open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John McGahern

clé|mion|An scoil, Achadh an Mhuilinn
Úrscéalaí iomráiteach as Éirinn ab ea **John McGahern** (a rugadh 12 Samhain 1934 agus a d'éag 30 Márta 2006).

## Saol
mion|Beairic, The Barracks, Uachtar Thíre, Cootehall, Ros Comáin|clé
Saolaíodh é i mBéal an Átha Móir, Co Liatroma agus is ann a chónaigh sé go dtí gur shíothlaigh a mháthair, múinteoir bunscoile. Bhog an teaghlach go Contae Ros Comáin agus chuaigh siad chun cónaí lena athair, rud a bhí tionchar mór aige ar a shaol agus go háirithe ar a shaothar.

Cáilíodh é mar mhúinteoir bun scoile i gColáiste Phádraig, Droim Conrach agus chaith sé tréimhse ag teagasc i Scoil Eoin Bhaiste i gCluain Tarbh sular cuireadh iallach air éirí as a phost tar éis foilsiú *The Dark* dó, de dheasca go ndúradh go raibh baint ag an scéal le pornagrafaíocht. 

Chaith sé seal sna Ríocht Aontaithe sular fhill sé ar Chontae Liatroma, áit ar luigh sé isteach go dúthrachtach leis an scríbhneoireacht.
mion|Leac uaighe|clé
Fuair sé bás de bharr ailse i mBaile Átha Cliath in aois 71 bliana dó. Adhlacadh é taobh lena mháthair ionúin in Achadh an Mhuilinn.

## Saothair

**Úrscéalta**

* *[[The Barracks]]* (1963).
* *[[The Dark (McGahern novel)|The Dark]]* (1965)
* *The Leavetaking* (1975)
* *The Pornographer* (1980)
* *[[Amongst Women]]* (1990). *Idir Mhná* an t-aistriúchán le hIrene Duffy Lnych a d'fhoilsigh Coiscéim.
* *That They May Face the Rising Sun* (2001).

**Fíor Scéalta**

* *[[Memoir (John McGahern Book)|Memoir]]* (2005). 

**Bailiúcháin Ghearrscéalta**

* *Nightlines* (1970)
* *Getting Through* (1978)
* *High Ground* (1985)
* *The Collected Stories* (1992).
* *Creatures of the Earth: New and Selected Stories* (2006) 

**Drámaí**

* *Sinclair* (1971) (raidio)
* *Swallows* (1975) (teilifís)
* *The Rockingham Shoot* (1987) (teilifís)
* *The Power of Darkness* (1991) (amharclann)

**Scannáin**

* *Amongst Women* Gearrshraith teilifíse 1998. 
* *Korea* Scannán 1995

Catagóir:Básanna in 2006
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Anraí IV na Fraince

Bhí **Anraí IV** (13 Nollaig 1553 - 14 Bealtaine 1610) ina rí ar an bhFrainc ó 2 Lúnasa 1589 go dtí 14 Bealtaine 1610, nuair a feallmharaíodh é. Ba é an rí ar éirigh leis deireadh a chuir leis na cogaí reiligiúnacha sa Fhrainc, chomh maith le deireadh a chur leis an ngéarchéim chomharbais a bhí ar siúl, nuair a thiontaigh sé ina Chaitliceach le teacht i gcoróin.

clé|mion|Forógra Nantes

Chuir sé Forógra Nantes i bhfeidhm sa bhliain 1598, rud a bhronn saoirse reiligiúnach áirithe ar Phrotastúnaigh na Fraince agus a réitigh ceist an chreidimh sa Fhrainc ar feadh tamall áirithe.
clé|mion|Anraí IV  luí faoi ghradam stáit,le Alexandre Hesse (19ú haois)

## Ginealach
Ba é an chéad rí de shliocht Bourbon agus bhí a shliocht ina ríthe ar an bhFrainc go leanúnach go dtí Réabhlóid na Fraince.  

## Feallmharú
Ar 14 Bealtaitne 1610  fuair Anraí IV bás de bharr a sháite; d’ionsaigh díograiseoir creidimh, Caitliceach fanaiceach, é.  

## Féach freisin

* Forógra Nantes 

## Naisc sheachtracha

* An pictiúir "Cuairt Bhanríon Shéaba ar Sholamh Rí le Lavinia Fontana".  Is cosúil go bhfuil an pictiúr seo bunaithe ar eachtra a thit amach in 1600, tráth a thaistil Diúic Mantua trí Bologna ar a mbealach go dtí bainis i bhFlórans, áit a raibh a mbean ghaoil Maria de’ Medici le pósadh ar Anraí IV na Fraince.   

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1553
Catagóir:Básanna i 1610
Catagóir:Andóra
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Fir
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe na Fraince
Catagóir:Ríthe Navarre
Catagóir:Teaghlach Búrbónach
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Louis XV na Fraince

Bhí **Laoiseach XV** (15 Feabhra 1710 – 10 Bealtaine 1774) ina rí ar an bhFrainc ó 1 Meán Fómhair 1715 go dtí 10 Bealtaine 1774.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1710
Catagóir:Básanna i 1774
Catagóir:Andóra
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Fir
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe na Fraince
Catagóir:Ríthe Navarre
Catagóir:Teaghlach Búrbónach
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Yuri Andropov

Polaiteoir Rúiseach i laethanta an Aontais Shóivéadaigh ab ea **Yuri Vladimirovich Andropov** () (15 Meitheamh 1914 – 9 Feabhra 1984). Bhí sé ina cheannaire ar an Aontas Sóivéadach ar feadh cúig mhí dhéag idir an 12 Samhain, 1982 agus lá a bháis sa bhliain 1984.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1914
Catagóir:Básanna i 1984
Catagóir:Aindiachaithe Rúiseacha
Catagóir:Boilséivigh
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Ceannairí Cumannacha‎
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Fir
Catagóir:Impireacht na Rúise
Catagóir:Laochra
Catagóir:Polaiteoirí na Rúise
Ana Ivanović

Is iarimreoir leadóige Seirbiach í **Ana Ivanović** (Seirbis: Ана Ивановић) a rugadh ar an 6 Samhain 1987 i mBéalgrád. Bhuaigh sí Craobhchomórtas Oscailte Leadóige na Fraince sa bhliain 2008.

## Naisc
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Ivanović, Ana
Ivanović, Ana
Catagóir:Daoine beo
.cat

Is fearann cineálach é an FBL **.cat** a bhaineann le Catalóinis agus saíocht na Catalóine . D'fhorbair ICANN agus an Fundació puntCAT na beartais a bhaineann leis. Tugadh cead dó i mí Meán Fómhair 2005. 

## Stair

Sula raibh .cat ar fáil, bhí leisce ar dhreamanna agus ar dhaoine áirithe leas a bhaint as   fearainn .es, .fr, .it (ag brath ar an tír ina raibh siad) ar a gcuid láithreán gréasáin agus roghnaíodar fearainn eile. Baineann láithreán gréasáin chathair Girona sa Chatalóin feidhm as fearann .gi ("http://www.ajuntament.gi/ " a chiallaíonn *ajuntament*, "comhairle na cathrach"), cé go mbaineann .gi le Gibraltar.

Mar réiteach ar an fhadhb seo, ceadaíodh .cat i 2005 do gach láithreán gréasáin a bhfuil baint aige leis an Chatalóinis agus le saíocht na Catalóine.  

## Srianta

Níl an fearann .cat teoranta do thír amháin. Baineann sé leis an bpobal ar fud an domhain a labhraíonn Catalóinis beag beann cén áit ar domhain ina bhfuil an láithreán gréasáin lonnaithe. Ionas go mbronnfar fearann .cat ar dhuine nó eagras, ní mór don duine nó don eagras sin bheith ina bhall de phobal na Catalóinise ar an ghréasán domhanda. Síltear gur ball den phobal seo duine, eagras nó cuideachta iad má tá:

* ábhair foilsithe ar an ghréasán domhanda acu i gCatalóinis cheana féin.
* rochtain acu ar thagairt shainiúil (ar a ghlaoitear ENS uaireanta), a thugtar dóibh i rith tionscnaimh faoi leith nó trí chomhaontuithe le forais áirithe.
* siad ag forbairt imeachtaí (i dteanga ar bith) chun an Chatalóinis agus saíocht na Catalóine a chur chun cinn.
* tacaíocht faighte acu ó triúr eile nó foras amháin atá ag baint feidhm as an fearann .cat cheana.

De réir na rialacha a bhaineann le feidhm a bhaint as an fearann .cat, níl cead ag aon duine feidhm a bhaint as más é cait ábhar an láithreán gréasáin acu. Ní mór baint a bheith ag an láithreán leis an Chatalóinis.

## Tionchar in áiteanna eile
I mí Aibreáin 2008, chuir Daniel Turp, ionadaí ón Parti Québécois, tús leis an fheachtas Opération .qc , tionscadal agus achainí chun fearann .qc a chruthú. Luaigh sé go raibh an feachtas chun an fearann .cat a ghnóthú mar fasach dó.

Tá feachtas faoi lán sheoil an fearann .gal a ghnóthú don Ghailísis. Tá cumann darbh ainm Puntogal i dtús cadhnaíochta chun .gal a fháil ar an dóigh chéanna is a bhfuair lucht na Catalóinise an fearann .cat

## Tráchtaí

## Naisc sheachtracha

* An córas conas fearann .cat a chlárú (ca)
* Associació puntCAT (ca)
* Cultural diversity in cyberspace: The Catalan campaign to win the new .cat top level domain  (en)

Catagóir:An Chatalóin
Catagóir:Córas ainmneacha fearainn
Morten Gamst Pedersen

Is imreoir sacair é Morten Gamst Pedersen (a rugadh ar an 8 Meán Fómhair 1981). D'imir sé ar feadh tamaill le Blackburn Rovers. D'imir sé le Tromsø ón bhliain 2000 go dtí 2004 agus arís ó 2016 go dtí 2019. Chaith sé geansaí uimhir a 12.

Catagóir:Imreoirí sacair na hIorua
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Thucydides

Bhí **Túicididéas** (Béarla: Thucydides, Gréigis: Θουκυδίδης. Rugadh c.460 R.Ch. agus d'éag c.395 R.Ch.) ina staireolaí sa tSean-Ghréig. Scríobh sé Stair Chogadh na Peilipinéise - cur síos ar an gcogadh idir Sparta agus an Aithin sa chúigiú chéad roimh Chríost. Glaoítear athair na staireolaíochta air ós rud é gur thug sé cuntas cruinn beacht ar an gcogadh bunaithe ar an bhfianaise gan tagairt do chumhacht na ndéithe.

Catagóir:An tSean-Ghréig
Catagóir:Daoine a rugadh i 460 RC
Catagóir:Básanna i 395 RC
Lipidí

thumb|
Is téarma leathan é **Lipidí** nach bhfuil dea-shainithe. Folaíonn an téarma gach móilín atá sailltuaslagtha (lipi-fileach), móilíní atá sa nádúr, mar shampla saillte, céaracha, olaí, colaistéaról, stéarólaí, vitimíní sailltuaslagtha (mar vitaimíní A, D, E and K), monaiglicrídí, déghlicrídí, fosfailipidí, agus eile. Is iad na príomhfheidhmeanna bitheolaíocha atá ag na lipidí ná stóráil fuinnimh, feidhmiú mar chomhábhar structúrach na gcillscannán, agus ach go háirithe gníomhú mar mhóilíní comharthaíochta.

Cé go n-úsáidtear an téarma ‘lipid’ go comhchiallach leis an téarma 'saill' nó 'geir', ní hionann iad, ach is foghrúpa de lipidí iad na saillte agus tugtar ‘tríghlicrídí’ mar ainm ceimiceach orthu. Ná éirí measctha idir ‘tríghlicrídí’ agus aigéid shailleacha!
Is lipidí iad na haigéid shailleacha agus a dhíorthacha (ina measc tá trí-, dé-agus monaiglicrídí agus fosfailipidí), maille le meitibilítí eile ina mbíonn meitibilítí le stéaról mar chomhpháirt iontu, mar shampla colaistéaról.Is í an triail eibleachtach an modh garbh le haghaidh láithreachta nó neamhláithreachta lipidí i samplaí a dhearbhú.

Is grúpa ilchineálach é na lipidí de chomhdhúile ceimiceacha agus bíonn go leor feidhmeanna ríthábhachtacha bitheolaíochta ag baint leo ar nós comhábhair struchtúracha i gcillscannáin, stóráil fuinnimh, agus a bheith rannpháirteach i gcumarsáide comharthaíochta.

De réir sainmhínithe leathan, is móilíní beaga hidreafóbach nó amfaifileach a tionscnaíodh go hiomlán nó i bpáirt as na fo-aonaid bithcheimiceacha nó na “bloic tógála” iad na lipidí: na grúpaí céataicil agus isipréin. Ag úsáid an chur chuige seo, is féidir na lipidí a roinnt in ocht gcatagóir: aicil shailleacha, glicrilipidí, glicreafosfailipidí, sfingailipidí, siúcrailipidí,
polaicéatídí (díorthaithe ó comhdhlúthú foaonaid céataicile .) agus 
lipidí stéaróil agus préanóil (díorthaithe ó comhdhlúthú foaonaid isipréine)
Contents
[hide]

## Cineálacha Lipidí
### Aicéitile sailleacha
### Glicrelipidí
### Glicreafosfailipidí
### Sfingailipidí
### Lipidí stéaróil
### Lipidí préanóil
### Siúcrailipidí
### Polaicéitídí
## Feidhmeanna bitheolaíocha
### Scannáin
### Stóráil fuinnimh agus meitibileacht
### Ag comharthú
### Feidhmeanna eile
## Cothú agus sláinte
## Tagairtí

## Féach freisin
## Naisc sheachtracha

Catagóir:Lipidí
FET y de las JONS

Páirtí polaitiúil sa Spáinn ab ea **FET y de las JONS** - **Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de la Ofensiva Nacional-Sindicalista**. Is éard is brí leis an ainm fada ná "Falang Spáinneach na dTraidisiúnaithe agus na gCoistí um Ionsaí Náisiúnta Sindeacáiteach". Tháinig an Falang seo ar an bhfód ar an 19 Aibreán 1937, díreach le linn Chogadh Cathartha na Spáinne. San Fhalang, chuaigh dhá pháirtí éagsúla ón eite dheas le chéile, mar atá, na traidisiúnaithe a bhí ag éileamh go gcuirfí an ríocht ar bun arís sa tír agus go gcuirfí rí de chlann Bourbon á rialú, agus na sindeacáitigh náisiúnta a raibh níos mó suime acu i ndeachtóireacht nua-aoiseach i stíl Hitler. I ndiaidh do Franco bua a bhreith ar lucht na Poblachta sa Chogadh Cathartha, b'é an Falang an t-aon pháirtí amháin a bhí ceadaithe sa Spáinn.

Sa bhliain 1949, fuair an Falang ainm nua - *Movimiento Nacional*, nó an Ghluaiseacht Náisiúnta. I ndiaidh bhás Franco, d'imigh an Ghluaiseacht seo de dhroim an tsaoil, siúd is go maireann dreamanna beaga antoisceacha sa Spáinn inniu féin a mhaíonn gurbh iadsan fíor-oidhrí na Gluaiseachta.

Ní raibh mórán tionchair ag an bhFalang ar na polasaithe praiticiúla riamh, áfach. Club comhrá faoi chúrsaí polaitíochta a bhí ann go bunúsach agus na Falangaigh ag plé moltaí éagsúla radacacha, ach is ar éigean a cuireadh smaoineamh ar bith dá gcuid i gcrích. Bhí Franco i gceannas ar an tír agus é á rialú mar ab fhearr leis féin, agus dearcadh traidisiúnta coimeádach an tsaighdiúra phroifisiúnta aige.

Catagóir:Páirtithe polaitíochta
Catagóir:Stair na Spáinne
CrimethInc.

Is feachtas ainrialaitheach a thosaigh i Meiriceá Thuaidh sna nóchadaí é **CrimethInc.** Tá cáil orthu i measc ainrialaithe de bharr na leabhar atá scríofa acu: *Days of War, Nights of Love* (2000), *Recipes for Disaster* agus *Expect Resistance* (2007). Is éard atá i gceist acu ná taispeáint don phobal gurbh fhéidir slite beatha difriúla, saor, gan rialtas nó airgead, a bheith acu. Tá dlúthbhaint acu leis an bpolaitíocht, ní i dtoghcháin ach i gcoinne cogaidh agus chun an timpeallacht a chosaint.

Catagóir:Polaitíocht idirnáisiúnta
Lá Bloom

Ócáid cheiliúrtha chultúrtha bhliantúil ar 16 Meitheamh is ea **Lá Bloom** (nó **Lá Fhéile Bloom**, **Lá 'le Bloom**, **Lá Blúm** scaití) (*Bloomsday* as Béarla). Déantar ceiliúradh agus athachtú ar an lá seo ar na heachtraí a thiteann amach san úrscéal Ulysses le James Joyce, ar 16 Meitheamh 1904. Is i mBaile Átha Cliath is mó a bhíonn na himeachtaí seo ar siúl, os rud é gur ansin atá an t-úrscéal suite. Tógadh ainm na hócáide ó shloinne phríomhcharachtar an úrscéil, Leopold Bloom. Bíonn leithéidí bricfeastaí, siúlóidí, léamhanna den leabhar is cuir i láthair dhrámatúla ar siúl.

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin Ionad James Joyce

## Tagairtí

Catagóir:Féilte Éireannacha
Catagóir:James Joyce
Cephalochordata

Is grúpa cordach simplí mara é an fofhíleam **Cephalochordata** (*ó 'kephalé', "ceann" agus 'khordé', "corda" sa tSean-Ghréigis*). Níl ach ord amháin atá fós beo, na Amphioxiformes (ar a dtugtar “amfaibhioraigh”). Is minic a fhaightear iad adhlactha i ngaineamh in áiteanna éadomhaine na bhfarraigí trópaiceacha nó measartha.
San Áis, saothraítear iad ar bhonn tráchtála i gcomhair beathaithe daoine agus ainmhithe. Scrúdaítear go mion iad 
Is ábhair scrúdaithe iad sa zó-eolaíocht, toisc go léiríonn siad bunús na gcordach.

## Leagan amach fisiceach
Fásann na Cephalochordata chomh fada le cúig cheintiméadar, ach is féidir leo ocht gceintiméadar a shroichint. Cosúil le na cordaigh, tá trí thréith thábhachtacha acu, néarfheadán droma, scoilteanna geolbhaigh agus eireaball iaranasach.
Chomh maith le sin, tá cosúlacht eile acu, matáin cóirithe i mbloic dá ngairtear mióimírí.

## Naisc sheachtracha
* Error in the Genealogy of Human
* The Amphioxus Song 
* A special issue of Amphioxus Research (I) 
* A special issue of Amphioxus Research (II) 
* Amphioxus and the T-box gene
* A movie of the amphioxus embryonic development
* American Scientist Online - The Lancelet 
* Scripps Scientists Discover Fluorescence in Key Marine Creature 

## Tagairtí

Chordata
Catagóir:Ainmhithe
Leopold Bloom

Is é **Leopold Bloom** an príomhcharachtar i leabhar cáiliúil James Joyce, Ulysses. Comhlíonann sé ról Odaiséas agus é ag taisteal thart i mBaile Átha Cliath ar feadh lae. Déantar an lá seo a cheiliúradh gach bliain ar an 16 Meitheamh (an dáta a d'úsáid Joyce sa leabhar) agus tugtar Lá Bloom air in ómós don charachtar úd.

## Beathaisnéis Fhicseanúil

Rugadh Bloom sa bhliain 1866. Mac le Rudolf Virág (Giúdach as Szombathely na hUngáire) a tháinig go hÉirinn, thiontaigh ina Phrotastúnach, d'athraigh a ainm go Rudolph Bloom agus chuir lámh ina bhás féin) atá ann. Ellen Higgins, Protastúnach Éireannach a mháthair. Níl sé timpeallghearrtha. Bhí cónaí orthu i Sráid Clanbrassil i bPortobello. Thiontaigh Leopold ina Chaitliceach chun Marion (Molly) Tweedy a phósadh ar an 8 Deireadh 1888. Rugadh iníon, Millicent (Milly), dóibh sa bhliain 1889; cailleadh a mac Rudolph (Rudy), a rugadh i mí na Nollag 1893, nuair nach raibh ach 11 lá slánaithe aige. Tá an teaghlach ina gcónaí i 7 Sráid Eccles i mBaile Átha Cliath.

## Tagairtí

Catagóir:James Joyce
Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Fioscaireacht

Is éard is **fioscaireacht** (< “fios” + “iascaireacht”; Béarla: *phishing*; tugtar *iascaireacht sonraí* ar an bhfeiniméan seo freisin) ann ná ríomhphoist lena ndéantar iarracht cluain a chur ar dhaoine chun go nochtfaidh siad faisnéis (amhail pasfhocail nó sonraí airgeadais), nó chun go ndéanfaidh siad cliceáil ar naisc amhrasacha, nó ceangaltáin gan choinne a oscailt.

Mar shampla, is féidir leis an bhfioscaire uimhir chuntais an duine a mhealladh uaidh nó uaithi chun airgead a ghoid. Tugtar “fioscaireacht spriocdhírithe” ar fheachtas fioscaireachta a bhaineann leas as eolas pearsanta chun díriú ar dhuine ar leith.

Tá an téarma fioscaireacht (“fios” + “iascaireacht”) bunaithe ar an mBéarla: *phishing.*

## Tagairtí

Catagóir:Idirlíon
Catagóir:Coirpeacht
Dione

Satailít de chuid Shatarn í **Dione**. B'é Giovanni Domenico Cassini a chuir an chéad sonrú inti thiar sa bhliain 1684.

## Tagairtí

Catagóir:Gealaí Shatairn
Mimas

Satailít de chuid Shatarn é **Mimas**. B'é William Herschel a tháinig trasna air sa bhliain 1789. Tá Mimas ar an rinn neimhe is lú sa Ghrianchóras a bhfuil cuma na liathróide uirthi a bheag nó a mhór. Tá sé beagáinín níos lú ná 400 ciliméadar ar trastomhas, agus é criathraithe le cráitéir. Tá an ceann is mó acu 120 ciliméadar ar trastomhas, agus é ainmnithe as an bhfear a d'fhionn an ghealach - Herschel. 

## Tagairtí

Catagóir:Gealaí Shatairn
Nioclás Ó Braonáin

Fear spóirt Éireannach é **Nioclás Ó Braonáin** (rugadh é ar an 3 Nollaig, 1953 i gConachadh, Contae Chill Chainnigh) (Béarla: *Nickey Brennan*), a bhí ina iománaí ag a chlub áitiúil Conahy Shamrocks sa chontae agus foireann idirchontae Chill Chainnigh sna seachtóidí. Tar éis dó éirí as mar imreoir, chaith sé dhá bhliain idir 1995 agus 1997 ina bhainisteoir ar an bhfoireann chéanna.

Bhí Ó Braonáin ina Uachtarán ar Cumann Lúthchleas Gael ó 2006 go dtí 2009.

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Bainisteoirí iománaíochta
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Leonardo DiCaprio

Is aisteoir agus léiritheoir é **Leonardo DiCaprio** a rugadh ar an 11 Samhain 1974 in Los Angeles, California. Tá iomadúil duaiseanna buaite aige, Golden Globe dá charachtar sa scannán *The Aviator* (2004) san áireamh. Bhain sé ciall amach go hidirnáisiúnta sa *[[Titanic]]* (1997) le James Cameron, scannán leis an ioncan chomhlán is mó go dtí 2010. Sna 00í, fuair DiCaprio moltaí aird ó chriticeoirí agus cuid mhór ainmniúchán don a scannáin mar *Catch Me If You Can* (2002) agus *The Departed* (2006). Tá a scannáin is déanaí, *Shutter Island* (2010) agus *Inception* (2010), i measc a scannán is brabúsaí a slí bheatha.

## Tús a shaoil
Rugadh DiCaprio do Irmelin, iar-rúnaí dlí, agus George DiCaprio, ealaíontóir agus léiritheoir greannán. Bhuail siad lena chéile agus iad ag freastal ar ollscoil. Ainmníodh é Leonard mar, nuair a bhí a mháthair ag féachaint ar phictiúir le Leonardo Da Vinci, chic sé don chéad am. Nuair a bhí sé bliain d'aois, fuair a thuismitheoirí colscaradh agus bhí sé ina chónaí leis a mháthair. Bhí siad ina gcónaí i gcomharsanachtaí difriúla i Los Angeles agus a mháthair ag obair postanna éagsúla, ag déanamh iarrachta a thacaigh leo.

## Slí bheatha
### An tús
Thosaigh DiCaprio a shlí bheatha le fógraí agus scannáin oideachais. Ag 14 bliana d'aois, fuair sé post ag fógairt carranna Matchbox. A chéad post mór ná páirt ar an tsraith *Parenthood*, ach níorbh fhada gur chríoch an seó. Tar éis sin, fuair sé cúpla páirteanna beaga ar shraitheanna mar *The New Lassie* agus *Roseanne*.

Bhí a chéad scannáin *Critters 3*, scannáin uafáis ficsin eolaíochta a scaoileadh sa bhliain 1991. Go luath tar éis sin, d'éirigh sé ina bhall foirne rialta ar an tsraith *Growing Pains* mar bhuachaill gan dídean. Áfach, bhí sé sa bhliain 1992 a fhuair sé a chéad páirt mhór sa scannán. Roghnaigh Robert De Niro é as 400 aisteoir óg eile chun príomhpháirt a fháil sa *This Boy's Life* le Ellen Barkin agus De Nior féin.

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Leonardo DiCaprio Suíomh Oifigiúil 
* Leonardo DiCaprio ar Twitter
* Leonardo DiCaprio ar an IMDb

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine as Los Angeles, California
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Joseph Gordon-Levitt

Is aisteoir é **Joseph Gordon-Levitt** (a rugadh ar an 17 Feabhra 1981 i Los Angeles, California)

## Scannáin

* Angels in the Outfield (scannán 1994)
* 10 Things I Hate About You

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
ABBA

Banna popcheoil Sualannach ab ea **ABBA**, a bhí gníomhach idir na blianta 1972 agus 1982. Bhuaigh Abba Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1974, an chéad bhua Sualannach sa chomórtas.
clé|mion|ABBA - Popzien 1973
Rinneadh iarracht chun an banna a athbheochan sna 2020idí.

## Stair
clé|mion|Best of Abba, 1975
Acrainm é ainm an bhanna, atá bunaithe ar ainmneacha na mball. 

B'ar an gcairdeas idir na ceoltóirí Björn Ulvaeus agus Benny Andersson a bunaíodh an grúpa, in éineacht leis na hamhránaithe Anni-Frid Lyngstad (nó Frida de ghnáth) agus Agnetha Fältskog. 
Dhá lánúin pósta a bhí ann agus iad in ard a réime, cé nár tháinig aon cheann dóibh slán as.

Bhuaigh Abba Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1974, an chéad bhua Sualannach sa chomórtas.

### 2020idí
Ar an dara lá de mhí Mheán Fómhair 2021, tháinig Abba amach le dhá amhrán nua. Bhí albam nua acu freisin darb ainm ‘Voyage’, a tháinig amach chomh maith.  Chuaigh an banna ar 'thuras fíorúil', ina chruthaigh na baill íomhánna samhalta, nó abhatáir, díobh féin.

## Dioscliosta
* *Ring Ring* (1973)
* *Waterloo* (1974)
* *ABBA* (1975)
* *Arrival* (1976)
* *The Album* (1977)
* *Voulez-Vous* (1979)
* *Super Trouper* (1980)
* *The Visitors* (1981)
** *Voyage* (2021)

## Féach freisin

* Ceoltóirí Sualannacha

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sualannacha
Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1972
Tom Hanks

Is aisteoir é **Tom Hanks** (a rugadh ar an 9 Iúil 1956), a bhfuil slí beatha iontach rathúil bainte amach aige i Hollywood ó thús na 1980í. Is aisteoir ilgnéitheach é Hanks, a bhfuil ábalta dhul i mbun réimse mhór carachtair. Tá $3.3 billiúin saothraithe ag scannáin Hanks, éacht millteanach mór i gcomhthéacs an Box Office domhanda.

Spreag an t-éacht a rinne Jim Lovell ar Apollo 13 an scannán cáiliúil 'Apollo 13' ina bhfacthas Tom Hanks i bpáirt Lovell.

## Scannáin

## Tagairtí

## Naisc
* Tom Hanks ag ''IMDB.com''

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California
Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine Gréagacha
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Scríbhneoirí as California
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Miroslav Klose

Is imreoir sacair é **Miroslav Klose**. Imríonn sé faoi láthair le FC Bayern München sa Bundesliga. Thosaigh sé a shlí beatha le Homburg. Tháinig clú agus cáil air i rith a hama le Kaiserslautern ón bhliain 1998 go 2004. D'imir sé le Werder Bremen ón bhliain 2004 go 2007. Cheannaigh FC Bayern München é i 2007.

Cé gur rugadh sa Pholainn é, imríonn sé leis an fhoireann náisiúnta na Gearmáine. Deireann sé go gcreideann sé gur Eorpach é, ní Polannach nó Gearmánach. Tá sé pósta le cailín Polannach agus labhraíonn a chlann le chéile as Pholannais.

Fuair sé 5 cúl sa Corn FIFA an Domhain 2002 sa tSeapáin agus An Chóiré Theas, le Rivaldo, an dara chuid is mó sa chomórtas sin. Le 8 cúl, b'é Ronaldo an scóraí is mó. D'éirigh leis arís sa Chorn FIFA an Domhain 2006 sa Ghearmáin. Fuair sé 5 cúl arís, ach neamhchosúil leis an comórtas 4 bliain ó shin, b'é an méid is mó. Mar thoradh, bhuaigh sé an bróga óir. Sa Chorn FIFA an Domhain 2010 san Afraic Theas, scóraigh se in aghaidh an Astráil agus Sasana. Fuair sé dhá chúl i gcoinne An Airgintín sa chluiche ceathrúcheannais. San iomlán, tá 61 cúl aige ó 108 cluiche leis an bhfoireann náisiúnta, an dara chuid is mó tar éis Gerd Muller.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Imreoirí sacair na Polainne
Plean Schlieffen

Is éard a bhí i gceist le **Plean Schlieffen** ná plean slógtha Arm Impiriúil na Gearmáine a bhí dréachtaithe ag Alfred von Schlieffen, Marascal Machaire a bhí ina Cheann Foirne ar Arm na Gearmáine sna blianta 1891-1905. Is é an rún a bhí ag Schlieffen leis an bplean ná a chinntiú nach dtógfadh sé mórán dua ná ama ar an Arm an Fhrainc a chloí. 

Ceann de chúiseanna an chogaidh ab ea na pleananna réamhcheaptha a bhí ag na cumhachtaí go léir leis an gcogadh a bhuachan. Ba é Plean Schlieffen, plean slógtha na Gearmána, a tharraing an cogadh anuas ar an ilchríoch.  

Go bunúsach, bhí an plean bunaithe ar an smaoineamh go n-ionsófaí an Fhrainc gan seans a fhágáil aici eagar ceart cogaidh a chur ar a cuid saighdiúirí in am. 
clé|mion|300x300px|Plean Schlieffen,  1905
Chrom Schlieffen ar an bplean a oibriú amach sa bhliain 1904. San am seo, bhí an tImpire Uilliam a Dó ag éirí buartha faoin mbagairt a d'aithin sé san Fhrainc agus sa Rúis araon. Shíl sé go bhféadfadh an dá namhaid a thír a ionsaí in éineacht, agus d'iarr sé ar Schlieffen plean a dhréachtú a chuirfeadh ar chumas na Gearmáine teacht slán as cogadh an dá chathéadan. Chríochnaigh Schlieffen an plean sa bhliain 1905.
clé|mion|300x300px|Plean Moltke-Schlieffen 1914
Nuair a thosaigh an Chéad Chogadh Domhanda, b'é an plean seo an t-aon cheann a fuair na ginearáil Ghearmánacha i dtaisceán na Foirne Ginearálta. (Bhí Schlieffen féin ag iompar na bhfód le dhá bhliain anuas cheana.) Ar an drochuair, ní raibh sé indéanta an chéad chéim den phlean - slógadh an Airm - a chur i gcrích gan neodracht na Beilge agus Lucsamburg a shárú. 

Nuair a chuir an tImpire Uilliam a Dó gairm shlógtha ar a chuid saighdiúirí, shíl sé nach raibh sé ach ag beartú an chlaímh, ach le fírinne, b'ionann an slógadh agus an t-ionsaí ar an mBeilg. Ó bhí neodracht na Beilge ráthaithe ag an mBreatain Mhór, tharraing an tImpire na Sasanaigh isteach sa chogadh leis an mbeart seo.

Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
P.S. Ó Riain

Iománaí is ea **P. S. Ó Riain** (Béarla: *P. J. Ryan*) a rugadh i mBaile Sheáin ar an 15 Meitheamh 1977. As Cill Chainnigh dó, agus d'imir sé le foireann a chontae idir 1999 agus 2012. Is coimeádaí cúil é. 

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Brian Ó hÓgáin

Iománaí is ea **Brian Ó hÓgáin** (Béarla: *Brian Hogan*). As Cill Chainnigh dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is cosantóir é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2012.

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
York City Football Club

Club peile atá suite in Eabhrac, Sasana is ea **York City Football Club**, nó amanta *Minstermen* as Béarla. Tá an fhoireann ag imirt i gFootball League Two sa Sasana, agus is é Bootham Crescent a staid baile.

## An scuaid faoi láthair

Catagóir:Clubanna sacair Shasana
Lucas Neill

Is iarimreoir sacair é **Lucas Edward Neill** (r. 9 Meitheamh 1978 i Sydney, An Astráil). B'as Tuaisceart na hÉireann a athair. D'imir sé le West Ham United. Bhí sé ina chaptaen. 

D'imir sé le Millwall ón bhliain 1995 go 2001, agus d'imir sé le Blackburn Rovers ón bhliain 2001 go 2007 . Bhí sé ina chaptaen ar an fhoireann Blackburn Rovers. 

D'imir Neill le foireann náisiúnta na hAstráile.

Neill, Lucas
Neill, Lucas
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Alan Curbishley

Is iarimreoir agus traenálaí é **Alan Curbishley** (r. 8 Samhain, 1957). D'imir sé le West Ham United, Birmingham City, Aston Villa F.C. agus Charlton Athletic ón bhliain 1975 go 1984. D'imir sé le Brighton & Hove Albion agus Charlton Athletic arís ón bhliain 1984 go 1990. 

Bhí sé ag obair mar thraenálaí ar Charlton Athletic ón bhliain 1991 go 2006. Bhí Curbishley ina thraenálaí ar West Ham United ó Nollaig 2006 go Meán Fómhair, 2008.

Curbishley, Alan
David McGurk

Is imreoir sacair é **David Michael McGurk** (r. 30 Meán Fómhair, 1982 in Middlesbrough i Sasana). Faoí láthair tá sé ag imirt le York City F.C. D'imir sé le Darlington ón bhliain 2001 go 2006. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Darren Bent

Is imreoir sacair Sasanach é **Darren Ashley Bent** (rugadh ar an 6 Feabhra, 1984 é, i Londain, Sasana). Tá sé ag imirt faoi láthair ina thosaí le Sunderland. Roimhe sin, chaith sé tamall le Tottenham Hotspur. D'imir sé le Ipswich Town ón bhliain 2001 go 2005, agus le Charlton Athletic F.C. ón bhliain 2005 go 2007. 

Tá Sunderland ag imirt i bhfad níos fearr anois faoi Steve Bruce ná mar a bhí siad faoi Roy Keane. Tá Bent lárnach sa athnuachán seo.

Bhí cúl asiteach aige in aghaidh Learpholl le déanaí nuair a bhuail an liathróid in aghaidh balúin mhóir agus chas sé an treo a bhí sé ag dul.

[thumb|left|200px|Bent ag imirt le [Charlton Athletic F.C.|Charlton Athletic]]

[thumb|right|100px|Bent, ina laethanta le [Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]

Bent, Darren
Bent, Darren
Bent, Darren
Catagóir:Daoine beo
Jonathan Woodgate

Is imreoir sacair é **Jonathan Simon Woodgate** (r.22 Eanáir, 1980 i Middlesbrough i Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Tottenham Hotspur. D'imir sé le Leeds United ón bhliain 1998 go 2003. D'imir sé le Newcastle United i séasúr 2003-2004. D'imir sé le Real Madrid ó 2004 go 2007 agus le Middlesbrough ó 2007 go 2008. Tá sé ag imirt le Tottenham ó shin i leith. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
David Bentley

Is imreoir sacair é **David Michael Bentley** (r.27 Lúnasa, 1984 i Peterborough, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Tottenham Hotspur F.C. D'imir sé le Arsenal F.C. ón bhliain 2001 go 2006. D'imir sé le Blackburn Rovers ò 2006 go 2008. Tá sé fiche is a ceathair bliana d'aois.
Bobby Zamora

Is imreoir sacair é **Robert Lester ''Bobby'' Zamora** (r.16 Eanáir, 1981 i Londain, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Fulham. D'imir sé le Brsitol Rovers agus Brighton & Hove Albion ó 1999 go 2003. D'imir sé le Tottenham Hotspur ó 2003 go 2004. D'imir sé le West Ham United ó 2004 go 2008. Tá sé fiche is a seacht bliain d'aois.
RTÉ Radio 1

Is príomhstáisiún raidió ag an gcraoltóir seirbhíse poiblí, Raidió Teilifís Éireann, é **RTÉ Radio 1** (nó **RTÉ Raidió 1**).  Tá sceideal thar a bheith measctha ar Radio 1: siamsa, cúrsaí reatha, oideachas, spórt agus mar sin de, i mBéarla go príomha ach tá Gaeilge le cloisteáil ó am go ham.[mion|RTÉ Raidió 1, [Domhnach Broc]]
Thosaigh an stáisiún ag craoladh ar bhonn rialta ar an 1 Eanáir 1926 mar 2RN, sa bhliain 1932 mar “ Átha Luain” agus mar “ Éireann” in 1937.

mion

## Stair
mion|Dundrum Shopping Centre, 2008
Chuaigh Radio Átha Luain nó "Radio Athlone" ar an aer  i 1932 don chéad uair, ar bhonn sealadach.  Bhí an raidió le fáil ar fud na tíre ar fad. Bhí an Chomhdháil Eocairisteach le bheith ar siúl in Éirinn an bhliain sin agus theastaigh poiblíocht mhór ón lucht stiúrtha. 

Thosaigh stáisiún ag craoladh go lánaimseartha ar an 6 Feabhra 1933. Ba é Éamon de Valera a thug an t-aitheasc oscailte.  Thug sé ‘Droichead nua Átha Luain’ ar an ‘nGléas Craobhscaoileacháin seo [...] droichead idir na Gaedhil in Éirinn agus Gaedhil na h-imirce’ agus labhair sé – i mBéarla – ar thábhacht na Gaeilge.

Athainmníodh  "Radio Athlone" mar "Radio Éireann" sa bhliain 1937.  Ar na gléasanna raidió criostail (a bhí coitianta isteach sna 1930idí), ní chlúdódh an comhartha ach tuairim is 70% den dtír agus ní bheadh an Ghaeltacht san áireamh. Mar sin, fiú dá mbeadh gléasanna raidió acu, d’fhéadfadh sé nach gcloisfeadh go leor de phobal na Gaeltachta gan dua na cláracha as Gaeilge a bhí ann sna blianta luatha.

D'éirigh Raidió Éireann saor ó smacht díreach rialtais sna 1960idí.

I 1973, bhog an tseirbhís raidió go hIonad Raidió nua ar champas Dhomhnach Broc ón Ard-Oifig an Phoist i mBaile Átha Cliath (áit a raibh sé ó 1928).

Anois, tá líonra cumarsáide náisiúnta ag RTÉ le béim níos mó ar bhailiú agus ar nuachta réigiúnach. 

## Féach freisin

* 2RN
* RTÉ

## Naisc sheachtracha
* RTÉ Radio 1
*Clarke, Paddy, 1986. *‘Dublin Calling’: 2RN and the Birth of Irish Radio.* Dublin: RTÉ.

## Tagairtí

Raidió 1
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 1926
Catagóir:Stáisiúin raidió Éireannacha
David Moyes

Is traenálaí agus imreoir sacair é **David William Moyes** (r.25 Aibreán, 1963). Tá sé ina bhainisteoir ar fhoireann sacair Everton F.C.. Bhí sé ina imreoir lena lán clubanna. D'imir sé le Celtic ó 1980 go 1983, le Cambridge United ó 1983 go 1985 agus le Bristol City ó 1985 go 1987. D'imir Moyes le Shrewsbury Town agus Dunfermline roimhe sin. D'imir sé le Hamilton agus Preston N.E. ó 1993 go 1998. Bhí sé ina thraenálaí ar an bhfoireann Preston N.E. ó 1998 go 2002. Tá sé ina thraenálaí ar an bhfoireann Everton anois. 

## Tagairtí

Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine as Glaschú
Brett Emerton

Is imreoir sacair Astrálach atá ar scor anois é **Brett Michael Emerton** (r. 22 Feabhra 1979). D'fhás sé aníos in Macquarie Fields. "The Greyhound" an leasainm a tugadh air ar an bpáirc imeartha nuair a bhí sé óg. D'imir sé go gairmiúil go leathan ar lár na páirce agus mar chosantóir. D'imir sé le Sydney Olympic ón bhliain 1996 go 2000. Bhí sé ar fhoireann Feyenoord ón bhliain 2000 go 2003, agus ansin ar fhoireann Blackburn Rovers ón bhliain 2003 go 2011. D'imir sé le Sydney FC sna blianta 2011–2014. Roghnaíodh é d'fhoireann náisiúnta na hAstráile sna blianta 1998–2012, an tríú duine ba mhinice sa tír a roghnaíodh.   

Emerton, Brett
Emerton, Brett
Emerton, Brett
Catagóir:Daoine beo
Allianz Arena

Is staid na foirne sacair FC Bayern München agus TSV 1860 München é **Allianz Arena**, atá suite i München, sa Ghearmáin le toilleadh 60,000 daoine. Imríonn foireann peile na Gearmáine san Allianz Arena freisin. Beidh an chraobh den UEFA Champions League ar siúl ansin sa bhliain 2012.

Osclaíodh an staid sa bhliain 2005, agus bhog Bayern München agus 1860 München isteach ann ag tús an tséasúir 2005/06 ón *Olympiastadion*. Tá an Allianz Arena suite níos faide amach ón chathair ná an *Olympiastadion*, i mbruachbhaile darbh ainm Fröttmanning.

Lastar an staid suas nuair a bhíonn cluiche ar siúl i rith na hoíche: dearg nuair a bhíonn Bayern München ag imirt, gorm nuair a bhíonn 1860 München ag imirt agus bán nuair a bhíonn foireann náisiúnta na Gearmáine ag imirt.
## Íomhánna

Image:Allianz arena at night Richard Bartz.jpg 
Image:Allianz arena daylight Richard Bartz.jpg
Image:Allianz arena golden hour Richard Bartz.jpg


## Tagairtí

Catagóir:Staideanna spóirt i nGearmáin
Catagóir:München
Alan Hutton

Is imreoir sacair é **Alan Hutton** (r.30 Samhain, 1984). Imríonn sé faoi láthair le Tottenham Hotspur. D'imir sé le Rangers F.C. ón mbliain 2002 go 2008. 

Hutton, Alan
Paul Ince

Is traenálaí agus iarimreoir sacair é **Paul Emerson Carlyle Ince** (a rugadh 21 Deireadh Fómhair 1967). Tá sé ina thraenálaí ar an fhoireann sacair Blackburn Rovers.

## Blianta mar imreoir
D'imir Ince le West Ham United ón bhliain 1985 go 1989, agus le Manchester United ón bhliain 1989 go 1995. D'imir sé le Internazionale ón bhliain 1995 go 1997. D'imir Ince le Liverpool F.C. ón bhliain 1997 go 1999 agus Middlesbrough ón bhliain 1999 go 2002. D'imir sé le Wolves ón bhliain 2002 go 2006, le Swindon Town sa bhliain 2006, agus Macclesfield Town sa bhliain 2007. 

## Blianta mar thraenálaí
Bhí sé ina thraenálaí ar Macclesfield Town ar an séasúr 2006-2007. Bhí sé ina thraenálaí ar an fhoireann Milton Keynes Dons ón séasúr 2007-2008. Tá sé ina thraenálaí ar an fhoireann Sasanach Blackburn Rovers ó 2008. 

## Manchester United
Bhuaigh sé an Premier League sna séasúir 1992-1993 agus 1993-1994. Bhuaigh sé an Corn F.A. sna blianta 1990 agus 1994. Bhuaigh sé an League Cup sa bhliain 1992. 

Ince, Paul
Catagóir:Daoine as an London Borough of Redbridge
Dónal Óg Ó Cíosóg

Iománaí as Cluain i gContae Chorcaí is ea **Dónal Óg Ó Cíosóg** (Béarla: *Dónal Óg Cusack*). Imríonn sé mar chúl báire dá chlub áitiúil agus le foireann a chontae. 

Taobh amuigh den pháirc imeartha, bhí a ainm i mbéal an phobail sa bhliain 2008 mar bhall gníomhach den dream siúd a bhí ag iarraidh fáil réidh le bainisteoir Gerald McCarthy. Lean an t-achrann ar feadh míosa, go dtí gur éirigh McCarthy as dá bharr.

Fear aerach atá ann, rud a thug sé le fios i mí Dheireadh Fómhair 2009 i ndírbheathaisnéis s'aige, *Come What May*, agus labhair sé faoin ábhar le Ryan Tubridy ar chlár an Late Late Show na seachtaine chéanna.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine beo
Brian Ó Murchú

Iománaí is ea **Brian Ó Murchú** (Béarla: *Brian Murphy*) a rugadh sa bhliain 1982. Is as Contae Chorcaí é agus d'imir sé dá fhoireann chontae idir 2004 agus 2008. Ba chosantóir é, ar bronnadh Sárimreoir na bliana air sa bhliain 2006.

Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
1450dí

## Tarluithe

* Clóigh Mehmed II Cathair Chonstaintín i 1453, ag cur deireadh ar an Impireacht Biosántach.

## Tagairtí

Catagóir:Deichniúra
Diarmuid Ó Súilleabháin (iománaí)

Is cóitseálaí agus iariománaí é Diarmuid Ó Súilleabháin (rugadh 27 Iúil 1978) a d'imir ar son chlub Chorcaí Cluain. D’imir sé mar lánchúlaí d’fhoireann sinsir iomána Chorcaí ar feadh 12 bliain. Bhí gnaoi gach éinne air agus tugtar an leasainm 'The Rock' air mar gheall ar a stíl ghaisceoireachta le linn a ghairmréime idirchontae, agus meastar gur "laoch Chorcaí" é O'Sullivan. Deartháir leis is ea an tosaí Paudie O'Sullivan.

## Gairm Chluib
Thosaigh O’Sullivan ag imirt iomána lena chlub Cluain, an club céanna a d’imir a athair Jerry O’Sullivan freisin. Bhris sé isteach ar fhoireann sinsir an chlub nuair a bhí sé 16 bliana d’aois i 1995 agus bhain sé an rath ba mhó dá ghairmréim dhá bhliain ina dhiaidh sin nuair a bhuaigh an club Craobh Idirmheánach Chorcaí 1997 agus ardú céime. D’imir O’Sullivan 90 cluiche craobhchomórtais i dtrí ghrád éagsúla iomána don chlub, agus roghnaíodh é d’fhoireann na roinne Uí Mhic Coille ar bhuaigh sé Craobh Shinsearach Chorcaí 1997 leis mar gheall ar a chumas.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:MJM
Bratphortach

[thumb|Bratphortach le [móin ar Dheil, Sealtainn]]

Portach mór i réigiún cothrom is ea **bratphortach**. Tá go leor bratphortach sa leathsféar thuaidh, go háirithe in Éirinn agus Albain, agus freisin san tundra sa Rúis agus Ceanada. Tá an chuid is mó den bhratphortaigh in Éirinn faoi smacht Bord na Móna. Bíonn siad faoi chosaint go minic.

Catagóir:Tírghnéithe
Catagóir:Portaigh
Shane O'Neill

Iománaí is ea **Shane O’Neill**. Rugadh é ar an 1 Márta 1986. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is cosantóir é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Rónán Ó Corráin

Iománaí is ea **Rónán Ó Corráin** (Béarla: *Ronan Curran*) a rugadh sa bhliain 1981. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is leathchúlaí é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Harry Redknapp

Is traenálaí agus iarimreoir peile Sasanach é **Harry James Redknapp** (r.2 Márta, 1947). Bhíodh sé ina bhainisteoir ar fhoireann Tottenham Hotspur ó 2008-2012 agus ina bhainisteoir ar fhoireann QPR ó 2012-2016. Cé gur chaith sé seal i gceannas ar fhoireann náisiúnta na hIordáine, níl aon cháil ar an obair a rinne sé ann.

## Blianta imeartha
Bhí Redknapp ina imreoir le cúig chlub - d'imir sé le West Ham United ó 1964 go dtí 1972, le Bournemouth ó 1972 go dtí 1976, le Brentford ón tséasúr 1975 go dtí 1976]] agus le Seattle Sounders idir 1976 agus 1979. 

## Blianta bainisteoireachta
Bhí sé ina thraenálaí ar chúig chlub - Bournemouth idir 1983 agus 1992, West Ham United idir 1994 agus 2001, Portsmouth F.C. idir 2002 agus 2004, Southampton ón tséasúr 2004 go dtí 2005 agus ansin Portsmouth. Bhuaigh sé an Corn Intertoto le West Ham United sa bhliain 1999, agus an Corn F.A. sa bhliain 2008 le Portsmouth. Tá sé ina thraenálaí le Tottenham Hotspur anois.

## Tagairtí

Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Gearóid Ó Conchúir

Iománaí is ea **Gearóid Ó Conchúir** (Béarla: *Jerry O'Connor*). As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Imríonn sé i lár na páirce.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Portsmouth Football Club

Is club peile atá suite i Portsmouth, Sasana is ea **Portsmouth Football Club**. Tá an fhoireann ag imirt sa Championship i Sasana, agus is é Fratton Park a staid baile. Bhuaigh an fhoireann Corn F.A. 2008 agus fuair sé áit i gCorn UEFA don tséasúr 2008/2009. 

## Imreoirí
;An scuaid faoi láthair (2008 - 2009)
Ó Meitheamh, 2009:

## Traenálaithe
 

## Imreoirí móra

## Liosta trófaí
* Premier League (1949, 1950)
* Corn F.A. (1939, 2008)

## Naisc sheachtrachta
* Suíomh Gréasáin Oifigiúil an Chlub

Catagóir:Clubanna sacair Shasana
Fratton Park

mion|clé|200px|Fratton Park

Is staid na foirne sacair Portsmouth F.C. é **Fratton Park**, atá suite i Portsmouth, Sasana. Is é 20,688 toilleadh an staid. 

## Tagairtí

Catagóir:Hampshire
Catagóir:Staideanna spóirt i Sasana
Alain Perrin

Is iar-thraenálaí peile é **Alain Perrin** (a rugadh ar an 7 Deireadh Fómhair, 1956 i Lure, An Fhrainc). Bhí sé ina thraenálaí ar an bhfoireann pheile Troyes AC ó 1993 go 2002, le Marseille ó 2002 go 2004, Al-Ain ó 2004, Portsmouth F.C. ó 2005 agus FC Sochaux ón tséasúr 2006-2007. Bhí sé ina thraenálaí ar Olympique Lyonnais don tséasúr 2007-2008.

Catagóir:Traenálaithe sacair
Perrin, Alain
Perrin, Alain
Catagóir:Daoine beo
Tbilisi

Is é **Tbilisi** (Seoirsis: თბილისი) príomhchathair na Seoirsia agus an chathair is mó ann. Bunaíodh an baile sa 5ú haois ag Vakhtang Gorgasali, rí Seoirseach Kartli. Sa bhliain 2005 bhí timpeall milliún duine ina gcónaí sa chathair.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:An tSeoirsia
Graham Rix

Is iarimreoir agus iar-thraenálaí peile é **Graham Rix** (r.23 Deireadh Fómhair, 1957), a bhí ina imreoir le cúig chlub - Arsenal F.C. ó 1975 go 1988, Cean ó 1998 go 1991, Le Havre ón tséasúr 1991-1992, Dundee United ó 1992 go dtí 1993. D'imir Rix le Chelsea F.C. don bhliain 1995. Bhí sé ina thraenálaí le Portsmouth F.C. ó 2001 go 2002 agus ansin le Oxford United agus Hearts ó 2004 agus 2005 go 2006. 

Rix, Graham
Beircheart Ó Conchúir

Iománaí Éireannach is ea **Beircheart Ó Conchúir** (Béarla: *Ben O’Connor*) a rugadh ar an 25 Eanáir 1979. As Baile Nua Sheandroma i gContae Chorcaí dó, imríonn sé ina thosaí le foireann a chontae.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Timmy McCarthy

Iománaí is ea **Timmy McCarthy**. Rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1977 é i gCaisleán Ó Liatháin i gContae Chorcaí, mar a bhfuil sé ina chónaí go fóill. Imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é.

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Niall Ó Cárthaigh

Iománaí is ea **Niall Ó Cárthaigh** (Béarla: *Niall McCarthy*. Rugadh é ar an 1 Meán Fómhair 1981. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é.

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daojne a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Abdullah Öcalan

Is é **Abdullah "Apo" Öcalan** ceannaire Pháirtí Oibrithe na Cordastáine (*Partiya Karkerên Kurdistan*, PKK). Rugadh é ar an 4 Aibreán 1948 i Ömerli, Şanlıurfa, sa gCordastáin Thuaidh (oirdheisceart na Tuirce). Maoch a bhí sé nuair a raibh sé óg, agus chuir sé tús don ghrúpa Marxach an PKK i 1978, chun stát Marxach Coirdíneach neamhspleách a bhunadh.

[thumb|right|300px|Tacadóirí Öcalan ag déanamh agóide i [Londain, Aibreán 2003]]

Bhí sé sa tSiria thuas go 1998, ach ansin chuir rialtas na Tuirce an-bhrú ar rialtas na Siria chun é a chur as an tír úd. Rugadh na Turcaigh air i mí Feabhra sa bhliain 1999 i Nairobi, i gCéinia, le cabhair ó Stáit Aontaithe Mheiriceá. Anois tá sé i bpríosún ar Oileán İmralı, sa Tuirc. Níl príosúnach ar bith eile sa phríosún.

I 1991, thit an Aontas Sóivéadach as a chéile. D'éirigh Öcalan in amhras faoi Mharxachas. Rinne sé staidéar ar an stair, ar an miotaseolaíocht na Measpatáim, agus ar an saothar Murray Bookchin, ainrialaí Meiriceánach.  D'fhorbair Öcalan fealsúnacht nua: cónaidhmeacht daonlathach (Béarla: *democratic confederalism*). Bhí Öcalan ag iarraidh sochaí gan stát a bhunadh, sochaí fhrithchaipitlíoch, inbhuanaithe agus saoirse na mban ann. Thug Öcalan "Jineology" ar an bhfeimineachas Coirdíneach, ó bhfocal "jin" (bean) as Coirdis. Is é "cónaidhmeacht daonlathach" an idé-eolaíocht Pháirtí Lucht Oibre na Cordastáine, Pháirtí Aontais Dhaonlathaigh (*Partiya Yekîtiya Demokrat‎*) i Rojava (Cordastáin Thiar), agus Ghluaiseacht Le Haghaidh Sochaí Daonlathaí (Coirdis: *Tevgera Civaka Demokratîk‎* ; Araibis: حركة المجتمع الديمقراطي) i dTuaisceart na Siria.

## Féach freisin

* Páirtí Oibrithe na Cordastáine

## Tagairtí

Catagóir:Páirtí Oibrithe na Cordastáine
Catagóir:An Chordastáin
Catagóir:Polaiteoirí Turcacha
Catagóir:Cumannaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Seán Gairnéir

Iománaí is ea **Seán Gairnéir** (Béarla: *John Gardiner*). Rugadh é ar an 8 Feabhra 1983. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is leathchúlaí é. Imríonn sé lena chlub Na Piarsaigh freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Caoimhín Ó Cáinte

Iománaí is ea **Caoimhín Ó Cáinte** (Béarla: *Kevin Canty*) a rugadh sa bhliain 1986. As Inis Eonáin i gContae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é.

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine beo
Paudie O'Sullivan

Iománaí is ea **Paudie O’Sullivan**. Rugadh é ar an 28 Samhain 1988. As Contae Chorcaí dó, agus imríonn sé le foireann a chontae. Is tosaí é. Deartháir leis is ea an lánchúlaí Diarmuid O'Sullivan.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Valtimo

Ceantar nó *kunta* i gCúige na Fionlainne Thoir é **Valtimo**. Sa bhliain 2008, bhí dhá mhíle go leith de dhaoine ina gcónaí ansin. Tá an ceantar 838 ciliméadar cearnacha ar achar, agus é ag críochantacht le Nurmes, Rautavaara agus Sotkamo. Tá cnoic, nó fiú sléibhte beaga, i Valtimo a shroicheann a fhad le 335 méadar aníos ó dhromchla na farraige. 

Tar éis an Dara Cogadh Domhanda, chuir timpeall ar mhíle duine ó Suojärvi sa Chairéil fúthu i Valtimo, nuair a ghéill an Fhionlainn a gceantar dúchais don Aontas Shóivéadach. Is í an Chairéilis, seachas an Fhionlainnis, teanga dhúchais an lucht imirce seo, agus í le cloisteáil i Valtimo inniu féin.

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair na Fionlainne
Diarmuid Ó Súilleabháin

Is ainm athbhríoch é **Diarmuid O'Sullivan** (nó **Diarmuid Ó Súilleabháin**). Is féidir leis baint:
* le Diarmuid Ó Súilleabháin (scríbhneoir) (1932-1985) - úrscéalaí as na hAoraí, Contae Chorcaí (uaireanta *Diarm*'a*'id Ó Súilleabháin*)
* le Diarmuid Ó Súilleabháin (amhránaí) (1947-1991) - duine de mhóramhránaithe sean-nóis na hÉireann
* le Diarmuid O'Sullivan (iománaí) (r.1978) - iománaí as Contae Chorcaí

## Tagairtí
Oileán

mion|Éire
Is éard atá i gceist le h**oileán** ná tírghné (nach mór-roinn í) atá timpeallaithe le huisce. Is í an Ghraonlainn an t-oileán is mó ar domhan. Tá a hachar cothrom le thart ar 2,175,000   ciliméadar cearnaithe. Is é Iáva an t-oileán is mó daonra dá bhfuil ann, le daonra níos airde ná 145 milliún. *Oileánra* a thugtar ar ghrúpa oileán.


Íomhá:Clare_Island.jpg|Oileán Chliara ó Chuan Mó
Íomhá:Rathlin island from Torr Head.jpg|Reachlainn
Íomhá:Oahu.jpg|Oahu, Haváí, SAM
Íomhá:2004.03.04 08 Vanua Levu ferry Fiji.jpg|Oileán Vanua Levu ó Fidsí


## Tagairtí

Catagóir:Oileáin