Roald Dahl

Ba údar, gearscéalaí, file agus píolóta san san Aerfhórsa Ríoga é **Roald Dahl** (13 Meán Fómhair 1916 - 23 Samhain 1990) a scríobh leabhair do pháistí den chuid is mó.

“Tá samhlaíocht dhorcha ghreannmhar ag Roald Dahl ina chuid scéalta. Agus is ceardaí focail é a bhaineann casadh is lúbadh astu chun breis grinn a fháisceadh astu. Dhíol sé timpeall dhá chéad caoga milliún leabhair go dtí 2018. 
## Luathshaol

### Óige
Rugadh Dahl ar an 13 Meán Fómhair 1916  i Villa Marie, Fairwater / Llandaff, Caerdydd.  

Tháinig a thuismitheoirí, Harald Dahl agus Sofie Magdalene, as an Iorua. Chuaigh Harald ar imirce go dtí an Bhreatain Bheag. 

Phós Harald Dahl Marie Beaurin-Gresser ar dtús. Bhí beirt pháistí acu; Ellen Marguerite agus Louis. Ar an mí-ádh, fuair Beaurin-Gresser bás sa bhliain 1907. 

Ceithre bliana níos déanaí, phós sé Sofie. Bhí ceathrar clainne acu - Astri, Alfhild, Else agus Roald Dahl. Sa bhliain 1920, nuair a bhí Roald Dahl trí bliana d'aois, fuair a dheirfiúr, Astri (7), bás le aipindicíteas. Cúpla seachtain níos déanaí, fuair a hathair Harald Dahl bás le niúmóine.

### Scoil Repton
D'fhreastail Roald Dahl ar Scoil Repton i Derbyshire. Níor thaitin an scoil leis. Ní gá a rá, go raibh pionós corpartha i réim, tráth, agus bhaintí leas as, anois is arís, le smacht a choinneáil ar dhaltaí. Scríóbh Dahl sa leabhar *[[Boy (leabhar)|Boy: Tales of Childhood]]ː*"All through my school life I was appalled by the fact that masters and senior boys were allowed literally to wound other boys, and sometimes quite severely... I couldn’t get over it. I never have got over it". Ní raibh Dahl rómhaith ag Scoil Repton ... dúirt múinteoir amháin "I have never met anybody who so persistently writes words meaning the exact opposite of what is intended". Ba duine ard é Dahl agus d'imir sé go leor spóirt nuair a bhí sé sa Scoil Repton, mar shampla cruicéad, sacar, raicéad scuaise agus galf. Chomh maith le spórt agus litríocht, bhí suim mór aige sa ghrianghrafaíocht. 

Nuair a bhí Dahl fós ag Scoil Repton, Ní raibh an mhonarcha seacláide *[[Cadburys]]* rófhad ó Scoil Repton agus bhí ar na gasúir a gcuid tuairimí a thabhairt do *Cadburys* nuair a tháinig táirgí nua amach.. Sa bhliain 1964 scríobh Dahl *[[Charlie agus Monarcha na Seacláide]]**.*  

## Cogadh
mion|Clogad leathair RAF ag Dahl|clé
I mí na Samhna 1939, chuaigh Dahl sa *Royal Air Force* mar phíolóta san RAF le huimhir seirbhís 773022. Bhí sé i dtús i Dárasalám, agus ansin Nairobi, ag traenál ina *De Havilland* "Tiger Moth", d'eitil sé i d'aonar.  

I ndiaidh dó cáiliú ar 24 Lúnasa 1940., d'eitil sé  ó Abú Sueir go Mersa Matruh, san Éigipt. Ach bhí sé ag éirí dorcha agus  bhí air tuirlingt sa ghaineamhlach, ach thit sé go talamh de phléist. Bhris Dahl a bhlaosc agus a srón agus d'fhág an timpiste dall ar feadh tamaill. D'fhág sé an t-ospidéal i mí Feabhra 1941 agus thosaigh sé ag eitilt arís. 

## Saol pearsanta
mion|Patricia Neal agus Roald Dahl|clé
Phós Dahl an t-aisteoir Meiriceánach Patricia Neal ar an 2 Iúil 1953 i Nua-Eabhrac. Bhí cúigear clainne acu:

* Olivia Twenty (1955-1962)
* Chantal Sophia "Tessa" (1957)
*Theo Matthews (1960)
* Ophelia Magdalena (1964)
* Lucy Neal (1965)
Ar 5 Nollaig 1960, gortaíodh Theo Dahl; bhuail carr é agus  d'fhulaing sé go huafásach; tháinig hiodracafalas air. 

Sa bhliain 1962, bhuail an bhruitíneach Olivia Dahl (7) . 

In 1965, bhuail ainéaras inchinn Patricia Neal agus í ag iompar clainne le Lucy. Ach tháinig sí slán as.

Fuair Dahl agus Neal colscaradh sa bhliain 1983. Phós Dahl Felicity d'Abreu Crosland. Bhog sí isteach sa "Gipsy House", Great Missenden in Buckinghamshire. Bhí cónaí ar Dahl ann ó 1954. Scríobh sé an scéal *Danny the Champion of the World* ag an am sin. 

## Scríbhneoireacht
Thosaigh Dahl ag scríobh sna 1940idí. 

D'fhoilsigh Dahl a chéad scéal ar 1 Lúnasa 1942. *<nowiki/>'A Piece of Cake'<nowiki/>* agus é ag obair mar attaché in Washington DC ag an sin. Cheannaigh an nuachtán *The Saturday Post* an scéal. Thug siad míle dollar do Dahl, an t-uafás airgid ag an am. D'athraíodh an teideal go *<nowiki/>'Shot Down Over by Libya***.''

=== Leabhair do pháistí ===
''<nowiki/><nowiki/><nowiki/><nowiki/><nowiki/><nowiki/><nowiki/><nowiki/>''

Scríobh Dahl a chéad leabhar do pháistí sa bhliain 1943; '<nowiki/>''The Gremlins** an t-ainm a bhí ar an scéal. Sheol Dahl an leabhar chuig Bean an Uachtaráin Eleanor Roosevelt agus léigh sí an scéal don a garpháistí. Ina dhiaidh sin, scríobh Dahl go leor leabhar, mar shampla  Charlie agus Monarcha na Seacláide, Na Cailleacha, Danny, Seaimpín an Domhan, Na Gamail, Matilda, Boy agus a lán eile.

Dúirt an criticeoir Amanda Craig ná "He was unequivocal that it is the good, young and kind who triumph over the old, greedy and the wicked".  

Is bithiúnaigh iad na daoine fásta go minic,  mar shampla, sa scéal *[[Matilda]]*, is í Miss Trunchbull an bithiúnach; sa scéal *Fantastic Mr Fox*, is iad na feirmeoirí na bithíunacha; sa scéal *[[Na Cailleacha|Na Caileacha]]*, is í an Grand High Witch an bithíunach, agus sa scéal *James and the Giant Peach*, is í Aunt Sponge an bithiúnach*.*   

Dúirt an foclóirí Dr Susan Rennie: *"He didn't always explain what his words meant, but children can work them out because they often sound like a word they know, and he loved using onomatopoeia. For example, you know that something lickswishy and delumptious is good to eat, whereas something uckyslush or rotsome is not definitely not! He also used sounds that children love to say, like squishous and squizzle, or fizzlecrump and fizzwiggler"*

### Leabhair do do dhaoine fásta
Scríobh Dahl gearrscéalta do dhaoine fásta chomh maith. Scríobh sé do *Colliers*, *Ladies Home Journal*, *Playboy* agus *The New Yorker*. Fuair Dahl gradam Edgar do na scéalta 'Someone Like You' (1954); 'The Landlady' (1959); agus  'Tales of the Unexpected: Skin' (1980).
### Scripteanna scannáin

Sna 1960idí, scríobh Dahl dhá script scannán, 'You Only Live Twice' agus 'Chitty Chitty Bang Bang'.  Scríobh David Seltzer an scannán 'Willy Wonka and the Chocolate Factory'. Ní raibh Dahl róshásta leis an obair, mar ní raibh béim ar bith ag Charlie sa scannán. Ní dhearna Dahl aon scannán eile.  mion|Scéaltá le Roald Dahl
## Bás agus oidhreacht
mion|Roald Dahl Plass
Ailse ba thrúig bháis do Dhal ar 23 Samhain 1990 in Oxford, Sasana agus in aois 74 dó . 

I mí na Samhain d'oscail an 'Roald Dahls Childrens Gallery' i Buckinghamshire, Sasana. Sa bhliain 2002 d'athraigh an chomhairle i Cardiff an 'Oval Basin Plaza' go 'Roald Dahl Plass'.

Bhunaigh Dahl an 'Roald Dahl Foundation'. Cabhraíonn an carthanas le daoine óga atá tinn. 

Sa bhliain 2005 d'oscail an 'The Roald Dahl Museum and Story Centre' i Great Missenden, Buckinghamshire, Sasana. Gach bliain, tugann caoga míle daoine cuairt air.

## Féach freisin[edit | edit source]

* Charlie agus Monarcha na Seacláide
* Danny, the Champion of the World
* Na Gamail
* Na Cailleacha
* Matilda
* Boy (leabhar)

## Tagairtí

Catagóir:Roald Dahl
Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1990
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Daoine as Caerdydd
Catagóir:Ficsean eolaíochta
Catagóir:Filí Breatnacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Leabhair do pháistí
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Scríbhneoirí Breatnacha
Catagóir:Spiairí
Catagóir:Úrscéalaithe Briotanacha