open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shania Twain

Is ceoltóir ceol tuaithe agus pop Ceanadach í **Shania Twain** (a rugadh ar an 28 Lúnasa, 1965), a bhfuil aird an domhan tarraingthe uirthi ó d'eisí sí an t-albam fíor-rathúil *Come On Over* sa bhliain 1997.

## Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 187 gradam buaite ag Twain.

## Dioscliosta
* 1993:	*Triple Play Sampler3*
* 1993:	*Shania Twain*
* 1995:	*The Woman In Me*
* 1997:	*Come On Over*
* 1998:	*VH-1 Divas Live*
* 2001:	*The Complete Limelight Sessions*
* 2002:	*Up!*
* 2002:	*Up! (Country Mixes)*
* 2003:	*Up! Live In Chicago*
* 2004:	*Greatest Hits*
* 2005:	*Up! Close & Personal*
* 2005:	*Music From And Inspired By Desperate Housewives (Soundtrack)*
* 2010:	*Come on Over / The Woman in Me*
* 2017: *Now*
* 2023: *Queen of Me*

## Singles
* 1993: "What Made You Say That"
* 1993:	"Dance With The One That Brought You"
* 1995:	"Whose Bed Have Your Boots Been Under"
* 1995:	"Any Man Of Mine"
* 1995:	"The Woman In Me (Needs The Man In You)"
* 1996:	"(If You're Not In It For Love) I'm Outta Here!"
* 1996:	"You Win My Love"
* 1996:	"No One Needs To Know"
* 1996:	"Home Ain't Where His Heart Is (Anymore)"
* 1997:	"God Bless The Child"
* 1997:	"Love Gets Me Every Time"
* 1997:	"Don't Be Stupid (You Know I Love You)"
* 1998:	"You're Still The One"
* 1998:	"From This Moment On"
* 1998:	"When"
* 1998:	"Honey, I'm Home"
* 1999:	"That Don't Impress Me Much"
* 1999:	"Man! I Feel Like A Woman!"
* 1999:	"You've Got A Way"
* 1999:	"Come On Over"
* 2000:	"Rock This Country!"
* 2000:	"I'm Holdin On To Love (To Save My Life)"
* 2002:	"I'm Gonna Getcha Good!"
* 2003:	"Up!"
* 2003:	"Ka-Ching!"
* 2003:	"Forever And For Always"
* 2003:	"Thank You Baby! (For Makin' Someday Come So Soon)"
* 2003:	"When You Kiss Me"
* 2004:	"She's Not Just A Pretty Face"
* 2004:	"It Only Hurts When I'm Breathing"
* 2004:	"Party For Two" (le Mark McGrath)
* 2005:	"Don't!"
* 2005:	"I Ain't No Quitter"
* 2005:	"Shoes"
* 2011:	"Today Is Your Day"
* 2012:	"Endless Love" (le Lionel Richie)
* 2017:	"Life's About to Get Good"
* 2017:	"Swingin' with My Eyes Closed"
* 2017:	"Who's Gonna Be Your Girl"
* 2017:	"We Got Something They Don't"

## Naisc
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Cúrsaí spóirt in Éirinn

Tá áit thábhachtach ag an **spórt in Éirinn**. Tá a gcluichí traidisiúnta féin ag na hÉireannaigh, na Cluichí Gaelacha. Is é Cumann Lúthchleas Gael an eagraíocht atá i gceannas ar na cluichí seo in Éirinn. Tá suim ag go leor daoine sa sacar. Chomh maith leis sin, tá galf, snúcar agus rugbaí coitianta freisin. Imríonn foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann (agus IRFU) ar son an oileáin ar fad i gComórtas na Sé Náisiún.

## Na Cluichí Gaelacha

220px|right|thumb|Páirc an Chrócaigh: Cluiche Ceannais Iomána na hÉireann sa bhliain 2005.
Tá tábhacht ar leith in Éirinn leis na cluichí Galaacha, agus is iad Cumann Lúthchleas Gael agus Cumann Peile na mBan a d'fhorbair, agus a reachtálann fós, traenáil agus comórtais i gcluichí na nGael. Ina measc siúd tá an pheil Ghaelach, iomáint agus camógaíocht agus liathróid láimhe. Ní íoctar na traenáilithe nó na himreoirí go hiondúil ach mar sin féin eiríonn le lúthchleasaithe agus imreoirí spóirt na tíre ardchaighdeán a bhaint amach sna cluichí dúchasacha. Bíonn Comórtas Peile na Gaeltachta ar siúl sa Ghaeltacht gach bliain. Imrítear 'corr' go hiondúil i measc na n-óg in Éirinn, ach ní mórán eagair a chuirtear air. Is spórt ársa é an An Bol Bóthair chomh maith a imrítear in áiteanna áirithe in Éirinn.

## Rugbaí
Imrítear an rugbaí go coitianta in Éirinn. Imríonn foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann i gComórtas na Sé Náisiún. Imríonn na cúigí i Sraith RaboDirect PRO12 agus i gCorn na hEorpa.

## Sacar
Tá an sacar ar na spóirt is coitianta in Éirinn. Tá sacar na mban tagtha ar aghaidh go mór le roinnt blianta anuas. Tá an spórt ag dul ó neart go neart an t-am ar fad.

## Spóirt eile
[right|220px|thumb|[Foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann ag imirt i gcoinne na Seoirsia (2007)]]
Tá go leor cluichí foirne ann, agus imrítear an chuid is mó acu áit éigin in Éirinn. Ar na cluichí is tábhachtaí tá sacar, rugbaí, cispheil, leadóg, hacaí, hacaí oighir, cricéad, cluiche corr, daorchluiche, peil Astrálach, peil Mheiriceánach agus peil Cheanada atá gaolta leis, lacrosse agus liathróid láimhe.
Meáin chumarsáide na hÉireann

Tá an chuid is mó de na **meáin i bPoblacht na hÉireann** bunaithe i mBaile Átha Cliath. Is iad na príomhnuachtáin sa tír ná an Irish Times, an Irish Independent agus, le cúpla bliain anuas, an Irish Examiner. Bhíodh an Cork Examiner ar an nuachtán laethúil seo ar feadh na mblianta, ach beartaíodh díol náisiúnta a thabhairt dó tar éis gur theip ar an Irish Press i lár na 1990idí agus athainmníodh mar sin é. 
[thumb|border|right| [Údar|Scéal - drámaíocht ó TG4 ]]
Tá eagráin d´Éirinn ag go leor de nuachtáin Shasana, ach is ionann formhór an ábhair. Tá díol leathan ar an Belfast Telegraph, an Irish News agus an Daily Ireland as Béal Feirste, ach níl mórán díol nó glaoch orthu ó dheas go dtí seo. Bhíodh an Irish Press, Sunday Press agus Evening Herald an-tábhachtach go dtí na 1970í, agus iad á riaradh ag muintir Éamon de Valera. Tá nuachtáin ar leith a fhoilsítear ar an Domhnach, ar nós an Sunday Independent agus an Sunday World ó fhoilsitheoirí an Irish Independent, an Sunday Business Post atá neamhspleách agus teidil eile de bhunadh Sasana le hábhar dírithe ar Éirinn, an Sunday Times agus Irish Mail on Sunday ina measc. Bhíodh dhá nuachtán Gaeilge ann: Lá (a foilsíodh go laethúil i mBéal Feirste) agus Foinse (a foilsíodh go seachtainiúil sa Cheathrú Rua).

Is é Radio Telefís Éireann an príomhchraoltóir ó dheas, le trí bealach teilifíse sa chuid is mó den tír: RTÉ a hAon, RTÉ a Dó agus TG4. Tá TV3 agus Channel 6 neamhspleách ón stát. Tá an BBC ag craoladh ón oirthuaisceart, chomh maith le hUTV atá neamhspleách ón rialtas ó thuaidh. Tá tábhacht fós leis na craoltóirí náisiúnta ar an dá thaobh den teorann, ach tá an-éisteacht anois le stáisiúin neamhspleácha.

## Tagairtí
Litríocht na Liotuáine

Fuair na Liotuánaigh sách deacair a gcultúr agus a litríocht dhúchasach a fhorbairt, nó níor tháinig a dteanga i gcrann mar theanga chultúrtha ach ón naoú haois déag i leith. Ní féidir a rá go ndéanfadh na Polannaigh aon iarracht an Liotuáinis a choinneáil faoi chos, ach mar sin féin, chuaigh cuid mhaith de na huaisle Liotuánacha leis an bPolainnis mar theanga chultúrtha. An pósadh a rinne cultúr tíre, béaloideas agus miotaseolaíocht na Liotuáine le teanga agus litríocht na bPolannach, áfach, bhí sé iontach torthúil, agus tá litríocht chlasaiceach na Polainnise foirgthe le móitífeanna Liotuánacha. Dá réir sin, dearcann na Liotuánach ar fhile náisiúnta na Polainne, Adam Mickiewicz, mar dhuine dá gcuid féin, agus iad den tuairim gur chóir Adomas Mickėvičius a thabhairt air ó cheart.

thumb|''Katekizmas'' le Martyno Mažvydo (1547)
## Meánaois
I rith na meánaoise, scríobhadh go leor litríochta Laidine sa Liotuáin.

## Litríocht nua-aoiseach na Liotuáinise
B'é Kristijonas Donelaitis a chuir an chéad tús le litríocht nua-aoiseach na Liotuáinise leis an dán Metai ("Séasúir na Bliana"). Níor tháinig an dán i bprionta ach sa bhliain 1815, beagnach leathchéad bliain i ndiaidh bhás an fhile féin, agus is dócha nach dtiocfadh choíche, murach gur fhoilsigh an daonchara Prúiseach Ludwig Rhesa é. Sa bhliain 1845, tháinig an chéad leabhar staire amach sa teanga, mar atá, *Būdas senovės Lietuvių kalnėnų žemaičių* ("Nósanna na Sean-Liotuánach") le Simonas Daukantas.

Agus an naoú haois déag ag druidim chun deireanais, thosaigh ag géarú ar na feachtais a bhí ar siúl ag na húdaráis Phrúiseacha agus Rúiseacha leis an Liotuáinis a chur faoi chos i gcríocha an dá thír seo. Chuir na Prúisigh béim ar Ghearmánú na scoileanna, agus an Rúis Impiriúil ag troid na teanga féin: cuireadh cosc le foilsiú na leabhar Liotuáinise, ach an aibítir Choireallach a úsáid. Ní raibh cosc le leabhair Liotuáinise a chur i gcló sa Phrúis, áfach, agus b'ansin a d'fhoilsítí an chuid ba mhó de na leabhair Liotuáinise san am.

## Neamhspleáchas
Le teacht an neamhspleáchais, bhí cead ag na Liotuánaigh a dteanga a shaothrú agus ollscoil Liotuáinise a bhunú in Kaunas. Ní raibh an Sóivéadú i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda in ann an Liotuáinis a bhaint de bhéal na ndaoine ná an saol cultúrtha a scrios, siúd is go raibh d'iallach ar go leor intleachtóirí Liotuánacha éalú roimh na díormaí Sóivéadacha agus a raibh fágtha dá saol a chaitheamh ar deoraíocht. Bhí tionchar nár bheag ag go leor acu seo ar léann agus chultúr a dtíortha nua. Is é an t-ainm is mó le rá acu, b'fhéidir, ainm Marija Gimbutas, a chaith an tréimhse ab fhearr dá saol ina hOllamh le Seandálaíocht in Ollscoil Chalifornia i Los Angeles (UCLA).

## Scríbhneoirí an lae inniu
I measc scríbhneoirí an lae inniu, is é an file Tomas Venclova an duine is mó le rá acu. B'éigean dó, áfach, éalú ón Liotuáin Shóivéadach sa bhliain 1977, agus níor tháinig a chuid leabhar i gcló ina thír dhúchais roimh imeacht an Chumannachais.

Catagóir:An Liotuáin
Liotuain
Muintir na hÉireann

Tá 6.38 mhilliún **duine in Éirinn** (Gaeilge: *Muintir na hÉireann*, *na hÉireannaigh*, *na Gaeil*) (Béarla: *The People of Ireland*) (Ultais: *Tha fowk o Airlann*). Is de bhunadh Ceilteach an chuid is mó den daonra, a tháinig i dtír ó mhór-roinn na hEorpa thar na cianta. Bhí cuid mhaith inimirce, freisin, ó am go ham ó thíortha eile, go háirithe as Alba, agus ar bhonn níos lú, as Sasana. 

Is Caitlicigh formhór (os cionn 70%) an daonra. Is Protastúnaigh formhór na coda eile, beagán níos mó ná leath na ndaoine in Ulaidh, agus iad roinnte idir eaglaisí éagsúla, go háirithe Preispitéirigh agus Anglacaigh (a bhaineann le hEaglais na hÉireann. Féach ar an alt Creideamh in Éirinn le tuilleadh sonraí).

## duine

## Misc


Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
Catagóir:Grúpaí eitneacha i dTuaisceart Éireann
Aeráid na hÉireann

thumb|Met ÉireannAimsir bhog fhliuch is gnách a bheith in **Aeráid na hÉireann**. 
mion|aeráid na hÉireannː lá tipiciúil agus réimse lagbhrú pressure ag dul thart
Tá tionchar mór ag Sruth Mhurascaill Mheicsiceo uirthi. Is ag an ngaoth aniar aneas atá an tionchar is mó ar an aimsir, agus tig sruth na Murascaile ón treo céanna. Tugann sí aer te isteach ón gCairib, a bhailíonn an-chuid taiseachta ar a bealach trasna an Atlantaigh Thuaidh. Cé go bhfágann sin nach mbíonn mórán fuachta nó sneachta ann sa gheimhreadh, ná teochtaí ró-ard sa samhradh, is minic a bhíonn an tír an-ghaofar agus tais, rud a bhíonn le sonrú sa gheimhreadh go háirithe.

## Téamh domhanda in Éirinn
Bhí sé tugtha le fios ag seirbhís monatóireachta aeráide an Aontais Eorpaigh sa bhliain 2021gurbh é an samhradh 2021 ba theo a taifeadadh riamh san Eoraip. idir an Meitheamh agus Lúnasa, bhí meánteocht dromchla an aeir beagnach céim níos airde ná an mheánteocht idir na blianta 1991-2020.

## Féach freisin

* Athrú aeráide in Éirinn
* Aimsir
* sruth na Murascaile
* Oíche na Gaoithe Móire

## Tagairtí
An Vóvaidín

250px|mion|clé|Suíomh
mion|250px|clé

Cúige sa tSeirbia is ea an **Vóvaidín** (Seirbis: *Војводина* nó *Vojvodina*). Is é an cúige is líonmhaire teangacha sa tSeirbia, mar anuas ar an tSeirbis féin, tá an Ungáiris, an tSlóvaicis, an Rómáinis, an Chróitis, agus an Rúisínis Phanónach oifigiúil sa chúige. Cúige féinrialaitheach atá ann.

Is í Novi Sad príomhchathair an chúige, agus is í Subotica an dara cathair is tábhachtaí.

Is é is brí le hainm an chúige ná "vóvadacht". Focal is ea "vóvad" (*vojvoda*, *wojewoda* agus araile) a chiallaíonn, ó thús, ceannaire na sluaite armtha sna teangacha Slavacha, ach i rith na gcéadta bliain fuair sé cialla éagsúla sna teangacha difriúla. Mar sin, is ceantar í an Vóvaidín a raibh taoiseach den chineál seo i gceannas air i dtús.

Daoine cáiliúla ón Vóvaidín ab ea Danilo Kiš (scríbhneoir) agus Mileva Marić (fisiceoir a bhí pósta ar Albert Einstein tráth).

## Teangacha

## Tagairtí

Catagóir:An tSeirbia
Decamerone

Is leabhar le Giovanni Boccaccio é **Decamerone** (ón sean-Ghréigis δἐκα, déka, "deich", agus ἡμέρα, hēméra "lá") a thagraíonn don deich lá ar a bhfuil an leabhar bunaithe. Ceaptar gur scríobhadh é idir 1349 agus 1353 agus breacadh síos é in Iodáilis bunúsach.

[clé|mion|177x177px|Bialann Paoli  ([Flórans|Floráns), 1916]]
[clé|mion|177x177px|Leagan [Flórans|Floráns 1573]]
clé|mion|177x177px|Leagan Genova 1913
## Na scéalta
Insítear dúinn faoi seachtar ban óg agus triúr stócach a bhfuil ar teitheadh ón ngalar dubh (nó an An Phlá Mhór) i bhFlóiréans sa tríú haois déag. I dteach sna chnoic, réitíonn siad go n-inseoidh gach duine den deichniúr scéal gach lá den deich lá atá siad sainithe ann. Is féidir eolas cruinn a aimsiú faoin ngalar dubh agus an chaoi ar chuaigh sé i bhfeidhm ar muintir na hEorpa ag an t-am sin tríd iniúchadh géar a dhéanamh ar an leabhar.

Bhí dhá lá sa bhreis acu, ceann a úsáideadh le haghaidh obair tí agus an ceann eile a bhí mar bhriseadh i gcomhair ómós a thabhairt do Dhia. 

Sé tús an leabhair ná:
:*Comincia il libro chiamato Decameron, cognominato Prencipe Galeotto, nel quale si contengono cento novelle in dieci dì dette da sette donne e da tre giovani uomini.*
Is é sin foinse an chéad scéal ar bhunaíodh an leabhar. 
## Léirmheas
Is dócha gurb é an Decameron - an chéad saothar próis i dteanga nua-aimseartha - ba mhó a chuaigh i gcion ar scríbhneoirí tar éis na hAthbheochana. Séard a bhí ann ná céad scéal ag déileáil le nádúr an duine agus a staid éidreorach sa saol.  

D’úsáid Boccaccio stíl nua a d'aontaigh eilimintigh an *romans* chuirtéisigh agus eilimintí an *fabliau* agus freisin rinne sé scigmhagadh ar fhoirmeacha eile meánaoiseacha. 

## Tionchar
Tá tionchar ollmhór ag an leabhar ar litríocht ó ghlúin go glúin. Deirtear mar shampla gur bhunaíodh cuid de *Canterbury Tales* le Geoffrey Chaucer air.  Chuaigh scríbhneoireacht Boccaccio i gcion ar leithéidí Marguerite de Navarre sa bhFrainc, a scríobh an *[[Heptaméron]]*; George Pettie sa Bhreatain, agus Cervantes a scríobh *Novelas Ejemplares* - scéalta gearra bríomhara. Agus gan amhras ar Rabelais, a scríobh *Gargantua* agus *Pantagruel*, aor ar institiúidí an ama. 

De bharr an gáirsiúlacht - agus in ainneoin an greann bunúsach - cuireadh cosc ar an leabhar ó am go chéile i rith na céadta ó shin.

### Gaeilge
Faightear cuid de na scéalta i mbéaloideas na hÉireann.

## Féach freisin

* An *[[Heptaméron]] de [[Marguerite de Navarre]]* 

## Tagairtí

Catagóir:An Athbheochan
Catagóir:Stair na hIodáile
Catagóir:Fealsúnacht na Meánaoise
Catagóir:Leabhair
Catagóir:Béaloideas
Walt Disney Pictures

Baineann an t-ainm **Walt Disney Pictures** le roinnt aonad difriúil atá bainteach le The Walt Disney Company. Bunaíodh Walt Disney Pictures, mar mheirge scannán, sa bhliain 1983.

## Féach freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Comhlachtaí siamsaíochta
Catagóir:Walt Disney
Francisco Pizarro

Taiscéalaí agus saighdiúir (*[[Conquistadores|conquistador]]*) Spáinneach ab ea **Francisco Pizarro González, an Chéad Marqués de los Atabillos** (c. 1471 nó 1476 – 26 Meitheamh 1541). Bhí sé ina choncar ar Impireacht na nInceach, agus an duine a bhunaigh Líoma, príomhchathair nua-aimseartha Pheiriú. Bhí sé ar dhuine de na chéad Eorpaigh a chonaic An tAigéan Ciúin freisin.

Rugadh é i dTrujillo, Extremadura agus maraíodh é i Líoma.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sna 1470í
Catagóir:Básanna i 1541
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Conquistadores
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Taiscéalaithe Spáinneacha
Liosta Príomhscannáin Disney

Liosta Príomhscannáin Disney seo.

## 1930idí

## 1940idí

## 1950idí

## 1960idí

## 1970idí

## 1980idí

## 1990idí

## 2000idí

## 2010idí

## Tagairtí

*
Príomhscannáin Disney
Maximilien Robespierre

Duine de na ceannairí ba thábhachtaí i Réabhlóid na Fraince a bhí i **Maximilien François Marie Isidore de Robespierre** (6 Bealtaine 1758 – 28 Iúil 1794). 

Bhí sé ina bhall de Choiste na Slándála Poiblí agus ghlac sé páirt lárnach sa chuid den réabhlóid ar a tugtar Ré an Uafáis, go dtí gur gabhadh agus cuireadh chun báis é sa bhliain 1794. 

Ceannaire dian agus cruálach ab ea é, ach neamh-éillitheach ag an am céanna, rud a thuill an leasainm "Robespierre Dochlaonta" dó.

## Saol
Bhítí ag maíomh gur de bhunadh na hÉireann é ach dealraíonn sé nach bhfuil aon bhunús leis an ráiteas sin.

Thosaigh Robespierre ar an mbealach chuig an gcumhacht agus é ina abhcóide nuacháilithe, nuair a bhí sé ag obair ar son na gcliant bocht a bhí aige ina bhaile dúchais, Arras. Bhí sé ina ionchúisitheoir agus ina bhreitheamh le linn dó páirt a ghlacadh sa pholaitíocht idir 1789 agus 1794. 

Bhí sé thíos seal, thuas seal ó thaobh na polaitíochta de, ag brath ar thionchar na Seacaibíneach ag an am. Bhí sé i mbarr a chumhachta mar bhall de Choiste na Slándála Poiblí idir Iúil 1793 agus Iúil 1794.

Is é Robespierre a bhain úsáid den chéad uair as an mana "Saoirse, Comhionannas, Bráithreachas!" in óráid a thug sé i mí Meán Fómhair 1790.

### Bású
Ar an 28 Iúil 1794 a dícheannadh gan triail é,  i bPáras, i gCearnóg na Réabhlóide, lá tar éis don Chomhdháil Náisiúnta é a shéanadh, in éineacht le ceannairí eile de Choiste na Slándála Poiblí, mar fhreagairt ar Ré an Uafáis a chuir siad i gcion ar an bPoblacht ó mhí Meán Fómhair na bliana roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1758
Catagóir:Básanna i 1794
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Fealsúna Francacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí na Fraince
Catagóir:Réabhlóid na Fraince
Catagóir:Réabhlóidithe
Catagóir:Rímharfóirí
Catagóir:Saineolaithe dlí
Gailearaí Eolaíochta

Is éard is an **Gailearaí Eolaíochta** ná músaem eolaíochta poiblí atá suite i gColáiste na Tríonóide, Áth Cliath. Osclaíodh é in Institúid Neachtain sa Choláiste sa bhliain 2008. Cuireann sé léachtanna agus taispeántais ar bun d'fhonn for-rochtain eolaíochta a bhaint amach.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Science Gallery - suíomh oifigiúil

Catagóir:Oideachas in Éirinn
Catagóir:Músaeim i gContae Átha Cliath
Ennis del Mar

Is carachtar cumtha é **Ennis Del Mar** (1944 a rugadh é) sa gearrscéal Brokeback Mountain.

## Tagairtí
Eric Roberts

Is aisteoir Meiriceánach é **Eric Roberts** (18 Aibreán 1956 a rugadh é).
  
## Scannáin

## Naisc sheachtracha
* Eric Roberts ar an IMDB

Roberts, Eric
Roberts, Eric
Catagóir:Daoine beo
Sienna Miller

Is ban-aisteoir Angla-Meiriceánach í **Sienna Miller** (28 Nollaig 1981 a rugadh í).
  
## Scannáin

## Naisc sheachtracha
* Sienna Miller ar an IMDB

Miller, Sienna
Miller, Sienna
Miller, Sienna
Catagóir:Daoine beo
X2 (scannán)

Scannán ón bhliain 2003 is ea ***X2***.

## Carachtair
* Hugh Jackman – Logan / Wolverine
* Patrick Stewart – Professor Charles Xavier
* Ian McKellen – Eric Lehnsherr / Magneto
* Famke Janssen – Dr. Jean Grey
* Anna Paquin – Marie / Rogue
* Shawn Ashmore – Bobby Drake / Iceman
* Aaron Stanford – John Allerdyce / Pyro
* Rebecca Romijn – Raven Darkhölme / Mystique
* James Marsden – Scott Summers / Cyclops
* Halle Berry – Ororo Munroe / Storm
* Brian Cox – Colonel William Stryker
* Alan Cumming – Kurt Wagner / Nightcrawler
* Kelly Hu – Yuriko Oyama / Lady Deathstrike
* Michael Reid McKay – Jason Stryker / Mutant 143

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:X-Men
Catagóir:Scannáin Béarla
X2
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
X-Men: The Last Stand

Scannán ón bhliain 2006 is ea ***X-Men: The Last Stand***.

## Carachtair
### X-Men
* Patrick Stewart – Professor Charles Xavier
* Hugh Jackman – Logan / Wolverine
* Halle Berry – Ororo Munroe / Storm
* James Marsden – Scott Summers / Cyclops
* Anna Paquin – Marie D'Ancanto / Rogue
* Kelsey Grammer – Dr. Henry "Hank" McCoy / Beast
* Shawn Ashmore – Bobby Drake / Iceman
* Elliot Page – Kitty Pryde
* Daniel Cudmore – Piotr "Peter" Rasputin / Colossus

### Brotherhood of Mutants
* Ian McKellen – Erik Lehnsherr / Magneto
* Famke Janssen – Jean Grey / Phoenix
* Rebecca Romijn – Raven Darkholme / Mystique
* Aaron Stanford – John Allerdyce / Pyro
* Vinnie Jones – Cain Marko / Juggernaut
* Eric Dane – Jamie Madrox / Multiple Man

### The Omegas
* Dania Ramirez – Callisto
* Omahyra Mota – Arclight
* Ken Leung – Kid Omega
* Mei Melançon – Psylocke

### Carachtair Eile
* Ben Foster – Warren Worthington III / Angel
* Michael Murphy – Warren Worthington II
* Cameron Bright – Jimmy / Leech
* Shohreh Aghdashloo – Dr. Kavita Rao

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

Catagóir:X-Men
Catagóir:Scannáin Béarla
X-Men: The Last Stand
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Maothán cúlphlaice

Is é rud is **maothán cúlphlaice** ann ná an lárionad próiseála amhairc in inchinn an mhamaigh, ina mbíonn an chuid is mó de réigiúin anatamaíocha na coirtéise amhairc ar fáil.

mion|clé|228px|Maotháin inchinne an Duine

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ceirbream
Belle and Sebastian

Is banna ceoil Albanach iad **Belle and Sebastian**, a bunaíodh i nGlaschú i mí Eanáir na bliana 1996. Tagann ainm an bhanna ó Belle et Sébastien, leabhar do pháistí scríofa ag an údar Francach Cécile Aubry. Cuitear an banna i gcomparáid go minic le grúpaí neamhspleácha ar nós The Smiths, nó grúpaí ón tseánra rac clasaiceach ar nós Love, Bob Dylan agus Nick Drake.

## Dioscliosta
### Albaim
* *[[Tigermilk]]* (1996)
* *[[If You're Feeling Sinister]]* (1996) 
* *[[The Boy with the Arab Strap]]* (1998) 
* *[[Fold Your Hands Child, You Walk Like a Peasant]]* (2000)
* *[[Storytelling (album)|Storytelling]]* (2002) 
* *[[Dear Catastrophe Waitress]]* (2003) 
* *[[The Life Pursuit]]* (2006) 
* *[[Belle and Sebastian Write About Love]]* (2010)
* *[[Girls in Peacetime Want to Dance]]* (2015)
* *[[How to Solve Our Human Problems]]* (2018)

### Tionscadail
**[[God Help the Girl]]* (2009)

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Albanacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1996
Stuart Murdoch

Ceoltóir Albanach é **Stuart Lee Murdoch** (a rugadh ar an 25 Lúnasa 1968 in Clarkston, gar do Glaschú, Albain), atá ina amhránaí agus cumadóir sa bhanna Belle and Sebastian. Chaith sé a óige turas gearr ó áit bhreithe Robert Burns in Allmhaigh, Inbhir Àir sular bhog sé go dtí Glaschú chun freastal ar an ollscoil.

Is é Murdoch a scríobhann an chuid is mó de rianta an bhanna. Seinneann sé an giotár, an pianó agus an méarchlár.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Albanacha
Catagóir:Daoine as Glaschú
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
Pulsár

Is é rud is **pulsár** ann na réalta neodrón an-mhaighnéadaithe a bhíonn ag imrothlú go tapa agus ligeann sé as radaíocht leictreamaighnéadach bhíogach.

Tugtar faoi deara go bhfuil peiriaid na mbíog idir 1.4 milleasoicind go 8.5 soicind. Ní féidir an radaíocht a bhreithniú ach amháin nuair atá an leictreonléas bíogach dírithe ar an Domhan. Bíonn cosúlacht idir an tslí a dtagann radaíocht bhíogach ón bpulsár agus an tslí a scaipeann bíog sholais amach as teach solais. Glaoitear ‘iarmhairt an tí sholais’ ar an chineál radaíocht bhíogach a ligeann pulsár amach. Toisc go mbíonn neodrónréaltaí dlúthstruchtúrach, bíonn imrothlú na réad, agus dá bhrí sin eatraimh na bpeiriad, an-rialta.

## Tagairtí

Catagóir:Pulsáir
Catagóir:Radairéalteolaíocht
Catagóir:Feiniméin réaltacha
Catagóir:Réaltaí
Sabhal Mòr Ostaig

Coláiste is ea **Sabhal Mòr Ostaig** atá suite san Oileán Sciathánach in Albain agus atá ag teagasc trí mheán na Gàidhlige suas go dtí leibhéal iarchéime. Tá thart fá 100 mac léinn lánaimseartha ar láithreán na Colaiste.  Tá cuid acu ag déanamh dianchúrsa Gàidhlige ar feadh bliana amháin.  Leanann cuid acu ar aghaidh bliana eile, nó ar feadh trí nó ceithre bliana chun céim BA nó céim onóracha a bhaint amach.  Tá cúrsa practiciúil ar na meáin ann fosta, le dlúthbhaint leis an teilifís Ghàidhlige.

Déanann an Coláiste an-chuid cianfhoghlama fosta.  Tá *[http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/cursaichean/cursaichean-air-astar/iarrtas-cursa-inntrigidh/ An Cùrsa Inntrigidh] * ann do thosnaitheoirí na Gàidhlig, le rang gutháin uair a chloig gach seachtain.  Ach is féidir leanúint ar aghaidh go dtí céim nó céim onóracha tríd an cianfhoghlama.  Agus fiú amháin ag leibhéal níos airde tá MSc ann i *[http://www.smo.uhi.ac.uk/gd/cursaichean/ms-material-culture Cultar Dùchasach agus Eachdraidh na Gàidhealtachd]* (Cultúr Dúchasach agus Stair na Garbhchríche), agus tá roinnt mac léinn PhD ann chomh maith.

Cuireann an Coláiste cúrsaí seachtaine  ar fáil ag am na Cásca agus i rith an tsamhraidh: cúrsaí ceoil traidisiúnta agus cúrsaí Gàidhlige agus cúrsaí eile.  Bíonn cúrsa Gàidhlig ann uair nó dó gach bliana go sonraithe do dhaoine atá líofa cheana i nGaeilge na hÉireann.

## Stair
Bunaíodh an Coláiste sna 1970í ar *Ostaig Farm Square* le fiontraí áitiúil, Sir Iain Noble a bhí báúil don Ghàidhlig.  Ar dtús ní raibh ann ach leabharlann agus corra chúrsa goirid, ach thosaigh cúrsaí HND dhà-bhliadhna sa bhliain 1983 le ochtnar de mhac léinn lánaimseartha.

## Daoine
Bhí an file gaelach aithnidiúil, Somhairle MacGill-Eain, i measc na comhaltaí boird luaithe.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil


Catagóir:Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Oideachas in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Radaíocht

San fhisic, is éard is **radaíocht** ann ná astú nó tarchur fuinnimh i bhfoirm tonnta nó cáithníní trí spás nó trí mheán ábhair. Cuirtear na cineálacha seo san áireamh:

* *[[Astaíocht leictreamaighnéadach|radaíocht leictreamaighnéadach]]*, amhail tonnta raidió, micreathonnta, radaíocht infridhearg, solas infheicthe, radaíocht ultraivialait, x-ghathanna, agus gámaradaíocht (γ)
* *radaíocht cáithníní*, mar shampla radaíocht alfa (α), radaíocht béite (β), radaíocht prótón, agus radaíocht neodrón
* *radaíocht [[Fuaimíocht|fhuaimiúil]]*, amhail ultrafhuaim, fuaim, agus tonnta seismeacha (ag brath ar mheán tarchurtha fisiciúil)
* *[[Tonnta imtharraingteacha|radaíocht imtharraingteach]]*, i bhfoirm tonnta imtharraingteacha, nó tonnáin i gcuaire spás-ama

Is minic a dhéantar rangú ar chineál radaíochta mar *ianaíoch* nó *neamhianaíoch*, ag brath ar fhuinneamh na gcáithníní radaithe. Iompraíonn radaíocht ianaíoch níos mó ná 10 eV, ar leor é chun adaimh agus móilíní a ianú agus naisc cheimiceacha a bhriseadh. Is idirdhealú tábhachtach é seo mar gheall ar an difríocht mhór sa mhéid dochair a dhéantar d'orgánaigh bheo. Foinse choitianta na radaíochta ianaíche is ea ábhair radaighníomhacha a astaíonn radaíocht α, β, nó γ. I measc na bhfoinsí eile tá x-ghathanna ó scrúduithe radagrafaíochta, agus muóin, méisóin, posatróin, neodróin agus cáithníní eile a tháirgtear nuair a dhéanann gathanna cosmacha idirghníomhú le hatmaisféar an Domhain.

## Tagairtí

Catagóir:Radaíocht
Catagóir:Fisic
Bambi II

Scannán de chuid Disney is ea ***Bambi II*** a seoladh (mar fhíseán) sa bhliain 2006. Leanann sé ar aghaidh le scéal *[[Bambi]]* (1942).

## Carachtair
* Nicky Jones: Flower
* Andrea Bowen: Faline
* Alexander Gould: Bambi 
* Brendon Baerg: Thumper
* Anthony Ghannam: Ronno
* Keith Ferguson: Friend Owl
* Patrick Stewart: The Great Prince of the Forest
* Frank Welker: Dogs
* Cree Summer: Mena
* Carolyn Hennesy: Bambi's mother ('Máthair Bambi')
* Donnie Dunagan: Bambi (óg) (Bambi I Carachtair)
* Fred Shields: The Great Prince of the Forest/Bambi's Father ('An Mórphrionsa/Athair Bambi') (Bambi I Carachtair)
* Ariel Winter, McKenna Cowgill, Emma Rose Lina:Thumper's sisters
* Brian Pimental: Groundhog/Porcupine

## Ceol
* "There is Life"
* "First Sign of Spring"
* "Through Your Eyes"
* "The Healing of a Heart"

## Féach Freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Naisc sheachtracha
* Bambi II ar IMDB

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin 2006
Catagóir:Scannáin beochana 2006
The Fox and the Hound 2

Scannán beochana de chuid Disney is ea ***The Fox and the Hound 2*** a seoladh (mar fhíseán) sa bhliain 2006. Leanann sé ar aghaidh le scéal *[[The Fox and the Hound]]* (1981).

## Carachtair
* Jonah Bobo - Tod
* Harrison Fahn - Copper
* Patrick Swayze - Cash
* Reba McEntire - Dixie
* Jeff Foxworthy - Lyle
* Vicki Lawrence - Granny Rose
* Rob Paulsen - Chief
* Jim Cummings - Waylon agus Floyd
* Stephen Root - the Talent Scout

## Ceol
# "Friends For Life"
# "We're in Harmony"
# "Hound Dude"
# "Good Doggie, No Bone!"
# "Blue Beyond"
# "We Go Together"

## Féach Freisin
* Liosta Príomhscannáin Disney

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* The Fox and the Hound 2 ar IMDB

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
An Rúisínis Phanónach

Teanga Shlavach is ea an **Rúisínis Phanónach** (*bačvan'ska ruska bešeda/бачваньска руска бешеда*) a labhraítear in áiteanna sa Vóvaidín agus in oirthear na Cróite. Tá stádas oifigiúil aici sa Vóvaidín. Tháinig Rúisínigh na Vóvaidíne ó oirthear na Slóvaice san ochtú haois déag, agus cé go bhfuil an chuid is mó de na teangeolaithe barúlach gur teanga Shlavach Oirthearach atá ann, nó fiú canúint Úcráinise, bhí na canúintí Rúisíneacha go leor chomh mór faoi thionchar na Slóvaicise agus go bhfuil teangeolaithe easaontacha ann a cheapann go bhfuil siad níos cóngaraí don tSlaivis Iartharach (an tSlóvaicis agus an Pholainnis mar shampla). Na hiarrachtaí a rinneadh i dtíortha éagsúla leis an Rúisínis a chaighdeánú, áfach, tharla siad beag beann ar a chéile, agus ní féidir a rá go mbeadh comhtheanga scríofa ag na Rúisínigh go léir.

Maidir leis an Rúisínis Phanónach, fuair sí caighdeán scríofa i dtús na seachtóidí. Tá an caighdeán sin bunaithe go hiomlán ar chaint na ndaoine i sráidbhailte Rúisíneacha na Vóvaidíne. Úsáidtear an aibítir Choireallach, maille le cúpla litir bhreise atá le fáil in aibítir na hÚcráinise freisin (Ґ ґ, Ї ї, Є є), ach cé go bhfuil aibítir an dá theanga sách cosúil le chéile, ní hionann í. 

Tá an Rúisínis Phanónach ó dhúchas ag fiche míle duine, agus is é Ruski Kerestur lárionad cultúrtha na Rúisíneach sa tSeirbia. Tá cónaí ar chúig mhíle duine i Ruski Kerestur, agus is Rúisínigh iad a bhformhór. Tá an teanga á staidéar agus á taighde in Ollscoil Novi Sad, agus freastalaíonn stáisiún raidió Novi Sad ar lucht labhartha na Rúisínise chomh maith leis na mionlaigh éagsúla eile sa Vóvaidín.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha Slavacha
Catagóir:Teangacha na hEorpa
Catagóir:An Chróit
Catagóir:An tSeirbia
James Marsden

Is aisteoir Meiriceánach é **James Paul Marsden** (18 Meán Fómhair 1973 a rugadh é).
  
## Scannáin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* James Marsden ar an IMDB

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
CLG Na Seamróga Baile Héil

Is club CLG é **Na Seamróga Baile Héil** (Béarla: *Ballyhale Shamrocks*) atá suite sa pharóiste Baile Héil, i gContae Chill Chainnigh. Club iomána atá ann don chuid is mó, agus tá na Seamróga ar cheann de na foirne is rathúla sa chontae agus i gCraobh na hÉireann.

Bunaíodh an club sa bhliain 1972, nuair a d'aontaigh na sean-chlubanna ó Bhaile Héil, Cnoc an Tóchair agus Cnoc Maoláin le chéile.

## Imreoirí cáiliúla

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub
* "Bíobla" Chill Chainnigh 
* Eolas ar kilkennycats.com

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna CLG i gContae Chill Chainnigh
Seamroga Baile Heil
The Fox and the Hound (úrscéal)

Úrscéal de chuid Daniel P. Mannix is ea ***The Fox and the Hound*** a foilsíodh sa bhliain 1967. 

Catagóir:Úrscéalta
Géisill

Baile beag in Éirinn is ea **Géisill**. Tá an baile suite i gContae Uíbh Fhailí i gCúige Laighean.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Cionn Eitigh

Baile beag is ea **Cionn Eitigh** i gContae Uíbh Fhailí in Éirinn. Tá sé suite i ngar do Bhiorra ar na bóithre réigiúnacha R440 agus R421. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Black Francis

Is cumadóir agus amhránaí Meiriceánach é **Black Francis**, nó **Charles Michael Kittridge Thompson IV** mar a bhaisteadh é, a rugadh ar an 6 Aibreán 1965 i mBostún, Massachusetts. Tháinig cáil air don chéad uair mar cheannaire ar an mbanna rac malartach Pixies, banna réasúnta beag a d'fhág a rian ar rac-cheol an lae inniu, agus ansin mar cheoltóir aonair faoin ainm **Frank Black** ón bhliain 1993 ar aghaidh.

Tar éis dhá cheirnín leis an lipéad 4AD, d'fhág sé iad agus bhunaigh sé banna taca ar a thug sé **Frank Black and the Catholics**. Tá sé fós ag cumadh agus ag scaoileadh ceoil nua, agus thaistil sé ar fud an domhain leis na Pixies arís idir 2004 agus 2007. 

Tá an-mheas tuillte ag ceol Black Francis, agus luaigh ceoltóirí mór le rá eile é mar thionchar mór orthu ar a gcuid ceoil, mar shampla Kurt Cobain agus Thom Yorke.

## Diosclann (mar cheoltóir aonair)
* *[[Frank Black (albam)|Frank Black]]* (1993)
* *[[Teenager of the Year]]* (1994)
* *[[The Cult of Ray]]* (1996)
* *[[Frank Black and the Catholics (albam)|Frank Black and the Catholics]]* (1998)
* *[[Pistolero]]* (1999)
* *Sunday Sunny Mill Valley Groove Day* (2000, níor eisíodh é)
* *Oddballs* (2000, as cló)
* *[[Dog in the Sand]]* (2001)
* *[[Black Letter Days]]* (2002)
* *[[Devil's Workshop]]* (2002)
* *[[Show Me Your Tears]]* (2003)
* *[[Frank Black Francis]]* (2004)
* *[[Honeycomb]]* (2005)
* *[[Fast Man Raider Man]]* (2006)
* *[[Christmass]]* (2006)
* *[[Bluefinger]]* (2007)
* *[[Svn Fngrs]]* (2008)

Catagóir:Rac-cheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Giotáraithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine as Bostún
Catagóir:Daoine beo
Caitríona Aragón

Bhí **Caitríona Aragón** (16 Nollaig 1485 – 7 Eanáir 1536); () mar Bhanríon Shasana agus chéad bhean chéile Anraí VIII, bhú sí mar Bhanphrionsa na Breataine Bige toisc go raibh sé pósta le hArthur, Prionsa na Breataine Bige, roimhe sin. Bhí sí mar Infanta Castille agus Aragón freisin. Ba Máire I Shasana í a iníon.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1485
Catagóir:Básanna i 1536
Catagóir:Banríonacha Shasana
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Daoine Spáinneacha
Catagóir:Proinsiasaigh
Catagóir:Taidhleoirí
Catagóir:Uaisleacht Éireannach
Ré an Uafáis

mion|clé|260px|Cur chun báis Marie-Antoinette — Deireadh Fómhair 1793
Tugtar **Ré an Uafáis**, nó go simplí **an tUafás**, (5 Meán Fómhair 1793 – 28 Iúil 1794) ar na laethanta ba mheasa de Réabhlóid na Fraince, ina bhris foréigean amach idir an dá fhaicsean Gioróndach agus Seacaibíneach. Ré fuilteach a bhí ann, inar cuireadh na mílte daoine chun báis, daoine ar a dtugtaí "naimhde na réabhlóide". Meastar inniu gur maraíodh idir 20,000 agus 40,000 duine le linn na tréimhse. An grúpa a bhí freagrach as ná Coiste na Slándála Poiblí, faoin cheannaire Maximilien Robespierre.

Bhí an gilitín ("an Rásúr Náisiúnta", mar a bhítí ag tabhairt air) ina shiombail mhór ar Ré an Uafáis, agus i measc na daoine ba cháiliúla a daoradh chun aghaidh a thabhairt air ná Marie-Antoinette, Philippe Égalité, Madame Roland agus Antoine Lavoisier.

Catagóir:Réabhlóid na Fraince
Keith Fahey

Imreoir sacair Éireannach is ea **Keith Fahey** (a rugadh ar an 15 Eanáir, 1983) atá ag imirt faoi láthair le Birmingham City F.C.. Roimhe sin, d'imir sé le St Patrick's Athletic go dtí an bhliain 2009.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí Príomhroinn Shasana
Stair na Rúise

Is é is brí le **stair na Rúise** ná an t-eolas atá ar fáil sna foinsí liteartha faoi shaol na Rúise fadó agus faoi na himeachtaí a chuir cor i gcinniúint a muintire.

## Stair na Rúise roimh Pheadar Mór
:*Príomhalt: [[Stair na Rúise roimh Pheadar Mór]]*

## Impireacht na Rúise
:*Príomhalt: [[Impireacht na Rúise]]*

## Réabhlóid na Rúise
:*Príomhalt: [[Réabhlóid na Rúise 1917]]*

## Cogadh Cathartha na Rúise
:*Príomhalt: [[Cogadh Cathartha na Rúise]]*

## An tAontas Sóivéadach
:*Príomhalt: [[An tAontas Sóivéadach]]*
:**1919-1922**: Cé gur chuidigh an Rúis leis na comhghuaillithe an Chéad Chogadh Domhanda a bhaint, níor tugadh cuireadh dá gceannairí bheith páirteach i gComhdháil Síochána Pháras a shocraigh ceisteanna na hEorpa le Conradh Versailles. Mar sin, níor ligeadh do APSS bheith páirteach i gConradh na Náisiún sna 1920idí.

mion

## Cónaidhm na Rúise
:Bunaíodh Cónaidhm na Rúise ina dhaonlathas ionadaíochta, is cosúil, nuair a glacadh an bunreacht ar an 12 Nollaig 1993 i reifreann náisiúnta. *Príomhalt: [[Bunreacht Chónaidhm na Rúise]]*

## Tagairtí

*
The Irish News

Is páipéar nuachta laethúil é ***The Irish News*** atá bunaithe sa bhliain 1891 i mBéal Feirste. Tá léargas náisiúnach measartha ag an páipéar. Tá príomh-fhócas aige ar nuacht in Ulaidh ach tá sé ar fáil i bhformhór na hÉireann. 

## Stair
Is é *The Irish News* an t-aon nuachtán laethúil atá bunaithe i dTuaisceart Éireann atá faoi úinéireacht neamhspleách. Ba é sin cás an nuachtáin ó bunaíodh é ar an 15 Lúnasa 1891 mar nuachtán frith-Pharnell. Timpeall 1968, agus i rith na Trioblóidí tháinig méadú mór ar imshruthú *The Irish News*, go háirithe i rith aimsir an imtheorannaithe gan triail.

I mí an Mheithimh 1982, tháinig an páipéar faoi stiúradh iomlán chlann Mhic Giolla Phádraig, úinéirí an nuachtáin sa lá atá inniu ann. Is é an páipéar is mó léite i dTuaisceart Éireann é *The Irish News*. Tá cáil air fosta mar gheall ar a thuairisciú leathan ar na Cluichí Gaelacha.

## Fás níos Deireanaí
Tá *The Irish News* ina pháirt den ghrúpa cumarsáide *Northern Media Group*. Is leis an teaghlach céanna sé stáisiún raidió i gCúige Uladh: Five FM, Six FM, Seven FM, Q97.2, Q101.2 agus Q102.9. Tá baint ag an ghrúpa *Northern Media Group* leis an chomhlacht úr nuachta, River Media, atá ag fás go gasta.

## Gaeilge sa nuachtán
Sa bhliain 2006, thosaigh duine d'fhoireann an nuachtáin Robert MacMillen, ag cur dhá leathanach Gaeilge sa lá ar fáil sa nuachtán faoin teideal *An tEolas* go ginearálta. Faoi 2011 is leathanach amháin a bhíodh ann gach lá ó Luan go hAoine, leathanach don óige, leathanach spóirt, leathanach do na healaíona, leathanach do ghnéithe popchultúir agus idir agallaimh le daoine cáiliúla ar nós Angelina Jolie, Stephen Spielberg, Michael Caine, Meryl Streep, Matt Damon, agus cheachtanna Gaeilge air. Bhíodh blag ag an eagarthóir Gaeilge freisin. Bhíodh cúrsaí náisiúnta agus idirnáisiúnta á bplé ann. Mhol Uí Chollatáin feabhas an eagarthóra Gaeilge.

## Gradaim

* Bronnadh *CIPR Newspaper of the Year Award* ar The Irish News sé bliain amach as naoi gceann idir 1999 agus 2008.
* 2006 – CIPR Best Supplement – Weekend
* 2007 – Production Journal Regional Newspaper of the Year
* 2007 – Newspaper Society Promotional Campaign of the Year
* 2007 – Newspaper Society UK Regional Press Photographer of the Year (Mal McCann)
* 2007 – CIPR Best Supplement – Weekend
* 2008 – CIPR Production Journalist of the Year (Jeremy Kirker)
* 2008 – Annual Irish Print Awards' National Newspaper Award
* 2008 – CIPR Print Business Journalist (James Stinson)
* 2008 – CIPR Business Journalist of the Year (James Stinson)
* 2008 – CIPR Newspaper and Daily Newspaper of the Year

## Naisc sheachtracha
* The Irish News ar líne

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1891
Catagóir:Bunaithe sna 1890í
Christopher Nolan (scríbhneoir)

Ba scríbhneoir, file agus péintéir Éireannach é **Christopher Nolan** (6 Meán Fómhair 1965 - 20 Feabhra 2009). Bhain an Nuallánach ardcháil amach,  ar an 19 Eanáir 1988, in aois 21 dó, nuair a bhronn an duais litríochta *Whitbread* ("*Costa*" inniu) ar *Under the Eye of the Clock*, cuimhní a hóige agus leabhar dírbheathaisnéiseach dá chuid. Bhuail sé amach na hiomaitheoirí eile ar an lá sin : Seamus Heaney, Ian McEwan, agus Richard Ellmann. 

Bhí pairilis cheirbreach air ó rugadh é, mar gheall ar easpa ocsaigine a bhí air le linn na breithe agus ní raibh lúth na ngéag ná a choirp aige dá bharr. Ach níor mhaolaigh an mháchail fhisiceach sin ar a intleacht in aon chor, rud a bhí soiléir óna shaothar scríofa.

## Óige
[clé|mion|[Coláiste na Tríonóide.]]
Rugadh Christopher Nolan do Joseph agus Bernadette Nolan agus bhí deirfiúr amháin aige, darb ainm Yvonne. Tógadh é sa Mhuileann gCearr, i gContae na hIarmhí, ach bhog sé go Baile Átha Cliath dá oideachas. Agus Nolan ag cur faoi sa phríomhchathair, d'fhreastail sé ar Scoil an Chlinic Lárnaigh Íocshláintigh, ar Scoil Chuimsitheach Mount Temple agus ar Choláiste na Tríonóide.

## Saol agus saothar
Cé nach raibh cumas corpartha aige, bhíodh Nolan in ann a cheann a bhogadh méid áirithe agus d'úsáideadh sé gléas scríofa speisialta a bhíodh ceangailte dá cheann, le bheith ag scríobh. Ceapadh é ina bhall d'Aosdána i 1998. 

Bhronn Cumann Scríbhneoirí na Náisiún Aontaithe Bonn Feabhais ar an Nuallánach.

Bhronn Ollscoil Lancaster dochtúireacht oinigh air sa bhliain 1991.

## Bás
Fuair an Nuallánach bás gan choinne tar éis dó tachtadh ar a chuid bia. Shíothlaigh sé ag 2.30am ar 20 Feabhra 2009, in Ospidéal Beaumont, i mBaile Átha Cliath. Sheas cnámh éisc ina scornach.
clé|mion|
Ospidéal Beaumont, i mBaile Átha Cliath

## Leabhair
* *Dam-Burst of Dreams* - Dánta agus gearrscéalta (1981)
* *Under the Eye of the Clock* - Dírbheathaisnéis (1987)
* *Torchlight and Lazer Beams* - Leagan drámaíochta dá dhírbheathaisnéis, *Under the Eye of the Clock* (1988)
* *The Banyan Tree* - Úrscéal (1999)

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Básanna in 2009
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha
Santiago de Cúba

Cathair i gcúige den ainm céanna i gCúba is ea **Santiago de Cuba**, agus í ar an dara cathair is mó sa tíre. Bhunaigh an *[[conquistador]]* Spáinneach Diego Velázquez de Cuéllar í sa bhliain 1515. Ba é Hernán Cortés an chéad mhéara. Ba í príomhchathair Chúba í agus ba chuici a tugadh na chéad sclábhaithe Afraiceacha sa tír.

Tá Santiago de Cuba suite in oirdheisceart na tíre, agus is calafort tábhachtach í ar Mhuir Chairib. Tá sléibhte an Sierra Madre lonnaithe mórthimpeall na cathrach.

Catagóir:Cúba
Catagóir:Cathracha
Santiago de los Caballeros

Is í **Santiago de los Treinta Caballeros**, lena hainm iomlán a thabhairt di, príomhchathair chúige Santiago sa Phoblacht Doiminiceach, agus tá sí suite 115km siar ó thuaidh ó phríomhchathair na tíre Santo Domingo. Bhunaigh Críostóir Colóim dún Santiago sa bhliain 1495.

Tá talamh an-torthúil sa réigiún agus eacnamaíocht na cathrach bunaithe ar an talmhaíocht. Timpeall leathmhilliún duine a chónaíonn sa chathair anois.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:An Phoblacht Dhoiminiceach
Hustle (clár teilifíse)

Clár teilifíse Sasanach is ea **Hustle**.

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2004
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2012
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Catagóir:Cláir BBC
Bambi, A Life in the Woods

Úrscéal do pháistí de chuid Felix Saltex is ea **Bambi, A Life in the Woods** a foilsíodh sa bhliain 1923.

## Féach Freisin
* Bambi, scannán Disney

Catagóir:Úrscéalta
Radaíocht infridhearg

thumb|Madra - íomhá infridhearg theirmeach. Féach an scála le fáil amach conas a fhreagraíonn na dathanna éagsúla don teocht.
Tugtar **radaíocht infridhearg** ar radaíocht leictreamaighnéadach a bhfuil a tonnfhad níos mó ná tonnfhad an tsolais infheicthe agus níos lú ná tonnfhad na micreathonnta. Sroicheann tonnfhad na radaíochta infridheirge ó 780 nm go 1 mm (is é sin, 1,000,000 nm, nó 1,000 μm).  

Aithnítear trí chineál radaíochta infridheirge, is é sin,  
* an radaíocht neas-infridhearg (Béarla: *near infrared* nó *NIR*), a bhfuil a tonnfhad idir 780 nm agus 3000 nm;  
* an radaíocht lár-infridhearg (Béarla: *mid infrared* nó *MIR*), idir 3000 nm (= 3 μm) agus 50 μm; agus  
* an radaíocht chian-infridhearg (Béarla: *far infrared*, *FIR*), idir 50 μm agus 1 mm.  
Tá an radaíocht neas-infridhearg ábhairín níos faide tonn ná an solas dearg, agus maidir leis an radaíocht chian-infridhearg, tá sí ag críochantacht leis an radaíocht teiriheirts. 
clé|mion
clé|mion
Go ginearálta, síleann na daoine gurb ionann an radaíocht theirmeach (an radaíocht teasa) agus an radaíocht infridhearg, toisc go n-aithníonn corp an duine an radaíocht infridhearg mar theas. Le fírinne, níl ann ach cuid den radaíocht theirmeach. Tá na héin in ann an radaíocht infridhearg a fheiceáil mar a bheadh gnáthsholas ann. 

Ba é an fisiceoir clúiteach Sasanach Isaac Newton an chéad duine a thuig go raibh a leithéid de rud ann agus an radaíocht infridhearg.

Baintear úsáid fhorleathan as an infridhearg i gceamaraí oíche, spéaclaí oíche, i ndéshúiligh oíche agus in íomháú infridhearg. Tugann an cineál seo gléasra "súile dorchadais" don duine, nó claochlaíonn an gléas an radaíocht infridhearg go solas infheicthe, ionas go n-aithneoidh an duine ábalta an teas atá ag teacht as na neachanna beo agus as rudaí teo eile. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Radaíocht leictreamaighnéadach
Catagóir:Speictream leictreamaighnéadach
Malcolm X

Ministir Moslamach Meiriceánach-Afracach agus gníomhaí ar son chearta daonna ab ea **Malcolm X** nó **El-Hajj Malik El-Shabazz** (19 Bealtaine, 1925 – 21 Feabhra, 1965), a rugadh leis an ainm **Malcolm Little**. 

thumb|220px|clé|Malcolm X sa bhliain 1964clé|mion|NYWTS, 1964
[clé|mion|Múrphictiúr i mBéal Feirste, 2002, le Mike Alewitz. Tharraing scoláioch idirchreidmheach ''conspóid'' ag an am agus scrios [Sinn Féin an múrphictiúr.]]

## Saol
Saolaíodh Malcolm Little in Omaha, Nebraska. Ina dhéagóir dó, chaith sé na blianta i dteach altrama amháin nó eile, tar éis bhás a athar agus neamhshláinte a mháthar.

Bhí Malcolm X i lár an aonaigh sa ghluaiseacht ar son chearta daonna na nGormach ach bhí seisean go daingean diongbháilte den tuairim nár bhainfí cearta daonna amach riamh gan dul i muinín an láimh láidir. Cé go raibh meas mór tuillte ag bealach síochánta Martin Luther King, ní raibh meas madra ag Malcolm air.

## Feallmharú
Dúnmharaíodh Malcolm X tar éis anbhuain ag cruinniú polaitiúil sa bhliain 1965. Ar an 11 Márta 1966, cúisíodh triúr fear maidir le dúnmharú Malcolm X.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Básanna i 1965
Catagóir:Coirpigh Mheiriceánacha
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Daoine as Nebraska
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha
Catagóir:Moslamaigh
Catagóir:Náisiún Ioslam
Catagóir:Réabhlóidithe
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Sóisialaithe
Dumbo (leabhar)

Úrscéal do pháistí de chuid Helen Aberson agus Harold Perl is ea **Dumbo** a foilsíodh sa bhliain 1939.

## Féach Freisin
* Dumbo, scannán Disney

Catagóir:Úrscéalta
Fánaid

Leithinis idir Loch Súilí agus Cuan Mhaoil Ruaidh is í **Fánaid** ( ), ar chósta thuaidh Thír Conaill. Is ceantar Gaeltachta é. Is ceantar álainn iargúlta é ina bhfuil réimse mór ainmhithe agus éin fhiáine le feiceáil. 

clé|mion
clé|mion
clé|mion|Cionn Fhánada
[clé|mion|[Músaem|Iarsmalann]]

### Eacnamaíocht
Tá clú ar an leithinis mar gheall ar an eibhear uathúil atá ann, Eibhear Fhánada. Úsáideadh an t-eibhear seo sa tionscal tógála thart fán domhan, go hairithe i nDún Éideann. Bhí tionscal mór eibhir i bhFánaid i lár an 20ú haois. 

Is í feirm iasc bhradáin 'Marine Harvest' an phríomhthionscadal agus an príomhfhostóir sa réigiún anois. Tá cósta garbh i bhFánaid ina bhfuil cuid mhór suíomhanna fá choinne iascaireachta. Tá clú ar an cheantar as ucht an iascaireacht mhaith glasán agus ronnach atá ann.

Tá ról lárnach ag an turasóireacht san fhás eacnamaíoch. Is ceantar é le cuid mhór radharcanna, agus tá cuid mhór tránna ann fosta. Fosclaíodh droichead nua 'Harry Blaney' le déanaí, a cheanglaíonn leithinis Fhánada le leithinis Rosguill. Tá sé níos furasta do thurasóirí freastal ar an cheantar dá bharr. 

Fosclaíodh Teach Solais Fhánada do chuairteoirí sa bhliain 2016 agus tá líon mór turasóirí ag tarraingt ar an áit ó shin. Thig le daoine fanacht ins an teach solais thar oíche, agus tá ráth mór ar an tsuíomh fá láthair. 

### Spórt
Tá club pheile Gaelaí amháin sa cheantar, 'Gaeil Fhánada', agus club socair, ar a dtugtar 'Fanad United' an dá phríomhchlub spóirt sa cheantar, agus tá cuid mhór bainte amach acu. Cuireadh tosacht le club sacair eile sa cheantar sna 2000idí, ar a dtugtar 'Mulroy Celtic'. 

## Féach freisin

* Teach Solais Fhánada

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht Uladh
Catagóir:Contae Dhún na nGall