andrea Belotti
* Ilija Nestorovski
* Vitolo

;3 chúl

* Armando Sadiku
* Tomer Hemed
* Antonio Candreva
* Aleksandar Trajkovski

;2 chúl

* Bekim Balaj
* Odise Roshi
* Tal Ben Haim II
* Daniele De Rossi
* Iago Aspas

;1 chúl

* Ansi Agolli
* Ledian Memushaj
* Eliran Atar
* Dan Einbinder
* Lior Refaelov
* Eytan Tibi
* Eran Zahavi
* Federico Bernardeschi
* Giorgio Chiellini
* Éder
* Manolo Gabbiadini
* Lorenzo Insigne
* Graziano Pellè
* Maximilian Göppel
* Arijan Ademi
* Ezgjan Alioski
* Enis Bardhi
* Ferhan Hasani
* Visar Musliu
* Boban Nikolov
* Goran Pandev
* Stefan Ristovski
* Aritz Aduriz
* Thiago Alcântara
* Asier Illarramendi
* Nacho Monreal
* Nolito
* Sergio Ramos
* Sergi Roberto
* Rodrigo

;1 chúl i d'éadan féin

* Maximilian Göppel (i gcoinne An Spáinn)
* Peter Jehle (i gcoinne An Albáin)
* Darko Velkovski (i gcoinne An Spáinn)

Catagóir:Corn sacair an Domhain 2018 (babhtaí cáilithe UEFA)
Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa H UEFA

Ba é **Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 Grúpa H UEFA** ceann de naoi ngrúpa UEFA don Cháiliú Corn FIFA an Domhain 2018. Bhí An Bheilg, An Ghréig, An Bhoisnia-Heirseagaivéin, An Eastóin, An Chipir agus Giobráltar sa ghrúpa.

## Clár na n-iomaitheoirí

## Cluichí

## Scórálaithe

;11 chúl

* Romelu Lukaku

;6 chúl

* Eden Hazard
* Konstantinos Mitroglou

;5 chúl

* Dries Mertens
* Thomas Meunier
* Edin Džeko

;4 chúl

* Pieros Sotiriou
* Mattias Käit

;3 chúl

* Christian Benteke
* Yannick Ferreira Carrasco
* Vedad Ibišević
* Edin Višća
* Joonas Tamm
* Vasilis Torosidis

;2 chúl

* Jan Vertonghen
* Axel Witsel
* Izet Hajrović
* Haris Medunjanin
* Emir Spahić

;1 chúl

* Toby Alderweireld
* Michy Batshuayi
* Nacer Chadli
* Thorgan Hazard
* Ermin Bičakčić
* Dario Đumić
* Kenan Kodro
* Senad Lulić
* Miralem Pjanić
* Toni Šunjić
* Avdija Vršajević
* Demetris Christofi
* Vincent Laban
* Constantinos Laifis
* Valentinos Sielis
* Henri Anier
* Ilja Antonov
* Siim Luts
* Sergei Mošnikov
* Konstantin Vassiljev
* Sergei Zenjov
* Lee Casciaro
* Anthony Hernandez
* Liam Walker
* Kostas Fortounis
* Giannis Gianniotas
* Petros Mantalos
* Kostas Stafylidis
* Georgios Tzavellas
* Alexandros Tziolis
* Zeca

;1 chúl i d'éadan féin

* Emir Spahić (i gcoinne An Bheilg)
* Ragnar Klavan (i gcoinne An Bheilg)
* Roy Chipolina (i gcoinne An Chipir)
* Scott Wiseman (i gcoinne An Ghréig)

Catagóir:Corn sacair an Domhain 2018 (babhtaí cáilithe UEFA)
Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa I UEFA

Ba é **Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 Grúpa I UEFA** ceann de naoi ngrúpa UEFA don Cháiliú Corn FIFA an Domhain 2018. Bhí An Íoslainn, An Chróit, An Úcráin, An Tuirc, An Fhionlainn agus An Chosaiv sa ghrúpa.

## Clár na n-iomaitheoirí

## Cluichí

## Scórálaithe

;6 chúl

* Andriy Yarmolenko

;5 chúl

* Mario Mandžukić
* Cenk Tosun

;4 chúl

* Gylfi Sigurðsson

;3 chúl

* Alfreð Finnbogason
* Artem Kravets

;2 chúl

* Marcelo Brozović
* Nikola Kalinić
* Andrej Kramarić
* Paulus Arajuuri
* Joel Pohjanpalo
* Teemu Pukki
* Kári Árnason
* Jóhann Berg Guðmundsson
* Hakan Çalhanoğlu
* Volkan Şen
* Ozan Tufan
* Burak Yılmaz

;1 chúl

* Matej Mitrović
* Ivan Perišić
* Ivan Rakitić
* Domagoj Vida
* Robin Lod
* Alexander Ring
* Pyry Soiri
* Birkir Bjarnason
* Hörður Björgvin Magnússon
* Björn Bergmann Sigurðarson
* Ragnar Sigurðsson
* Valon Berisha
* Atdhe Nuhiu
* Amir Rrahmani
* Cengiz Ünder
* Artem Besyedin
* Yevhen Konoplyanka
* Ruslan Rotan

;1 chúl i d'éadan féin

* Leart Paqarada (i gcoinne An Úcráin)
* Ömer Toprak (i gcoinne An Íoslainn)

Catagóir:Corn sacair an Domhain 2018 (babhtaí cáilithe UEFA)
Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa D UEFA

Ba é **Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 Grúpa D UEFA** ceann de naoi ngrúpa UEFA don Cháiliú Corn FIFA an Domhain 2018. Bhí an tSeirbia, Poblacht na hÉireann, an Bhreatain Bheag, an Ostair, an tSeoirsia agus an Mholdóiv sa ghrúpa.

## Clár na n-iomaitheoirí

## Cluichí

## Scórálaithe

;6 chúl

* Aleksandar Mitrović

;4 chúl

* Marko Arnautović
* James McClean
* Dušan Tadić
* Gareth Bale

;3 chúl

* Louis Schaub
* Valeri Qazaishvili
* Daryl Murphy

;2 chúl

* Martin Hinteregger
* Marc Janko
* Mijat Gaćinović
* Aleksandar Kolarov
* Filip Kostić
* Joe Allen
* Aaron Ramsey

;1 chúl

* Guido Burgstaller
* Martin Harnik
* Marcel Sabitzer
* Jano Ananidze
* Valerian Gvilia
* Nika Kacharava
* Giorgi Merebashvili
* Tornike Okriashvili
* Igor Bugaiov
* Alexandru Dedov
* Alexandru Gațcan
* Radu Gînsari
* Séamus Coleman
* Shane Duffy
* Jeff Hendrick
* Shane Long
* Jonathan Walters
* Branislav Ivanović
* Nemanja Matić
* Luka Milivojević
* Aleksandar Prijović
* Tom Lawrence
* Hal Robson-Kanu
* Sam Vokes
* Ben Woodburn

;1 chúl i d'éadan féin

* Kevin Wimmer (i gcoinne An Bhreatain Bheag)

Catagóir:Corn sacair an Domhain 2018 (babhtaí cáilithe UEFA)
Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 – Grúpa E UEFA

Ba é **Cáiliú Corn FIFA an Domhain 2018 Grúpa E UEFA** ceann de naoi ngrúpa UEFA don Cháiliú Corn FIFA an Domhain 2018. Bhí n Pholainn, An Danmhairg, Montainéagró, An Rómáin, An Airméin agus An Chasacstáin sa ghrúpa.

## Clár na n-iomaitheoirí

## Cluichí

## Scórálaithe

;16 chúl

* Robert Lewandowski

;8 gcúl

* Christian Eriksen

;7 gcúl

* Stevan Jovetić

;4 chúl

* Thomas Delaney
* Fatos Bećiraj

;3 chúl

* Kamil Grosicki

;2 chúl

* Ruslan Koryan
* Henrikh Mkhitaryan
* Andreas Cornelius
* Nicolai Jørgensen
* Sergei Khizhnichenko
* Bauyrzhan Turysbek
* Stefan Mugoša
* Žarko Tomašević
* Constantin Budescu
* Adrian Popa
* Bogdan Stancu

;1 chúl

* Gevorg Ghazaryan
* Artak Grigoryan
* Hovhannes Hambardzumyan
* Varazdat Haroyan
* Aras Özbiliz
* Marcos Pizzelli
* Peter Ankersen
* Kasper Dolberg
* Yussuf Poulsen
* Islambek Kuat
* Gafurzhan Suyumbayev
* Damir Kojašević
* Stefan Savić
* Marko Simić
* Marko Vešović
* Nikola Vukčević
* Jakub Błaszczykowski
* Kamil Glik
* Bartosz Kapustka
* Krzysztof Mączyński
* Arkadiusz Milik
* Łukasz Piszczek
* Rafał Wolski
* Alexandru Chipciu
* Ciprian Deac
* Claudiu Keșerü
* Răzvan Marin
* Alexandru Maxim
* Nicolae Stanciu

;1 1 chúl i d'éadan féin

* Hrayr Mkoyan (i gcoinne Pholainn)
* Filip Stojković (i gcoinne Pholainn)
* Kamil Glik (i gcoinne An Danmhairg)

Catagóir:Corn sacair an Domhain 2018 (babhtaí cáilithe UEFA)
Meirleach mór

Is éan mara é an **meirleach mór** (*Stercorarius skua*). Is baill d'fhine na Stercorariidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Babhtaí cáilithe do Chorn FIFA an Domhain 2018

Eagraíodh babhtaí cáilithe ilchríochacha do **[[Corn FIFA an Domhain 2018|Chorn sacair an Domhain 2018]]** sa Rúis. 

Ba í an Rúis an t-aon tír a fuair áit uathoibríoch. Ó 2006 i leith is gá don tír a bhuaigh an comórtas roimhe áit a bhaint amach sna babhtaí cáilithe.

Chláraigh gach tír a bhí ina bhall de FIFA, an líon ba mhó riamh. Dícháilíodh an tSiombáib an 12 Márta 2015 toisc nár íocadh an cóitseálaí náisiúnta. Dícháilíodh an Indinéis an 30 Bealtaine 2015.

## Áiteanna
Sa tábla thíos tugtar líon na n-áiteanna de réir cónaidhme.

Bhí 31 áit ar fáil sna babhtaí ceannais. Fuair an t-óstach áit go huathoibríoch.

## Tíortha cáilithe

 

## Scórálaithe is fearr

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*www.fifa.com 

Catagóir:Babhtaí cáilithe do Chorn FIFA an Domhain 2018
Osréalachas

[thumb|mion|Dealbh [Salvador Dalí]] 
Gluaiseacht na healaíne is ea **an t-osréalachas**. Thosaigh sí sna 1920idí. D'imir an Dadachas tionchar ar an osréalachas. An sprioc a bhí aige ná “coinníollacha na brionglóide agus na réaltachta, i gcontrárthacht le chéile roimhe seo, a réiteach ina réaltacht absalóideach, for-réaltacht.” 

## Tagairtí

Catagóir:Ealaín
Scéal O

Úrscéal earótach le Anne Desclos (faoin ainm cleite Pauline Réage) is ea **Scéal O** (*Histoire d'O* as Fraincis). Foilsíodh i 1954 é.
Catagóir:Úrscéalta
Daphne Caruana Galizia

Iriseoir agus blagálaí Máltach ba ea **Daphne Anne Caruana Galizia** née **Vella** (26 Lúnasa 1964 – 16 Deireadh Fómhair 2017). Bhí aithne mhaith uirthi as a cuid oibre mar iriseoir imscrúdaitheach agus nocht sí faisnéis chonspóideach, lena n-áirítear tuarascálacha agus líomhaintí a bhain leis na Páipéir Phanama. Maraíodh i mbuama cairr, i mí Dheireadh Fómhair 2017.

## Bás
Feallmharaíodh Caruana Galizia, ag baint úsáide as buama cairr a bhí lonnaithe sa Pheugeot 108 a bhí ar cíos aice, gar dá baile i Bidnija, ar an 16 Deireadh Fómhair 2017. D'fhág an pléascadh mór a feithicil scaipthe i bpíosaí éagsúla ar fud na ngarraithe in aice láimhe. Tháinig a mhac Matthew uirthi, tar éis dó an pléasc a chluinstin óna dteach cónaithe. De réir tuairiscí, d'fhág Caruana Galizia 'tuarascáil phóilíneach' i lámha na bpóilíní ag rá go raibh sí faoi bhagairt, thart ar dhá sheachtain roimh a bás. Faoi láthair, tá déantóir na coire anaithnid.

## Féach freisin
*Palazzo Nasciaro; Caruana Galizia questioned how British millionaire Paul Golding got rich and acquired a property in Naxxar. 
*Villa Guardamangia; after publishing articles about the conservation of the former home of Queen Elizabeth II, Caruana Galizia was described by the Daily Telegraph as a leading commentator in Malta.

The Life and Work of Daphne Caruana Galizia''

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Blogg uffiċjali ta' Daphne Caruana Galizia
*Aġġornata (2): Chris Cardona jitlob il-Qorti tiffriża €47,000 ta' Daphne Caruana Galizia
*"Gvern Nazzjonalista jneħħi kull sarima minn fuq il-libertà tal-espressjoni" - Simon Busuttil
*Il-każ ta' Daphne Caruana Galizia quddiem il-Pjattaforma tal-Kunsill tal-Ewropa
*"L-iffriżar tal-assi ta' ġurnalist imur kontra l-libertà tal-istampa u d-demokrazija"
*EDITORJAL NEWSBOOK: Ħadd ma għandu dritt joħnoq in-naħqa ta' ħadd
* Caruana Galizia's Running Commentary blog

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Baniriseoirí
Catagóir:Feallmharuithe
Catagóir:Daoine Máltacha
Catagóir:Málta
Sean Hughes

B'fhuirseoir de phór na hÉireann é **Sean Hughes**, (a rugadh **John Hughes** san Archway, Londain ar an 10 Samhain 1965 agus a fuair bás in ospidéal Whittington ar an 16 Deireadh Fómhair 2017). 

Catagóir:Fuirseoirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Diaspóra Éireannach
An Réabhlóid Fhilipíneach

Sraith d'eachtraí réabhlóideacha ab ea **an Réabhlóid Fhilipíneach**, a bhí ina coimhlint armtha idir rialtas coilíneach na Spáinne agus ceannaircigh Fhilipíneacha an Katipunan, a bhunaigh Andres Bonifacio, a chríochnaigh le ceannas na Spáinne thar an oileánra, agus mar thús an Chogaidh Fhilipíneacha-Mheiriceánach.

## Cúlra
Sa naoú haois déag, agus i lár ghéarchéim choilíneach na Spáinne, d'fhéach an Madrid i dtreo an Aigéin Chiúin mar an fhoirmle chun maolú a dhéanamh ar a bhreoiteachta sna tiarnais Mheiriceá. Tháinig an cás seo chun cinn go príomha ag deireadh Chogadh Deich mBliana i gCúba (1868-1878) (Spáinnis: **), nuair a athraíodh a lán infheistíochtaí i dtreo na nOileán Filipíneach, toisc gur creideadh nach mbeadh suim ag an chumhacht nua domhanda, is é sin, Stáit Aontaithe Mheiriceá. san áit sin i bhfad i gcéin. An staid seo a tharla go príomha ag an deireadh an Cogadh ar an Deich Mbliana i Cúba (1868-1878), nuair a bhíonn go leor infheistíochtaí a bhí a atreorú i dtreo na hoileáin Fhilipíneacha, mar gheall ar bhí chreid sé go bhfuil áit mar sin i bhfad ní a d ' fhéadfadh go mbeadh suim nua atá ag teacht chun cinn cumhachta ar an stáitse an domhain, na Stáit aontaithe.

Agus an t-ábhar imní seo á gcur i láthair, dúirt Aire  an Chabhlaigh, Santiago Durán, go raibh athchoilíniú na nOileán Filipíneach riachtanach don Spáinn. I láthair na huaire sin, nuair a bhí an leithinis "a punto de ver desaparecer su proponderancias en las Antillas"  taibhsíodh deiseanna nua san Chianoirthear. De réir Durán, d'osclaíodh doirse ar impireacht mhuirí, foinse rathúnais agus saibhris  gan deireadh. Chun margadh r na Filipíneach a chur chun cinn, eagraíodh taispeántas i Maidrid sa bhliain 1887, agus bliain ina dhiaidh sin, i gcroílár 'Exposición Universal de Barcelona' (Gaeilge:Taispeántas Uilechoiteann Barcelona), bhí pailliún faoi leith ag na hOileáin Fhilipíneacha.
[clé|mion|201x201px|Na trí maisitheoir leabhar Filipíneach is iomráití sa 19ú haois - [José Rizal, Marcelo del Pilar, agus Mariano Ponce.]]
deas|mion|150x150px|Bratach a d'úsáid na réabhlóidithe Filipíneacha

## Féach freisin

## Tagairtí
Geabhróg rósach

Is éan í an **gheabhróg rósach** (*Sterna dougallii*) Is baill d'fhine na Laridae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Geabhróg bheag

Is éan mara í an **gheabhróg bheag** (*Sternula albifrons*). Is ball d'fhine na Laridae í. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Dúloch

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Dúloch** air:
* Dúloch, Contae an Chláir: baile fearainn i gContae an Chláir
* Dúloch, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill): loch i gContae Mhaigh Eo
* Dúloch, Contae Mhaigh Eo (Muraisc): loch i gContae Mhaigh Eo
* Dúloch, Contae na Gaillimhe: loch i gContae na Gaillimhe
* Dúloch, Contae na Mí: mionghné i gContae na Mí

Ina theannta sin, tá roinnt áiteanna ann leis an bhfoirm Dúloch**a** san ainm, san áireamh:
* Loch Dúlocha: loch i gContae an Chláir

## Féach Freisin
* An Dúloch

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Patrick Califia

Feimineach, údar, teiripeoir, agus gníomhaí Meiriceánach is ea **Patrick Califia** (a rugadh i 1954 in Texas). Is fear trasghnéasach é Patrick Califia inniu. 

Feimineach agus leispiach ab ea Califia le linn na seachtóidí agus hochtóidí, roimh a athrú. 

Scríobh sé ábhar earótach sádmhasacach ar nós a leabhar *Macho Sluts*, agus sa bhliain 1978 bhí sé ar bhunaitheoirí Samois, grúpa sádmhasacach leispiach. Sna nóchaidí, chuir Califia suim i léinn trasinscnigh agus i ngníomhaíochas trasghnéasach. 

Tá sé colscartha agus tá mac aige.

Catagóir:Trasghnéasachas
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Contaetha in Washington

* **Tá 39 gcontae i stát [[Washington]].**
## Contaetha
### A
* Adams
* Asotin
### B
* Benton
### C
* Chelan
* Clallam
* Clark
* Columbia
* Cowlitz
### D
* Douglas
### F
* Ferry
* Franklin
### G
* Garfield
* Grant
* Grays Harbor
### I
* Island
### J
* Jefferson
### K
* King
* Kitsap
* Kittitas
* Klickitat
### L
* Lewis
* Lincoln
### M
* Mason
### O
* Okanogan
### P
* Pacific
* Pend Oreille
* Pierce
### S
* San Juan
* Skagit
* Skamania
* Snohomish
* Spokane
* Stevens
### T
* Thurston
### W
* Wahkiakum
* Walla Walla
* Whatcom
* Whitman
### Y
* Yakima

Catagóir:Washington (stát)
*
Contaetha
Washington
Abhainn na hOirimhe

Is abhainn a théann trí Chontae Maigh Eo í **Abhainn na hOirimhe**. Tá sí suite i Muraisc, san iardheisceart an Chontae .

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Fearán baicdhubh

Speiceas colm atá dúchasach don Eoraip agus don Áise is ea an **fearán baicdhubh** (***Streptopelia decaocto***); tugadh isteach sa tSeapáin, i Meiriceá Thuaidh agus oileáin i Muir Chairib é.

## Tacsanomaíocht
Ba é *Columba decaocto* an t-ainm eolaíoch a mhol an nádúraí Ungárach Imre Frivaldszky sa bhliain 1838. Is é Plovdiv na Bulgáire an ceantar tíopúil. Sa lá atá inniu ann, cuirtear an speiceas sa ghéineas *Streptopelia* a mhol t-éaneolaí Francach Charles Lucien Bonaparte sa bhliain 1855.

Mheastaí gur fospeiceas den fhearán baicdhubh é an fearán Burmach (*S. xanthocycla*), ach chuir an IOC ina speiceas féin é in 2021. Glacadh le dhá fhospeicis eile roimhe seo, *S. d. stoliczkae* ón Turcastáin i lár na hÁise agus *S. d. intercedens* ó dheisceart na hIndia agus Srí Lanca. Meastar anois gur comhchiallaigh shóisearacha iad den fhospeiceas ainmneach (*S. d. decaocto*).

## Sanasaíocht
Tagann ainm an ghéinis ón tSean-Ghréigis *streptos* a chiallaíonn “coiléar” nó “muince”, agus *peleia* a chiallaíonn “colm”.  Tagann ainm an speicis ón fhocal Gréigise *decaocto* a chiallaíonn “ocht déag”, rud a bhaineann le scéal ó mhiotaseolaíocht na Gréige. Bhí cailín ann a bhí ag obair go crua ach a bhí míshásta nár shaothraigh ach 18 cianóg sa bhliain. D'impigh sí ar na déithe cur in iúl don saol a laghad a bhí sé ag fáil óna máistreás. Dá bharr sin, chruthaigh Séas an colm seo atá ag gairm “decaocto” ó shin i leith.
alt=Profile|deas|mion
alt=A pair from Mangaon, Maharashtra, India|deas|mion| San India

## Stádas i Meiriceá Thuaidh
Sa bhliain 1974, d'éalaigh níos lú ná 50 fearán baicdhubh ó shiopa peataí i Nassau na mBahámaí le linn eachtra buirgléireachta. Ó na Bahámaí, scaip an speiceas go Florida, agus faightear anois é i mbeagnach gach stát sna Stáit Aontaithe, agus i Meicsiceo.

## Tagairtí

Catagóir:Éin na hEoráise
Alphonse de Lamartine

File, úrscéalaí, drámadóir agus fear polaitíochta Francach ab ea **Alphonse Marie Louis de Prat de Lamartine**, nó **Alphonse de Lamartine** mar is fearr aithne air. Do rugadh é ar an 21ú lá de Dheireadh Fómhair sa mbliain 1790, i Mâcon na Fraince, agus do fuair sé bás ar an 28ú lá d'Fheabhra sa mbliain 1869, i bPáras na Fraince. 

Tá Alphonse de Lamartine ar dhuine desna scríbhneoirí is cáiliúla dá mbaineann le Rómánsachas na Fraince, agus tá an-cháil i gcónaí ar neart dánta dá chuid, *[[Le Lac (dán)|Le Lac]]* (Gaeilge: *An Loch*), atá le léamh ina chnuasach filíochta *[[Méditations poétiques (1820)|Méditations poétiques]]* (1820), go háirithe.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1790
Catagóir:Básanna i 1869
Catagóir:Polaiteoirí na Fraince
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Alfred de Vigny

Scríbhneoir, úrscéalaí, drámadóir, file agus fear míleata Francach ab ea **Alfred Victor Vigny**, nó **comte de Vigny** (Gaeilge: *cunta Vigny*) mar a tugadh air níos déanaí. Do rugadh é ar an 27ú lá de Mhárta sa mbliain 1797, i Loches na Fraince, agus do fuair sé bás ar an 17ú lá de Mheán Fómhair sa mbliain 1863, i bPáras na Fraince. Is é an t-éadóchas bun agus barr saothair Vigny, saothar a caitheann súil fuar,  ar an tsochaí agus a mbaineann léi. Is iad an cnuasach filíochta *[[Poèmes antiques et modernes]]* (1822) agus an t-úrscéal *[[Cinq-Mars (úrscéal)|Cinq-Mars]]* (1826) na saothair is cáiliúla dá chuid. Do bhí an-tionchar ag Vigny ar Rómánsachas na Fraince.

Catagóir:Filí Francacha
Contaetha in Nebraska

* **Tá 75 contae i stát [[Nebraska]].**
## Contaetha
### A
* Adams
* Antelope
* Arthur
### B
* Banner
* Blaine
* Boone
* Box Butte
* Boyd
* Brown
* Buffalo
* Burt
* Butler
### C
* Cass
* Cedar
* Chase
* Cherry
* Cheyenne
* Clay
* Colfax
* Cuming
* Custer
### D
* Dakota
* Dawes
* Dawson
* Deuel
* Dixon
* Dodge
* Douglas
* Dundy
### F
* Fillmore
* Franklin
* Frontier
* Furnas
### G
* Gage
* Garden
* Garfield
* Gosper
* Grant
* Greeley
### H
* Hall
* Hamilton
* Harlan
* Hayes
* Hitchcock
* Holt
* Hooker
* Howard
### J
* Jefferson
* Johnson
### K
* Kearney
* Keith
* Keya Paha
* Kimball
* Knox
### L
* Lancaster
* Lincoln
* Logan
* Loup
### M
* Madison
* McPherson
* Merrick
* Morrill
### N
* Nance
* Nemaha
* Nuckolls
### O
* Otoe
### P
* Pawnee
* Perkins
* Phelps
* Pierce
* Platte
* Polk
### R
* Red Willow
* Richardson
* Rock
### S
* Saline
* Sarpy
* Saunders
* Scotts Bluff
* Seward
* Sheridan
* Sherman
* Sioux
* Stanton
### T
* Thayer
* Thomas
* Thurston
### V
* Valley
### W
* Washington
* Wayne
* Webster
* Wheeler
### Y
* York

Catagóir:Nebraska
*
Contaetha
Nebraska

* Adams
* Antelope
* Arthur
* Banner
* Blaine
* Boone
* Box Butte
* Boyd
* Brown
* Buffalo
* Burt
* Butler
* Cass
* Cedar
* Chase
* Cherry
* Cheyenne
* Clay
* Colfax
* Cuming
* Custer
* Dakota
* Dawes
* Dawson
* Deuel
* Dixon
* Dodge
* Douglas
* Dundy
* Fillmore
* Franklin
* Frontier
* Furnas
* Gage
* Garden
* Garfield
* Gosper
* Grant
* Greeley
* Hall
* Hamilton
* Harlan
* Hayes
* Hitchcock
* Holt
* Hooker
* Howard
* Jefferson
* Johnson
* Kearney
* Keith
* Keya Paha
* Kimball
* Knox
* Lancaster
* Lincoln
* Logan
* Loup
* Madison
* McPherson
* Merrick
* Morrill
* Nance
* Nemaha
* Nuckolls
* Otoe
* Pawnee
* Perkins
* Phelps
* Pierce
* Platte
* Polk
* Red Willow
* Richardson
* Rock
* Saline
* Sarpy
* Saunders
* Scotts Bluff
* Seward
* Sheridan
* Sherman
* Sioux
* Stanton
* Thayer
* Thomas
* Thurston
* Valley
* Washington
* Wayne
* Webster
* Wheeler
* York
Contaetha in Alabama

* **Tá 67 gcontae i stát [[Alabama]].**

## Contaetha
### A
*Autauga
### B
*Baldwin
*Barbour
*Bibb
*Blount
*Bullock
*Butler
### C
*Calhoun
*Chambers
*Cherokee
*Chilton
*Choctaw
*Clarke
*Clay
*Cleburne
*Coffee
*Colbert
*Conecuh
*Coosa
*Covington
*Crenshaw
*Cullman
### D
*Dale
*Dallas
*DeKalb
### E
*Elmore
*Escambia
*Etowah
### F
*Fayette
*Franklin
### G
*Geneva
*Greene
### H
*Hale
*Henry
*Houston
### J
*Jackson
*Jefferson
### L
*Lamar
*Lauderdale
*Lawrence
*Lee
*Limestone
*Lowndes
### M
*Macon
*Madison
*Marengo
*Marion
*Marshall
*Mobile
*Monroe
*Montgomery
*Morgan
### P
*Perry
*Pickens
*Pike
### R
*Randolph
*Russell
### S
*Shelby
*St. Clair
*Sumter
### T
*Talladega
*Tallapoosa
*Tuscaloosa
### W
*Walker
*Washington
*Wilcox
*Winston

Catagóir:Alabama
Contaetha
Alabama
Catagóir:Contaetha in Alabama
Liosta Buirgí agus Ceantair Daonáireamh Alasca

* **Tá 19 mbuirg agus aon buirg neamheagraithe amháin i stát [[Alasca]]. Tá an [[Buirg Neamheagraithe, Alasca|Bhuirg Neamheagraithe]] roinnte i 10 gceantar áireamh.**

## Buirgí
### A
*Aleutians Thoir
*Anchorage
*Artach Thiar Thuaidh
### B
*Bristol Bay
### D
*Denali
### F
*Fairbanks Réalta Thuaidh
*Fána Taobh Thuaidh
### H
*Haines
### J
*Juneau
### L
*Leithinis Kenai
*Loch agus Leithinis
### M
*Matanuska-Susitna
### N
*Neamheagraithe
### O
*Oileán Kodiak
### P
*Petersburg
### S
*Sitka
*Skagway
### T
*Tairseach Ketchikan
### W
*Wrangell
### Y
*Yakutat

## Ceantair Daonáirimh ''(10 codanna Buirge Neamheagraithe)''
### A
*Aleutians Thiar
### B
*Bethel
### D
*Dillingham
### F
*Fairbanks Thoir Theas
### H
*Hoonah-Angoon
### K
*Kusilvak
### N
*Nome
### P
*Prince of Wales-Hyder
### V
*Valdez-Cordova
### Y
*Yukon-Koyukuk

Catagóir:Alasca
Buirg
*
Alasca
Contaetha in Arizona

* **Tá 15 contae i stát [[Arizona]].**

## Contaetha
*Apache
*Cochise
*Coconino
*Gila
*Graham
*Greenlee
*La Paz
*Maricopa
*Mohave
*Navajo
*Pima
*Santa Cruz
*Yavapai
*Yuma

Catagóir:Arizona
Catagóir:Contaetha in Arizona
Catagóir:Tíreolaíocht Arizona
Arizona
Contaetha in Arkansas

* **Tá 75 contae i stát [[Arkansas]].**
## Contaetha
### A
*Arkansas
*Ashley
### B
*Baxter
*Benton
*Boone
*Bradley
### C
*Calhoun
*Carroll
*Chicot
*Clark
*Cleburne
*Cleveland
*Columbia
*Conway
*Craighead
*Crawford
*Crittenden
*Cross
### D
*Dallas
*Desha
*Drew
### F
*Faulkner
*Franklin
*Fulton
### G
*Garland
*Grant
*Greene
### H
*Hempstead
*Hot Spring
*Howard
### I
*Independence
*Izard
### J
*Jackson
*Jefferson
*Johnson
### L
*Lafayette
*Lawrence
*Lee
*Lincoln
*Little River
*Logan
*Lonoke
### M
*Madison
*Marion
*Miller
*Mississippi
*Monroe
*Montgomery
### N
*Nevada
*Newton
### O
*Ouachita
### P
*Perry
*Phillips
*Pike
*Poinsett
*Polk
*Pope
*Prairie
*Pulaski
### R
*Randolph
### S
*Saline
*Scott
*Searcy
*Sebastian
*Sevier
*Sharp
*St. Francis
*Stone
### U
*Union
### V
*Van Buren
### W
*Washington
*White
*Woodruff
### Y
*Yell

Catagóir:Arkansas
*
Contaetha
Arkansas
Whistler's Father

Craoladh an tríú heipeasóid, **"Whistler's Father"**, den naoú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 15 Deireadh Fómhair 2017. Scríobh Tom Gammill agus Max Pross an eipeasóid seo. D'fhéach 2.91 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 29)
Seán III Sobieski

Bhí **Seán III Sobieski** ( ; Bealarúisis: Ян III Сабескі; Liotuáinis: Jonas III Sobieskis; 17 Lúnasa 1629 – 17 Meitheamh 1696), ina Rí ar an bPolainn agus Ard-Diúc na Liotuáine ón mbliain 1674 go dtí a bhás. 

Rugadh Sobieski in uaisleacht na Polainne, agus fuair sé a chuid oideachais san Ollscoil Iagailleonach agus thug sé camchuairt ar fud na hEorpa ina óige. Mar shaighdiúir agus ina cheannasaí níos déanaí, throid sé in Éirí Amach Chmielnicki, i gCogadh Rúis-Polannach agus le linn ionradh na Sualainne ar a dtugtar an Díle Shualannach. Léirigh Sobieski a chumas míleata le linn an chogaidh in aghaidh na hImpireachta Otamánaí agus thuill se cáil dó féin mar dhuine mór le rá sa Pholainn agus sa Liotuáin. Sa bhliain 1674, toghadh é ina mhonarc ar Chomhlathas na Polainne-na Liotuáine tar éis bás tobann gan choinne an Rí Michael I.

Ba thréimhse sheasmhach an Chomhlathais í réimeas 22 bliain Sobieski, a raibh géarghá léi tar éis suaitheadh na gcoinbhleachtaí roimhe seo. Bhí gnaoi na ndaoine air, agus bhí sé ina cheannaire cumasach míleata, ba mhó a raibh cáil air i ndiaidh a bhua in éadan na nOtamánach ag Cath Vín sa bhliain 1683. Thug na hOtamánaigh an leasainm "Leon na Lechistáine" ar Sobieski, agus mhol an Pápa é mar Shlánaitheoir na Críostaíochta Thiar. Ag fulaingt de bharr drochshláinte agus murtaill níos déanaí sa saol, fuair Sobieski bás sa bhliain 1696 agus adhlacadh é ag Ardeaglais Wawel, i Kraków. Tháinig August II Mocny i gcomharbacht air.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1629
Catagóir:Básanna i 1696
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí na Polainne
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe Eorpacha
Catagóir:Stair na Liotuáine
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Aryna Sabalenka

Is imreoir leadóige as An Bhealarúis í **Aryna Sabalenka**. Rugadh í ar an 5 Bealtaine 1998. 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1998
Catagóir:Daoine beo
Rómánsachas

[mion|351x351px|''[Der Wanderer über dem Nebelmeer (1818)|Der Wanderer über dem Nebelmeer* (Gaeilge: 'An Luaineadóir, lastuas de mhuir na néalta'), [[Caspar David Friedrich]] a dhein é sa mbliain [[1818]]. Tá an pictiúr seo ar cheann desna saothair ealaíne is cáiliúla dá mbaineann leis an Rómánsachas.]]
Is éard atá i gceist leis an Rómánsachas ná [[gluaiseacht chultúrtha]] a tháinig ar an bhfód ag deireadh an [[18ú haois]] i [[Sasana]] agus sa n[[An Ghearmáin|Gearmáin]], agus a chuaigh ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] le linn an [[19ú haois]] go dtí na [[1850idí]].  Tugtar [[Rómánsaí|Rómánsaithe]] ar na daoine - idir [[Ealaíontóir|ealaíontóirí]], [[Scríbhneoir|scríbhneoirí]] agus [[Smaointeoir|smaointeoirí]] - a bhí páirteach sa Rómánsachas, nó a bhfuil tionchar an Rómánsachais le feiscint i saothair dá gcuid. 

Dhiúltaigh an Rómánsachas don [[An Réasún|Réasún]] agus ghlac sé leis an [[mothúchán]] go fonnmhar. Ag an am céanna, mhol sé *an Uasdiamhair*' ([[Béarla]]: *the sublime''), mar a thugtaí air - b'in é gach a raibh idir dhiamhracht agus an rud fantaiseach, idir bhrionglóid agus thromluí, idir uafás agus uaisleacht. 

Tá tionchar an Rómánsachais le feiscint i réimse na n-ealaíon (.i. sa Litríocht, sa bPéintéireacht, sa nDealbhóireacht agus sa gCeol) agus i réimse na smaointe (.i. sa bPolaitíocht agus sa bhFealsúnacht) araon.

Is í saintréith an Rómánsachais ná an fonn a bhíodh ar an Rómánsaí gach a raibh istigh ina chroí agus a anam a chur in iúl. I réimse na n-ealaíon, rinne ealaíontóirí Rómánsacha iarracht cur le cumas na n-ealaíon sa tslí is go bhféadfaidís gach a mothaídís a nochtadh. I réimse na smaointe, murab ionann is smaointeoirí móra na hEagnaíochta, chuir smaointeoirí Rómánsacha béim ar laige an Réasúin.

## Féach freisin

* La Sylphide (bailé)
* Johann Wolfgang von Goethe
* E. T. A. Hoffmann
* Laurence Sterne
* Mary Shelley
* Thomas Moore

## Tagairtí

Catagóir:Rómánsachas
Catagóir:18ú haois
Catagóir:19ú haois
Catagóir:Damhsa
Catagóir:Ceol clasaiceach
Catagóir:Litríocht
Contaetha in Maine

* **Tá 16 contae i stát [[Maine]].**

## Contaetha
*Androscoggin
*Aroostook
*Cumberland
*Franklin
*Hancock
*Kennebec
*Knox
*Lincoln
*Oxford
*Penobscot
*Piscataquis
*Sagadahoc
*Somerset
*Waldo
*Washington
*York

Catagóir:Maine
Catagóir:Contaetha Maine
Contaetha
Maine
Contaetha in Pennsylvania

* **Tá 67 gcontae i stát [[Pennsylvania]].**

## Contaetha
*Adams
*Allegheny
*Armstrong
*Beaver
*Bedford
*Berks
*Blair
*Bradford
*Bucks
*Butler
*Cambria
*Cameron
*Carbon
*Centre
*Chester
*Clarion
*Clearfield
*Clinton
*Columbia
*Crawford
*Cumberland
*Dauphin
*Delaware
*Elk
*Erie
*Fayette
*Forest
*Franklin
*Fulton
*Greene
*Huntingdon
*Indiana
*Jefferson
*Juniata
*Lackawanna
*Lancaster
*Lawrence
*Lebanon
*Lehigh
*Luzerne
*Lycoming
*McKean
*Mercer
*Mifflin
*Monroe
*Montgomery
*Montour
*Northampton
*Northumberland
*Perry
*Philadelphia
*Pike
*Potter
*Schuylkill
*Snyder
*Somerset
*Sullivan
*Susquehanna
*Tioga
*Union
*Venango
*Warren
*Washington
*Wayne
*Westmoreland
*Wyoming
*York

Catagóir:Contaetha Pennsylvania
Contae Franklin

* Contae Franklin, Alabama
* Contae Franklin, Arkansas
* Contae Franklin, Carolina Thuaidh
* Contae Franklin, Florida
* Contae Franklin, Maine
* Contae Franklin, Massachusetts
* Contae Franklin, Nua-Eabhrac
* Contae Franklin, Pennsylvania
* Contae Franklin, Tennessee
* Contae Franklin, Texas
* Contae Franklin, Vermont
Contaetha in Vermont

* **Tá 14 contae i stát [[Vermont]].**

## Contaetha
*Addison
*Bennington
*Caledonia
*Chittenden
*Essex
*Franklin
*Grand Isle
*Lamoille
*Orange
*Orleans
*Rutland
*Washington
*Windham
*Windsor

Catagóir:Vermont
*
Contaetha
Vermont
Fuiseog adharcach

Is éan í an **fhuiseog adharcach** (*Eremophila alpestris*). Is ball d'fhine na nAlaudidae é. Maireann sé ar fud an leathsféar thuaidh nach mór.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Riabhóg choille

Is éan í an **riabhóg choille** *(Anthus trivialis*).  Is baill d'fhine na Motacillidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Glasóg shráide

Is éan í **an ghlasóg shráide** (*Motacilla alba yarrellii*) . Is baill d'fhine na Motacillidae iad. Is fospeiceas den ghlasóg bhán í.
Gabhann an ghlasóg seo feithidí le n-ithe gar don talamh, nó bailíonn iad ar bhóithre tar éis don trácht iad a mharú. Uaireanta, cuireann sí fúithi sa chathair. Neadaíonn sí i bpoll, líneáilte le caonach, duilleoga feoite, gruaig is cleití. Bíonn suas le dhá ál aici in aghaidh na bliana.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 14 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an ceathrú sraith déag *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Sam Black

### Lloyd Macey

### Leon Mallett

### Spencer Sutherland

## Cailíní
### Alisah Bonaobra

### Grace Davies

### Holly Tandy

### Rai-Elle Williams

## Thar 28í
### Kevin Davy White

### Talia Dean

### Tracy Leanne Jefford

### Matt Linnen

## Grúpaí
### The Cutkelvins

### Jack agus Joel

### Rak-Su

### Sean agus Conor Price

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Lus na hÁise

Planda bláthanna, ilbhliantúil, luibheach, sioc-leochaileacht, is ea **Lus na hÁise** , nó mar is fearr aithne air ***Centella asiatica***. Baineann an planda seo leis an bhfine Apiaceae, fofhine Mackinlayoideae.

Tá an planda dúchasach san Áise.. Úsáidtear é mar glasra cócaireachta agus mar luibh leighis.

## Cur síos
mion|Centella asiatica i Karnataka, an India.
Fásann Cantella  i dtalamh báite  trópaiceach. Tá gais tanaí aige, agus iad ina stólain reatha, glas go scothdhearg-glas i ndath, a nascann na plandaí le chéile. Tá barra cruinne, gaisfhada, glas, aige, a bhfuil réidhuigeacht  le féitheacha palmatacha líonacha. Iompraítear na duilleoga ar pheitíní ingearacha, thart ar  2 cm.  Tá an fréamhstoc comhdhéanta de riosóim, ag fás go hingearach anuas le fána. Tá dath geal orthu agus bíonn siad clúdaithe le fréamhribí.

## Gnáthóg
*Tá Centella asiatica* dúchasach i bhfo-ilchríoch na hIndia,  nOirdheisceart na hÁise, agus  i réigiún bhogacha Oirdheisceart na Stáit Aontaithe.

## Feidhm chócaireachta
mion|''Deoch  fhionnuar is ea Bai bua bok'' sa Téalainn

## Féideartha mar uirlis fhítileasúcháin
I gcomhthéacs na fítileasúcháin de, tá an-phoitéinseal ag baint le *C. asiatica mar * uirlis fhíteastósctha  toisc go bhfuil ar a chumas miotail a bhaint aníos agus a thrasghluaiseacht ó fhréamh go meathán nuair a fhástar é in ithir trom-mhiotal-éillithe.

## Ceimic
deas|mion|Na comhdhúile tríteirpéine de ''Centella asiatica''
.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*  Tá mionsonraithe monagraf ar *Centella asiatica* (Mandukaparni; Gotu Páistí) chomh maith le plé ar na buntáistí sláinte agus a úsáid i gcleachtas cliniciúil
Maya Angelou

Is scríbhneoir Meiriceánach í **Marguerite Annie Johnson**, a rugadh sa bhliain 1928. Fuair sí bás ar an 28 Bealtaine, 2014.

## Leabharliosta
**I Know Why the Caged Bird Sings* (1969)
**Gather Together in My Name* (1974)
**Singin' and Swingin' and Gettin' Merry Like Christmas* (1976)
**The Heart of a Woman* (1981)
**All God's Children Need Traveling Shoes* (1986)
**A Song Flung Up to Heaven* (2002)
**I Know Why the Caged Bird Sings: The Collected Autobiographies of Maya Angelou* (2004)
**Mom & Me & Mom* (2013)

Catagóir:fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna 2014
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2018

Bhí **Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2018** ar an 16ú heagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg. Bhí An Bhealarúis ag óstáil an chomórtais don dara huair.

Bhí an Chomórtas  ar súi l  Mionsc sa Bhealarúis ar an 25 Samhain 2018. Bhí Taylor Hynes (Éire) an naoú chun canadh. Tháinig sé sa chúigiú háit déag. Bhuaigh Roksana Węgiel ón bPolainn an comórtas.



## Rannpháirtithe

## Tíortha Eile
### Tíortha gan páirt a ghlacadh

*  An Bhoisnia-Heirseagaivéin
*  An Bhulgáir

*  An Danmhairg
* An Chipir
*  An Eilvéis
* An Fhionlann

*  An Ghearmáin
*  An Iorua

*  An Liotuáin
*  An Rómáin
*  An tSlóivéin
*  An tSualainn

## Urlabhraithe agus Vótáil
### Tráchtairí

*An Úcráin – Anastasiya Baginska
*An Phortaingéil – Nadezhda Sidorova
*An Chasacstáin – Aruzhan Hafiz
* An Albáin – Daniil Lazuko
* An Rúis – Khryusha
*An Ísiltír – Vincent Miranovich
* An Asarbaiseáin – Valeh Huseynbeyli
*An Bhealarúis – Arina Rovba
*Éire – Alex Hynes
*An tSeirbia – Lana Karic
* An Iodáil – Yan Musvidas
* An Astráil – Ksenia Galetskaya
* An tSeoirsia – Nikoloz Vasadze
*Iosrael – Adi
* An Fhrainc – Daniil Rotenko agus Lubava Marchuk
* Poblacht na Macadóin – Arina Pekhtereva
*An Airméin – Vardan Margaryan
*An Bhreatain Bheag – Gwen
*Málta – Milana Borodko
*An Pholainn – Grace

#### Rannpháirtithe

*An Airméin – TBA (Armenia 1)
* An Albáin – Andri Xhahu (TVSH)
* An Asarbaiseáin – Shafiga Efendiyeva (İTV)
* An Astráil – Grace Koh, Pip Rasmussen agus Lawrence Gunatilaka (ABC Me)
*An Bhealarúis – Evgeniy Perlin (Belarus 1 agus Belarus 24)
*An Bhreatain Bheag – Trystan Ellis-Morris (S4C)
*An Chasacstáin – TBA (Khabar TV)
*Éire – Micheál Ó Ciaraidh agus Sinéad Ní Uallacháin (TG4)
* An Fhrainc – Madame Monsieur agus Stéphane Bern (France 2)
* An Iodáil – Federica Carta agus Mario Acampa (Rai Gulp)
*Iosrael – Dudu Erez agus Alma Zohar (Kan 11 agus Kan Oideachais)
*An Ísiltír – Jan Smit (NPO Zapp)
*Málta – TBA (TVM)
* Poblacht na Macadóin – Eli Tanaskovska (MRT 1)
*An Pholainn – Artur Orzech (TVP ABC, TVP Polonia agus TVP HD)
*An Phortaingéil – Nuno Galopim (RTP1, RTP Internacional agus RTP África)
* An Rúis – Anton Zorkin (Carousel)
*An tSeirbia – Tamara Petković (RTS2 agus RTS Satelit)
* An tSeoirsia – Helen Kalandadze agus George Abashidze (First Channel)
*An Úcráin – Timur Miroshnychenko (UA:Pershyi)

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse na nÓg
An Choirdis

Macra-theanga Ind-Eorpach is ea **an Choirdis** (*Kurdî, کوردی;* fuaimnithe [ˈkuɾdiː]), cuid de theangacha Iaránacha an Iarthair. Tá sí á labhairt ag na Coirdínigh (thart ar 44 milliún duine), atá ina gcónaí i réigiún ar a dtugtar an Chordastáin, scoilte idir oirdheisceart na Tuirce, iarthuaisceart nahIaráine, agus oirthuaisceart na hIaráice agus na Siria.

Tá comhphobail mhóra de Choirdínigh suite chomh maith in iarstáit an Aontais Shóivéadaigh, agus i gcathracha móra an Mheánoirthir. Ó dheireadh na 1960í, tá diaspóra Coirdíneach, anois de níos mó ná cúig mhilliún duine, aistrithe go dtí an Eoraip (go háirithe an Ghearmáin), na Stáit Aontaithe, Ceanada agus an  Astráil.

Go dtí seo, mar gheall ar a stair agus ar an dtír-raon an-sléibhtiúil, níor tháinig na Coirdínigh lena dteanga a aontú. Mar seo, tá ceithre chanúint an-láidir den teanga:

Tá an **Choirdis Thuaidh** (nó, an Churmainsis) an *Kurmancî*, á labhairt ag an chuid is mó de na Coirdínigh sa Tuirc, sa tSiria, san iar-APSS, agus ag páirt de na Coirdínigh san Iaráic agus san Iaráin, thart ar 60% de na gCoirdínigh san iomlán.

Tá an **Lánchoirdis,** an *Soranî*, á labhairt ag an chuid is mó de na Coirdínigh san Iaráic agus san Iaráin, nó 30% de na Coirdínigh.

Labhraítear freisin **Coirdis an Iarthair**, *[[Zazaki]]*, i dTuaisceart na Choirdeastáine (an chuid faoi smacht na Tuirce).

Tá **Coirdis an Oirthir**, an *Gurani*, á labhairt i ndeisceart na réigiún Coirdíneach san Iaráic agus san Iaráin.

Ar chúiseanna cósúla, tá an Choirdis á scríobh as trí aibítrí éagsúla: an aibítir Laidineach (ag na Coirdínigh sa Tuirc agus sa tSiria), an aibítir Choireallach (ag na Coirdínigh sna poblachtaí iar-Shóivéadacha) agus an aibítir Araibise (ag na Coirdínigh sna tíortha arabacha agus san Iaráin).

Tá an chanúint Mukriani á labhairt i gcathracha Piranshahr agus Mahabad, dhá chathair mhóra i réigiún Mukriani na Asarbaiseáine.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha Iaránacha
Catagóir:Teangacha Ind-Eorpacha
Catagóir:Teangacha sa Mheán-Oirthear
Pussy, Savoie

**Pussy** (fuaimniú Fraincis: [pysi]) sráidbhaile beag i gcomórtas La Léchère sa chuid Savoie de chuid na Fraince. Tá sé suite ar fhána thoir Mont Bellachat os cionn bhruach na láimhe clé den Isère, 9 ciliméadar siar ó thuaidh ó Moûtiers. Tagann an t-ainm as an ainm pearsanta Pussius Rómhánach, a thagraíonn d'úinéir an áit sa ré Rómhánach.

Clúdaíonn teorainn an tsráidbhaile 18 ciliméadar cearnach. Cuireadh an eaglais áitiúil, atá tiomnaithe do Naomh Eoin Baiste, ar atógáil i 1669. I 1561 taifeadadh an daonra mar 1455 duine, 548 i 1776, agus 276 i 1979. Cuireadh Pussy agus sráidbhailte beaga eile le chéile i gcomhar La Léchère le haghaidh riaracháin chun críche i 1972.

## Féach freisin
*Ceantair sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair sa Fhrainc
Géarchéim giall Mhoscó

Thosaigh an **ghéarchéim giall Mhoscó** ar an 23 Deireadh Fómhair 2002, ghabh idir 40 agus 50 Seisniach faoi cheannas Movsar Barayev thart ar 850 duine mar ghialla in Amharclann Dubrovka i Moscó. Tháinig an ghéarchéim chun deiridh ar 26 Deireadh Fómhair agus fuair ar a laghad 170 duine bás.

## Tagairtí

Catagóir:Moscó
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Ainseilm Canterbury

thumb|Ainseilm Canterbury|clé
Naomh is ea **Ainseilm Canterbury**. a rugadh sa bhliain 1033 in Aosta agus a fuair bás ar an 21 Aibreán 1109, i gCanterbury, Kent. Ba Bheinidicteach é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1033
Catagóir:Básanna i 1109
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Beinidictigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Fealsúna Iodálacha
Catagóir:Fealsúna Sasanacha
Catagóir:Fealsúnacht na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Ceolaire coille

Is éan é an **ceolaire coille** (*Phylloscopus sibilatrix*). Is baill d'fhine na Phylloscopidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Ceolaire corraigh

Is éan é an **ceolaire corraigh** (*Acrocephalus palustris*). Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Cuilire alabhreac

Is éan é an **cuilire alabhreac** (*Ficedula hypoleuca*). Is ball d'fhine na Muscicapidae é. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Gilphíb bheag

Is éan í an **ghilphíb bheag** (*Sylvia curruca*). Is ball d’fhine *na Sylviidae* í. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Cuilire liath

Is éan beag pasaireach é **an cuilire liath** (*Muscicapa striata*) agus is baill d'fhine mhór na **Muscicapidae** é. Póraíonn na cuilirí sa chuid is mó den Eoraip agus sa Phailéartach go dtí an tSibéir, agus tá sé imirceach is éin gheimhrithe iad, ag fanacht san Afraic agus in iardheisceart na hÁise. Tá sé ag laghdú i gcodanna dá raon.

Is éan neamhshuntasach é seo a bhfuil sciatháin fhada agus eireaball air. Bíonn an dath liath-donn ar chodanna uachtaracha an éin agus fo-chomhpháirteanna bána ag na cinn fásta, le coróin agus brollach stríoca.  Tá na cosa gairide agus dubha, agus tá an gob dubh agus tá an cruth leathan ach pointeáilte, rud atá tipiciúil d'fheithiditeoirí aeir. Tá ógánaigh níos doinne ná na cinn fásta agus tá spotaí ar na codanna uachtaracha. 
## Tagairtí

Cuilire liath
Catagóir: Éin na hEorpa
Catagóir: Éin Iarthar na hÁise
Catagóir: Éin na hAfraice
Catagóir:Éin
Liatráisc

Is éan é an **liatráisc** nó an **smólach mór** (*Turdus viscivorus*), an-chosúil leis an smólach ceoil ach níos mó, níos lú spotaí dubha ar a bhrollach, agus a dhroim liathdhonn. Imill mhílítheacha ar na cleití. Dúchasach don Eoraip, an tSibéir, is an India (agus tuaisceart na hAfraice sa gheimhreadh). Áitríonn sé talamh oscailte, agus uaireanta cruinníonn in ealtaí. Itheann sé caora caorthainn is cuilinn: díleánn an laíon ach eisfheartar an síol slán. Bíonn a nead i ngabhal crainn aige, agus cosnaíonn sé go cróga glórmhar í.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Meantán lathaí

Is éan pasaireach é an **meantán lathaí** (*Poecile palustris*), d'fhine na Paridae agus an géineas Poecile. Tá dlúthbhaint aige leis an meantán léana (*Poecile montanus*), meantáin Père David (*Poecile davidi*) agus meantáin Songar (*Poecile montanus songarus*). Is éan beag é, timpeall 12 cm ar fad agus meáchan 12 g, le coróin agus baic a mhuiníl dubh, leicne bhána, droim donn agus sciatháin agus eireaball liathdhonn. Aithnítear idir 8 agus 11 fhospeiceas. Is féidir lena dlúthchosúlacht le meantán léana fadhbanna aitheantais a chruthú, go háirithe sa Ríocht Aontaithe, áit a bhfuil fospeiceas áitiúil
na beirte an-chosúil lena chéile: níor aithníodh iad mar speicis ar leith go dtí 1897.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Caislín cloch

Is éan é an **caislín cloch** (*Saxicola torquatus*).
Tugtar **an caislín dearg**, **Donncha an chaipín**, agus **Máirín an triúis** ar an éan seo freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Cirlghealóg

Is éan í an **chirlghealóg** (*Emberiza cirlus*). Is baill d'fhine na Emberizidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Earrdheargán dubh

Is éan é an t-**earrdheargán dubh**. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Meantán croiméalach

Is éan é an **meantán croiméalach** (*Panurus biarmicus* ). Is baill d'fhine na Panuridae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Isidoro Sevilla

Naomh is ea **Isidoro Sevilla,** scoláire a chaith na blianta mar ardeaspag ar Sevilla. Rugadh é sa bhliain 560 i gCartagena  na Spáinne. Fuair sé bás ar an 4 Aibreán 636 i Sevilla. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 560
Catagóir:Básanna i 636
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Fealsúna
Catagóir:Fealsúnacht na Meánaoise
Catagóir:Impireacht Bhiosántach
Catagóir:Matamaiticeoirí Spáinneacha
Catagóir:Naoimh Spáinneacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Saineolaithe dlí
Catagóir:Scríbhneoirí Spáinneacha
Catagóir:Teangeolaithe Spáinneacha
Frantz Fanon

Fealsamh, údar, réabhlóidí, agus síciatraí as Martinique ab ea **Frantz Omar Fanon**. Tá tionchar ar na léinn iarchoilíneacha, teoiric na critice, agus Marxachas aige. Radacach, *panafricaniste*, agus daonnachaí Marxach ab ea Fanon. Rinne sé staidéar ar shíceapaiteolaíocht an choilínithe agus ar an ndíchoilíniú.

## Tagairtí
Ridley Scott

Is stiúrthóir é **Sir Ridley Scott** a rugadh ar an 30 Samhain 1937 i Shields Theas, Contae Durham. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Sasanacha
Catagóir:Stiúrthóirí scannán uafáis
Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse
Gealbhan crainn

Is éan é an **gealbhan crainn**. Is baill d'fhine na Passeridae iad.

## Féach freisin

* *[[:Catagóir:Passeridae|Passeridae]]*

## Tagairtí

Catagóir:Passeridae
Catagóir:Gealbhain
El Cid

Fear uasal Caistíleach  agus ceannaire míleata ab ea **Rodrigo Díaz de Vivar** (c. 1043 – 1099) san Spáinn mheánaoiseach. Thug na Múraigh **El Cid** air, a chiallaigh *Tiarna* (is dócha as an Araibis al-Sayyid, السیِّد), agus na Críostaithe, **El Campeador**.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1043
Catagóir:Básanna i 1099
Catagóir:An Athghabháil
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Daoine Spáinneacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Laochra
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Earc coiteann

Ainmhí is ea an t-**earc coiteann**. Amfaibiach atá ann. Tá cónaí air in Éirinn.  

## Tagairtí

Catagóir:Amfaibiaigh
Buamáil Mheitreo Mhoscó, Lúnasa 2004

Tharla **Buamáil Mheitreo Mhoscó** sa mhaidin ar an 31 Lúnasa, 2004, nuair a phléasc buamadóir féinmharaithe baineann í féin taobh amuigh de stáisiún meitreo Rizhskaya, ag marú deichniúir ar an laghad agus ag gortú 50.

## Tagairtí

Catagóir:Moscó
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Sléacht Nag Hammadi

Ár a rinneadh ar Chríostaithe Coptacha in Nag Hammadi na hÉigipte ab ea **Sléacht Nag Hammadi**. Tharla an t-ionsaí ar an 7 Eanáir 2010.  

Maraíodh seachtar Coptach agus Moslamach amháin. 
Gortaíodh naonúr Coptach eile agus beirt Moslamach freisin san ionsaí. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Coptaigh
Catagóir:An Éigipt
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Peadar Chrysologus

deas|thumb|Peadar Chrysologus
Ba naomh é **Peadar Chrysologus,** (Iodáilis:*Pietro Crisologo* ) a rugadh i 349 san Imola agus a fuair bás ar an 31 Iúil 450, san Imola, Proibhinse Bologna.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 380
Catagóir:Básanna i 450
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Easpaig
Catagóir:Fir
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Don Pelayo

Fear uasal Viseagotach **Don Pelayo** nó **Pelagius** ( , Astúiris: *Pelayu*; c. 685 – 737) a bhunaigh an Ríocht Asturias, gus ina cheannaire air as 718 go dtí a bhás. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 685
Catagóir:Básanna i 737
Catagóir:An Athghabháil
Catagóir:Asturias
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Daoine Spáinneacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe Eorpacha