open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Burnchurch (banna ceoil)

Banna ceoil Éireannach é **Burnchurch**. Craoladh "Ringwalk", píosa ceoil ag cur fáilte abhaile roimh Katie Taylor sa 3Arena i mí Bealtaine na bliana 2023. Is iad féin a chum agus a cheol. Clann lán-Ghaelach iad, a rugadh agus a tógadh sa bhaile fearainn an Teampall Loiscthe (*Burnchurch* i mBéarla) i gCill Chainnigh.  

Bhuaigh siad an comórtas "Gaeltacht tí " ar 2FM agus roghnaíodh iad mar cheann de sheoda Chill Chainnigh ar an gclár "Cúltír" ar TG4. Tá ceolchoirmeacha déanta acu ag an bPuball Gaeilge ag Electric Picnic freisin, agus ag an Oireachtas. 

D'eisigh Burnchurch EP; *Maidin* an teideal atá air, le téama a bhaineann le dóchas agus athbheochan i ndomhan lán le héiginnteacht. Tá meascán ceoltóirí a d'imir tionchair orthu, ach is ceol nuachumtha, úr agus difriúil a chasann siad féin. Sadhbh, Síofra, Éanna agus Ruairí atá sa bhanna.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Féach freisin
* Grooveline
* Síomha
* Dysania

## Tagairtí

Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha
Catagóir:Popghrúpaí Éireannacha
Catagóir:Popcheol i nGaeilge
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Cill Chainnigh
Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge
Cartlann Scannán agus Raidió Oileáin Dhún na nGall

Bhunaigh Féile Ealaíona an Earagail **Cartlann Scannán agus Raidió Oileáin Dhún na nGall** sa bhliain 2011 le maoiniú ó Chomhar na nOileán, Comhairle Contae Dhún na nGall agus na heagraíochtaí pobail a dhéanann ionadaíocht ar na hoileáin amach ó chósta Dhún na nGall. Is ábhar teilifíse, físeáin agus raidió a bhaineann leis na hoileáin amach ó chósta Dhún na nGall ó na 1950ídí atá sa chartlann. Tá an chartlann dhigiteach seo ar fáil don phobal saor in aisce in Árainn Mhór, ar Oileán Thoraigh, i Leabharlann Ghaoth Dobhair agus i Músaem Contae Dhún na nGall. Insítear stair chultúrtha, shóisialta agus eacnamaíochta Oileáin Dhún na nGall den chéad uair. Tríd an ábhar atá sa chnuasach seo is féidir éisteacht le saothair Bhéaloidis Shéamuis Ennis agus Sheáin Uí hEochaidh a ndearnadh taifeadadh orthu sna 50ídí. Tugtar léargas ar na cinntí deacra a bhí ar na hoileánaigh a dhéanamh sna 1960ídí agus a n-oileáin á bhfágáil ina ndiaidh acu agus iad ag athlonnú ar an mórthír. Feictear chomh gar is a chuaigh Toraigh don bhánú iomlán sna 70ídí; na feachtais a tharla chun seirbhísí bunúsacha uisce, iompair, calafoirt agus oideachais a bhaint amach ar Thoraigh agus ar Árainn Mhór sna 1980ídí; an ghluaiseacht chun athdhaonrú a dhéanamh ar na hoileáin bheaga sna 1990idí agus na seirbhísí a baineadh amach sa mhílaois nua a chabhraigh le buanú phobail na n-oileán. Bhí plean ann freisin maidir le céim 2 ina mbeadh tuilleadh ábhar á chur isteach sa chartlann, ar nós griangraf agus ailt chlóite, chomh maith le ríomhairí a bheith in úsáid chun an t-eolas a chur ar fáil do thurasóirí. Tá ábhar ó na hoileáin seo a leanas amach ó chósta Dhún na nGall ar áireamh sa chartlann: Toraigh, Árainn Mhóir, Inis Fraoigh, Inis Caorach, Inis Mhic an Doirn, Gabhla, Uaighe, Inis Meáin, Inis Oirthir, Inis Bó Finne agus Oileán Ruaidh.

## Féach freisin
* Oileáin na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Dún na nGall
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Cartlanna Éireannacha
Catagóir:Cartlanna Raidió
Catagóir:Cartlanna Scannán
An Scéim um Rothaíocht chun na hOibre

mion
Is scéim dreasachta cánach in Éirinn í **an Scéim um Rothaíocht chun na hOibre.** Tá sé mar aidhm léi fostaithe a spreagadh chun rothaíocht chun na hoibre agus abhaile arís. 

Faoin scéim is féidir le fostóirí suas le €1,000 a íoc ar rothar agus ar threalamh rothair do gach duine dá bhfostaithe. Ansin asbhaintear an aisíocaíocht don rothar agus don trealamh ó ollchaiteachas an fhostaí (sula n-asbhaintear cáin ioncaim, ÁSPC, éilimh phinsin nó Muirear Sóisialta Uilíoch) thar tréimhse suas le 12 mhí. 

Níl ar fhostóirí páirt a ghlacadh sa scéim, ach má ghlacann siad páirt ann, ní mór dóibh é a chur ar fáil dá bhfostaithe uile. 

Baineann an scéim le rothair nua agus rothair leictreachuidithe (is iad sin rothair a gcuidíonn an leictreachas lena dtiomáint ach a dteastaíonn iarracht éigin ón rothaí uathu). Ní chlúdaíonn inti gluaisrothair, scútair ná gléasanna dá leithéid. Baineann sí le trealamh sábháilteachta áirithe freisin, cosúil le clogaid agus éadach frithchaiteach. 

Is féidir leis an bhfostóir an rothar a cheannach ar son an fhostaí agus ní bheidh air nó uirthi íoc as ansin.  Go ginearálta, tugann an rothaí cuairt ar an siopa, chun an trealamh a theastaíonn a cheannach a roghnú agus is féidir leis an siopa sonrasc a chur díreach chuig an bhfostóir le haghaidh an chostais. Níl díolúine cánach le fáil má íoctar as an rothar agus má íocann an fostóir ar ais an duine – ní mór don fhostóir íoc as an rothar. 

Is féidir na hasbhaintí a dhéanamh go seachtainiúil, go coicísiúil nó go míosúil ag brath ar an socrú íoctha tuarastail atá i gceist. 

Níl cead leas a bhaint as an scéim ach uair amháin gach cúig bliana. Tá an riail seo i bhfeidhm fiú mura gceannaítear trealamh suas go dtí an t-uasmhéid de €1,000. Ní mór an rothar agus an trealamh sábháilteachta a úsáid go príomha do thurais cháilitheacha. Ciallaíonn sé seo turas iomlán nó cuid de thuras (mar shampla idir teach baile agus an stáisiún traenach) idir baile an fhostaí agus an ghnátháit oibre. Is féidir tuilleadh eolais a fháil faoin scéim ar shuíomh gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Scéimeanna dreasachta cánach
Catagóir:Díolúintí cánach
Catagóir:Rothaíocht in Éirinn
Catagóir:Cánachas in Éirinn
Comhardú na trádála

mion|níor réitigh na cuntais le chéile in Éirinn sna 2010idí, agus cuma amhrasach air ag an am
Is éard atá i gceist le **comhardú na trádála**, nó **comhardú trádála,** ná an difríocht idir luach iomportálacha marsantachta agus easpórtálacha marsantachta 

- nó an difríocht idir easpórtáil sofheicthe agus iompórtáil sofheicthe

- nó an difríocht idir an méid earraí a iompórtálann agus a easpórtálann tír

- nó an comhardú a dtagtar air tar éis allmhairí a bhaint d’onnmhairí.

Tá **barrachas** ann má tá níos mó airgid/ioncaim saothraithe ag tír trí thrádáil le tíortha eile, ná mar atá le n-íoc leo (nó Easpórtáil sofheicthe > Iompórtáil sofheicthe).

Tá **easnamh** ann má tá níos mó airgid caite ag tír le tíortha eile, ná mar ata saothraithe aici uathu (nó Iompórtáil sofheicthe < Easpórtáil sofheicthe).

Buailfidh géarchéim tír, b'fhéidir, mar thoradh ar éagothromaíocht fhoriomlán ina chomhardú trádála. Agus ceapann daoine go leor go bhfuil sé tábhachtach go bhfuil comhardú cothrom ann. Ach tá an scéal i bhfad níos casta.

### Comhardú na trádála in Éirinn
Ba sa bhliain 2016 a taifeadadh an leibhéal ab airde riamh in Éirinn d’onnmhairí agus d’allmhairí araon. D’athraigh comhardú na Trádála Earraí ó easnamh €326 mhilliún sa bhliain 1975 go barrachas €45,521 mhilliún sa bhliain 2016.

## Féach freisin

* Comhardú na n-íocaíochtaí
* Mórcheannas airgeadaíochta

* Córas Bretton Woods
* Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta

## Tagairtí

Catagóir:Trádáil idirnáisiúnta
Catagóir:Eacnamaíocht
Catagóir:Comhardú na n-íocaíochtaí
Mairéad Farrell (paramíleatach)

Paramíleatach poblachtach ba ea **Mairéad Farrell** nó **Mairéad Ní Fhearghail** (3 Lúnasa  1957 - 6 Márta 1988).   

## Saol
Rugadh Farrell ar an 3ú lá de Lúnasa sa bhliain 1957 i mBéal Feirste, an páiste is óige agus an cailín amháin as seisear páistí a bhí ag Daniel Ó Fearghail agus a bhean chéile dar sloinne Carrghamhna.

Fuair Farrell oideachas i scoil ghramadaí an Rátha Mhóir i mBéal Feirste, agus d'fhág sí leathbhealach tríd O-leibhéal chun obair in oifig árachais. Chuaigh sí isteach in eite ógra an IRA nuair a bhí sí 14 bliana d'aois, ag comhlíonadh dualgais mhíleata dhá bhliain ina dhiaidh sin.

Lámhach agus mharaigh an SAS, saighdiúirí de chuid Arm na Breataine, Farrell agus beirt óglach, Seán Savage agus Daniel McCann, i nGiobráltar ar an 6 Márta 1988. "Oibríocht mhíleata Flavius" a tugadh ar an eachtra. Feallmharaíodh an triúr gan trua gan taise ach "shootout" a dúirt an BBC ag an am. In 1995, chinn an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine gur maraíodh an triúr go neamhdhleathach.

## Féach freisin
* Máiréad Farrell (polaiteoir)

## Tagairtí
Pádraig Mac Cearáin

Iarstátseirbhíseach atá ar scor agus aistritheoir é **Pádraig Mac Cearáin** (rugadh 27ú Eanáir 1955). D'aistrigh sé *Sayonara*, bailiúchán de bhéaloideas na Seapáine le Patrick Lafcadio Hearn agus d'fhoilsigh Coiscéim é.

## Cúlra
Tá suim mhór aige sa Ghaeilge agus cé nach bhfuil cáilíocht aige sa mhúinteoireacht tá sé tar éis go leor ranganna Gaeilge a theagasc.

Tháinig sé ar an tsaol ag 18 Sráid an Aontais ar Thaobh na Cathrach i nDoire Cholmcille. Séarlas Mac Cearáin a bhí ar a athair de bhunadh Chnoc na Rós i nDoire agus Máire Ní Bhrolcháin a bhí ar a mháthair roimh phósadh di. Tá beirt dheartháir agus ceathrar deirfiúr aige.

D'fhreastail sé ar Bhunscoil Naomh Eoghain, Sráid San Proinsias, Scoil na mBráithre Críostaí, Éadan an Chnoic agus Coláiste Cholmcille. Bhain sé céim B.A. amach sa Léann Éireannach sa bhliain 1977.

Catagóir:Iarstátseirbhísigh Éireannacha
Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha
Catagóir:Béaloideas na Seapáine
An Mhicrinéis

Foréigiún de chuid na hAigéine in iarthuaisceart an Aigéin Chiúin is ea **an Mhicrinéis**. Tá thart ar 2,000 oileán beag sa réigiún.  Tá dlúthcheangal cultúrtha idir an Mhicrinéis agus trí réigiún eile san Aigéan Ciúin: Oirdheisceart Muirí na hÁise ar an taobh thiar, an Pholainéis ar an taobh thoir, agus an Mheilinéis ó dheas — chomh maith leis an bpobal Astrainéiseach níos leithne.

Tá ceithre phríomhoileánra sa Mhicrinéis — Oileáin Caroline, Oileáin Gilbert, na hOileáin Mháirianacha, agus Oileáin Marshall — chomh maith le go leor oileán beag nach cuid d'oileánra ar bith iad.

## Tagairtí

Catagóir:An Aigéine
Harry S. New

Polaiteoir agus iriseoir Meiriceánach ab ea **Harry Stewart New** (31 Nollaig 1858 – 9 Bealtaine 1937). Throid sé sa  gcogadh Spáinn-Mheiriceánach in 1898, agus ba é Ard-Mháistir Poist na Stát Aontaithe ó 1923 go 1929.

## Beathaisnéis
Rugadh Harry Stewart New in Indianapolis, Indiana ar an 31 Nollaig 1858, mac le John C. New agus Melissa (Beeler) New. Bhí a athair ina Chisteoir ar na Stáit Aontaithe agus bhí a uncail, Jeptha D. New, ina ionadaí i dTeach na nIonadaithe.  D’fhreastail sé ar Ollscoil Butler sular ghlac sé post leis an *Indianapolis Journal*, áit a raibh sé ina thuairisceoir, ina eagarthóir, agus ina fhoilsitheoir ó 1878 go 1903. Bhí sé ina sheanadóir i Seanad Stáit Indiana ó 1896 go 1900, agus throid sé sa Chogadh Spáinn-Mheiriceánach mar chaptaen agus mar leasghinearál cúnta ar an 7ú Cór Airm. Bhí sé ina bhall den Choiste Náisiúnta Poblachtach ó 1900 go 1912, agus ina chathaoirleach ó 1907 go 1908. Níos déanaí ina shaol, d'oibrigh sé sa tionscal cairéalachta agus sa tionscal foirgníochta.

D’fhill New ar an bpolaitíocht nuair a toghadh chun Sheanad na Stát Aontaithe é in 1916. Sa bhliain 1922, ba é an chéad seanadóir a bhain leas as an raidió i bhfeachtas toghchánaíochta. Ba stáisiún de chuid Cabhlach na Stát Aontaithe, NOF in Washington, DC, a chraol a óráid, rud a tharraing gearán ó  na Daonlathaithe faoi stáisiún rialtais a úsáid ar bhealach claonpháirteach. Mar thoradh air seo, cuireadh cosc ar ghníomhaíochta polaitíochta ar an stáisiún. Chaill New an toghchán in 1922, ach cheap an tUachtarán Warren G. Harding é mar Ard-Mháistir an Phoist in 1923, agus athcheap Calvin Coolidge é in 1925.

Fuair sé bás in Baltimore, Maryland ar an 9 Bealtaine 1937, agus cuireadh i Reilig Crown Hill in Indianapolis é.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1937
Catagóir:Daoine a rugadh i 1858
Catagóir:Airí Rialtais na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Indiana
Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Gníomhaireacht na Náisiún Aontaithe um Fhóirithint agus Oibreacha ar mhaithe le dídeanaithe Palaistíneacha sa Neasoirthear

Gníomhaireacht speisialta de chuid na Náisiún Aontaithe is ea **Gníomhaireacht na Náisiún Aontaithe um Fhóirithint agus Oibreacha ar mhaithe le dídeanaithe Palaistíneacha sa Neasoirthear** (nó i mBéarla, **UNRWA****)** atá ag cuidiú le bia agus oideachas a chur ar fáil do na milliúin Palaistíneach i nGaza agus ar an mBruach Thiar.

[clé|mion|Bhí an tÉireannach [John Ging ina cheannaire ar UNRWA sa Stráice Gaza le linn 2006-2011.]]
clé|mion|teifigh agus campaí

### Stair
Cuireadh an ruaig ar na Palaistínigh sa Phalaistín den chéad uair in 1948 agus bunaíodh UNRWA ar an 8 Nollaig 1949 (Rún na Náisiún Aontaithe 302(IV))/

Bhí John Ging, arb as Port Laoise ó dhúchas dó, ina cheannaire ar an UNRWA i Stráice Gaza le linn 2006-2011. Bhí foireann 10,000 duine faoi stiúir Ging agus buiséad $400 milliún in 2009. 

Bhraith 80% den daonra ar chúnamh idirnáisiúnta agus 100% in 2024.

### Maoiniú
Tarraingíodh conspóid mhór faoi UNRWA i mí Eanáir 2024 nuair a chuir Rialtas Iosrael i leith na heagraíochta go raibh daoine áirithe ag obair dó a bhí rannpháirteach san ionsaí a rinne Hamas ar an 7ú Deireadh Fómhair 2023.

In 2023 bhí 13000 fostaí ag UNRWA agus chuir Iosrael líomhaintí i leith 12 acu sin as páirt a ghlacadh san ionsaí a rinneadh ar 7 Deireadh Fómhair 2023, ionsaí a chuir lasair an uafáis sa bharrach. Maíodh ina dhiaidh sin gur líomhaintí gan bhunús a bhí iontu.

Tharraing go leor tíortha - Meiriceá agus an Bhreatain i measc riar eile - siar ón tacaíocht a bhídís a thabhairt d’UNRWA mar thoradh ar líomhaintí Iosrael go raibh baint ag cuid de mheitheal na hÁisíneachta leis an ionsaí a rinne Hamas ar Iosrael an 7ú Deireadh Fómhair 2023.  Idir an t-am sin agus Márta 2024, maraíodh fiú agus breis is 160 pearsanra de chuid UNRWA. Ach bhí níos mó ná €400 milliún tógtha as ciste UNRWA le linn an ama chéanna. 

Dúirt an tUachtarán Michael D Higgins i mí an Mhárta 2023 go raibh "feachtas bolscaireachta" dírithe in aghaidh na Náisiún Aontaithe agus go raibh sé ag iarraidh ar thíortha na cruinne an maoiniú fóirithinte a chuirtear ar fáil d’UNRWA a mhéadú.

### Cosc
I mí Dheireadh Fómhair, ritheadh reachtaíocht san Knesset ag cur cosc ar UNRWA feidhmiú in Iosrael agus ag cur cosc ar údaráis in Iosrael comhoibriú leis an eagraíocht. Dúirt rialtas Iosrael ag an am nach bhfuil UNRWA bainteach "ach le 13% den chuidiú fóirithinte a bhí á chur ar fáil i nGaza."

### Éire
Tacaíonn Éire le fada an lá le hobair UNRWA. D’fhógair Rialtas na hÉireann cuidiú sa bhreis don UNRWA, cuidiú a raibh luach €20 milliún air, i mí Feabhra 2024. 

## Féach freisin

* Na Náisiúin Aontaithe
* Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen, 2024

## Tagairtí

Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Catagóir:Iosrael
Catagóir:Stráice Gaza
Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Catagóir:Coimhlint Iosraelach-Phalaistíneach
Catagóir:UNRWA
Catagóir:An Phalaistín
Roibeard Ó Faracháin

File, scríbhneoir, agus craoltóir Éireannach ab ea **Roibead Ó Faracháin** (Béarla: **Robert Farren**; 24 Aibreán 1909 – 29 Nollaig 1984).

Ba as Baile Átha Cliath ó dhúchas dó, áit ar chaith sé deich mbliana mar mhúinteoir scoile agus ina stiúrthóir craolacháin ag Raidió Teilifís Éireann ina dhiaidh sin. Bhí sé ar dhuine de stiúrthóirí Amharclann na Mainistreach ó 1940 go 1973.

Thosaigh sé ag scríobh dánta thart ar 1930, i mBéarla den chuid is mó. D'fhoilsigh sé bailiúchán gearrscéalta Gaeilge dar teideal *Fíon gan Mhoirt* sa bhliain 1938. Scríobh sé saothar criticiúil a bhfuil cáil mhór air, *The Course of Irish Verse in English* (1948). Cuireadh cúig cinn dá dhánta féin in *The Oxford Book of Irish Verse, 17th century–20th century* (curtha in eagar ag Donagh MacDonagh agus Lennox Robinson, Clarendon Press) in 1958.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1984
Catagóir:Daoine a rugadh i 1909
Catagóir:Filí na hÉireann
Pádraig Ó Riain

Tá níos mó ná duine amháin darb ainm **Pádraig Ó Riain** ann:

* Pádraig Ó Riain (iománaí)
* Pádraig Ó Riain (scoláire)

## Tagairtí

Catagóir:Idirdhealáin
Pádraig Ó Riain (scoláire)

Is scoláire Éireannach é **Pádraig Ó Riain**. Bhí sé ina ollamh le Sean-Ghaeilge agus Meán-Ghaeilge i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh ó 1973 go dtí go ndeachaigh sé ar scor in 2002.  Is saineolaí aitheanta é ar an naomhsheanchas, agus díríonn a chuid taighde ar an mairtíreacht, an mhiotaseolaíocht, an ainmeolaíocht, agus an choidéacseolaíocht.

Tá sé ina bhall d’Acadamh Ríoga na hÉireann ó 1989, ina uachtarán ar Chumann na Scríbheann nGaedhilge ó 1992, agus le déanaí, ina bhall den Choimisiún Logainmneacha. Sa bhliain acadúil 2000-01, bhí sé ina Chomhalta Parnell ag Coláiste Magdalene, Cambridge.

## Rogha saothar
* *Clár na Lámhscríbhinní Gaeilge sa Bhreatain Bhig*. Baile Átha Cliath, 1968.
* *Corpus Genealogiarum Sanctorum Hiberniae*. Baile Átha Cliath, 1985. .
* *Beatha Bharra, Saint Finbarr of Cork: The Complete Life*. Cumann na Scríbheann nGaedhilge 57. Londain. 1993. .
* *The Making of a Saint: Finbarr of Cork 600-1200*. Irish Texts Society Subsidiary Series 5. Londain, 1997. .
* (eag.) *Irish Texts Society: The First Hundred Years*. Irish Texts Society Subsidiary Series 9. Londain, 1998. .
* (eag. le John Carey and Máire Herbert). *Saints and Scholars: Studies in Irish Hagiography*. Baile Átha Cliath, 2001. .
* *Four Irish Martyrologies: Drummond, Turin, Cashel, York*. Woodbridge, 2002. .
* (eag.) *Beatha Aodha Ruaidh, the Life of Red Hugh O’Donnell: Historical and Literary Contexts*. Irish Texts Society Subsidiary Series 12. Londain, 2002. 
* (eag. with Diarmuid Ó Murchadha and Kevin Murray). *Historical Dictionary of Gaelic Placenames: Foclóir Stairiúil Áitainmneacha na Gaeilge, Fascicle 1, Names Beginning in A-*. Londain, 2002. .
* 

### Féilscríbhinn
* John Carey, Máire Herbert, and Kevin Murray (eag.), *Cín Chille Cúile: Texts, Saints and Places. Essays in Honour of Pádraig Ó Riain*. Celtic Studies Publications. Aberystwyth, 2004. .

## Tagairtí

Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh
Baile an Chláir, Contae Ard Mhacha

Is baile suite i gContae Ard Mhacha é **Baile an Chláir** ().

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Ard Mhacha
Paddy Ambrose

Ba ea Patrick Ambrose (17ú Deireadh Fómhair - 22ú Feabhra 2002) mar pheileadóir gairiul Éireannach agus oiliúnóir. 

B'as Baile  Átha Cliath na hÉireann  é .Ón bhfoireann shóisearach Cluain Tarbh a thainig sé go dtí Shamrock Rovers agus bhí baint aice le Shamrock Rovers ó 1948 go 1973, ina imreoir ar dtús agus ansin mar oiliúnóir.

in aghaidh Transkport i mBré an 28 Lúnasa 1949 a d'imir sé a chéad chluiche i gCorn Chathair Bhaile Átha Cliath.

bhí sé  ar dhuine de na tosaithe ab fhearr a bhí riamh ag an gclub.
 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
John Coffey (iománaí)

Iománaí Éireannach ab ea **John Coffey** (14 Eanáir 1918 – 11 Lúnasa 2019). D'imir sé naoi séasúr le foireann sinsear Thiobraid Árann ó 1940 go 1948. Ba é an ceathrú duine a bhuaigh bonn Uile-Éireann san iomáint a raibh an céad slánaithe aige.

Roghnaíodh Coffey mar bhall d'fhoireann mionúr Thiobraid Árann nuair a bhí sé sé bliana déag d’aois. D'imir sé trí shéasúr craobhchomórtais leis an bhfoireann mionúr, agus bhuaigh sé bonn Uile-Éireann leo ina chéad bhliain, in 1934. Ina dhiaidh sin, d'imir sé le foireann sóisear an chontae idir 1936 agus 1940. Ba sa bhliain 1940 a d'imir sé a chéad chluiche leis an bhfoireann sinsear, agus ó 1940 go 1948 roghnaíodh i bhfoireann na sinsear é go rialta. Bhuaigh sé bonn ór i gCraobhchomórtas na hÉireann sa bhliain 1945, agus Craobh na Mumhan sa bhliain chéanna. D'éirigh Coffey as an iomáint idirchontae tar éis chraobhchomórtas na hÉireann in 1948. 

Chaith sé seal gairid i gcúltaca Óglaigh na hÉireann ar oileán Dhairbhre agus é ag cosaint na línte teileagraif le linn an Dara Cogadh Domhanda, línte a cheangail Éire le Meiriceá ag an am. Chuaigh sé féin agus a bhean chéile, Kitty, ar imirce go Toronto Cheanada ó 1955-1960, áit ar saolaíodh triúr clainne dóibh. Is i mBaile Átha Cliath a chuireadar fúthu agus iad ag filleadh ar Éirinn, agus is ansin a d'fhanadar agus a thógadar a seisear clainne. D'oibrigh sé mar theicneoir línte fóin agus teileagraif don tréimhse seo.

Fuair sé bás mí Lúnasa 2019 agus aois 101 aige.

## Gradaim

* Craobh Sinsear na hÉireann (1): 1945
* Craobh Sinsear na Mumhan (1): 1945
* Craobh Mionúr na hÉireann (1): 1934
* Craobh Mionúr na Mumhan (1): 1934

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Iománaithe Thiobraid Árann
Acht um Intleacht Shaorga

Rith Parlaimint na hEorpa dlíthe maidir le rialú na hintleachta saorga san Aontas Eorpach, ar a dtugtar an t**Acht um Intleacht Shaorga**, ar 13 Márta 2024. De réir na ndlíthe seo, tá oibleagáidí faoi leith le comhlíonadh ag córais intleachta saorga, ar nós ChatGPT, sula gceadófar dóibh feidhmiú sna ballstáit.

mion|2023 i Strasbourg, 2023-05-10
mion|2023 i Strasbourg, 2023-05-10

### Cúlra
Mhol an Coimisiún Eorpach an tAcht um Intleacht Shaorga sa bhliain 2020. Ghlac Parlaimint na hEorpa le leasuithe ar an 14 Meitheamh 2023 maidir leis an togra.

Is ar oscailteacht agus ar shábháilteacht na hintleachta saorga is mó a dhírítear na dlíthe seo. Tá córais éagsúla níos oscailte agus níos sábháilte ná a chéile agus táthar imníoch go háirithe faoi fheidhmchláir a théann i gcion ar bhonneagar, ar thoghcháin agus ar riar na córa.

### Oibleagáidí
De réir na reachtaíochta an Aontais Eorpaigh, tá ar na comhlachtaí ábhartha a chruthú go bhfuil a gcuid córas sábháilte sula gceadófar dóibh feidhmiú san Aontas Eorpach. Áirítear OpenAI agus a chlár, ChatGPT, i measc na gcomhlachtaí sin.

Tá na rangaithe: 1/ riosca do-ghlactha, 2/ ard-riosca, 3/ riosca teoranta, agus 4/ riosca íosta. Tá rialacháin ag gabháil le gach catagóir.

**1/ Riosca do-ghlactha.**  Tá córais ann nach ligfear isteach thar chab an dorais ar chor ar bith. Tá cosc iomlán, cuir i gcás, ar fheidhmchláir bhithmhéadracha a bhaineann leas as saintréithe pearsanta nó as stádas sóisialta daoine. Tá cosc freisin ar chórais intleachta saorga a mbaintear leas astu le tionchar a imirt ar iompar daoine.

**2/ Ard-riosca.**  Clúdaíonn an chatagóir seo feidhmchláir AI in earnálacha ríthábhachtacha amhail córais aitheantais bhithmhéadracha, oideachas, fostaíocht, agus imirce srl.

**3/ Riosca teoranta.**  Caithfidh córais AI cloí le treoirlínte trédhearcachta srl.

## Féach freisin

* Dlí an Aontais Eorpaigh
* Bord Eorpach um Intleacht Shaorga

## Tagairtí

Catagóir:Intleacht shaorga
Catagóir:2024
Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Parlaimint na hEorpa
Ceartas

[mion|[Bantiarna na Córa, Caisleán Átha Cliath le John van Nost the Younger, 1753]]
Deirtear go minic go bhfuil **ceartas** nó **cóir** ann nuair a thugtar cothrom na Féinne do chách.  Caithfidh córas maith dlí agus cirt a bheith cóir agus cothrom do gach duine agus cearta na ndaoine a chosaint. 

## Féach freisin

* Coiriúlacht nó coir
* Ceartas sóisialta

## Tagairtí

Catagóir:Ceartas
Catagóir:Dlí
An Chill Mhór

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Chill Mhór** air:
* An Chill Mhór, Contae an Chabháin: paróiste dlí agus deoise i gContae an Chabháin
* An Chill Mhór, Contae an Chláir (An Tulach Íochtarach): ionad daonra agus baile fearainn i gContae an Chláir
* An Chill Mhór, Contae an Chláir (Cluain idir Dhá Lá): baile fearainn i gContae an Chláir
* An Chill Mhór, Contae an Dúin: ionad daonra, paróiste dlí, agus baile fearainn i gContae an Dúin
* An Chill Mhór, Contae Ard Mhacha: baile fearainn, ionad daonra, agus paróiste dlí i gContae Ard Mhacha
* An Chill Mhór, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris): baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Chill Mhór, Contae Chiarraí (Corca Dhuibhne): reilig i gContae Chiarraí
* An Chill Mhór, Contae Chiarraí (Triúcha an Aicme): baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Chill Mhór, Contae Chorcaí (Beanntraí): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Chill Mhór, Contae Chorcaí (Cineál mBéice): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Chill Mhór, Contae Chorcaí (Cúrsaigh): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Chill Mhór, Contae Chorcaí (Múscraí Thiar): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Chill Mhór, Contae Dhún na nGall: baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* An Chill Mhór, Contae Loch Garman: baile, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae Loch Garman
* An Chill Mhór, Contae Mhaigh Eo: paróiste dlí i gContae Mhaigh Eo
* An Chill Mhór, Contae Mhuineacháin: paróiste dlí i gContae Mhuineacháin
* An Chill Mhór, Contae na Mí: baile fearainn, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae na Mí
* An Chill Mhór, Contae Phort Láirge: láthair eaglasta i gContae Phort Láirge
* An Chill Mhór, Contae Thiobraid Árann (Urumhain Uachtarach): baile fearainn, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae Thiobraid Árann
* An Chill Mhór, Contae Thiobraid Árann (Coill na Manach Íochtarach): paróiste dlí agus baile fearainn i gContae Thiobraid Árann

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
An Phróta-Cheiltis

Is prótaitheanga hipitéiseach í **an Phróta-Cheiltis**, sinsearach coiteann na dteangacha Ceilteacha ar fad atá ar eolas. Shíolraigh sí ón Próta-Ind-Eorpais. Níl aon fhianaise scríofa ar fáil sa teanga, ach athchruthaíodh í go páirteach tríd an teangeolaíocht chomparáideach. Meastar go ginearálta gur labhraíodh Próta-Cheiltis idir 1300 agus 800 RC, agus gur scoilt sí ina teangacha éagsúla ina dhiaidh sin. Is minic a cheanglaítear an Phróta-Cheiltis le cultúr Urnfield agus go háirithe le cultúr Hallstatt. Tá tréithe coiteanna sna teangacha Ceilteacha agus sna teangacha Iodáilice nach bhfuil le fáil i gcraobhacha eile den Ind-Eorpais, rud a thugann le fios go bhféadfaí go raibh teanga amháin Iodáil-Cheilteach ann san aimsir chianaosta.

Tacaíonn fianaise ó Cheiltis na Mór-Roinne le hathchruthú fhóineolaíocht agus moirfeolaíocht na Próta-Cheiltise, ach níl go leor ábhair ar fáil chun comhréir na teanga a oibriú amach le cinnteacht, cé go bhfuil roinnt abairtí iomlána taifeadta i nGaillis na Mór-Roinne agus sa Cheiltibéiris. Mar sin, is ó theangacha Ceilteacha na nOileán a thagann an chuid is mó den fhianaise, go háirithe ó na foinsí litríochta is sine sa tSean-Ghaeilge agus sa Mheán-Bhreatnais, ag dul chomh fada siar leis an 6ú haois AD.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha Ceilteacha
Catagóir:Prótaitheangacha
Catagóir:Teangeolaíocht chomparáideach
Clár Vostok

Tionscadal spáseitilte daonna ab ea an **Clár Vostok** (, aistrithe mar "Thoir") a d'eagraigh an tAontas Sóivéadach sna 1960idí chun na céad saoránaigh Sóivéadacha a chur i bhfithis íseal na Cruinne agus iad a thabhairt ar ais go sábháilte. Agus é san iomaíocht le Tionscadal Mercury na Stát Aontaithe, d'éirigh leis an chéad duine, Yuri Gagarin, eitilt i bhfithis amháin i Vostok 1 ar 12 Aibreán 1961.

Rinne an clár sé spáseitilt daonna idir 1961 agus 1963. Mhair an eitilt b'fhaide beagnach cúig lá. Bhí sé seo níos faide ná na 34 uair a d'eirigh leis an Project Mercury a dhéanamh, agus tuilleadh misin aonair freisin.

Tháinig dhá eitilt an chláir Voskhod i ndiaidh Vostok i 1964 agus 1965.
Seòras Dòmhnallach

Údar Albanach, file agus ministir Comhthionólach Críostaí ab ea **Seòras Dòmhnallach** (Béarla:*George MacDonald*)  (10 Nollaig 1824 – 18 Meán Fómhair 1905). D'éirigh sé ina phearsa cheannródaíoch i réimse na litríochta fantaisíochta nua-aimseartha agus ina mheantóir ag an gcomhscríbhneoir Lewis Carroll. Chomh maith lena shíscéalta, scríobh an Dòmhnallach roinnt saothar diagachta Críostaí, lena n-áirítear roinnt bailiúchán seanmóirí.

## Luathshaol
Rugadh Seòras Dòmhnallach ar 10 Nollaig 1824 i Srath Bhalgaidh, Siorrachd Obar Dheathain, Albain, do George MacDonald, déantóir, agus Helen McCay (nó MacKay). Feirmeoir ba ea a athair, de shliocht Chlann Dòmhnaill (nó Clann Iain Abrach) an Ghleanna Comhain agus shíolraigh sé go díreach ó dhuine de na teaghlaigh a d’fhulaing i Sléacht Ghlinne Comhainn 1692.

D’fhás Seòras aníos i dtimpeallacht neamhghnách liteartha: scoláire iomráiteach Ceilteach ba ea duine dá uncailí máthartha, Mac an Tòisich Mac Aoidh, a bhí ina eagarthóir ar an *Dictionarium Scoto-Celticum* agus ina bhailitheoir ar shíscéalta agus ar fhilíocht bhéil Cheilteach. Thacaigh a sheanathair athartha le foilsiú eagráin d’Oisín le Seumas MacMhuirich, an dán eipiciúil conspóideach atá bunaithe ar an bhFiannaíocht ó Mhiotaseolaíocht na gCeilteach agus a chuidigh le tosú an Rómánsachais Eorpaigh. Scoláire de chuid Shakespeare ab ea leas-uncail Dhomhnaill, agus acadóir Ceilteach eile dá chol ceathrar. Léitheoirí ab ea a bheirt tuismitheoirí, dúil mhór ag a athair in Isaac Newton, Robert Burns, William Cowper, Chalmers, Samuel Taylor Coleridge, agus Charles Darwin, chun cúpla a lua, agus fuair a mháthair oideachas clasaiceach a chuimsigh an iliomad teangacha.
## Foilseacháin
* *Dealings with Fairies* (1867)
* *At the Back of the North Wind* (1871)
* *The Princess and the Goblin* (1872)
* *The Gifts of the Child Christ* (1882)
* *The Princess and Curdie* (1883)
* *Works of Fancy and Imagination* (1871)

## Tagairtí

Catagóir:Fealsúna Albanacha
Catagóir:Básanna i 1905
Catagóir:Daoine a rugadh i 1824
Catagóir:Mistéir Chríostaí an 19ú haois
Catagóir:Úrscéalaithe Albanacha an 19ú haois
Catagóir:Filí Albanacha an 19ú haois
Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha an 19ú haois
Catagóir:Alumni Ollscoil Obar Dheathain
Catagóir:Úrscéalaithe Críostaí
Catagóir:Filí Críostaí
Catagóir:Fabálaithe
Catagóir:Scríbhneoirí miotasacha
Catagóir:Daoine ó Huntly
Catagóir:Mistéir Phrotastúnach
Catagóir:Fealsúna Protastúnacha
Catagóir:scríbhneoirí leanaí Albanacha
Catagóir:Deagóirí Críostaí na hAlban
Catagóir:Filí Críostaí na hAlban
Catagóir:Eisimircigh Albanacha san Iodáil
Catagóir:Scríbhneoirí fantaisíochta na hAlban
Catagóir:Úrscéalaithe Victeoiriacha
Dochar díreach

[mion|[Bank of Ireland, Daingean Uí Chúis

]]
Is féidir táillí agus íocaíochtaí eile a íoc as cuntas reatha trí **dhochar díreach**.

## Féach freisin

* Cuntas reatha (baincéireacht)

## Tagairtí

Catagóir:Baincéireacht
Catagóir:Gnó
Catagóir:Airgeadas
Dorothy Lewis Bernstein

Matamaiticeoir Meiriceánach ab ea **Dorothy Lewis Bernstein** (11 Aibreán 1914 – 5 Feabhra 1988) a raibh aithne uirthi as a cuid oibre sa mhatamaitic fheidhmeach, an staitistic, ríomhchlárú, agus a cuid taighde ar thrasfhoirm Laplace. Ba í an chéad bhean a toghadh ina huachtarán ar Chumann Matamaitice Mheiriceá.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1988
Catagóir:Daoine a rugadh i 1914
Catagóir:Matamaiticeoirí Meiriceánacha an 20ú haois
Aithrí (scannán)

Is scannán Gaeilge é ***Aithrí*** (Béarla: ***Penance***) a cuireadh amach ar an 1 Bealtaine 2018. Ba é Tom Collins a stiúir. Is dráma stairiúil é agus tá sé suite i gContae Dhún na nGall in 1916, agus i nDoire in 1969. Tá Peter Coonan sa phríomhpháirt mar shagart Caitliceach náisiúnach a earcaíonn buachaill go dtí an chúis, rud a thagann ina aiféala air leathchéad bliain ina dhiaidh sin.

Rinneadh scannánaíocht ar *Aithrí* i Ráth Mealtain, Contae Dhún na nGall agus i nDoire. Is í an Ghaeilge príomhtheanga an scannáin.

Bhí sé bunaithe ar an scéal “Seacht mBua an Éirí Amach” le Pádraic Ó Conaire.

Ba iad TG4, Údarás Craolacháin na hÉireann, Fís Éireann, an Ciste Craoltóireachta Gaeilge, Scáileán Thuaisceart Éireann, agus Section 481 a mhaoinigh an léiriúchán.

## Foireann

### 1916

* Peter Coonan mar an tAth. Eoin Mac Domhnaill (óg)
* Padhraig Parkinson mar Antaine (óg)
* Barry Barnes mar Chigire Joyce
* Mimi Carroll mar Mairéad
* Diona Doherty mar Ellie Nic Shiubhlaigh
* Dara Devaney mar Pheadar

### 1969

* Terry Byrne mar an tAth. Eoin Mac Domhnaill (sean)
* Gerard McSorley mar Murray
* Barry McGovern mar Antaine (sean)
* Corey McKinley mar Fheidhlim

Craoladh an scannán ar theilifís den chéad uair ar TG4 ar an 20 Aibreán 2019.

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Ghaeilge
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Scannáin TG4
Catagóir:Scannáin 2018
Catagóir:Éirí Amach na Cásca
Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge
Catagóir:Ficsean stairiúil
Catagóir:Contae Dhún na nGall
Catagóir:Na Trioblóidí
Catagóir:Doire
An Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta

Cúirt na Náisiún Aontaithe is ea an **Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta**, lonnaithe sa Háig; tugann an Chúirt breithiúnais i gcás easaontais idir Stáit. 

Cúig bhreitheamh déag ó thíortha éagsúla a shuíonn sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta, dá ngairtear an Chúirt Dhomhanda leis.

Ní aon údarás praiticiúil ag an gCúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta, mar nach bhfuil aon chóras na struchtúr ann lena rialuithe a chur i bhfeidhm.

### Cásanna

* ''An Afraic Theas v. Iosrael'' (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)
* Scrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha
* An Úcráin v. Cónaidhm na Rúise
* An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv

## Féach freisin

* An Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta

## Tagairtí

Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Catagóir:Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta
Catagóir:Taidhleoireacht
Catagóir:An Háig
Iarnróid Ffestiniog

Iarnród caol is ea **Iarnród Ffestiniog**  (*Rheilffordd Ffestiniog*), den tomhas caighdeánachatá 1 troighe 11½ orlach, nó 597 mm, in Eryri, Gwynedd . Ceanglaíonn an t-iarnród Porthmadog agus Blaenau Ffestiniog agus is díol spéise do thurasóirí é.

Tógadh an t-iarnród sa 19ú haois chun sclátaí a iompar ó chairéil Bhlaenau Ffestiniog go calafort Phorthmadog le haghaidh easpórtála.

## Stair
clé|mion| An ''Little Giant'' (FR 6 cab), circa 1875.
I ndeireadh an 18ú haois, cheannaigh William Alexander Madocks talamh ar inbhear an Afon Glaslyn, agus tar éis dó an claífortan  ar a dtugtar an Cob a thógáil, a théann trasna an inbhir, cruthaíodh cuan ag an sreabhadh abhann nua. Tógadh an foirgneamh mór an *Boston Lodge*, ar an taobh eile den Chob do na hoibrithe.

Rinne Madocks ionadaíocht don bhaile Boston ag Westminster.
## Tagairtí

Catagóir:Gwynedd
Catagóir:Festiniog
Catagóir:Maentwrog
Catagóir:Porthmadog
An tSeanmóir ar an Sliabh

Bailiúchán nathanna a labhair Íosa Nazórach i Soiscéal Mhatha (caibidlí 5, 6, agus 7) is ea **an tSeanmóir ar an Sliabh**. Cuireann an tseanmóir béim ar theagasc morálta. Is í an chéad cheann de na cúig dhioscúrsa sa Soiscéal é, agus tá sé ar cheann de na sleachta is mó a luaitear as na Soiscéil.

## Comhpháirteanna
Cuimsíonn Matha 5:3-12 na Biáide. Déanann siad cur síos ar charachtar mhuintir Ríocht na bhFlaitheas. San aistriúchán a rinne Cosslett Ó Cuinn ar an Tiomna Nua, d'aistrigh sé an focal Gréigise *Μακάριοι* mar “beannaithe”, cosúil leis an ngnáthaistriúchán Béarla “blessed”. I mBíobla Uí Fhiannachta, aistríodh na biáide leis an bhfrása "is méanar do”, níos gaire don aistriúchán Béarla “happy” atá ar fáil, mar shampla, san aistriúchán litriúil a rinne Robert Young in 1862. I Soiscéal Mhatha, tá ocht (nó naoi) mbiáide ann, agus i Soiscéal Lúcáis tá ceithre cinn ann, agus ceithre “mhairg” ina dhiaidh sin.

I mbeagnach gach cás, d'aithneofaí na frásaí a d'úsáid Íosa sna biáide ó chomhthéacs an tSean-Tiomna, ach sa tseanmóir tugann Íosa brí nua dóibh. Le chéile, cuireann na biáide béim nua ar ghrá agus ar umhlaíocht seachas ar fhórsa agus ar smacht; déanann siad macalla ar theagasc Íosa ar an spioradáltacht agus ar chomhbhá.

I Matha 5:13-16, faightear meafair an tsalainn agus an tsolais. Críochnaíonn an sliocht seo an phróifíl de mhuintir Dé a leag Íosa amach sna biáide. Tugann sé “salann na talún” agus “solas an domhain” ar na deisceabail.

Is é Matha 5:17–48 an chuid is faide den tSeanmóir, sliocht ar a dtugtar “na Fritéisí” nó “Fritéisí Mhatha” go traidisiúnta. Sa chuid seo, comhlíonann agus athmhíníonn Íosa an Sean-Chonradh agus go háirithe na Deich nAitheanta, i gcodarsnacht leis an méid a “chuala sibh go ndúradh”. Mar shampla, tugann sé comhairle an leiceann eile a thabhairt, agus grá a bheith agat do do naimhde, i gcodarsnacht le súil i ndíol súile. De réir fhormhór na léirmhínithe ar Mhatha 5:17, 18, 19, agus 20, agus formhór na dtuairimí Críostaí ar an Sean-Chonradh, ní thagann an míniú nua seo ar an Torah agus ar na Fáithe salach ar an Sean-Tiomna.

I Matha 6, cáineann Íosa daoine a dhéanann dea-oibreacha ar son aitheantais amháin. Luann sé déirc (6:1–4), urnaí (6:5–15), agus troscadh (6:16–18). Cáineann an dioscúrsa an tsaoltacht, agus deir Íosa nach féidir Dia agus t-airgead araon a riaradh (6:24). Laistigh den dioscúrsa ar urnaí, tugann Íosa an Ár nAthair mar shampla de phaidir cheart.

I Matha 7:1-6, cáineann Íosa iad siúd a thugann breithiúnas ar dhaoine eile gan a ngnóthaí féin a réiteach ar dtús: “Ná tugaigí breith le heagla go dtabharfaí breith oraibh” (7:1).  Críochnaíonn Íosa an tseanmóir i Matha 7:17-29 le rabhadh faoi fháithe bréagacha.

## Tagairtí

Catagóir:An Bíobla
Catagóir:Íosa Críost
Éadbhard Westminster, Prionsa na Breataine Bige

Ba é **Éadbhard Westminster** (13 Deireadh Fómhair 1453 - 4 Bealtaine 1471), ar a dtugtaí **Éadbhard Lancaster** freisin, an t-aon mhac a bhí ag Anraí VI Shasana agus le Marguerite d'Anjou. Maraíodh é agus é seacht mbliana déag d'aois ag Cath Tewkesbury. 

## Luathshaol
Rugadh Éadbhard ag Pálás Westminster, Londain,  an t-aon mhac a bhí ag Anraí VI Shasana agus a bhean chéile, Marguerite d'Anjou. Ag an am, bhí achrann idir lucht tacaíochta Anraí agus lucht tacaíochta Richard Plantagenêt, 3ú Diúc Eabhrac, a raibh éileamh acu ar an ríchathaoir agus a chuir in aghaidh údarás oifigigh stáit Anraí. Bhí meabhairghalar ar Anraí, agus bhí ráflaí forleathan go raibh an prionsa mar thoradh ar chaidreamh idir a mháthair agus duine dílis dá lucht tacaíochta. Bhí Edmund Beaufort, 2ú Diúc Somerset, agus Tomás de Buitléir, 2ú Iarla Urmhumhan, beirt in amhras faoi athair an Phrionsa Éadbhard;  áfach, níl aon fhianaise dhaingean ann chun tacú leis na ráflaí, agus ní raibh Anraí é féin in amhras faoi dhlisteanacht an ghasúir agus d’admhaigh sé go poiblí a atharthacht. Infheistíodh Éadbhard mar Phrionsa na Breataine Bige ag Caisleán Windsor sa bhliain 1454 .
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 15ú haois
Catagóir:Básanna i 1471
Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag
Catagóir:Monarcacht na Breataine
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Vaughan Gething

Is polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre agus an Chomharchumainn sa Bhreatain Bheag é **Vaughan Gething** (rugadh 15 Márta 1974), atá ina cheannaire ar Lucht Oibre na Breataine Bige ó 2024 i leith. Roimhe sin bhí sé ina Aire Sláinte agus Seirbhísí Sóisialta ó 2016 go 2021. Tá sé ina *[[Aelod o'r Senedd]]* (Comhalta den Senedd) (CS) do De Caerdydd a Phenarth ó 2011 i leith. Sa bhliain 2024 toghadh é mar iarrthóir an Lucht Oibre chun teacht i gcomharbacht ar Mark Drakeford mar Chéad Aire na Breataine Bige.
## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Dlíodóirí Breatnacha an 21ú haois
Catagóir:Alumni Ollscoil na Breataine Bige
Catagóir:Comhairleoirí i gCaerdydd
Catagóir:Polaiteoirí as Caerdydd
Catagóir:Polaiteoirí ó Dorset
Catagóir:CS na Breataine Bige 2011–2016
Catagóir:CS na Breataine Bige 2016–2021
Catagóir:CS na Breataine Bige 2021–2026
Catagóir:Breatnaigh de bhunadh na Saimbia
Catagóir:Eisimircigh ón tSaimbia chuig an Ríocht Aontaithe
Catagóir:Muintir na SaimbiaAn de bhunadh na Breataine Bige
Gníomhaíocht dhearfach

mion|oideachas mar ghníomhaíocht dearfach, mar shampla do dhaoine atá faoi mhíbhuntáiste, chun comhionannas deiseanna a chur chun cinn
Is éard is **gníomhaíocht dearfach**, ná comhionannas deiseanna a chur chun cinn, do dhaoine atá faoi mhíbhuntáiste.  Is coincheap fairsing é, doiléir fiú uaireanta. Ach is mór idir é agus idirdhealú dearfach, mar níl aon iallach ag baint leis. Mar shampla, ó thaobh an oideachais de, is féidir freastal do riachtanais speisialta daoine (nó earnála daoine) a mbeidh de dhíth orthu, mar gheall ar a n-imthosca, saoráidí, socruithe, seirbhísí nó cúnamh.

Tá beartanna de shaghas idirdhealú dearfach i bhfad níos coitianta sna Stáit Aontaithe ná san Eoraip, áit a mbíonn an gníomhaíocht dhearfach curtha in iúl go minic.   Is lú i bhfad an chonspóid a bhaineann le gníomhaíocht dhearfach, mar níl aon iallach ag baint leis de ghnáth, ach is beag éifeacht a bhíonn aige b'fhéidir.

## In Éirinn
Tá gníomhaíocht dhearfach sainmhínithe san Acht um Chomhionannas Fostaíochta (1998) mar bhearta arna gcothabháil nó arna nglacadh d’fhonn comhionannas iomlán a chinntiú i gcleachtas chun tionchar na míbhuntáistí a bhaineann le haon cheann de na naoi bhforas comhionannais a chosc nó a chur ar neamhní, chun sláinte agus sábháilteacht daoine faoi mhíchumas a chosaint, nó áiseanna a chruthú nó a chothabháil chun lánpháirtiú daoine den sórt sin a chosaint nó a chur chun cinn.

### Acht Teanga
D**<nowiki/>**'fhágfaí Acht Teanga cuimsitheach  nó a leithéid comhstádas ag an nGaeilge leis an mBéarla (sa státseirbhís mar shampls), agus cuirfeadh an tAcht gníomhaíocht dhearfach i bhfeidhm i gcás Gaeilgeoirí.

## Féach freisin

* Idirdhealú dhearfach

## Tagairtí

Catagóir:Leithcheal
Catagóir:Ceartas sóisialta
Catagóir:Ciníochas
Catagóir:Gníomhaíocht dhearfach
Catagóir:Polasaí poiblí
Kurgansky Uyezd

Ceann de na foranna i nGobharnóireacht Tobolsk faoi Impireacht na Rúise ab ea **Kurgansky Uyezd** (*Курганский уезд*). Bhí sé suite sa chuid thiar theas den ghobharnóireacht. Ba é Kurgan a lárionad riaracháin.

## Déimeagrafaic
De réir Daonáireamh Impireacht na Rúise a tharla in 1897, bhí 260,095 duine ina gcónaí in Kurgansky Uyezd. Díobh seo, labhair 98.8% Rúisis, 0.5% Úcráinis, 0.2% Polainnis, 0.1% Casaicis, 0.1% Romainis, 0.1% Mordóivis, agus 0.1% Tatairis na Sibéire mar a dteanga dhúchais.

## Tagairtí
Mireille Mathieu

Is amhránaí Francach í **Mireille Mathieu** (fuaimniú Fraincise: [miʁɛj matjø]; rugadh í ar an 22 Iúil 1946). Tá os cionn 1,200 amhrán taifeadta aici in aon teanga déag, agus tá níos mó ná 122 milliún céirnín díolta aici ar fud an domhain.

### Luathbhlianta
Rugadh Mireille Mathieu ar an 22ú Iúil 1946 in Avignon na Fraince, an iníon ba shine de theaghlach ina raibh ceithre pháiste déag. Rugadh an deartháir ba óige tar éis di bogadh go Páras. Ba as Avignon ó dhúchas é a hathair Roger agus a chlann, agus ba as Dunkerque a máthair Marcelle-Sophie (née Poirier). Chuaigh a máthair go dtí Avignon sa bhliain 1944 mar dhídeanaí ón Dara Cogadh Domhanda tar éis dá seanmháthair bás a fháil, agus chuaigh a máthair ar iarraidh. Reáchtáil Roger, in éineacht lena athair Arcade, siopa saor cloiche an teaghlaigh díreach taobh amuigh de phríomhgheata reilig Saint-Véran. Ba shaoir chloiche iad muintir Mathieu le ceithre ghlúin anuas. Sa lá atá inniu ann, is é *Pompes Funèbres Mathieu-Mardoyan* an t-ainm ar an siopa, agus tá sé faoi stiúir teaghlach a deirfiúr Réjane.  
## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Rúisise
Catagóir:Amhránaithe Gearmáinise
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Marguerite d'Anjou

Bhí **Marguerite d'Anjou** (23 Márta 1430 – 25 Lúnasa 1482) ina Banríon ar Shasana trí phósadh leis an Rí Anraí VI ó 1445 go 1461 agus arís ó 1470 go 1471. Trí phósadh, bhí sí in ainm a bheith ina Banríon na Fraince freisin ó 1445 go 1453. I nDiúcacht na Lorráine a rugadh í isteach i dTeaghlach Valois-Anjou, agus ba í Marguerite an dara hiníon ba shine ag René d'Anjou, agus Isabelle de Lorraine.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 15ú haois
Catagóir:Banríonacha Shasana
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Ridirí
Cath Tewkesbury

Troideadh **Cath Tewkesbury,** ar 4 Bealtaine 1471, agus ba cheann de na cathanna is cinniúnaí é i gCogadh na Rósanna i Sasana .

Bhuaigh an Rí Éadbhard IV agus a fhórsaí a bhí dílis do Thealach Eabhrac go hiomlán orthu siúd a chéile comhraic Teaghlach Lancaster.  Maraíodh oidhre na ríchathaoireach, Éadbhard Westminster, Prionsa na Breataine Bige, agus go leor uaisle mór le rá le linn an chatha nó cuireadh chun báis iad. Fuair an rí  Anraí VI, a bhí ina phríosúnach i dTúr Londan, bás go gairid i ndiaidh an chatha, b'fhéidir gur dúnmharaíodh é. Ba é toradh an chatha seo ná cobhsaíocht pholaitiúil a thabhairt ar ais go Sasana go dtí bás Éadbhard IV sa bhliain 1483 .Chuir Tewkesbury cobhsaíocht pholaitiúil ar ais go Sasana go dtí bás Éadbhard IV sa bhliain 1483.
## Tagairtí
Catagóir:1471 i Sasana
Catagóir:Cathanna na Rósanna
Catagóir:Stair mhíleata Gloucestershire
Cath
Catagóir:Páirceanna catha stairiúla cláraithe i Sasana
Catagóir:Coinbhleachtaí i 1471
Catagóir:Éadbhard IV Shasana
Catagóir:Risteard III Shasana

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Mark Drakeford

Is polaiteoir Breatnach é **Mark Drakeford** (19 Meán Fómhair 1954 a rugadh é) atá ag feidhmiú mar Chéad- Aire na Breataine Bige ón bhliain 2018. Roimhe sin bhí sé ina Cheannaire ar Lucht Oibre na Breataine Bige ó 2018 go 2024, agus i Rialtas na Breataine Bige mar Rúnaí Comh-aireachta Airgeadais ó 2016 go 2018 agus mar Aire Sláinte agus Seirbhísí Sóisialta ó 2013 go 2016. Toghadh Drakeford den chéad uair mar Chomhalta den Senedd (CS) do Gorllewin Caerdydd (Caerdydd Thiar) sa bhliain 2011 agus meastar go bhfuil sé ar an eite chlé bhhog den Lucht Oibre.

Rugadh Drakeford i Caerfyrddin in Iarthar na Breataine Bige (*Gorllewin Cymru*). Rinne sé staidéar ar an Laidin in Ollscoil Kent agus in Ollscoil Exeter . Bhí sé ina léachtóir i gColáiste Ollscoile Abertawe (*Prifysgol Abertawe*) ó 1991 go 1995 agus ag Ollscoil Caerdydd (*Prifysgol Caerdydd*) ó 1995 go 1999. Bhí sé ina Ollamh le Beartas Sóisialta agus Eolaíochtaí Sóisialta Feidhmeacha in Ollscoil Caerdydd ó 2003 go 2013.

Toghadh Drakeford i dtoghchán Thionól  Náisiúnta na Breataine Bige 2011 do Caerdydd Thiar (*Gorllewin Caerdydd*). Sa bhliain 2013, cheap an Príomh-Aire Carwyn Jones Drakeford ar Rialtas na Breataine Bige mar Aire Sláinte agus Seirbhísí Sóisialta. Bhí sé ina Rúnaí Comh-Aireachta Airgeadais ó 2016 go 2018 agus ina Aire Breatimeachta ó 2017 go 2018. Sa bhliain, toghadh é chun teacht i gcomharbacht ar Jones mar Cheannaire Lucht Oibre na Breataine Bige agus mar Chéad-Aire. Bhí sé i gceannas ar fhreagra Rialtas na Breataine Bige ar an bpaindéim COVID-19. I dtoghchán an tSeanaid 2021, ba é Drakeford a bhí i gceannas ar Lucht Oibre na Breataine Bige nuair a bhain an páirtí 30 suíochán amach, tromlach oibre, agus athcheapadh é ina Chéad Aire.

D'éirigh sé as a phost i Márta 2024 mar Cheannaire Lucht Oibre na Breataine Bige agus mar Chéad-Aire.  Mar thoradh air sin, reáchtáladh toghchán ceannaireachta, agus ba é Vaughan Gething an buaiteoir, a rinneadh ina chéad aire eile i mí an Mhárta 2024.

## Luathshaol agus oideachas
Rugadh Mark Drakeford ar 19 Meán Fómhair 1954  i Sir Gaerfyrddin, Iarthar na Breataine Bige áit ar tógadh é. Fuair sé a chuid oideachais i Scoil Ghramadaí na Banríona Eilís, scoil ghramadaí do  bhuachaillí amháinr i gCaerfyrddin.  Rinne sé staidéar ar an Laidin in Ollscoil Kent,  agus bhain sé céim amach ó Ollscoil Exeter .

Tar éis na hollscoile, oileadh é ina mhúinteoir agus mar oibrí sóisialta. Bhog sé go Caerdydd i 1979 agus ina dhiaidh sin d’oibrigh sé mar oifigeach promhaidh agus mar oibrí ceartais óige, lena n-áirítear mar cheannaire tionscadail Barnardo’s i bpobail Trelái agus Caerau.
## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954Catagóir:Acadamh Ollscoil Caerdydd
Catagóir:Acadóirí Ollscoil Swansea
Catagóir:Alumni Ollscoil Exeter
Catagóir:Alumni Ollscoil Kent
Catagóir:Comhairleoirí i gCaerdydd
Catagóir:Comhaltaí Chomhairle Contae Morgannwg Theas
Catagóir:Airí Airgeadais na Breataine Bige
Catagóir:Daoine ó Caerfyrddin
Catagóir:Polaiteoirí as Caerdydd
Catagóir:Poblachtánaigh na Breataine Bige
Catagóir:Sóisialaithe Breatnaise
Catagóir:Solaiteoirí Breatnacha
Rombóideach

Is éard atá sa **rombóideach** sa gheoiméadracht thraidisiúnta, comhthreomharán a bhfuil fad neamhionann sna taobhanna cóngaracha agus ina bhfuil na huillinneacha neamhdhronuilleach. Is minic a chomhcheanglaítear na téarmaí rombóideach agus comhthreomharán; ach níl sa rombóideach ach fochineál den chomhthreomharán.

Rombas seachas rombóid is ea comhthreomharán a bhfuil an fad céanna sna taobhanna aige.

Dronuilleog seachas rombóid is ea comhreomharán dronuilleach.     

Catagóir:Geoiméadracht