open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
San Críostóir-Nimheas

Tír is ea **San Críostóir-Nimheas** atá suite i Muir Chairib. Is é Basseterre an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. 

mion|clé|Nimheas i dtosach an ghrianghraif agus San Críostóir sa chúlra

## Féach freisin

* Na Mion-Aintillí

## Tagairtí

Catagóir:San Críostóir-Nimheas
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Catagóir:Mion-Aintillí
Palau

Tír Mhicrinéiseach is ea **Palau** atá suite san Aigéan Ciúin. Is é Melekeok an phríomhchathair ach is é Koror an chathair is mó sa tír.
mion|clé|Oileáin aolchloiche in Palau

## Tagairtí

Catagóir:Palau
Catagóir:Oileáin
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Araicnid

Rang de na Chelicerata, fofhíleam de na hArthropoda, is ea na h**araicnidí**. Tá a lán speiceas d'araicnidí ann agus ainmneacha tugtha ar 100,000 díobh go dtí an lá inniu. 

## Tagairtí

Catagóir:Artrapóid
Everton Football Club

Is club peile Sasanach é **Everton Football Club** () atá suite i Learpholl. Bunaíodh an Everton sa bhliain 1878. Imríonn sé i nGoodison Park. Na dathanna baile a chaitheann sé ná léinte ghorma, briste bána agus stocaí bána. As baile, caitheann sé léinte bhána le bríste agus stocaí dubha.

thumb|left|280px|Goodison Park, 2007


## Imreoirí

## Naisc

* Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna sacair Shasana
Catagóir:Learpholl
Comhshaol

mion|An domhan, ó  Apollo 17 ar an 7 Nollaig 1972
Is éard is **comhshaol** ann ná téarma a chuireann síos ar rudaí beo agus neamhbheo ar ann dóibh go nádúrtha ar an domhan nó cuid de (mar shampla, comhshaol i dtír ar leith). 

Níos ginearálta, sin iad na coinníollacha is iarmhairtí a ghnáthóige ar orgánach.  Níl aon sainmhíniú amháin ann toisc go bhfuil an oiread sin gnáthóg éagsúil ann, ón gcomhshaol uirbeach go dtí an fhoraois thrópaiceach báistí. 

Go ginearálta cuimsíonn an comhshaol fisiciúil airíonna an taobh tíre (mar shampla, an gheolaíocht, an aeráid) nár athraíodh go mór ag iarmhairt daoine. 

Ach cuimsíonn an comhshaol geografach an comhshaol fisiciúil chomh maith leis na hathruithe a rinne daoine air (mar shampla, córais talmhaíochta, tionsclaíocht, uirbiú).

Baineann éiceolaíocht leis an ngaol idir orgánaigh bheo is a gcomhshaol. 
clé|mion|forthéamh an domhain
Is í an imní go bhfuil codanna móra den chomhshaol fisiciúil á milleadh trí ró-úsáid is mí-úsáid atá mar bhunús leis an ngluaiseacht caomhnaithe, agus tá cuid mhaith de na bagairtí don chomhshaol léirithe ag an ngluaiseacht sin don domhan mór: 
* báisteach aigéadach, 
* an poll sa chiseal ózóin, 
* truailliú na farraige, 
* cnaí na hithreach, 
* forthéamh an domhain is an t-athrú aeráide, agus a lán eile a chuireann nó a chuirfidh isteach ar shláinte, sábháilteacht nó leas daoine, ainmhithe is plandaí ar domhan.
[mion|[truailliú na farraige]]
Cuimsíonn an téarma roinnt comhábhar riachtanacha chomh matih:

# aonaid chomhlána éiceolaíochta a fheidhmíonn mar chórais nádúrtha gan ró-chuir isteach ón duine daonna; an fásra ar fad, na h-ainmhithe, na miocrorgánaigh, na carraigeacha, an t-atmaisféar agus feiniméin nádúrtha a tharlaíonn taobh istigh dá dteorainn.
# na h-Acmhainní nádúrtha ar fad agus feiniméin fhisiciúla nach bhfuil teorainneacha soiléire ag baint leo, mar shampla, aer, uisce, aeráide chomh maith le fuinneamh, radaíocht, lucht leictreachais, agus maighnéadachas, nach n-eascraíonn as gníomhaíocht an duine.

## Féach freisin
* Caomhnú an chomhshaoil

* Comhshaolachas

* Bainistíocht acmhainní an chomhshaoil
* Lá Domhanda an Chomhshaoil

## Tagairtí

Catagóir:Éiceolaíocht

Catagóir:Comhshaolachas
Inis Bó Finne, Contae na Gaillimhe

Is oileán í **Inis Bó Finne** a bhfuil achar 9.4 km2 (3½ míle cearnach) aici agus atá suite timpeall 8 km (5 míle) ó chósta Chontae na Gaillimhe, agus a bhfuil fáil ar le bád farantóireachta ón Chloigeann.

## Stair
Níl aon fhianaise ar shaol Mhéisiliteach ar an Oileán. Meastar go raibh Inis Bó Finne áitrithe chomh fada siar le 8000-4000 R.C. Tá an chéad stair taifeadta den oileán dátaithe ó amanna roimh an gCríostaíocht. Thóg Colmán mainistir ann sa 7ú haois, áit ar thóg an eaglais Mainistir Cholmáin sa 13ú haois. Thóg foghlaí mara as an Spáinn caisleán ar an oileán agus úsáideadh é mar chuid bhunáit mhíleata Bhriontanach sa 17ú haois sruthlamach.
Bhí na gnáth-fhadhbanna ag feirmeoirí agus iascairí mar gheall ar leithlisiú. Cosúil le oileáin eile, bhí titim mór ina daonra. Sa bhliain 1841 (roimh an Ghorta Mhóir), ba é 1,404, a thit go 762 sa bhliain 1901 agus 200 sa bhliain 1996. Le déanaí, tá an turasóireacht ag cuidiú chomh maith le hiascaireacht gliomaigh, agus tá dhá óstán ann. Seirbhísí eile atá ann ná stáisiún cumhachta, siopaí, oifig phoist, bialann, scoil agus séipéal. Na promh-ghníomhaíochtaí san oileán inniu ná turasóireacht, feirmeoireacht agus iascaireacht. 

## Tíreolaíocht
Tá oileáin Inis Bó Finne comhdhéanta beagnach go hiomlán le clabairí Siolúracha agus sceallaí a théann chomh hard le 89m. Tá dhá thriain den oileán comhdhéanta le coimíneacht, ina bhfuil an príomhghnáthóg le fraoch, léirithe ag pobail fraoigh tirim agus fliuch araon. Tá go leor locha olagatrófach beaga lonnaithe san oileán. An corp uisce is mó ná Loch Loch Bó Finne aicmithe mar mhurlaigh. In iarthar an oileáin, tarlaíonn limistéar beag duimhche gainimh. Tá an chuid eile den oileán faoi chothú, leis an gcuid is mó den limistéar faoi fhéarach agus ar chéatadán níos lú féar tirim, cuid bheag ina chuirtear prátaí agus gránaigh. Áirítear le conláistí san oileán siopa áitiúil, ionad pobail, rothair ar cíos, bialanna, óstán, agus bunscoil. 

thumb|left|280px|Inis Bó Finne

Is cuid de Limistéar Cosanta Speisialta í Inis Bó Finne, i dteannta le hOileán Iomaí agus Tairbeart.

## Conspóid
Sa bhliain 1890, goideadh blaoscanna as reilig Mhainistir Naomh Colmáin in Inis Bó Finne agus tugadh iad chuig Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Bhí fairsing ag an am coirp a thógáil ar mhaithe adúradh "leis an staidéar eolaíoch" - le ghabhail ag tomhais agus ag staidéar blaoscanna. Sa bhliain 2023, ghabh  ceann feádhain na hOllscoile, an Probhast Linda Doyle, leithscéal le muintir an oileáin, agus tugadh na blaoscanna ar ais lena n-adhlacadh i mí Iúil 2023.  Tógadh blaoscanna eile as Árainn agus as an nGleann i gCiarraí Theas.

## Sainchomharthaí tíre
* Dún Chromail
* Reilig Naomh Cholmáin
* Dún Mór 

## Leabharliosta
* Brian Lalor, *The Encyclopaedia of Ireland*, Gill & Macmillan (Éire, 2003), ISBN 0-7171-3000-2

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Logainm.ie: Inis Bó Finne
* Aedín Ní Thiarnaigh. (2024). Ó Inis Meáin go hInis Bó Finne... tá a dhraíocht féin ag gach aon oileán in Éirinn. Seachtain.

Inis Bó Finne
Catagóir:Limistéir Cosanta Speisialta na hÉireann
Adewale Akinnuoye-Agbaje

Is aisteoir é **Adewale Akinnuoye-Agbaje** a rugadh sa Bhreatain ar 22 Lúnasa 1967. Is ón Nigéir dá mhuintir agus chuir siad fúthu i Londain. Rugadh Akinnuoye-Agbaje in Islington agus tá ceathrar deirfiúr aige. Tá a lán teangacha aige - Béarla, Iodáilis, Iarúibis (teanga a thuismitheoirí) agus Svahaílis. Bhain sé amach céim mar Mháistir sa Dlí i gColáiste an Rí i Londain. Is Búdaí é Akinnuoye-Agbaje agus tá sé ar lucht leanúna Arsenal F.C.

Rinne Adewale páirt an bhithiúnaigh Simon Adebisi ar *Oz*, clár de chuid HBO, agus páirt Mr Eko ar *[[Lost]]*, clár teilifíse de chuid ABC i Meiriceá. D'iarr sé cead scoir de bharr bhás a thuismitheoirí agus chun scannán a stiúradh. Déanann sé a chuid féin d'aon pháirt a fhaigheann sé (rud ba chúis leis an iomrá gur chaill sé a pháirt in “Lost” toisc gur ghabh sé neamhchuidiúlacht an charachtair air féin). 

Tháinig sé os comhair an cheamara den chéad uair sa bhliain 1994 i bhfíseán Dawn Penn le haghaidh "No, No, No (You Don't Love me)", amhrán lasta dá cuid. Timpeall an ama chéanna bhí sé feiceáil san fhíseán a bhí ag gabháil le "Jealousy", amhrán de chuid na Pet Shop Boys a raibh an-ráchairt air. Is iomaí páirt a rinne sé i scannáin ó shin, agus bhí sé ina ath-thíoránach Afracach in "The Bourne Identity" (2002).

## Scannáin

## Fiseáin Cheoil

* "Love No Limit" - Mary J. Blige

* "No No No" - Dawn Penn

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Adewale Akinnuoye-Agbaje interview  ar sheó Tavis Smiley
* Mr. Eko no pain in the neck-o explains 'difficult' tag ag an New York Post

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Daoine beo
Naveen Andrews

Is aisteoir é **Naveen William Sidney Andrews** a rugadh ar an 17ú Eanáir 1969 i Londain. Athnaítear Andrews mar gheall ar a rólanna sna scannáin The English Patient agus Grindhouse, chomh maith lena ról mar Sayid Jarrah ar an gclár teilifíse ABC *[[Lost]]*.

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Matthew Bellamy

Ceoltóir Sasanach is ea **Matthew James Bellamy**, a rugadh ar an 9 Meitheamh sa bhliain 1978 in Cambridge. Is eisean an t-amhránaí, seinnteoir giotáir agus seinnteoir méarchláir sa bhanna ceoil Muse. Is é an príomhscríbhneoir amhráin agus fórsa cruthaitheach an bhanna. Is aindiachaí é Bellamy.

Giotáraí tréitheach é Bellamy, agus chríochnaigh a "riff" ón rian *Plug in Baby* ag uimhir a hocht sa tsuirbhé *Top 100 Riffs* a bhí déanta ag an iris *Total Guitar*. Seinneann Belly roinnt giotáir éagsúla, mar shampla Manson, Fender 'Aloha' Stratocaster, Gibson Les Paul DC Lite, Gibson SG, Jackson Randy Rhoads, Parker 'Fly', Peavey EVH Wolfgang agus Yamaha Pacifica. 

## Tagairtí

Bellamy, Matthew
Bellamy, Matthew
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Alkmaar

Cathair atá suite i dtuaisceart na hÍsiltíre is ea **Alkmaar**, agus é nasctha le hAmstardam trí *Rijksweg 9* (mórbhealach an A9). Sa bhliain 2007 bhí 94,216 duine ina gcónaí sa chathair. Tá clú agus cáil ar fud an domhain ar mhargadh cáise traidisiúnta **Alkmaar**. 

## Turasóireacht
thumb|200px|left|Margadh cáise
Is díol spéise do thurasóirí é margadh cáise na cathrach, lonnaithe ag an Waagplein. Is éard atá sa Waagplein ná cearnóg taobh amuigh den "Waag", nó an teach meáite, ait inar ndéanadh gach saghas ábhar (cáis ach go háirithe) a mheá. Go traidisiúnta, bíonn an margadh ar siúl ar an gcéad Aoine in Aibreán, agus bíonn margadh deireanach an tséasúir ann ar an gcéad Aoine de Mheán Fómhair. Ní fíormhargadh é, ach taispeántas a léiríonn seantraidisiún na cáiseoireachta, mar a bhí fadó in Alkmaar. Deanann sé ceiliúradh ar cháis thraidisiunta an réigiúin. Ní féidir cáis a cheannach ag an margadh féin, ach bíonn seastáin go flúirseach ina thimpeall, áit ar féidir an uile ní a cheannach, idir cáis agus cuimhneacháin.

Tá oifig turasóireachta na cathrach lonnaithe sa Waag, chomh maith le hiarsmalann cáise. Ina theannta sin, tá dhá amharclanna, pictiúrlann mhór, agus iarsmalanna éagsúla eile sa chathair (iarsmalann bheorach agus ceann eile go hiomlán bunaithe ar an ngrúpa "The Beatles" ina measc). Ó thaobh siamsaíochta oíche de, ta an t-uafás tithe tábhairne lonnaithe mórthimpeall ar an Waag.

## Naisc Sheachtracha
Suíomh oifigiúil Alkmaar

Catagóir:Cathracha san Ísiltír
Catagóir:Ollainn Thuaidh
Dlí Ohm

[thumb|240px|Ciorcad leictreach bunúsach. Brúnn an foinse voltais [volta|V, ar an gclé, sruth I timpeall an chiorcaid, ag seoladh fuinneamh leictreach go dtí an fhriotaíocht R. Ón bhfriotóir, filleann an sruth go dtí an foinse, ag críochnú an chiorcaid.]]
Maíonn **dlí Ohm** go bhfuil an sruth, i gciorcad leictreach, atá ag dul trí sheoltóir idir dhá phointe, i gcoibhneas díreach leis an difríocht poitéinsil (sé sin titim i voltas) trasna an dá phointe, agus i gcoibhneas inbhéartach leis an bhfriotaíocht eatarthu. 

:I = \dfrac{V}{R}

clé|mion|177x177px
Is riail bhunúsach í i gcúrsaí srutha leictrigh. “Má bhíonn foinse voltais mar chill leictreach nó dineamó ann, agus má cheanglaítear ceann amháin de sheoltóir miotalach líneach le teirminéal dearfach na foinse, is an ceann eile leis an teirminéal diúltach, sreabhann sruth leictreach tríd an seoltóir. Is é an voltas a fheidhmíonn chun an sruth a bhrú chun tosaigh. Is é dlí Ohm go bhfuil an sruth díreach i gcomhréir leis an voltas idir cinn an tseoltóra, nó go bhfuil an cóimheas idir voltas (i voltais, V) is an sruth (in aimpéir, A) ina thairiseach” . 

Tugtar an fhriotaíocht ar an gcóimheas thuas, agus is é an t-óm (n) a aonad. Más beag an fhriotaíocht is maith an seoltóir chun seolta leictrigh, agus más an-mhór an fhriotaíocht ní shreabhann oiread ar fiú trácht air de shruth. 

Ainrnnítear an riail seo in onóir don eolaí Gearmánach Georg Ohm (1787-1854) a d'fhionn an ceangal I = V/R.
## Tagairtí

Catagóir:Fisic
Catagóir:Leictreachas
Emilie de Ravin

Is ban-aisteoir Astrálach í **Emilie de Ravin** a rugadh ar an 27ú Nollaig, 1981. Tá cáil ar de Ravin mar gheall ar a ról i gclár teilifíse de chuid *ABC*, Lost mar Claire Littleton agus mar Emily Kostich sa scannáin Brick.

## Saol roimh Cáil

Rugadh agus tógadh de Ravin i Mount Eliza, Victoria, na hAstráile. Rinne sí staidéar ar an bailé óna raibh sí naoi mbliana d'aois i scoil bhailé Christa Cameron i Melbourne agus mhúin a mháthar ón baile í. Nuair a bhí sí cúig-déag bliana d'aois ligeadh isteach san *Austrailian Ballet School* í, áit nach glacadh ach na dámhsóirí ab fhearr. Agus í ansin ghlac sí páirt i léiriúcháin de chuid an *Austrailian Ballet* agus *Danceworld 301* chomh maith. Rinne de Ravin staidéir ar an aisteoireacht sa *National Institute of Dramatic Art* san Astráil agus le *Prime Time Actors Studio* i Los Angeles.

## Gairm
300px|deas|thumb|Emilie de Ravin ag na MuchMusic Video Awards 2007

An chéad ról mór a bhí ag de Ravin ná mar Curupira sa chlár teilifíse Beastmaster. I ndiaidh sin lean sí uirthi chun ról a fháil mar eachtráin/hibrid daonna, Tess Harding, sa chlár teilifíse de chuid *the WB*, Roswell. Fuair sí an ról seo i Roswell mí amháin i ndiaidh di Los Angeles a shroiceadh agus ní raibh sí ach ocht mbliana déag d'aois ag an am. Níos déanaí, sa bhliain 2004, fuair sí páirt mar príomhaisteoir sa i Lost mar Claire Littleston, bean torrach. Sa bhliain 2006 bhí páirt aici in dhá scannáin, Brenda Carter i The Hills Have Eyes, agus mar Emily Kostich i Brick, scannán a bhfuair fáiltiú ollmhór ag an Sundance Film Festival an bhliain sin. Sa bhliain 2007 fuair de Ravin onóir uaidh an *Austrailians In Film Council*, ghradam atá faighte ag leithéidí Nicole Kidman, Russell Crowe, Heath Ledger agus Hugh Jackman. Sa bhliain 2008 beidh de Ravin páirteach sna scannáin Ball Don't Lie agus The Perfect Game. Tá ráflaí ann go mbeidh sí ag glacadh páirt Rosalie Hale san athchóiriú ar Twilight a mbeidh á dhéanamh go luath, ach níl sé seo cinntithe go fóill.

## Saol pearsanta

Phós de Ravin aisteoir, Josh Janowicz, ar 19ú Meitheamh 2006, ach scair siad óna chéile i Mí Eanáir, 2007. Tá an bheirt i mbun colscaradh a fháil.

## Saothair aisteoireachta

## Naisc Sheachtracha

* Emilie-Online 
* imdb Emilie de Ravin

De Ravin, Emilie
De Ravin, Emilie
Catagóir:Daoine beo
The Blizzards

Is banna ceoil Éireannach é **The Blizzards**. Bunaíodh an banna sa Mhuileann gCearr sa bhliain 2003. Tá go leor duaiseanna buaite acu agus taifeadtaí platanaim bainte amach acu. Tá dhá albam acu, *[[A Public Display of Affection]]* agus *[[The Domino Effect]]*.

Chuaigh a gcéad singil "First Girl To Leave Town" isteach sna cairteacha Éireannacha ag uimhir a haon déag in 2005. Síníodh an banna do Universal Music Ireland agus go luath, bhí dhá shingil acu sa bharr-10 Éireannach le "Trouble" agus "Fantasy". Scaoileadh a gcéad albam "A Public Display Of Affection" i nDeireadh Fómhair 2006.

Scaoileadh an dara halbam a bhí acu, "The Domino Effect", in 2008.

## Baill
* Niall Breslin (príomhamhránaí agus giotár)
* Justin Ryan (príomhghiotár)
* Dec Murphy (drumaí)
* Anthony Doran (dordghiotár)
* Aidan Lynch (meárchlár agus giotár)

## Dioscliosta
**A Public Display of Affection**
# Freaky
# Miss Fantasia Preaches
# Trouble
# Fantasy
# War Of Words
# On The Right Track
# Why Do You Fancy Scumbags?
# Dangerous Bitches
# Superdrug 
# Blackhole
# The Carney Code
# Call Me A Priest
# First Girl To Leave Town

Catagóir:Racghrúpaí Éireannacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2003
Henry Ian Cusick

Rugadh aisteoir **Henry Ian Cusick** ar an 17ú Aibreáin, 1967 i dTrujillo, Peiriú. D'fhás sé ar Oileán na Tríonóide agus Tobága go dtí go raibh sé 15 bhliain d'aois chuaigh sé chun cónaí san Albain. Tá Cusick mar Desmond Hume ar clár teilifíse de chuid ABC, Lost.

## Scannáin

## Teilifís

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Henry Ian Cusick ar IMDB

Catagóir:Aisteoirí Albanacha
Catagóir:Aisteoirí Peiriúcha
Inchinn

mion|clé|Maotháin (''Lobi'') na hInchinne

In ainmhithe, is í an **inchinn** ionad riartha an chórais lárnaigh néaróige, atá taobh thiar d'iompar an ainmhí. Is cuid den néarchóras lárnach í in ainmhithe le siméadracht dhéthaobhach, a comhordaíonn is a rialaíonn cuid mhaith de ghníomhaíochtaí na colainne. 

Sa cholainn dhaonna, chomh maith le rialú na gluaiseachta, brath ionchuir chéadfaigh, agus raon leathan próiseas fiseolaíochta, feidhmíonn sí mar orgán smaointeoireachta agus cuid mhaith réigiúin tiomnaithe d'fheidhmeanna intleachtúla ar leith (mar shampla, urlabhra, áireamh, measúnú, déanamh cinntí).  

Is í an inchinn an ball beatha is mó tábhacht agus, b’fhéidir, is lú a bhfuil tuiscint againn air.  

## Feidhm
Tá an inchinn suite sa chuas cráiniach, cosanta ag blaosc an chinn, agus i ngiorracht do threalamh príomhúil céadfach; radharc, éisteacht, cothromaíocht, blas agus boladh. Tá inchinn ag na veirteabraigh ar fad, agus tá inchinn lárnaithe ag formhór na n-inveirteabrach. Tig leis an inchinn a bheith an-chasta. Mar shampla, tá thart ar 23 billiún néarón san inchinn dhaonna, agus gach ceann acu sin ceangailte le suas le 10,000 néarón eile. 

Tá na néaróga cráiniacha mar chuid den lárchóras néarógach atá ceangailte go dlúth leis an inchinn.

Is féidir an inchinn a roinnt ina 3 chuid: 
* an tuil-inchinn (na leathsféir cheirbreacha is an déeinceifilean), 
* an lár-inchinn, agus 
* an iar-inchinn (an ceirbrín, an pons is an medulla oblongata). 
[clé|mion|[hipeatalamas = dearg, amygdala=glas, hipeacampas/fornix=gorm, pons=buí, faireog phiotútach=pinc]]
Tá sí leanúnach le corda an dromlaigh ag an medulla oblongata (cuid de stoc na hinchinne). 

Cuimsíonn sí na leathsféir chráiniacha agus stoc na hinchinne cuasa (na méadailíní) atá leanúnach le canáil lárnach chorda an dromlaigh, agus is istigh ansin a tháirgtear an sreabhán ceirbrispíonach. 

Tagann 12 phéire néaróg chráiniach amach as an inchinn freisin, ag dul síos corda an dromlaigh chuig orgáin is fíocháin sa cholainn. 
[mion|clé|[Scléaróis iolrach.]]

## Neamhord
I measc na neamhord, na ngalar is na n-ionfhabhtuithe a fhaigheann an inchinn tá stróc, pairilis cheirbreach, néaltrú, titimeas, hidriceifealas, agus meiningíteas. D'fhéadfadh sé nach n-aithneofaí an neamhord ar feadh na mblianta.

## Tagairtí

Catagóir:Orgáin

Catagóir:Corp an duine
Michael Emerson

Is aisteoir Meiriceánach é **Michael Emerson** a rugadh ar an 7ú Meán Fómhair, 1954. Tá cáil air mar gheall ar a charachtair Ben Linus sa chlár teilifíse Lost, de chuid ABC.

Emerson, Michael
Volkswagen Lupo

Gluaisteán de dhéantús na Gearmáine is ea an **Volkswagen Lupo**. Bhí saol na cathrach ar intinn ag an déantúsóir nuair a dhear sé an gluaisteán beag seo, agus bhí an carr á thairgeadh ag an gcomhlacht Volkswagen ón mbliain 1998 go dtí 2005. Tá toilleadh innill beag ag an gcuid is mó de na carranna seo (1.0 lítear), agus tá siad sách eacnamaíoch ó thaobh na gcostas reatha de. Cé go bhfuil an carr seo beag, tá a dhóthain spáis taobh istigh - is féidir 833 lítear de bhagáiste a chur isteach i Lupo amháin leis na suíocháin chúil in íochtar.

Catagóir:Gluaisteáin
Matthew Fox

Aisteoir Meiriceánach is ea **Matthew Fox**. Rugadh Fox i bPennsylvania i Meiriceá ar an 14ú Iúil 1966. Tógadh i stát Wyoming é, áfach. Ba iad a rólanna sa chlár teilifíse *[[Party of Five]]* agus mar an príomhcharachtar in *[[Lost]]*, Mack Sheppard (2004–2010), a thuill clú dó.

Chuir a theaghlach fúthu in Wyoming ar an tearmann Indiach Wind River agus gan ach bliain amháin d'aois slánaithe aige. Múinteoir scoile ab ea a mháthair agus thóg a athair eallach agus capaill, chomh maith le heorna. D'fhreastail Fox ar Ollscoil Columbia agus thuill sé baitsiléir san eacnamaíocht ón scoil úd sa bhliain 1989.

Tá Fox pósta ar Margherita Ronchi, bean Iodálach a casadh air in Ollscoil Columbia, agus tá beirt pháistí acu. Tá an-spéis ag Fox san eitleoireacht agus tá Bonanza G36 aige. 

mion|clé|150px|Matthew Fox

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Jorge Garcia

Is aisteoir é **Jorge Garcia** a bhfuil cáil air mar gheall ar a rólanna sa chlár teilifíse *[[Becker]]* mar Hector Lopez agus ar *[[Lost]]* mar Hugo "Hurley" Reyes.
Rugadh Garcia ar 28ú Aibreáin, 1973 in Omaha, Nebraska sna Stáit Aontaithe.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Josh Holloway

Rugadh **Josh Holloway** in San Jose, California ar an 20ú Iúil 1969. Is aisteoir é Holloway a athnítear mar James "Sawyer" Ford ar an gclár teilifíse *[[Lost]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Jason McKay

Is dornálaí gairmiúil é **Jason McKay** atá bunaithe i mBéal Feirste. Is as Droichead na Banna, Contae an Dúin é agus rugadh e ar an 11 Deireadh Fómhair 1977. Bíonn sé ag troid ag formheanmheáchan, agus ba churadh na hÉireann é ag trom-mheáchan éadrom é tráth. Ag leibhéal amaitéarach, bhí an bua aige i gcoinne John Duddy. Bronnadh teideal churadh Ulaidh air ansin sa chatagóir "meánmheáchan éadrom sinsear".

McKay, Jason
McKay, Jason
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Contae an Dúin
Ross O'Carroll

Imreoir iománaíochta le Baile Átha Cliath agus Cill Mochuda na Crócaigh is ea **Ross O'Carroll**. D'imir sé do fhoireann shinsir Bhaile Átha Cliath den chéad uair i gComórtas Laighin 2007 i gcoinne Loch Gorman agus scóráil sé 1-01. Bhí sé ar an bpainéal nuair a bhuaigh foireann Bhaile Átha Cliath Craobh Peile na hÉireann sa bhliain 2011. Is deartháir é leis an bpeileadóir Rory O'Carroll.

Bhuaigh sé Craobh Laighin le foireann mhionúir Bhaile Átha Cliath sa bhliain 2005.
Bhuaigh sé Craobh Laighin le foireann faoi 21 Bhaile Átha Cliath sa bhliain 2007.
Bhuaigh sé an Corn Dr. Croke, Craobh Éireann na scoileanna le Coláistí Átha Cliath.

O Carroll, Ross
O Carroll, Ross
Catagóir:Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Maggie Grace

Rugadh **Margaret Grace Denig** (Maggie Grace) ar an 21ú Meán Fómhair, 1983 i gColumbus, Ohio sna Stáit Aontaithe. Is ban-aisteoir í a bhfuil cáil uirthi mar gheall ar a ról ar shraith theilifíse ABC, *[[Lost]]* mar Shannon Rutherford.

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Home and Away

Is sobaldráma Astrálach é **Home and Away** (*Sa Bhaile is i gCéin*) a léirítear i Sydney na hAstráile ag Seven Network ón mbliain 1987 i leith. I dtosach dhírigh an clár ar charachtair Phippa agus Thom Fletcher a bhí i gceannas ar an Summer Bay Caravan Park agus a chónaigh ansin le scata páistí ar altramas. Mhéadaigh scóip an chláir le himeacht aimsire cé go bhfuil sliocht na gcarachtar sin fós le feiscint sa chlár agus an Caravan park lárnach ann chomh maith. Craoltar an clár i dtíortha go leor; an Ríocht Aontaithe, an Nua-Shéalainn, Éire, An Eastóin, an Fhrainc, an Iorua, an tSualainn, Iosrael agus roinnt mhaith tíortha de chuid na hÁise. 

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1987
Catagóir:Cláir Teilifíse Astrálach
Catagóir:Sobalchlár
Belfield

Áit í **Belfield** ar thaobh deiscirt Bhaile Átha Cliath, in Éirinn. Fuair sé an t-ainm "Belfield" ó theach Belfield agus Demense, ceann de na hocht airí a bhí ceannaithe nuair a bunaíodh an príomhchampas ag Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath.

Moladh Belfield sular beartaíodh go mbeadh aerfort Bhaile Átha Cliath lonnaithe i mBaile Choilín. Faoi láthair tá Belfield comhchiallach leis an gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath toisc go bhfuil sé an suíomh ina bhfuil príomhchampas na Ollscoile sin (106 acra) suite. 

Sa tsuíomh sin atá páirc oifige Belfield, áit ina bhfuil Hewlett-Packard, agus Páirc Belfield, áit ina imríonn foireann sacair an Choláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Wikimapia.org - Belfield
* An Coláiste Ollscoile UCD- suíomh gréasáin

Catagóir:Baile Átha Cliath
Samúraí

Ba théarma d'uasal-aicme mhíleata na Seapáine réamh-thionsclaithe é **Samúraí**. Tagann an focal ón mbriathar ársa samorau, a d'athraigh go saburau, a chiallaíonn "chun freastal" mar sin is searbhónta atá sa Samúraí, sé sin le rá gur searbhónta Thiarna atá ann. Bhí ardghradam acu agus pribhléidí speisialta ar nós dhá chlaíomh a chaitheamh. Chothaigh siad na cóid bushido de bhuanna comhraic, neamhshuim i bpian, agus dílseacht gan stad, ag gabháil do go leor cathanna áitiúla. Cé go raibh réamhtheachtaithe acu in oifigigh mhíleata agus riaracháin níos luaithe, tháinig na samúraí chun cinn go fírinneach le linn shogunate Kamakura, ag rialú ó c.1185–1333. Rinneadh an aicme pholaitiúil díobh, le cumhacht nach beag ach freagracht shuntasach freisin. Le linn an 13ú haois, bhunaigh na samurai iad féin mar laochra cumasacha i gcoinne na Mongols ionradh. Sna 1870idí b'ionann teaghlaigh samurai agus 5% den daonra. De réir mar a tháinig míleataigh nua-aimseartha chun cinn sa 19ú haois, bhí na Samúraí imithe i léig agus an-chostasach le coinneáil i gcomparáid leis an ngnáthshaighdiúir coinscríofa. Chuir Athchóiriú Meiji deireadh lena róil fheodacha, agus bhog siad isteach i róil ghairmiúla agus fiontraíochta. Fanann a gcuimhne agus a n-arm chun suntais i gcultúr móréilimh na Seapáine.

## Féach Freisin

* Ninja

## Tagairtí

Catagóir:Cultúr na Seapáine
The Kanyu Tree

Banna popcheoil is ea **The Kanyu Tree**. Is as Bóthar na Trá, Gaillimh iad. Tá triúr deartháireacha sa bhanna. Deirtear go bhfuil siad cosúil le *[[The Beach Boys]]* sa tslí is go mbíonn siad ag canadh in armóin go minic, ach le fuaim níos nua-aimseartha.

## Baill an bhanna
* Shane Cluskey - Príomhamhránaí
* Daniel Cluskey - Giotár,Amhránaí
* Oisín Cluskey - Dordghiotár,Amhránaí
* Ruairí Cluskey - Drumaí, Amhránaí

Bhí an banna ar Pop4, clár ceoil ar TG4. Chuadar ar chamchuairt sa Bhreatain ag tabhairt tacaíochta don bhanna *[[The Saw Doctors]]*.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha
* The Kanyu Tree

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Ailceimic

thumb|''The alchemist'' le William Fettes Douglas (1822 - 1891)
I stair na heolaíochta, tagraíonn **ailceimic** do fhoirm luath de fhiosrú an nádúir agus disciplín luath fealsúnachta agus spioradálta araon, agus an dá cheann acu ag meascadh gnéithe uathu seo a leanas an Cheimic, an Mhiotalóireacht, an Fhisic, an Leigheas, an Astralaíocht, an Séimeolaíocht, an Misteachas, an Spioradáltachas agus an Ealaíon mar chuid de aon mhór-fhórsa.


Catagóir:Stair na heolaíochta
Catagóir:Ceimic

Catagóir:Asarlaíocht
Fight Like Apes

Banna rac-cheoil Éireannach is ea **Fight Like Apes**. Is iad seo na baill: 
* MayKay - amhránaí,cláradóir,sintéisóir
* Pockets - sintéisóir,samplaí,amhránaí
* Tom - dordghiotár
* Adrian - drumaí

## Naisc Sheachracha
* Suíomh MySpace

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Bannaí ceoil
Tommy Peoples

Ba fhidléir Éireannach é **Tommy Peoples**. Rugadh i mBaile Suingean, Contae Dhún na nGall é sa bhliain 1948. Bhí sé mar bhall de go leor grúpaí ceoil, 1691 agus The Bothy Band ina measc. Is gnáth dó ceol a chasadh ina aonair lenár linn. Bhí teicníc faoi leith aige a mbreathnaítear air mar stíl atá dílis do stíl fidléireachta Dhún na nGall, agus is minic a ghlaotar "virtuoso" air. Bhí cónaí air ina bhaile dúchais, Baile Suingean, i láthair na huaire, agus is fidléir í a iníon Siobhan Peoples chomh maith.

D'oibrigh Tommy Peoples mar cheoltóir traidisiúnta cónaithe ag an Balor Arts Centre i nDún na nGall. Fuair sé bás ar an 4 Lúnasa 2018.

## Dioscliosta
* *An Exciting Session with One of Ireland's Leading Traditional Fiddlers* (1976) 
* *High Part of the Road* (1976) 
* *Master Irish Fiddle Player* (1976) 
* *The Iron Man* (1985) 
* *Fiddler's Fancy: Fifty Irish Fiddle Tunes Collected and Performed by the Irish Fiddle Legend* (1986)
* *Irish Fiddle and Guitar* (1992) 
* *The Quiet Glen/An Gleann Ciúin* (2002) 

Comhoibriú - Matt Molloy, Paul Brady agus Tommy Peoples
* *Molloy Brady Peoples* (1977)

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Básanna in 2018
Maik Taylor

Is imreoir sacair ó Thuaisceart Éireann é **Maik Taylor**. Imríonn sé faoi láthair le Birmingham City.

Taylor, Mark
Martin Taylor

Is imreoir sacair Sasanach é **Martin Taylor**. Imríonn sé faoi láthair le Watford mar chúlaí. D'imir sé cheana le Birmingham City.

Taylor, Martin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
San Lucia

Tír is ea **San Lucia** (*Saint Lucia* sa Bhéarla) atá suite i Muir Chairib. Is í Castries an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.

## Féach freisin

* Na Mion-Aintillí

## Tagairtí

Catagóir:San Lucia
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Catagóir:Mion-Aintillí
Líoma

:*Baineann an t-alt seo leis an gcathair i bPeiriú; féach freisin [[Líoma (toradh)]].*
Príomhchathair Pheiriú agus an chathair is mó sa tír úd is ea **Líoma** (Spáinnis: *Lima*). Tá an chathair suite i ngleannta na n-aibhneacha Chillón, Rímac agus Lurín agus ar chósta an Aigéin Chiúin. Bhunaigh an *[[conquistador]]* Spáinneach úd Francisco Pizarro an chathair ar 18 Eanáir 1535 mar Chathair na Ríthe. B'é an chathair is tábhachtaí i bPeiriú na Spáinne, agus tar éis Chogadh Shaoirse Pheiriú rinneadh príomhchathair na tíre de. 

Sa bhliain 2006 bhí 7.8 milliún duine ina gcónaí sa chathair.

Catagóir:Príomhchathracha Mheiriceá Theas
Catagóir:Peiriú
Menri (Mainistir)

Is mainistir Bhúdaíoch í **Mainistir Mhenri** (སྨན་རི *sman ri* - Sliabh an Leighis) atá suite sa Tibéid. Bunaíodh í sa bhliain 1405 ag Nyammey Sherab-gyeltsen (1356-1416). Tar éis tamaill, d'iompaigh sí ina mhainistir Bhön is tábhachtaí sa Tibéid. Faoi láthair, tá an lucht mainistreach suite i Dolanji na hIndia

## Tagairtí
* Mainistir Mhenri 
* The Berzin Archives

Catagóir:Búdachas
Catagóir:Mainistreacha
Catagóir:Séadchomharthaí agus cuimhneacháin
Carlo Farina

Cumadóir agus veidhleadóir Barócach ón Iodáil ba ea **Carlo Farina** (1600 – 1639). Rugadh é i Mantova na hIodáile agus fuair sé bás i Vín na hOstaire.

## Saothair cheoil
* Capriccio Stravagante 1627
* Sonata detta la Polaca (à 3)
* Sonata detta la Capriola (à 3)
* Sonata detta la Moretta (à 3)
* Sonata detta la Franzosina (à 2)
* Sonata detta la Farina (à 2)
* Sonata detta la Greca (à 3)
* Sonata detta la Cingara (à 3)
* Sonata detta la Fiama (à 2)
* Sonata detta la Semplisa (à 3)
* Sonata detta la Desperata (à 2)

## Tagairtí

Farina, Carlo
Farina, Carlo
Farina, Carlo
Farina, Carlo
Liam Ridgewell

Is peileadóir sacair Sasanach é **Liam Ridgewell**. Imríonn sé faoi láthair do Birmingham City. Rugadh i Londain sa bhliain 1984 é.

Ridgewell, Liam
Sebastian Larsson

Is imreoir sacair Sualannach é **Alfe Inge Sebastian "Bissen" Larsson**. Imríonn sé faoi láthair do Birmingham City. Rugadh in Eskilstuna na Sualainne sa bhliain 1985 é.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Sebastian Larsson ag bcfc.com 

Catagóir:Imreoirí sacair na Sualainne
Nuuk

Is í **Nuuk** príomhchathair agus an chathair is mó sa Ghraonlainn. Tá an chathair suite ar chósta iarthair na tíre, 240 km theas ón Ciorcal Artach. Sa bhliain 2012 bhí 16,181 duine ina gcónaí sa chathair. Tugtar an t-ainm Danmhairgis *Godthåb* ar an chathair freisin, ach ón bhliain 1979 is é an fhoirm Ghraonlainnise an fhoirm oifigiúil.

Bhí an chathair bunaithe ag Hans Egede, misinéir Ioruach sa bhliain 1728. Nuair a shroich Egede an cósta, bhí Ionúitigh ina gcónaí i Kangeq in aice le Nuuk. Ag an am seo bhí an Ghraonlainn ina choilíneacht Ioruach. Faoi láthair tá Danmhargaigh agus Graonlannaigh ina gcónaí sa réigiún le chéile.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil Nuuk 

Catagóir:An Ghraonlainn
Catagóir:Cathracha
Caisleán Windsor

Is é **Caisleán Windsor** an caisleán is mó ar domhan ina bhfuil daoine ina gcónaí ann go fóill. Tá sé suite sa chontae Sasanach Berkshire. Rianaítear a stair siar go dtí aimsir Liam Concar, agus is é an caisleán is faide úsáid leanúnach ar domhan mar gheall air sin. Tá sé ar cheann de na príomhárais chónaithe atá ag Banríon na Ríochta Aontaithe, Eilís II, in éineacht le Pálás Buckingham agus Pálás Hollyrood in Albain.

Catagóir:Berkshire
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Achernar

Is é **Achernar** (α Eri, Alfa Eridani) an réalta is gile ar réaltbhuíon na hAbhann, agus tá sé an deichiú (*10ú*) réalta is gile ar spéir na hoíche. Tá sé suite in aice leis an bpointe is faide ó dheas ar an réaltbhuíon.

## Stair téarmaíochta

## Airíonna

## Féach freisin
* Achernar i bhficsean

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Achernar
Catagóir:Réaltaí sa réaltbhuíon Eridanus (An Abhainn)
Catagóir:Réaltaí is gile i réaltbhuíonta
Catagóir:Réaltaí is gile sa spéir
Inis Iocht

Is oileán agus contae de chuid na Ríochta Aontaithe í **Inis Iocht** (*Isle of Wight* as Béarla). Tá sí suite trí mhíle amach ó chósta theas Chontae Hampshire i Sasana, agus í scartha ón mórthír ag caolas mara a dtugtar Solent air. Tá an-ráchairt ar an oileán seo ón ré Victeoiriach i leith, mar ionad saoire. Tá cáil uirthi as áilleacht a tírdhreacha chomh maith.

Tá stair shaibhir ilghnéitheach ag Inis Iocht. Ríocht neamhspleách a bhí ann ar feadh tamaillín sa chúigiú haois déag. Bhí cónaí ar an bhfile Alfred Lord Tennyson ansin, agus chaith an Bhainríon Victeoiria féin deireadh a saoil in Osborne House, an teach saoire a bhí aici in Inis Iocht. Áit mhór tógála bád a bhí in Inis Iocht riamh, ach, de bharr na forbartha teicneolaíochta, tógadh eitleáin uisce san oileán freisin, chomh maith leis an gcéad sciorrárthach (árthach foluaineach) i stair an chine dhaonna.

Ba chuid de Chontae Hampshire í go dtí an bhliain 1890, agus tá canúint an oileáin an-chosúil le canúint tuaithe Hampshire, cé go bhfuil cuid mhaith focal dá gcuid féin ag muintir Inis Iocht. Bhí 132,731 duine ina gcónaí san oileán sa bhliain 2001, agus aon duine amháin ag déanamh feisireachta dóibh i bparlaimint Westminster - rud a chiallaíonn gur í Inis Iocht í an toghcheantar is mó sa tír.

San úrscéal ficsin eolaíochta *The Day of the Triffids* le John Wyndham, shocraigh iarmharáin na holltubaiste domhanda in Inis Iocht sa deireadh, le coilíneacht dá gcuid féin a bhunú ansin.

## Bailte

* Appley
* Brading
* Cowes, Cowes Thoir
* Newport
* Ryde
* Sandown, Shanklin
* Ventnor
* Yarmouth

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Caisleán Carisbrooke 
* Osborne House
* Quarr Abbey

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin oifigiúil an oileáin 

Catagóir:Contaetha i Sasana
Catagóir:Sasana
Catagóir:Inis Iocht
Catagóir:Oileáin na Ríochta Aontaithe
Tarbh ina Shuí

Fear naofa Suach, ab ea **Tarbh ina Shuí** (Suach: *Tȟatȟáŋka Íyotake*, *Tatanka Iyotanka* nó *Ta-Tanka I-Yotank*, Béarla: Sitting Bull, tugtaí an leasainm Slon-he nó "Mall" air freisin; t. 1831 – 15 Nollaig 1890).mion|Sitting Bull and Buffalo Bill (1895)|clé
## Beatha
Saolaíodh é in aice leis an Abhainn Grand i nDakota Theas.  

Tá áit cháiliúil aige i stair Mheiriceánach agus i stair Mheiriceánach Dhúchasach mar gheall ar an pháirt a ghlac sa bhua in aghaidh Lt. Col. George Armstrong Custer agus an 7ú Reisimint Mharcra de chuid an Arm Meiriceánach ag Cath Little Bighorn ar an 25 Meitheamh 1876, rud a chonaic sé i mbrionglóid cheana féin. 

Níos déanaí, chaith sé seal ag obair le Buffalo Bill Cody sa Wild West Show.

Ar  15 Nollaig 1890, mharaigh na póilíní Tarbh ina Shuí ag Tearmainn Meiriceánach Dúchasach, Standing Rock, agus iad ag iarraidh é a chur faoi ghlas.  Thosaigh caismirtí idir na póilíní agus an lucht agóide a bhí ann. 

Tharla sléacht coicís níos déanaí ag Wounded Knee.

## Féach freisin

* Bundúchasaigh Mheiriceá

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1831
Catagóir:Básanna i 1890
Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Catagóir:19ú haois sna Stáit Aontaithe
Pálás Buckingham

Is é **Pálás Buckingham** príomháras cónaithe mhonarc na Breataine, mar atá, Eilís II. Cuirtear imeachtaí agus ócáidí stáit ar siúl sa Phálás agus is díol suime mór é do thurasóirí. Tógadh í ar dtús sa bhliain 1703 mar áras cónaithe do Dhiúc Buckingham, ach fuair Seoirse III é dó féin sa bhliain 1761. Bhíodh an t-ainm **Teach Buckingham** air, tráth.

## Féach freisin

## Tagairtí
{{Reflist]}

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin oifigiúil an Pháláis 

Catagóir:Cathair Westminster
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Foirgnimh i Londain
Gurvanbulag (Bulgan)

Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea **Gurvanbulag** (Mongóilis:Гурванбулаг).

Catagóir:Ballaonaid na Mongóile
Bulgan (Cúige)

Cúige (Aimag) de chuid na Mongóile is ea **Bulgan Aimag**. Tá an cúige suite i dtuaisceart na tíre. Is é Bulgan an phríomhchathair.

## Tíreolaíocht
Tá an cúige ag críochantacht leis na cúigí Khövsgöl (thuaidh), Arkhangai (thiar theas), Övörkhangai (theas), Töv (thoir theas), agus Selenge (thoir thuaidh). Is limistéar sléibhtiúil é tuaisceart an chúige agus é clúdaithe le foraois a chuirfeadh na hAlpa i do chuimhne. Is iad an Orkhon agus an Selenge na príomhaibhneacha sa chúige.

### Aeráid
* *Meán-ardteocht an tsamhraidh*: +33&nbsp;°C
* *Meán-bhunteocht an gheimhridh*: -40&nbsp;°C
* *Meán-bháisteach*: 210mm

## Iompar
Tá aerfort beag, ceann nach bhfuil ach aon rúidbhealach ann agus é féin gan phábháil, suite i mBulgan (UGA/ZMBN). Bíonn na heitleáin ag eitilt go tráthrialta ó Bhulgan go Ulánbátar, Khovd agus Mörön.

## Na hAonaid Riaracháin
thumb|right|250px|Ceantair Bhulgan

* - Príomhchathair an aimag

## Naisc Sheachtracha
* Grianghraif ón cúige 

## Tagairtí

Clár IFAD 

Catagóir:Ballaonaid na Mongóile
Garry O'Connor

Is peileadóir sacair Albanach é **Garry O'Connor** (7 Bealtaine 1983 a rugadh é). Imríonn sé faoi láthair do Hibernian FC. Imríonn sé freisin d'fhoireann idirnáisiúnta na hAlban. 

O'Connor, Garry
Mikael Forssell

Is imreoir sacair ón Fhionlainn é **Mikael Forssell** a rugadh ar 15 Márta 1981 in Steinfurt na Gearmáine. D'imir sé i sraith na n-óg le HJK san Fhionlainn sna blianta 1994–1997. Sna blianta ina dhiaidh sin, d'imir sé mar thosaitheoir le roinnt clubanna i Sasana (Birmingham City agus Chelsea), sa Ghearmáin (Hannover) agus san Fhionlainn. Imríonn sé le Veikkausliga Club HJK faoi láthair, club san Fhionlainn. Sna blianta 1999–2014 d'imir sé freisin d'fhoireann náisiúnta na Fionlainne.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Forssell, Mikael
Catagóir:Daoine beo
Cameron Jerome

Is imreoir sacair Sasanach é **Cameron Jerome**. Imríonn sé faoi láthair do Birmingham City.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Stuart Parnaby

Is imreoir sacair Sasanach é **Stuart Parnaby**. Imríonn sé faoi láthair le Birmingham City. D'imir sé le Middlesbrough roimhe sin. 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
David Murphy

Is peileadóir sacair Sasanach é **David Murphy**. Imríonn sé faoi láthair do Birmingham City. 

Murphy, David
Jordon Mutch

Is imreoir sacair Sasanach é **Jordan Mutch**. Imríonn sé faoi láthair le Birmingham City. Rugadh ar 2 Nollaig, 1991 é in Derbyshire.

Mutch, Jordan
Gary McSheffrey

Is imreoir sacair Sasanach é **Gary McSheffrey** a rugadh ar 13 Lúnasa 1982. As Coventry dó. Tá sé ag imirt le Scunthorpe United ón mbliain 2014 i leith. D'imir sé ar an bpáirc 418 uair (247 uair le Coventry City).

San am atá thart d'imir sé sa Football League agus sa Premier League le Stockport County, Luton Town, Birmingham City, Nottingham Forest agus Leeds United. D'fhill sé ar Coventry City sa bhliain 2010, ansin tamall le Chesterfield, agus ag tosnú i 2014, le Scunthorpe United.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Daniël de Ridder

Is imreoir sacair ón Ísiltír é **Daniël de Ridder**. Imríonn sé faoi láthair le Wigan Athletic. D'imir sé cheana le Birmingham City, Celta Vigo agus Ajax. Rugadh é ar 6 Márta 1984 in Amstardam.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí Phríomhroinn Shasana
Catagóir:Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Franck Queudrue

Is peileadóir sacair ón Fhrainc é **Franck Queudrue**. Imríonn sé faoi láthair do Lens sa Fhrainc. D'imir sé cheana le Birmingham City, Fulham agus Middlesbrough. Rugadh é ar 25 Lúnasa, 1978 i bPáras.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Fraince
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Mehdi Nafti

Is imreoir sacair ón Túinéis é **Mehdi Nafti**. Imríonn sé faoi láthair do Birmingham City.

Nafti, Mehdi
Olivier Kapo

Is imreoir sacair ón Fhrainc é **Olivier Kapo** (r.27 Meán Fómhair, 1980 i Abidjan, An Cósta Eabhair). Imríonn sé faoi láthair le Wigan Athletic sa Premier League. D'imir sé le Auxerre, Juventus agus Birmingham City roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Fraince
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine Francacha
Radhi Jaïdi

Is imreoir sacair ón Túinéis é **Radhi Jaïdi**. Imríonn sé faoi láthair le Birmingham City. Rugadh é ar 30 Lúnasa, 1975 i dTúinis.

Jaïdi, Radhi
Khövsgöl (Cúige)

Cúige (Aimag) de chuid na Mongóile is ea **Khövsgöl Aimag**. Tá an cúige suite i dtuaisceart na tíre. Is é Mörön an phríomhchathair.

## Tíreolaíocht agus stair
Is limistéar sléibhtiúil é an cúige. Tá Sléibhte Khangai suite i ndeisceart an chúige. Is é Loch Khövsgöl an loch is tábhachtaí sa chúige.

Bunaíodh an cúige sa bhliain 1931. B'é Khatgal an lárionad riaracháin go dtí an bhliain 1933.

## Iompar
Tá aerfort le rúidbhealach pábháilte amháin suite i Mörön (ZMMN/MXV). Tá an t-aerfort nasctha le Úlánbátar le eitilte rialta.

## Na hAonaid Riaracháin
thumb|right|250px|Ceantair Khövsgöl

## Naisc Sheachtracha
* Grianghraif as Khövsgöl 

## Tagairtí

Catagóir:Ballaonaid na Mongóile
Louis XVI na Fraince

Bhí **Louis XVI** (23 Lúnasa 1754 – 21 Eanáir 1793) ina rí ar an bhFrainc, ó 1774 go dtí 1792. Ba é Rí na Fraince le linn na Réabhlóide ansin agus chuir an rialtas réabhlóideach chun báis é as ardtréas, ar 21 Eanáir 1793. Tháinig deireadh leis an monarcacht absalóideach sa Fhrainc tar éis dó bás a fháil.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1754
Catagóir:Básanna i 1793
Catagóir:Andóra
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Coirpigh
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Fir
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe na Fraince
Catagóir:Ríthe Navarre
Catagóir:Teaghlach Búrbónach
Catagóir:Tréas
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Pálás Versailles

Seanphálás ríoga de chuid na Fraince is ea **Pálás Versailles** (*Château de Versailles* as Fraincis). Tá sé lonnaithe in Versailles, áit atá ina bruachbhaile de Pháras anois. Tosaíodh ar an bPálás a thógáil le linn Laoiseach XIV agus rinneadh lárionad cumhachta de do mhonarcacht absalóideach na Fraince, réimeas a mhair go dtí Réabhlóid na Fraince. Tá tarraingt na dturasóirí san áit go fóill.

## Bunús an Árais Ríoga

Cuireadh tús leis an áitreabh ríoga in Versailles nuair a thóg Laoiseach XIII lóistín sealgaireachta dó féin idir na blianta 1623 agus 1634. 

## Tógáil an Pháláis

Nuair a tháinig Laoiseach XIV i réim tháinig fonn air áit mhór réimis a bhunú dó féin chun a chumhacht a dhaingniú sa Fhrainc. Chinn sé ar ar lóistín sealgaireachta a athar i Versailles a mhéadú agus a mhaisiú chuige. Tosaíodh ar an obair sa bhliain 1662 agus an t-ailtire Louis La Vau ina bun.

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin oifigiúil an Pháláis

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Fraince
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc
Gilitín

Is ionann **Gilitín** agus uirlis básaithe a d'úsáidtí, go háirithe sa Fhrainc le linn na Réabhlóide sa tír sin. Ainmníodh é as an bhfear a mhol é ar dtús; an Dr. Joseph-Ignace Guillotin. Maraítear duine le gilitín trí dhícheannú. Úsáideadh é chun duine a chur chun bás don uair dheireanach sa Fhrainc, sa bhliain 1977.

Catagóir:Stair na Fraince
Dashinchilen (Bulgan)

Sum (ceantar) atá suite i gCúige Bhulgan na Mongóile thuaidh is ea **Dashinchilen** (Mongóilis:Дашинчилэн).

Catagóir:Ballaonaid na Mongóile
Tögrög

Is é an **tögrög** (Mongóilis: төгрөг), nó tögrög na Mongóile, airgeadra na Mongóile. Is é MNT an cód ISO a bhaineann leis. Tháinig sé isteach ar 9 Nollaig 1925.

## Airgead tirim
* Nótaí: 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000, 20 000 tögrög
* Boinn: 20, 50, 100, 200, 500 tögrög

Catagóir:An Mhongóil
Catagóir:Airgead
George Armstrong Custer

Oifigeach in Arm na Stát Aontaithe ba ea **George Armstrong Custer** (5 Nollaig, 1839 – 25 Meitheamh, 1876), a bhí ina cheannfort marcra le linn an Chogaidh Chathartha agus na gCogaí Indiacha sa tír sin san 19ú haois. Thuill sé cáil mhaith mar cheannfort cliste cróga, ach briseadh agus maraíodh é ag Cath Little Bighorn agus é ag troid in aghaidh na Meiriceánach Dúchasach. Tugtar "Custer's Last Stand" ar an eachtra seo i stair Mheiriceá.

[250px|mion|clé|Custer sa bhliain [1865.]]

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1839
Catagóir:Básanna i 1876
Catagóir:Daoine i gCogadh Cathartha na Stát Aontaithe
Catagóir:Daoine as Ohio
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Patsy Cline

B'amhránaí Meiriceánach í **Patsy Cline** (ainm baiste: *Virginia Patterson Hensley*; 8 Meán Fómhair, 1932 – 5 Márta, 1963). Ceol Tíre agus popcheol a bhí á chanadh aici, agus bhain sí clú agus cáil dhomhanda amach ag tús na 1960idí leis na hamhráin
* "Walkin' After Midnight", 
* "I Fall to Pieces", 
* "She's Got You," 
* "Crazy," agus 
* "Sweet Dreams". 

Cailleadh í, áfach, i dtuairt eitleáin in ard a réime sa bhliain 1963. Ní raibh ach scór go leith bliain slánaithe aici. 

Cline, Patsy
Cline, Patsy
Cline, Patsy
Cline, Patsy
The Crickets

Ba bhanna rac-cheoil Meiriceánach as Lubbock, Texas é **The Crickets**. Bhunaigh an t-amhránaí agus cumadóir Buddy Holly an grúpa sna 1950idí. 

Bhain Holly úsáid as The Crickets mar bhanna taca suas go dtí an bhliain 1959 nuair a scoilteadh iad. Cé gur shocraigh siad an banna a chur ar ais le chéile, cailleadh Holly cúpla mí níos déanaí.

Lean The Crickets ar aghaidh ag seinm le chéile agus ag seoladh albam.

## Tagairtí

Crickets, The
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1957
CORBA

Is caighdeán é an **Ailtireacht Choiteann Bróicéara Iarratas ar Oibiachtaí** nó **CORBA** (*Common Object Request Broker Architecture* as Béarla) a cuireadh chun cinn ag an ngrúpa OMG le haghaidh cumarsáid idir córais a dhéanamh níos éasca. Is féidir le comhpháirteanna dáilte ar nóid éagsúla ar an líonra agus scríofa i dteangacha éagsúla cumarsáid a dhéanamh.

Catagóir:Caighdeáin
Catagóir:Ríomhaireacht
Patrice Evra

Is imreoir sacair Francach é Patrice Evra a rugadh ar an 15 Bealtaine 1981, atá ag imirt faoi láthair le Manchester United sa Premier League. D'imir sé le A.S. Monaco roimhe sin.

mion|clé|220px|Patrice Evra

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí Príomhroinn Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Owen Hargreaves

Is imreoir sacair é **Owen Hargreaves**. Imríonn sé faoi láthair le Manchester United F.C. D'imir sé le FC Bayern München ón bhliain 2000 go 2007. Tá sé fiche is a seacht bliana d'aois.

Hargreaves, Owen
Harold Godwinson

Bhí **Harold Godwinson** nó an **Rí Arald** (c.1022 – 14 Deireadh Fómhair 1066), ina rí ar Shasana ar feadh tréimhse ghearr, idir bás Éadbhaird Coinfeasóir agus ionradh na Normannach agus teacht i réim Liam I. 

Fuair sé bás i gCath Hastings, agus é ag iarraidh an ruaig a chur ar an arm Normannach a bhí díreach tar éis teacht i dtír i Sasana ón bhFrainc.

## Féach freisin

* Cath Hastings
* Concas na Normannach ar Shasana
* Liam Concar
* Taipéis Bayeux

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1022
Catagóir:Básanna i 1066
Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Concas na Normannach ar Shasana
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Daoine Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Monarcacht na Breataine
Catagóir:Na Lochlannaigh
Catagóir:Ríthe Eorpacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Gary Neville

Is iarimreoir sacair é **Gary Neville** (rugadh é ar an 18 Feabhra 1975 i Manchain Shasana). D'imir sé le Manchester United F.C.. Bhíodh sé ina bhall d'fhoireann náisiúnta Shasana.

Catagóir:Daoine as Manchain
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine beo