open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pierre-Auguste Renoir

Ealaíontóir Francach ab ea **Pierre-Auguste Renoir**, (25 Feabhra 1841 – 3 Nollaig 1919).

Bhí sé i measc máistrí ealaíne an 19ú haois. D’éirigh Renoir ina dhuine ba mhó a raibh tionchar aige ar ealaín nua-aimseartha sa chéad leath den fhichiú céad.

## Saothar
Bhain Renoir leis na hImpriseanaithe. Mar sin, ghlac sé páirt ina dtaispeántais. Ghlac Renoir leis na prionsabail ghinearálta a bhain leis an Impriseanachas agus ag an am céanna d’fhorbair sé a stíl phearsanta féin.

I measc a shaothar cáiliúil tá *Bal du moulin de la Galette*, 1876.
lár|mion|Conair ag dreapadh trí fhéar ard (1875)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1841
Catagóir:Básanna i 1919
Catagóir:Péintéirí Francacha
Catagóir:Impriseanachas
Aois na Tionsclaíochta

mion|''Léiríonn 'Iarann agus Gual''', 1855-60, le William Bell Scott teacht chun cinn na n-oibreacha iarainn agus guail le linn na Réabhlóide Tionsclaíche agus an innealtóireacht throm le gur féidir seo a chur i gcrích.
Cuimsíonn  **Aois na Tionsclaíochta **athruithe na n-eagrúchán geilleagrach agus sóisialta a thosaigh timpeall 1760 sa Bhreatain Mhór agus níos déanaí i dtíortha eile, arb iad is a sainairíonna, ach go háirithe, úsáid meaisíní chumhacht-thiomáinte, mar an seol cumhachta agus an t-inneall gaile, in ionad uirlisí láimhe.

Cé go gcreidtear go coitianta gur tháinig Aois na Faisnéise sa 20ú haois déanach, in áit na hAoise Tionsclaíche, dearcadh atá ag éirí a bheith coitianta ó Réabhlóidí na bliana 1989, mar ó 2013 ar aghaidh tá giniúint cumhachta leictreachais fós bunaithe den chuid is mó ar bhreoslaí iontaise agus tá  formhór an gheilleagair de chuid an Tríú Domhan bunaithe go fóill ar earnáil na déantúsaíochta. Dá bhrí sin, tá sé ina ábhar conspóide cibé ar fhág muid an Aois Thionsclaíoch cheana féin, nó an bhfuil sí fós ann agus go bhfuil muid sa phróiseas chun Aois na Faisnéise a bhaint amach.

## Féach freisin
* Aois na faisnéise

## Tagairtí

Catagóir:Réabhlóid Thionsclaíoch
Catagóir:Réanna stairiúla
Cedar Bluff, Alabama

Is é **Cedar Bluff** baile i gContae Cherokee, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí 1,790 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.

## Stair

## Tíreolaíocht
Tá an baile suite ar bhruach thuaidh Loch Weiss. Alabama.

## Déimeagrafaic

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

Catagóir:Alabama
*
Catagóir:Bailte in Alabama
Catagóir:Contae Cherokee, Alabama
Catagóir:Bailte i gContae Cherokee, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Cherokee, Alabama

Catagóir:Lárionaid daonra in Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Bailte in Appalachia
Loch Weiss

Is í **Loch Weiss** loch san oirthuaisceart an stáit Alabama, SAM. Clúdaíonn an t-uisce 122 km², agus 19 m (62 troigh) an pointe is doimhne sa loch. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Eolas ar chuairteoirí (Béarla)

Catagóir:Lochanna i gContae Cherokee, Alabama
Catagóir:Lochanna i gContae Floyd, Georgia
Catagóir:Lochanna in Alabama
Catagóir:Lochanna in Georgia
Catagóir:Lochanna na Stát Aontaithe
Cath Vín

clé|250px|mion|Cath Vín 12 Meán Fómhair 1683
Tharla **Cath Vín** (An Ghearmáinis: **'; [[An Pholainnis]]: **' (“Faoiseamh Vín”); an Tuircis: **) ar Shliabh Kahlenberg i ngar do Vín ar an 12 Meán Fómhair 1683 tar éis don Impireacht Otamánach an chathair a chur faoi léigear ar feadh dhá mhí.

## Tagairtí

Catagóir:Stáit na hOstaire
Catagóir:Impireacht Otamánach
Tell Me You Love Me (albam)

Is é ***Tell Me You Love Me*** an séú halbam ón amhránaí Demi Lovato, Scaoileadh ar an 29 Meán Fómhair 2017 é.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Sorry Not Sorry" – 3:23
# "Tell Me You Love Me" – 3:56
# "Sexy Dirty Love" – 3:33
# "You Don't Do It for Me Anymore" – 3:17
# "Daddy Issues" – 3:09
# "Ruin the Friendship" – 3:53
# "Only Forever" – 3:17
# "Lonely" (le Lil Wayne) – 4:41
# "Cry Baby" – 3:42
# "Games" – 3:08
# "Concentrate" – 3:17
# "Hitchhiker" – 3:43

## Singlí
# "Sorry Not Sorry" - 11 Iúil, 2017

### Singlí bolscaireachta
# "Tell Me You Love Me" - 24 Lúnasa, 2017
# "You Don't Do It for Me Anymore" - 8 Meán Fómhair, 2017
# "Sexy Dirty Love" - 22 Meán Fómhair, 2017

## Cairteacha

### Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2017
Catagóir:Demi Lovato
Lindy Hood

Ba imreoir cispheile le University of Alabama é **James Marcus "Lindy" Hood** (30 Iúil 1907 - 17 Deireadh Fómhair 1972). D'imir sé i lár na cúirte. Imreoir "All American" a bhí ann.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí cispheile University of Alabama
Catagóir:Daoine ó Contae Cherokee, Alabama
Catagóir:Daoine ó Leesburg, Alabama
Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1972
Pápa Teádóir I

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Teádóir I**. 

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 649
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Daoine Palaistíneacha
Catagóir:Impireacht Bhiosántach
Catagóir:Pápaí
Pápa Máirtín I

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Máirtín I** (590-600 – 16 Meán Fómhair 655). 

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 655
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Impireacht Bhiosántach
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Cham, An Eilvéis

Baile san Eilvéis is ea **Cham** atá suite i gcantún Zug. Bhí 15,954 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Eilvéis
Münchenstein

Baile san Eilvéis is ea **Münchenstein** atá suite i gceantar Arlesheim. Bhí 12,160 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2017.

Catagóir:Cathracha san Eilvéis
Aois na Faisnéise

Is éard is **Aois na Faisnéise** ann (ar a dtugtar freisin **Aois an Ríomhaire**, an **Aois Dhigiteach**, nó **Aois na Meán Nua**), ná an tréimhse, i stair an duine, arb iad a shainairíonna ná an t-athrú ón tionscal traidisiúnta a thug an Réabhlóid Thionsclaíoch chun cinn trí tionsclaíochta, go dtí geilleagar atá bunaithe ar ríomhairiú faisnéise. Tá teacht na hAoise Faisnéise bainteach leis an Réabhlóid Dhigiteach, díreach mar a mharcáil an Réabhlóid Thionsclaíoch teacht na hAoise Tionsclaíche . Athraíonn an sainmhíniú ar cad a chiallaíonn an téarma 'digiteach', (nó cén a chiallaíonn 'fáisnéis' ) le himeacht ama, de réir mar a thagann teicneolaíochtaí nua, feistí úsáideora, modhanna idirghníomhaíochta le daoine eile agus feistí chun cinn ar an réimse taighde, forbairt agus seoladh margaidh.

## Tagairtí

## Tuilleadh léitheoireachta
* Oliver Stengel et al. (2017). *Digitalzeitalter - Digitalgesellschaft*, Springer 978-3658117580
* Mendelson, Edward (Meitheamh 2016). *[http://www.nybooks.com/articles/2016/06/23/depths-of-the-digital-age/ I Dhoimhneas na Aois Dhigiteach],* An Nua-Eabhrac Athbhreithniú Leabhar
* Bollacker, Kurt D. (2010) *[http://www.americanscientist.org/issues/pub/2010/3/avoiding-a-digital-dark-age a Sheachaint Digiteach Dark Aois] *, ar Eolaí Meiriceánach, Márta–aibreán 2010, Toirt 98, Uimhir 2, lch.&#x20;106ff
* Castells, Manuel. (1996-98). *An Aois na Faisnéise: Eacnamaíocht, Sochaí agus Cultúr*, 3 iml. Oxford: Blackwell.
* Gelbstein, E. (2006) *ag Trasnú an Feidhmiúcháin Deighilt Dhigiteach a shárú*. 99932-53-17-0

## Naisc sheachtracha
* Articles on the impact of the Information Age on business&nbsp;– at *Information Age* magazine
* Beyond the Information Age by Dave Ulmer
* Information Age Anthology Vol I by Alberts and Papp (CCRP, 1997)
* Information Age Anthology Vol II by Alberts and Papp (CCRP, 2000)
* Information Age Anthology Vol III by Alberts and Papp (CCRP, 2001)
* Understanding Information Age Warfare by Alberts et al. (CCRP, 2001)
* Information Age Transformation by Alberts (CCRP, 2002)
* The Unintended Consequences of Information Age Technologies by Alberts (CCRP, 1996)
* History & Discussion of the Information Age 
* Science Museum - Information Age * [http://www.information-age.com Airteagail ar an tionchar ar an Aois na
Daniil Medvedev

Is imreoir leadóige as an Rúis é **Daniil Medvedev**. Rugadh é ar an 11 Feabhra 1996. Tá aon chomórtas Grand Slam amháin buaite aige, an US Open.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
João Sousa

Is imreoir leadóige as An Phortaingéil é **João Sousa**. Rugadh é ar an 30 Márta 1989. 

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Spreitenbach

Cathair san Eilvéis atá suite i limistéar Baden i gcantún Aargau is ea **Spreitenbach**. Tá an baile suite i nGleann Limmat (*Limmattal* sa Ghearmáinis). Bhí 11,253 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2015.

Tá an chathair lonnaithe soir ó theas ó lár an limistéir, díreach ar an teoireann leis an cantún Zurich. Tá sé ar cheann de na cathracha is lú san Eilvéis. San Eilvéis, caithfidh 10,000 duine nó níos mó i lonnaíocht chun a bheith luaite mar chathair. Chaith an cúlaí Diego Benaglio, ball d'fhoireann náisiúnta sacair na hEilvéise, a óige ann. 
mion|Spreitenbach 

## Stair
Ba in 1124 a rinneadh an chéad tagairt do Spreitenbach atá taifead ar sa stair. Bhí a lán clochar ann sa tréimhse sin agus ba iad Ridirí Schönenwerd (in Dietikon) na tiarnaí talún ab oirirce ann. B'éigean dóibh a dtiontuithe feirmeoireachta go léir a dhíol do Mhainistir Wettingen idir 1274 and 1287.

[...]

## An Pholaitíocht
Tá dualgais reachtaíochta ag an tionól bardasach ina mbíonn na baill tofa. Is í an chomhairle bhardasach an t-úsarás feidhmeannais. Tréimhse cheithre bhliain a bhíonn ag na baill, agus roghnáitear iad de réir vóta tromlaigh an phobail. [...]

Catagóir:Cathracha san Eilvéis
Daniel Evans

Is imreoir leadóige as An Ríocht Aontaithe é **Daniel Evans**. Rugadh é ar an 23 Bealtaine 1990. Rangaíodh é chomh hard le huimhir 22 (2021).

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Richard Gasquet

Is imreoir leadóige as An Fhrainc é **Richard Gasquet**. Rugadh é ar an 18 Meitheamh 1986. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Paolo Lorenzi

Is imreoir leadóige as An Iodáil é **Paolo Lorenzi**. Rugadh é ar an 15 Nollaig 1981. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Fernando Verdasco

Is imreoir leadóige as An Spáinn é **Fernando Verdasco**. Rugadh é ar an 15 Samhain 1983. 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Nikoloz Basilashvili

Is imreoir leadóige as An tSeoirsia é **Nikoloz Basilashvili**. Rugadh é ar an 23 Feabhra 1992. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Ivo Karlović

Is imreoir leadóige as An Chróit é **Ivo Karlović**. Rugadh é ar an 28 Feabhra 1979. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Matthew Ebden

Is imreoir leadóige as An Astráil é **Matthew Ebden**. Rugadh é ar an 26 Samhain 1987. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Yannick Hanfmann

Is imreoir leadóige as An Ghearmáin é **Yannick Hanfmann**. Rugadh é ar an 13 Samhain 1991. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Alizé Cornet

Is imreoir leadóige as An Fhrainc í **Alizé Cornet**. Rugadh í ar an 22 Eanáir 1990. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Monica Niculescu

Is imreoir leadóige as An Rómáin í **Monica Niculescu**. Rugadh í ar an 25 Meán Fómhair 1987. 

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Yulia Putintseva

Is imreoir leadóige as An Chasacstáin í **Yulia Putintseva**. Rugadh í ar an 7 Eanáir 1995. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Calamites

mion|Ollsoil Corunna
Is plandaí díofa iad na **Calamites**.   Bhí na plandaí seo chomh mór le crann (suas le 30 m ar airde). Aimsitear na stoic tholla agus cuislí ingearacha orthu, agus siúntaí cothrománacha áit a mbiodh na craobhacha ag fás. 

## Tréimhse
An tréimhse Charbónmhar íochtair (cisil ghuail) san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh.

## Tréithe
* Tá na heireabaill chapaill le fáil ón Déavónach i leith, ach Equisetum an Iae inniu an-bheag le hais cineálacha fadó. 
* Gas neamhadhmadach orthu; laion iontu ina ionad sin. 
* Buairciní spórtháirgeacha orthu le haghaidh síolrú.

## Gaolmhara
Ar fhíanaise gas, duilleog agus fréamhacha bhí go leor cineálacha d'eireabaill chapaill ann sa tréimhse Charbónmhar. 

Is éard atá in Annularia ná rianta róiséadacha duilleog ó Calamites nó ó ghaol gairid éigin dá gcuid.

Orthu sin bhí Asterophyllites, planda a bhí cosúil le hAnnularia ach gan é ach tuairim is trian dá mhéid.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Catagóir:Iontaisí
Annularia

mion|Ollscoil Corunna
Is éard atá in **Annularia** ná rianta róiséadacha duilleog ó Calamites nó ó ghaol gairid éigin dá gcuid.
## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Catagóir:Iontaisí
Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe

Is ceannaire Rialtas na Ríochta Aontaithe é **Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe**. Is é Boris Johnson an phríomh-aire reatha ó 24 Iúil 2019.
[clé|mion|[10 Sráid Downing]]

## Stair

* Rishi Sunak (Coimeádach) ː  2022 -
* Liz Truss (Coimeádach) ː  2022
* Boris Johnson (Coimeádach) ː  2019 - 2022 
* Teresa May  (Coimeádach) ː 2016-2019
* David Cameron (Coimeádach) ː 2010-2016
* Gordon Brown (Lucht Oibre) ː 2007-2010
* Tony Blair (Lucht Oibre) ː 1997-2007
* John Major (Coimeádach) ː  1990 - 1997
* agus féach ar an liosta iomlán thíos...

## Feic freisin
*Liosta de Phríomh-Airí na Ríochta Aontaithe

## Tagairtí

Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Ana Konjuh

Is imreoir leadóige as An Chróit í **Ana Konjuh**. Rugadh í ar an 27 Nollaig 1997. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Daoine beo
Ateacht

Is an tairngreacht faoi fhilleadh Críost chuig an Domhan san Breithiúnas Deireanach é **ateacht**.

## Tagairtí

Catagóir:Críostaíocht
William Blake

File Sasanach a rugadh i Soho, Londain ab ea **William Blake** (28 Samhain 1757 – 12 Lúnasa 1827). 

Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1757
Catagóir:Básanna i 1827
Ezra Pound

File Meiriceánach a rugadh in Hailey, Idaho ab ea **Ezra Weston Loomis Pound** (30 Deireadh Fómhair 1885 – 1 Samhain 1972). 

Catagóir:Filí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:Básanna i 1972
Taisce Aithris Filíochta na hÉireann

Bunaíodh **Taisce Aithris Filíochta na hÉireann** sa bhliain 2014 chun aithris filíochta a thaifeadadh ar mhaithe le hoidhreacht chultúrtha na filíochta Éireannaí a chaomhnú. Sheol an tAire Stáit Heather Humphreys an Taisce go hoifigiúil ar an 2 Nollaig 2015. 

Cartlann atá sa Taisce de dhánta atá scríofa ag filí agus údair na hÉireann, i nGaeilge agus i mBéarla. Tá tograí cosúil leis seo ag University of Pennsylvania (PennSound) agus Harvard University (Woodbury Poetry Room) cheana. Tá Taisce Aithris Filíochta na hÉireann mar chuid de Leabharlann Dhigiteach an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.   

Déanann na filí dánta a léamh agus a mhíniú, agus uaireanta cuireann siad lámhscríbhinn ar fáil do chnuasach na Leabharlainne sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. I measc na bhfilí atá tar éis a gcuid saothar a chur sa Taisce tá Moya Cannon, Eiléan Ní Chuilleanáin, Theo Dorgan, Biddy Jenkinson, Paula Meehan, Pádraig Ó Snodaigh, Aifric Mac Aodha agus Gabriel Rosenstock.  

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Arts in Education. 'Irish Poetry Reading Archive: An educational resource and digital heritage archive', artsineducation.ie, 08 Márta 2017. http://artsineducation.ie/en/2017/03/08/irish-poetry-reading-archive-an-educational-resource-and-digital-heritage-archive/
* 'The Poetry Programme'. RTÉ Radio 1, 27 Lúnasa 2016. http://rte.ie/r.html?rii=b9_10612797_415_27-08-2016_
2018 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 2018.

## Eachtraí
### Eanáir
*4 Eanáir – Thosaigh *[[Derry Girls]]* ar Channel 4
*7 Eanáir – D'fhill *[[Dancing on Ice]]* ar ITV

### Feabhra
*2 Feabhra – Bhuaigh Courtney Act *[[Celebrity Big Brother 21]]*
*3 Feabhra – Thosaigh *[[Ireland's Got Talent]]* ar TV3

### Márta
*11 Márta – D'fhill *[[American Idol]]* ag craoladh an uair seo ar ABC
*23 Márta – Thosaigh *[[Alexa & Katie]]* ar Netflix
*24 Márta – Bhuaigh RDC an chéad sraith *[[Ireland's Got Talent]]* ar TV3
*25 Márta – Bhuaigh Jake Carter agus Karen Byrne an dara sraith *[[Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)|Dancing with the Stars]]*

### Aibreán
*7 Aibreán – Bhuaigh Ruti Olajugbagbe an seachtú sraith *[[The Voice UK]]*

### Bealtaine
*15 Bealtaine – Tháinig *[[New Girl]]* chun deireadh ar Fox
*21 Bealtaine – Bhuaigh Maddie Poppe an séú sraith déag *[[American Idol]]* ar ABC
*22 Bealtaine
**Tháinig *[[The Middle]]* chun deireadh ar ABC
**Bhuaigh Brynn Cartelli an tríú sraith déag *[[The Voice (SA)]]*

### Meitheamh
*3 Meitheamh – Bhuaigh Lost Voice Guy an dara sraith déag *[[Britain's Got Talent]]*

### Iúil
*26 Iúil
**Tháinig *[[Nashville (sraith theilifíse)|Nashville]]* chun deireadh ar CMT
**Tháinig *[[The Jerry Springer Show]]* chun deireadh

### Lúnasa
*30 Lúnasa – Athainmníodh an stáisiún *TV3* go *[[Virgin Media One]]*, *3e* go *[[Virgin Media Two]]* agus *Be3* go *[[Virgin Media Three]]*

### Meán Fómhair

### Deireadh Fómhair

### Samhain

### Nollaig
*2 Nollaig – Bhuaigh Dalton Harris an cúigiú sraith déag *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*
*9 Nollaig – Bhuaigh Harry Redknapp an ochtú sraith déag *[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! (RA)|I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!]]*
*15 Nollaig - Bhuaigh Stacey Dooley le Kevin Clifton an séú sraith déag *[[Strictly Come Dancing]]*

### Eachtraí le teacht
#### Gan dáta
*Tiocfidh *[[House of Cards]]* chun deireadh ar Netflix

## Cláir theilifíse nua
### Éire
#### RTÉ

#### TV3/Virgin Media Ireland

#### TG4

### An Ríocht Aontaithe

### Stáit Aontaithe

### Tíortha eile

## Stáisiún teilifíse
### Stáisiún teilifíse nua

### Stáisiún teilifíse dulta in éag

## Cláir theilifíse
### Cláir theilifíse ag athrú stáisiún

### Cláir theilifíse ag filleadh

### Cláir theilifíse ag deireadh

## Básanna
### Eanáir

### Feabhra
* 4 Feabhra – John Mahoney, aisteoir Sasanach (r. 1940)

### Márta
* 3 Márta – David Ogden Stiers, aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach (r. 1942)
* 11 Márta – Ken Dodd, fuirseoir Sasanach (r. 1927)
* 14 Márta – Jim Bowen, fuirseoir Sasanach (r. 1937)

### Aibreán
* 21 Aibreán – Verne Troyer, aisteoir Meiriceánach (r. 1969)

### Bealtaine

### Meitheamh
* 8 Meitheamh – Anthony Bourdain, chef mór le rá, údar agus pearsa theilifíse Meiriceánach (r. 1956)
* 15 Meitheamh – Leslie Grantham, Sasanach, *[[EastEnders]]* (r. 1947)

### Iúil

### Lúnasa

### Meán Fómhair

### Deireadh Fómhair

### Samhain

### Nollaig
* 1 Nollaig – Ken Berry, aisteoir Meiriceánach (r. 1933)
* 17 Nollaig – Penny Marshall, aisteoir Meiriceánach (r. 1943)

## Tagairtí

Catagóir:2018
Gustav Klimt

Ba phéintéir siombalach Ostarach  é **Gustav Klimt**  (14 Iúil, 1862 – 6 Feabhra, 1918) agus bhí sé ar dhuine de na baill ba mhó le rá i ngluaiseacht *Wiener Secession*.  Bí clú ar Klimt as a chuid pictiúr, múrphictiúr, sceitseanna, agus *objet d'art*. Ba é príomhábhar Klimt an cholainn bhaineann, agus tá earótachas neamhbhalbh le sonrú ar a chuid saothar. I measc a chuid saothar fíorach, lena n-áirítear allagóirí agus portráidí, phéinteáil sé tírdhreacha. I measc ealaíontóirí na *Wiener Secession*, ba é Klimt ba mhó a bhí faoi thionchar ealaín na Seapáine agus a modhanna. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1862
Catagóir:Básanna i 1918
Catagóir:Péintéirí Ostaracha
The Voice UK (sraith 7)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é ***[[The Voice UK]]***. B'é seo an seachtú sraith *The Voice UK* agus an dara sraith ar ITV tar éis é ag bogadh ó BBC One. Thosaigh an seachtú sraith ar an 6 Eanáir 2018 agus chríochnaigh sé ar an 7 Aibreán 2018.

Ba iad will.i.am agus Tom Jones, Jennifer Hudson agus Olly Murs mar bhreithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Ruti Olajugbagbe an tsraith le 58.34% de na vótaí.

## Foirne
: Buaiteoir
: Dara
: Tríú
: Ceathrú 
: Díbeartha ag na seónna Beo
: Díbeartha ag an Babhta Knockout
: Goidte ag na Cathanna
: Díbeartha ag na Cathanna

## Tagairtí

Catagóir:The Voice UK
Catagóir:2018 séasúir teilifíse
Sam Smàlaidh

Clár teilifíse do pháistí ar S4C agus BBC is ea **Sam Smàlaidh** nó **Sam an fear tine** nó **Sam an fear dóiteáin** (Breatnais: Sam Tân, Béarla: Fireman Sam). Tá clú agus cáil air i measc na n-óg.

mion|Tonypandy|clé

## Na carachtair
Tá an tsraith suite sa bhaile ficseanach Pontypandy, sa Bhreatain Bheag. Meascán de na hainmneacha Pontypridd agus Tonypandy atá ann, dhá bhaile atá suite timpeall 5 mhíle óna chéile sa Bhreatain Bheag Theas.

Is fear beag dóiteáin é Sam. Is as an Pontypandy é. Labhraíonn Sam Breatnais, teanga na Breataine Bige. 

## Stair
Scríobh Rob Lee an tsraith bunaithe ar choincheap ag Dave Gingell agus Dave Jones, fir dhóiteáin as Sasana. Ar dtús, bhí Sam Tân le feiceáil ar theilifís Breatnaise S4C i 1985 agus tar éis sin i mBéarla ar BBC1 i 1987.

clé|mion|lógó S4C 1988-1995
## Gnó
Tá na cláir theilifíse le fáil i 155 tír agus i 36 teanga eile freisin, an Béarla ina measc. Tá os cionn aon mhilliún DVD de chuid Sam díolta ar fud an domhain go dtí seo (2017 dar le ELeathanach).

## Tagairtí

Catagóir:Cartúin
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1985
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Catagóir:Cláir do pháistí
Proiméitéas

I miotaseolaíocht na Gréige, is Tíotán agus dia tine é **Proiméitéas**.
()   atá freagrach as an gcine daonna a chruthú nó a chuidiú sna laethanta is luaithe. Thug sé neamhaird ar na déithe Oilimpeacha trí thine a thógáil uathu agus í a thabhairt don chine daonna i bhfoirm teicneolaíochta, eolais agus, níos ginearálta, sibhialtacht.

I roinnt leaganacha den mhiotas, creidtear freisin gurb é Proiméitéas a chruthaigh an cine daonna as cré.  Tá cáil air as a chuid éirim   agus as a bheith ina laoch ar son an chine dhaon, agus de ghnáth meastar gurb eisean a d’fhorbair na healaíona agus na heolaíochtaí daonna. Uaireanta cuirtear i láthair é mar athair Deucalion, laoch scéal na Díleann.
## Tagairtí

Proiméitéas
Catagóir:Páistí Héire
Catagóir:Gníomhas Aitéiné
Catagóir:Gníomhas Shéas
Catagóir:Déithedóiteáin
Catagóir:Déithe na Gréige
Catagóir:Déithe cleasaithe na Gréige
Catagóir:Miotaseolaíocht Earcail
Catagóir:Déithe Oilimpeacha
Catagóir:Múinteoirí príomhordúla
Catagóir:Tíotáin (miotaseolaíocht)
Catagóir:Déithe eagna
Catagóir:Oracailí chlasaiceacha
Catagóir:Páistí Iaipéitis
Catagóir:Tíotáin
Steiréitíopa

mion|31 Nollaig 1903ː  steiréitíopa na nÉireannach
[mion|Scannán Disney [Darby O’Gill]]
Is ea **steiréitíopa** (nó **buanchruth** nó **claoníomha**) nuair a labhraíonn (nó a smaoiníonn) duine faoi ghrúpa sóisialta mar a bheadh gach duine sa ghrúpa mar an gcéanna.

## Samplaí
* steiréitíopa inscne: m.sh.  “tá na mná maith ag déanamh obair tí”
* steiréitíopa na nÉireannach mar mheisceoirí:  m.sh. “tá na hÉireannaigh tugtha don ól”
* steiréitíopaí cine:   m.sh.  “tá na daoine gorma maith ag damhsa”
* steiréitíopáil daoine óga: m.sh. “tá déagóirí as a meabhair ag drugaí”

## Cásanna
* Cearbhall Ó Dálaigh agus Darby O’Gill
* An gaucho (buachaillí bó na machairí móra féir i Meiriceá Theas.)
* Steiréitíopa an zombaí mar is minice a chastar sna scannáin agus sna coimicí uafáis
* An carachtar Fu Manchu ar steiréitíopa an ollchoirpigh i scéalta eachtránaíochta

### Conspóid sa bhliain 2024
Foilsíodh leagan nua in 2023 den téacsleabhar OSPS (Oideachas Sóisialta, Pearsanta agus Sláinte), a bhíonn á úsáid ag daltaí i mbliain 1-3.  Dúradh go raibh an leabhar maslach agus frith-Éireannach.

Bhí steiréitíopaí sa leabhar. Cuireadh ‘Family A’ i láthair mar dhream a bhfuil suim acu sa cheol traidisiúnta agus i gCLG agus atá cúngaigeanta agus doicheallach roimh dhaoine a bhfuil creideamh eile acu. Ach cuireadh ‘Family B’ i láthair mar chlann nua-aimseartha atá leathanaigeanta a bhfuil suim acu sa taisteal agus a bheith ag blaiseadh de rudaí nua éagsúla.

## Féach freisin
* Ciníochas 

## Tagairtí
Anabaisteachas

Is gluaiseacht Chríostaí a théann siar go dtí an Reifirméisean Radacach sa 16ú haois é an **tAnabaisteachas** (Nua-Laidin *anabaptista*, ón Ghréigis ἀναβαπτισμός: ciallaíonn an réimír ἀνά- “ath-”). Creideann na hAnabaistigh nach bhfuil an baisteadh bailí mura ndearbhaíonn an t-iarrthóir féin a chreideamh i gCríost. Tugtar “baisteadh an chreidmhigh” air seo, i gcodarsnacht leis an traidisiún san Eaglais Chaitliceach naíonáin a bhaisteadh sular féidir leo a gcinneadh féin a dhéanamh.

Sa bhliain 1527, leag na hAnabaistigh a gcuid bprionsabal amach i ndearbhú creidimh dar teideal *[[Faoistin Schleitheim]]*. Gabhadh a údar, Michael Sattler, agus cuireadh chun báis é go gairid ina dhiaidh sin.

Cleachtann grúpaí Críostaí eile baisteadh an chreidmhigh freisin, mar shampla na Baistigh, ach ní Anabaistigh iad. Síolraíonn na hAmanaigh agus na Meinninítigh go díreach ón ghluaiseacht Anabaisteach.

Rinne eaglaisí stáit, idir Phrotastúnach agus Chaitliceach, géarleanúint ar na hAnabaistigh, go mór mór mar gheall ar an míniú a bhain siad as an scrioptúr a tháinig salach ar mhíniú oifigiúil na hEaglaise. Den chuid is mó, cloíonn Anabaistigh le léamh litriúil ar an tSeanmóir ar an Sliabh i Matha 5-7, a sheasann in aghaidh fuatha, marú, foréigin, mionnaí a ghlacadh, gníomhartha míleata, agus in aghaidh rannpháirtíochta i rialtas sibhialta.

## Tagairtí

Catagóir:Protastúnachas
Lá na Naomh Uile

Is féile Chríostaí in onóir na naomh uile i Neamh, a bhíos (san Eaglais Chaitliceach Rómhánach) ar an 1 Samhain í **Lá na Naomh Uile** (nó **Lá Fhéile na Naomh Uile**). 

Catagóir:Féilte Críostaí
Catagóir:Samhain
Baisteachas

250px|thumb|Baisteachas
Is reiligiún é an **Baisteachas**. 

## Féach freisin

* An Protastúnachas

## Tagairtí
  

Catagóir:Baistigh
Hans Holbein

Ealaíontóir Gearmánach ab ea **Hans Holbein**, (1497 idir 7 Deireadh Fómhair agus 29 Samhain 1543).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1497
Catagóir:Básanna i 1543
Catagóir:Péintéirí Gearmánacha
Junior Eurovision Éire 2017

Thosaigh an tríú sraith de ***[[Junior Eurovision Éire]]*** ar an 22 Deireadh Fómhair, 2017 agus chríochnaigh sé ar an 19 Samhain, 2017.

Ba iad Fiachna Ó Braonáin agus Bláthnaid Tracey na moltóirí buana agus tá aoi-mholtóir aitheanta ó stair an chomórtais sinsear leo gach seachtain, ina measc Linda Martin, Niamh Kavanagh, Brian Kennedy, Dustin Turcaí, Jedward agus Brendan Murray.

## Próiseas roghnúcháin
### Leathcheannais 1
Craoladh an chéad leathcheannais ar an 22 Deireadh Fómhair, 2017.
*Aoi-mholtóirí: Brendan Murray agus Dustin Turcaí

### Leathcheannais 2
Craoladh an dara leathcheannais ar an 28 Deireadh Fómhair, 2017.
*Aoi-mholtóir: Jedward

### Leathcheannais 3
Craoladh an leathcheannais seo ar an 5 Samhain, 2017.
*Aoi-mholtóir: Dustin Turcaí agus Brian Kennedy

### Leathcheannais 4
Craoladh an leathcheannais seo ar an 12 Samhain, 2017.
*Aoi-mholtóir: Niamh Kavanagh

### Ceannais
Craoladh an cheannais ar an 19 Samhain, 2017.
*Aoi-mholtóir: Linda Martin

## Ag an gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg
Thóg an Chomórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg ar siúl ar an 26 Samhain 2017. Ba í Muireann an seachtú chun canadh. Tháinig sí sa chúigiú háit déag le 54 pointe.

Catagóir:2017 séasúir teilifíse
The X-Files

Is sraith theilifíse Meiriceánach é **The X-Files** a bhíonn ag plé leis na ábhar a bhaineann leis na hosnádúr, ábhair an fhicsin eolaíochta, agus go háirithe ábhar na beatha eachtardhomhanda. Cruthaíodh an chláir le Chris Carter, agus thosaigh sé sa bhliain 1993, agus tháinig deireadh leis go seadalach sa bhliain 2002 (le 202 eipeasóidí le linn na tréimhse seo). Sa bhliain 2002, rinneadh an chéad scannán a bhaineann leis The X-Files, leis an ainm céanna. Níos déanaí, rinneadh an dara scannán a bhainneann leis an tsraith sa bhliain 2008, darb ainm The X-Files: I Want To Believe. I ndiaidh an scannán seo, chraoladh borradh an deichiú séasúir sa bhliain 2016, le 6 eipeasóidí breise san áireamh. Sa bhliain 2017, fógraíodh go hoifigiúil Fox a d'fhillfeadh an tsraith le haghaidh aonú séasúr déag le 10 eipeasóidí, agus ag cur amach ar feadh an séasúr teilifíse 2017-2018.

## Foireann aisteoirí

### Príomhfhoireann Aisteoirí
* David Duchovny - *[[Fox Mulder]]*
* Gillian Anderson - *[[Dana Scully]]*
* Robert Patrick - *[[John Doggett]]*
* Mitch Pileggi - *[[Walter Skinner]]*
* Annabeth Gish - *[[Monica Reyes]]*

### Foireann Aisteoirí Athfhillteach
* William B. Davis - *[[Cigarette Smoking Man]]*
* Nicholas Lea - *[[Alex Krycek]]*
* Chris Owens - *[[Jeffrey Spender]]*
* James Pickens, Jr. - *[[Alvin Kersh]]*

### Foireann Aisteoirí Eile

## Buntuiscint

## Miotaseoalíocht The X-Files

## Foireann aisteoirí agus carachtair

## Táirgeadh
### Ceol agus sraitheog tosaigh
Tosaíonn gach uile eipeasóid leis an ceol téama (amhrán oscailte), The X-Files. Cumadh an t-amhrán le Mark Snow, agus mar aon chumaigh sé ceol eile ar son na sraithe.

## Craoladh agus eisiúint

## Seachshraitheanna theilifíseanna

## Tionchar

## Nótaí

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Fox 
* IMDB
* TV.com 
* Seanleagan an tsuímh oifigiúil, a chuir ag an gcartlann idirlín

*
X
X
X
X
X
X
X
X
Lucie Šafářová

Is imreoir leadóige as Poblacht na Seice í **Lucie Šafářová**. Rugadh í ar an 4 Feabhra 1987. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Nao Hibino

Is imreoir leadóige as an tSeapáin í **Nao Hibino**. Rugadh í ar an 28 Samhain 1994. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Lara Arruabarrena

Is imreoir leadóige as An Spáinn í **Lara Arruabarrena**. Rugadh í ar an 20 Márta 1992. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Kristýna Plíšková

mion|clé|250p|Kristýna Plíšková
Is imreoir gairmiúla as Poblacht na Seice í **Kristýna Plíšková**. Rugadh í ar an 21 Márta 1992. 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Natalia Vikhlyantseva

Is imreoir leadóige as An Rúis í **Natalia Vikhlyantseva**. Rugadh í ar an 16 Feabhra 1997. 

mion|clé|250p|Natalia Vikhlyantseva

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Daoine beo
Percy Bysshe Shelley

Scríbhneoir Sasanach a rugadh i Horsham, Sussex ab ea **Percy Bysshe Shelley** (4 Lúnasa 1792 – 8 Iúil 1822). a mheastar a bheith ar dhuine de mhórfhilí Rómánsacha an Bhéarla. Radacach ina chuid filíochta chomh maith lena thuairimí polaitiúla agus sóisialta, níor bhain Shelley clú agus cáil amach le linn a shaoil, ach d'fhás aitheantas ar a chuid éachtaí san fhilíocht go seasta tar éis a bháis, agus chuaigh sé i bhfeidhm go mór ar na glúnta filí ina dhiaidh sin, ina measc Robert Browning, Algernon Charles Swinburne, Thomas Hardy, agus W. B. Yeats. Cuireann an léirmheastóir liteartha Meiriceánach Harold Bloom síos air mar "*a superb craftsman, a lyric poet without rival, and surely one of the most advanced sceptical intellects ever to write a poem*."
 

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1792
Catagóir:Básanna i 1822
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Básanna tionóisceacha
Catagóir:Drámadóirí Sasanacha
Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha
Catagóir:Veigeatóirí Sasanacha
Julia Görges

Is imreoir leadóige as An Ghearmáin í **Julia Görges**. Rugadh í ar an 2 Samhain 1988). 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Coco Vandeweghe

Is imreoir leadóige as na Stáit Aontaithe í **Coco Vandeweghe**. Rugadh í ar an 6 Nollaig, 1991. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise

:*Don chomórtas sa bhliain seo chugainn féach ar: [[Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019]]*

Is comórtas Áiseach bliantúil é **Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise** (Béarla: *Eurovision Asia Song Contest*, Fraincis: *Concours Eurovision Asie de la chanson*). Tosóidh an chomórtas uair éigin sa bhliain 2019.

## Tíortha

## Eangráin

## Féach freisin
*Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
*Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg

## Tagairtí
Cath Vouillé

Troideadh **Cath Vouillé** — nó **Vouglé** (ón Laidin *Campas Vogladensis*) —i dtuaisceart na dtailte teorainneacha de chríoch na Viseagotach, ag Vouillé in aice le Poitiers (An Ghaill), in earrach na bliana 507 AD, idir na Frainc faoi cheannas Clóbhis I agus na Viseagotaigh faoi cheannas Alaraic II.

## An cath
mion|Cath Vouillé, blár an chatha
In earrach na bliana 507, thrasnaigh arm na bhFrainc abhainn na Loire i dtreo Poitiers, faoi cheannas  Chlóbhis, agus a mhac is sine Theuderich. Chuaigh arm na Viseagotach tríd an tuaisceart chun stop a chuir leo, sa tsúil go dtiocfadh trúpaí athneartaithe na nOstrogotach in am orthu. Bhí an cath ar siúl ar mhachaire Vouillé, thart ar 15 km ó Phoitiers.    Bhí Clóbhis I i láthair le 40 000 fear, 10,000 acu ina marcaigh maithe.
Bhí líon saighdiúirí beagán níos airde ag na Viseagotaigh, ach bhí siad neamhoilte. Thosaigh gráscar lámh uafásach, go dtí gur mharaigh rí na bhFranc an rí Viseagotach Alaraic II i ghala aonair. Mar a tharla i gcath Tolbiac in aghaidh na nAlmannach, thug bás an rí fonn ar na Viseagotaigh éalú ón bhlár chatha, agus bhain na Frainc an cath. Thug idirghabháil phráinneach na nOstrogotach, a gcomhghuaillithe, deis do na Viseagotaigh teitheadh i dtreo na Spáinne.
mion|Cath Vouillé mar a léiríodh sa 14ú haois

## An iarmhairt
Tar éis an bhua sa chath seo, thug an t-impire Biosántach Anastasius  an chraobh don rí Clóbhis, ag bronnadh an teidil 'consal agus paitríoch' air, mar chomhartha aitheantais agus measa. De bharr  a gcaillteanas d'fhill na Viseagotaigh ar ais go Septimania, limistéar a raibh siad in ann greim a choinneáil air, agus thug an bua ag Vouillé deis do na Frainc cuid dheisceart na Fraince a rialú agus Toulouse a ghabháil. Rinne Gesalec, mac neamhdhlisteanach Alaraic, iarracht ar fhrithionsaí a dhéanamh orthu ag Narbonne, ach athríodh é agus maraíodh é ar deireadh thiar nuair a ghlac na Burgúnaigh, comhghuaillí na bhFranc, Narbonne.

## Nótaí

## Tagairtí
* Bernard S. Bachrach, *Merovingian Military Organization, 481-751*, University of Minnesota Press, 1972.
* *Encyclopedia of Barbarian Europe: Society in Transformation*, ed.Michael Frassetto, ABC-CLIO, 2003.

## Litríocht
* Eugen Ewig: *Die Merowinger und das Frankenreich*, Stuttgart u.a. 1993.
* Herwig Wolfram: *Die Goten*, München 2001.
Chris Carter

Is stiúrthóir scannáin, stiúrthóir teilifíse, léiritheoir scannáin, léiritheoir teilifíse, agus scríbhneoir scripte é **Chris Carter** a rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair 1956. Chruthaigh sé an tsraith theilifíse *[[The X-Files]]* (1993–inniu). 

## Scannánliosta
### Scannáin

### Teilifís

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Chris Carter ar IMDb

Catagóir:The X-Files
Catagóir:Chris Carter (scríbhneoir scripte)
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí teilifíse Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Bellflower, California
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Bellflower, California

Is cathair é **Bellflower** atá suite i gContae Los Angeles, California, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh sa bhliain 1906 é, agus ionchorpraíodh sa bhliain 1957 é. Is ceann de na cathracha sa réigiún Gateway Cities, i gContae Los Angeles é.

Bhí 77,790 duine a bhí ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016, agus is ceann de na cathracha is dlúithe é Bellflower (i measc na gcathracha a a bhfuil níos mó ná 50,000 duine ina gcónaí iontu; 25ú sna Stáit Aontaithe, agus 8ú in California).

## Stair

## Tíreolaíocht

## Déimeagrafaic

## Oideachas

## Iompar

## Daoine Iomráiteacha
* Chris Carter - cruthaitheoir agus stiúrthóir na sraithe teilifíse *[[The X-Files]]*

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:California
*
Catagóir:Cathracha in California
Catagóir:Cathracha i gContae Los Angeles, California
Catagóir:Contae Los Angeles, California
Catagóir:Cathracha i Réigiún Gateway Cities, California
Catagóir:Cathracha bunaithe sa bhliain 1906
Catagóir:Cathracha California bunaithe sa bhliain 1906
Catagóir:Lárionaid daonra California bunaithe sa bhliain 1906
Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Los Angeles, California
Catagóir:Lárionaid daonra in California
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Vanuatú i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise

Ghlac **Vanuatú** páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.

## Iomaitheoirí

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Oileáin Sholaimh i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise

Ghlac **Oileáin Sholaimh** páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.

## Iomaitheoirí

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Liosta de charachtair Emmerdale

Sobaldráma Briotanach is ea ***[[Emmerdale]]***. Is liosta é seo de charachtair Emmerdale.

## Carachtair Reatha

## Carachtair athfhillteacha

## Carachtair de réir blianta

## Tagairtí

Catagóir:Emmerdale
Almannaigh

Ba chónaidhm de threibheanna Gearmánacha ar abhainn na Réine uachtairí í na hAlmannaigh. Rinne Cassius Dio trácht orthu ar dtús i gcomhthéacs fheachtas Caracallade chuid na bliana 213 AD. Ghabh na  hAlmannaigh Agri Decumates sa bhliain 260 AD, agus ina dhiaidh sin leathadar isteach go dtí an Alsáis, agus go dtí tuaisceart na hEilvéise, ag fáil faoi réir bhunú na Sean-Ghearmáinis Uachtaraí sa réigiún sin.

Sa bhliain 496 AD, chloígh Clóvas ceannaire na bhFranc na hAlmannaigh, agus ionchorpaigh sé iad istigh ina thiarnaisí féin. Luaitear iad go fóill mar comhghuailí págánacha de chuid na bhFranc Críostaí. Le linn an 7ú céad, de réir a chéile, Chríostíodh na hAlmannaigh. Is taifead é an Lex Alamannorum, ar a n-dlí gnách le linn na tréimhse seo. Go dtí an 8ú haois, bhí ardfhlaithiúnas na bhFranc thar Alemannia den chuid is mó ainmniúil. Ach, i ndiaidh éirí amach Theudebald Diúc Alamannia, chuir Carloman I uaisleacht na nAlmannach chun báis, agus chuir sé diúic Fhrancacha isteach ina n-áit. 

## Liosta de na rialtóirí Almannacha

### Ríthe neamhspleácha
* Chrocus 306
* Mederich (athair Agenarich, deartháir le Chnodomar)
* Chnodomar 350, 357
* Vestralp 357, 359
* Ur 357, 359
* Agenarich (Serapio) 357
* Suomar 357, 358
* Hortar 357, 359
* Gundomad 354 (co-regent Vadomar)
* Ursicin 357, 359
* Makrian 368–371
* Rando 368
* Hariobaud 4ú haois
* Vadomar vor 354–360
* Vithicab 360–368
* Priarius ?-378
* Gibuld (Gebavult) c. 470

### Diúic faoi ardfhlaithiúnas na bhFranc
* Butilin 539–554
* Leuthari mé roimh 552–554
* Haming 539–554
* Lantachar go dtí 548 (Avenches deoise)
* Magnachar 565 (Avenches deoise)
* Vaefar 573 (Avenches deoise)
* Theodefrid
* Leutfred 570–587
* Uncilin 587–607
* Gunzo 613
* Chrodobert 630
* Leuthari II 642
* Gotfrid go dtí 709
* Willehari 709–712 (i Ortenau)
* Lantfrid 709–730
* Theudebald 709–744

### Rialtóirí Cairilínseacha
* Carloman 744–747
* Drogo 747–748
* Pépin Gearr 748–768
* Carloman Méith 768–771
* Séarlas Mór (Rí na bhFranc 768–814)
* Charles an Bald 829–840
* Louis na Gearmáine 843–864
* Séarlas Ramhar 864–880
* Lughaidh Óg 880–882
* Séarlas Ramhar 882–888
* Bernard 888–892

## Féach freisin
* Annales Alamannici
* Liosta de chónaidhmeanna na dtreibheanna Gearmánacha

## Litríocht
* Drinkwater, J. F. (2007) *An Alamanni agus na Róimhe (213–496)*
* Ian Adhmaid (ed.), *Franks agus Alamanni i Merovingian Tréimhse: Eitneagrafaíoch Dearcadh (Staidéir i Stairiúil Archaeoethnology)*, Boydell & Brewer Ltd, 2003, 1-84383-035-3.
* Melchior Goldast, *Rerum Alamannicarum scriptores* (1606, 2ú ed. Senckenburg 1730)

## Naisc sheachtracha
* An Agri Decumates
* An Alemanni 
* An Míleata Treoshuíomh an Rómhánach Emperors Septimius Severus a Gallienus (146–268 C. E.) 
* Brauchtum und Masken Alemannic Fastnacht
The X-Files (séasúr 2)

Craoladh an **dara séasúr** *[[The X-Files]]* idir 16 Meán Fómhair 1994 agus 19 Bealtaine 1995 ag tosú leis an eipeasóid "Little Green Men".

## Eipeasóidí
Tá eipeasóidí marcáilte leis an daigéar dúbailte (‡) eipeasóidí atá cuid den snáithe scéil Miotaseolaíocht eachtráin.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:The X-Files
Catagóir:The X-Files (sraith theilifíse)
*
Mark Spitz

Is snámhóir Meiriceánach é **Mark Spitz** (a rugadh ar 10 Feabhra 1950 i Modesto, California). Bhuaigh Spitz seacht mbonn óir i München sa bhliain 1972. Meastar go raibh rath ar an snámh ag Spitz toisc gnéithe éagsúla dá chorp a bheith as an ngnáth. Ceann acu seo ná go bhfuil réise láimhe níos faide ná an gnáth aige. 

mion|clé|Mark Spitz, 1973/74|287x287px

## Féach freisin

* Michael Phelps
* Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1972

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as California
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha
Catagóir:Snámhóirí
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Cassius Dio

Státaire Rómhánach agus staraí de bhunadh na Gréige ba ea **Cassius Dio** nó **Dio Cassius** D'fhoilsigh sé 80 imleabhar de stair na Sean-Róimhe, ag tosú le teacht Aeinéas san Iodáil. Léirigh na himleabhair bunú na Róimhe (753 BC), foirmiú na Poblachta (509 RC), agus cruthú na hImpireachta (31 RC), suas go dtí 229 AD. Scríofa i Sean-Ghréigis thar níos mó ná dhá bhliain is fiche, clúdaíonn obair Dhio thart ar 1,000 bliain de stair. Tháinig go leor dá chuid 80 leabhair slán, nó mar bhlúirí, ag soláthair scoláirí nua-aimseartha le dearcadh mionsonraithe ar stair na Róimhe.

## Beathaisnéis
Mac Chassius Apronianus, seanadóir  Rómhánach ba ea Lucius Cassius Dio, a rugadh agus a tógadh ag Nicaea sa Bhitín. 

Tá na blúirí de na céad 36 leabhair, mar atá siad bailithe,  comhdhéanta de cheithre cineálacha:
# *Fragmenta Valesiana*: 
# *Fragmenta Peiresciana*: 
# *Fragmenta Ursiniana*,
# *Excerpta Vaticana* ag Angelo Mai: 

## Féach freisin
* Ceiltigh

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Cassius Dio, ''Stair Rómhánach'' (aistriúchán béarla ar LacusCurtius)
* Gréigis téacs agus Aistriúchán go Fraincis
* Dio Cassius: na Lámhscríbhinní ar "An Stair Rómhánach"
* Editio ardchaighdeáin: Dionis Romanarum historiarum libri XXIII, à XXXVI ad LVIII vsque (An Stair Rómhánach) , gréigis téacs curtha in eagar ag Robert Estienne, Páras, 1548. Ar siúl ag an Músaem Corning de Gloine.
* Editio ardchaighdeáin de Xiphilinus ar Epitome (Robert Estienne, Páras, 1551) ag Google Books

Catagóir:Polaiteoirí na Sean-Róimhe
Catagóir:Scríbhneoirí na Sean-Róimhe
Agri Decumates

mion|250x250px|An Impireacht Rómhánach sa bhliain AD 120 agus Magna Germania, le roinnt treibheanna Gearmánacha atá luaite ag Tacitus in AD 98
mion|258x258px|An Limes ''Germanicus'' (An Teorainn Ghearmánach) agus an Agri Decimates
mion|250x250px|Na teorainneacha;  Germania superior (An Ghearmáin uachtarach) & Raetia
mion|250x250px|Leathnú na nAlmannach agus bláir chatha Rómhánach-Almannach, sa 3ú agus sa 5ú haois
Is réigiún de chuid na hImpireachta Rómhánaí é **Agri Decumates** nó **Decumates Agri**', sna cúigí 'Germania Superior' (Gaeilge: *Germania Uachtarach*) agus 'Raetia'; ag clúdach na Foraoise Dubhe, agus na limistéir 'Jura na ', idir na haibhneacha an Réin, an Main, agus an Danóib; sa Ghearmáin Suáibe agus na Francóine  thiar theas, lena n-áirítear Frankfurt, Stuttgart, Freiburg im Breisgau, agus Weißenburg i Bayern. Tagann an t-aon tagairt amháin don logainm Agri Decumates ón leabhar *Germania* (caibidil 29) le Tacitus. mar sin féin, níos déanaí, dhéanann an tíreolaí Claudius Ptolemy trácht ar "Helvetiorum Desertum (Fásach na nEilvéiseach) sa limistéar seo.

## Nótaí

Catagóir:An tSean-Róimh
2018 sa scannán

Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2018.

## Na scannáin is mó a thug airgead isteach

## Scannáin 2018

## Básanna
### Eanáir

### Feabhra

### Márta
* 3 Márta – David Ogden Stiers, aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach (r. 1942)

### Aibreán
* 21 Aibreán – Verne Troyer, aisteoir Meiriceánach (r. 1969)

### Bealtaine

### Meitheamh

### Iúil

### Lúnasa

### Meán Fómhair

### Deireadh Fómhair

### Samhain
* 3 Samhain – Sondra Locke, aisteoir Meiriceánach (r. 1944)

### Nollaig
* 1 Nollaig – Ken Berry, aisteoir Meiriceánach (r. 1933)
* 17 Nollaig – Penny Marshall, aisteoir Meiriceánach (r. 1943)

## Tagairtí

Catagóir:2018
Catagóir:Scannáin 2018
Caracalla

Ba  impire Rómhánach ó 198 AD go  217 AD é **Caracalla** ( 4 Aibreán 188-8Aibreán 217) nó go foirmiúil **Marcus Aurelius Severus Antoninus Augustus**. Ball den 'Domus Severana', ba é an mac ba shine de Septimius Severus agus Julia Domna é, agus bhí sé i réim i gcomhpháirt lena athair ó 198 go dtí bás a athar Severus sa bhliain 211 AD. Ansin rialaigh Caracalla i gcomhpháirt leis a dheartháir níos óige Geta, ach bhí caidreamh teasaí idir an bheirt acu, go dtí go raibh sé freagrach as é a dhúnmharú níos déanaí sa bhliain sin. Bhí míshocracht theaghlaigh agus ionraí seachtracha ó dhaoine Gearmánacha bainteach lena tréimhse ghearr i gceannas .

#### Camchuairteanna  cúigeacha
mion|350x350px|An Impireacht Rómhánach faoi réimeas Caracalla

#### Julia Domna
mion|Dealbhóireacht rilífe (c. 212-15) le Caracalla (ar chlé) agus Julia Domna mar Victoria.

## Tagairtí

### Fonótaí

### Luanna

Catagóir:Básanna i 217
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Déithe Rómhánacha
Catagóir:Farónna
Catagóir:Fir
Catagóir:Impirí Rómhánacha
Catagóir:Sagairt
E. E. Cummings

File Meiriceánach a rugadh in Cambridge, Massachusetts ab ea **Edward Estlin "E. E." Cummings** (4 Deireadh Fómhair, 1894 – 3 Meán Fómhair, 1962). 

Catagóir:Filí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1894
Catagóir:Básanna i 1962
Pilot (eipeasóid The X-Files)

Craoladh an chéad eipeasóid, **"Pilot"** den chéad sraith *[[The X-Files]]* ar an 10 Meán Fómhair 1993. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 12.0 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aisteoirí
### Aoi-réaltaí
* Charles Cioffi mar Scott Blevins
* Cliff DeYoung mar Dr. Jay Nemman
* Sarah Koskoff mar Theresa Nemman
* Leon Russom mar Detective Miles
* Zachary Ansley mar Billy Miles
* William B. Davis mar The Smoking Man

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:The X-Files
Catagóir:The X-Files (sraith theilifíse)
Catagóir:Eipeasóidí The X-Files
Catagóir:The X-Files (séasúr 1)
Little Green Men (eipeasóid The X-Files)

Craoladh **"Little Green Men"**, an chéad eipeasóid den dara sraith de *[[The X-Files]]*  ar an 16 Meán Fómhair 1994. Scríobh Glen Morgan agus James Wong an eipeasóid seo. D'fhéach 16.1 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aisteoirí
### Aoi-réaltaí
* Mitch Pileggi mar Walter Skinner
* Mike Gomez mar Jorge Concepción
* Vanessa Morley mar Samantha Mulder
* Raymond J. Barry mar Richard Matheson
* William B. Davis mar The Smoking Man

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:The X-Files
Catagóir:The X-Files (sraith theilifíse)
Catagóir:Eipeasóidí The X-Files
Catagóir:The X-Files (séasúr 2)
The X-Files (séasúr 6)

Craoladh an **séú séasúr** *[[The X-Files]]* idir 8 Samhain 1998 agus 16 Bealtaine 1999 ag tosú leis an eipeasóid "The Beginning".

## Eipeasóidí
Tá eipeasóidí marcáilte leis an daigéar dúbailte (‡) eipeasóidí atá cuid den snáithe scéil Miotaseolaíocht eachtráin.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:The X-Files
Catagóir:The X-Files (sraith theilifíse)
*
The Blessing Way (eipeasóid The X-Files)

Craoladh an chéad eipeasóid, **"The Blessing Way"** den tríú sraith *[[The X-Files]]* ar an 22 Meán Fómhair 1995. Scríobh Chris Carter an eipeasóid seo. D'fhéach 19.94 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aisteoirí
### Aoi-réaltaí
* Mitch Pileggi mar Walter Skinner
* Peter Donat mar William Mulder
* Floyd Westerman mar Albert Hosteen
* Melinda McGraw mar Melissa Scully
* Sheila Larken mar Margaret Scully
* Nicholas Lea mar Alex Krycek
* William B. Davis mar The Smoking Man
* John Neville mar Well-Manicured Man
* Tom Braidwood mar Melvin Frohike
* Rebecca Toolan mar Teena Mulder
* Don S. Williams mar an First Elder
* Lenno Britos mar Luis Cardinal
* Jerry Hardin mar Deep Throat

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:The X-Files
Catagóir:The X-Files (sraith theilifíse)
Catagóir:Eipeasóidí The X-Files
Catagóir:The X-Files (séasúr 3)