open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Líonra ríomhairí

Séard is **líonra ríomhairí** ann ná bailiúchán de ríomhairí atá ceangailte i mbealach a ligeann dóibh sonraí agus acmhainní a roinnt. 

thumb|260px|Cárta cuibheora líonra
## Catagóirí Líonraí
Tá dhá phríomhchineál líonra ríomhairí ann:
* Líonra achair logánta (Local Area Network/LAN) – Achar beag, príobháideach agus sciobtha, ríomhairí pearsanta agus gléasanna eile ar nós printéirí á gceangal
* Líonra achair fhairsing (Wide Area Network/WAN) – Achar mór, líonraí logánta á gceangal le chéile
## Na Comhpháirteanna
Bíonn na comhpháirteanna seo a leanas ar líonra ríomhairí ar bith:
* Na ríomhairí féin (nó na hóstaigh)
* An cainéal cumarsáide
### Óstaigh
Úsáidtear an téarma **óstach** (nó amanna **nód**) go minic le haghaidh ríomhaire atá ceangailte le líonra. Bíonn crua-earraí cumarsáide ag teastáil leis an óstach a cheangal leis an líonra (m.sh. cárta líonra agus cábla líonra). Bíonn crua-earraí eile in úsáid leis an líonra ar fad a cheangal le chéile (m.sh., moil, lasca, ródairí, srl.). Bíonn bogearraí cumarsáide ag teastáil ar an óstach freisin. Is minic a bhíonn siad seo mar chuid den chóras oibriúcháin. Bíonn seoladh uathúil ag gach óstach ionas gur féidir iad a aithint óna chéile ar an líonra.
### An cainéal cumarsáide
Bíonn an **cainéal cumarsáide** bunaithe ar mheán fisiceach éigin. Déantar na sonraí a aistriú ina ngiotáin ar an gcainéal seo. Tá trí phríomhchineál meáin ann:
* Meán leictreach (m.sh., cáblaí péire-casta, cáblaí comhaiseacha)
* Meán optúil (m.sh., cáblaí snáthoptaice)
* Meán gan sreang (m.sh. Wi-Fi, comharthaí satailíte, comharthaí micreathoinn)
Eisleben

Cathair in aice le sliabhraon Harz i Sachsen-Anhalt sa Ghearmáin is ea **Eisleben**. Is gnách *Lutherstadt Eisleben* a thabhairt ar an áit - is é sin, "Eisleben - cathair Liútair", ó d'fhág an leasaitheoir creidimh Máirtín Liútar a shliocht ar an gcathair lá a shaoil. Sa bhliain 1996, d'aicmigh Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe (UNESCO) iomlán na cathrach mar chuid d'oidhreacht chultúrtha an domhain, de bharr na bainte atá aici le Liútar. Bhí 24,100 duine ina gcónaí in Eisleben i ndeireadh na bliana 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte sa Ghearmáin
Carna

Is sráidbhaile é **Carna** atá suite in Iorras Aithneach i nGaeltacht Chonamara, Contae na Gaillimhe, timpeall ar 50 ciliméadar siar ó Chathair na Gaillimhe. Tá traidisiún láidir amhránaíochta, ceoil, damhsa Gaelach agus bádóireachta fite fuaite i gcultúr ársa an cheantair. 

Tá eaglais Luath-Chríostaí le feiceáil ar Oileán Mhic Dara. Bíonn oilithreacht agus rás bád ar siúl ann gach bliain. Tá gallán le feiceáil ag Loch na Scainimhe.

Tá roinnt oileáin an-ghar don chósta sa cheantar seo. Ina measc tá Fínis, Maínis, Bior Beag agus Bior Mór. 

clé|mion|220x220px|Radharc ó Chnoc an Choillín

clé|mion|220x220px|Cé Charna

## Stair
I Lúnasa 2017, bhí suíomh idirlín faoi stair Loch Conaortha in Iorras Aithneach i gConamara curtha i dtoll a chéile ag coiste áitiúil.  Bhí imní ar lucht an choiste faoin laghdú mór atá tagtha ar an daonra i Loch Conaortha le blianta agus iad ag iarraidh go gcoinneofaí cuimhne ar na daoine agus ar na nósanna a bhí ann san aimsir a caitheadh.

I measc an ábhair atá le feiceáil ar an suíomh, tá léarscáil de na garraithe, na fothraigh, na cnoic agus na háiteanna a mbíodh stileanna poitín. Tá cur síos ann ar shlí mhaireachtála na ndaoine srl.

## Daoine cáiliúla
B'as Carna don bheirt fhonnadóirí cáiliúla Seosamh Ó hÉanaí (nó Joe Éinniú mar a thugtaí air freisin) agus Sorcha Ní Ghuairim (a bhí ina bean léinn freisin). Bhí cónaí ar an seanchaí Éamon a Búrc i gCarna freisin. 

Is i gCarna freisin, a bhailigh Seán Mac Giollarnáth, an bailitheoir béaloidis, an-chuid scéalta agus amhráin. Is ann a bhí cónaí ar Dhara Bán Mac Donnchadha, an t-amhránaí sean-nóis, chomh maith.

**Féach freisin**

* Marty Walsh

## Ollscoil
Tá dhá ionad ag Ollscoil na hÉireann, Gaillimh i gCarna:
* Is ionad oideachais 3ú leibhéal é Áras Shorcha Ní Ghuairim. Bíonn réimse leathan de chláir ollscoile agus de ghníomhaíochtaí forbartha pobail idir lámha ag an ionad atá dírithe ar láidriú an phobail Ghaeltachta. Ritear an t-ionad faoi stiúir Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge.
* Tá ionad bitheolaíochta na mara lonnaithe i Maínis (oileán in aice le Carna a bhfuil ceangal aige leis an mórthír).

## Féach freisin

* Oileán Mhic Dara
* Naomh Macdara
* Nua Mara

## Léitheoireacht bhreise
* Áine Ní Bhreisleáin. (2022). Sciuird an tsamhraidh: Ó Chasla go Carna – oileáin, radhairc agus cultúr beo. Seachtain.

## Tagairtí

Carna
Catagóir:Iorras Aithneach
Catagóir:Bailte sa Ghaeltacht
Catagóir:Carna
Fí

:*Baineann an t-alt seo leis an litir Ghréagach. Féach freisin [[Fí (idirdhealú)]].*

Is é **fí** (Φ ina cheannlitir, φ ina litir bheag) an 21ú litir san aibítir Ghréagach. Ní de shliocht díreach na litreach Féinící é fí. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /pʰ/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 500 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimnítear mar /f/ é.

Níl bunús ag aon an litir Rómhánach ann (Tagann an litir F ó *digáma*). Tá bunús ag an litir Choireallach Ф sa litir **fí**.

Sa matamaitice tá an luach φ = 1.618... ag an litir. Is é an cóimheas órga.

Catagóir:Litreacha Ghréagacha
XML

Is teanga mharcála ilfheidhmeach í **Teanga Mharcála Inbhreisithe** nó **XML** (ón mBéarla *eXtensible Markup Language*). Is fo-thacar simplithe í den Teanga Chaighdeánach Mharcála Ghinearálaithe nó *[[SGML]]*. Dearadh í le go mbeadh sí réasúnta soléite do dhuine.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teangacha marcála
Giotán

Is é an **giotán** (*bit* i mBéarla) an t-aonad is lú stórais ar an ríomhaire. Is féidir 2 luach a stóráil in aon ghiotán amháin: 0 nó 1. Ní féidir aon rud fiúntach a stóráil in aonad nach nglacann le níos mó ná dhá luach. Dá bhrí sin, bailítear giotáin le chéile ina n-aonaid níos mó le gur féidir níos mó luachanna a stóráil iontu. Is é an beart an bailiúchán giotán is coitianta. Tá **8** ngiotán in aon bheart amháin.

Catagóir:Stóras ríomhaireachta
Seán Mac Réamoinn

mion|Montrose BÁC
Ba iriseoir agus craoltóir raidió Éireannach é **Seán Mac Réamoinn** (1921 - 17 Eanáir 2007). 

## Luathshaol
Rugadh in Birmingham Shasana é i 1921, mac le Wilhelmena Bruen as Sligeach agus James Redmond as Buaile Mhaodhóg i Loch Garman. Saolaíodh agus básaíodh beirt chlainne eile i rith na heipidéime fliú na bliana 1918-1920, i ndiaidh an Chogaidh Mhóir. 

Bhog an teaghlach ar ais go hÉirinn agus Seán dhá bhliain d'aois, go Baile Átha Cliath, Cluain Meala, agus ansin cathair na Gaillimhe ar deireadh. D'fhreastail Seán ar scoil i gColáiste Iognáid, scoil lán Ghaelach na nÍosánach. 

Rinne sé staidéar ar Ghaeilge is ar Fhraincis i gColáiste na hOllscoile Gaillimh, áit ar bhain sé céim mháistreachta amach sa Ghaeilge. Bhí sé gníomhach i gcumann drámaíochta na hollscoile agus i dTaibhdhearc na Gaillimhe.

Chaith Mac Réamoinn seal i Roinn Gnóthaí Eachtracha i mBaile Átha Cliath i lár na 1940í 

## Craoltóir
I 1947 fuair Mac Réamoinn post mar Oifigeach Craolta sheachtraigh  i Raidió Éireann, ag taistil na tíre lena chomhghleacaí Séamus Ennis ag taifeadadh ceoil traidisiúnta.  
[clé|mion|
[Raidió Teilifís Éireann|Raidió Éireann
]]
Ba thuairisceoir ón Róimh é ar Dhara Comhairle na Vatacáine sna 1960í.  

Ceapadh Mac Réamoinn ina Cheannasaí Clár Raidió i 1974 agus ina dhiaidh sin ina stiúrthóir ar Ghnóthaí Eachtracha RTÉ. Bhí ailt á scríobh aige san Irish Times (*Tuarascáil*), i Scéala Éireann (*An Mhuintir s'Againne*) agus in irisí éagsúla.  

Bhí Mac Réamoinn páirteach i mbunú Chumann Merriman agus ghlac sé páirt sna scoileanna Samhraidh is Geimhridh ar feadh na mblianta.  

Bhí Gàidhlig agus Breatnais aige agus fuair sé ard ghradam ag an Eisteddfod. 

Bhásaigh Mac Réamoinn in Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann i mBaile Átha Cliath ar an 17ú Eanáir 2007.

## Tagairtí

 

Réamoinn, Seán Mac
Réamoinn, Seán Mac
Réamoinn, Seán Mac
Réamoinn, Seán Mac
Catagóir:Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Catagóir:Iriseoirí Gaeilge
Unicode

mion|180px|Lógó Unicode
Is córas stórála sonraí agus caighdeán i dtionscal na ríomhaireachta é **Unicode**. Úsáidtear dhá bheart le haghaidh carachtair a stóráil. Tá an córas seo ag teacht i gcomharbacht, nach mór, ar ASCII. Is féidir 65,536 luach éagsúil a stóráil in dhá bheart. Ciallaíonn sé seo gur féidir na carachtair ar fad in aibítrí an domhain a stóráil tríd an gcóras Unicode. Cuireadh an caighdeán i bhfeidhm i dteicneolaíochtaí nua ar nós XML, Java agus córais oibriúcháin nua-aimseartha.

Tugann Unicode sainmhíniú ar dhá mhodh mapála:
* Na hionchódaithe UTF (*Unicode Transformation Format*)
* Na hionchódaithe UCS (*Universal Character Set*)

## Naisc sheachtracha
* Oifigiúil
** An Fheadhnacht Unicode
*** Leaganacha Unicode: 3.1, 3.2, 4.0, 4.0.1, 4.1 5.0.0

Catagóir:Caighdeáin
Catagóir:Ríomhaireacht
Láraonad próiseála

Is é an **láraonad próiseála (LAP)** (Béarla: *Central Processing Unit*, giorrúchán: *CPU*) an chuid d'aon ríomhaire a dhéanann gnó na "hinchinne" istigh ansin. Tugtar "próiseálaí" ar an láraonad próiseála freisin (*processor* an téarma Béarla). Is é an láraonad próiseála a láimhsíonn na sonraí de réir na dtreorach atá leagtha amach sa ríomhchlár. Is minic a thagraítear d'ainm an phróiseálaí lena mhíniú cén cineál ríomhaire atá ann - cineál próiseálaí é "Pentium 4", mar shampla. Ar luas an phróiseálaí a thomhaistear éifeachtúlacht an láraonaid. Is é an heirts (Hz) aonad an luais, sin nó an meigiheirts (MHz, aon mhilliún heirts) nó an gigiheirts (GHz, nó míle milliún heirts).

Is é an láraonad próiseála a dhéanann an ríomhaire in-ríomhchláraithe, agus is cuid riachtanach é d'aon ríomhaire, sean nó nua - chomh riachtanach leis an stóras príomhúil agus na háiseanna ionchuir agus aschuir. Má tá comhábhair an láraonaid priontáilte ar aon chlár amháin, mar chiorcad comhtháite, deirtear gur micreaphróiseálaí atá ann. Ó lár na seachtóidí ar aghaidh, thosaigh na ríomhairí ag éirí chomh héifeachtúil agus nach raibh sé ciallmhar a thuilleadh aon dearadh eile a úsáid le haghaidh láraonad próiseála ach na micreaphróiseálaithe. 

Meaisín loighce é an láraonad próiseála atá in ann ríomhchláir a rith. De réir an tsainmhínithe seo, bhí láraonad próiseála i ngach ríomhaire, fiú sular tháinig an téarma féin "láraonad próiseála" in úsáid sa tionsclaíocht ríomhaireachta i dtús na seascaidí. Is iomaí craiceann a chuir na láraonaid phróiseála díobh san idirlinn, ach is í an úsáid chéanna a bhaintear astu i gcónaí.

Ar dtús, ba nós gach láraonad próiseála a dhearadh mar chuid den ríomhaire iomlán, agus dearadh gach ceann acu go hindibhidiúil. Bhí sé costasach, ar ndóigh, agus lenár linn, tháinig olltáirgeadh na bpróiseálaithe caighdeánaithe in áit an dearaidh indibhidiúil seo. Thosaigh an fhorbairt seo le teacht na dtrasraitheoirí, agus tháinig tuilleadh luais air nuair a priontáladh an chéad chiorcad comhtháite ar chlár ciorcaid. Anois, is féidir próiseálaithe a tháirgeadh nach bhfuil ach cúpla milliméadar ar fad is ar leithead. De bharr an mhionadúcháin agus an chaighdeánúcháin seo, úsáidtear próiseálaithe digiteacha ina lán gléas eile seachas ríomhairí amháin: is féidir teacht ar mhicreaphróiseálaithe leabaithe i ngluaisteáin, i ngutháin phóca, agus, fiú, i mbréagáin do na páistí.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ailtireacht ríomhairí
Aibítir

Is litreacha iad **aibítir** a bhaineann le teanga scríofa agus iad in ord áirithe. Tá an scríbhneoireacht bunaithe orthu. Chum na Seimítigh an chéad aibítir ceithre mhíle bliain ó shin. Bunaíodh an aibítir sin ar phictiúiríní a chuireadh idéithe in iúl. Fuair na Gréagaigh an aibítir ó phobal Seimíteach, na Féinícigh, a bhunaigh cathair chumhachtach i dtuaisceart na hAfraice, An Chartaig. Fuair na Rómhánaigh an aibítir ó na Gréagaigh agus úsáidtear an aibítir Laidineach seo chun an chuid is mó de theangacha na hEorpa a scríobh.

Ba é an cló Gaelach an chéad chóras scríbhneoireachta a úsáideadh in Éirinn le haghaidh an Ghaeilge a scríobh, de réir an chórais Rómhánaigh. D'úsáideadh an Eaglais Chríostaí stíl scríbhneoireachta cosúil leis ar fud na hEorpa sa chúigiú céad. Tháinig Naomh Pádraig go hÉirinn sa chúigiú céad agus tá an chuma ar an scéal gur tosaíodh ag scríobh na Gaeilge de réir an chórais seo sa séú céad. 

B'in an tOgham an córas scríbhneoireachta a bhíodh in Éirinn roimh theacht na Críostaíochta. Tagann an t-ainm seo as an dia Cheilteach Ogmios. Ainmníodh na litreacha as crainn sa chóras seo. Fuarthas an córas seo ó dhraoithe Ceilteacha na Mór-roinne agus tá sé le feiceáil ar chlocha cuimhneacháin ar fud na hÉireann. 

## Aibítir na Gaeilge

### Litreacha traidisiúnta

### Litreacha neamh-choitianta

Bíonn na litreacha seo a leanas in úsáid i bhfocail nua nó i dtéarmaí áirithe i gcásanna faoi leith: j, k, q, v, w, x, y, z. 

* vitimín K, línte H agus K, selkie (téarma.ie)
* quinín, quionól
* vóta, vód, vrác
* ‘aonad lán-W’
* xaintéin, xiolán, X-radaíocht
*  Yólais, Y-chrómasóm
* zó-eolaíocht, zóifít, zú

Téarmaí teicniúla atá sách aduain cuid acu (go háirithe k agus w). Bhíodh k in úsáid mar ghiorrúchán sa Ghaeilge fadó. Feictear iad sa mhatamaitic nó san eolaíocht. 

Bhíodh formhór na litreacha rómhacha in aibítir na Gaeilge mar a scríobhadh í sa bhliain 1697 (CD MS 1335, leathanach 75). Bhí na litreacha 'j', 'v' agus 'w' ar iarraidh toisc gur stíleanna malartacha de na litreacha 'i' agus 'u' iad 'j' agus 'v' an uair úd. Ba ghnách 'u' a scríobh in ionad 'w': féach 'Uilliam' mar shampla.

## Liosta Aibítir
* Aibítir Choireallach
* Aibítir Eabhraise
* Aibítir Ghréagach
* Hangul
* Aibítir Laidineach
* Ogham

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Aibítir na Gaeilge *(fuaimniú)* *(fiseán 1:29)*

Catagóir:Aibítrí
Jane Austen

Úrscéalaí Sasanach ab ea **Jane Austen** (16 Nollaig 1775 – 18 Iúil 1817). I measc na scéalta is cáiliúla a scríobh sí tá *Pride and Prejudice*, *Sense and Sensibility*, agus *Emma*. Duine de na húdair is tábhachtaí sa naoú haois déag ab ea í dar le roinnt.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1775
Catagóir:Básanna i 1817
Catagóir:Básanna de bharr galair
Catagóir:Ficsean Gotach
Catagóir:Hampshire
Catagóir:Mná
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha
Douglas Adams

Scríbhneoir Sasanach ab ea **Douglas Noël Adams** (11 Márta 1952 – 11 Bealtaine 2001). B'aisteoir raidió agus ceoltóir amaitéarach é freisin.
clé|mion|2000
Tá clú agus cáil air mar gheall ar an tsraith *""*. Thosaigh an tsraith ar an raidió, ach bunaíodh cúig leabhar, sraith theilifíse, cluiche ríomhaire agus scannán air. Bhí a stíl féin go paiteanta aige mar údar, acmhainn mhaith  grinn ann agus lán le diabhlaíocht. Foilsíodh i nGaeilge an chéad leabhar faoin teideal *[[Treoirleabhar an tSíobaire don Réaltra]]*.

Chomh maith le *Treoirleabhar an tSíobaire*, scríobh Douglas Adams trí scéal ón gclár ficsean eolaíochta **. Scríobh sé úrscéalta Dirk Gently freisin. Foilsíodh *[[Dirk Gently agus a Ghníomhaireacht Bhleachtaireachta Iomlánaíoch]]* i nGaeilge. 

Bhí cáil air freisin mar gníomhaí timpeallachta.
clé|mion
Fuair sé bás sa bhliain 2001 (taom croí) agus é 49 bliain d'aois.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Ficsean eolaíochta
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Básanna in 2001
Béarla na hAlban

Is é **Béarla na hAlban** nó  an **Béarla Albanach** an cineál Béarla a shaothraítear go hoifigiúil in Albain. Ba chóir gan é a thógáil in ainriocht na hAlbainise, ar a ndearctar mar theanga ar leith, cé nach bhfuil aici ach ról na canúna i sochaí na hAlban. Maidir leis an mBéarla a chleachtaítear in Albain, is ionann, beagnach, é agus Béarla caighdeánaithe na Bainríona, cé go n-úsáidtear focail áitiúla - téarmaí dlí agus focail iasachta ón Albainis - go minic sna meáin chumarsáide in Albain.

Focail tipiciúla Albanacha iad *outwith* (in áit *outside*), *pinkie* a chiallaíonn "an mhéar bheag", *wee* in áit *tiny* sa chiall "beag bídeach". Sampla de na téarmaí dlí nach n-úsáidtear ach in Albain is ea é *proven* (in áit *proved*) san abairtín *not proven*.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na hAlban
Catagóir:An Béarla
Riobárd Bartún

Bá dhlíodóir, státaire agus feirmeoir Éireannach é **Riobárd Childers Bartún** (1881 - 10 Lúnasa 1975), nó **Robert Childers Barton** as Béarla.  Col ceathrair le Robert Erskine Childers ab ea é, a bhí i measc na daoine a shínigh an Conradh Angla-Éireannach sa bhliain 1921. 
clé|mion|Robert Barton, 1921

## Saol
Rugadh Riobárd Bartún do theaghlach a bhí go maith as i gContae Chill Mhantáin. Fuair sé a chuid oideachais i Rugby School, Warwickshire, i Sasana, ansin i Christ Church, Oxford agus sa Royal Agricultural College in Gloucestershire.

Thacaigh an Bartúnach le Rialtas Dúchais agus chuaigh sé isteach in Oglaigh na hÉireann i 1913. Nuair a bhris an Chéad Chogadh Domhanda amach liostáil sé i bhFiúsailéirí Ríoga Bhaile Átha Cliath agus bhí sé i mbun seirbhise i mBaile Átha Cliath le linn d'Éiri Amach na Cásca a bheith á chur faoi chois. Ina dhiaidh sin d'éirigh sé as an arm agus chuaigh sé ag plé leis an bpolaitíocht scarúnaíoch. 

Toghadh é ina Fheisire neamhfhreastail do Shinn Féin le haghaidh Cill Mhantáin Thiar i dtoghchán mhí na Nollag 1918 agus ghlac sé a shuíochán mar Theachta Dála sa chéad Dáil Éireann, áit ar ceapadh é ina aire talmhaíochta.

## Féach freisin

* Robert Erskine Childers

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1881
Catagóir:Básanna i 1975
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann
Éamonn Ó Dúgáin

Polaiteoir, dlíodóir agus náisiúnaí Éireannach ab ea **Éamonn Ó Dúgáin** (1874 - 6 Meitheamh, 1936), nó *Eamonn S. Duggan* mar a ghlaoitear air as Béarla. Bhí sé ina bhall den pháirtí Éireannach Sinn Féin agus Cumann na nGaedheal níos déanaí.

## Saol
B'as Contae na Mí é Ó Dúgáin.  

Throid an Dúgánach le linn Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. Cuireadh faoi ghlas é, ach ligeadh saor é sa bhliain 1917 agus chuaigh sé díreach isteach san IRB. 

Toghadh é ina Theachta Dála sa Chéad Dáil sa bhliain 1919.  

Bhí an Dúgánach i measc na daoine a shínigh an Conradh Angla-Éireannach sa bhliain 1921.  
[clé|mion|halla an bhaile, [Dún Laoghaire]]
Rinneadh Aire Gnóthaí Baile de i rialtas an tSaorstáit nua.  Chaith sé tréimhse ina rúnaí don Aire Cosanta agus an Choiste Fheidhmiúcháin.  

D'fhan Ó Dúgáin amach as an olltoghchán sa bhliain 1933, ach d'éirigh sé ina sheanadóir i Seanad Éireann. B'é Ó Dugain an Seanadóir deireanach a ghlac an mionn dílseachta don Rí sa bhliain 1933 agus é ag dul isteach san Oireachtas. 

Fuair an Dúgánach bás gan choinne  le linn shlógadh Fhine Gael i halla an bhaile, Dún Laoghaire, Baile Átha Cliath sa bhliain 1936.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1874
Catagóir:Básanna i 1936
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Baill den 4ú Dáil
Catagóir:Baill den 5ú Dáil
Catagóir:Baill den 6ú Dáil
Catagóir:Baill den 7ú Dáil
Catagóir:Baill Sheanad Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Gary Mitchell

Drámadóir ó Bhéal Feirste is ea **Gary Mitchell**, ó chúlra Protastúnach de chuid an lucht oibre. Rugadh é ar an 3 Bealtaine 1965. Léiríonn a chuid drámaí an cultúr paraimíleatach aontachtach i mBéal Feirste go macánta, agus bhuaidh siad a lán duaiseanna. Mar sin, rinne an Cumann Cosanta Uladh ionsaí ar a theach i Ráth Cúil i 2005, agus bhí air imeacht go sciobtha lena chlann.

## Nasc seachtrach
Alt faoi Gary Mitchell ag Culture Northern Ireland 

Mitchell, Gary
Catagóir:Drámadóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Daoine beo
Seán Eichingeam

Ba pholaiteoir agus iriseoir Éireannach as gContae Loch Garman é **Seán Eichingeam** (Béarla: *Seán R. Etchingham*), a fuair bás ar an 23 Aibreán 1923. Bhí aithne ag a lán daoine air faoin leasainm *Patsy*, mar gheall ar an ainm cleite *Patsy Patrick* a d'úsáid sé agus é ag scríobh don nuachtán Enniscorthy Echo. Iar-mharcach gairmiúil a bhí ann chomh maith, agus bhí sé i measc na céad iriseoirí spóirt a bhí gníomhach sa tír. 

Ba bhall de Óglaigh na hÉireann, Sinn Féin, Conradh na Gaeilge agus Bráithreachas na Poblachta é.

## Éirí Amach
Nuair a fuair siad nuacht faoi thús an Éirí Amach i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1916, bhailigh Eichingeam agus roinnt Óglach eile le chéile in Inis Córthaidh, agus thóg siad cúpla fhoirgneamh agus beairic sa chathair. Ní bhfuair siad an seans troid i gcoinne na Sasanach, mar tháinig an t-ordú ó Phádraig Mac Piarais géilleadh a dhéanamh. Níor chreid siad an scéal ar dtús, mar b'iad na Sasanaigh a d'inis an nuacht dóibh. Chuaigh Eichingeam agus Seamus Doyle chun buaileadh leis an bPiarsach i bpríosún, agus ansin bhí siad sásta gur tháinig an t-ordú uaidh. Ghéill siad freisin, agus chaith siad bliain go leith faoi ghlas i Sasana.

Bhí Eichingeam níos sine ná an chuid is mó de na hÓglaigh eile i bPríosún Dartmoor, agus ba bheag nár chailleadh é de bharr an drochbhia a bhí acu. D'ainneoin a dhroch-shláinte, ba dhuine coitianta é leis na fir eile. Ligeadh amach é sa bhliain 1917.
mion|Céad Dáil. 10 Aibreán 1919.  Eichingeam ar chúl - séú líne, ar dheis|clé

## An Chéad Dáil
Chuaigh Eichingeam ina iarrthóir ó Shinn Féin san olltoghchán sa bhliain 1918, ón ndáilcheantar Cill Mhantáin Iarthar. Toghadh é, agus ghlac sé áit sa Chéad Dáil sa bhliain 1919.  

Roghnaíodh é ina Aire Iascaigh i nDara Aireacht na Chéad Dála, agus arís sa Tríú Aireacht.  

Le linn an gCogadh Angla-Éireannach, cuireadh é faoi ghlas níos mó ná uair amháin.  

Toghadh é arís sa bhliain 1921, ón ndáil-cheantar Loch Garman.  

## Cogadh na gCarad
Bhí sé i gcoinne an Conradh Angla-Éireannach, agus bhí sé gníomhach i gcoinne é sa Dháil agus i bhfeidhmeannach na nÓglach. 

Cuireadh faoi glas arís é i rith Cogadh Cathartha na hÉireann. Cuireadh chun báis a chara Liam Ó Maoilíosa;  bhí tionchar uafásach an bású seo air, agus thosaigh a shláinte ag éirí go dona go tapaidh. Cailleadh é níos déanaí sa bhliain chéanna; fuair sé bás le hadhairt i bpríosún.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1870
Catagóir:Básanna i 1923
Catagóir:Baill de BPÉ
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Liam Ó Maoilíosa

Polaiteoir agus náisiúnaí Éireannach ab ea **Liam Ó Maoilíosa** (25 Bealtaine 1892 – 8 Nollaig 1922), nó **Liam William Joseph Mellows** as Béarla.
clé|mion|225x225px

## Saol
Saolaíodh Liam Ó Maoilíosa i Manchain, Sasana, mac le tuismitheoirí Éireannacha sa bhliain 1892. Tógadh é i gContae Loch Garman in Éirinn, agus bá náisiúnaí é ón aois óg. Chuaigh sé isteach i bhFianna Éireann (gluaiseacht phoblachtach do bhuachaillí), agus tar éis tamaill bhí sé gníomhach le hÓglaigh na hÉireann freisin. Cuireadh faoi ghlas é cúpla uair, agus d'éalaigh sé amach ó Phríosún Reading chun teacht ar ais go hÉirinn chun páirt a ghlacadh in Éirí Amach na Cásca. Bhí sé ina cheannaire ar Roinn Iartharach an IRA, agus rinne sé ionsaí mírathúil ar stáisiún de chuid Chonstáblacht Ríoga na hÉireann in Órán Mór, Contae na Gaillimhe.

Tar éis teipeadh an Éirí Amach, theith Ó Maoilíosa go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Thosaigh sé ag obair anseo le John Devoy, agus rinne siad na hullmhúcháin don turas a rinne Éamon de Valera sa tír idir na blianta 1919 agus 1920. D'fhill sé ar ais ar Éireann arís nuair a bhris an Cogadh Angla-Éireannach amach. Rinne an tIRA Stiúrthóir Soláthairtí de i rith an chogaidh, agus bhí sé freagrach as ceannach airm.
clé|mion|239x239px
Toghadh Ó Maoilíosa isteach sa Chéad Dáil sa bhliain 1918, agus é ina iarrthóir le Sinn Féin ón ndáilcheantar Gaillimh Thoir agus an Mhí Thuaidh. Bhí sé go láidir in éadan an gChonartha a bhí sínithe sa bhliain 1921, agus bhí sé i measc na ceannairí a bhí lonnaithe sna Ceithre Cúirteanna nuair a bhris amach Cogadh Cathartha na hÉireann i mí an Mheithimh 1922. Níor mhair an suíomh ach dhá lá, áfach, agus bhí orthu géilleadh a dhéanamh. Deirtear go raibh seans ag Ó Maoilíosa agus Earnán Ó Máille éalú a dhéanamh, ach dhiúltaigh siad é.

Cuireadh Ó Maoilíosa agus na frith-chonraitheoirí eile faoi ghlas i bPríosún Mhuinseo. Ar an 8 Nollaig, lámhachadh Ó Maoilíosa, Ruairí Ó Conchúir, Seosamh Mac Calbhaigh agus Risteard Bairéid, mar bheart díoltais ar scaoileadh an Theachta Dála Seán Mac Héil ar an 7 Nollaig.

## Cuimhneachán
Tá dealbh in ómós do Liam Ó Maoilíosa le fáil san Fhaiche Móir i gcathair na Gaillimhe, agus tá beairic Dhún Úi Maoilíosa ainmnithe ina dhiaidh chomh maith. Tá dealbh eile in Órán Mór. Tá a chuid athfhriotal coitianta i bhfógraí báis baill den IRA Sealadach a fuair bás ar seirbhís fuinniúil, a mbíonn sa nuachtán, *[[An Phoblacht (nuachtán)|An Phoblacht]]*.


Liam Mellows.jpg|Liam Ó Maoilíosa
Liam Mellows Gravestone.jpg|Liam Mellows gravestone unveiled in 2016
Liam Mellows memorial.jpg|Liam Mellows memorial unveiled in 2019
Piece 207-128; William Mellowes (1922).pdf|page=11|Comhad faisnéise míleata ar William Mellowes ó Arm na Breataine Móire 


## Tagairtí

 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1892
Catagóir:Básanna i 1922
Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)
Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1922–1969)
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Daoine as Manchain
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Microsoft Windows

Is córas oibriúcháin é **Microsoft Windows**. Chruthaigh Microsoft an chéad leagan de Windows i mí na Samhna 1985 le cur le feidhmiúlacht MS-DOS agus mar gheall ar theacht chun cinn an chomhéadain ghrafaigh úsáideora. De réir a chéile bhain Windows an chuid is mó de mhargadh chóras oibriúcháin le haghaidh ríomhairí pearsanta amach. Tá sé in úsáid ar níos mó ná 90% de ríomhairí deisce ar domhain.

## Leaganacha
Is féidir na leaganacha Windows a roinnt idir na leaganacha le rith ar ríomhairí deisce agus na cinn le rith ar fhreastalaithe.

### Leagain cliant

### Leagain freastalaí

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
### Oifigiúil
* Líonláithreán oifigiúil Microsoft Windows
* Amlíne stairiúil Microsoft Windows

Catagóir:Córais oibriúcháin
Catagóir:Microsoft
Anna Nicole Smith

Ban-aisteoir agus mainicín faisin Meiriceánach ab ea **Anna Nicole Smith** (28 Samhain, 1967 – 8 Feabhra, 2007). 

## Beathaisnéis
Rugadh Anna Nicole Smith faoin ainm **Vickie Lynn Marshall** (nó **Vickie Lynn Hogan**) i Houston, Texas sa bhliain 1967.

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Básanna in 2007
Catagóir:Mainicíní
Mac OS

Seasann **Mac OS** do **Mac**intosh **O**perating **S**ystem, córas oibriúcháin ó Apple Computer le haghaidh a líne ríomhairí Macintosh. Tháinig sé amach don chéad uair i 1984.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Córais oibriúcháin
Catagóir:Apple Inc.
Príosún Mhuinseo

Príosún Éireannach é **Príosún Mhuinseo** (Béarla: *Mountjoy Prison*), atá suite i mBaile Phib i mBaile Átha Cliath.

## Stair
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Cumann%20na%20mBanJuly%2023,%201921.jpg|alt=|clé|mion|Agóid "Cumann na mBan" 23 Iúil 1921, Príosún Mhuinseo, BÁC


## Tagairtí

Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Príosúin
Catagóir:Príosúin in Éirinn
Catagóir:Dlí agus Ceart in Éirinn
Apple Inc.

Is comhlacht leictreonaice tomhaltais é **Apple Inc.** atá lonnaithe i gCupertino, California, SAM. Tá an-tábhacht ag baint leis an gcomhlacht i stair na ríomhaireachta.

[clé|mion|[An sean-lógó]]

## Stair

Bhunaigh Steve Jobs agus Steve Wozniak an comhlacht i 1976. Bhí an-tionchar ag táirgí Apple ar mhargadh na ríomhaireachta pearsanta ó shin i leith. Tháinig an Apple II, ceann de na chéad micriríomhairí, amach i 1977. 

Ba í fhorbairt Lisa i 1983 a thaispeáin cumhacht an chomhéadain ghrafaigh don domhan. 

Thug Apple isteach an Macintosh i 1984, ag forbairt an cur chun cinn a bhí déanta acu le comhéadan grafach a bhíodh cairdiúil don úsáideoir. Tá clú ar úsáideoirí Apple mar thomhaltóirí dílse. 

D'fhulaing Apple faoin iomaíocht ó chórais a bhí comhoiriúnach le IBM le linn na 1990í. Tháinig Steve Jobs ar ais mar phríomhoifigeach feidhmiúcháin i 1997 agus thosaigh sé ar líne táirgí an chomhlachta a athstruchtúrú. 

I 1998 bhí an-rath ar an iMac, go háirithe don dearadh tréshoilseach. D'eisídís an iPod, seinnteoir ceoil digiteach, i 2001 agus tá níos mó ná 100 milliún díolta ó shin. 

Sheol Apple an iPhone i 2007. Guthán soghluaiste atá ann agus tá éileamh ollmhór air ar fud an domhain.

D'Athraíodh ainm an chomhlachta ó Apple Computer, Inc. go Apple Inc. ar an 9 Eanáir 2007 chun béim a leagan ar a margadh nua, leictreonaic tomhaltais.

## Táirgí
Ó bunaíodh an comhlacht go dtí tús na 2000idí, ba ríomhairí a phríomhtháirge. Tugadh Macintosh ar na ríomhairí seo ó na 1980idí. I 2001 seoladh an iPod, agus tháinig an iPhone i 2007 agus an iPad i 2010.

Tá feistí eile ag Apple freisin: Apple Watch, Apple TV, AirPods, HomePod agus an Apple Vision Pro. Tá seirbhísí digiteacha ar nós an App Store, iCloud, Apple Music agus Apple TV+ anois tábhachtach do ghnó an chomhlachta.

Moltar na feistí as oibriú go maith lena chéile agus éiceachóras a chruthú. Cuirtear cáineadh orthu freisin, mar gheall ar ghnéithe agus bogearraí dílseánaigh a dhéanann comhtháthú le táirgí eile níos deacra. Faoi 2025, bhí níos mó ná 2.35 billiún gléas Apple gníomhach ar fud an domhain.clé|mion|Cupertino

## Conspóidí
Tá an díospóid chánach Apple - an tAontas Eorpach an t-agra dlí i gcoinne trusta is mór ar domhan riamh. Rialaigh an Coimisiún Eorpach sa bhliain 2016 go raibh buntáiste ó thaobh cúrsaí cánach tugtha do Apple agus go raibh sé seo i gcoinne an dlí de réir rialacha an Aontais Eorpaigh maidir le tacaíocht stáit.

Tá an cheist fós ina chogadh dearg idir an Coimisiún Eorpach, ar taobh amháin agus Apple agus Éire ar an taobh eile. Tá na himeachtaí dlí ag dul ar aghaidh i gcónaí i láthair na huaire (2023).

## Féach freisin

* Cás Apple - Aontas Eorpach

## Tagairtí


Catagóir:Comhlachtaí ríomhaireachta
Catagóir:Comhlachtaí leictreonaice
Oracle Corporation

Is comhlacht ríomhaireachta é **Oracle Corporation** atá lonnaithe i Redwood Shores, California, SAM. Cé go bhfuil réimse táirgí bhogearraí ag an gcomhlacht, tá clú bainte amach aige mar gheall ar a bhunachar sonraí, faoin ainm céanna. Is é Larry Ellison an príomhoifigeach feidhmiúcháin ó chuir sé tús leis an gcomhlacht i 1977. 

Catagóir:Comhlachtaí ríomhaireachta
Cupertino

Is cathair í **Cupertino** i gCalifornia, SAM. Tá ceanncheathrú Apple Inc. lonnaithe ann.

[thumb|left|Ceanncheathrú [Apple Inc..]]

Catagóir:California
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Seán Ó Dubhuí

Réabhlóidí agus deoraí Éireannach ab ea **Seán Ó Dubhuí** (1842 - 29 Meán Fómhair, 1928), nó *John Devoy* as Béarla.

## Saol
Rugadh Seán Ó Dubhuí in aice leis an gCill i gContae Chill Dara sa bhliain 1842. Chuaigh sé go dtí an Fhrainc sa bhliain 1861, agus chuaigh sé isteach i Léigiún Coigríochach na Fraince. Chaith sé bliain amháin ag troid san Ailgéir, sular bhog sé ar ais go hÉirinn chun a bheith ina eagraí leis na bhFíníní in Nás, Contae Chill Dara.

Nuair a cuireadh roinnt maith de na ceannairí faoi ghlas sa bhliain 1865, rinne Séamas Mac Stiofáin (an duine a bhunaigh Bráithreachas na Poblachta) Ard-Eagraí na bhFíníní in Arm na Breataine de in Éirinn. An post a bhí le déanamh aige ná chuir ina luí ag Éireannaigh san airm teacht isteach san IRB. 

I mí na Samhna na bliana sin, b'é Ó Dubhuí a bhí taobh thiar éalú Mhic Stíofáin ó Phríosún Richmond i mBaile Átha Cliath. I mí Feabhra 1866, bhí plean ag Comhairle Chogaidh an IRB éirí amach a dhéanamh láithreach, ach níor aontaigh Séamas Mac Stíofáin leo. Bhí fearg ar Ó Dubhuí, mar bhí suas le 80,000 fear aige in airm na Breataine a bhí réidh. Pé scéal é, fuair na húdaráis eolas faoin scéim, agus sheol siad na Fíníní san airm thar lear. Gabhadh Ó Dubhuí, agus caitheadh é i bPríosún Mhuinseo.clé|mion|366x366px|John Devoy i mBaile Átha Cliath, chun bualadh leis an Taoiseach Cosgrave, 23 Iúil 1924

## Na Stáit Aontaithe
Ligeadh amach Ó Dubhuí i mí Eanáir 1871, agus cuireadh é ar deoraíocht go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. Cuireadh fáilte mhaith roimhe, agus fuair sé óráid fáilteach ó dTeach na nIonadaithe. 

Thóg sé post mar iriseoir leis an nuachtán New York Herald, agus bhí sé gníomhach le Clan na Gael. 

Sa bhliain 1875, rinne sé scéim nua chun seisear Fíníní a bhris amach as Príosún Fremantle san Astráil. Chuaigh seisean agus John Boyle O'Reilly, duine eile de cheannairí na bhFíníní sna Stáit Aontaithe, i mbun oibre. Bailíodh airgead i Meiriceá agus san Astráil chun na seisear a tharrtháil.

=> Príomhalt: An Tarrtháil ''Catalpa''

Thug sé cuairt ar Éireann arís sa bhliain 1879, agus bhuail sé le Séarlas Ciceam, Seán Ó Laoire agus Mícheál Dáibhéad.
[mion|curtha i [Reilig Ghlas Naíon.]]

## 1916
Cé go raibh sé ar ais i Meiriceá, ghlac Ó Dubhuí páirt beag in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916. Tháinig Pádraig Mac Piarais chun buaileadh leis sa bhliain 1914, agus bhí sé ag obair le Ruairí Mac Easmainn ag bailiú airgid chun gunnaí a cheannach d'Óglaigh na hÉireann. Bhí Ó Dubhuí beagán idir dhá chomhairle faoin scéim, ach thug sé airgead do Mac Easmainn agus é ag dul go dtí na Gearmáine chun cabhair a fháil.

D'fhill Ó Dubhuí ar ais go hÉirinn arís sa bhliain 1919, agus thóg sé óráid i nDáil Éireann. Bhí sé i bhfabhar an Chonartha Angla-Éireannaigh nuair a síníodh é sa bhliain 1921. Ó 1903 amach, bhí ina eagarthóir ar an *Gaelic American*. Cailleadh é i Nua-Eabhrac sa bhliain 1928, agus tá sé curtha i Reilig Ghlas Naíon.

## Féach freisin
* An Tarrtháil ''Catalpa''

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon
Dubhuí, Seán Ó
Dubhuí, Seán Ó
Dubhuí, Seán Ó
Catagóir:Na Fíníní
Hameln

Is cathair sa Ghearmáin, i gcúige na Sacsaine Thíos (*Niedersachsen*), í **Hameln**, agus í suite idir Hildesheim, Hannover, agus Herford. Bhí beagnach 60,000 duine ina gcónaí ansin i ndeireadh na bliana 2005. Cathair stairiúil atá ann a bunaíodh thart ar an mbliain 1200, ach roimhe sin féin, bhí mainistir sa bhall chéanna. B'é an seanscéal faoin bPíobaire Breac a thabhaigh a clú don chathair.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte sa Ghearmáin
Birkirkara

Cathair Mháltach is ea **Birkirkara**, nó *B'Kara* mar a thugtar uirthi i ngnáthchaint na háite. Tá Birkirkara suite i lár Oileán Mhálta, agus is í an dara cathair is mó sa tír. I Mí na Samhna, 2005, bhí 21,775 duine ina gcónaí i mBirkirkara. Tá an chathair roinnte ina trí cheantar fhéinrialaitheacha: Sant' Elena, San Ġużepp, agus Santa Marija. Tá Coláiste Naomh Aloysius, ceann de na coláistí is tábhachtaí san oileán, sa chathair freisin. 

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha Mhálta
València (cathair)

Is í **Valencia** (*An Vaileinse* as Gaeilge, Vaileinsis: *València*) príomhchathair Chomhphobal Valencia. Is í an tríú chathair is mó sa Spáinn í agus tá 807,396 ina gcónaí ansin anois. 

Labhraíonn formhór na ndaoine sa chathair agus sa chúige (go háirithe ar an gcósta) Vaileinsis, rangaithe  mar chanúint deChatalóinis.

## Aeráid
Tá aeráid na Meánmhara ann, le samhradh tirim agus geimhreadh séimh.

Bhí breis is 220 duine maraithe de bharr **maidhmeanna tuile** **in oirthear na Spáinne** a tharla ar an 29 Deireadh Fómhair 2024, go háirithe sa réigiún València. Bhí leibhéal na fearthainne chomh hard le 500 milliméadar (sin 50 ceintiméadar in airde) in áiteanna ar feadh cúpla uair. Chomh maith leis na daoine a maraíodh, bhí an-díobháil déanta ag na tuilte do mhaoin agus do bhonneagar an réigiúin.

## Stair
Tagann ainm n cathrach ó Laidin, Valentia (/wa'lentia/), a chiallaíonn "neart". I rith na tréimhse Moslamaigh, glaodh *Balansiyya* ar an chathair as Araibis.

Ón bhliain 2015 ar aghaidh, ba é Joan Ribó I Canut méara na cathrach, ar son an pháirtí polaitiúla Compromís.

## Geilleagar

### Iompar
Cuireann *Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana* (FGV) iompar poiblí ar fáil, mar shampla an Metro Vaileinseach agus seirbhísí traenacha. Tá na busanna faoi stiúir an EMT laistigh den chathair, agus tá nascanna le fáil go héasca leis an gcóras iompair náisiúnta.

### Turasóireacht

## Cultúr

### Féile Les Falles
 
Idir 15ú agus an 19ú de mhí Márta gach bliain, tarlaíonn féile ollmhór idirnáisiúnta darbh ainm *[[Les Falles]]* (Vaileinsis)


Íomhá:Plaça maededéu1.jpg|An Ardeaglais
Íomhá:107 Basílica dels Desemparats, pl. Mare de Déu (València).JPG|Basílica dels Desamparats
Íomhá:Plaza del Ayuntamiento de Valencia.JPG|Plaça de l'Ajuntament (Cearnóg na Halla na Cathrach)
Íomhá:Valencia, loggia della seta, interno, sala delle contrattazioni, 01,0.jpg|Llotja de la Seda (Margadh Síoda)
Íomhá:Edifici de La Nau des de la Plaça del Patriarca València.JPG|Ollscoil na Vaileinse
Íomhá:Ciutat De Les Arts I Les Ciències Valencia (216644145).jpeg|Ciutat de les Arts i les Ciencies (Cathair na n-Ealaíon agus na n-Eolaíochtaí)
Íomhá:Puerta de los Serranos, Valencia, España, 2014-06-30, DD 86.JPG|Túr Serranos

## Tagairtí

Catagóir:Valencia
Catagóir:Príomhchathracha na Spáinne
Catagóir:Cathracha agus Bailte sa Spáinn
Catagóir:Cathracha agus Bailte i gComhphobal Valencia
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Ayrton Senna

Bhí **Ayrton Senna da Silva** (AIF: [ˈayɛrton ˈsɛnnɐ dɐ ˈsilvɐ]) (21 Márta, 1960– 1 Bealtaine, 1994), nó **Ayrton Senna** mar tiománaithe Braisíleach Foirmle a hAon. Bhuaigh sé corn an domhain trí huaire. Fuair sé bás agus é chun tosaigh sa Grand Prix, ag Imola, San Mairíne, sa bhliain 1994.

## Tagairtí

mion|clé|Ayrton Senna

Catagóir:Tiománaithe Braisíleach Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Básanna i 1994
Dara Poblacht na Spáinne

Ba í **Dara Poblacht na Spáinne** an rialtas a bhí ann sa Spáinn idir 14 Aibreán, 1931, nuair a theith Rí Alfonso XIII as an dtír, agus 1 Aibreán, 1939, nuair a ghéill fórsaí deireanacha na bPoblachtánach go fórsaí Franco (na Náisiúnaigh) nuair a tháinig Cogadh Cathartha na Spáinne chun críche.
mion|clé|An rialtas, M.F. 1936ː  i lár, Julio Just Gimeno agus Manuel Azaña
mion|clé|An rialtasː Bealtaine 1936

## Bunreacht 1931
Glacadh le Bunreacht nua ar an 9 Nollaig, 1931. Don chéad uair, tugadh féinrialú do réigiúin na Spáinne. D'athraíodh siombail na tíre (an t-amhrán *Himno de Riego* mar amhrán náisiúnta).   

## An Rialtas go dtí 1936
Fuair an PSOE an vóta is mó sa toghchán, chomh maith le páirtithe eile ón taobh clé. Bhí Manuel Azaña, ceannaire an pháirtí  *Acción Republicana*, mar cheannaire ar an rialtas go dtí 1933, i gcomhrialtas leis an PSOE agus na páirtithe eile ar an taobh clé. 

Ar an 19 Samhain 1933, d'fhógair an rialtas olltoghchán. Bhuaigh páirtithe na heite deise an toghchan. 

Bhí Éirí Amach mór sa bhliain 1934, agus cuireadh na mianadóirí in Asturias faoi chois tar éis tamaill. 

## Olltoghchán 1936
Reáchtáladh olltoghchán sa bhliain 1936, agus bhuaigh an Fronta Pobail (na Sóisialaigh srl) 4,654,116 vóta (263 suíochán) i gcoinne 4,503,524 (156) do na Náisiúnaigh (ar an taobh dheis). Toghadh Manuel Azaña  mar uachtarán. 

Ar an 17 Iúil d'éirigh an t-arm amach in aghaidh an rialtais. Thosaigh an t-éirí amach i Maracó na Spáinne, ach go luath scaip sé ar fud na tíre. 

[mion|clé|[Manuel Azaña (cóta dubh, i lár) ar an líne thosaighi mBarcelona, 1937]]

## Deireadh na Poblachta
Ar 2 Feabhra 1939, cothrom 3 bliana a mbua toghchánaíochta beagnach, ag an bhFronta Pobail, d'éirigh Azaña as Uachtaránacht ar an Dara Poblacht.  In oifig, 1931-1939, bhí sé deacair dó an teoiric a chur ag obair go praiticiúil.
[mion|clé|[Manuel Azaña, 1933]]

## Féach freisin

* Manuel Azaña
* an Fronta Pobail (an Spáinn, 1936-1939)
* Cogadh Cathartha na Spáinne
* Céad Phoblacht na Spáinne

## Tagairtí

Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa
Catagóir:Iarphoblachtaí
Catagóir:Stair na Spáinne
Johannes Kepler

Réalteolaí is matamaiticeoir, a rugadh i Weil-der-Stadt na Gearmáine, ab ea **Johannes Kepler** (27 Nollaig, 1571 – 15 Samhain 1630). Tá clú agus cáil air de bharr cur síos a dhéanamh ar dhlíthe faoi ghluaiseacht na bpláinéad. Ceannródaí a bhí in Kepler ar bhealaí eile fosta: eisean a d'aithin roimh aon duine nach ciorcail fhoirfe iad fithisí na bpláinéad. D'fhoilsigh sé téacsleabhar réalteolaíochta faoin teideal *Epitome astronomiae Copernicanae* (”Gearrinsint ar réalteolaíocht Copernicus”) timpeall na bliana 1620.

Chabhraigh dlíthe Kepler le teoiric Imtharraingt uilíochas Isaac Newton a thabhairt chun cinn.

## Saol

Mhúin Kepler Mata ag scoil i Graz san Ostair. 

D'oibrigh sé mar chúntóir do Tycho Brahe (ag deireadh a shaoil, bhí Brahe mar mhúinteoir is pátrún ag Kepler).

D'oibrigh sé chomh maith mar mhatamaiticeoir na cúirte don Impire, Rudolf II, mar mhúinteoir mata i Linz agus mar chomhairleoir don Ghinearál Wallenstein. 

Anuas air sin d'oibrigh sé san optaic agus chruthaigh sé go raibh an ceart ag Galileo Galilei.

### Eolaí
B'shin é an chéad duine a d'aithin struchtúr an ghrianchórais agus a chuir síos na dlíthe a rialaíonn gluaisne na bpláinéad, mar achoimriú ar obair Tycho Brahe.

Chomh maith le Galileo, mhol Kepler teoiric Copernicus go bhfuil an ghrian i lár an ghrianchórais, bíodh is nár chomhfhreagair na fithisí réamhinste do na fíorfhithisí. 

D'fhionn sé gur ar chruth éilips atá fithis gach pláinéid, agus ní ar chruth ciorcail mar a cheap Copernicus.

### Uirlisí
D'fhorbair Kepler teileascóp simplí, teileascóp athraonta. Nuair a d’fhéach sé trína theileascóp, chonaic sé rudaí bun os cionn. Ní fadhb mhór í seo ag féachaint ar réalta, mar go hiondúil bíonn an chuma chéanna ar réalta má tá sí bun os cionn nó má tá sí mar ba chóir di a bheith.  Ach bíonn cuma an-difriúil ar rudaí níos cóngaraí, ar an ngealach mar shampla.

## Tionchar
Ón obair Kepler a d'fhorbair Newton  teoiric na hImtharraingthe ó réamhobair Bhrahe agus Kepler. Mar a dúirt Newton féin, "Más rud é go bhfaca mé níos faide, rinne as é trí sheasamh ar ghuaillí fathach." Lean coincheapanna Newton mar chroílár na heolaíochta ar feadh 300 bliain.

## Féach freisin

* Dlíthe Kepler

* Spásteileascóp Kepler
* Córas héiIealárnach na gréine

## Naisc sheachtracha

* Dan O'Regan. Fisic don Ré Nua. ISBN: 978-1-85791-749-9
* Kepler do Mhuinteoirí (JCT)
* Ciclipéid na hOllchruinne: Cóiméad - D
* University of Tennessee's Dept. Physics & Astronomy: Astronomy 161 page on Johannes Kepler: The Laws of Planetary Motion

## Tagairtí

Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
John Paul Jones

[deas|300px|thumb|John Paul Jones leis a [maindilín|mhaindilín.]]
Ceoltóir as Londain, Sasana é **John Paul Jones** (rugadh é faoin ainm John Baldwin ar an 3 Eanáir, 1946), a bhain clú agus cáil amach ina dhordghiotáraí leis an mbanna Led Zeppelin ó na 1960idí go dtí na 1980idí.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Dord-ghiotáraithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Led Zeppelin
Catagóir:Daoine beo
Páirtí polaitíochta

Eagraíocht polaitiúil is ea an **páirtí polaitíochta** atá dírithe ar chumhacht a bhaint amach i rialtas na tíre. Glactar leis go bhfuil trí phríomhchuspóir ag gach páirtí polaitíochta, mar atá, obair eagraíochta, obair fógraíochta, agus obair idé-eolaíochta.

* *Obair eagraíochta*: is ionann seo agus airgead a bhailiú, foireann a fhostú, lucht tacaíochta a spreagadh chun vótála. Cuireann an cineál seo oibre ar chumas na n-iarrthóirí vótaí a fháil agus na toghcháin a bhuachan.

* *Obair fógraíochta*: is é sin, súil na ndaoine a tharraingt ar an bpáirtí agus ar a chuid polaiteoirí chomh maith leis an gclár oibre atá ag an bpáirtí. Mar chuid den obair seo, bítear ag scaipeadh suaitheantais, ag greamú póstaeir agus fógraí poiblí, agus ag déanamh canbhásála - is é sin, bíonn na polaiteoirí ag dul timpeall na háite le lámh a chraitheadh leis na daoine agus iad féin a chur in aithne dóibh le vótaí a mhealladh uaidh.

* *Obair idé-eolaíochta*: is é sin, clár oibre an pháirtí a sceitseáil agus a shocrú.

Cuid de shaol polaitiúil na dtíortha daonlathacha iad na páirtithe polaitíochta de ghnáth. Thairis sin, bíonn páirtithe polaitíochta ina lán tíortha nach bhfuil meas an daonlathais orthu. Roimh an mbliain 1989, bhí tíortha Oirthear na hEorpa á rialú ag na páirtithe Cumannacha, agus go praiticiúil, bhí Ard-Rúnaí an Pháirtí Chumannaigh ní ba thábhachtaí agus ní ba chumhachtaí ná Uachtarán an Stáit. Mar sin féin, ina lán de na tíortha seo, bhí páirtithe eile ann, cé go raibh sé cinntithe roimh ré nach mbeadh aon cheann acu ábalta teacht in aon chóngar don Pháirtí Chumannach i líon na bhfeisirí ná na vótaí.

D'fhorbair na páirtithe polaitíochta as na faicsin pholaitiúla a bhí sna parlaimintí réamhdhaonlathacha. Nuair nach raibh cead ach ag na daoine uaisle bheith ina bhfeisirí, ní raibh cúis le canbhasáil ná le fógraíocht sa chiall nua-aoiseach. Is féidir a rá go raibh Compántas na gCaitliceach, an cumann a bhunaigh Dónall Ó Conaill leis na cearta daonna a bhaint amach do na Caitlicigh in Éirinn, ar an chéad pháirtí polaitíochta ar fad sa chiall nua-aoiseach sa Ríocht Aontaithe, nó chuaigh sé i dtuilleamaí teicníochtaí fógraíochta agus canbhásála den chineál nua-aimseartha roimh aon eagraíocht pholaitiúil eile. A lán de na cleasanna a d'fhoghlaim na hÉireannaigh sa Chompántas sin, mhúin siad do na Meiriceánaigh iad nuair a shocraigh siad síos sna Stáit Aontaithe, agus iad ag sealbhú an Pháirtí Dhaonlathaigh ina lán áiteanna le cúis na n-inimirceánach Éireannach a chur chun cinn. 


Catagóir:Polaitíocht
Clóirtheach

Is baile beag in Éirinn é **Clóirtheach** (Béarla: *Clara*) i lár na tíre i gContae Uíbh Fhailí. Tá sé suite i dtuaisceart an chontae, in aice le Contae na hIarmhí. Sníonn abhainn na Brosnach tríd an mbaile.

Is é Clóirtheach baile dúchais an iar-Thaoisigh Brian Ó Comhain.

## Iompar
D'oscail an stáisiún traenach i gClóirteach ar an 3 Deireadh Fómhair 1859. Tá sé ar an príomh Baile Átha Cliath go Béal an Átha/Cathair na Mart/Gaillimh líne iarnróid. Bhí Clóirteach ina chomhal iarnróid fadó, le brainse go Streamstown ar an nasc Baile Átha Luain-An Muileann gCearr. Tá an baile suite in aice leis an M6 mótarbhealach.

## Tíreolaíocht
Tá Clóirteach suite i dtuaisceart Chontae Uíbh Fhailí. Tá sé suite 12 ciliméadar siar ó thuaidh ón Tulach Mhór agus tá baint aige le hAbhainn na Sionainne.

## Íomhánna

Íomhá:IMG Clara3329.jpg|Comhartha bóthair 
Íomhá:Clara, County Offaly - geograph.ie - 1827172.jpg|Oidhreacht thionsclaíoch an bhaile


## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Steve Jobs

clé|mion|213x213px|1969 Homestead High School.
Ba chomh-bhunaitheoir agus príomhoifigeach feidhmiúcháin Apple é **Steven Paul Jobs** (24 Feabhra, 1955 - 5 Deireadh Fómhair, 2011). Ba cheann de na daoine ba thábhachtaí é i gcur chun cinn an ríomhaire phearsanta ó na 1970idí go dtí lá a bháis. Níl aon amhras ach gur duine eisceachtúil a bhí ann is gur thuig sé cumhacht agus féidearthachtaí na teicneolaíochta digití. 
clé|mion|194x194px|1972

## Saol
mionsamhail|Steve Jobs|alt=|clé|219x219pxBhunaigh Jobs an comhlacht Apple, le Steve Wozniak, i 1976. Bhí an-tionchar ag táirgí Apple ar mhargadh na ríomhaireachta pearsanta ó shin i leith. 

D'éirigh le Jobs tírdhreach na teicneolaíochta a athrú ó bhonn cúpla babhta i rith a shaoil. Tháinig an Apple II, ceann de na chéad micriríomhairí, amach i 1977 agus an Macintosh i 1984, Next i 1988 agus an iMac i 1998.

Tháinig Steve Jobs ar ais mar phríomhoifigeach feidhmiúcháin i 1997 agus thosaigh sé ar líne táirgí an chomhlachta a athstruchtúrú. Stiúraigh Jobs Apple sa tréimhse thorthúil ó 1997 go 2011.  I 1998 bhí an-rath ar an iMac, go háirithe don dearadh tréshoilseach. D'eisídís an iPod, seinnteoir ceoil digiteach, i 2001 clé|mion|2007|alt=|214x214pxDhíol Jobs an chéad iPhone sa bhliain 2007,  le daoine nuair nach raibh ach raon sách measartha ag an bhfón agus nuair nár sheas an cadhnra ach leath lae.

Thug Jobs an iPad isteach sa bhliain 2010.

Mar chuid den ghnó, bhunaigh Jobs iTunes - atá anois ar an siopa ceoil is mó ar domhan.

### Disney
Ba phríomhoifigeach feidhmiúcháin Pixar é freisin go dtí gur cheannaigh Disney an comhlacht sin. Ba é an scairshealbhóir ba mhó a bhí ag Disney agus, mar gheall air sin, ba bhall de bhord stiúrthóirí Disney é. 

## Bás
Bhuail ailse phaincréis Jobs. Ar 24 Lúnasa 2011 d'éirigh Jobs as a phost mar phríomhoifigeach ag Apple. D'éag sé ar 5 Deireadh Fómhair 2011.

## Tagairtí

Jobs, Steve
Jobs, Steve
Jobs, Steve
Catagóir:Daoine a cailleadh le hailse an phaincréis