open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bé Chuille

I Miotaseolaíocht na nGael, ba bhean na dTuath Dé Danann í **Bé Chuille** (nó **Becuma**, **Bé Chuma**). B'iad Tuireann agus Fliodhas a tuistí, agus Fand agus Bé Téite a deirfiúracha.

## Miotaseolaíocht
De réir dáin sa dinnseanchas, díbríodh Bé Chuille as na Tuatha Dé Danann, toisc go ndearna sí adhaltranas le mac dia na mara Manannán mac Lir.  Theith sí go dtí Teamhair agus an rí Conn Céadchathach, a raibh i ngrá léi.  Thug Conn cead go dté a mhac Art mac Cuinn ar deoraíocht léi, ach gearradh pionós air as a choir.  Bhí an oiread sin mí-ádh ar a ríogacht, gur ghéill sé sa deireadh le mian a dhaona, agus scar arís uaithi.

Sa Leabhar Laighneach, insítear gur dhraoi agus dheirfiúr Dhanu í, a tháinig go hÉirinn leis na Tuatha Dé Danann as An nGraonlainn. Mharaigh neacha darbh ainm Spéirdeamhain Liatha í.

## Litríocht
* Helmut Birkhan: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur*. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

## Tagairtí

Catagóir:Tuatha Dé Danann
Spitse Laplannach Fionlannach

thumb|240px|Spitse Laplannach Fionlannach
Is madadh clóis é an **spitse Laplannach Fionlannach**. 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Cat crainn Pennant

Is ainmhí é **cat crainn Pennant** (*Pekania pennanti*). Mamach beag uiliteach atá ann. Is ball d'fhine na Mustelidae é agus is é an t-aon bhall den ghéineas ***Pekania*** é. Tá an géineas *Pekania* gaolta leis an gcat crainn Meiriceánach (*Martes americana*). Gnáthaíonn sé na coillte i gcuid mhór de Cheanada, ó chósta go cósta, agus in áiteanna i dtuaisceart na Stát Aontaithe. D'ainneoin a ainm, níl sé gaolta leis na cait.

## Tagairtí
 

Catagóir:Mamaigh
Tuireann

I Miotaseolaíocht na nGael, mac Oghma agus athair Danann, Éadaoine agus Bhriain, Iuchair agus Iucharba ba ea **Tuireann** (Sean-Ghaeilge, **Turenn**).  Le Fliodhas, ghin sé na deirfiúracha Fand, Bé Chuille agus Bé Téite.

Sa seanscéal *[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]*, mharaigh na triúr deartháireacha Cian, athair Lugh. Mar éiric (íocaíocht mar chúiteamh), cuireadh amach ar thóraíocht iad. Agus a dhíoltas tógtha ag Lugh, fuair Tuireann bás de chumha thar a n-uaigheanna.

I leaganacha eile, deirtear gur Dhealbhaodh é a athair. Deirtear freisin scaití gurb ionann Tuireann agus Bricre.

## Litríocht
* Peter Berresford Ellis: *The chronicles of the Celts: new tellings of their myths and legends.* Robinson, 1999, ISBN 978-1854878878.
* Jean Markale/Jody Gladding: *The epics of Celtic Ireland: ancient tales of mystery and magic.* Inner Traditions, Bear & Company, 2000, ISBN 0-89281-815-8. 
* Charles Squire: *Celtic Myth and Legend.* Courier Dover Publications, 2003, ISBN 0486425118.

## Tagairtí

Catagóir:Tuatha Dé Danann
Aimseadóir mín

mion|clé|240px|Aimseadóir mín
Is madadh clóis é an t-**aimseadóir mín**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Cat ceannleathan

Is ainmhí é an **cat ceannleathan** (*Prionailurus planiceps*). Mamach atá ann, dúchasach  don Leithinis Mhalae-Théalannach agus do Sumatra. Tá an speiceas i mbaol.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Oghma

:*Baineann an t-alt seo leis an dia i miotaseolaíocht na nGael; má tá suim agat san iris liteartha, féach [[Oghma (iris)]].*

I Miotaseolaíocht na nGael, ba de shliocht Tuatha Dé Danann **Oghma** (Sean-Ghaeilge **Ogma**). Meastar go minic gurbh é dia na cainte agus na teangan, chomh maith leis na solabharthachta agus na foghlama. Deirtear gur chum sé aibítir an Oghaim agus gur uaidhsin a thagann a hainm.

## Sinsearacht agus Muintir
Ba é Elatha a athair agus b'í Eithne a mháthair a deirtear de ghnáth, Éadaoin scaití.. Sa chlann leis, bhí Daghdha, Fiacha, Delbáeth, Allód agus Bres. Ba iad Dealbhaodh agus Tuireann beirt i measc a mhac.

Faightear go minic é mar bhall de thré le Daghdha (a lándeartháir) agus Lugh (a leasdeartháir), aitheanta scaití mar na *trí dé dána*, cé go dtugtar an t-ainm sin go dreamanna eile i bhfoinsí áirithe.

## Gaol le Ogmios
Is amhlaidh go bhfuil gaol ann idir é agus dia na nGallach, Ogmios.

Tá molta ag scoláirí mhiotaseolaíocht na nGael gur iarsma é Oghma de dhia ársa ceilteach. Cuirtear é le taobh Ogmios (a chuirtear le taobh Heracles) de dheasca a chalmachta catha mar aon le gur chum sé an tOgham. Cuireann J. A. MacCulloch buafhocal Oghma, *grianaineach*, i gcomparáid le cur síos Lucian ar "aghaidh aoibhiúil" Ogmios, agus molann gur laoch na dTuath Dé Danann é de bharr "an tsean-nóis um croíthe na laochra roimh chath a tharraingt le hóráidí solabhartha", cé nach bhfuil a leithéid soiléir sna téacsanna. Séanann scoláirí  mar Rudolf Thurneysen agus Anton van Hamel nasc ar bith idir Oghma agus Ogmios.

## Cath Mhaighe Tuireadh
Throid Oghma sa chéad chath Mhaighe Tuireadh, nuair a chuir na Tuatha Dé Danann na Fir Bholg faoi chois agus chloígh Éire. 

Agus an leath-Fhomhórach Bres i réim, cuireadh na Tuatha Dé faoi chois. B'éigean d'Oghma adhmad tine a iompair, ach ba é an t-aonar a chalmacht a chruthú os comhair an rí. Cuireadh Bres dá choróin, agus cuireadh an *full line* na dTuath Dé ar ais faoi Nuada Airgeadlámh, agus ba é Oghma a churadh. Nuair a tháinig Lugh ar an bhfód agus bhagairt a chumhacht, thug Oghma dúshlán dó, ag ardú a leac mhór (nárbh fholáir de ghnáth ochtó damh chun í a bhogadh) agus chaith le teannadh í as Teamhair. Thug Lugh a fhreagra, ag caitheamh an leac ar ais. 

Cheap Nuadu Lugh ina cheannaire ag an gCath, agus d'éirigh Oghma ina churadh Lugh. Gheal sé go maródh sé rí na bhFormhóraigh, Indech, agus go gcloífeadh trian dá arm. I rith an chatha, d'aimsigh sé Orna, claíomh rí na bhFormhóraigh Tethra, a d'insíodh faoi gníomhartha déanta agus é lom. I rith an chatha, thit Oghma agus Inneach i gcomhrac aonair. Tá roinnt éiginnteachta sna téacsanna, ámh; in *Cath Maighe Tuireadh*, tar éis an chatha, chuaigh Oghma, Lugh agus Daghdha triúr sa tóir ar na Fomhóraigh, chun cláirseach Uaitne, cruitire an Daghdha, a fháil ar ais.

## Tagairtí

Catagóir:Tuatha Dé Danann
Avengers: Infinity War

Is scannán oll-laochra Meiriceánach ón mbliain 2018 é ***Avengers: Infinity War.*** Tá sé bunaithe ar carachtair de chuid Marvel Comics, agus seicheamh ar *[[Captain America: Civil War]]*. Léirigh Marvel Studios é agus dháiligh Walt Disney Studios é. Ba iad Anthony agus Joe Russo na stiúrthóirí, agus ba iad Christopher Markus agus Stephen McFeely na scríbhneoirí. Is scannán sa tsraith Marvel Cinematic Universe (MCU) é. Ba é seo an ceathrú scannán is mó a thug airgead isteach go dtí seo. Tháinig ** amach níos déanaí.
mion|Kevin Feige, Chris Hemsworth, Tom Hiddleston, Chadwick Boseman agus Mark Ruffalo|alt=

## Foireann Aisteoirí
* Robert Downey Jr. – Tony Stark / Iron Man
* Chris Hemsworth – Thor
* Mark Ruffalo – Bruce Banner / Hulk
* Chris Evans – Steve Rogers / Captain America
* Scarlett Johansson – Natasha Romanoff / Black Widow
* Benedict Cumberbatch – Dr. Stephen Strange
* Josh Brolin – Thanos
* Don Cheadle – James "Rhodey" Rhodes / War Machine
* Tom Holland – Peter Parker / Spider-Man
* Chadwick Boseman – T'Challa / Black Panther
* Brie Larson – Carol Danvers / Captain Marvel
* Elizabeth Olsen – Wanda Maximoff / Scarlet Witch
* Anthony Mackie – Sam Wilson / The Falcon
* Sebastian Stan – Bucky Barnes / Winter Soldier
* Tom Hiddleston – Loki
* Idris Elba – Heimdall
* Peter Dinklage – Eitri
* Benedict Wong – Wong
* Pom Klementieff – Mantis
* Karen Gillan – Nebula
* Dave Bautista – Drax the Destroyer
* Zoe Saldana – Gamora
* Vin Diesel – Groot
* Bradley Cooper – Rocket
* Gwyneth Paltrow – Pepper Potts
* Benicio del Toro – Taneleer Tivan / The Collector
* Chris Pratt – Peter Quill / Star-Lord

## Tagairtí

Catagóir:Avengers
Catagóir:Scannáin 2018
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Ally Brooke

Is amhránaí í **Allyson Brooke Hernandez**, a rugadh ar an 7 Iúil, 1993. Tá sí ina ball den ghrúpa Fifth Harmony.

## Óige

## Gairm
### ''The X Factor'' agus Fifth Harmony

### Gairm aonair
Tá Brooke ag obair ar a céad albam.

## Dioscliosta
### Singlí
#### Mar Ealaíontóir Ceoil

#### Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil

## Scannánliosta

## Gradaim
Tá dhá ghradam buaite aici. Tá ainmniúchán amháin eile faighte aici.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Fifth Harmony
Catagóir:Daoine beo
Kingdom Coming (SL)

Is é ***Kingdom Coming*** an chéad  cheirnín leathfhada ó Emeli Sandé. Scaoileadh é ar an 3 Samhain 2017.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
#"Soon" (le Dave East) – 4:13
#"Love Not War" – 3:37
#"Higher" (le Giggs) – 4:41
#"Deep" – 4:49
#"Starlight" (acoustic) – 3:47
#"Kingdom Coming" (le Wretch 32) – 5:11

## Singlí
#"Starlight" - 20 Meán Fómhair 2017

## Tagairtí

Catagóir:Ceirnín leathfhada
Joe Kernan

Is iarpheileadóir Ghaelach as Contae Ard Mhacha é **Joe Kernan**. Rugadh é ar an 8 Aibreán 1954. D'imir sé le Ard Mhacha agus Crois Mhic Lionnáin. Bronnadh dhá ghradam 'All Stars' air: 1977 agus 1982.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Maitiú Ó Conchubhair

Is iarpheileadóir Gaelach ó Chontae Uíbh Fhailí é **Maitiú Ó Conchubhair** (*Matt Connor* sa Bhéarla). Rugadh é sa bhliain 1960. D'imir sé le Uíbh Fhailí agus Inis na mBreatnach. Bronnadh trí ghradam 'All Stars' air: 1980, 1982 agus 1983.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Seán Ó Caoimh

Is iarpheileadóir Gaelach ó Chontae Uíbh Fhailí é **Seán Ó Caoimh** (*John O'Keeffe* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 15 Aibreán 1951. D'imir sé le Ciarraí agus Aibhistín de Staic. Bronnadh cúig ghradam 'All Stars' air: 1973, 1975, 1976, 1978, agus 1979.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Diarmuid Ó Mochóir (Mór)

Ba oifigeach airm agus pheileadóir Gaelach ó Chontae Ros Comáin é **Diarmuid Ó Mochóir** (*Matt Connor* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 24 Feabhra 1948. Fuair sé bás ar an 23 Meitheamh 2010. D'imir sé le Ros Comáin agus na Sairséalaigh. Bronnadh dhá ghradam 'All Stars' air: 1974 agus 1979.

Catagóir:Peileadóirí Gaelaí
Catagóir:Daoine as Contae Ros Comáin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Básanna in 2010
Halla an Chlú CLG

Is é **Halla an Chlú CLG** an halla an chlú don Chumann Lúthchleas Gael in Éirinn. D'oscail an halla ar an san Ardán Uí Chíosóig, Páirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath ar an 11 Feabhra 2013.

## Daoine curtha isteach

Catagóir:Iomáint
Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael
Liu Cixin

*Is ainm Sínis é seo; Is é Liu an t-ainm teaghlaigh.*

Is scríbhneoir ficsean crua-ealaíochta as an tSín é **''Liu Cixin**.* Rugadh é ar an 23ú Meitheamh 1963. Bhain sé an [[Hugo Prize]] sa bhliain 2015.

== Saothair ==

=== Úrscéalta ===

* *The Devil's Bricks* (魔鬼积木) (2002)
* *The Era of Supernova* (超新星纪元) (2003)
* *Ball Lightning* (球状闪电) (2004)
* An *Remembrance of Earth's Past* tríológ (foilsithe i mBéarla ó 2014):
** *The Three-Body Problem* (三体) (2007)
** *The Dark Forest* (黑暗森林) (2008)
** *Death's End* (死神永生) (2010)

=== *'Bailiúcháin Ghearrscéalta*' ===

* *The Longest Fall* (地球大炮) (1998)
* *The Micro-Age* (微纪元) (1998)
* *The Whale's song* (鲸歌) (1999)
* *With Her Eyes* (带上她的眼睛) (1999; republished 2004)
* *Inferno* (地火) (2000)
* *The Wandering Earth* (流浪地球) (2000)
* *The Rural Teacher* (乡村教师) (2001)
* *Full Spectrum Barrage Jamming* (全频带阻塞干扰) (2001)
* *Devourer* (吞食者) (2002)
* *The Glory and the Dream* (光荣与梦想) (2003)
* *Of Ants and Dinosaurs* (白垩纪往事) (2003)
* *The Wages of Humanity* (赡养人类) (2005)
* *Mountain* (山) (2006)
* *Migration across Time* (时间移民) (2014)
* *2018* (2014)
* *Sea of Dreams*（梦之海） (2015)
* *Weight Of Memories'' (2016)

## Tagairtí
Séamus Ó Géibheannaigh

Is iarpheileadóir Gaelach as Contae Bhaile Átha Claith é **Séamus Ó Géibheannaigh** (*Jimmy Keaveney* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 12 Feabhra 1945. D'imir sé le Baile Átha Claith agus Naomh Uinsionn. Bronnadh trí ghradam 'All Stars' air: 1974, 1977 agus 1978. Mhair a shaol sraithe agus craoibhe ag leibhéal na sinsear le foireann chontae Bhaile Átha Cliath sé shéasúr déag ó 1964 go 1980. Meastar go forleathan go raibh Keaveney ar dhuine de na himreoirí is fearr riamh ag Áth Cliath sa 20ú haois.

In Whitehall, Baile Átha Cliath, a rugadh Keaveney agus ba sa pheil chumainn ba thúisce a chuir Keaveney spéis sa spórt; mar sin féin, chuir a athair a rugadh i mBéal Feirste in aithne do na cluichí Gaelacha é ina dhiaidh sin. Cuireadh oideachas air i Meánscoil Naomh Seosamh i bhFionnradharc, áit a raibh sé i bhfabhar na hiomána sa pheil Ghaelach.

D'imir Keaveney cluichí iomaíocha Gaelacha den chéad uair ag leibhéil faoi aois le club Naomh Uinseann sula ndeachaigh sé isteach ar fhoireann shinsir an chlub ina dhiaidh sin. Idir 1964 agus 1981 bhuaigh sé deich mbonn i gcraobh peile an chontae, agus bhuaigh sé bonn Chraobh Shinsir Peile na gClubanna i 1976. Bhuaigh Keaveney dhá bhonn Laighean agus trí bhonn craoibhe iomána contae chomh maith.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:MJM
Mickey Kearns

Is iarpheileadóir Gaelach as Contae Shligigh é **Mickey Kearns**. D'imir sé le Sligeach. Bronnadh ceithre ghradam 'All Stars' air: 1964, 1965, 1966 agus 1971.

Catagóir:Peileadóirí Shligigh
Catagóir:Daoine as Contae Shligigh
Catagóir:Daoine beo
Tónaí Mac Taidhg

Is iarpheileadóir Gaelach ó Chontae Chorcaí é **Tónaí Mac Taidhg** (*Tony McTague* sa Bhéarla). Rugadh é i mí Eanáir 1946. D'imir sé le Corcaigh agus Féar Bán/Lios Dearg. Bronnadh dhá ghradam 'All Stars' air: 1971 agus 1972.

Catagóir:Peileadóirí Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
Tommy Langan

Ba pheileadóir Gaelach ó Chontae Mhaigh Eo é **Tommy Langan**. Rugadh é 23 Meán Fómhair 1921. Fuair sé bás ar an 22 Meán Fómhair 1974. D'imir sé le haghaidh Maigh Eo agus MacUílín CLG Baile an Chaisleáin.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna i 1974
Seán Puircell

Ba pheileadóir Gaelach ó Chontae na Gaillimhe é **Seán Puircell** (*Seán Purcell* i mBéarla). Rugadh é ar 17 Nollaig 1928. Fuair sé bás ar an 27 Lúnasa 2005. D'imir sé le haghaidh Gaillimh.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2005
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Seán Seosamh Ó Raghallaigh

Is iarpheileadóir Gaelach as Contae an Chabháin é **Seán Seosamh Ó Raghallaigh** (*John Joe O'Reilly* sa Bhéarla). Rugadh é sa bhliain 1919. Fuair sé bás sa bhliain 1952. D'imir sé le Contae an Chabháin agus Corr na Féinne Naomh Fionnan.

Ceannfort in Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann) ba ea é. Gortaíodh é le linn cluiche peile sa bhliain 1952 agus níor tháinig biseach air ina dhiaidh. Fuair sé bás sa bhliain chéanna.

In 2022, cuireadh dealbh de ina sheasamh i gCabhán.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna i 1952
Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin
Éinde Ó Callaráin

Ba pheileadóir Gaelach as Contae na Gaillimhe é **Éinde Ó Callaráin** (*Enda Colleran* sa Bhéarla). Rugadh é i mí Bhealtaine 1942. Fuair sé bás ar an 8 Aibreán 2004. D'imir sé le Gaillimh agus An Creagan/Maugh Locha.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Básanna in 2004
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Seosamh Ó Ceocháin

Ba pheileadóir Gaelach ó Chontae Chiarraí é **Seosamh Ó Ceocháin** (*Joseph "Joe" Keohane* sa Bhéarla). Rugadh é sa bhliain 1918. Fuair sé bás ar an 5 Eanáir 1988. D'imir sé le haghaidh Ciarraí agus Na Mistéalaigh.

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Básanna i 1988
Nadine (EP)

Is é ***Nadine*** an chéad  cheirnín leathfhada ó Nadine Coyle. Scaoileadh é ar an 22 Márta 2018.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Girls on Fire" – 3:35
# "Gossip" – 4:16
# "September Song" (leagan Nadine den amhrán JP Cooper) – 3:31
# "Something in Your Bones" – 3:04

## Tagairtí

Catagóir:Ceirnín leathfhada
Seán Ó Murchú (peileadóir)

Is iarpheileadóir Gaelach as Contae Chiarraí é **Seán Ó Murchú** (*Seán Murphy* sa Bhéarla). Rugadh é sa bhliain 1932. D'imir sé le Ciarraí agus An Daingin.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Chris Cornell

Amhránaí, cumadóir amhrán, Meiriceánach ab ea **Chris Cornell** (20 Iúil 1964 - 18 Bealtaine 2017). Bhí sé ina príomhamhránaí sna racbhannaí Soundgarden, Audioslave agus Temple of the Dog.

## Dioscliosta
### Aonair
* *Euphoria Morning* (1999)
* *Carry On* (2007)
* *Scream* (2009)
* *Songbook* (2011)
* *Higher Truth* (2015)

### Albaim le Soundgarden

* *Ultramega OK* (1988)
* *Louder than Love* (1989)
* *Badmotorfinger* (1991)
* *Superunknown* (1994)
* *Down on the Upside* (1996)
* *King Animal* (2012)

### Albaim le Audioslave

* *Audioslave* (2002)
* *Out of Exile* (2005)
* *Revelations* (2006)

### Albaim le Temple of the Dog

* *Temple of the Dog* (1991)

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Básanna in 2017
Tomás Ó Murchú

Ba pheileadóir Gaelach ó Chontae Laois é **Tomás Ó Murchú** (*Tommy Murphy* sa Bhéarla). Rugadh é sa bhliain 1921. Fuair sé bás sa bhliain 1985. D'imir sé le CLG Chontae Laoise.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna i 1985
An Baile Breac, Paróiste Mórdhach

Baile fearainn in iardheisceart Pharóiste Mórdhach é **An Baile Breac**. Tá an Baile Breac suite ag bun Cnoc Bréanainn agus tá an carrchlós dos na siúlóirí suite ag barr an bhaile. Fuarthas amach i ndaonáireamh 2011 go raibh 22 tigh ar an mbaile agus bhí 7 tigh folamh ag an am. Bhí 33 duine ag maireachtaint ar an mbaile ag am an daonáirimh sa bhliain 2011.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Liath

Is dath idirmheánach idir dubh agus bán, mar luaith nó luaidhe é **liath**.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Dathanna
4chan

Is suíomh gréasáin anaithnid é **4chan**. Bhunaigh Christopher Poole an suíomh i 2003. 

Níl aon chóras clárúcháin ar an suíomh, agus is féidir lena húsáideoirí rud a phostáil gan aon aitheantas nó cuntas. 

Suíomh gréasáin an-chonspóideach is ea é, mar déantar a lán cibearbhulaíochta ar an suíomh. Chomh maith leis sin, bíonn roinnt úsáideoirí ann a uaslódálann pornagrafaíocht ar an suíomh. Ina theannta sin, tá tuairimí a bhaineann leis an eite dheas ailtéarnach coitianta ar an suíomh, ar an gclár /pol/ go háirithe.
Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta
Dancing on Ice (sraith 11)

Is comórtas damhsa teilifíse é ***[[Dancing on Ice]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar ITV. Thosaigh an t-aonú sraith déag ar an 6 Eanáir 2019.

## Cúplaí

## Cairt Scórála

## Tagairtí

Catagóir:Dancing on Ice
Catagóir:2019 séasúir teilifíse
Full House (séasúr 2)

Craoladh an **dara séasúr** *[[Full House]]* idir 14 Deireadh Fómhair, 1988 agus 5 Bealtaine, 1989 ag tosú le "Cutting It Close".

## Foireann agus carachtair

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Full House
Alacant

Is cathair i gComhphobal fhéinrialaitheach Valencia agus port ar Chósta Blanca na Spáinne í **Alacant** (Spáinnis: Alicante). Is príomhchathair cúige Alacant í suite i ndeisceart comhphobal Valencia.

Port tábhachtach ab ea í suite ar chósta na Meánmhara. Bhí thart ar 330,000 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2005, sé sin an dara chathair is mó sa chomhphobal. Má thógtar an mórcheantar uirbeach san áireamh (sé sin Elche agus bruachbhailte) bhí 757,085 daoine ina gcónaí ann, sé sin an ochtú mórcheantar uirbeach is mó sa Spáinn. 

## Féach freisin

* Jack McQuillan

## Tagairtí

Catagóir:Comhphobal Valencia
Catagóir:Cathracha agus Bailte i gComhphobal Valencia
Catagóir:Turasóireacht sa Spáinn
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Justin Barrett

Is gníomhaí polaitiúil Éireannach é **Justin Barrett** (rugadh 13 Aibreán 1971). Tá aithne air mar cheannaire ar An Páirtí Náisiúnta ó 2016 go 2023, agus ina dhiaidh sin tá conspóid ann faoi cheannaireacht idir é féin agus James Reynolds. Tá Barrett bainteach leis an ngluaiseacht frith-ghinmhillte ó na 1990idí, agus bhí sé ina cheannaire ar an ngrúpa Youth Defence. Bhí sé gníomhach i bhfeachtais i gcoinne Conradh Nice in 2001 agus 2002, agus bhunaigh sé an Páirtí Náisiúnta in 2016. Rinne sé feachtasaíocht ar son vótáil "Níl" i reifreann ginmhillte 2018 leis an bhfeachtas *Abortion Never*.

Níor toghadh Barrett riamh chuig aon oifig phoiblí. Sheas sé sa toghchán Eorpach 2004 sa toghcheantar an Oirthir, ach níor éirigh leis (2.4% de na vótaí). Sheas sé freisin i bhFothoghchán Bá Átha Cliath Theas 2021, ach fuair sé ach 183 vóta tosaíochta (0.68%). In 2024 sheas sé sa toghchán Eorpach i dToghcheantar Lár-Tíre–Thuaidh Thiar agus cuireadh as don chomhaireamh é le 0.6% de na vótaí.

Tá Barrett tar éis conspóid a tharraingt arís agus arís eile mar gheall ar a chuid ráiteas agus gníomhartha. Tá sé curtha i leith dó go ndearna sé ráitis chiníocha agus homafóbach, gur luaigh sé poiblí ó Mein Kampf le Adolf Hitler, gur ghlac sé páirt i gcruinnithe le grúpaí Neo-Naitsíocha san Eoraip, agus gur ghlac sé le salúidí Naitsíocha. Luaigh *[[The Phoenix (iris)|The Phoenix]]* agus foinsí eile é mar Neo-Naitsí, agus i 2023 chuaigh sé go hagóid frith-inimirce i n-éide Naitsíoch. Tá sé féin agus a bhean chéile, Rebecca Barrett, curtha síos orthu féin mar Sóisialaithe náisiúnta.

## Féach freisin
* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Theas
* Cuan Bhaile Átha Cliath Theas

## Tagairtí

Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Frithghinmhilleadh in Éirinn
Catagóir:Go mór ar an eite dheis in Éirinn
Full House (séasúr 1)

Craoladh an **chéad séasúr** *[[Full House]]* idir 22 Meán Fómhair, 1987 agus 6 Bealtaine, 1988 ag tosú le "Our Very First Show".

## Foireann agus carachtair

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Full House
Castellón de la Plana

Is cathair i gComhphobal fhéinrialaitheach Valencia í **Castellón de la Plana** (Castelló de la Plana i Vaileinsis nó go simplí Castellón / Castelló). Tá sí mar phríomhchathair an chúige Castellón, suite i dtuaisceart an réigiúin in oirthear na Spáinne ar chósta del Azahar, an Mheánmhuir. Tá an sliabhraon Desert de les Palmes ag ardú intíre ó thuaidh. 
Trasnaíonn an Bun-fhadlíne Castellón de la Plana.

Catagóir:Cathracha agus Bailte i gComhphobal Valencia
Catagóir:Comhphobal Valencia
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Seán Tadhg Ó Gairbhí

Is iriseoir, údar agus eagarthóir é **Seán Tadhg Ó Gairbhí**. Tá sé ina eagarthóir ar an suíomh nuachta Tuairisc.ie ó bunaíodh in 2014 é.

## Cúlra
Tógadh Ó Gairbhí i Rath Chaola i gContae Luimnigh. D'fhreastail sé ar Choláiste na hOllscoile, Gaillimh (Ollscoil na hÉireann, Gaillimh) agus bhí sé gníomhach sa Chumann Drámaíochta agus sa Chumann Craice san ollscoil sin. D'oibrigh sé mar iriseoir leis an nuachtán *[[Foinse]],* agus ceapadh ina eagarthóir ar an nuachtán sin é. Measadh gurbh é an t-eagarthóir nuachtáin ab óige in Éirinn ag an am é. 

## Tuairisc.ie

D'éirigh leis an iarratas a chuir Tuairisc Bheo Teoranta, comhlacht Uí Ghairbhí, faoi bhráid Fhoras na Gaeilge le conradh a fháil seirbhís nuachta ar líne a chur ar fáil in 2014. Tá Ó Gairbhí ina eagarthóir ar an suíomh ó seoladh é ar an 9 Deireadh Fómhair 2014. Scríobhann sé ailt tuairimíochta agus nuachta don suíomh ó am go chéile freisin. 

## Súil eile

Scríobh Ó Gairbhí leabhar faoi stair an stáisiúin Gaeilge TG4, *Súil Eile* a d'fhoilsigh Cois Life in 2017. Ainmníodh an leabhar do Ghradam Uí Shúilleabháin ag Gradaim Liteartha an Oireachtais in 2018.

## Saol pearsanta
Tá Ó Gairbhí pósta agus tá dhá pháiste aige. Tá sé ina chónaí lena chlann i mBearna i nGaeltacht na Gaillimhe.

## Tagairtí

Catagóir:Eagarthóirí ar nuachtáin Ghaeilge
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Podchraoltóirí na Gaeilge
Catagóir:Iriseoirí Gaeilge
Catagóir:Tuairisc
Catagóir:Daoine beo
Pointéir fadfhionnaidh Gearmánach

Is madadh clóis é an **pointéir fadfhionnaidh Gearmánach**. 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Full House (séasúr 3)

Craoladh an **tríú séasúr** *[[Full House]]* idir 22 Meán Fómhair, 1989 agus 4 Bealtaine, 1990 ag tosú le "Tanner's Island".

## Foireann agus carachtair

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Full House
Full House (séasúr 4)

Craoladh an **ceathrú séasúr** *[[Full House]]* idir 21 Meán Fómhair, 1990 agus 3 Bealtaine, 1991 ag tosú le "Greek Week".

## Foireann agus carachtair

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Full House
Spitse Gearmánach Meánmhéide

Is madadh clóis é an **spitse Gearmánach Meánmhéide**. 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Mária Szabó

Staraí liteartha Ungárach as Šamorín, An tSeicslóvaic í **Mária Szabó** (san Ungáiris: [ˈma:riɒ 'sɒboː]) (a rugadh ar an 17 Bealtaine, 1945). 

## A Saol
Rugadh Szabó i Šamorín sa tSeicslóvaic (anois An tSlóvaic) sa bhliain 1945. Bhain sí céim máistreachta amach i staidéar Shasana ó Ollscoil Eötvös Loránd i mBúdaipeist agus fuair sí a dhochtúireacht sa stair liteartha ón Acadamh na hUngáie um Eolaíocht sa bhliain 1989.

## Tagairtí

## Oibreacha
*Szabó, Mária Ilona: Charles Langbridge Morgan (1894–1958). Király István, Szerdahelyi István (főszerk.): *Világirodalmi lexikon*, 8., Akadémiai Kiadó, Budapest. 603. o., 1982. (san Ungáiris)

## Naisc sheachtracha
*  (san Ungáiris)
*  (san Ungáiris)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Teangeolaithe Ungáracha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Mná
Gijón

Is í **Gijón** nó *Xixón* an chathair is mó i gcomhphobail fhéinrialaithe Asturias na Spáinne. Tá sí suite ar Bá na Bioscáine 20 cm ó thuaidh Oviedo, príomhchathair Asturias. Is é Sporting de Gijón club sacair na Cathraha a imríonn sa *Segunda Division* de La Liga.

Catagóir:Cathracha agus Bailte in Asturias
Catagóir:Asturias
Avilés

Is cathair i gcomhphobail fhéinrialaithe Asturias na Spáinne í **Aviles**. Is cathair tábhachtach í sa réigiún chomh maith le Gijón agus Oviedo. Tá sí suite in inbhear Avilés, i lár-thuaidh chósta Asturias coast, soir ó ceann Peñas Cape, tá port náisiúnta aici agus is cathair tionsclaíoch í. Tá sí gar do tránna cáiliúil mar Salinas agus eaglais suimiúil mar St. Thomas of Canterbury. 

Catagóir:Cathracha agus Bailte in Asturias
Móralpaire seangán

Is ainmhí é an **móralpaire seangán**. Mamach atá ann. Itheann sé feithidí, go háirithe seangáin agus teirmítí. Úsáideann sé a chuid ingne ollmhóra chun a neadacha a oscailt. Tá cónaí air i Meiriceá Theas. Tá sé creiche air ag an Iaguar agus an Cúgar.      

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Cead Mac Mágach

Sa Rúraíocht, ba laoch na gConnacht é **Cead Mac Mágach** (Sean-Ghaeilge **Cet mac Mágach**). Bhí dianchoimhlint ann idir é agus laoch na nUladh, Conall Cearnach.

De réir seanscéalta éagsúla, deirtear gur dheartháir mháthair Chonaill é, agus dá bharr a uncail.

## Mac Dá Thó

Ag fleadh eagraithe ag Mac Dá Thó, ríbhrú Laighean, bhí laochra Connacht agus Uladh ag déanamh gaiscí chun an churadhmhír a bhuachan. Chuir Cead cách ina thost, ag cur i gcuimhne dóibh gur chloígh sé iad go léir i gcomhrac aonair. Bhí Cead ar tí a mhír a ghlacadh nuair a tháinig Conall Cernach ar an bhfód. Chuir gaiscí Chonaill Cead féin ina thost. Ghéill Cead, ach mhaígh go gcloífeadh Anluan, a dheartháir, Conall, ach go raibh sé ann. Chaith Conall mar fhreagra ceann úrbhainte Anluain isteach ina ucht.

## Conchúr mac Neasa
Bhí Cead na chúis bháis de rí na nUladh, Conchúr mac Neasa.  Ghoid sé inchinn chailcithe Mhes Gegra, rí Laighean (a bhí tógtha ag Conall Cearnach mar chorn catha), agus chaith lena thabhall, á leabú go domhain i gcionn Chonchúr.  Níorbh fhéidir le dochtúírí Chonchúir í a thógaint amach gan é a mharú, mar sin d'fhuaigh siad an chneá isteach, agus dúirt leis go mairfeadh sé fad is gur lig sé a scíth.  Seacht mbliana síochána ina dhiaidh, chuala Conchúr scéala bás Chríost, bhuail taom feirge é, phléasc an inchinn as a chionn, agus fuair sé bás.

## Anbhás Chet
Lá geimhridh éigin, agus mharaigh sé seachtar is fiche, ag baint a gceann.  Chuaigh Conall Cearnach ar a thóir, ag leanúint a rian tríd an tsneachta.  D'aimsigh sé é, ach bhí drogall air é a throid, go dtí gur cháin a charbadóir é de bharr a easpa misnigh.  Bhuail siad ag áth, agus mharaigh Conall Cead i gcomhrac aonair fíochmhar, agus Conall féin i mbaol báis.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Jennifer Hudson

Is ceoltóir, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach í **Jennifer Kate Hudson**. Rugadh ar an 12 Meán Fómhair 1981 í. Tháinig sí sa seachtú hait ar an an tríú sraith de *[[American Idol]]* sa bhliain 2004. Ó shin 2017 is moltóir í ar *[[The Voice (SA)|The Voice SA]]*.

## Dioscliosta
**Jennifer Hudson* (2008)
**I Remember Me* (2011)
**JHUD* (2014)

## Scannáin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:American Idol
Catagóir:Daoine beo
Seancha

Sa Rúraíocht, ba laoch na nUladh é **Seancha mac Ailealla** (Sean-Ghaeilge **Sencha mac Ailella**). Ba bhreitheamh agus file den scoth é i rith réim Chonchúir Mac Neasa. Thairg sé a chúnamh chun Cú Chulainn a thógáil mar mhac altrama, ach níl raibh sé dó ach teagascóir. 

Chabhraigh Sencha síocháin a chur chun cinn i measc na nUladh.

Tháinig blascaoidí amach ar aghaidh Seanchann nuair a thóg sé breithiúnas frithbhanda, in ainneoin geise a chuir air bheith cothrom. Tháinig biseach ar a aghaidh nuair a chur Bríd ina luí air an breith a  athmheasadh.

Cuireadh i gcomórtas é le Nestor na hÍliad agus Merlin sa seanscéalta  Artúracha.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Béalchú

Sa Rúraíocht, ba laoch na gConnacht é **Béalchú** (Sean-Ghaeilge **Bélchú**), as Bréifne.

Tháinig Bélchú ar laoch na nUladh Conall Cearnach gar don bháis tar éis a bháire na fola le Cet mac Mágach. Thóg sé abhaile leis agus leigheas a ghonta. Bhí sé ar intinn aige dul i gcomhrac leis, agus Conall i mbarr a shláinte. Ach ba thrua le Bélchú as a iompar fiúntach, agus d'iarr ar a thriúr mac Conall a mharú ina leaba bhreoiteachta. Tharla gur chuala Conall é agus chuir sé iallach ar Bhélchú a áit a ghlacadh. Le teacht an triúr, mharaigh siad a n-athair i leaba Chonaill. Mharaigh Conall an triúr acu ansin agus d'imigh abhaile leis na ceithre cheann.

Luaitear Bélchú sa Lámhscríbhinn Ghleann Masain., ina bhfuil ainm a scéil ná *Argain Belcon Breifne* nó *Togail Bruidne Bélchon Bréifne*. Deirtear go bhfuil suíomh na coimhlinte, Béal Cú, ar theorainn Chontae an Chabháin agus Contae Fhear Manach, ainmnithe as, cé go bhfuil sanasaíochtaí eile ann.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Calatayud

Is bardas é **Calatayud** i gcúige Zaragoza na Aragóine sa Spáinn. Tá sí suite ar abhainn Jalón, i sliabhraon Sistema Ibérico. Is í an dara bardas is mó sa chúige (i ndiaidh na príomhchathrach, Zaragoza), agus an chathair is mó san Aragón gan tagairt ar na trí príomhchathracha chúige. 

Tá teideal na cathrach: "An uasal, dílis, dáiríre, seasmhach cathair Calatayud"). BHí an chéad toghcháin daonlathach i ndiaidh réimeas Franco ann ar an 15 Meitheamh 1977. Bhí siad ar siúil seachtain luath in Calatayud de bharr cuair an Rí Juan Carlos I.

Tá 20,658, ina gcónaí ann (2014) agus é ag dul i laghad de bharr imirce. 

Catagóir:Cathracha agus Bailte san Aragóin
Meaisínaistriúchán néarach

Is éard is **meaisínaistriúchán néarach** (MAN) ann ná cur chuige maidir le meaisínaistriúchán, a úsáideann líonra néarach saorga chun seichimh focal a thuar, de ghnáth ag  samhaltú na seichimh go léir i múnla comhtháite amháin.

Is é an modh ceannasach atá inniu ann agus is féidir leis aistriúcháin a tháirgeadh a théann in iomaíocht le haistriúcháin daonna, nuair a aistrítear idir teangacha ardacmhainne faoi choinníollacha ar leith. Mar sin féin, tá dúshláin fós ann, go háirithe le teangacha ina bhfuil níos lú sonraí (.i. corpas teanga) ar ardchaighdeán ar fáil.  agus le haistriú fearainn idir na sonraí a raibh córas oilte orthu agus na téacsanna a bhfuil sé ceaptha iad a aistriú. Bíonn claonadh ag córais MAN aistriúcháin measartha liteartha a tháirgeadh freisin.

## Airíonna
Ní theastaíonn ach ach codán den chuimhne is gá  trí mhúnlaí an mheaisínaistriúcháin staitistiúil (MAS). Ina theannta sin, murab ionann agus na córais aistriúcháin thraidisiúnta bíonn gach cuid de mhúnla an  aistriúcháin néaraigh oilte i gcomhpháirt (deireadh-go-deireadh) chun an fheidhmíochta aistriúcháin a uasmhéadú.

## Tagairtí
Fráech mac Idaith

Sa Rúraíocht, ba laoch na gConnacht é **Fraoch** **mac Idaith ([[Sean-Ghaeilge]] Fráech, Fróech)**.  Ba é Idath a athair agus Bé Find na sidhe a mháthair.  Ba nia é dá bharr de Bhóinn, bandia na habhann úd..  Bhí cáil aige de bharr a dhóighiúileachta. Is sliocht de chlann na bhFear Domnann é.

## ''Tochmharc Fhionnabhair''
Mheall sé Fionnabhair, iníon Ailill agus Mhéabha, ach dhiúltaigh sé coibhche as cuimse ard a íoc.  Dá bharr, sheol   a dtuistí an fear óg ar eachtra in aice baile ollphéist mhara (luaite go minic mar dragan).  Mharaigh sé an ollphéist le cabhair ó Fhionnabhair, ach gortaíodh go dona é.  D'iompair 150 bansidhe, gléasta i nglas,  é leo, agus rug ar ais é an mhaidin dár gcionn, go hiomlán cneasaithe.  Seoladh Fráech ansin chun fáinne a fháil ó bholg bradáin.

## ''Táin Bó Fhraoigh''

Nuair a fuadaíodh a chlann agus goideadh a bhólacht, chuaigh Fraoch ar a dtóir go dtí na hAlpa. Fuair sé ar athuair iad le cuidiú ó Chonall Cearnach.

Sa *[[Táin Bó Cuailnge]]*, thoiligh sé troid ar son Mhéabha i gcoinne na nUladh. I rith an chatha, bádh é i mbun chomhrac aonair le Cú Chulainn. Iompaíodh siar a chorp le 150 (trí chaoga) bruinneall na nAos Sídhe, gléasta le héadaí glasa.

## Carn Fhraoigh

Caomhnaítear a ainm ag *Carn Fhraoigh*, in aice le Tuilsce i gContae Ros Comáin, áit a rinneadh ríthe Connacht de chlann Uí Chonchúir. I nUaimh na gCat in aice láimhe, faightear inscríbhinn
oghaim as Gaeilge Ársa a deir *VRACCI MAQI MEDVVI*, (uaimh?) Fhraoigh Mhic Mhéabha.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Carl Burgos

Ba chruthaitheoir greannán Meiriceánach é **Carl Burgos** (rugadh faoin ainm **Max Finkelstein**; 18 Aibreán 1916 – 1 Márta 1984). Tá aithne air mar chruthaitheoir an chéad Human Torch i *[[Marvel Mystery Comics|Marvel Comics]]* #1 (DF. 1939).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1984
Catagóir:Daoine Marvel Comics
Paul Gustavson

Ba chruthaitheoir greannán Meiriceánach é **Paul Gustavson** (né **Karl Paul Gustafson**; 16 Lúnasa, 1916 – 29 Aibreán, 1977). Tá aithne air mar cruthaitheoir The Angel i *[[Marvel Mystery Comics|Marvel Comics]]* #1 (DF. 1939).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1977
Catagóir:Daoine Marvel Comics
Bill Everett

Ba chruthaitheoir greannán Meiriceánach é **William Blake "Bill" Everett** (18 Bealtaine 1917 – 27 Feabhra 1973). Tá aithne air mar chruthaitheoir Namor the Sub-Mariner ni *[[Marvel Mystery Comics|Marvel Comics]]* #1 (DF. 1939). Chomh maith le sin, chruthaigh sé an chéad charachtar leis an ainm Fin.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna i 1973
Catagóir:Daoine Marvel Comics
Corn na nGéanna Fiáine

Is comórtas iománaíochta é **Corn na nGéanna Fiáine** a eagraíodh den chéad uair in 2018. Imrítear é i Staid Spotless in Sydney na hAstráile	.

## 2018
Bhuaigh Gaillimh an chéad eagrán den chorn, le bua tar éis comórtas pocanna saora in aghaidh Chill Chainnigh.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaíocht i 2018
Connemara Community Radio

Is é **Connemara Community Radio** stáisiún raidió ag craoladh ar feadh 10 n-uair sa lá i gConamara Thiar-Thuaidh in Éirinn. Thosaigh sé ag craoladh ar dtús i mí Mheán Fómhair 1988 go Oíche Chinn Bliana 1988 mar raidió bradach. I 1995 bhí ceadúnas raidió pobail eisithe agus thosaigh an stáisiún ag craoladh ar an 1 Iúil 1995.

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin raidió in Éirinn
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 1988
Dublin South FM

Is é **Dublin South FM** stáisiún raidió i mBaile Átha Cliath Theas in Éirinn. Thosaigh sé mar raidió bradach. Tá siad lonnaithe san Ionad Baile Dhún Droma. Ba é Dublin South FM an chéad raidió pobail chun tosú ag craoladh i 1995.

## Féach freisin

* Dún Droma
* Liffey Sound FM
* Phoenix 92.5FM
* Near FM
* Raidió na Life
* CRAOL
* Craolachán
* Craoltóireacht
* Podchraolachán

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* CRAOL | The Community Radio Forum of Ireland / CRAOL | Fóram Raidió Pobail na hÉireann 
* Broadcasting Authority of Ireland / Údarás Craolacháin na hÉireann BAI.

Catagóir:Stáisiúin raidió in Éirinn
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 1995
Táin Bó Fraích

Sa Rúraíocht, is réamhscéal don *[[Táin Bó Cuailnge]]* é **Táin Bó Fraích**.  Caomhnaítear é sa Leabhar Laighneach, sa Leabhar Buí Leacáin agus in dhá lámhscríbhinn eile na 15ú/16ú.&nbsp;haoise.  Faightear chomh maith é sa  Leabhar Deathan Lios Mòir.  D'aistríodh as Gaeilge na hAlban go Béarla é sa bhliain 1756.

## Achoimre
Déanta na fírinne, tá dhá scéal ann ó thaobh ábhair de sa *Táin Bó Froích* nach bhfuil gaol eatarthu ach an teideal. 

Sa chéad scéal, is laoch na gConnacht é Fraoch mac Idaith, a bhí i mbun cogaidh in éadan na nUladh, agus é i ngrá le *[[Findabair]]*, iníon Ailealla agus Méabha.  Ní raibh Méabh ag éirí sa chomhrac in éadan laoch dochloíte na nUladh, Cú Chulainn, agus dá bharr d'fhógair sí a hiníon mar dhuais. Thairg Fraoch é féin ach chloígh Cú Chulainn é i gcomhrac aonair – ar a laghad * als Erster.

I ndara scéal *Echtra Fergusa maic Léti*, insítear conas a chuir Ailill cluain ar Fhraoch *go dtí "Uisce Dubh"* (sé sin, Dubhlinn Fhraoigh, [[Bré]]).  D'ionsaigh ollphéist mara ann é agus d'éalaigh sé é ach le saothar nach beag.

Sa dara heachtra darb ainm chéanna, bhí Fraoch pósta ní le Fionnabhair, ach le bean eile.  Fuadaíodh iad beirt, in éineacht lena dtriúr mac agus a gcuid bólachta.  Le cabhair ón laoch [[Conall Cearnach]], d'éirigh leis a theaghlach agus a sheilbh a thabhairt abhaile.  Le linn na heachtra, chuaigh siad thar [[Muir Éireann|Muir Éireann]] agus an [[Muir nIocht]] agus tríd [[na hAlpa]], áit a raibh na foghlaithe ann i mbaile cosanta ag nathair nimhe.  Ghabh Conall an nathair agus chuir a chodladh ina chrios é, agus scrios seisean agus Fraoch an baile.  D'éalaigh an nathair arís ach gan gá a chur sa laoch.

==Foinsí==
* [[Helmut Birkhan]]: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* [[Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften]], Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* [[Bernhard Maier]]: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur.* Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

==Naisc sheachtracha==
* [https://www.vanhamel.nl/codecs/Special:Redirect/page/2028 Táin bó Fraích] ar CODECS.
* [https://celt.ucc.ie//published/G301006/index.html Táin Bó Fraích], leagan le [[Wolfgang Meid]] ([[Leabhar Laighneach]], [[Leabhar Buí Leacáin]], srl.) ar CELT.
* [https://celt.ucc.ie//published/G800011E/text005.html T*ain* Bó Fraich], [https://celt.ucc.ie/published/G800011E/ Leabhar Laighneach], cuid 5, ll. 1127-1135, LS folio 248a-252b ar CELT.
* [http://www.maryjones.us/ctexts/fraech.html *The Cattle Raid of Fráech*] sa *Celtic Literature Collective'' le fáil ar maryjones.us.

## Féach fosta
* Cernunnos

## Tagairtí

Catagóir:Scéalta na Rúraíochta
Flirt FM

Is é **Flirt FM** stáisiún raidió do mhic léinn i nGaillimh in Éirinn. Thosaigh sé ar an 28 Meán Fómhair 1995.

## Tagairtí

Catagóir:Meáin na mac léinn
Catagóir:Stáisiúin raidió in Éirinn
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 1995
Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1995
Catagóir:Bunaithe sna 1990í
ICR FM

B'é **ICR FM** (*Inishowen Community Radio FM*) stáisiún raidió in Inis Eoghain in Éirinn. Thosaigh sé ag craoladh i 2002, ach stop sé ag craoladh ar an 17 Deireadh Fómhair 2012.

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin raidió in Éirinn
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 2002
RosFm

Is é **RosFm** stáisiún raidió i gContae Ros Comáin in Éirinn.

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin raidió in Éirinn
Sylvia Hermon

Is polaiteoir neamhspleách i dTuaisceart Éireann í **Sylvia Eileen, Lady Hermon**. Rugadh í ar an 11 Lúnasa 1955. I mí Mheitheamh 2001, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Dún Thuaidh. Ag an am sin, bhíodh sí ina ball de Pháirtí Aontachtach Uladh, ach ó shin 2010, tá sí ina polaiteoir neamhspleách .

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann
Catagóir:Preispitéirigh Éireannacha
Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh
Tipperary Mid-West Community Radio

Is é **Tipperary Mid-West Community Radio** stáisiún raidió i mbaile Tiobraid Árann in Éirinn. Thosaigh sé ar 1 Iúil 2004.

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin raidió in Éirinn
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 2004
Esher agus Walton (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é **Esher agus Walton**. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Dominic Raab (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.

Catagóir:Toghcheantair Westminster in Oirdheisceart Shasana
Catagóir:Liosta na dToghcheantar Parlaiminte de chuid na Ríochta Aontaithe
Tallaght FM

B'é **Tallaght FM** stáisiún raidió i dTamhlacht, Baile Átha Cliath in Éirinn. D'oscail an stáisiún i mí Fheabhra 1999. Chríochnaigh sé ag craoladh ag tús 2008.

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin raidió in Éirinn
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 1999
Catagóir:Tamhlacht
An Corn Thoir Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é **an Corn Thoir Theas**. Cruthaíodh sa bhliain 1983 é. Is í Sheryll Murray (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.

Catagóir:Toghcheantair Westminster in Iardheisceart Shasana
Catagóir:Liosta na dToghcheantar Parlaiminte de chuid na Ríochta Aontaithe
Aeons

Dísreach ceol leictreonaice déanta suas de Mhuireann Nic Amhlaoibh agus Pádraig Rynne is ea **Aeons**. Scaoil siad a gcéad singlí, *Bealtaine* agus *An Fhuil,* i 2016agus a gcéad albam, *Fís*, i Mí na Bealtaine 2018.

[alt=Trealamh meascaithe ceoil|mion|Tá cordaí "preabacha, dordlíne shimplí agus buille ó mheaisín drumadóireachta" le clos sa rian ''Ar Snámh'', "fonn a chuirfeadh saothar [Kanye West aimsir *808s + Heartbreak* i gcuimhne duit."]]

## Gradaim NÓS
Tá méid mhaith ainmniúchán gearrliosta faighte ag an dísreach chun gradam NÓS, agus bua acu iontu faoi dhó. Sa bhliain 2019, fuair Aeons ainmniúchán chun 'Banna/Ceoltóir na Bliana'; fuair *Fís* ainmniúchán chun 'Albam na Bliana', agus fuair *Cúramaí an tSaoil*, ceann de na hamhráin ar *Fís*, ainmniúchán chun 'Amhrán na Bliana', cé gur Kneecap a bhuaigh gach ceann de na duaiseanna sin faoi dheireadh.

Sa bhliain 2017, bhuaigh Aeons dhá ghradam NÓS, do 'Físeán na Bliana', le físeán ceoil *Bhealtaine*, agus 'Nuíosach na Bliana', agus iad i dteideal dul san iomaíocht don ghradam sin toisc gurbh í 2016 an chéad bhliain ghníomhach dóibh. Fuair siad trí ainmniúchán eile freisin; *Bealtaine* agus *An Fhuil* araon do 'Amhrán na Bliana', agus an dísreach féin chun 'Banna/Ceoltóir na Bliana'.

Déantar achoimre ar na sonraí seo sa tábla seo thíos:

## Disceolaíocht

## Féach freisin
* Muireann Nic Amhlaoibh
* Pádraig Rynne
* Amano

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2016
Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Nuatheachtaí na Bliana
Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana
Muireann Nic Amhlaoibh

Ceoltóir agus amhránaí as Contae Chiarraí is ea **Muireann Nic Amhlaoibh **(a rugadh i 1978). Go dtí an bhliain 2016, b'í príomhamhránaí an ghrúpa traidisiúnta *Danú*. Ón mbliain chéanna, is leath den dísreach leictreonaice *[[Aeons]] *í.

## Beathaisnéis
D’fhás Muireann Nic Amhlaoibh aníos i nDún Chaoin i gContae Chiarraí, chomh maith le hInis Oírr, an ceann is lú d’Oileáin Árann, agus Oileán Chléire, oileán beag eile amach ó chósta Chontae Chorcaí. Tá na pobail seo i gceantair Ghaeltachtaagus is í an Ghaeilge céad teanga Nic Amhlaoibh. Bhí tionchar aige seo ar a slí bheatha níos déanaí, mar gheall ar a luath-nochtadh d’amhránaíocht na Gaeilge, go háirithe sa traidisiún sean-nóis. Thosaigh sí ag seinm an phianó agus an fhidil ag aois óg sula ndeachaigh sí ar aghaidh go dtí an fheadóg agus, sa deireadh, an fheadóg mhór. I measc eispéiris luatha ceoil Nic Amhlaoibh bhí a hathair, an fidléir traidisiúnta Feargal Mac Amhlaoibh, a thionlacan chuig seisiúin.

Nuair a d'aistrigh Nic Amhlaoibh go Gaeltacht Chiarraí Thiar, chuaigh sí isteach san amharclann Siamsa Tíre. I rith na sé bliana a chaith sí leo, ghlac sí páirt i roinnt de na léirithe móra a bhí acu. Agus í i gCiarraí, d'fhorbair, d'fhoghlaim agus fuair a cuid amhránaíochta tionchar ó amhránaithe áitiúla ar nós muintir Begley, Áine Ní Laoithe, agus Eilín Ní Chearna. Chaith sí ceithre bliana i mBaile Átha Cliath ag freastal ar Institiúid Ealaíne, Deartha agus Teicneolaíochta Dhún Laoghaire, ag saothrú dioplóma sa mhínealaín. Ansin rinne sí staidéar in Ollscoil Luimnigh agus bronnadh Máistir Ealaíon i dTaibhiú an Cheoil Thraidisiúnta (Béarla; *Irish Traditional Music Performance* ) uirthi. 

## Dioscliosta
### Albaim

* *Morning Star/Réalt na Maidine* (2002)
* *Daybreak/Fáinne an Lae* (2006)
* *Dual* (2008 – in éineacht le Julie Fowlis)
* Ar Uair Bhig an Lae/The Small Hours (2013)
* *Foxglove & Fuchsia* (2017)
* *Thar Toinn/Seaborne* (2020)
* *Neadú* (2021)
* *Róisín ReImagined* (2022)

### In éineacht le Danú

* *The Road Less Travelled* (2003)
* *Up in the Air* (2004)
* *When All Is Said and Done* (2005)
* *One Night Stand* (Danú DVD) (2005)
* *Seanchas* (2010)
* *Buan* (2015)

### In éineacht le hAeons

* *Fís* (2018)
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Amhráin Thraidisiúnta)
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana
Catagóir:Mná
Val Mulkerns

Scríbhneoir Éireannach agus ball d'Aosdána a bhí in **Val Mulkerns** (14 Feabhra 1925 – 10 Márta 2018). Cuireadh fáilte in Éirinn roimh an gcéad úrscéal uaithi, *A Time Outworn*, nuair a foilsíodh é sa bhliain 1952. Lean sí den scríbhneoireacht go dtí go bhfuair sí bás, ach bhí sí thar a bheith bisiúil sna 1970idí agus 1980idí, idir úrscéalta agus ghearrscéalta. D'oibrigh sí freisin mar iriseoir agus colúnaí, agus bhíodh sí le cloisteáil go minic ar an raidió.

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Baill d'Aosdána
Catagóir:Pearsana raidió Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Básanna in 2018
An Airméin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An Airméin** páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2006.

## Iomaitheoirí
mion|Iveta Mukutchyan ag cur i láthair i 2016

## Pointí

Seo iad na tíortha a thug pointí don Airméin sa *teileavóta* i mbabhtaí ceannais idir 2016, nuair a cuireadh an córas vótála reatha i bhfeidhm, agus 2024, agus an méid pointí a bhronn siad ar an Airméin le linn na tréimhse sin:

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
An Albáin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An Albáin** páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2004.

## Iomaitheoirí
mion|Eugent Bushpepa ag cur i láthair i 2018

## Pointí

Seo iad na tíortha a thug pointí sa *teileavóta* don Albáin i mbabhtaí ceannais idir 2016 agus 2022:

Leis sin, seo hiad na hocht dtír ba mhó ar thug a *ngiúiréithe* pointí don Albáin sa tréimhse chéanna:

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
An Bhealarúis i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An Bhealarúis** páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2004.

## Iomaitheoirí
[mion|NAVIBAND ag cur i láthair i g[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017|2017]]

## Pointí

Seo iad na tíortha a thug pointí sa *teileavóta* don Bhealarúis i mbabhtaí ceannais idir 2016 agus 2019:

Leis sin, seo hiad an t-aon tír déag is mó ar thug a ngiúiréithe pointí don Bhealarúis sa tréimhse chéanna:

*Ní raibh an Úcráin ná an Bhulgáir páirteach sa bhliain 2019: mar sin, ní raibh an deis acu pointí a thabhairt don Bhealarúis sa bhliain sin

**Ní raibh an Rúis páirteach sa bhliain 2017: mar sin, ní raibh an deis acu pointí a thabhairt don Bhealarúis sa bhliain sin

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse