open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Berlenbach

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Paul Berlenbach**, a rugadh ar 18 Feabhra, 1901 i Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 30 Meán Fómhair, 1985. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1901
Catagóir:Básanna i 1985
Alexander O'Neal

Amhránaí Meiriceánach Afracach is ea **Alexander O'Neal**  a rugadh ar 15 Samhain, 1953 i Natchez, Mississippi. 

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Sint Maarten

Tír bheag in oirthear Mhuir Chairib is ea **Sint Maarten**. Tá Sint Maarten suite ar an 40% den oileán Saint Martin is faide ó dheas. (Is cuid den Fhrainc é an 60% den oileán ó thuaidh).  

Go hoifigiúil tá Sint Maarten ar na ceithre chomhthír de chuid ríocht na hÍsiltíre (is é sin, an Ísiltír féin, Arúba, Curaçao agus Sint Maarten.  

Tá 34 ciliméadar cearnacha (13.4 míle cearnacha) d'achar ann, agus tá 41,486 duine ina gcónaí ann de réir meastachán a rinneadh sa bhliain 2019. Is é Philipsburg an príomhbhaile. 

Tá Ollainnis agus Béarla ina dteangacha oifigiúla in Sint Maarten. Is é Béarla an chéad teanga ag 67.5% de phobal na tíre agus Ollainnis an chéad teanga ag 4.2% de. Is í an Spáinnis an dara teanga agus í á labhairt ag 12.9% de phobal na tíre. Ar na teangacha eile san áit tá Criól (8.2%), Fraincis (6.6%) agus Papiamento (timpeall is 1.5%).

Tá aeráid an-tirim ann.

## Féach freisin

* Curaçao, Saba agus Arúba
* Suranam

## Tagairtí

Catagóir:Mion-Aintillí
Catagóir:Oileáin Ísiltíreacha Mhuir Chairib
Bartolomeu Dias

Taiscéalaí agus loingseoir Portaingéileach ab ea **Bartolomeu Dias,** nó **Bartholomew Diaz**; (timpeall 1450 – 29 Bealtaine 1500). Ba é an chéad Eorpach a bhain amach rinn theas na hAfraice agus a chuaigh isteach san Aigéan Indiach.
clé|mion|220x220px

## Saol
Nuair a fuair an Prionsa Anraí, an Loingseoir, bás, shocraigh a athair, an Rí Eoin II go leanfadh sé ar aghaidh ag tabhairt cuidiú do thaiscéalaithe. Ba é Bartholomew Diaz an chéad duine a chuaigh síos go dtí an pointe is deisceartaí san Afraic. 

Thug Dias "Rinn na Stoirmeacha" ar an rinn seo siocair na stoirmeacha millteanacha a ndeachaigh sé tríothu.  Ach thug Rí na Portaingéile "Rinn an Dóchais" air mar bhí dóchas aige go dtiocfadh an Phortaingéil ar bhealach nua go dtí an tOirthear, rud a rinne Vasco da Gama i 1498.

## Tagairtí

Catagóir:Taiscéalaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1450
Catagóir:Básanna i 1500
Téarmaíocht na Cúipéireachta

Baineann **Téarmaíocht na Cúipéireachta** (nó *na fonsóireachta*) le ceird an chúipéara, duine a dhéanann bairillí.

* stéibh bairille ~ clár bairille
* buigiún ~ lata ~ buinne bairille ~ fonsa bairille
* éadan bairille
* poll plocóide
* plocóid

Is ionann *bolg bairille* agus an chuid chuartha den bhairille mar a bhfanann beagán fíona nó beorach agus an bairille ina luí ar a thaobh agus é beagnach folamh.

“an dara fonsa”  “quarter” 

Seo thíos sliocht caighdeánaithe ó An Béal Beo

Ag an gcúipeir is mó a bhíonn an tál ag obair. Bíonn scian fhonsaí freisin aige, nuair is fonsaí adhmaid a bhíonn aige. Bíonn iarann feireadh aige, ina theannta sin, le feireadh (feirbh) a dhéanamh le háit na tóna a ghearradh sa bharaille. Canda a thugtar ar chlár aonraic (tugann daoine ar "éadan” nó barr an bhairille é) an bhairille. Ruibh an áit a ngearrtar ar thóin an bhairille leis na maidí a chur síos ann. Is ionann feireadh agus gearradh ar dhéanamh V.

An tuireasg, nó an trosg a bhíonn acu leis an adhmad a ghearradh. Sin é an seanainm a bhí ar an sábh. Cáithín sábh an dusta, nó an deannach a thagas leis an sábh, nó an tuireasg. Min shábh nó min rádha?, ainmneacha eile air. Gírle-ma-guairle an dusta a thagann nuair a bheifeá ag tolladh leis an tarathar, nó an trathair. Poll trathar atá ar an bpoll a dhéanann sí. Bachallóg an rud atá ar a barr, nó barlóg. Na sciatháin an chuid atá isteach ón mbachallóig.

Bíonn gimléad ag obair ag an siúinéir le poll is lú ná sin a dhéanamh. Meanadh a bhíonn aige le poll a dhéanamh d’áit scriú, nó tairne; meanadh sáite an meanadh cruinn.

FGB - To beat in the end of a barrel, an t-éadan a stealladh as bairille. 

## Foinsí

An Béal Beo
In A Handbook of Irish Folklore le Ó Súilleabháin luaitear an chúipéireacht, meadracha, tuirní agus pigíní.

Catagóir:Téarmaíocht
Catagóir:Ceardaíochta
Catagóir:Adhmadóireacht
Clive Stafford Smith

Is dlíodóir Sasanach é **Clive Stafford Smith,** a rugadh ar an 9 Iúil 1960, agus feachtasóir ar son chearta an duine. Bhunaigh sé an brúghrúpa "Reprieve" in aghaidh phionós an bháis.

## Saol
mion|2010|clé
D'fhás Stafford Smith suas agus chuaigh sé ar scoil i Sasana. Tar éis dó freastal ar Ollscoil Carolina Thuaidh i Chapel Hill mar Scoláire Morehead, lean sé ar aghaidh chuig Scoil Dlí Columbia chun dul leis an dlíodóireacht.clé|mion|Chuidigh Stafford Smith chun Abdul Shaker a shaoradhBhí Stafford Smith ag dlíodóireacht in áiteanna éagsúla i ndeisceart SAM ar feadh níos mó ná fiche bliain, ag díriú ar achomhairc maidir le pionós an bháis. Tugadh an-aird dó sna meáin mar dhuine a bhí ar thús cadhnaíochta sa réimse sin agus mar gheall ar an ionadaíocht dhíograiseach dhiongbháilte a thug sé dá chuid cliant.

Sa bhliain 1999 bhunaigh Stafford Smith Reprieve, carthanacht a chuireann tacaíocht dlí agus fiosrúcháin saor in aisce, ar fud an domhain, do dhaoine atá i mbaol a mbásuithe nó atá buailte ag polasaithe frithsceimhlitheoireachta mar an ngéilleadh urghnách, an chéastóireacht, an phríosúnacht sheachbhreithiúnach agus an bású seachbhreithiúnach.

I 2004, d'aistrigh Stafford Smith go Londain chun bheith ag obair go lánaimseartha leis an eagraíocht Reprieve. As sin amach, tá iomrá ar leith sna meáin air, de bharr na hoibre atá á déanamh aige ar son daoine atá faoi ghlas sa Bahía de Guantánamo agus mar gheall ar a chuid iarrachtaí comhpháirteachas rialtais na hEorpa, rialtas na hÉireann san áireamh, i gcleachtas an ghéillte urghnách a thabhairt chun solais.

## Tagairtí

Catagóir:Dlíodóirí Shasana
Catagóir:Pionós an bháis
Catagóir:Carthanais
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna
An Ghearmáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg

Ghlac **An Ghearmáin** páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2020.

## Iomaitheoirí

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse na nÓg
Meantán crochta

Is éan é an **meantán crochta** (*Remiz pendulinus*). Is ball d'fhine na Remizidae é. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Pápa Cléimeans VIII

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Cléimeans VIII**. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1536
Catagóir:Básanna i 1605
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Scréachán isibéalach

Is éan é an **scréachán isibéalach**. Is baill d'fhine na Laniidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Jack Delaney

Dornálaí Ceanadach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Jack Delaney**, a rugadh **Ovila Chapdelaine** ar 19 Márta, 1900 i Saint-François-du-Lac, Quebec agus a fuair bás ar an 27 Samhain, 1948. 

Catagóir:Dornálaithe Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1901
Catagóir:Básanna i 1948
Edward William Lane

deas|250px|thumb|Edward William Lane
Ba fhoclóirí, aistritheoir agus scríbhneoir Sasanach é **Edward William Lane**, a rugadh ar an 17 Meán Fómhair 1801 i Hereford, Herefordshire agus a fuair bás ar an 10 Lúnasa 1876. Saineolaí ar an Meánoirthear agus an Araibis a bhí ann.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1801
Catagóir:Básanna i 1876
Catagóir:Aistritheoirí
Catagóir:Fir
Catagóir:Herefordshire
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Staraithe
Catagóir:Teangeolaithe Sasanacha
Aistriulitriochta.ie

[mion|[Caoimhín Ó Scanaill  ag caint faoi aistriúcháin agus chás na Gaeilge, Iúil 2020 ]]
Is suíomh idirlín ar an aistriú litríochta í Aistriulitriochta.ie, a tháinig chun saol i mí Meithimh 2020.  Iarracht is ea an suíomh seo na haistriúcháin go léir a thiomsú agus áis chuardaigh lárnach a chur ar fáil. 

Bunachar na n-aistriúchán is príomhchúis leis, ach tá míreanna eile ann, mar shampla léirmheasanna, blaisíní, nuacht, srl.

D’eascair an áis seo as comhoibriú idir Séamus Ó Coileáin, Seathrún Ó Tuairisg, agus Kevin Scannell nuair a bhí sé ar cuairt in Acadamh an hOllscolaíochta Gaeilge in ionad an Acadaimh i gCarna sa bhliain 2020.  

## Féach freisin
* Scéim Aistriúcháin an Ghúim
* Feidhmchláir aistriúcháin

## Tagairtí

Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge
Catagóir:Aistriúchán
Catagóir:Aistriúcháin
*
Catagóir:Litríocht na Gaeilge
Pápa Leon XI

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Leon XI**. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1535
Catagóir:Básanna i 1605
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Taidhleoirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
RMS Carpathia

Long de chuid an Cunard Line ab ea an **RMS Carpathia**, agus a céad aistear sa bhliain 1903.

Ar 15 Aibreán 1912, thug an Carpathia tarrtháil ar timpeall 705 duine a bhí ar an Titanic (de chuid an Cunard Line chomh maith).. Ar an 18 Aibreán, shroich an Carpathia Nua-Eabhrac. 

Ar 17 Iúil 1918 cuireadh an Carpathia go tóin poill le trí thoirpéad a scaoil  U-55, fomhuireán de chuid Chabhlach na Gearmáine.  Tarrtháladh 218 de na 223 a bhí ar bord.

## Féach freisin

* RMS Lusitania
* RMS Queen Mary
* Samuel Cunard

clé|mion

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí muirí
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Longa
Catagóir:Cunard Line
Jimmy Slattery

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Jimmy Slattery**, a rugadh ar 25 Lúnasa 1904 i Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 30 Lúnasa 1960.

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1904
Catagóir:Básanna i 1960
Sléacht Srebrenica

Tharla **Sléacht Srebrenica**, nó cinedhíothú ar Mhoslamaigh in oirthear Bhosnia (Boisniach: *Masakr u Srebrenici; Genocid u Srebrenici*) sa Bhoisnia-Heirseagaivéin) idir 11–22 Iúil 1995, an sléacht ba mheasa san Eoraip ó aimsir an Dara Cogadh Domhanda..  Dúnmharaíodh timpeall 8,370 duine, fir is buachaillí Moslamacha sa chuid is mó, ach páistí, mná agus fir aosta san áireamh. Tháinig ar bhreis is 7,000 corpán níos déanaí.  

mion|clé

## Cúlra
Dhíbir Seirbiaigh Bosnia na mílte Moslamach amach as an tír idir 1992-1995. Cogadh fíochmhar, fuilteach, a bhí ann, a d’fhág os cionn 100,000 marbh. Moslamaigh, Crótaigh, Seirbiaigh. Na Moslamaigh ba mhó a d’fhulaing.
clé|mion|ICMPː Podrinje Identification Project (PIP)

## Imeachtaí
Rinne Misean na Náisiún Aontaithe sa Bhoisnia-Heirseagaivéin  faic chun an sléacht a stopadh.  

D'ordaigh ceannasaí na bhfórsaí Seirbiacha sa Bhoisnia, Ratko Mladic, go marófaí suas le 8,000 fear agus buachaill Moslamach i Srebrenica.   

Chuidigh an Ginearál Seirbiach Bosniach, Zdravko Tolimir, leis an cheannasaí míleata Ratko Mladich mórshléacht Srebrenica a eagrú.  

## Iarmhairtí
clé|mionTugadh chun trialach Slobodan Milošević, Ratko Mladich, Zdravko Tolimir, Radovan Karadžić agus go leor eile  sa Háig ar feadh na mblianta maidir le coireanna cogaidh.

Iidir 1998 agus 1999, bhris cogadh amach idir arm na hIúgslaive agus Arm Saoirse na Cosaive (Moslamach) agus rinne ECAT buamáil ar Seirbia. Fógraíodh neamhspleáchas na Cosaive sa pharlaimint ar an 17 Feabhra 2008. 

## Féach freisin

* Léigear Shairéavó
* Ratko Mladich
* Zdravko Tolimir
* Radovan Karadžić
* Slobodan Milošević
* An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv
* Ciontuithe

## Tagairtí

Catagóir:Cinedhíothú
Catagóir:Coireanna cogaidh
Catagóir:Cogadh Boisniach
Catagóir:1995
Catagóir:Stair na Seirbia
Cág gob-bhuí

Is éan é an **cág gob-bhuí** (*Pyrrhocorax graculus*).  Is baill d'fhine na Corvidae é. Tá sé dúchasach i ndeisceart na hEorpa, i Maracó agus in áiteanna i lár na hÁise, san India agus i Neipeal. Maireann sé sna sléibhte arda.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Zdravko Tolimir

Iar-Ghinearál Seirbiach Bosniach ab ea Zdravko Tolimir (Coireallach: Здравко Толимир; 27 Samhain 1948 – 9 Feabhra 2016).

Ar an 12 Nollaig 2012, ciontaíodh Tolimir i gcinedhíothú ag an Bhinse Coireanna Cogaidh sa Háig. Gearradh príosún saoil air. Dúirt breithiúna na Náisiún Aontaithe gur chuidigh Tolimir leis an cheannasaí míleata Ratko Mladich mórshléacht Srebrenica a eagrú i 1995.

## Féach freisin

* Ratko Mladich
* Sléacht Srebrenicia
* Radovan Karadžić
* Slobodan Milošević
* An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv
* Ciontuithe

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Seirbiacha
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine a ciontaíodh i gcoireanna cogaidh
Barry Geraghty

Is jacaí Éireannach é **Barry Geraghty**, a rugadh ar an 16 Meán Fómhair 1979 i bPelletstown, Contae na Mí.

Catagóir:Daoine as Contae na Mí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Rásaíocht chapall
Catagóir:Daoine beo
Ratko Mladich

Iarcheannasaí na bhfórsaí Seirbiacha sa Bhoisnia ab ea **Ratko Mladic** nó **Mladich** (Coireallach:  Ратко Младић) a rugadh ar 12 Márta 1942.

D'ordaigh Mladic go marófaí suas le 8,000 fear agus buachaill Moslamach i Srebrenica - an sléacht ba mheasa san Eoraip ó aimsir an Dara Cogadh Domhanda. 

Ar 22 Samhain 2017, ciontaíodh  Mladic i gcinedhíothú agus i gcoireanna in aghaidh na daonnachta, ag An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv sa Háig. Gearradh téarma príosúnachta saoil ar Mladic. Bhí sé 74 bliain d'aois ag an am.
clé|mion|16 Bealtaine 2012

## Féach freisin

* Sléacht Srebrenica
* Zdravko Tolimir
* Radovan Karadžić
* Slobodan Milošević
* An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv
* Ciontuithe

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Seirbiacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine a ciontaíodh i gcoireanna cogaidh
An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv

Ba bhinse idirnáisiúnta um ionchúiseamh a dhéanamh ar dhaoine atá freagrach i sáruithe tromchúiseacha ar an dlí daonchairdiúil idirnáisiúnta arna ndéanamh i gCríoch na hIar-Iúgslaive é **An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv** (BCII nó i mBéarla ICTY). Bunaíodh an BCII chun freagairt d'imthosca áirithe na hIar-Iúgslaive mar bheart 'ad hoc' chun cur le hathchóiriú agus cothú na síochána.

Dúnadh an BCII ar 31 Nollaig 2017.

## Stair
Sa bhliain 1993, bhunaigh Rún 827 de chuid Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe  An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don Iar-Iúgslaiv (BCII) mar fhreagra ar shárú tromchúiseach ar an dlí daonnachta idirnáisiúnta a rinneadh i gcríoch na hIar-Iúgslaive ó 1991, agus an bhagairt ar shíocháin agus ar shlándáil idirnáisiúnta a bhain leo.

[clé|mion|Rún Chomhairle Slándála na [Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe 2081]]Bhí an t-údarás ag an BCII ceithre catagóirí cionta a ionchúiseamh, a rinneadh i gcríoch na hIar-Iúgslaive ó 1991:

* sárú tromchúiseach ar Choinbhinsiúin na Ginéive 1951,
* sárú ar dhlíthe nó custaim chogaidh,
* cinedhíothú agus
* coireanna in aghaidh na daonnachta.

D’fhreastail dlíodóir Éireannach, Maureen Harding Clark, mar bhreitheamh "ad litem' ar an mBinse Fiosrúcháin.

Dúnadh an BCII ar 31 Nollaig 2017. Chinn Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, le réiteach 1966 (2010) a glacadh an 22 Nollaig 2010, BCII a athsholáthair le Meicníocht Iarmharach a thógfaidh ceannas ar roinnt feidhmeanna den ICTY;  Meicníocht na Náisiún Aontaithe do na Binsí Coiriúla Idirnáisiúnta (MICT i mBéarla) ainm na meicníochta. Bhí roinnt d’fheidhmeanna an Bhinse Coiriúil Idirnáisiúnta do Ruanda tógtha ar lámh acu cheana féin.  

## Féach freisin
*Sléacht Srebrenica
*Ratko Mladic
*Zdravko Tolimir
*Radovan Karadžić
*Slobodan Milošević
* Ciontuithe
*Coinbhinsiún i dtaobh Stádas Dídeanaithe (1951)

## Tagairtí

Catagóir:Cinedhíothú
Catagóir:An Bhoisnia-Heirseagaivéin
Catagóir:An Chróit
Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Catagóir:Coireanna cogaidh
Catagóir:Stair na Seirbia
Smokey Robinson

Amhránaí Meiriceánach is ea **Smokey Robinson** a rugadh **William "Smokey" Robinson Jr.** ar an 19 Feabhra, 1940 i Detroit, Michigan. 

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Daoine beo
Gealóg charraige

Is éan í an **ghealóg charraige** (*Emberiza cia*). Is baill d'fhine na Emberizidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Tammi Terrell

Amhránaí Meiriceánach ab ea **Tammi Terrell** a rugadh mar **Thomasina Winifred Montgomery** ar an 29 Aibreán 1945 i bPhiladelphia, Pennsylvania, agus a fuair bás ar an 16 Márta 1970 sa chathair chéanna. Buaicphointe a ré mar amhránaí na blianta a ndeachaigh sí ar an stáitse le Marvin Gaye. D'éirigh go seoigh le roinnt amhrán a ghabh siad le chéile. Bhain seacht cinn díobh stádas Top 40 singles amach ar an liosta Billboard Hot 100, ina measc "Ain't No Mountain High Enough", "Ain't Nothing Like the Real Thing" agus "You're All I Need to Get By".   

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Básanna i 1970
Maxie Rosenbloom

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Max Everitt Rosenbloom**, a rugadh ar 1 Samhain, 1907 i Lebanon, Connecticut agus a fuair bás ar an 6 Márta, 1976. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1976
Buntús Cainte

Sraith teilifíse, sraith leabhar agus sraith ceirnín is ea ***Buntús Cainte*** () a cuireadh amach sna 1960idí i bPoblacht na hÉireann le cabhair a thabhairt do dhaoine Gaeilge labhartha a fhoghlaim. Deirtear go bhfuil *Buntús Cainte* ar an gcúrsa Gaeilge is mó cáil riamh agus éileamh leanúnach ar an tsraith leabhar i gcónaí.

## An tsraith theilifíse

Ba é sagart Proinsiasach, Colmán Ó hUallacháin, a rinne na pleannana don tsraith theilifíse. Bhí an tsraith dírithe go speisialta ar dhaoine gan Ghaeilge agus ar dhaoine le cúpla focal. 

Craoladh an chéad clár ar RTÉ ar an 25ú Meán Fómhair 1967, agus craoladh clár nua go laethúil as sin amach, ó 1967 go 1969. Mar aon le sin, craoladh clár achoimre gach Domhnach freisin. 

Labhair na láithreoirí Béarla agus Gaeilge don lucht féachana. Múineadh frásaí simplí trí pictiúirí ghrinn le fotheidil Ghaeilge a thaispeáint, agus bíodh comhrá i nGaeilge ag na láithreoirí ag deireadh gach cláir. Bhí gach clár 5 nóiméad ar fhad.

### Láithreoirí

* Máire O’Neill
* Aileen Geoghegan
* Seamus Óg Ó Tuama
* Ruth Buchanan
* Donal Cox
* Bernadette Ní Ghallchóir

## An tsraith leabhar

D'fhoilsigh an Roinn Oideachais ábhair na gceachtanna i leabhar chun breis tacaíochta a thabhairt do lucht féachana na sraithe teilifíse. Chuir Gael Linn taifead agus téipeanna fuaime ar fáil freisin. 

Bhí an-éileamh ar an gcéad leabhar, agus faoi mhí na Samhna 1967, bhí 218,000 cóip díolta. San iomlán, foilsíodh trí leabhair le ceachtanna ón gclár (an chéad agus an dara leabhar i 1967, agus an tríú leabhar i 1968). Tugtar an t-ainm *Buntús Cainte* ar an tsraith leabhar seo freisin. 

Ba é Tomás Ó Domhnalláin a scríobh agus a rinne na pleananna do na trí leabhair, agus ba é William Bolger a mhaisigh iad le pictiúir. 

Tá athchló déanta ar na leabhair uilig ar a laghad seacht n-uaire go dtí seo. Ar dtús, ba le Rialtais na hÉireann an cóipcheart, ach anois is le Foras na Gaeilge é. 

Tá na trí leabhair ar fáil fós agus dlúthdhioscaí fuaime ar fáil leo anois freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir oideachais
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Foghlaim na Gaeilge
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1967
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1960idí
Collateral Murder

I mí Aibreáin 2010, chuir WikiLeaks físeán d'eachtra amach a tharla ar 12 Iúil 2007, inar mharaigh fórsaí SAM sibhialtaigh na hIaráice agus iriseoirí, ar a dtugtar ***Collateral Murde***r, nó "**Slad de Leataobh**". Tharraing WikiLeaks aird na cruinne nuair a foilsíodh físeán sceite a léirigh ionsaí ingearáin cogaidh de chuid na Stát Aontaithe inar maraíodh déaréag sibhialtach i mBaghdad.
[clé|mion|ar tí Namir Noor-Eldeen  a mharúː Íomhá ón bh[físeán "Slad de Leataobh" le collateralmurder.com,/ WikiLeaks]]

### Imeachtaí
Is i 2010 a tharraing Wikileaks aird na cruinne orthu féin, le foilsiú “Collateral Murder”, físeáin a thaispeánann sibhialtaigh san Iaráic á marú ag arm na Stát Aontaithe. Bhí na hionsaithe aeir dírithe ar shibhialtaigh neamhchiontacha. Thaitin an babhta mór lámhaigh i mBagdad leis na fir gunna sna héileacaptair is cosúil, mar fhíschluiche, ag marú daoine gan trua gan taise.
[clé|mion|Íomhá ón bhfíseán "Slad de Leataobh" le c[https://collateralmurder.wikileaks.org/ ollateralmurder.com], [WikiLeaks]]
Bhain na híomhánna láidre, an spraoi lámhaigh agus na focail neamhbhalbha ráite ag na saighdiúirí, preab as a lán daoine – a mhalairt ar fad den eolas glan srianta sin a thagann amach ó na foinsí oifigúla.

Ag an am i 2007, bhí chogadh cathartha ar siúl san Iaráic.

## Féach freisin

* Cogadh na hIaráice
* Wikileaks

## Tagairtí

Catagóir:Wikileaks
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:Arm na Stát Aontaithe
Catagóir:2007
Catagóir:Stair na hIaráice
Catagóir:Cogadh na hIaráice
Andrzej Duda

Is dlíodóir agus polaiteoir Polannach é **Andrzej Sebastian Duda,** atá ina uachtarán ar an bPolainn ón 6 Lúnasa 2015. Sular tháinig sé chun bheith ina uachtarán, bhí sé ina bhall de Theach Íochtarach na Polainne (Sejm) ó 2011 go 2014 agus i bParlaimint na hEorpa ó 2014 go 2015. 

## Beatha
Rugadh Duda ar 16 Bealtaine 1972 i Kraków, chuig Janina Milewska agus Jan Tadeusz Duda, Ollúna in Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica (Gaeilge:  Ollscoil Eolaíochta agus Teicneolaíochta AGH). 

Throid a sheanathair sa chogadh a fearadh idir na Polainne agus an tAontas Cóivéadach, agus ina dhiaidh sin bhí sé ina bhall den Armia Krajowa, AK (Gaeilge: Arm Baile) le linn an Dara Cogadh Domhanda.

Idir 1987 agus 1991 d’fhreastail Duda ar an II Liceum Ogólnokształcące im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie  (Gaeilge: Meánscoil Jan III Sobieski, Kraków)  áit gur éirigh thar cionn leis sé sna Daonnachtaí. Rinne sé staidéar ar an dlí ina dhiaidh sin san Uniwersytet Jagielloński (Gaeilge: Ollscoil Jagielloniach). 

I mí Dheireadh Fómhair 2001, agus céim Mháistir Dlí aige, ceapadh é mar chúntóir taighde sa Roinn Dlí Riaracháin i nDámh an Dlí agus Riaracháin san Ollscoil. I mí Eanáir 2005, ghnóthaigh Duda céim Dochtúireachta Dlí (LL.D.) san Ollscoil. 

Mar gheall ar a shlí bheatha pholaitiúil, bhí sé ar shaoire gan phá den ollscoil den chuid is mó. 

Ó Mheán Fómhair 2006, seachas eatramh 13 mhí ag tosú i Meán Fómhair 2010, nuair a d’fhill sé ar an ollscoil. Ina theannta sin d’oibrigh Duda mar léachtóir i gColáiste Oideachais agus Riaracháin Mieszko I, Poznań.

## Polaiteoir
Ba é Andrzej Duda iarrthóir uachtaránachta an pháirtí Prawo i Sprawiedliwość (PiS) (Gaeilge: Dlí agus Cirt), le linn toghchán uachtaránachta 2015 i mBealtaine 2015. 

Sa chéad bhabhta vótála, fuair Andrzej Duda 5,179,092 vóta - 34.76% de na vótaí bailí. Sa dara babhta vótála, fuair Andrzej Duda 51.55% den vóta, ag bualadh an uachtaráin an bhí ann Bronisław Komorowski, a fuair 48.45% den vóta. 

Ar 26 Bealtaine 2015, d’éirigh Andrzej Duda as a bhallraíocht pháirtí mar uachtarán tofa. An 24 Deireadh Fómhair 2019 fuair sé an tacaíocht oifigiúil ó PiS roimh a fheachtas atoghcháin in 2020. 

Atoghadh é i dtoghchán uachtaránachta 2020 le farasbarr beag.

## Féach freisin

* Páirtí Dlí agus Cirt (an Pholainn)
* Jarosław Kaczyński
* Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023

## Tagairtí

Catagóir: Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na Polainne 2015
Catagóir: Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na Polainne 2020
Catagóir: alumni Ollscoil Jagiellonian
Catagóir: Baill den Pháirtí Dlí agus Cirt
Catagóir: Daoine beo
Catagóir: Feisirí Eorpacha na Polainne 2009–2014
Catagóir: FPEanna don Pholainn 2014–2019
Catagóir: Daoine as Kraków
Catagóir: Dlíodóirí Polannacha
Catagóir: Caitlicigh Rómhánacha na Polainne
Catagóir: Uachtaráin na Polainne
Catagóir: Baill den Sejm 2011–2015
Catagóir:Polaiteoirí na  Polainne
Catagóir:Daoine as Kraków
Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Uachtaráin na Polainne
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis
Pápa Pól V

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Pól V**. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1550
Catagóir:Básanna i 1621
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Lá Cuimhneacháin Náisiúnta

mion
Ceiliúrtar **Lá Cuimhneacháin Náisiúnta** in Éirinn chun ómós a thabhairt do gach Éireannach a fuair bás i gcogadh nó i seirbhís na Náisiúin Aontaithe.

Titeann an comóradh ar an Domhnach is gaire don 11 Iúil, cothrom an lá sa bhliain 1921 ar síníodh an sos cogaidh a chuir deireadh le Cogadh na Saoirse. Is iondúil an príomhshearmanas a eagrú ag an Ospidéal Ríoga, Cill Mhaighneann, Baile Átha Cliath.

Déantar comóradh ar na hÉireannaigh uile, fir agus mná, a fuair bás i gcogadh nó ar fónamh leis na Náisiúin Aontaithe.
clé|mion|220x220px|2014

## Cúrsa an tSearmanais
Tagann na buíonta agus Garda Onóra an Chaptaein le chéile agus máirseáiltear ar paráid os comhair Banna Uimhir 1 an Airm agus na Píobairí. Tagann an Bhratach Náisiúnta agus na Bratacha Reisiminte ar paráid, ar leithligh uathu sin, ar láthair na paráide nóiméid bheaga sula gcuirtear tús leis an searmanas ina iomláine.

Tugtar an searmanas chun críche le seinm an Amhráin Náisiúnta agus críochnaíonn foreitilt árthaigh PC9 an Aerchóir le nótaí deiridh an Amhráin Náisiúnta.

## Tagairtí

Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Catagóir:Féilte Éireannacha
George Nichols

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **George Nichols**, a rugadh **Phillip John Nicolosi** ar 10 Iúil 1907 i Sandusky, Ohio agus a fuair bás ar an 27 Meán Fómhair, 1986. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1986
Jarvis Cocker

Amhránaí Sasanach is ea **Jarvis Branson Cocker** ar an 19 Meán Fómhair 1963 i Sheffield, West Riding of Yorkshire. 

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Anailís ar chnámha scéil

mion|sampla - anailís ar chnámha scéil
Anailís ar an éifeacht a bheadh ag féidearthachtaí éagsúla ar thionscadal. is ea **anailís ar chnámha scéil**.

## Féach freisin

* Anailís amshraitheanna
* Anailís thrasghearrthach
* Staidéar cáis rialaithe
* Anailís uimhriúil

## Tagairtí

Catagóir:Staidreamh
Catagóir:Anailísiú sonraí
Ken McArthur

[clé|mion|Kenneth McArthur, Cluichí Oilimpeacha, 1912, in [Stócólm|220x220px]]
Iar-luthchleasaí as Éireann ab ea **Kennedy Kane "Ken" McArthur** ( 10 Feabhra 1881 – 13 Meitheamh 1960). Rugadh agus tógadh McArthur i nDearbhóg, i gContae Aontroma, agus chuaigh sé ar imirce go dtí an Afraic Theas nuair a bhí sé 20 bliain d'aois.
clé|mion|220x220px
clé|mion|339x339px
clé|mion|220x220px
Agus McArthur curtha faoi ina thír nua, chuaigh sé isteach sna póilíní in Johannesburg sa bhliain 1906. Thosaigh sé ag traenáil mar reathaí timpeall an ama seo. Bhuaigh McArthur an maratón agus an bonn óir ar son na hAfraice Theas ag na Cluichí Oilimpeacha sa bhliain 1912, in Stócólm, in 2 uair 38n. Ach bhí an rás dhá chiliméadar níos giorra ag an am.
clé|mion|220x220px
Fuair McArthur bás in Potchefstroom san Afraic Theas ar 13 Meitheamh 1960.
clé|mion|220x220px

## Tagairtí

Catagóir:Lúthchleasaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1881
Catagóir:Básanna i 1960
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Daoine ón Afraic Theas
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Léig Cosanta Shasana

Eagraíocht Ioslamafóibach go mór ar an eite dheas sa Ríocht Aontaithe í an **Léig Cosanta Shasana** (LCS nó an English Defence League). 

Is gluaiseacht sóisialta agus brúghrúpa í a bhaineanna feidhm as léirsithe sráide mar a príomhteaictic.
clé|mion|Newcastle i 2010

## Tagairtí

Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Ciníochas
Gealóg Chretzschmar

Is éan í an **ghealóg Chretzschmar**. Is baill d'fhine na Emberizidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Bob Godwin

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Bob Godwin**, a rugadh ar 5 Bealtaine 1911 in Moultree, Georgia agus a fuair bás ar an 1 Lúnasa 1980 in Daytona Beach, Florida. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna i 1980
Jackie Wilson

Amhránaí ''soul'' Meiriceánach ab ea **Jack Leroy Wilson Jr.** a rugadh ar an 9 Meitheamh 1934 i nDetroit, Michigan, agus a fuair bás ar an 21 Eanáir 1984 in Mount Holly, New Jersey. Tharraing sé aird air féin den chéad uair mar bhall de Billy Ward and His Dominoes, grúpa amhránaithe R&G. Chuaigh sé amach as féin sa bhliain 1957 agus le linn a ghairmré bhain breis is 50  singil aige na cairteanna amach, agus iad i roinnt seánraí, mar atá rithim agus gormacha, popcheol, anamcheol, *doo-wop* agus récheol (*easy listening*).

## Tagairtí

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Básanna i 1984
Caoimhín Ó Scanaill

Is ollamh agus teangeolaí Meiriceánach é ** Caoimhín Ó Scanaill** (Béarla: *Kevin P. Scannell*). Ollamh le Ríomheolaíocht in Ollscoil Saint Louis atá ann a raibh lámh aige i gcruthú go leor uirlisí digiteacha Gaeilge.

## Saol
Is Meiriceánach é an Scanallach, a rugadh i mBostún, Massachusetts sa bhliain 1970, de bhunadh Éireannach ar an dá thaobh. Rinne sé staidéar ar an matamaitic in Institiúid Teicneolaíochta Massachusetts (MIT), áit ar bronnadh BS air sa bhliain 1991. Fuair sé céim dhochtúireachta in Ollscoil California, Los Angeles (sa mhatamaitic chomh maith). 

Chaith sé dhá bhliain i bpost iardhochtúireachta in Ollscoil Rice in Houston, Texas, sular thug sé faoi St. Louis sa bhliain 1998. Chaith sé bliain ar Fullbright in Éirinn ag plé le teicneolaíocht don Ghaeilge.

Thosaigh an Scanallach ag foghlaim na Gaeilge sna 1990idí. Go gairid tar éis sin, thosaigh sé ag obair ar bhogearraí éagsúla a chabhródh le foghlaimeoirí eile agus le cainteoirí dúchais an teanga a úsáid ar an ríomhaire. Ba é an litreoir GaelSpell an chéad acmhainn ríomhaireachta don teanga a rinne sé, agus foilsíodh an chéad leagan sa bhliain 2000.

Bhunaigh sé Cadhan Aonair, LLC sa bhliain 2008 mar chomhlacht príobháideach a sholáthraíonn seirbhísí teicneolaíochta do phobal na Gaeilge ar fud an domhain. An cuspóir atá acu ná saol ríomhaireachta go hiomlán trí mheán na Gaeilge a éascú trí bhogearraí, uirlisí profála, suímh Ghréasáin, APIanna, agus logánú.

Bhunaigh an Scanallach, agus daoine eile, an 'Ríomhacadamh' sna 2010idí. Chuir an grúpa leaganacha Gaeilge de mhórmheáin shóisialta – GMail (2014), XTwitter (2015), Facebook, WhatsApp, Bluesky (2024) ar fáil.   

## Féach freisin

* Litreoir
* Aistriulitriochta.ie
* Cadhan Aonair

## Tagairtí

catagóir:Daoine a rugadh i 1970
catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine i dteicneolaíocht
Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta Meiriceánacha
catagóir:Gaeilgeoirí
Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge
Catagóir:Innealtóirí Meiriceánacha
Catagóir:Matamaiticeoirí Meiriceánacha
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Teangeolaithe
Rósghlasán scarlóideach

Is éan é an **rósghlasán scarlóideach**. Is baill d'fhine na Fringillidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Pápa Innocentius X

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Innocentius X**. 

### Nuinteas an Phápa in Éirinn
Sa bhliain 1645, bhí Ardeaspag Fermo, Giovanni Battista Rinuccini mar Nuinteas an Phápa in Éirinn. Chuir an Pápa Innocent X é chun cabhrú le Caitlicigh na Comhdhála in Éirinn ina gcomhraic i gcoinne riail na bProtastúnach Sasanach agus 'chun saoirse a bhaint amach don chreideamh Caitliceach', mar a chreid sé.  Mar chomrádaí taistil, bhí Rinuccini i gcomhluadar Déan Fermo, Dionisio Massari.  Choimeád Massari dialann dá chuid taistil.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1574
Catagóir:Básanna i 1655
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Bob Olin

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Robert Lous Olin**, a rugadh ar 4 Iúil, 1908 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 16 Nollaig, 1956. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1908
Catagóir:Básanna i 1956
Etta James

Amhránaí Meiriceánach ab ea **Etta James** a rugadh **Jamesetta Hawkins** ar an 25 Eanáir, 1938 agus a fuair bás ar an 20 Eanáir, 2012. 

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Básanna in 2012
San Svaítín

Easpag Winchester ab ea **San Svaítín** (Béarla: *Saint Swithin* nó *Swithun*), a d'éag sa bhliain 863.

Ceiliúrtar a lá féile ar an 15 Iúil, Lá San Svaítín, nó Lá Fheile Abhóige (nó Lá Leabhóige). De réir an tseanchais, cíbe aimsir a bhíonn ann ar an 15 Iúil, tá sé tuartha go mairfidh an aimsir chéanna go ceann daichead lá eile.

Easpag a bhí ann agus d'fhág sé le huacht é a chur amuigh sa reilig nuair a gheobhadh sé bás. Rinneadh iarracht a chorp a thabhairt isteach sa tséipéal agus níor stad an bháisteach go cionn 40 lá gur fágadh amuigh é arís.

"á mbeadh sé ag fearthainn an lá san ní stadfadh sé go cionn dathad lá ach má bheadh sé go breá an lá san do bheadh sé go breá tirim."

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 863
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Easpaig
Catagóir:Meitéareolaithe
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Cibearbhulaíocht

mion
Is éard is **cibearbhulaíocht** ann ná tromaíocht a dhéantar ar dhaoine ar an idirlíon. Tháinig méadú uirthi le teacht chun cinn na teicneolaíochta. Tá dlíthe ina héadan i dtíortha áirithe.
[clé|mion|Leabharán Federal Trade Commission, in éineacht le [Melania Trump]]

## Féach freisin

* Sábháilteacht ar líne

## Tagairtí

Catagóir:Idirlíon
Catagóir:Drochíde
Catagóir:Forrántacht
Catagóir:Gréasán Domhanda
Catagóir:Cibearchoireacht
Tiger Jack Fox

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Tiger Jack Fox**, a rugadh **John Linwood Fox** ar 2 Aibreán 1907 i agus a fuair bás ar an 6 Aibreán 1954.
 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1954
Curtis Mayfield

Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea **Curtis Lee Mayfield** a rugadh i Chicago, Illinois ar an 3 Meitheamh, 1942 i agus a fuair bás ar an 26 Nollaig, 1999. 

## Tagairtí

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Básanna i 1999
An Éigipt Uachtarach

deas|250px|thumb|An Éigipt Uachtarach
Is réigiún suite san Éigipt theas é **an Éigipt Uachtarach**.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:An Éigipt
Tyler, the Creator

Is rapálaí, ceoltóir, agus cumadóir amhrán Meiriceánach é **Tyler Gregory Okonma** nó **Tyler, the Creator**, a rugadh ar 6 Márta 1991 in Ladera Heights, California. Bhain sé clú agus cáil amach sna 2010dí mar comhbhunaitheoir an ghrúpa hip hop malartach Odd Future, agus d’obair sé ar beagnach gach rud atá eisithe ag an ghrúpa sin. Tá cloistéip amháin agus cúig albam eisithe aige mar cheoltóir aonarach. 

B’é *Bastard* an chéad cloistéip aonarach a chur Tyler amach i 2009. Tar éis a chéad albam stiúideo *Goblin* a chur amach i 2011, shínigh sé margadh comhfhiontair le RED Distribution agus le Sony Music Entertainment dó féin agus do lipéad ceoil s’aige, Odd Future Records. 

Cáineadh é mar gheall ar na liricí homafóbach agus frithbhanda a bhí in úsáid aige ina shaothair luatha. Tar éis seo, chuir sé an dá albam *Wolf* agus *Cherry Bomb* amach i 2013 agus 2015 faoi seach. 

I 2015, coisceadh air dul isteach sa Ríocht Aontaithe ar feadh idir trí agus cúig bliana, agus bhí air turas ceoil a chur ar ceal. D’éirigh go mór le a cheathrú albam *Flower Boy* i 2017. Bhí an albam seo i gcontrárthacht le saothair eile s’aige, toisc gur chuireadh níos mó béim ar séis an cheoil agus toisc go raibh fuaim an tsnagcheoil le cloisteáil ann. 

D’éirigh le cúigiú albam s’aige, *Igor*, an chéad áit a bhaint amach ar an Billboard 200 sna Stáit Aontaithe. Tugadh duais an Albam Rap is Fearr do Tyler ag na Grammys i 2020.

### Gradaim
Tá Gradam Grammy, Gradam Brit, Gradam Fiseáin Ceoil MTV agus Gradam Wall Street Journal buaite ag Tyler. Chruthaigh sé ealaíon clúdaigh do gach saothar atá eisithe ag Odd Future, agus dhear sé éadaí an ghrúpa chomh maith le earraí eile. 

### Gnó
Bhunaigh Tyler an comhlacht éadaigh Golf Wang i 2011. I 2012, chuir sé tús le féile ceoil bliaintiúil darbh ainm Camp Flog Gnaw Carnival. Chruthaigh sé seirbhís sruthaithe darbh ainm Golf Media a bhí ar siúl idir 2015 agus 2018. Bhí sraith theilifíse a bhí scríofa ag Tyler, chomh maith le beoshruthú de achan Camp Flog Gnaw Carnival, ar fáil ar an tseirbhís sruthaithe seo.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Glasán cródheargach

Is éan é an **glasán cródheargach**. Is baill d'fhine na Fringillidae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Pápa Alastar VII

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Alastar VII**. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1599
Catagóir:Básanna i 1667
Catagóir:An Chúistiúnacht
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Naomh Macdara

[mion|[Oileán Mhic Dara|Oileán Mhic Dara]]
Naomh den 6ú haois ba ea é **Mac Dara**, ina phátrún ag pobal Mhaírois agus ag na hiascairí áitiúla i gConamara Theas. Tugtar Mac Dara fós mar ainm ar go leor páistí sa bparóiste mar gheall ar an naomh.

Thóg Mac Dara teampall ar oileán amach ón Más (Carna), inniu Oileán Mhic Dara i bparóiste Mhaírois – anois paróiste Charna. Bhí séipéal beag ann, a raibh ceann cloch air, agus thóg na haingil é in aon oíche amháin, deirtear. Ceaptar go bhfuil an Naomh curtha san oileán. Tá fothraigh an teampaill sin ina seasamh fós agus tá tobar beannaithe an Naoimh san oileán freisin.

Tá an-mhuinín ag na daoine as an naomh i gcónaí, go mór mór lucht farraige.  Is iomaí scéal ata ann faoin gcaoi ar shábháil Mac Dara iascairí a bhí i mbaol ar farraige.
mion|bíonn rásaí báid ann

## Lá Mhic Dara
Ceiliúrtar Lá Fhéile Mhic Dara (nó Lá Mhic Dara) ar an 16 Iúil.  Is nós le bádóirí an cheantair na seoltaí a ísliú trí huaire agus iad ag dul thar Oileán Mhic Dara in ómós don naomh. Go traidisiúnta, téann na céadta isteach ar an oileán ar an lá seo gach bliain don aifreann, agus ansin níos deireanaí bíonn rásaí báid ann, agus craic agus ceiliúradh ar an mórthír.
clé|mion

## Féach freisin

* Oileán Mhic Dara

## Tagairtí

Catagóir:6ú haois
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Conamara
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Naoimh Éireannacha
Earl Sweatshirt

Is rapálaí, cumadóir amhrán agus léiritheoir ceirnín Meiriceánach é **Thebe Neruda Kgositsile** nó **Earl Sweatshirt**, atá mar ainm stáitse aige. Rugadh é ar 24 Feabhra 1994, i Chicago i Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

Bhí aithne air mar **Sly Tendencies** sular thug Tyler, the Creator cuireadh dó chun a bheith páirteach sa ghrúpa hip-hop malartach Odd Future i 2009.

## Saol
I Márta 2010, nuair nach raibh sé ach sé bliana déag d’aois, chuir sé a chéad mixtape *Earl* amach a bhí molta go mór ag criticeoirí agus an phobal araon. Gan mhoill ina dhiaidh sin, chuir a mháthair go scoil chónaithe fa choinne déagóirí atá i mbaol i Samó Mheiriceá, áit a d’fhan sé ar feadh bliain go leith. 

Ní raibh sé ábalta ceol ar bith a thaifead ann, agus tháinig sé ar ais go Los Angeles i mí Feabhra 2012, díreach sular shroich sé a ochtú mbreithlá déag. Chuaigh sé ar ais isteach in Odd Future agus thosaigh sé ag cumadh ceoil nua. Chuir sé amach a chéad albam stiúideo *Doris* i mí Lúnasa 2013.

Tháinig a chéad albam eile, *I Don’t Like Shit, I Don’t Go Outside*, amach i Márta 2015. Lean a tríú halbam, *Some Rap Songs*, i ndiaidh sin i Samhain 2018. 

Tá ardmholadh faighte ag achan tionscadal atá déanta aige. mion|Earl i Márta 2013.Faoi láthair, is leis an lipéad neamhspleách Tan Cressida atá sé sínithe, a bhí eisithe ag Columbia Records tráth. Ar 1 Samhain, 2019, chuir Kgositsile EP amach darbh ainm *Feet of Clay*.
clé|mion|Earl Sweatshirt '''i''' 2012

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Rapcheoltóirí
An Trian Láir

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Trian Láir** air:
* An Trian Láir, Contae Mhaigh Eo (Áth Tí an Mheasaigh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Trian Láir, Contae Mhaigh Eo (Cill Chon Duibh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Trian Láir, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Trian Láir, Contae Mhaigh Eo (Ceara): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Trian Láir, Contae na Gaillimhe: baile fearainn i gContae na Gaillimhe
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Pápa Cléimeans IX

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Cléimeans IX**. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1600
Catagóir:Básanna i 1699
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Drámadóirí Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Melio Bettina

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Melio Bettina**, a rugadh ar 18 Samhain, 1916 i mBeacon Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 20 Nollaig, 1996. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1996
Mary J. Blige

Amhránaí Meiriceánach is ea **Mary Jane Blige** a rugadh  ar an 11 Eanáir 1971 sa Bhronx, Nua-Eabhrac. 

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Maurice Ravel

Ba chumadóir, pianódóir agus stiúrthóir ceolfhoirneach Francach é **Joseph Maurice Ravel** (7 Márta 1875 – 28 Nollaig 1937).  

Cuirtear síos air mar chumadóir impriseanaíoch go minic, cosúil leis an chumadóir eile Francach Claude Debussy, ach níor thaitin an téarma seo le ceachtar acu.  

Sna 1920idí agus na 1930idí bhí cáil air mar an cumadóir Francach ab fhearr a bhí beo. 

## Saol
Bhí an ceol go mór ina theaghlach nuair a rugadh é, agus d’fhreastail sé ar Ardscoil Cheoil Pháras, a bhí mar an phríomh-choláiste ceoil sa Fhrainc. Ní raibh ardmheas ag an bunaíocht coimeádach dó, agus tharlaigh scannal mar gheall ar an drochíde a thug siad dó.  

Tar éis dó an ardscoil cheoil a fhágáil, rinne sé a bhealach féin mar cumadóir. D’fhorbair sé stíl a bhí soiléireacht mhór ag baint leis, agus tá gnéithe nua-aoiseachais, bharócaí agus nuachlasaicis le fáil ann, chomh maith le gnéithe snagcheoil ina dhiaidh sin. Thaitníodh sé leis triail a bhaint as struchtúir nua ceoil, atá feiceálach ina shaothar is cáiliúla, *Bolero* (1928), ina nglacann athsheinm áit na forbartha.  

Rinne sé cuid cóiriúcháin ceolfhoirneach ar ceol cumadóirí eile, agus is é an leagan de *Pictures at an Exhibition* le Mussorgsky, a chóirigh Ravel i 1922, a chóiriúchán is cáiliúla. 

Chum Ravel níos lú saothair ná a chomhaoisigh, toisc go raibh sé ina oibrí mall agus cúramach. 

## Saothar
mion|clé|Maurice Ravel, le 7 Márta 1928, chez Éva Gauthier
I measc a shaothair, tá ceol don phianó, ceol aragail, dhá choinséartó pianó, ceol bailé, dhá cheoldráma agus ocht gciogal amhrán; níor scríobh sé aon siansa ná ceol eaglaise. Tá dhá leagan ann de chuid mhór dá shaothair: leagan phianó ar dtús, agus ceolfhoirniú níos moille. 

Tá cuid dá cheol phianó, a leithéid *Gaspard de la nuit* (1908), rídheacair a sheinm, agus tá cothromaíocht sciliúil de dhíth chun a shaothair ceolfhoirne chasta, ar nós *Daphnis et Chloé*, a chur i láthair.

### Taifeadadh
Bhí Ravel ar dhuine de na cumadóirí is luaithe a d’aithin go raibh cumas ag taifeadtaí dul i gcion ar phobal níos leithne lena gcuid ceoil. Ó na 1920dí ar aghaidh, in ainneoin an teicníc teoranta a bhí aige mar phianódóir agus mar stiúrthóir ceolfhoirneach, ghlac sé páirt i dtaifeadadh ar roinnt dá shaothair; rinneadh cuid taifeadadh eile faoina mhaoirseacht. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Tír na mBascach
Catagóir:Daoine Francacha
Catagóir:Cumadóirí Francacha
Catagóir:Cultúr Thír na mBascach
Catagóir:Daoine a rugadh i 1875
Catagóir:Básanna i 1937
Eitilt 17 Aerlínte na Malaeisia (MH17)

mion|clé|350x350px|de dhéanamh Boeing 777
D'fhág **Eitilt 17, Aerlínte na Malaeisia**  (MH17), Aerfort Idirnáisiúnta Amstardam ar 17 Iúil 2014. Bhí an t-eitleán ar a bhealach go Kuala Lumpur. Ach bhuail diúracán é os cionn oirthear na hÚcráine, in aice le Donetsk. Maraíodh 298 ar bord.

Measadh go forleathan gur ceannaircigh de bhunadh Rúiseach an réigiúin sin a bhí ciontach as an eachtra. 
clé|mion|Físeán
Cháin airí an Aontais Eorpaigh ag an am go géar na gníomhaíochtaí mídhleathacha a bhí á ndéanamh ag míleataigh armtha i gcónaí in Oirthear na hÚcráine agus breathnófar tuilleadh ar na grúpaí seo a ainmniú mar eagraíochtaí sceimhlitheoireachta. D'áitigh siad ar an Rúis stop a chur leis an sruth arm, trealamh agus míliteach trasna na teorann agus a cuid trúpaí breise a aistarraingt ó limistéar na teorann. Tháinig an teannas idir an Rúis agus an tIarthar chun buaice dá bharr.
clé|mion|Cuimhneachán, aerfort Schipol
Ar 24 Bealtaine 2018, chuir an Chomhfhoireann Imscrúduithe a bhí ag déanamh an imscrúdaithe ar thuirlingt na heitilte níos mó torthaí i láthair. Rinne sí amach, gan amhras dá laghad, gur le fórsaí armtha Chónaidhm na Rúise an córas diúracán "BUK" a úsáideadh chun aerárthach Aerlínte na Malaeisia a thabhairt anuas.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teagmhais eitlíochta
Catagóir:An Úcráin
Tiobraid Tíreach

Rí seanscéalach na nUlad de réir Annála na gCeithre Máistrí ba ea **Tiobraid Tíreach** (Sean-Ghaeilge **Tipraite Tírech**) (136 — 187).  Deirtear furasta sna hanála gur bunaitheoir an Dáil Araí ba ea é.  Mal mac Rochride na rá a athair, Ard-Rí na hÉireann agus de shliocht laoch na Rúraíochta, Conall Cearnach. 

I Leabhar Gabhála na hÉireann, deirtear gur mharaigh Tiobraid Conn Céadchathach, Ard-Rí le cúig bliana is tríocha, ag Cath Thuath Amrois.  Deir Seathrún Céitinn gur chuir Tiobraid caoga gaiscíoch gléasta ar nós bhán ó Eamhain Mhacha go Teamhraigh chun é a mharú.

## Féach freisin
* Uí Thiobraide

## Tagairtí

Catagóir:Legendary Irish kings
Gealbhan Easpáinneach

Is éan é an **gealbhan Easpáinneach**. Is baill d'fhine na Passeridae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Passeridae
Gealbhan petronia

Is éan é an **gealbhan petronia**. Is baill d'fhine na Passeridae iad. 

## Féach freisin

* *[[:Catagóir:Passeridae|Passeridae]]* 

## Tagairtí

Catagóir:Passeridae
Catagóir:Gealbhain
Pápa Cléimeans X

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Cléimeans X**. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1590
Catagóir:Básanna i 1676
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Taidhleoirí
Patti LaBelle

Amhránaí agus scríbhneoir amhrán Meiriceánach is ea **Patti LaBelle**, a saolaíodh faoin ainm **Patricia Louise Holte** ar an 24 Bealtaine, 1944 i Philadelphia, Pennsylvania.     

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Daoine beo