Peadar Ó Dubhda

Rugadh **Peadar Ó Dubhda** i gCrois an Mhaoir, Contae Lú, ar an 29 Meitheamh, 1881.

## Saol
Rugadh Ó Dubhda ar an 29 Meitheamh, 1881. Bhí a athair ina bhall de Chonstáblacht Ríoga na hÉireann, a tháinig ón Iarmhí ó dhúchas. Ní raibh mórán oideachais foirmiúla aige, ach tá a fhios againn gur fhreastail sé ar cúig bhunscoil ina óige. B'é a chéad scoil na 'Roche School', agus b'é a mhúinteoir ná Dan Murray. Chaith sé a chuid ama ansin i *Shelagh School* (Gaeilge: Scoil Shéalach), agus ansin bhí sé ag freastal ar *Annavackey School*. Bhí an scoil seo a reáchtáil ag an tiarna talún logánta agus bhí idir páistí Protastúnacha agus Chaitliceacha ag freastal uirthi. B'é an t-uasal James Garvey a mhúinteoir, agus bhí Garvey fostaithe ag an tiarna talún. Domhnach amháin, fógraíodh ón altóir nach raibh sé de chead ag Caitlicigh freastail ar an scoil. Seo mar a d'inis Peadar é:
:"*D'fhógair an sagart ón altóir i Séalach go raibh Órdú (ó na hÁiteacha Arda) ann an scoil a dhúnadh agus a dhruid. Tríd an bainisteoir a tháinig an t-ordú. Cha raibh sé ceadaithe ag Caitlicigh óga bheith ag meascadh le 'hAlbanaigh'. goil an drochscéal an croí ionainn, óir ba chomrádaithe geala deas-mhúinte iad 's gan a dhath eadrainn mar Chríostaithe ach an leath-uair de shaoirse aca-san 's an Caiticeasma againn. Coming out after Mass we noticed old James Garvey (the master) was wiping a few tears from his eyes. His daughter was crying too. 'Briseadh go deo air is gan leith-phinghin de phinsean*".

Maidin gheimhridh, fuarthas an tUasal James Garvey marbh, ar thaobh an bhealaí mhóir agus é reoite chuig an talamh. Chaith Peadar roinnt ama ansin i *Drumsinnot School*, áit ina raibh an máistir Casey agus Miss Murray (monatóir) ag teagasc. 

Bhog an chlann uilig go Baile na Trá i nDún Dealgan sa bhliain 1893 agus thosaigh Peadar i mbunscoil na mainistreach (*The Friary National School*), agus an bhliain dár gcionn bhí a bhunscolaíocht go léir críochnaithe aige. Fuair sé obair mar bhuachaill siopa i siopa búistéara 'Donnelly's Butchers' ar Bhóthair an Droichid. Chuaigh sé ag obair i siopa bróg 'Murphy Brothers' ina dhiaidh sin agus níos déanaí fós mar fhear seachadta sa chomhlacht 'Laverett & Frye'. Bhí air earraí a sheachadadh as stóras le capall agus trucail. Thug an obair seo deis dó aithne a chur ar dhaoine scothaosta an cheantair, agus bhí Gaeilge ag roinnt acu siúd a bhí tagtha ó dheisceart Ard Mhacha nó ó dheisceart Mhuineacháin. 

Dé Dómhnaigh, an 17 Meán Fómhair, sa bhliain 1899, bunaíodh 'Craobh Dhún Dealgan' de chuid an chonartha (.i. Conradh na Gaeilge), tar éis cruinniú mór a bheith ar siúl in Halla an Bhaile. D'fhág Peadar cuntas dúinn ar an eachtra seo;
:"*Bhí an halla gléasta le bratacha agus craobhacha glasa agus bhí a lán rosc-catha scríofa thart ar na ballaí agus bhí 'Céad Míle Fáilte' i litreacha móra ós cionn an ardáin.*" 

Chuaigh na heachtraí seo i gcion ar Pheadar agus luí sé isteach ar an Ghaeilge a fhoghlaim. Ceapadh Peadar ina Mhúinteoir Taistil sa bhliain 1905.

## Árd Fheis an Chonartha, i nDún Dealgan, 1915
Deir Peadar an méid seo; "*Chuir 1915 an dlaoi mhullaigh ar an spiorad náisiúnta le linn an Oireachtais i nDún Dealgan nuair a cheanglaíodh cúis na teangan le cúis airm agus óglach. As sin amach anuas bhí an briathar 'na ghníomh agus an gníomh d'réir an bhriathair*". Níor aontaigh Dubhghlas de hÍde, ná baill áirithe eile an Chonartha leis an chinneadh seo, mar nach raibh siad i bhfabhar an ghluaiseacht chultúrtha a athrú go dtí gluaiseacht pholaitiúil. D'éirigh de hÍde as an gConradh ag an Ard-Fheis seo.

## Saothar
* Maynooth and Our National Language,Dia agus Ár dTírín -- Duilleagán a II, 1943 
* An Labhrann Tú Go Soiléir? An t-Údar a chuir amach, 1941
* Rannta Ceoil agus Rinncí,Preas Dún Dealgan, 1936 
* Stair na Craoibhe, Coisde na Craoibhe, 1940	 
* Tómhaiseanna agus Ceisteanna Grinn do'n Aos Óg, Oifig an tSoláthair, 1948 
* Siamsa chois teineadh, Oifigan tSoláthair, 1951 
* Lá na cúirte agus dhá eachtra eile, Lucht Choláisde Bhrighde, 1924 
* Brian 
* An t-ógánach ceann-órdha agus scéalta eile, Oifig an tSoláthair, 1939 
* Thríd an fhuinneoig, Oifig Díolta Foillseacháin Rialtais, 1936

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1881
Catagóir:Básanna i 1971