Grazia Deledda

Scríbhneoir Iodálach ba ea **Grazia Deledda** (27 Meán Fómhair 1871 - 15 Lúnasa 1936) a ghnóthaigh Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 1926.

## A beatha
Rugadh í ag Nuoro sa tSairdín mar an duine deireanach de sheisear clainne i dteaghlach meánaicmeach. I ndiaidh na bunscoile d'fhoghlaim sí Iodáilis, Laidin agus Fraincis ó oide príobháideach (aoi de chuid duine dá gaolta) agus rinne staidéar ar an litríocht léi féin. Níorbh é nós na linne úd oideachas iomlán scoile a thabhairt do chailíní.

thumb|Grazia Deledda lena fear céile agus lena mac sa Róimh timpeall na bliana 1905.
D'fhoilsigh sí úrscéalta ar *L'ultima moda*, iris a bhí ag foilsiú próis agus filíochta ag an am. Chuir Trevisano *Nell'azzurro* amach sa bhliain 1890, agus tháinig *Paesaggi sardi* ó Speirani sa bhliain 1896. Tháinig *Anime oneste* amach sa bhliain 1895 agus *Il vecchio della montagna* amach sa bhliain 1900, agus bhí saothair dá cuid le léamh ar na hirisí *La Sardegna*, *Piccola rivista* agus *Nuova Antologia*. Faoin am sin bhí na criticeoirí ag tabhairt airde uirthi. 
clé|mion|236x236px
Casadh Palmiro Madesani, feidhmeannach de chuid Aireacht an Chogaidh, uirthi sa bhliain 1899. Phós siad sa bhliain 1900 agus d'aistrigh Deledda go dtí an Róimh. 

Cuireadh bailchríoch ar a clú nuair a d'fhoilsigh sí *Elias Portolu* sa bhliain 1903 agus bhí éileamh as sin amach ar a cuid úrscéalta agus drámaí: * Cenere* (1904 - saothar a rinneadh scannán de le Eleonora Duse), *L'edera* (1908), *Sino al confine* (1911), *Colombo e sparvieri* (1912), *Canne al vento* (1913), *L'incendio nell'oliveto* (1918), *Il Dio dei venti* (1922). 
 
Cailleadh sa Róimh í in aois a ceithre bliana is seasca.

## Tréithe a saothair

Téann saothar uile Deledda i ngleic leis an ngrá, leis an mbuairt agus leis an mbás, rudaí a chuirtear in iúl trí oibriú na cinniúna. Bíonn dlúthbhaint idir áiteanna agus daoine, idir mothúcháin agus timpeallacht. clé|mion|270x270pxBhí an-mheas ar a saothar ag Luigi Capuana agus ag Giovanni Verga, agus chuaigh sí i bhfeidhm ar scríbhneoirí níos óige. Bhí iomrá léi i dtíortha eile, agus mhol idir Maxim Gorky agus D. H. Lawrence í. 
Deir criticeoirí éigin go bhfuil cosúlacht idir í agus Verga, Leo Tolstoy agus Honoré de Balzac. D'aistrigh sí *Eugenia Grandet*, leabhar de chuid Balzac, go hIodáilis. 

Tá a saothar féin fréamhaithe i ndúchas na Sairdíne, agus chuir sí síos ar "la saggezza profonda ed autentica" (an fhíorchríonnacht dhomhain) a bhí le fáil i seandaoine áirithe den oileán úd, daoine ar mhó a d'fhoghlaim sí uathu ná ó leabhar ar bith. 

Bhí amhras ag muintir a háite dúchais gur léirigh sí mar thuathánaigh gharbha gan foghlaim iad, ach thug criticeoirí faoi deara cé chomh bríomhar agus chomh nádúrtha a bhí caint a cuid pearsana, rud a thug úire nua isteach i litríocht na hIodáilise.
mion|Parco Letterario Grazia Deledda, Galtellì

## Na príomhshaothair

* *Fior di Sardegna* (1892)
*mion|Targa citt. onor. Cervia - Grazia Deledda*La via del male* (1896)
* *Racconti sardi* (1895)
* *Anime oneste* (1895)
* *Dopo il divorzio* (1902)
* *Elias Portolu* (1903)
* *Cenere* (1904)
* *L'edera* (1908)
* *Canne al vento* (1913)
* *Marianna Sirca* (1915)
* *La madre* (1920)
* *La fuga in Egitto* (1925)
* *Il sigillo d'amore* (1926)
* *Cosima* (1937) a foilsíodh tar éis a báis
* *Il cedro del Libano* (1939) a foilsíodh tar éis a báis

mion|Parco Letterario Grazia Deledda, Galtellì

## A guth

Éist

Guth taifeadta an údair agus í ag caint ag deasghnáth Nobel sa bhliain 1926.

## Foinsí

* Luigi Capuana, *Gli «ismi» contemporanei: verismo, simbolismo, idealismo, cosmopolitismo ed altri saggi di critica letteraria ed artistica*, Catania, Giannotta, 1898.
* Emilio Cecchi, *Grazia Deledda*, in *Prosatori e narratori*, in *Storia della letteratura italiana*. Il Novecento, Milano, Garzanti, 1967.
* Antonio Piromalli, *Grazia Deledda*, Firenze, La Nuova Italia, 1968.
* Nicola Tanda, *Grazia Deledda*, in *Letteratura Italiana Contemporanea* - I, a chuir G. Mariani, M. Petrucciani in eagar, Roma, Lucarini, 1979; *Dal mito dell’isola all’isola del mito. Deledda e dintorni* [agus aguisín de litreacha leis], Roma, Bulzoni, Roma, 1992; réamhrá le *Canne al vento*, Milano, Mondadori, 1993.
* Giulio Angioni, réamhrá le *Nel deserto*, Bibliotheca sarda, Nuoro, Ilisso, 2008, agus réamhrá le *Tradizioni popolari di Nuoro*, Bibliotheca sarda, Nuoro, Ilisso, 2010.

## Naisc sheachtracha

* Saothair Deledda ar an nGréasán
* Dírbheathaisnéis a bhaineann le Duais Nobel
* Achoimriú ar shaothar Grazia Deledda agus téacsanna iomlána
* Aistriúchán Béarla a rinne Martha King de ''Cosima.''
* Aistriúchán Béarla a rinne Martha King de ''Canne al vento'' (''Reeds in the Wind.'')

## Féach freisin

* Alba de Céspedes y Bertini
* Cristina Comencini
* Lara Cardella
* Laura Cereta
* Margarita Balliana
* Margarita Bobba
* Tullia d'Aragona
* Vittoria Aganoor

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1871
Catagóir:Básanna i 1936