open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ionsaí siopalann Westgate

D'ionsaigh, ar an Satharn 21 Meán Fómhair 2013, fir gunna, as al-Shabaab,  siopalann Westgate i Nairobi sa Chéinia. 

D'éag 67 de bharr an ionsaithe, agus gortaíodh timpeall 200 sa lámhach.

## Tagairtí

Catagóir:An Chéinia
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:2013
Calais

Is baile é **Calais** san Fhrainc thuaidh.

## Féach freisin
*Ceantair sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair sa Fhrainc
Anthony Eden

Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é **Robert Anthony Eden, 1st Earl of Avon** a rugadh ar an 12 Meitheamh 1897 – 14 Eanáir 1977. Bhí sé ina Phríomh-Aire le linn Ghéarchéim Suez.  

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1897
Catagóir:Básanna i 1977
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Básanna de bharr ailse phróstataigh
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Taidhleoirí Briotanacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Cath an Somme

[mion|220x220px|Cogaíocht sna trinsí ag an Somme, 1916. (An 22ú reisimint d'[Arm na Breataine)|clé]]
Bhí **Cath an Somme** sa Fhrainc, 1 Iúil 1916 – 18 Samhain 1916, ar na cathanna ba mhó agus ab fhíochmhaire i rith an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Maraíodh níos mó ná 300,000 duine in aice leis an Somme agus maraíodh 20,000+ dóibh ar an gcéad lá.

## Imeachtaí
mion|"The Irish on the Somme" ó "The Irish at the front" le MacDonagh, Michael (1862-1946)|clé
Tar éis seachtain iomlán d’aerthuairgneáil, thosaigh an cath ag 7.30 r.n ar an 1 Iúil 1916.

Ach leag na meaisínghunnaí Gearmánacha saighdiúirí na gComhghuaillithe agus iad ag iarraidh latrach an áir a thrasnú. Mar shampla, ar an gcéad lá bhí 5,000 taismeach ag an 36ú Rannán Ultach; d’éag 2069 as an méid sin,  cothrom 12 Iúil de réir sheanfhéilire Iúil, dáta Chath na Bóinne i 1690, cuid de "Cath Albert" (1–13 Iúil 1916).

Lean an chogaíocht ar aghaidh go mí na Samhna na bliana 1916. Mar sin mhair Cath an Somme ar feadh cúig mhí agus is beag dul chun cinn a rinneadh. Faoi dheireadh, theip ar na Comhghuaillithe na Gearmánaigh a ruaigeadh as suíomhanna trinsithe daingne ar bhruacha an Somme.[clé|mion|Dreapann saighdiúirí Briotanacha agus Éireannacha amach as a n[Dioghais|díog le linn Chath Ginchy (grianghraf ag Brooks Ernest, as na bailiúcháin ag an *Imperial War Museum*, Q1302,|alt=]]
## Saighdiúir Éireannacha
Bhí na mílte saighdiúir Éireannacha i measc na mairbh le linn an chatha.clé|mion|220x220px|Fir Raidhfil Ríoga na hÉireann, b’fhéidir an 1ú Chathlán, agus iad i dtrinse ag Cath an Somme"*Ar an lá sin (1 Iúil), tháinig an Rannán 36 (Uladh) amach as Coill Thiepval, agus na saighdiúirí cróga  ar a mbealach ions ar Redoubt Schwaben. Ar shroicheachteáil  an phointe sin dóibh, bhain siad amach áit iontach sa stair, agus onóir leanúnach a mhaireas go deo. In ainneoin gur cailleadh 5,500 saighdiúir, seasann an tionscnamh seo amach mar an eachtra is mó agus is cróga sa Chéad Chogadh Domhanda agus tá muid bródúil as, cionn is gur é  an léiriú is mó é den misneach daonna i stair an duine. Thaispeáin laochra an Rannáin 16 (Éireannach) an chalmacht chéanna  nuair a throid siad ag Ginchy agus Guillemont i Meán Fómhair na bliana sin.*" Ian Adamson , OBE.
[mion|300x300px|[Tom Kettle|clé]]
### An file Tom Kettle
Chuaigh an tOllamh Tom Kettle chun catha i gceannas ar chompántas B, 9ú Cathláin, Fiúsailéirí Ríoga Bhaile Átha Cliath. Bhí sé ina Leifteanant. Thóg na Fiúsailéirí Guillemont ar an 2ú Meán Fómhair agus Ginchy ar an 9ú Meán Fómhair. Maraíodh Kettle ar 9ú Meán Fómhair 1916, le linn chath an Somme, tar éis dó a chomplacht a stiúradh in ionsaí ar ionaid Ghearmánacha in Ginchy. Níor aimsíodh a chorp riamh.

## Tagairtí

Catagóir:Cathanna sa Chéad Chogadh Domhanda
An Seotal

Bunachar sonraí téarmaíochta ar líne is ea **An Seotal**, dírithe go háirithe ar theagasc ábhar lán-Gàidhlige (sé sin Gaeilge na hAlban) sna meánscoileanna, fud fad na hAlban, ach le soláthar do agus insroichte do gach úsáideoir eile. Tá an t-eolas seo a leanas sa bhunachar sonraí aige:
* Téarmaí inchuardaithe ó Bhéarla go Gàidhlig agus ó Ghàidhlig go Béarla
* Faisnéis fhoclóireachta eile a bhaineann, m.sh. le hinscne na n-ainmfhocal, foirmeacha iolraithe, srl.
* Réimse ábhar scoile bainteach leis na téarmaí seo
* Samplaí úsáide nuair is iomchuí
* Faisnéis agus naisc le hacmhainní oideachais san earnáil oideachais trí mheán na Ghàidhlige 
* Téarmaí inchuardaithe in ord aibítre agus de réir ábhair
* Suíomh gréasáin go hiomlán dátheangach

## Breis eolais
* **Seoladh**: An Seotal, Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig, An Tosgan, 54 Rathad Shiphoirt, Steòrnabhagh,
Alba, An Ríocht Aontaithe, HS1 2SD
* **Uimh. Gutháin**: 01851 700880,
* **Suíomh gréasáin**
Kiki Bertens

Is imreoir leadóige as An Ísiltír í **Kiki Bertens**. Rugadh í ar an 10 Nollaig 1991. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Jeļena Ostapenko

Is imreoir leadóige as An Laitvia í **Jeļena Ostapenko**. Rugadh í ar an 8 Meitheamh 1997.  Tá comórtas Grand Slam amháin buaite aici - 1 French Open.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine Laitviach
Donna Vekić

Is imreoir leadóige as An Chróit í **Donna Vekić**. Rugadh í ar an 28 Meithemh 1996. 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
Anett Kontaveit

Is imreoir leadóige as An Eastóin í **Anett Kontaveit**. Rugadh í ar an 24 Nollaig 1995. 

## Tagairtí

mion|clé|250p|Anett Kontaveit

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Petra Kvitová

Is imreoir leadóige as Poblacht na Seice í **Petra Kvitová**. Rugadh í ar an 8 Márta 1990.  Tá 2 chomórtas Grand Slam buaite aici - 2 Wimbledon.

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Andrey Rublev (leadóg)

Is imreoir leadóige as An Rúis é **Andrey Rublev**. Rugadh é ar an 20 Deireadh Fómhair 1997. 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Daoine beo
Samantha Stosur

Is imreoir leadóige as an Astráil í **Samantha Stosur**. Rugadh í ar an 30 Márta 1984 in Brisbane, Queensland. Bhain sí rang uimhir 1 amach san imirt dhúbailte agus d'fhan sí ann ar feadh 61 sheachtain. Ansin  shroich sí uimhir 4 ar feadh tamaill sa bhliain 2011. Bhí sí rangaithe mar uimhir a haon mar imreoir singil san Astráil ar feadh 452 seachtain (Deireadh Fómhair 2008 – Meitheamh 2017. Tá comórtas Grand Slam amháin buaite aici - 1 US Open. Tá cónaí uirthi ar an Gold Coast san Astráil.

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Somme (abhainn)

Is abhainn é i dtuaisceart na Fraince **An Somme**.

## Stair
Cath an Somme, 1 Iúil 1916, agus lean sé ar aghaidh go mí na Samhna na bliana sin.  Maraíodh níos mó ná 300,000 duine in aice leis an Somme sa Fhrainc.

## Féach freisin

* Réigiúin na Fraince

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na Fraince
John Isner

Is imreoir leadóige as na Stáit Aontaithe é **John Isner**. Rugadh é ar an 26 Aibreán, 1985. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
David Ferrer

Is imreoir leadóige as an Spáinn é **David Ferrer Ern**. Rugadh é ar an 2 Aibreán 1982 i Xàbia i gComhphobal Vaileinseach. Faoi láthair tá sé ar rang 148 i rangú domhanda ATP.

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Peng Shuai

clé|mion|225x225px
Is imreoir leadóige as An tSín í **Peng Shuai**. Rugadh í ar an 8 Eanáir 1986. Bhí sí sa chéad áit ar domhan sa bhliain 2014 sa chluiche dúbailte na mban (WTA).
clé|mion|150x150px

### Conspóid
Rinne Shuai líomhaintí ar na meáin shóisialta sa bhliain 2021 go ndearna Iar-Leas-Phríomhaire na Síne, Zhang Gaoli, ionsaí gnéis uirthi.

Ansin d'imigh sí gan tásc ná tuairisc ó rinne sí na líomhaintí.Riine Cumann Leadóige na mBan (WTA) bagairt go dtarraingeoidh siad as comórtais sa tSín.

## Féach freisin

* Lúthchleasaithe

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Lúthchleasaithe Síneacha
Cath Passchendaele

Bhí **Cath Passchendaele**  (Béarla: *Battle of Passchendaele*;  Gearmanais: *Flandernschlacht*; an Fhraincis: *Deuxième Bataille des Flandres*) ar na cathanna ba mhó agus ab fhíochmhaire i rith an Chéad Chogaidh Dhomhanda. Maraíodh níos mó ná 600,000 duine in aice leis an baile Passchendaele sa Bheilg.

Thosaigh an cath ar an 31 Iúil 1917, agus lean sé ar aghaidh go mí na Samhna na bliana sin.

mion|clé|Passchendaele roimh agus i ndiaidh an 31 Iúil 1917
## Saighdiúir Éireannacha
Bhí na mílte saighdiúir Éireannacha i measc na mairbh le linn an chatha, ina measc an file Francis Ledwidge.
 
[clé|mion|Bhí na mílte saighdiúir Éireannacha i measc na mairbh le linn an chatha, ina measc an [file Francis Ledwidge.]]

*"Aistríodh an 16ú Rannán (Éireannach) agus an 36ú Rannán (Ulaidh) go dtí 5ú Arm an Ghinearáil Gough i mí Iúil 1917. An 31 Iúil, ghlac an 36ú Rannán (Ulaidh) páirt san ionsaí tosaigh ar shuímh dhaingne Gearmánacha soir ó Ypres. Is ar éigean Dé má d’fhéadfaí ionsaí ar bith a dhéanamh mar gheall ar an mbáisteach throm, a mhair ar feadh míosa. Mar sin féin, ghluais an dá rannán Éireannacha chun cinn ag Langemarck an 16ú Lúnasa. Cailleadh 65% de na haonaid tosaigh roimh an ionsaí mar gheall ar thuairgneáil throm ó na Gearmánaigh. Bhí 3,585 taismeach sa 36ú (Ulaidh) agus 4,231 taismeach sa 16ú (Éireannach). Maraíodh an tAthair Willie Doyle, MC, séiplíneach don 8ú Baile Átha Cliath. Bhí an 16ú Rannán (Éireannach) i gcomhrac in aice le Arras agus an 36ú Rannán (Ulaidh) in aice le Cambrai i mí na Samhna. Chuaigh an 10ú Rannán (Éireannach) chun na hÉigipte i Meán Fómhair*".

## Féach freisin

* Francis Ledwidge

## Tagairtí

Catagóir:Cathanna sa Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:1917
Catagóir:Stair na Beilge
Boilséivigh

clé|250px|mion|Boilséivigh
Tháinig na **Boilséivigh** i gcumhacht sa Rúis le linn Réabhlóid Dheireadh Fómhair 1917.

## Tagairtí

Catagóir:Boilséivigh
Dafnae

Is pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige í **Dafnae** (nó **Daifne**; *Daphne* i mBéarla; Δάφνη i nGréigis).

## Tagairtí
 
 

Catagóir:Miotaseolaíocht na Gréige
Kei Nishikori

Is imreoir leadóige as An tSeapáin é **Kei Nishikori**. Rugadh é ar an 29 Nollaig 1989. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Milos Raonic

Is imreoir leadóige as Ceanada é **Milos Raonic**. Rugadh é ar an 27 Nollaig, 1990. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Fabio Fognini

Is imreoir leadóige as An Iodáil é **Fabio Fognini**. Rugadh é ar an 24 Bealtaine 1987. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Cath Midway

mion|left|Cath Midway (Ruathar aeir de chuid na Seapánach)
Is éard a bhí i g**Cath Midway** ná cath cabhlaigh cinniúnach san Aigéan Ciúin i rith an Dara Cogadh Domhanda idir 4 agus 7 Meitheamh 1942.
 

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Cath Kursk

Comhrac idir fórsaí Gearmánacha agus Sóivéadacha le linn an Dara Cogadh Domhanda ab ea **Cath Kursk**, a troideadh ar an bhFronta Thoir i ngar do Kursk (450 ciliméadair thiar theas de Mhoscó) san Aontas Sóivéadach idir 5 Iúil - 23 Lúnasa 1943.

Cuireadh tús leis an gcath nuair a rinne na Gearmánaigh ruathar mar chuid d'Oibríocht Dúnfoirt (Gearmáinis: *Unternehmen Zitadelle*) ar an 5 Iúil. An sprioc a bhí i gceist ná ruathair aduaidh agus aneas araon chun scoilt a chur idir na Rúisigh ar an dá thaobh den mhachaire. 

Agus neart an ionsaithe ag maolú de réir a chéile ar an dtaobh thuaidh den mhachaire, chuir na Rúisigh tús le frithionsaí dá gcuid féin ar an 12 Iúil. Oibríocht Kutuzov (Rúisis: Кутузов) a thugadar uirthi agus í dírithe ar chúl na bhfórsaí Gearmánacha ar an dtaobh thuaidh. Ar an taobh theas, rinne na Rúisigh frithionsaithe fíochmhara eile ar an lá céanna, ar eascair eachtra mór géarchogaíochta darb ainm Cath Prokhorovka as.

## Féach freisin

* Cath Stalingrad

## Tagairtí

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Svetlana Kuznetsova

Is imreoir leadóige as An Rúis í **Svetlana Kuznetsova**. Rugadh í ar an 27 Meitheamh 1985. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Caroline Wozniacki

Is imreoir leadóige as An Danmhairg í **Caroline Wozniacki**. Rugadh í ar an 11 Iúil 1990.  Tá comórtas Grand Slam amháin buaite aici - 1 Australian Open.

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Agnieszka Radwańska

Is imreoir leadóige as An Pholainn í **Agnieszka Roma Radwańska**. Rugadh í ar an 6 Márta 1989. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Dominika Cibulková

Is imreoir leadóige as an tSlóvaic í **Dominika Cibulková**. Rugadh ar an 6 Bealtaine 1989 í. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Caroline Garcia

Is imreoir leadóige gairmiúil as an Fhrainc í **Caroline Garcia**. Rugadh í ar an 16 Deireadh Fómhair 1993. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
David Goffin

Is imreoir leadóige as An Bheilg é **David Goffin**. Rugadh é ar an 7 Nollaig 1990. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Gaël Monfils

Is imreoir leadóige as An Fhrainc é **Gaël Sébastien Monfils**. Rugadh é ar an 1 Meán Fómhair 1986. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Good Night (gearrscannán The Simpsons)

Is é **"Good Night"** (**"Good Night Simpsons"** freisin) an chéad gearrscannán as 48 *[[The Simpsons]]*, a chraol ar *[[The Tracey Ullman Show]]*. Chraoladh ar Fox ó thosach ar an 19 Aibreán 1987 i rith an tríú eipeasóid de *The Tracey Ullman Show*. Déanann an chlann The Simpsons  — Homer, Marge, Bart, Lisa, agus Maggie — a gcéad cuma ar theilifís san eipeasóid seo.

## Plota
Insíonn Homer agus Marge oíche mhaith dá bpáistí, ach ní raibh rudaí ag dul de réir mar a bhí beartaithe. Triailann Bart ceist a chur faoin intinn, ach fágtar ag smaoineamh air mar ní fhaigheann sé freagra ceart. Tá eagla ar Lisa faoi mhíolta leapacha agus iad ag ithe í tar éis Marge ag rá "Don't let the bed bugs bite". Tá Maggie scanraithe faoi na liricí "Rock-a-bye Baby". Ar dheireadh, beartaíonn na triúr pháiste codladh i leaba a dtuisimitheoirí.

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
The Longest Daycare

Is é **"Maggie Simpson in "The Longest Daycare"**, nó **The Longest Daycare** go díreach gearrscannán 2012 atá bunaithe ar *[[The Simpsons]]*. Fuair an scannán a chéad taibhiú ar an 13 Iúil 2012, nuair a bhí sé ceangailte le *[[Ice Age: Continental Drift]]*.

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Buamáil na Bruiséile, 2016

clé|250px|mion|Na buamadóirí
Tharla, ar an maidin 22 Márta 2016, trí bhuamála féinmharaithe comhordaithe sa Bheilg: dhá san aerfort Bhruiséil i Zaventem, agus ceann acu sa Mhaalbeek  stáisiún meitreo i mBruiséil lárnach. 

Bhí beirt sibhialtaigh is tríocha agus triúr déantóirí na coire maraithe, agus bhí níos mó ná 300 daoine gortaithe. 

## Tagairtí

Catagóir:An Bhruiséil
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Trucail

deas|250px|thumb|Trucail
Is feithicil bhóthair trom, mhór úsáite le haghaidh ag iompar earraí, ábhair, nó feadhna í **trucail**.

Catagóir:Feithiclí bóthair
Madison Keys

Is imreoir leadóige as na Stáit Aontaithe í **Madison Keys**. Rugadh í ar an 17 Feabhra, 1995. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Nick Kyrgios

Is imreoir leadóige as An Astráil é **Nick Kyrgios**. Rugadh é ar an 27 Aibreán 1995. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Alec Douglas-Home

Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é **Alexander Frederick Douglas-Home, Barún  Home of the Hirsel,** (2 Iúil 1903 – 9 Deireadh Fómhair 1995). 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1903
Catagóir:Básanna i 1995
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Imreoirí cruicéid
Catagóir:Lucht gnó Shasana
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Lothair I

Ba Impire Naofa Rómhánach é **Lothair I** (795 – 29 Meán Fómhair 855), (Laidin agus Ollainnis: *Lotharius*, , , ), (ó 817 go 855, ina chomhrialtóir lena athair go dtí 840), agus ina Rí na Baváire (815-817), na hIodáile (818-855) agus na Ríochta Meánaí (840-855).
mion|Ríocht na Baváire

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 795
Catagóir:Básanna i 855
Catagóir:An Bhaváir
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Impirí Naofa Rómhánach
Catagóir:Monarcaí Iodálacha
Catagóir:Ríshliocht Cairilínseach
Catagóir:Ríthe na bhFranc
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
WTA Tour 2016

Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 2016 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 46ú eagrán. Bhuaigh Dominika Cibulková na craobhacha is mó le 4. Bhuaigh Angelique Kerber an airgead is mó le $10,136,615 agus na pointí is mó le 9,080 pointe.

Ba í Angelique Kerber imreoir na bliana agus Naomi Osaka imreoir nua na bliana.

## Eanáir

## Feabhra

## Márta

## Aibreán

## Bealtaine

## Meitheamh

## Iúil

## Lúnasa

## Meán Fómhair

## Deireadh Fómhair

## Samhain

## Tagairtí

Catagóir:Leadóg i 2016
2016 i leadóg

Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 2016 i leadóg.

## ATP World Tour

## WTA Tour

## Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

Beidh na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 ar siúl idir an 5ú Lúnasa agus an 21ú Lúnasa 2016. Bhí léadóg mar chuid de na spóirt ann.

Catagóir:Leadóg i 2016
Women's Tennis Circuit 1971

Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1971 i leadóg ar an Women's Tennis Circuit. Ba é seo an chéad eagrán den Virginia Slims Circuit. Bhuaigh Billie Jean King na craobhacha is mó le 17.

## Nollaig (1970)

## Eanáir

## Feabhra

## Márta

## Aibreán

## Bealtaine

## Meitheamh

## Iúil

## Lúnasa

## Meán Fómhair

## Deireadh Fómhair

## Samhain

## Nollaig

## Tagairtí

Catagóir:Leadóg i 1971
WTA Tour 1984

Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 1984 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 14ú eagrán. Bhuaigh Martina Navratilova na craobhacha is mó arís le 15, an airgead is mó le $2,173,556 agus na pointí is mó le 192.72 pointe. Ba í Martina Navratilova imreoir na bliana agus Manuela Maleeva imreoir nua na bliana.

## Márta

## Aibreán

## Bealtaine

## Meitheamh

## Iúil

## Lúnasa

## Meán Fómhair

## Deireadh Fómhair

## Samhain

## Nollaig

## Eanáir (1985)

## Feabhra (1985)

## Márta (1985)

## Tagairtí

Catagóir:Leadóg i 1984
Foilsiú

mion|Foilsiú a bhfuair  Hildegard as Bingen ( Liber Scivias)
Fios á dheonú ag Dia go hosnádúrtha is ea **Foilsiú** (Béarla, *revelation*).

## Tagairtí

*
Hipitéis

An mhéid a ghlacfaí de réir dóchúlachta, go dtí go ndéanfaí í a fhíorú nó a phromhadh, is ea Hipitéis (Laidin, *hypothesis*)
[clé|mion|209x209px|[Amedeo Avogadro]]
Mar shampla, is éard is Hipitéis Avogadro ann (dá ngairtear uaireanta Dlí Avogadro nó Prionsabal Avogadro) ná Gásdlí thurgnamhaigh, a cheanglaíonn toirt gáis le méid na substainte gáis atá i láthair.

## Tagairtí

*
*
Idirdhealú (fealsúnacht)

mion|Idirdhealú (Fealsúnacht)
Aithint difríochta idir réaltachtaí, smaointe agus araile is ea **Idirdhealú**  (Béarla, *distinction*)

## Tagairtí

*
Catagóir:Machnamh
Catagóir:Cognaíocht
Catagóir:Ointeolaíocht
Meitifisic

mion|350x350px|Bunús na cruinne, le Camille (''L'Atmosphere: Météorologie Populaire,''  Flammarion'',''  París, 1888).
Eolaíocht i dtaobh na beithe mar bheith is ea **meitifisic** (Fealsúnacht) (Béarla, *metaphysics*). 

## Tagairtí

*
Neamhbhásmhaireacht

[mion|417x417px|an fear neamhbhásmhar, nó an t-anam síoraí ː  ''Dorian Gray'', le [Oscar Wilde]]
Cáilíocht an ruda nach bhfaigheadh bás is ea **Neamhbhásmhaireacht** (Béarla, *immortality*)

## Tagairtí

*
WTA Tour 2001

Is liosta é seo de na heachtraí a tharla sa bhliain 2001 i leadóg ar an WTA Tour. Ba é seo an 31ú eagrán. Bhuaigh Lindsay Davenport na craobhacha is mó le 7 agus na pointí is mó le 4,902 pointe. Bhuaigh Venus Williams an airgead is mó le $2,662,610. Ba í Jennifer Capriati imreoir na bliana agus Daniela Hantuchová imreoir nua na bliana.

## Eanáir

## Feabhra

## Márta

## Aibreán

## Bealtaine

## Meitheamh

## Iúil

## Lúnasa

## Meán Fómhair

## Deireadh Fómhair

## Samhain

## Tagairtí

Catagóir:Leadóg i 2001
Réamhordú

mion|446x446px|Réamhordú - Juan de la Abadía el Viejo. ''Saint Michael Weighing Souls''.
Réamhchinntiú i leith cinniúna áirithe faoi shlánú an duine is ea **Réamhordú** (Laidin, *praedestination*;  Béarla, *predestination*). 

## Tagairtí

*
*
Rinnfheitheamh

[mion|[Dealbhóireacht|Dealbh le Albert Toftː  "Rinnfheitheamh"]]
Díriú na hintinne ar oibiacht gan aon chuspóir eile ach chun sásamh a bhaint as an oibiacht a bheith i láthair, agus chun tuilleadh eolais a chur ar an oibiacht, is ea **Rinnfheitheamh**  (Béarla, *contemplation*).

Tuigtear go forleathan go mbaineann an cineál seo urnaí leo siúd atá gafa leis an saol rinnfheifeach -  manaigh agus mná rialta sna hoird rinnfheithimh.   Ní gá gur mar sin a bhíonn.  Tá an urnaí rinnfheithimh cosúil leis an midheamhain, agus bíonn cleachtadh ag teastáil chun tairbhe a bhaint aisti.  Eispéireas mistéireach atá ann, a bhaineann le bheith i do thost agus ag éisteacht i láthair Dé.

## Tagairtí

*
*
Catagóir:Machnamh
Sintéis

mion|σύνθεσις
Cur le chéile na n-eilimintí idirdhealaithe sa réaltacht nó sa choincheap a mbainfidís leis is ea Sintéis (Gréigis; σύνθεσις   Béarla, *synthesis*).

## Tagairtí

*
Catagóir:Cognaíocht
Catagóir:Eolaíocht
Suibiacht (fealsúnacht)

San fhealsúnacht, is éard is **suibiacht** ann ná neach a bhfuil comhfhios uathúil agus/nó eispéiris phearsanta uathúla aige, nó aonán a bhfuil gaol aige le haonán eile atá ann lasmuigh de féin (an “oibiacht”).

Is breathnóir í *an tsuibiacht* agus breathnaíonn sí ar an oibiacht. Tá tábhacht ar leith ag baint leis an gcoincheap seo i bhfealsúnacht na Mór-Roinne, áit a n-imríonn “an tsuibiacht” ról lárnach i ndíospóireachtaí ar nádúr an duine féin. Tá nádúr na suibiachta lárnach freisin i ndíospóireachtaí ar nádúr na taithí suibiachtúla laistigh de thraidisiún Angla-Mheiriceánach na fealsúnachta anailísí.

Freagraíonn an t-idirdhealú dian idir suibiacht agus oibiacht don idirdhealú, i bhfealsúnacht René Descartes, idir smaoineamh agus sínteacht. Chreid Descartes gurb í an smaointeoireacht (suibiachtúlacht) croílár na hintinne, agus gurb í an tsínteacht (spás a thógáil) croílár an ábhair.

## Tagairtí

Catagóir:Fealsúnacht aigne
Catagóir:Meitifisic
Téis

[mion|tráchtas PhD, 1721, [ollscoil Leiden]]
Eilimint i dteagasc, go háirithe má tá cosaint le déanamh uirthi, is ea **Téis** (Béarla, *thesis* nó *thesis statement*).

## Tagairtí

*
Catagóir:Machnamh
Catagóir:Cognaíocht
Catagóir:Ointeolaíocht
Teibiú

mion|Marsden Hartley - Tairiscint - Ealaíon
Fáil feasa ach na coinníollacha spáis agus ama, a bhaineann leis an oibiacht a fhágáil ar lár, is ea **Teibiú** (Béarla, *abstraction*). 

## Tagairtí

*
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1921

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1921**, a thosaigh ar 8 Bealtaine 1921 agus chríochnaigh ar 4 Márta 1923. B'í an 35ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 14 fhoireann páirt. Bhuaigh Luimneach an comórtas don tríú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1921
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1922

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1922**, a thosaigh i mí Bealtaine 1922 agus chríochnaigh ar 9 Meán Fómhair 1923. B'í an 36ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 12 fhoireann páirt. Bhuaigh Cill Chainnigh an comórtas don ochtú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1922
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1923

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1923**, a thosaigh ar 20 Bealtaine 1923 agus chríochnaigh ar 14 Meán Fómhair 1924. B'í an 37ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 16 fhoireann páirt. Bhuaigh Gaillimh an comórtas don chéad uair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1923
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1924

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1924**, a thosaigh ar 4 Bealtaine 1924 agus chríochnaigh ar 14 Nollaig 1924. B'í an 38ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 14 fhoireann páirt. Bhuaigh Baile Átha Cliath an comórtas don ceathrú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1924
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1925

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1925**, a thosaigh ar 19 Aibreán 1925 agus chríochnaigh ar 6 Meán Fómhair 1925. B'í an 39ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 14 fhoireann páirt. Bhuaigh Thiobraid Árann an comórtas don deichiú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1925
Toiliú (síceolaíocht)

[mion|Toiliú i [An Ghearmáinis|nGearmáinis]]
Gníomh tola a dhéanamh, is ea **Toiliú**  (Béarla, *volition* nó *to will*).

## Tagairtí

*
*
Uilíoch

Aidiacht a chiallaíonn 'ag baint leis an uile rud' is ea **Uilíoch** (Béarlaː *Universal* (*metaphysics*)).

## Tagairtí

*
Catagóir:Ointeolaíocht
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1926

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1926**, a thosaigh ar 18 Aibreán 1926 agus chríochnaigh ar 24 Deireadh Fómhair 1926. B'í an 40ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 11 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don ochtú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1926
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1927

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1927**, a chríochnaigh ar 4 Meán Fómhair 1927. B'í an 41ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Bhuaigh Baile Átha Cliath an comórtas don cúigiú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1927
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1928

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1928**, a chríochnaigh ar 9 Meán Fómhair 1928. B'í an 42ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don naoú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1928
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1929

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1929**, a thosaigh ar 19 Bealtaine 1929 agus chríochnaigh ar 1 Meán Fómhair 1929. B'í an 43ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 13 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don deichiú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1929
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1930

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1930**, a thosaigh ar 18 Bealtaine 1930 agus chríochnaigh ar 8 Meán Fómhair 1930. B'í an 44ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 12 fhoireann páirt. Bhuaigh Tiobraid Árann an comórtas don 11ú huair.

## Foirne
*Baile Átha Cliath
*Cill Chainnigh
*An Chlár
*Corcaigh
*Gaillimh
*Laois
*Loch Garman
*Luimneach
*An Mhí
*Port Láirge
*Tiobraid Árann
*Uíbh Fhailí

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1930
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1931

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1931**, a thosaigh ar 10 Bealtaine 1931 agus chríochnaigh ar 1 Samhain 1931. B'í an 45ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 12 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don 11ú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1931
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1933

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1933**, a thosaigh ar 23 Aibreán 1933 agus chríochnaigh ar 3 Meán Fómhair 1933. B'í an 47ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 13 fhoireann páirt. Bhuaigh Cill Chainnigh an comórtas don deichiú huair.

## Foirne
*Baile Átha Cliath
*Ciarraí
*Cill Chainnigh
*An Chlár
*Corcaigh
*Gaillimh
*Laois
*Loch Garman
*Luimneach
*An Mhí
*Port Láirge
*Tiobraid Árann
*Uíbh Fhailí

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1933
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1934

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1934**, a thosaigh ar 6 Bealtaine 1934 agus chríochnaigh ar 30 Meán Fómhair 1934. B'í an 48ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 12 fhoireann páirt. Bhuaigh Luimneach an comórtas don ceathrú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1934
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1935

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1935**, a thosaigh ar 12 Bealtaine 1935 agus chríochnaigh ar 1 Meán Fómhair 1935. B'í an 49ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 13 fhoireann páirt. Bhuaigh Cill Chainnigh an comórtas don 11ú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1935
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1936

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1936**, a thosaigh ar 26 Aibreán 1936 agus chríochnaigh ar 6 Meán Fómhair 1936. B'í an 50ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 13 fhoireann páirt. Bhuaigh Luimneach an comórtas don cúigiú huair.

## Foirne
*Baile Átha Cliath
*Cill Chainnigh
*Cill Dara
*An Chlár
*Corcaigh
*Gaillimh
*Laois
*Loch Garman
*Luimneach
*Port Láirge
*Tiobraid Árann
*Uíbh Fhailí

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1936
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1937

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1937**, a thosaigh ar 16 Bealtaine 1937 agus chríochnaigh ar 5 Meán Fómhair 1937. B'í an 51ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 14 fhoireann páirt. Bhuaigh Tiobraid Árann an comórtas don 12ú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1937
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1942

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1942**, a thosaigh ar 3 Bealtaine 1942 agus chríochnaigh ar 3 Meán Fómhair 1942. B'í an 56ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 12 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don 13ú huair.

## Foirne
*Baile Átha Cliath
*Cill Chainnigh
*An Chlár
*Corcaigh
*Gaillimh
*An Iarmhí
*Laois
*Loch Garman
*Luimneach
*Port Láirge
*Tiobraid Árann
*Uíbh Fhailí

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1942
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1944

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1944**, a thosaigh i mí Bhealtaine 1944 agus chríochnaigh i mí Mheán Fómhair 1944. B'í an 58ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 16 fhoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don 15ú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1944
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1943

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1943**, a thosaigh ar 2 Bealtaine 1943 agus chríochnaigh ar 5 Meán Fómhair 1943. B'í an 57ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 17 bhfoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don 14ú huair.

## Foirne
*Aontroim
*Baile Átha Cliath
*Ciarraí
*Cill Chainnigh
*Cill Mhantáin
*An Chlár
*Corcaigh
*An Dún
*Gaillimh
*An Iarmhí
*Laois
*Loch Garman
*Luimneach
*An Mhí
*Port Láirge
*Tiobraid Árann
*Uíbh Fhailí

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1943
Cosc ar Alcól sna Stáit Aontaithe

[mion|clé|250px|Gníomhaí ag scriosadh fleascáin d'alcól ([Chicago, 1921)]]

Bhí **Cosc ar Alcól sna Stáit Aontaithe** ó 1920 go dtí 1933, le linn "**Ré an toirmisc**". Achtaíodh an tOchtú Leasú Déag ar 16 Eanáir 1919  agus tugadh isteach toirmeasc ar dhíolachán agus dáileadh na ndeochanna meisciúla ar ar 17 Eanáir 1920 (idir an 30 Meitheamh 1919 agus an 16 Eanáir 1920, bhí an *Wartime Prohibition Act* i bhfeidhm).   

Rinneadh aisghairm ar  an leasú sa bhliain 1933 agus mhair an toirmeasc go dtí 22 Márta 1933. [clé|mion|220x220px|Gardaí i [Detroit, Michigan|Detroit ag scrúdú fairis a bhí aimsithe acu i ngrúdlann fholaitheach, a bhí faoi thalamh, le linn ré an toirmisc.]]

## Stair
Déanann "Ré an toirmisc" tagairt don tréimhse seo i stair SAM nuair a rinne na húdaráis iarracht cosc a chur ar alcól. Bhí cosc ar dhíolachán agus fiú déantúsaíocht agus tomhaltas na ndeochanna meisciúla curtha i bhfeidhm de réir an Ocht Leasú Déag de Bhunreacht Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

Vótáil an Seanad ar son an leasú ar an mBunreacht don chéad uair ar an 1 Lúnasa 1917.  Bhí eagraíochtaí reiligiúnach agus pholaitiúla ann ag lorg toirmisc a chur i bhfeidhm. Vótáil na Poblachtaigh agus na Daonlathaithe araon don leasú.

Spreag an Toirmeasc laghdú ar an ólachán. Bhí ísliú suntasach ar líon na gcásanna ciorróise, mar shampla.

Ag an am céanna, deirtear gur spreag sé breabaireacht i measc oifigigh péas agus rialtais. Seo aimsir na 'bootleggers' agus na drongadóirí, ar nós Al Capone agus Bugs Moran. Faoin bhliain 1927, bhí thart 30,000 síbín, no *speakeasies*, sa tír, líon dhá oiread níos mó ná an méid tithe tábhairne dleathacha a bhí ann roimh an Toirmeasc.

Chuir an Toirmeasc go suntasach le heacnamaíocht na dtíortha máguaird. Deirtear gur shábháil sé na Bahámaí ón chlisiúnas.
clé|mion|Gluaiseacht in aghaidh an Ólacháin ("Woman's Christian Temperance Union")

## Féach freisin

* Bunreacht na Stát Aontaithe

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Catagóir:Alcól
An tOchtú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann

mion|2018
Cuireadh cearta beatha na gine sa bhroinn ar chomhchéim le cearta beatha na máthar leis an Acht um an **Ochtú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann**. In éifeacht, chuir an leasú seo cosc ar ghinmhilleadh in Éirinn. Bhí sé mídhleathach ach amháin sa gcás go raibh saol na máthar i mbaol, baol féinmharaithe san áireamh.

Glacadh leis an Acht um an Ochtú Leasú ar an mBunreacht, 1983 le reifreann ar an 7 Meán Fómhair 1983. 

## Athruithe ar théacs an Bhunreachta
Cuireadh fo-alt isteach i ndiaidh Roinn 3 d'Airteagal 40 leis an Leasú seo:

"Admhaíonn an Stát ceart na mbeo gan breith
chun a mbeatha agus, ag féachaint go cuí do
chomhcheart na máthar chun a beatha, ráthaíonn
sé gan cur isteach lena dhlíthe ar an gceart sin
agus ráthaíonn fós an ceart sin a chosaint is a
shuíomh lena dhlíthe sa mhéid gur féidir é."https://www.constitution.ie/Documents/Bhunreacht_na_hEireann_web.pdf 

## 2012/2013
De bharr bás tubaisteach Savita Halappanavar sa bhliain 2012, chuir reachtaíocht  nua le chéile, an Bille um Chosaint na Beatha le linn Toirchis (2013). "Ach ait go leor, ní léir go sábhálfadh an reachtaíocht bean a bheadh sa chás céanna le Savita".

## Aisghairm
[clé|mion|Scannal [Savita Halappanavar  (a d'éag sa bhliain 2012)]]
Chinn an Rialtas ar 29 Eanáir  2018 go gcuirfí clásal nua in áit Airteagal 40.3.3 den Bhunreacht, nó an t-ochtú leasú mar a thugtar air go coitianta, a chuirfeadh ar chumas an Oireachtais reachtaíocht a thabhairt isteach a cheadódh ginmhilleadh in Éirinn.

I reifreann ar an 25 Bealtaine 2018, vótáil muintir na hÉireann (66% i bhfabhar agus 34% i gcoinne) chun an tOchtú Leasú a aisghairm. Glacadh leis an mBille um an Seú Leasú is Tríocha ar an mBunreacht 2018. D'fhonn na forálacha atá leagtha síos in Airteagal 40.3.3 den bhunreacht a scriosadh agus an méid seo a leanas a chur ina háit:"Féadfar socrú a dhéanamh le dlí chun foirceannadh toirchis a rialáil."

## Féach freisin

* Scannal Ann Lovett (1984) ; Cás Naíonáin Chiarraí (1984) ; Savita Halappanavar, 2012
* 13ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann  ; 14ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 1992 ; 36ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2018

## Tagairtí

Catagóir:Leasuithe ar Bhunreacht na hÉireann
Catagóir:Sláinte in Éirinn
Catagóir:Toircheas
Catagóir:Ginmhilleadh
Buamáil Chathair Alastair, 2011

Bhí an **2011 Buamáil Cathair Alastair** ionsaí ar Críostaithe Choptach i gCathair Alastair an Éigipt, Dé Satharn, 1 Eanáir 2011. 

Fuair triúr daoine is fiche bás mar thoradh an t-ionsaí, a tharla mar adhraitheoirí Críostaí seirbhís athbhliain a fhágáil. Bhí 97 níos mó gortaithe.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Coptaigh
Catagóir:An Éigipt
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Anthony Scaramucci

Is airgeadaí agus pearsa polaitiúil Meiriceánach é **Anthony Scaramucci** (rugadh 6 Eanáir 1964), nó mar is fearr aithne *The Mooch*. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Fir
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Robert Gascoyne-Cecil, 3ú Marcas Salisbury

Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é **Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil**, 3ú Marcas Salisbury a rugadh ar an 3 Feabhra 1830 – 22 Lúnasa 1903. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1830
Catagóir:Básanna i 1903
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Básanna tionóisceacha
Catagóir:Daoine faoi mhíchumas
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Edward Smith-Stanley, 14ú Iarla Derby

Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é **Edward George Geoffrey Smith-Stanley**, 14ú Iarla Derby, a rugadh ar an 29 Márta 1799 – 23 Deireadh Fómhair 1869. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1799
Catagóir:Básanna i 1869
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
The Principal and the Pauper

Craoladh an dara eipeasóid, **"The Principal and the Pauper"**, den naoú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 28 Meán Fómhair 1997. Scríobh Ken Keeler an eipeasóid seo. D'fhéach 14.9 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 9)
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1946

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1946**, a thosaigh ar 28 Aibreán 1946 agus chríochnaigh ar 1 Meán Fómhair 1946. B'í an 60ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 17 bhfoireann páirt. Bhuaigh Corcaigh an comórtas don 16ú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1946
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1947

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1947**, a thosaigh ar 1 Meitheamh 1947 agus chríochnaigh ar 7 Meán Fómhair 1947. B'í an 61ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 13 fhoireann páirt. Bhuaigh Cill Chainnigh an comórtas don 13ú huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1947
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1948

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1948**, a thosaigh ar 16 Bealtaine 1948 agus chríochnaigh ar 5 Meán Fómhair 1948. B'í an 62ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 17 bhfoireann páirt. Bhuaigh Port Láirge an comórtas don chéad huair.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1948
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 1949

Ba chomórtas iománaíochta í **[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann]] 1949**, a thosaigh ar 15 Bealtaine 1943 agus chríochnaigh ar 4 Meán Fómhair 1943. B'í an 63ú comórtas Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann. Ghlac 14 fhoireann páirt. Bhuaigh Tiobraid Árann an comórtas don 14ú huair.

## Foirne
*Aontroim
*Baile Átha Cliath
*Cill Chainnigh
*An Chlár
*Corcaigh
*Gaillimh
*An Iarmhí
*Laois
*Loch Garman
*Luimneach
*An Mhí
*Port Láirge
*Tiobraid Árann
*Uíbh Fhailí

## Tagairtí

Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Catagóir:Iománaíocht i 1949
Miracle on Evergreen Terrace

Craoladh **"Miracle on Evergreen Terrace"**, an deichiú eipeasóid den naoú sraith de *[[The Simpsons]]* ar an 21 Nollaig 1997. Scríobh Ron Hauge an eipeasóid seo. D'fhéach 9.6 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 9)
Bart the Mother

Craoladh an tríú eipeasóid, **"Bart the Mother"**, den deichiú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 27 Meán Fómhair 1998. Scríobh David S. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 7.35 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 10)
Liosta teimpléid a bhaineann leis an tíreolaíocht

## A
## B
## C
## D
## E
## F
## G
## H
## I
## L
## M
## N
## O
## P
## R
## S
## T
## U



Tíreolaíocht
Catagóir:Liosta teimpléid a bhaineann leis an tíreolaíocht
Catagóir:Liosta na n-ábhar a bhaineann leis an tíreolaíocht
Tíreolaíocht
Henry Campbell-Bannerman

Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é **Sir Henry Campbell-Bannerman, GCB** a rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1836 – 22 Aibreán 1908. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1836
Catagóir:Básanna i 1908
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí Albanacha
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Ridirí
Buamáil na dtraenacha i Maidrid, 2004

deas|250px|thumb|Stáisiún Atocha
Dúnmharaíodh 194 duine i Maidrid, an Spáinn ar an 11 Márta 2004 in eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamachaː

**<nowiki/>** 
* **Stáisiún Atocha** (traein uimhir 21431) – Trí bhuama ag 07:37 - 07:38.
* **Stáisiún El Pozo del Tío Raimundo** (traein uimhir 21435) – dhá bhuama ag 07:38.
* **Stáisiún Santa Eugenia Station** (traein uimhir 21713) – buama amháin ag 07:38.
* **Calle Téllez** (traein uimhir 17305) - ceithre bhuama  ag 07:39.
clé|mion|Atocha, 21 Márta 2004
 
Dúnmharaíodh 194 duine agus gortaíodh timpeall 2,050. 

Chuir triúr (Jamal Zougam, Sarhane Abdelmaji agus Jamal Ahmidan) lámh ina mbás féin ar an 3 Aibreán 2004. D'éalaigh sceimhlitheoirí eile.  

Ar 31 Deireadh Fómhair 2007, ciontaíodh 21 duine.   

## Iarmhairtí
Tharla na hionsaithe trí lá roimh olltoghcháin na Spáinne. Tháinig athrú suntasach ar shaol polaitiúil na Spáinne i ndiaidh an olltoghcháin a bhí ann ar an 14 Márta 2004, trí lá i ndiaidh uafáis an 11 Mártaː   

Ar an lá céanna, d’ordaigh Ana Palacio, Aire Gnóthaí Eachtracha na Spáinne, do gach ambasadóir Spáinneach gach deis a thapú chun an teachtaireacht a chur trasna gurbh iad ETA a bhí ciontach as an sléacht. Fiú ghlac Rún 1530 ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe gurb é ETA a bhí freagrach as an sléacht.

Ach oíche roimh an olltoghchán, ghlac rialtas an Partido Popular (ar an eite dheis) leis an bhféidearthacht nach raibh ETA, ach sceimhlitheoirí Ioslamacha, ciontach as an ár, rud a raibh na meáin chumarsáide eachtrannacha cinnte dearfach de an lá roimhe sin. Bhí an chuid is mó de mhuintir na Spáinne bréan de bhréaga an Partido Popular agus bhí léirsithe spontáineacha os comhair phríomhoifig an Partido Popular i Maidrid agus i gcathracha eile. Is é an mana a bhí le cloisteáil ná *"queremos la verdad antes de votar"*: “táimid ag iarraidh na fírinne sula gcaithimid ár vótaí”. Bhí bua ollmhór ag an Partido Socialista san olltoghchán an lá dár gcionn.

## Tagairtí
 

Catagóir:Maidrid
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:Polaitíocht na Spáinne
Catagóir:ETA
Brother's Little Helper

Craoladh an dara eipeasóid, **"Brother's Little Helper"**, den aonú sraith déag *[[The Simpsons]]* ar an 3 Deireadh Fómhair 1999. Scríobh George Meyer an eipeasóid seo. D'fhéach 7.1 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 11)
E-I-E-I-(Annoyed Grunt)

Craoladh an cúigiú eipeasóid, **"E-I-E-I-(Annoyed Grunt)"**, den aonú sraith déag *[[The Simpsons]]* ar an 7 Samhain 1999. Scríobh Ian Maxtone-Graham an eipeasóid seo. D'fhéach 8.4 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 11)
Take My Wife, Sleaze

Craoladh **"Take My Wife, Sleaze"**, an ochtú eipeasóid den t-aonú sraith déag de 
*[[The Simpsons]]* ar an 28 Samhain 1999. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 8.9 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 11)
Na Mionóigh

Ba iad sibhialtacht na Sean-Ghréige ar oileán na Créite roimh tagadh na Micéanaigh. Ba sibhialtacht Aegéach na Cré Umhaoise iad na Mionóigh. Bhunadh Rí Míonós  sibhialtacht na Mionóch.

Catagóir:An tSean-Ghréig
Archibald Primrose, 5ú hIarla Rosebery

Ba pholaiteoir agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é **Archibald Primrose**, 5ú hIarla Rosebery, a rugadh ar an 7 Bealtaine 1847 – 21 Bealtaine 1929. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1847
Catagóir:Básanna i 1929
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Beathaisnéisithe
Catagóir:Fir déghnéasacha
Catagóir:Lucht Ollscoil Dhún Éideann
Catagóir:Polaiteoirí Albanacha
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Middlesex

Is contae stairiúil suite in thoir theas an Sasana é **Middlesex**. 

## Tagairtí

Catagóir:Contaetha i Sasana
Catagóir:Sasana
Sléacht Lucsar

Maraíodh 62 i **Sléacht [[Lucsar]]**, turasóirí sa chuid is mó, ar 17 Samhain 1997, i Deir el-Bahri, ionad seandálaíochta in aice leis an Abhainn Níl san An Éigipt.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:An Éigipt
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Léigear Ambasáid na hIaráine

Tharla **léigear Ambasáid na hIaráine** idir an 30 Aibreán agus an 5 Bealtaine 1980, nuair a rinne seisear fear armtha ionsaí ar Ambasáid na hIaráine ar Gheata an Phrionsa in South Kensington, Londain. 

## Imeachtaí
Arabaigh de chuid na hIaráine ab ea na gunnadóirí, i mbun feachtais ar son neamhspleáchas Chúige Khuzestan in oirthear na hIaráine. Ghabh siad 26 duine mar ghialla, ina measc, foireann na hambasáide, roinnt cuairteoirí, agus póilín amháin a bhí ar garda ar an ambasáid. 

D’éiligh siad go scaoilfí príosúnaigh in Khuzestan saor, agus go bhfaighfidís coimirce aistir as an Ríocht Aontaithe. Chinn rialtas na Breataine láithreach nach gceadófaí coimirce aistir as an tír, agus thosaigh an léigear mar thoradh air sin. 

Tar éis tamaill, chuir foireann idirbheartaíochta na bpóilíní ina luí ar na gunnadóirí cúig ghiall a ligint saor, agus mar chomhghéilleadh, craoladh éilimh na ngunnadóirí ar theilifís na Breataine.
clé|mion|293x293px|ambasáid na hIaráine i Londain
Faoin séú lá den léigear, bhí na gunnadóirí ag éirí níos mífhoighní faoin easpa dul chun cinn maidir lena gcuid éileamh. An tráthnóna sin, mharaigh siad giall agus chaith siad a chorp amach as an ambasáid. 

Chuir an Aersheirbhís Speisialta (SAS), reisimint fórsaí speisialta de chuid Arm na Breataine, tús le “Oibríocht Nimrod” chun na gialla eile a tharrtháil. Tháinig siad anuas ón díon ar rópaí agus bhris siad isteach trí na fuinneoga. 

Mhair an ruathar 17 nóiméad. Tharrtháil an SAS na gialla seachas duine amháin, agus mharaigh siad cúigear as an seisear gunnadóirí. Chaith an gunnadóir eile a tháinig slán as an ruathar, Fowzi Badavi Nejad, 27 bliain i bpríosúin sa Bhreatain;  ligeadh amach é  in 2008.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hIaráine
Catagóir:1980
Catagóir:Stair Londan
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha