open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eipeagrafaíocht

[mion|351x351px| [Leac Rosetta|Cloch Rosetta i Músaem na Breataine]]
deas|mion|300x300px| Inscríbhinn ar sheastán na deilbhe de Michel Ney ó Pháras
mion|301x301px| Tamailis inscríofa ar Theampall Brihadeshwara, Thanjavur, India.
deas|mion|300x300px| Inscríbhinn thrítheangach de Xeirxéas I ag Van Fortress sa Tuirc
Is éard is **eipeagrafaíocht** (Sean-Ghréigisː ἐπιγραφή (*epigraphḗ*) 'inscríbhinn') ann ná staidéar ar inscríbhinní, nó eipeagrafanna, mar scríbhneoireacht; is í an eolaíocht a bhaineann le graiféimí a aithint, a mbríonna a shoiléiriú, a n-úsáidí a aicmiú de réir dátaí agus comhthéacsanna cultúrtha, agus tátail a bhaint as an scríbhneoireacht agus na scríbhneoirí. Eisiatar ón eipeagrafaíocht an tábhacht stairiúil a bhaineann leis an eipeagraf mar dhoiciméad agus an luach ealaíonta a bhaineann le cumadóireacht liteartha. Tugtar *eipeagrafadóir* nó *eipeagrafaí* ar dhuine a úsáideann modhanna na heipeagrafaíochtha. Mar shampla, is doiciméad oifigiúil de chuid Impireacht na nAcaeiméineach é an inscríbhinn Behistun atá greanta ar charraig dhúchais ag suíomh san Iaráin. Tá eipeagrafaithe freagrach as an inscríbhinn thrítheangach a athchruthú, a aistriú agus a dhátú agus as aon chúinsí ábhartha a aimsiú. Is í obair na staraithe, áfach, na himeachtaí a thaifeadtar leis an inscríbhinn a chinneadh agus a léirmhíniú mar dhoiciméad. Go minic, is duine amháin a fhiosraíonn an eipeagrafaíocht agus na cúinsí stairiúla a bhaineann leis an eipeagraf. Is uirlis thábhachtach sa tseandálaíocht í an eipeagrafaíocht nuair a phléitear cultúir liteartha. Rangaíonn Leabharlann Chomhdhála na Stát Aontaithe an eipeagrafaíocht mar cheann de eolaíochtaí cúnta na staire. Cuidíonn an eipeagrafaíocht freisin le brionnú a aithint: bhí fianaise eipeagrafach mar chuid den phlé a bhaineann le Cnámhlann Shéamuis.
## Tagairtí


Catagóir:Scoláireacht théacsúil
Catagóir:Inscríbhinní
Storm Before Calm

Is é ***Storm Before Calm*** an ceathrú halbam stiúideo leis an mbanna miotail troim Éireannach Primordial. Eisíodh ar dtús é i 2002.

## Traicliosta

# "The Heretics Age" 6:16
# "Fallen to Ruin" - 9:29
# "Cast to the Pyre" - 7:06
# "What Sleeps Within" - 4:57
# "Sun's First Rays" - 3:12
# "Sons of the Morrigan" - 8:09
# "Hosting of the Sidhe" (Liricí le W. B. Yeats) - 7:09

Tá 8ú rian ag eagrán na RA den albam dar teideal "The Burning Season" - 8:45

## Pearsanra

* Alan Averill - Gutha
* Ciáran Mac Uilliam - Giotár
* Feargal Flannery - Giotár
* Pól "Paul" MacAmhlaigh - Dord
* Simon O'Laoghaire - Drumaí

## Tagairtí

Catagóir:Albaim Primordial
Catagóir:Miotail Ceilteach
Catagóir:Albaim a eisíodh in 2002
The Gathering Wilderness

Is é ***The Gathering Wilderness*** an cúigiú halbam stiúideo leis an mbanna miotail trom Éireannacha Primordial, a eisíodh in 2005. Ba é a gcéad albam Primordial a eisíodh ag lipéad Metal Blade. Tagann an digipak le DVD bónais ina bhfuil clár faisnéise a shonraíonn cruthú an albaim. Tá an t-albam tiomnaithe go páirteach do chuimhne Quorthon.

## Fáiltiú criticiúil

Allmusic - 4.5/5

## Traicliosta

# "The Golden Spiral" - 8:03
# "The Gathering Wilderness" - 9:13
# "The Song of the Tomb" - 7:56
# "End of All Times (Martyrs Fire)" - 7:42
# "The Coffin Ships" - 9:58
# "Tragedy's Birth" - 8:31
# "Cities Carved in Stone" - 5:07

## Pearsanra

* Alan Averill – Gutha
* Ciárán Mac Uilliam – Giotár
* Mícheál Ó Floinn – Giotár
* Pól MacAmhlaigh – Dord
* Simon Ó Laoghaire – Drumaí

## Tagairtí

Catagóir:Albaim Primordial
Catagóir:Miotail Ceilteach
Catagóir:Albaim a eisíodh in 2005
Imrama

Is é ***Imrama*** an chéad albam stiúideo leis an mbanna miotail trom Primordial. Eisíodh ar dtús é i 1995. Sa bhliain 2001, d'atheisigh Hammerheart Records é le dhá rian bónais. Atheisíodh arís é, an uair seo ag Metal Blade Records in 2009 mar digipack CD/DVD i gcás sleamhnáin. Is cuid de shraith bailitheoirí na chéad 4 albam a atheisiúint.

## Fáiltiú criticiúil

AllMusic - 3.5/5

## Traicliosta

# "Fuil Ársa" - 4:44
# "Infernal Summer" - 6:11
# "Here I Am King" - 4:24
# "The Darkest Flame" - 5:18
# "The Fires..." - 5:23
# "Mealltach" - 1:27
# "Let the Sun Set on Life Forever" - 4:26
# "To the Ends of the Earth" - 5:29
# "Beneath a Bronze Sky" - 3:26
# "Awaiting the Dawn" - 5:00
# "The Calling" (2001 Traic Bónais) - 4:54
# "Among the Lazarae" (2001 Traic Bónais) - 7:53

Nóta: Tá na traic taispeána "Dark Romanticism" mar chuid d'atheisiúint 2009

; DVD

Beo Cathair Chorcaí, Éire, Feabhra 1994:

# "Among the Lazarae"
# "Let the Set on Life Forever"
# "To Enter Pagan"
# "The Darkest Flame"
# "The Fires"

## Pearsanra

* Alan Averill - Gutha
* Ciáran Mac Uilliam - Giotár, Bodhrán, Feadóg Stáin, Méarchlár
* Pól "Paul" MacAmhlaigh - Dord
* Derek "D." MacAmhlaigh - Drumaí, cnaguirlisí
* Andrew Radley - Innealtóireacht, Meascadh
* Mags - Meascadh

## Nótaí

Catagóir:Albaim Primordial
Catagóir:Miotail Ceilteach
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1995
Death the Leveller

Is banna Miotail trom Éireannach é **Death the Leveller** a bunaíodh in 2016.

## Stair
Tar éis do Mael Mórdha briseadh oifigiúil a fhógairt i mí na Samhna 2015, chuir an seinnteoir dord Dave Murphy, an drumadóir Shane Cahill agus an giotáraí Gerry Clince tús leis an banna nua Death the Leveller in éineacht le hiar-amhránaí an bhanna Cursed Earth Denis Dowling. Le chéile thaifead na ceoltóirí ar a chéad singil *A Call to Men of Noble Blood* ar dtús agus níos déanaí an taispeántas *Death the Leveller I.* Bhí na ceithre amhrán ar an Céirnín Leathfhada bunaithe ar phíosaí uirlise ar oibrigh an triúr ó Mael Mórdha ar sular tháinig Dowling isteach sa bhanna. Chuir Dowling a chuid liricí agus séiseanna gutha féin leis. Taifeadadh an CL le Michael Richards ag Trackmix Studios i mBaile Átha Cliath. Ar dtús bhí sé ceaptha a bheith 38&nbsp;Nóiméad fada mar chéad taispeántas an bhanna, ach thairg Martin Knötzele ó Journey's End Records don bhanna na taifeadtaí taispeána a scaoileadh i bhformáid vinil. Idir an dá linn, chinn Knötzele *I* a scaoileadh mar CL i mí na Samhna 2017. Mhol Carl Fisher ó Games, Brrraaains & a Head-Banging Life an CL mar chéad eisiúint ón mbanna. I 2020 d'eisigh an banna a chéad albam stiúideo dar teideal *II,* ar Cruz del Sur Music.

## Dioscliosta

* 2017: *A Call to Men of Noble Blood* (Singil)
* 2017: *I* (Demo, 2017: atheisiúint mar Ceirnín Leathfhada, Journey's End Records)
* 2020: *II* (Albam, Ceol Cruz del Sur)

## Nasc Seachtreach

* Death the Leveller  Doom-Metal.com
* Death the Leveller Facebook

## Tagairtí



Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha
To the Nameless Dead

Is é ***To the Nameless Dead*** an séú halbam stiúideo leis an mbanna miotail trom Éireannach Primordial, a eisíodh in 2007. Tá sé ar fáil freisin in eagrán teoranta mar digibook, ina bhfuil dearadh clúdaigh eile, leabhrán 40 leathanach, agus DVD bónais. Taifeadadh an t-albam ag Foel Studio, sa Bhreatain Bheag, leis an léiritheoir Chris Fielding. Taifeadadh é ag baint úsáid as trealamh analógach go léir agus ag baint úsáide as an gcéad nó an dara hiarracht den chuid is mó don taifeadadh deiridh, ag déanamh fuaim an albam níos amha agus níos spontáineach.

Fuair To The Nameless Dead ardmholadh beagnach uilechoiteann, rud a d’ardaigh chuig gradaim mar a bheith ainmnithe mar Albam Miotail na Bliana 2008 ag Chronicles of Chaos (ag leanúint ar aghaidh le cúl le cúl gan fasach a thugann onóir do Primordial ag an ngréasán).

## Fáiltiú criticiúil

About.com - 4.5/5

Allmusic - 4/5

Sputnik Music - 4.5/5 

Chronicles of Chaos - 5/5 

## Traicliosta

# "Empire Falls" - 8:12
# "Gallows Hymn" - 5:54
# "As Rome Burns" - 9:16
# "Failures Burden" - 6:38
# "Heathen Tribes" - 8:18
# "The Rising Tide" (Ionstraimeach) - 1:32
# "Traitors Gate" - 6:48
# "No Nation on This Earth" - 8:11

Rian Bónais DVD (Rock Hard Festival 2006)

# "The Golden Spiral" 
# "The Gathering Wilderness"
# "Sons of the Morrigan"
# "The Coffin Ships"
# "Song of the Tomb"
# "Gods to the Godless"

## Pearsanra

* Alan Averill – Gutha, máistreacht, meascadh
* Ciárán Mac Uilliam – Giotár
* Mícheál Ó Floinn – Giotár
* Pól MacAmhlaigh – Dord
* Simon O'Laoghaire – Drumaí

## Tagairtí

Catagóir:Albaim Primordial
Catagóir:Miotail Ceilteach
Catagóir:Albaim a eisíodh in 2007
Droichead staghcháblaí

[mion| Droichead Øresund ó [Malmö go Cóbanhávan sa tSualainn agus sa Danmhairg]]
Tá *túr* (nó *piolóin* ) amháin nó níos mó ag **droichead staghcháblaí**, as a dtacaíonn cáblaí le deic an droichid. Gné shainiúil is ea na cáblaí nó , a shíneann go díreach ón túr go dtí an deic, a chruthaíonn patrún cosúil le fean nó sraith línte línte comhthreomhara de ghnáth. Tá sé seo i gcodarsnacht leis an droichead crochta nua-aimseartha, áit a bhfuil na cáblaí a thacaíonn leis an deic ar crochadh go hingearach ón bpríomhchábla, ar ancaire ag an dá cheann den droichead agus ag rith idir na túir. Tá an droichead staghcháblaí optamach le haghaidh raonta níos faide ná droichid starrmhaide agus níos giorra ná droichid chrochta. Is é seo an raon ina bhfásfadh droichid starrmhaide níos troime go tapa, agus ina mbeadh cáblú droichead crochta níos costasaí.

Bhí droichid staghcáblaithe á ndearadh agus á dtógáil faoi dheireadh an 16ú haois,  agus baineadh úsáid leathan as an bhfoirm  i ndeireadh an 19ú haois. Is minic a chomhcheangail  samplaí luatha, lena n-áirítear Droichead Brooklyn, gnéithe ó dhearaí na n-droichead staghcháblaí agus na n-droichead  crochta. Tháinig laghdú ar dhearaí na ndroichead staghcháblaí go luath sa 20ú haois mar a líonadh bearnaí níos mó ag baint úsáide as dearaí na ndroichead crochta amháin, agus cinn níos giorra ag baint úsáide as córais éagsúla a tógadh as coincréit threisithe . Tháinig sé chun suntais níos déanaí sa 20ú haois nuair a d'íslíodh praghas coibhneasta na ndearaí seo mar gheall ar ábhair nua, innealra tógála níos mó, agus an gá le droichid níos sine a athsholáthar. 

## Stair
[clé|mion| Droichead den slabhradhéanamh ag [ileolaí na hAthbheochan Fausto Veranzio, ó 1595/1616. Sula ndearnadh rópa sreinge trom (cábla cruach) a mhonarú go tionsclaíoch, tógadh droichid chrochta nó staghcáblaithe ar dtús le slata nasctha (slabhra).]]
## Naisc sheachtracha
*North American Cable Stayed Bridge Registry
*Structurae: Cable-stayed Bridges
*Cable-Stayed Bridge

## Tagairtí

Catagóir:Droichid de réir cineáil struchtúrach
Catagóir:Aireagáin na Cróite
Vacsaín ailse

[mion|Déirigh go hiontach leis '''an''' vacsaíniú i gcoinne [Papalómaivíreas daonna|papalómaivíris dhaonna sna 2000-2010idí]]
Chun dul i ngleic le hailse, tá dhá saghas vacsaínithe ann.

### Oncaivíris
Tá ailse inchoiscthe trí vacsaíniú, mar shampla , ceann i gcoinne papalómaivíris dhaonna (HPV). atá ina gcúis le hailse ceirbheacs, agus ceann i gcoinne víreas Heipitíteas B (HBV).

### Vacsaín teiripeach
Theip ar go leor iarrachtaí sna 2000-2010idí chun vacsaín teiripeach in aghaidh ailse a fhorbairt, mar shampla an CimaVax-EGF nó an Stimuvax / Tecemotide.  Agus bhí na na trialacha thar a bheith costasach, b'fhéidir cúpla céad milliún euro gach ceann acu.

I mí Lúnasa 2024, bhí tús curtha le trialacha an chéad vacsaín mRNA riamh in aghaidh ailse scamhóg, an chúis bháis is mó i measc na gcineálacha ailse. Tá an triail ar siúl sa Ríocht Aontaithe, sna Stáit Aontaithe, sa Ghearmáin, san Ungáir, sa Pholainn, sa Spáinn agus sa Tuirc agus táthar ag súil go mbeidh freagairt imdhíonachta níos fearr ag othair gan dochar ar bith a dhéanamh, rud a tharlaíonn le leithéidí ceimiteiripe. Ba é Janusz Racz as Londain an chéad duine chun an vacsaín a fháil.

## Féach freisin

* Vacsaín HPV

## Tagairtí

Catagóir:Ailse
Catagóir:Vacsaíniú
Dòmhnall Meek

Scoláire Ghaeilge na hAlban is ea **an tOllamh Dòmhnall Eachann Meek**.  Rugadh i dTiriodh sa bhliain 1949 é.

Idir 1973 agus 1976, d’oibrigh sé ar fhoclóir stairiúil Ghaeilge na hAlban i Roinn na Ceiltise in Oilthigh Glaschu, agus ina dhiaidh sin bhí sé ina léachtóir in Oilthigh Dhùn Èideann. Rinne sé taighde freisin ar fhilíocht Leabhar Deathan Lios Mòir.

## A shaol
Tá sé pósta leis an Dr Rachel Meek.

## Saol oibre
Bhí sé ina eagarthóir ar an iris *Gath*.

Tá sé ina uachtarán agus ina eagarthóir bainistíochta ag Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba.

## Leabharliosta

### Aistí léannta
* Meek, Dòmhnall (1980). ‘Aimhreit an Fhearainn an Tiriodh, 1886’, in *Oighreachd agus Gabhaltas*, eag. Dòmhnall MacAmhlaigh . Obar Dheathain: Roinn an Léinn Cheiltigh Ollscoil Obar Dheathain. lgh. 23-31.
* Meek, Dòmhnall Eachann. (1989). ‘Gàidhlig is Gaylick anns na Meadhan Aoisean’ in *Alba agus a' Ghàidhlig* eag. William Gillies (Dún Éideann: EUP) lgh. 131-145. (Achoimre i mBéarla, lgh 233-235)
* Meek, Donald E. (2007). ‘Gaelic printing and publishing’, in *The Edinburgh History of the Book in Scotland: Volume 3 Ambition and Industry 1800–1880* eag. Bill Bell (Dún Éideann: Edinburgh University Press), lgh. 107-22.
* Meek, Dòmhnall (2008). ‘Litir bho Màiri Mhòr nan Òran’, in *Gath* 9, Earrach 2008, lgh. 35-42.

### Aistí eile

* 'Aig Taobh a' Chanàil: Mòid is modalan' *Gath* 9, Earrach 2008, lgh. 68-75.

### Mar eagarthóir

* (1995) *Tuath is Tighearna / Tenants and Landlords. An Anthology of Gaelic Poetry of Social and Political Protest from the Clearances to the Land Agitation (1800 – 1890)*. Dún Éideann: Scottish Academic Press.
* (1998) *Màiri Mhòr nan Òran. Taghadh de a h-Òrain*. Dún Éideann: Scottish Academic Press.
* (2003) *Caran an t-Saoghail* Dún Éideann: Birlinn - Cnuasach filíochta Gàidhlig ón 19ú haois le haistriúcháin Bhéarla.

## Naisc sheachtracha

* "Charging at an Open Door? An Alternative View of Crofting History and Highland Development since 1930 from the Gaelic writing of the Rev. TM Murchison (1907-1984)": Óráid, físeán ag Youtube
* "Naomh agus Scarecrows: na hEaglaisí agus an Cultúr Gaelach sa Ghaeltacht ó 1560": alt ar líne

## Tagairtí
Fúrán

Comhdhúil heitreafháinneach orgánach is ea **fúrán**, ina bhfuil fáinne aramatach cúig-bhall le ceithre adamh carbóin agus adamh ocsaigine amháin. Tugtar fúráin freisin ar chomhdhúile ceimiceacha ina bhfuil fáinní den sórt sin.

Is leacht gan dath, inadhainte, thar a bheith so-ghalaithe é fúrán le fiuchphointe gar do theocht an tseomra. Tá sé intuaslagtha i dtuaslagóirí orgánacha coitianta, lena n-áirítear alcól, éitear, agus aicéatón, agus tá sé beagán intuaslagtha in uisce . Tá a bholadh "láidir, éitearach; mar a bheadh clóraform. "  Tá sé tocsaineach agus d'fhéadfadh sé a bheith carcanaigineach i ndaoine. Úsáidtear fúrán mar phointe tosaigh do cheimiceáin speisialtachta eile.

## Tagairtí

Catagóir:Carcanaiginí IARC Grúoa 2B
Catagóir:Fáinní simplí aramatacha
Catagóir:Substaintí a aimsíodh sa 19ú haois
Paetongtarn Shinawatra

Is polaiteoir agus bean gnó de chuid na Téalainne í **Paetongtarn "Ung-ing" Shinawatra** (a rugadh ar an 21 Lúnasa 1986). Bhí sí ar an bpríomh-aire is óige riamh sa Téalainn, 37 bliain d'aois, nuair a ceapadh i in 2024.. Tá Paetongtarm Shinawatra ina ball den pháirtí Pheu Thai, páirtí pobalach (an chaimiléireacht go smior san eagraíocht is cosúil) agus bonn taca láidir aige sa tuaisceart (Chiang Mai) agus faoin tuath.
clé|mion|2023
clé|mion|2023

## Gairm
Is iníon í Paetongtarm cde chuid Thaksin Shinawatra, fear gnó a bhí ina phríomh-aire é féin tráth ar an Téalainn, idir 2001 agus 2006. Bhí aintín Paetongtarm, Yingluck Shinawatra, ina príomh-aire ar an Téalainn idir 2011-2014 (cuireadh í as oifig i gcoup d'état).

Tá dlúthbhaint ag muintir Shinawatra leis an saol polaitiúil agus an saol gnó sa Téalainn (a bhfuil fochomhlachtaí aige i réimse leathan earnálacha). Ach ní raibh an teaghlach saor ó smál na caimiléireachta.  

Tá gnó ollmhór ag an teaghlach Shinawatra, agus bhí Paetongtarm Shinawatra páirteach sa ghnó sin, ag bainistiú na n-óstán faoi scáth an ghnó teaghlaigh go dtí 2022. Ansin chuaigh sí leis an bpolaitíocht.

Reáchtáladh olltoghchán in 2023. Bhí Paetongtarm Shinawatra ag súil le páiste le linn di a bheith i mbun feachtais. Níor tháinig Pheu Thai ach sa dara háit sa toghchán, ach d’éirigh leo comhrialtas a chur ar bun le páirtithe eile, i ndiaidh d’fheisirí parlaiminte a fhaigheann tacaíocht ó Arm na Téalainne bac a chur ar an bpáirtí a bhuaigh an líon ba mhó vótaí.

Bhí Srettha Thavisin (ina ball den Pheu Thai) ina phríomh-aire ar dtús sa chomhrialtas sin in 2023. Ach bhíothas ag maíomh go raibh caimiléireacht ann, agus thug an Chúirt Uachtarach bata agus bóthar dó in 2024. 

I mí Lúnasa 2024, d'éirigh le Shinawatra go leor tacaíochta a fháil i measc a cuid comhghleacaithe le go dtoghfaí í ina príomh-aire.

## Féach freisin

* Pheu Thai

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as an Téalainn
Catagóir:Mná gnó
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Polaiteoirí

Catagóir:Pobalóirí
Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba

Foilsíonn **Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba** eagráin léannta de théacsanna ar litríocht Ghaeilge na hAlban.

Ar a bhunú ar an 13ú Aibreán 1934, shainmhínigh an tOllamh William J Watson, Ollamh le Ceiltis in Ollscoil Dhún Éideann, cuspóir an Chumainn mar seo a leanas: “” (Gaeilge na hÉireann: “foilsiú téacsanna i nGaeilge na hAlban a chur ar fáil, in éineacht le cibé réamhrá, aistriúcháin Bhéarla, gluaiseanna agus nótaí a mheasfar a bheith inmhianaithe.”)

## An Grúpa Stiúrtha

* Uachtarán Oinigh: An tOllamh Colm O Baoill
* Uachtarán: An Dr. Sheila M. Kidd
* Leas-Uachtarán: An tOllamh Uilliam Mac Leoid
* Eagarthóir Bainistíochta: An tOllamh Dòmhnall E. Meek
* Rúnaí: An tOllamh M. Pía Coira
* Cisteoir: Roderick Taylor

## Leabhair
Ionsaí de chuid na Stát Aontaithe ar mhisean daonnúil san Afganastáin, 2021

Tharla ionsaí de chuid na Stát Aontaithe ar mhisean daonnúil san Afganastáin ar an 29 Lúnasa 2021.

### Cúlra
Bhí aistarraingt trúpaí SAM agus aslonnú ollmhór ar siúl sa tír ag an am. Ar an 26 Lúnasa 2021, maraíodh 182 duine ar a laghad, páistí ina measc, de bharr ionsaí buamála ar Aerfort Chabúl.

Tháinig An tUachtarán Biden ar an mbosca ar an 26 Lunasa 2021 chun a chuid gníomhartha a chosaint.

### Ionsaí
Ar an 29 Lúnasa, d'ionsaigh drón de chuid na Stát Aontaithe misean daonnúil de chuid *Nutrition and Education International* i gCabúl. Maraíodh deichniúr, seachtar páistí ina measc.  Cheap na fórsaí Meiricéanacha go raibh ISIS-K i bhfolach san áit, ach ní raibh.

Rinneadh iarracht an eachtra a cheilt.  Ach tháinig an fhírinne amach trí seachtain níos déanaí, agus foilsíodh físeán den ionsaí fiú.

## Féach freisin

* Ionsaí buamála ar Aerfort Chabúl (2021)
* Cogadh san Afganastáin (2001 - 2021)

## Tagairtí

Catagóir:2021
Catagóir:Stair na hAfganastáine
Catagóir:Stát Ioslamach
Demyan Bedny

B'fhile Rúiseach Sóivéadach, bolscaire agus aorthóir é **Yefim Alekseevich Pridvorov** (Rúisis: Пфи́м Алексе́е евич Придво́́ров, 13 Aibreán 1883–25 Bealtaine, 1945), a bhfuil aithne níos fearr air leis an ainm cleite **Demyan Bedny**.

## Beathaisnéis
Rugadh Yefim Pridvorov do theaghlach bocht i sráidbhaile Hubivka, in Oblast Kherson, san Úcráin sa lá atá inniu ann. Nuair a bhí sé seacht mbliana d'aois, thóg a athair é chun cónaí leis in Elisavetgrad, ach sé bliana ina dhiaidh sin, cuireadh é ar ais go dtí a sráidbhaile duchais chun cónaí lena mháthair "ar an anás ".  Nuair a bhí sé 14 bliana d'aois, chláraigh a athair é i gcoláiste oiliúna *feldsher* i gCív, agus ina dhiaidh sin ceithre bliana de sheirbhís mhíleata. Sa bhliain 1904 chuaigh sé isteach i ndámh na fealsúnachta agus na staire in Ollscoil Chathair Pheadair. Tharla go raibh a bhlianta ollscoile ann ag an am corraitheach céanna le Réabhlóid na Rúise, sa bhliain 1905; réabhlóid a d'aontaigh Pridvorov, cosúil le formhór na mac léinn eile, leis. Sa bhliain 1911, thosaigh sé a bheith foilsithe i nuachtáin chumannacha ar nós *Pravda*, agus sa bhliain 1912, chuaigh sé isteach i bPáirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre sa Rúise (Boilséivigh). Chomh maith leis sin sa bhliain 1911, d'fhoilsigh sé an dán "О Демьяне Бедном" (Gaeilge:*Faoi Demyan Bedny*) rud a d'fhág go raibh an t-ainm sin air, agus thosaigh sé comhfhreagras príobháideach le Vlaidímír Leinín a dúradh go bhforbródh sé ina chairdeas pearsanta fadtréimhseach. Foilsíodh a chéad cnuasach san iris *Basni* (Gaeilge:*Fabhalscéalta*) i 1913. Le linn an Chéad Chogadh Domhanda, chonaic sé seirbhís arís mar oibrí  paraimhíochaine (Rúisis;*фельдшер*) agus shaothraigh sé go leor gradam.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1945
Catagóir:Daoine a rugadh i 1883
Catagóir:Filí Sóivéadacha
Catagóir:Filí na hÚcráine
Catagóir:Scríbhneoirí Sóivéadacha
Catagóir:Scríbhneoirí fireanna an 20ú haois
Cath Tannenberg (1914)

Troideadh **Cath Tannenberg**, ar a dtugtar freisin an **Dara Cath Tannenberg**, idir an Rúis agus an Ghearmáin, idir an 23 agus an 30 Lúnasa 1914, an chéad mhí den Chéad Chogadh Domhanda. Mar thoradh ar an gcath scrios beagnach leath de Dhara Arm na Rúise agus féinmharú a ghinearáil  ceannais, Aleksándr Samsonov. Scrios sraith cathanna leantacha (An Chéad Chath de na Lochanna Masúirise) an chuid is mó den Chéad Arm.

Tá suntas ar leith ag baint leis an gcath go háirithe maidir le gluaiseachtaí tapa iarnróid ag Ochtú Arm na na nGearmánach, a chuir ar a gcumas díriú i gcoinne gach ceann den dá arm Rúiseach ar a seal, ag cur moille ar an gCéad Arm ar dtús, agus ansin an Dara Arm a scriosadh roimh casadh arís ar an gCéad Arm lá ina dhiaidh sin. Is díol suntais é freisin teip na Rúisigh a gcuid teachtaireachtaí raidió a hionchódú, ag craoladh a gcuid orduithe máirseála laethúla go soiléir, rud a thug deis do na Gearmánaigh a ngluaiseachtaí a dhéanamh leis an muinín nach mbeadh siad taobh le taobh.

Thug an toradh, a bhí míorúilteach nach mór, gradam nach beag don Mharascal Machaire Paul von Hindenburg agus dá oifigeach foirne Erich Ludendorff a bhí gealladh faoi. Cé go raibh an cath ar siúl i ndáiríre in aice le hAllenstein (Olsztyn), d'ainmnigh Hindenburg é i ndiaidh Tannenberg, 30 km ar an taobh thiar, mar dhíoltas as  treascairt na Ridirían Teotanach ag an gCéad Chath Tannenberg 500 bliain roimhe sin.

[clé|mion|Bolscaireacht in 1915: Léiriú ar [Marascal machaire|Mharascal Machaire von Hindenburg agus Ludendroff ag treorú Arm na Gearmáine]]
clé|mion|Bolscaireacht in 1915: Léiriú ar von Hindenburg ag treorú Arm na Gearmáine

## Imeachtaí

Bhí na Gearmánaigh faoi cheannas Paul von Hindenburg agus Erich Ludendorff,

B'iad Paul von Renninkampf agus Aleksándr Samsonov a bhí i gceannas ar na díormaí Rúiseacha, ach neamhinniúil amach is amach. 

Thosaigh an cath timpeall 17/23 Lúnasa 1914, agus bhí bua iontach ag von Hindenburg agus Ludendorff roimh dheireadh na míosa, nuair a scoitheadh cliathán an namhad.  

Timpeallaithe, chuir Samsonov lámh ina bhás féin ar an 30 Lúnasa. Gabhadh timpeall 90,000 Rúiseach. Bhí 30,000 eile maraithe nó ar iarraidh. 

Tharla an troid is mó in aice Allenstein (Olsztyn), 30 km ó Tannenberg, áit a cuireadh an ruaig ar na Ridirí Teotanacha sa bhliain 1410 (Cath Tannenberg nó Cath Grunwald). Ach bhaist von Hindenburg "Cath Tannenberg" ar a bhua chun gradam a tharraingt air féin agus ar a thír dúchais.

Tháinig von Hindenburg agus Ludendorff chun cinn mar bheirt cheannasach laistigh d’arm agus de pholaitíocht na Gearmáine.

## Féach freisin

* Cath Grunwald, 1410

## Tagairtí

Catagóir:1914
Catagóir:Stair na Rúise
Catagóir:Stair na Gearmáine
Catagóir:Cathanna sa Chéad Chogadh Domhanda
Erich Ludendorff

Oifigeach míleata agus polaiteoir Gearmánach ab ea **Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff** (9 Aibreán 1865–20 Nollaig 1937). Chuir sé go mór le hardú chun cumhachta na Naitsithe. Bhain sé clú agus cáil amach le linn an Chéad Chogadh Domhanda as an ról lárnach a bhí aige i mbua na Gearmáine ag Liège agus Tannenberg i 1914. Tar éis dó a bheith ceaptha ina Chéad Mháistir Ceathrún-Ghinearál ar Fhoireann Ghinearálta an Airm i 1916, rinneadh príomhdhéantóir beartais de, i ndeachtóireacht mhíleata *de facto* go dtí gur chaill an Ghearmáin an cath. Le linn Phoblacht Weimar, ghlac sé páirt i bPutsch Kapp, a theip air sa bhliain 1920, agus i bPutsch an Halla Leanna a bhí ag Hitler sa bhliain 1923.
## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1937
Catagóir:Daoine a rugadh i 1865
Catagóir:Ailt le téacs sa Fhraincis
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghearmáinis
Paul von Renninkampf

Fear uasal Gearmánach Baltach, státaire agus ginearál d'Arm Impiriúil na Rúise ab ea **Paul Georg Edler von Rennenkampf** (, *Pavel Karlovich Rennenkampf*, 29 Aibreán 1854–1 Aibreán 1918). Bhí sé i gceannas ar an 1ú hArm, in ionradh na Prúise Thoir, le linn na céime tosaigh den Chéad Chogaidh Dhomhanda. Bhí sé freisin ina cheannasaí deireanach de Cheantar Míleata Vilna. 
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1854
Catagóir:Básanna i 1918
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Básanna de thoradh airm tine sa Rúis
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Impireacht na Rúise
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Liú Lúnasa

Féile imill is ea **Liú Lúnasa** a dhéanann ceiliúradh ar ógchultúr na Gaeilge in Iarthar Bhéal Feirste agus atá i ndiaidh cur le saol na Gaeilge fud fad na hÉireann. Bíonn sé ar siúl i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich. Is é 2024 an deichiú bliain a cuireadh ar siúl é.

## Slam Filíochta

Ceann de bhuaicphointí na féile is ea an Slam Filíochta, mar a théann lucht na bhfocal "in adharca a chéile chun duaiseanna iontacha airgid a bhaint". Cloistear leithéidí Ciara Ní É agus Séamus Barra ag reic a gcuid dánta agus is féidir le duine ar bith dul san iomaíocht.

## Ceolchoirm
I mbliana siad a bhí ag ceol ag ceolchoirm na féile ná "Huartan, a chuireann casadh spleodrach nua-aimseartha sa cheol Ghaelach; rac-cheol bríomhar, fuinniúil Grooveline; indie-rac dúchasach Na Shanvans agus Torby, an rapálaí dána, misniúil."

## Gradaim
Fuair Liú Lúnasa ainmniúchán mar Fhéile na Bliana ag Gradaim NÓS gach bliain dar bronnadh an gradam sin.

Gig de chuid Dysania ag an bhféile seo a fuair ainmniúchán mar Gig Bheo na Bliana ag na Gradaim sa bhliain ar cuireadh tús le Liú Lúnasa.

## Naisc sheachtracha
* Ticéidí 
* Bí san iomaíocht sa Slam Filíochta

## Féach freisin
* Slam Filíochta Liú Lúnasa
* Scoil Samhraidh Mhic Reachtain
* Cultúrlann McAdam Ó Fiaich
* Fite Fuaite
* Dorn san Aer
* Féile na Gealaí

## Tagairtí

Catagóir: Féilte Gaeilge
*
*
Catagóir: Ceol Comhaimseartha na Gaeilge
*
*
*
Catagóir: Béal Feirste
Catagóir: Contae Aontroma
Catagóir: Féilte a bunaíodh in 2015
Catagóir: Bunaithe sa bhliain 2015
Catagóir: Bunaithe sna 2010í
Catagóir: Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Féile na Bliana
Catagóir: Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Gig Bheo na Bliana
Agrigento

Is cathair ar oileán na Sicile san Iodáil í **Agrigento**. Bhí 56,000 duine ina gcónaí inti sa bhliain 2023.

Ba choilíneacht de chuid na sean-Ghréige é sa 5ú agus sa 6ú haois RCR agus tá iarsmaí seandálaíochta ón ré sin ann fós.

Ainmníodh an baile Sicileach seo mar ‘Phríomhchathair Chultúir 2025’ na hIodáile chun saibhreas seandálaíochta agus stair ailtireachta an bhaile a chur chun cinn. Agus ailtireacht ghalánta ársa, mheánaoiseach, bharócach agus chomhaimseartha ann, chomh maith le hiarsmalann seandálaíochta, tá na húdaráis ag tabhairt oidhreacht spreagúil Agrigento chun solais, d’ainneoin thionchar an Mhaifia Iodálaigh ar an bhaile.

## Féach freisin

* An tSicil

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na hIodáile
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Catagóir:An tSicil
Catagóir:Maifia
2ú Arm (Impireacht na Rúise)

Ceannasaíocht ar leibhéal airm Arm Impiriúil na Rúise sa Chéad Chogadh Domhanda ab ea an **2ú Arm Rúiseach** (Rúisis:2 - армия армия, 2А). Bunaíodh é díreach roimh thús na cogaíochta ó aonaid Cheantar Míleata Vársá agus bhí na trúpaí ar fad slógtha i mí Lúnasa 1914. Scriosadh an t-arm go héifeachtach ag Cath Tannenberg i Lúnasa 1914. Mar sin féin, atógadh é go luath ina dhiaidh sin agus throid sé go dtí beagnach deireadh an chogaidh.

## Tagairtí
02
Catagóir:Aonaid agus foirmíochtaí míleata a bunaíodh in 1914
Catagóir:Aonaid mhíleata agus foirmíochtaí míleata arna ndíbhunú in 1918
Aleksándr Samsonov

Bhí **Aleksándr Vasilyevich Samsonov** (   ; 14 Samhain 1859–30 Lúnasa 1914 ) ina oifigeach gairme i marcra Arm Impiriúil na Rúise agus ina ghinearál le linn Chogadh na Rúise-Seapánach agus an Chéad Chogadh Domhanda. Bhí sé ina cheannasaí ar 2ú Arm na Rúise a bhí timpeallaithe agus buaite ag Ochtú Arm na Gearmáine i gCath Tannenberg, ceann de chathanna tosaigh an Chéad Chogadh Domhanda . 

Bhí náire air de bharr gur chaill sé an tArm, chuir Samsonov lámh ina bhás féin agus é ag cúlú ó pháirc an chatha.
## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1914
Catagóir:Daoine a rugadh i 1859
Redemption at the Puritan's Hand

Is é ***Redemption at the Puritan's Hand*** an seachtú halbam stiúideo leis an mbanna miotail trom Éireannacha Primordial, taifeadta ag Foel Studio, san Bhreatain Bheag, leis an léiritheoir Chris Fielding agus eisithe ar 26 Aibreán 2011. Cairtíodh an t-albam san Fhionlainn (#23), sa Ghearmáin (#31), san tSualainn (#54) agus san Eilvéis (#90).

Nuair a iarradh air cur síos a dhéanamh ar an albam, dúirt an t-amhránaí A.A. Nemtheanga "is é seo an t-albam 'bás'" Mhínigh Averill, cé nach albam coincheap é *Redemption At The Puritan's Hand*, “déileálann go leor de na téamaí le mortlaíocht [agus] an chaoi a ndéileálaimid leis. Na struchtúir spioradálta a chuirimid timpeall orainn chun ciall a bhaint as. Bás, coimpeartha agus dia. Mar a faigheann muid níos sine athríonn ar caidreamh lenar shaol, an réalú nach maireann muid go deo, a phlean mór a raibh tú ag súil le ag aimsiú, nach thagann i gcríoch, bia don péist agus ní aon rud eile."

Bhain Averill úsáid as an téama seo chun léirmheas a dhéanamh ar chreideamh reiligiúnach, agus go háirithe coincheap na fuascailte spioradálta.

## Fáiltiú Criticiúil

About.com - 4/5

Allmusic - 3.5/5

Exclaim.ca - Favourable

Popmatters - 9/10

Sputnikmusic - 3.5/5

Metal Storm - 9/10

## Traicliosta

# "No Grave Deep Enough" - 7:10
# "Lain with the Wolf" - 8:25
# "Bloodied Yet Unbowed" - 8:47
# "God's Old Snake" - 6:25
# "The Mouth of Judas" - 8:53
# "The Black Hundred" - 6:19
# "The Puritan's Hand" - 8:36
# "Death of the Gods" - 9:21

## Pearsanra

* Alan Averill – Gutha
* Ciárán Mac Uilliam – Giotár
* Mícheál Ó Floinn – Giotár
* Pól MacAmhlaigh – Dord
* Simon Ó Laoghaire – Drumaí

## Tagairtí

Catagóir:Albaim Primordial
Catagóir:Miotail Ceilteach
Catagóir:Albaim a eisíodh in 2011
Fida'i

Is é "**Fida'i**" (Araibis: فدائي, *Fidāʾī*, lit. 'gaiscíoch féiníobartha')  amhrán náisiúnta na Palaistíne.   

## Stair
Ghlac an Eagraíocht um Shaoirse na Palaistíne (ESP) leis amhrán náisiúnta sa bhliain 1996, i gcomhréir le hAirteagal 31 de Dhearbhú Neamhspleáchais na Palaistíne ón mbliain 1988. Tháinig sé in ionad "Mawtini ". Ba é Said Al Muzayin (aka Fata Al Thawra, "buachaill na réabhlóide"), a scríobh é, agus ba é an maestro Éigipteach Ali Ismael a chum é.  Tugadh "amhrán fuascailte na Palaistíne" air.

## Liricína
Is é is brí leis an bhfocal *fidāʾī* (Araibis: فدائي) ná "íobairt" nó "duine a íobraíonn é féin" (d'fhéadfadh aistriúchán litriúil ar fidāṇiyyīn a bheith ina "mhairtírigh "). Is míleataigh nó **treallchogaithe** de chlaonadh náisiúnaíoch iad na fedayeen Palaistíneacha as measc mhuintir na Palaistíne. Measann formhór na bPalaistíneach gur "trodaithe saoirse" iad na fedayeen.

## Tagairtí

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Catagóir:Ailt le téacs san Araibís
Khaled El Masri

Ar dhuine de na daoine a thug fianaise sa gcúirt ar son Julian Assange agus ar son WikiLeaks atá an Gearmánach **Khaled El Masri** (a rugadh sa Chuáit ar an 29 Meitheamh 1963 agus a d'fhás suas sa Liobáin)**.** 

Sa mbliain 2004 chuaigh El Masri go dtí An Mhacadóin ar a laethanta saoire.  Cás bréagaitheanta a bhí ann agus gabhadh é ar an 23 Eanáir 2004. Ligeadh amach é ach d'fhuadaigh an CIA é as teorainn na Macadóine. Cuireadh drochbhail air.

Dúirt an CIA ina dhiaidh sin nárbh é an fear ceart a bhí acu. Ligeadh saor é ar an 28 Bealtaine 2004.

Sa mbliain 2012 cruthaíodh i gCúirt Eorpach um Chearta an Duine gur chéas an CIA é. Ghlac Masri buíochas le Assange agus le WikiLeaks. Ba rímhaith a thuig sé murach a gcuid oibre siúd nach dtabharfaí an bhreith chóir air.

## Féach freisin

* WikiLeaks, Lárghníomhaireacht Fhaisnéise

## Tagairtí

Catagóir:Wikileaks
Catagóir:CIA
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine as Cuáit
Catagóir:Céasadh
Catagóir:Daoine Gearmánacha
Catagóir:An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine
Catagóir:Daoine as an Liobáin
Catagóir:Botún dlí
Abdelmadjid Tebboune

Polaiteoir agus 8ú Uachtarán na hAilgéire is ea **Abdelmadjid Tebboune** a rugadh ar an 17 Samhain 1945.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hAilgéire
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine beo
Cogadh na dTrosc

Tharla **Cogadh na dTrosc**, an Íoslainn in aghaidh na Ríochta Aontaithe, idir 1958-1976. Bhí ná tíortha "ag troid" mar gheall ar chearta iascaireachta. Bhí báid ghunna Íoslannacha ar taobh amháin, agus trálaeir Shasanacha agus an Cabhlach Ríoga ar an taobh eile, cat is luch in aghaidh a chéile.  

Ball de NATO, bhí an lámh in uachtar ag an Íoslainn le linn na géarchéime ar fad, agus bua iomlán aici faoi dheireadh in 1976.  
[clé|mion|Na Briotanaigh ag trálaeireacht i gcomhair [Trosc Atlantach|trosc, agus na hÍoslannaigh ag déanamh scrios ar na líonta]]
[clé|mion|[limistéar eisiach eacnamaíochta na hÍoslainne]]
clé|mion|Bhuail an  HMS ''Scylla'' agus an ICGV ''Óðinn'' in aghaidh a chéile, 7 Meitheamh 1973

## Imeachtaí
De réir a chéile, idir 1958-1976, tháinig méadú ar limistéar eisiach eacnamaíochta (crios eisiaimh) na hÍoslainne.  

De ghnáth, bhí na Briotanaigh ag trálaeireacht i gcomhair trosc, agus na hÍoslannaigh ag déanamh scrios ar na líonta. Tháinig ardú suntasach ar leibhéal an chiaptha i dtrí thréimhse*:* 1958–1961, 1972–73 agus 1975–76, nó an Chéad, an Dara agus an Tríú Cogadh faoi seach. 

Rinneadh ionsaí ar Ambasáid na Ríochta Aontaithe i Réicivíc ar an 24 Bealtaine 1973. Ar an 7 Meitheamh 1973, bhuail an  HMS *Scylla* agus an ICGV *Óðinn* in aghaidh a chéile. Ar an 29 Lúnasa 1973, maraíodh Halldór Hallfreðsson, innealtóir de chuid an chabhlaigh Íoslannaigh. Ar an 8 Samhain 1973, cuireadh deireadh le “Dara Cogadh na dTrosc”. 

Bhí an lá faoi dheireadh ag an Íoslainn in 1976.  B'éigean do  ECAT idirghabháil a dhéanamh. Bhí tionchar ollmhór ag an tír beag i lár an Atlantaigh i suíomh straitéiseach le linn an Chogaidh Fhuar.

## Féach freisin

* ECAT
* Trosc Atlantach
* Ólafur Jóhannesson, príomh-aire na hÍoslainne 

## Tagairtí

Catagóir:An Íoslainn
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Catagóir:ECAT
Catagóir:An Cogadh Fuar
Catagóir:Eachtraí muirí
Catagóir:Iascaireacht
Eas Chonaill

Is é **Eas Chonaill** an dara eas is airde in Éirinn ag 121 m (397 tr) in airde, tá sé suite ag bun Glensoulan ar abhainn an Deargail in aice le Áth na Sceire, Contae Chill Mhantáin.

Breathnaítear beanna Dioghais (735 m (2,379 tr)) agus Málainn (570 m (1,870 ) tharr Chúirt an Phaoraigh, agus sreabhann go leanúnach an bhliain ar fad. Is cuid d’Eastát Chúirt an Phaoraigh é an t-eas, atá ar oscailt don phobal ar tháille iontrála.

## Rochtain
Is cuid d’Eastát Chúirt an Phaoraigh an t-eas, a thugann rochtain íoctha don phobal trí bhealach isteach ar leith do chuairteoirí (6 mhíle ó phríomhbhealach isteach an eastáit) le linn amanna socraithe. Ag bun an eas tá áiseanna do chuairteoirí, páirceáil carr, limistéar picnice agus beárbaiciú, agus a leithead.

Is féidir leis an eas a fheiceáil freisin ó Coill An Corrán, a thairgeann freisin cosáin chuig an beanna de Málainn. Gabhann bealach siúil sléibhe 7 ciliméadar 3 uair an chloig, i gCoill An Corrán, Málainn agus Eas Chonaill.

## Cultúr
Tá an t-eas le feiceáil sa scannán fantaisíochta meánaoiseach *[[Excalibur (Scannán)|Excalibur]]* (1981) agus sa tsraith dráma stairiúil teilifíse *[[Vikings (Clár telifís)|Vikings]]* (2013-2020).

## Gailearaí

Íomhá:Nov12019_powerscourt_(106)_s.jpg|alt=Waterfall in autumn|Eas san fómhair
Íomhá:521_Powerscourt_Waterfall,_County_Wicklow.jpg|alt=Waterfall and visitor picnic area|Eas agus limistéar picnice do chuairteoirí
Íomhá:Power's_Court_Waterfall_(5).jpg|alt=The waterfall in July 2008|An eas i mí Iúil 2008
Íomhá:View_over_PowerscourtWaterfall_from_Maulin_Mtn_Co_Wicklow_6thApr_2012.JPG|alt=From Crone Woods on slopes of Maulin|Ó Choill An Corrón ar fhána Málainn
Íomhá:Powerscourt_Deerpark_and_Waterfall.jpg|alt=Glensoulan Valley and Djouce behind|Glensoulan agus Dighais taobh thiar de

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Exile Amongst the Ruins

Is é ***Exile Among the Ruins*** an naoú halbam stiúideo leis an mbanna miotail trom Primordial. Eisíodh an t-albam ar 30 Márta, 2018 trí Metal Blade Records. Is é an t-albam deireanach é le Michael O’Floinn mar dhara giotáraí an ghrúpa.

## Traicliosta

# "Nail Their Tongues" - 9:00
# "To Hell or the Hangman" - 7:16
# "Where Lie the Gods" - 9:11
# "Exile Amongst the Ruins" - 7:59
# "Upon Our Spiritual Deathbed" - 8:28
# "Stolen Years" - 5:15
# "Sunken Lungs" - 7:52
# "Last Call" - 10:32

## Pearsanra
**Primordial**

* Alan Averill – Gutha, liricí
* Ciárán Mac Uilliam – Giotár
* Mícheál Ó Floinn – Giotár
* Pól MacAmhlaigh – Dord
* Simon O'Laoghaire – Drumaí

**Táirgeadh agus ealaín**

* Ola Ersfjord – Léiritheoir, Innealtóir, Meascadh
* Costin Chioreanu – Saothar Ealaíne, Leagan Amach
* Chris Common - Máistreacht
* Mihai Angel - Grianghrafadóireacht
* Gareth Averill – Grianghrafadóireacht

## Cairteacha

An Ostair - #26

An Bheilg - #197

An Ungair - #35

An Ghearmáin - #9

An Eilvéis - #27

## Tagairtí

Catagóir:Albaim Primordial
Catagóir:Miotail Ceilteach
Catagóir:Albaim a eisíodh in 2018
Meryl Meisler

Grianghrafadóir agus múinteoir Meiriceánach is ea **Meryl Meisler** (a rugadh sa bhliain 1951), a aithnítear go háirithe as a cuid saothar le linn na 1970idí-1980idí nuair a bhí sí ag obair mar mhúinteoir scoile i mBrooklyn.

Is é atá sa leabhar *Street Walker* (a tháinig amach i mí Lúnasa 2024*)* ná meascán d’íomhánna clasaiceacha agus grianghraif eile i Nua-Eabhrac, San Francisco, Miami Beach, New Orleans agus lárionaid eile Mheiriceá. Is grianghraif dubh is bán iad. Is íomhánna atá réamhghreanta ar ár n-aigne iad a lán díobh mar go bhfacamar íomhánna mar iad in an-chuid irisí, scannán agus clár teilifíse i gcaitheamh na mblianta.

## Féach freisin

* Dorothea Lange

## Tagairtí

Catagóir:Grianghrafadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Mná
Páirc Fiadhúlra Fhóite

Tá **Páirc Fiadhúlra Fhóite** agus Teach Fhóite suite ag an taobh thiar den oileán Fhóite. Tá an-tóir orthu mar chinn scríbe do thurais lae agus freastalaíonn bóthar agus iarnród ar an láithreán.
clé|mion
[clé|mion|Tíogar Sumatrach i b[Páirc Fiadhúlra Fhóite, 2019]]

### Áiseanna
In 2015, osclaíodh síneadh seacht n-acra fhichead. Síneadh d'ainmhithe as an Áis atá sa bhforbairt, áit a bhfuil cuid de na speicis is mó atá i mbaol ar domhan le feiscint ann, an Tíogair Sumatrach, an Srónbheannach Indiach, fianna agus muca ina measc.

### Ainmhithe
Rugadh an tíogar Sumatrach deireanach in Éirinn i bPáirc Dhúlra Fhóite sa bhliain 2019

In 2024, bhí tíogar Sumatrach darb ainm Dao tagtha go Páirc Dhúlra Fhóite i gContae Chorcaí, agus dhá bhliain d’aois air. Cuireadh Dao le chéile le tíogar baineann darb ainm Jambi in iarracht an speiceas a chaomhnú.

### Eachtraí
Tháinig sé chun solais sa bhliain 2024 go ndearnadh cibirionsaí ar shuíomh gréasáin Pháirc Fiadhúlra Fhóite. Goideadh sonraí daoine a rinne íocaíochtaí ar shuíomh gréasáin na páirce.

## Féach freisin

* Fóite

## Tagairtí

Catagóir:Zúnna
Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Fóite
Catagóir:Fiadhúlra
Catagóir:Caomhnú fiadhúlra
Fóite

Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí í **Fóite**. Tugtar "**Oileán Fhóite**" uirthi chomh maith ach ní oileán í inniu.

Tá suíomh tarraingteach cuain ag Fóite agus roinnt oidhreachta nádúrtha agus tógtha tábhachtacha. Tá Fóite suite laistigh de Chuan Chorcaí, timpeall 6 chiliméadar ó thuaidh ón gCóbh agus 12 ciliméadar soir ó chathair Chorcaí, ceangailte le hIarnród Fo-uirbeach Chorcaí agus an bóthar N25.  
[clé|mion|[Caisleán Bhéal an Bhealaigh ]]
clé|mion|Folcadh láibe
clé|mion|Gailf

## Suíomh
Bíonn an t-oileán comhdhéanta de mheascán d'úsáidí oidhreachta, áineasa agus turasóireachta. Tá Páirc Fiadhúlra Fhóite agus Teach Fhóite suite ag an taobh thiar den oileán agus tá an-tóir orthu mar chinn scríbe do thurais lae agus freastalaíonn bóthar (an N25) agus iarnród ar an láithreán.

Clúdaíonn Ionad Saoire Oileán Fhóite an chuid eile den oileán agus aithnítear é mar acmhainn turasóireachta agus áineasa don gheilleagar áitiúil, ach meastar freisin. Tá tábhacht náisiúnta agus idirnáisiúnta leis mar thairiscint áineasa agus fóillíochta. Cuimsíonn an t-eastát óstán mór, club gailf a thairgeann 27 bpoll, clubtheach agus tairiscint chónaithe. D'óstáil an Club an Craobhchomórtas Oscailte Gailf na hÉireann go minic.

Tá suíomh tarraingteach cuain ag Fóite agus roinnt oidhreachta nádúrtha agus tógtha tábhachtacha, lena n-áirítear Teach agus Cé Fhóite, atá iontráilte i dTaifead na Struchtúr faoi Chosaint.

### Nádúr
Tá an ceantar tadhlach go díreach le Limistéar Caomhantais Speisialta Cainéal an Oileáin Mhóir agus limistéar faoi chosaint speisialta Chuan Chorcaí, ar bogach é a bhfuil tábhacht idirnáisiúnta ag baint leis, toisc go dtacaíonn sé le líon mór éan.

## Féach freisin

* Carraig Thuathail, Barraigh Mhóra
* Páirc Fiadhúlra Fhóite

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Oileáin Chorcaí
Catagóir:Tithe móra in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Catagóir:Fóite
Catagóir:Cuan Chorcaí
Teach Naomh Mochta

Is aireagal meánaoiseach agus Séadchomhartha Náisiúnta i gContae Lú, Éire é **Teach Naomh Mochta**.

## Suíomh
Tá Teach Naomh Mochta suite siar ó thuaidh ó shráidbhaile Lú.

## Stair
Bhí Mochta (b. AD 535/543) ina dheisceabal ag Naomh Pádraig agus bhunaigh sé mainistir i sráidbhaile Lú c. 528. Níl aon iarsmaí fisiceacha ón luath-mhainistir. Is iad na foirgnimh fhothrach ar an suíomh inniu ná séipéal 13ú haois Phrióireacht Naomh Mhuire, Lú agus an t-aireagal ar a dtugtar Teach Naomh Mochta, a chreidtear a tógadh ón dara leath den dara haois déag, cé go bhfuil roinnt foinsí ann roimhe sin, sa cheantar. 9ú-11ú haois.

Tá go leor foirgneamh cloiche in Éirinn ar a bhfuil ainmneacha tithe na naomh, mar shampla Teach Naomh Colm, Ceanannas, Co. na Mí. Deirtear go bhfuil uaigh nó iarsmaí an naoimh teidil i bhformhór na bhfoirgneamh seo. 'San mbliadhain 1242, do réir Annála Chonnacht, *"Do ghabh Ard-Easpag Ard Mhacha agus [[Ab|abba]] canónacha Éireann [[Caibidil (reiligiún)|caibidil]] mhór d'órdughadh i Lú nuair a h-árdaíodh cuid de na h-iarsmaí do chruinnigh Mochta ón [[An Róimh|Róimh]]."*  Tugann sé sin le fios gur thug Mochta ar ais iarsmaí naomh eile ón Róimh, ach b’fhéidir freisin gur cuireadh a chnámha féin leo.

Thóg Comhairle Contae Lú an balla mórthimpeall i 1906, agus rinne Oifig na nOibreacha Poiblí obair chaomhnaithe i 1934.

## Foirgneamh
Is foirgneamh dronuilleogach é Teach Naomh Mochta le díon boghtach bairille, agus seomra os a chionn ar féidir teacht air ag staighre inmheánach.

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gcontae Lú
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Túr Bhaile an Ridire

[mion| Radharc eile den túr, le [clogás le feiceáil.]]
Túrtheach agus Séadchomhartha Náisiúnta i mBaile an Ridire, Éire is ea **Túr Bhaile an Ridire.**

## Suíomh
Tá an túrtheach suite i mBaile an Ridire, soir ón R132 .

## Stair
Bronnadh Baile an Ridire ar chomhghuaillíocht Angla-Normannach de Risteard de Clare, Robert de Rosel, c. 1171 "áit ar thóg sé an baile agus an caisleán". Rinneadh a mhac Pádraig mar parson na heaglaise i mBaile an Ridire, agus tar éis a bháis bhronn Geoffrey de Costedin tailte i mBaile an Ridire do Mhainistir Tristernagh, Cill Bhicsí idir 1191 agus 1212.

## Foirgneamh
Túr teach trí stór de phlean cearnach brablach forbhalla chlocha is ea Túr Bhaile an Ridire a tógadh c. 1500. Tá oscailtí ceann-treoil ann le colbha aolchloiche agus oscailtí cinn cearnacha le hoscailtí cóirithe brící. Sa chúinne thiar thuaidh tá túirín le staighre bíse. Tá fuinneog dhá sholas ar gach aghaidh ar stór uachtarach an phríomhthúir agus tá clogás ar an aghaidh thoir. Níos ísle síos sa bhalla thiar tá fuinneog dhá sholas le cinn címe agus múnlú cearnach le masc amháin.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Caisleáin i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Caisleáin na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
How it Ends

Is é ***How It Ends*** an deichiú halbam stiúideo leis an mbanna miotail trom Éireannach Primordial. Eisíodh é ar 29 Meán Fómhair 2023 trí Metal Blade Records.

## Fáiltiú criticiúil

Fuair an t-albam léirmheasanna dearfacha go ginearálta ó léirmheastóirí. Thug Gavin Brown ó *Distorted Sound* an t-albam 8 as 10 agus d’iarr sé an t-albam “a cheiliúrann ní hamháin Primordial mar bhanna ó thús go deireadh, chomh maith lena stair agus a n-oidhreacht, ach thugann sé déan cúirtéis do gach rud a seasann siad le haghaidh, agus ní mór a bheith buíoch den fhíric go bhfuil siad fós anseo á dhéanamh seo i ndiaidh na mblianta seo ar fad agus moladh a thabhairt dóibh ar an mbealach céanna.”

Thug *Metal Storm* rátáil 7/10 ar an albam.

Thug *New Noise Magazine* rátáil 4 as 5 ar an albam.

## Traicliosta

# "How it Ends" - 7:50
# "Ploughs to Rust, Swords to Dust" - 7:35
# "We Shall Not Serve" - 7:18
# "Traidisiúnta" - 2:12
# "Pilgrimage to the World's End" - 7:07
# "Nothing New Under the Sun" - 7:11
# "Call to Cernunnos" - 5:59
# "All Against All" - 8:48
# "Death Holy Death" - 5:40
# "Victory Has 1000 Fathers, Defeat Is an Orphan" - 6:14

## Pearsanra

* Alan Averill "Nemtheanga" - Gutha
* Ciáran Mac Uilliam – Giotár
* Pól Mac Amhlaigh – Dord
* Simon Ó Laoghaire – Drumaí

**Pearsanra breise**

* Chris Fielding - táirgeadh, innealtóireacht, meascadh
* James Plotkin - máistreacht
* Paul McCarroll – saothar ealaíne, dearadh
* Ray Keenaghan agus Feargal Flannery – grianghrafadóireacht

## Tagairtí

Catagóir:Albaim Primordial
Catagóir:Miotail Ceilteach
Catagóir:Albaim a eisíodh in 2023
Slam Filíochta Liú Lúnasa

Comórtas slamfhilíochta nó filíocht ó bhéal is ea **[[Slam Filíochta Liú Lúnasa]]** ina ngabhann "filí na Gaeilge in adharca a chéile chun duaiseanna iontacha airgid a bhaint." Bíonn sé ar siúl gach bliain mar chuid den fhéile imill Liú Lúnasa. Áirítear é mar cheann de na himeachtaí is spleodraí i bhféilire na hÉireann.

## Stair
Tá an Slam Filíochta "ag dul ó neart go neart ó cuireadh ar bun é" in 2017 agus luaitear mar cheann de buaicphointí na Féile Liú Lúnasa é. Déanann sé "ceiliúradh ar achan rud a sheasann an fhéile ar a son: An Ghaeilge, cultúr gaelach agus cultúr ar an imeall a chur chun cinn."

## Cur chuige
Más iomaíoch an comórtas é, ní bhíonn nimh ar bith le mothú ann agus bíonn daoine ag tabhairt tacaíochta dá chéile.

Rud nach ionann agus comórtais liteartha eile, bíonn tábhacht faoi leith ag baint le teacht i láthair sa Slam – "Ní amháin go bhfuil tábhacht agus béim leagtha ar an chumadóireacht, tá tábhacht mhór leis an léiriú chomh maith: an bealach a chuirtear an píosa slam i láthair, tuin, guth, mothúchán, béim srl."

Níl teorainn ar bith ó thaobh ábhair ná stíle. Is cuma iad ciúin glórach, geal riabhach, éagsúil nó ait, lán imní nó grinn agus siamsaíochta. Tá "scoth na bhfilí" tar éis leas a bhaint as an "ardán an-spéisiúil" a chuireann an Slam Filíochta ar fáil dóibh chun dul i ngleic le réimse leathan téamaí ón ngéarchéim tithíochta go dtí stair fada na ndaoine aiteacha.

## Buaiteoirí

Bronnadh Duais Aitheantais ag Slam '17 ar Tuán Ó Ruanaidh.

## Naisc sheachtracha
* Bí san iomaíocht sa Slam

## Féach freisin
* Liú Lúnasa
* REIC
* Rapcheol Gaeilge

## Tagairtí

*
*
Catagóir: Comórtais in ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge
Catagóir: Comórtais sna healaíona teangabhunaithe
Catagóir: Comórtais
Catagóir: Gradaim na Gaeilge
*
*
*
Catagóir: Filíocht
Catagóir: Duaiseanna Liteartha na Gaeilge
Catagóir: Duaiseanna Liteartha
Catagóir: Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge
Catagóir: Ealaíona taibhiúcháin
Catagóir: Béal Feirste