Buamáil Hiroshima agus Nagasaki

mion|clé|Daoine gonta i Iwakasa-machi, Cathair Nagasaki, 1km ón lár
Ar an séú agus an naoú lá Lúnasa 1945, scaoileadh dhá **bhuama adamhacha ar** **Hiroshima agus Nagasak**i,le linn an Dara Cogadh Domhanda.

## Na gníomhartha
Ba í Meiriceá an chéad tír ar domhain chun airm núicléacha a fhorbairt. Scaoileadh an chéad buama ón aer ar Hiroshima. Eitleáin le fórsaí Mheiriceá a bhí freagrach as an sléacht a tharla maidin an 6ú Lúnasa 1945. 

Mharaigh an buama timpeall 45,000-70,000 duine i nóiméad amháin. Bhásaigh a oiread eile daoine arís mar gheall ar nimhiú radaíochta. Maraíodh idir 95,000 agus 146,000 duine in iomlán le linn 1945 – tá sé deacair figiúr deimhneach a fháil. Fágadh an chathair féin loiscthe.
clé|mion|Nagasaki - roimh an phléasc  agus ina dhiaidh
Rinneadh an cleas céanna le cathair Nagasaki trí lá ina dhiaidh sin.

Chinntigh an dá eachtra seo géilleadh na Seapáine sa Dara Cogadh Domhanda.

## Cuimhneachán
Le linn an chomórtha sa bhliain 2015, buaileadh cloig sa chathair, d'umhlaigh na daoine i mbun paidreoireachta, agus tionóladh nóiméad ciúinis ag 8.15 ar maidin am na Seapáine. In Éirinn tá searmanas bliantúil ar an 6 Lúnasa á reáchtáil ag an bhfeachtas ar son na dí-armála núicléiche i gCearnóg Mhuirfean i mBaile Átha Cliath.

Ar an 27 Bealtaine 2016, leag Uachtarán na Stát Aontaithe Barack Obama bláthfhleasc i Hiroshima. Thug sé cuairt ar an bpáirc cuimhneacháin a tóigeadh le comóradh a dhéanamh ar na daoine a bhásaigh de bharr an bhuama in éindí le Príomhaire na Seapáine Shinzo Abe.

## Tuairim an Phobail

### Sna Stáit Aontaithe
Tháirg an Pew Research Center suirbhé i 2015 a léirigh go raibh 56% de Mheiriceánaigh ar son bhuamáil adamhach Hiroshima agus Nagasaki, agus 34% ina gcoinne. Chuir an staidéar béim ar thionchar na nglúnta éagsúla ar na freagraí, ag léiriú go raibh tacaíocht don bhuamáil ag 70% de dhaoine 65 bliain d’aois agus níos sine, ach amháin 47% i measc daoine idir 18 agus 29 mbliana d’aois. Bhí tionchar ag claontaí polaitiúla freisin: léirigh an suirbhé go raibh 74% de Phoblachtaigh agus 52% de Dhaonlathaigh ar son na mbuamálacha.

Tá difríochtaí freisin idir grúpaí eitneacha maidir le tacaíocht nó easaontú. De réir suirbhé CBS News, bhí 49% de Mheiriceánaigh bhána ar son na mbuamálacha adamhacha, ach ní raibh ach 24% de dhaoine neamhbhána ar an taobh céanna.

Tá laghdú suntasach tagtha ar ghlacadh Mheiriceá leis na buamálacha ó 1945, nuair a léirigh suirbhé Gallup gur thacaigh 85% leo, agus nach raibh ach 10% ina gcoinne. Cúig bliana is daichead ina dhiaidh sin, i 1990, léirigh suirbhé eile ó Gallup go raibh 53% ar son agus 41% ina gcoinne. Dheimhnigh suirbhé eile ó Gallup i 2005 torthaí staidéir Pew 2015 trí 57% de thacaíocht agus 38% d’easaontú a léiriú. Cé go léiríonn sonraí Pew agus Gallup titim shoiléir i dtacaíocht do na buamálacha le leathchéad bliain anuas, rinne eolaithe polaitiúla ó Stanford taighde ag tacú lena hipitéis go mbeadh tacaíocht an phobail i Meiriceá don fhoréigean núicléach fós ard inniu dá mbeadh cás cosúil leis in 1945.

I staidéar in 2017 le heolaithe polaitiúla Scott D. Sagan agus Benjamin A. Valentino, fiafraíodh de rannpháirtithe an mbeadh siad ar son fórsa núicléach a úsáid i gcás hipitéiseach ina marófaí 100,000 sibhialtach Iaránach seachas ionradh a chuirfeadh bás 20,000 saighdiúir Meiriceánach i gceist. Léirigh na torthaí go raibh 59% de Mheiriceánaigh ar son stailc núicléach sa chás sin. Mar sin féin, léirigh suirbhé Pew i 2010 go raibh 64% de Mheiriceánaigh ar aon intinn le ráiteas Barack Obama nach n-úsáidfeadh SAM airm núicléacha i gcoinne tíortha nach raibh acu féin.

### I dtíortha eile
Pléitear na buamálacha adamhacha go minic ón dearcadh gur laghdaigh siad líon na gcaillteanas i measc na saighdiúirí, ach léiríonn sé seo dearcadh Mheiriceá; i dtíortha eile, bíonn an cheist á phlé go minic ó pheirspictíochtaí éagsúla.

#### An tSeapáin
I suirbhé i 2015, dúirt 79% de Seapánaigh nach bhféadfaí na buamálacha a chosaint agus dúirt 14% go bhféadfaí.

Cé gur arm na Seapáine a thosaigh an Cogadh san Aigéan Ciúin, níor chiallaigh sé sin gur thacaigh daoine a bhí cáinteach ar an arm leis na buamálacha adamhacha. Bhí Shigeru Yoshida agus Jiro Shirasu araon cáiliúil as seasamh i gcoinne an chogaidh agus coimhlint leis an arm le linn an chogaidh. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda, bhain siad tóir mhór amach i measc phobal na Seapáine.

Chuir GHQ brú ar an taobh Seapánach an dréacht Bhéarla den bhunreacht nua a aistriú go Seapáinis i gceann cúpla lá amháin. Deirtear gur úsáideadh an focal “atomic”—a bhí mar thabu i measc na Seapánach ag an am—chun eagla a chur orthu agus chun dlús a chur leis an bpróiseas, ag rá go lom, “We have been enjoying your atomic sunshine.”
Nuair a chuala Yoshida é sin, deirtear go raibh sé ar buile, ag stampáil a chos agus ag béicíl, “Cad é sin anois?!”. D’fhreagair sé go searbhasach, ag rá gur sheas GHQ do “Go Home Quickly!”—rud a dúirt Jiro Shirasu aontaigh sé leis.

#### Tíortha Eorpacha
I suirbhé i 2016, dúirt 41% de fhreagróirí sa Ríocht Aontaithe gur cinneadh mícheart a bhí sna buamálacha, agus dúirt 28% gur cinneadh ceart a bhí ann.

De réir Alex Wellerstein, staraithe núicléacha in Stevens Institute of Technology, cé gur thacaigh tíortha a ndearna an tSeapáin ionradh orthu leis na buamálacha, tá dearcadh fuar ag formhór na nEorpach. Bíonn iontas orthu go gcreideann formhór na Meiriceánach gur cheart agus go raibh na buamálacha adamhacha morálta.

Nocht suirbhé idirnáisiúnta i 2025 a rinneadh i sé thír iartharacha difríochtaí móra i ndearcadh an phobail faoi chosaint mhorálta na mbuamálacha ar Hiroshima agus Nagasaki. Sna tíortha Eorpacha, chreid formhór nach raibh bunús morálta leis na buamálacha: 81% sa Ghearmáin, 78% san Iodáil, 75% sa Spáinn, 57% sa Fhrainc, agus 50% sa Ríocht Aontaithe. I gcodarsnacht leis sin, bhí tuairim an phobail sna Stáit Aontaithe roinnte: dúirt 38% gur chosaint mhorálta a bhí ann, dúirt 35% nach raibh, agus bhí 26% neamhchinnte. Léiríonn na torthaí seo go bhfuil deighilt leanúnach i dtuairimí idir an Eoraip agus na Stáit Aontaithe maidir le húsáid arm núicléach le linn an Dara Cogadh Domhanda.

#### Tíortha na hÁise
Sa Fhilipíní, is minic a fheictear go raibh na buamálacha adamhacha ar Hiroshima agus Nagasaki ina gcúis le deireadh a chur le Dara Cogadh Domhanda agus, dá réir sin, deireadh a chur le coilíniú Seapánach. Mar sin féin, tá peirspictíocht choimhthíoch ann freisin mar gheall ar stair an choilíneachais Mheiriceá sa tír. D’éirigh ón Cogadh Meiriceá-Philipíní (1899–1902) agus imeachtaí mar Mhaisiúróireacht Balangiga agus orduithe cáiliúla ón gGenerál Jacob H. Smith chun “dúnmharú gach duine os cionn deich mbliana” dearcadh diúltach i leith impiriúlachas Mheiriceá a spreagadh. De bharr sin, cé go bhfuil cuid de na Filipíní ag féachaint ar SAM mar thoscaire, tá daoine eile ag féachaint air mar ionsaitheoir cosúil le Seapáin, ag léiriú oidhreacht chasta an tionchair Mheiriceánaigh.

Sa Chóiré Theas, moltar go minic gur chabhraigh na buamálacha adamhacha le neamhspleáchas na Cóiré a bhaint amach. Mar sin féin, ag an am, bhí cúltaca coilíneachta ag an gCóiré faoi rialachas Seapánach, agus tháinig na milliúin Cóiréacha go Seapáin mar inimirceoirí nó mar oibrithe wartime. Meastar go raibh deich míle go leathchéad míle Cóiríoch i measc na Hibakusha a bhí dochuairte. Mar sin féin, bhí foréigean na dearcadh seo i gcoinne an fhíorchroíláir: na fíor- Hibakusha Cóiríocha—iad siúd a maraíodh nó a ndearnadh tonsmaireacht núicléach orthu le linn na buamálacha. D’eisigh Hibakusha Cóiríocha cáineadh i dtreo Seapáine agus Mheiriceá. Dúirt Jeon Wonsul, uachtarán ar Chumann Gortuithe Hibakusha Cóiríocha:
“It was the United States that dropped the atomic bomb, and Japan that started the war. Seventy‑eight years have passed, but neither the United States nor Japan has offered an apology or said anything about it.”
Baineadh dearcadh éagsúil i leith na mbuamálacha adamhacha mar bhac ar thuiscint idir Cóiríoch Theas agus Cóiríoch Zainichi.

I Vítneam, mar gheall ar aunchoincheap leis an Aontas Sovieadach le linn an Chogaidh Fhuar, is é tuairim oifigiúil an rialtais nach buama adamhach ach iontráil na Sovieadaigh sa chogaidh a chríochnaigh Cogadh an Aigéan Ciúin. Mar sin féin, tá cuid de guthanna—mar guth Nguyễn Chí Thiện—ag argóint gur anseo a tháinig deireadh na Seapáine dóibh toisc na buamalacha adamhacha. Ar an lámh eile, tá na buamálacha adamhacha ar Hiroshima agus Nagasaki ídithe go forleathan. Tá institiúid Institiúid na nEolaíochtaí Sóisialta Míleata agus Daonnacha faoin Aireacht Cosanta Vítneam curtha chun cinn ag foilsiú páipéar a chuireann cur síos ar úsáid Agent Orange le linn Chogadh Vítneam mar chineál cogadh ceimiceach, ag plé a bhriotúlachta i ngan fhios do buamálacha adamhacha.

#### Tíortha i n-Éadóchas le SAM
Tá dearcadh an-mhíshásta ann freisin i dtíortha atá i n-Éadóchas cúlsí le Stáit Aontaithe Mheiriceá. I 1959, nuair a thug Che Guevara cuairt ar Hiroshima, dúirt sé:
“Ní bhfaigheann sibh Seapánaigh riamh fearg as na firistí a chuir SAM oraibh?”
Dúirt Ali Khamenei, an TÓSACH Ard-Stiúrthóir na hIaráine:
“Luigh na Stáit Aontaithe buama adamhach amháin ar Hiroshima i Lúnasa 1945, ag maslú 100,000 duine láithreach bonn. Léiríonn arm uachtaránach mar sin go bhfuil meath morálta agus neamh-dhaonna ar SAM."
I 2009, d’áitigh uachtarán Veiniséala Hugo Chávez, ag cnag ag coiste nuachta le Mahmoud Ahmadinejad (Uachtarán na hIaráine):
“Is iad siúd (na Stáit Aontaithe) leis na buamaí adamhacha, agus cuimhnigh gur lobhairt impiriúlaithe Yankee buamaí ar Hiroshima agus Nagasaki.”
Dúirt sé freisin go gcaithfeadh na Stáit Aontaithe leithscéal a thabhairt as buamaí adamhacha a lobhairt ar an tSeapáin ag deireadh an Dara Cogadh Domhanda.

## Tionchar Diúltach ar Bheartas Míleata agus Eachtrach SAM
Thug an scríbhneoir agus an t-eacnamaí Francach Frédéric Saint Clair le fios gur greantaíodh buamáil adamhach Hiroshima agus Nagasaki i straitéis mhíleata Mheiriceá mar “thaithí rathúil”, rud a thug ar na Stáit Aontaithe gníomhú ar an tuiscint mhícheart go mbeadh sé éifeachtach an namhaid a cheansú le fórsa—i gcogaí níos déanaí cosúil leis an Vietnam War agus Cogadh na hIaráice—rud a d'eascair i gcúinsí diúltacha fadtéarmacha.

Ba é an staraí Meiriceánach ar an tSeapáin nua-aimseartha, John Dower, a thug le fios freisin gur chuir cur i láthair dearfach na Stát Aontaithe ar a ngabháil ar an tSeapáin agus ar na buamálacha adamhacha le tuiscintí diúltacha ina dhiaidh sin. Mheas sé gur dócha go mbeadh an tSeapáin tar éis géilleadh fiú gan ionradh ó SAM—fhad is go nglacfadh SAM le leanúnachas an impire, rud a rinne siad sa deireadh.

Cháin Dower freisin riarachán Bush as a chur i láthair ar an tSeapáin mar chás rathúil daonlathaithe i gcomhthéacs neamh-Iartharach. Thug sé le fios go ndearna sé neamhaird ar na díospóireachtaí leanúnacha agus conspóideacha sa tSeapáin maidir leis an tréimhse forghabhála, agus theip air freisin a aithint na difríochtaí móra idir an tSeapáin agus an Iaráic. In ainneoin na ndifríochtaí sin, rinne an riarachán iarracht samhail a dhéanamh den tSeapáin.

Mar shampla, luaigh Dower go raibh forbairtí daonlathacha tagtha cheana féin sa tSeapáin, cosúil le reachtú na Meiji Constitution tar éis na Meiji Restoration agus an Taisho Democracy. Chuir sé béim freisin ar leithlisiú geografach na Seapáine mar oileán, ar a stair fhada d’aithne chultúrtha chomhroinnte, agus ar easpa coimhlinte doimhne de réir creidimh nó eitneachta.

Lean an treocht seo ar aghaidh i 2024, nuair a mhaígh Lindsey Graham gur chóir d’Iosrael gach cineál buamaí a úsáid sa Stráice Gaza, ós rud é gur scaoil na Stáit Aontaithe dhá bhuama adamhacha ar an tSeapáin ag deireadh an Dara Cogadh Domhanda.
Scríobh Alex Lo, colúnaí as Hong Cong, go bhfuil an mionlach rialaithe Meiriceánach ag éirí imníoch, ag lua coir cogaidh amháin i ndiaidh a chéile nó fiú marú cine, chun cinedhíothú Iosrael a údarú. Roinn Tim Walberg agus Randy Fine an tuairim chéanna agus rinne siad ráitis cosúil leo.

## Cáineadh agus plé faoin gCoimisiún um Íospartaigh na mBuamaí Adamhacha
Ní hamháin go bhfuil cáineadh agus díospóireacht ann maidir leis na buamáil adamhacha féin, ach freisin maidir leis an gCoimisiún um Íospartaigh na mBuamaí Adamhacha (ABCC), a rinne suirbhéanna ar iarmhairtí na mbuamálacha.
Bunaíodh an Coimisiún um Íospartaigh na mBuamaí Adamhacha (ABCC) i 1946 de réir treorach uachtaránachta ó Harry S. Truman. Ba é aidhm amháin an eagrais ná taighde a dhéanamh ar na marthanaí ó na buamáil adamhacha toisc gur measadh nach mbeadh siad "ar fáil arís go dtí go dtarlódh cogadh domhanda nua".
Dá réir sin, rinne an eagraíocht staidéar ar shláinte na hibakusha, ach níor sholáthair sí aon chúram leighis dóibh. Ar an ábhar sin, lochtaíodh an ABCC ag na hibakusha mar eagraíocht a rinne turgnaimh ar choirp dhaonna.

Tar éis na mbuamálacha adamhacha, bhí fonn ar dhochtúirí Seapánacha an dochar iarbhuaime a thuiscint agus taighde a dhéanamh chun cabhrú le cóireáil a chur ar na hibakusha. Mar sin féin, níor lig an GHQ do thaighdeoirí Seapánacha staidéar a dhéanamh ar staid reatha an damáiste ó na buamáil adamhacha. Bhí na rialacháin thar a bheith dian go dtí 1946, rud a d’eascair i líon níos airde básanna gaolmhara le radaíocht.

I gcás amháin, nuair a rug athair Zainichi Korean hibakusha cúpla ach fuair sé bás go gairid ina dhiaidh sin, rinne an ABCC iarracht fiú na coirp de na leanaí marbha a fháil ar ais.
Nuair a dhiúltaigh hibakusha scrúduithe míochaine rialta, chuir an ABCC bagairt orthu le cúirtchúiseamh as coireanna cogaidh. Thairis sin, nuair a fuair hibakusha bás, thugfeadh an ABCC cuairt ar a dtithe go pearsanta chun a gcorp a bhailiú le haghaidh scrúdú iarbháis. Meastar gur seoladh ar a laghad 1,500 orgán chuig an Armed Forces Institute of Pathology i Washington, D.C.

## Tagairtí

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Stair na Seapáine
Catagóir:Airm núicléacha