open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alternative für Deutschland

Páirtí polaitíochta sa Ghearmáin is ea an **Alternative für Deutschland**, no **AfD** (nó an "Rogha Eile don Ghearmáin")**,** atá i bhfad amach ar an eite dheis.  Is in oirthear na tíre is mó atá tacaíocht don AfD. 

Tá an AfD go láidir i gcoinne na hinimirce, agus go mór ar thaobh na Rúise. Ach, spéisiúil go leor, tá bean i gceannas orthu, Alice Weidel,  agus caidreamh fadtéarmach aici le bean - Sarah Bossard - de shliocht Shrí Lanca. 

[clé|mion|220x220px|[Alice Weidel]]
[clé|mion|303x303px|[Olltoghchán na Gearmáine 2025]]

## Polasaithe
Sa bhliain 2023, dúirt ceannaire an pháirtí phobalaigh go neamhbhalbh gur cheart don Ghearmáin an tAontas Eorpach a fhágáil mura ndéantar cumhachtaí an Choimisiúin a shrianadh.

I mí na Samhna 2023, ghlac baill thábhachtacha den AfD páirt i gcruinniú in Potsdam, áit ar pléadh beart chun inimircigh agus fiú saoránaigh na Gearmáine “nach ngéilleann don chultúr ceannais” a bhogadh as an tír. Eagraíodh léirsithe móra ar fud na tíre nuair a fuarthas amach faoin gcruinniú sin i bPotsdam.

## Stair
I dtoghchán na bliana 2013, fuair an AfD 4.7% den vóta.
Ar 24  Meán Fómhair 2017   in olltoghchán na Gearmáine, fuair AfD (Alternative für Deutschland) 13% de vóta na tíre. Tar éis an toghcháin, d'éirigh AfD an dara páirtí is láidre san oirthear.    

In 2024, bhí tacaíocht 22% ag an bpáirtí AfD sna pobalbhreitheanna sa Ghearmáin.

I dtoghchán na bliana 2025, fuair an AfD  20.4% den vóta, an dara sciar is mó (i ndiaidh CDU/CSU a fuair 29%)  méadú mór  ón vóta don AfD in 2021 (10.4%), agus a sciar den vóta beagnach dúbailte. Bhí an AfD láidir i measc an aosa óig agus an lucht oibre. In oirthear na Gearmáine, mar a bhíodh roimh athaontú, d'éirigh an AfD  ar an bpáirtí is mó i ngach stát agus os cionn 30% acu thall ansin. Ní raibh an páirtí in ann bua níos mó a bhaint amach mar ní raibh an AfD in ann vótaí a mhealladh in iarthar na tíre.  

## Féach freisin
* Rassemblement National (An Fhrainc)
* Olltoghchán na Gearmáine 2025
## Tagairtí

Catagóir:Alternative für Deutschland
Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Gearmáine
Catagóir:Páirtithe polaitíochta ar an bhfíordheis
Ainm tosaíochta IUPAC

San ainmníocht cheimiceach, is ainm uathúil é **ainm tosaíochta IUPAC** (**PIN**), a shanntar do shubstaint cheimiceach. Soláthraíonn córas IUPAC sraith rialacha chun rogha a dhéanamh idir na féidearthachtaí iomadúla a bhíonn ann i gcásanna ina bhfuil sé tábhachtach cinneadh a dhéanamh maidir le hainm uathúil. Tá na hainmneacha beartaithe lena n-úsáid i gcásanna dlíthiúla agus rialála.

Ní bhaineann ainmneacha IUPAC ach le comhdhúile orgánacha. Tugann IUPAC (*International Union of Pure and Applied Chemistry*) an sainmhíniú seo a leanas do chomhdhúile orgánacha: comhdhúile ina bhfuil adamh carbóin amháin, ar a laghad, ach nach bhfuil aon alcailí, miotail chré-alcaileacha nó miotail thrasdultacha iontu, agus ar féidir iad a ainmniú de réir ainmníocht na gcomhdhúil orgánach. Tá córas chun ainmneacha a chruthú do na comhdhúile orgánacha eile agus comhdhúile neamhorgánacha fós á bhforbairt ag IUPAC.

## Tagairtí

Catagóir:Ainmníocht cheimiceach
Stáisiún Traenach Marino

Is stad traenach é **Stáisiún Traenach Marino** atá suite i mBaile Chúl Trá, Ard Mhic Nasca, Contae an Dúin. 

## Stair
D'oscail an stáisiún ar 1 Nollaig 1870. Dhún sé ar 11 Samhain 1957 ach athosclaíodh sé ar 4 Eanáir 1960.

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
An tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra

Is é **an** **tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra** an ghníomhaireacht rialtais i bPoblacht na hÉireann atá i gceannas ar chúrsaí caomhantais.   Bainistíonn an tseirbhís na hocht bpáirc náisiúnta in Éirinn, chomh maith le Limistéir Oidhreachta Nádúrtha, Limistéir faoi Chaomhnú Speisialta agus Limistéir faoi Chosaint Speisialta.

Bunaíodh an tSeirbhís mar chuid den Roinn Comhshaoil, Oidhreachta agus Rialtais Áitiúil nuair a cuireadh deireadh leis an ngníomhaireacht Dúchas in 2003. I measc freagrachtaí eile, bhainistíodh Dúchas na páirceanna náisiúnta, agus bhí sé i gceannas ar chúrsaí fiadhúlra chomh maith.

In 2011, cuireadh oidhreacht thógtha agus nádúrtha le cúramaí na Roinne Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta mar chuid d’atheagrú ar na ranna rialtais in Éirinn. Rinneadh atheagrú eile in 2020, agus tháinig an tSeirbhís faoi stiúir na Roinne Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta.

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí Rialtas na hÉireann
Catagóir:Poblacht na hÉireann
Catagóir:Timpeallacht na hÉireann
Páirceanna náisiúnta i bPoblacht na hÉireann

Tá ocht bpáirc náisiúnta i bPoblacht na hÉireann.

Ba í Páirc Náisiúnta Chill Airne i gContae Chiarraí an chéad pháirc náisiúnta in Éirinn; bunaíodh í sa bhliain 1932. Ó shin i leith, osclaíodh seacht bpáirc náisiúnta eile; an ceann is deireanaí ná Páirc Náisiúnta na Mara i gContae Chiarraí, an chéad pháirc náisiúnta mara, agus an pháirc is mó sa stát.

## Tagairtí

Catagóir:Páirceanna Náisiúnta na hÉireann
Mega Dreoilín

Is tionscadal ealaíne i bhfoirm físchluiche 16-giotán é ***Mega Dreoilín***. Is iad Han Hogan agus Donal Fullam (faoin *nom d’art* Namaco) a chruthaigh an cluiche. Cuireadh ar taispeántas é in Pallas Projects/Studios sna Saoirsí, Baile Átha Cliath i mBealtaine 2024. Sa chluiche, téann an t-imreoir i ngleic leis an ngéarchéim thithíochta in Éirinn, ag bualadh le carachtair éagsúla, Séamus Ó Conghaile agus Manchán Magan ina measc. Cruthaíodh *Mega Dreoilín* faoi anáil cluichí ar nós *Splatterhouse*, *Golden Ax*, *Streets of Rage*, *Final Fight*, agus *Shinobi III* é, agus tógadh é le Unreal Engine agus Godot.

Mhol Una Mullally an cluiche go spéir sna *[[The Irish Times|Irish Times]]*, ag rá go raibh an cluiche “ar cheann de na saothair ealaíne Éireannacha is fearr in 2024 go dtí seo... thar a bheith tarraingteach, deartha go hiontach, sofaisticiúil ina fhoirm agus ina chur i bhfeidhm, agus tochtmhar gan choinne."

Rinneadh leagan Gaeilge den chluiche freisin; Mícheál Ó Meachair a d'aistrigh.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* Agallamh leis na forbróirí le hImirt

## Tagairtí

Catagóir:Saothair ealaíne
Catagóir:Físchluichí
Catagóir:Tithíocht
Carn Tigernac

Is lios agus Séadchomhartha Náisiúnta é **Carn Tigernac** atá suite i gContae Chorcaí, Éire.

## Suíomh
Tá Carn Tigernac suite ar bharr Chnoc an Charn i Sliabh an Nóglaigh, 2.4&nbsp;km (1.5&nbsp;mhíle) ó dheas ó Mhainistir Fhear Maí.

## Stair agus cur síos....
Tógadh Carn Tigernac idir 500 R.Ch. agus AD 500, le linn Iarannaois na hÉireann; tá sé ar cheann de thrí "dún chnoic" i dtuaisceart Chorcaí. Ainmnítear an chairn i ndiaidh Tigernac Tetbannach, de réir finscéalta, Rí Mumhan in aimsir Chonchobar mac Nessa.

Tá carn mór ar bharr an chnoic, áit adhlactha an rí, is dócha.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chorcaí
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Caisleán an Dromainnín

Is teach daingnithe agus Séadchomhartha Náisiúnta é **Caisleán an Dromainnín** atá suite i gContae Chorcaí, Éire.

Bhí sé ar cheann de na trí phríomhchaisleán de chlann ársa Uí Cheallacháin. Fothrach de chuid an teach mór Seacaibíteach is ea an caisleán agus deirtear gur thóg Caher O'Callaghan é timpeall na bliana 1610. Tógadh é in áit daingin níos sine, a bhí i stíl túrtheach is dócha. Is anseo a cuireadh siamsaíocht ar fáil do Nuncio Rinunicci an Phápa sa bhliain 1642. Scriosadh an caisleán sa bhliain 1652 le linn Chogaí na hAon Bhliana Déag. Ní dhearnadh aon iarracht é a chosaint agus is cosúil gur ghabh Sir Richard Herrill agus Tynte of Youghal é, agus ina dhiadh sin tugadh do Sir Richardd Kyrle é.

## Suíomh
Tá Caisleán an Dromainnín suite 5.3 km (3.3 mhíle) siar ó Mhala, ar bhruach theas na hAbhann Mhór.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Caisleáin i gContae Corcaigh
Catagóir:Caisleáin na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Corcaigh
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Patricia Forde

Is scríbhneoir do pháistí í **Patricia Forde** (a rugadh sa bhliain 1960). Ceapadh í mar Laureate na nÓg 2023-2026.

## Tús a shaoil
Dátheangach ó aois an-óg, d'fhás Forde suas i nGaillimh. Chuaigh sí isteach sa Taibhdhearc agus í deich mbliana d’aois mar aisteoir. Stiúraigh sí drámaí ansin níos déanaí. 

Is céimí de chuid Ollscoil na Gaillimhe í Forde. D'éirigh sí ina múinteoir bunscoile in 1981. Chaith sí tréimhse ina Stiúrthóir ar Fhéile Idirnáisiúnta Ealaíon na Gaillimhe go luath sna 1990idí. Chomhbhunaigh sí Féile Idirnáisiúnta Ealaíon Babaró do Leanaí na Gaillimhe in 1996 agus is duine de bhaill tosaigh Macnas í. 

## Saothar agus aitheantas
Scríobhann Patricia Forde do gach aoisghrúpa i nGaeilge agus i mBéarla. ​ Foilsíodh a chéad úrscéal do léitheoirí níos sine, *The Wordsmith,* in 2014 le hardmholadh faighte aige ó léirmheastóirí. Bhain sé White Raven Award ó International Youth Library, tá sé ina Notable Book for Children ag an gCumann Leabharlann Meiriceánach sna Stáit Aontaithe, agus bhí sé ar an ngearrliosta do Ghradaim Leabhar na Bliana de chuid Leabhair Pháistí Éireann in Éirinn (Gradaim Leabhair Pháistí Éireann KPMG anois).

In 2019, roghnaíodh a leabhar *Bumpfizzle the Best on Planet Earth* mar Citywide Read UNESCO Bhaile Átha Cliath 2019.​ In 2020 d'fhoilsigh sí leabhar pictiúr i mBéarla agus i nGaeilge faoi Hy-Brasil (*To the Island/An tOileán Thiar)* ​le Little Island Books a coimisiúnaíodh chun ainmniú Chathair na Gaillimhe mar Chathair Chultúir 2020 a cheiliúradh, agus a tugadh saor in aisce do leanaí ar fud na Gaillimhe.​ 

In 2023, fógraíodh Patricia Forde mar an seachtú duine a ceapadh mar Laureate na nÓg – Laureate Litríochta Leanaí na hÉireann.

Bhronn Ollscoil na Gaillimhe Céim Dochtúra (oinigh) ar Forde in 2023.

Is iarchathaoirleach  i Forde ar Leabhair Pháistí Éireann.  

## Féach freisin

* Macnas

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe
Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
An Pointe (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Pointe** air:
* An Pointe, Contae an Dúin: baile agus paróiste dlí i gContae an Dúin
* An Pointe, Contae Bhaile Átha Cliath: baile fearainn i gContae Bhaile Átha Cliath
* An Pointe, Contae Lú: baile fearainn i gContae Lú
* An Pointe, Contae Mhuineacháin: baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Pointe, Contae na Gaillimhe: rinn i gContae na Gaillimhe

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
An Inse

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Inse** air:
* An Inse, Contae an Chláir: sráidbhaile i gContae an Chláir
* An Inse, Contae Chiarraí: baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Inse, Contae Chill Dara: baile fearainn i gContae Chill Dara
* An Inse, Contae Chorcaí: baile fearainn, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae Chorcaí
* An Inse, Contae Laoise (An Sráidbhaile): baile fearainn i gContae Laoise
* An Inse, Contae Laoise (Baile Adaim): baile fearainn i gContae Laoise
* An Inse, Contae Luimnigh (Clann Liam): baile fearainn i gContae Luimnigh
* An Inse, Contae Luimnigh (Conallaigh Uachtaracha): baile fearainn i gContae Luimnigh
* An Inse, Contae na Mí: baile fearainn agus baile i gContae na Mí
* An Inse, Contae Phort Láirge (An Rinn): gort i gContae Phort Láirge
* An Inse, Contae Phort Láirge (Baile na Cúirte Theas): caol agus sunda i gContae Phort Láirge
* An Inse, Contae Shligigh: baile fearainn agus oileán i gContae Shligigh
* An Inse, Contae Thiobraid Árann: baile fearainn, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae Thiobraid Árann

## Féach freisin
* An Inse–Baile an Bhiataigh–Baile Uí Mhornáin
* Inis, Contae an Chláir
* An Innis: áit in Albain
* An Inis

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
An Inis

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Inis** air:
* An Inis, Contae Chill Mhantáin: paróiste dlí i gContae Chill Mhantáin
* An Inis, Contae Dhún na nGall: oileán agus toghroinn i gContae Dhún na nGall
* An Inis, Contae Loch Garman (An Bealach Caoin Theas): baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Inis, Contae Loch Garman (An Carn): baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Inis, Contae Loch Garman (Scairbh Bhailis): ionad daonra, baile fearainn, agus paróiste dlí i gContae Loch Garman
* An Inis, Contae Loch Garman (Oileán Mhuire): baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Inis, Contae Loch Garman (Síol Maoluír Thiar): paróiste dlí agus toghroinn i gContae Loch Garman
* An Inis, Contae Loch Garman (Uí Bhairrche): baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Inis, Contae Mhuineacháin: baile fearainn i gContae Mhuineacháin

## Féach freisin
* Inis, Contae an Chláir
* An Innis: áit in Albain
* An Inse

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Gallach

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Gallach** air:
* Gallach, Contae Aontroma: baile fearainn i gContae Aontroma
* Gallach, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* Gallach, Contae Lú: baile fearainn i gContae Lú
* Gallach, Contae Mhaigh Eo: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Gallach, Contae na Gaillimhe: dhá bhaile fearainn, ionad daonra, agus toghroinn i gContae na Gaillimhe

## Féach freisin
* Na Gallaigh: ciníocha Ceilteacha a bhí ina gcónaí sa Ghaill, in Iarthar na hEorpa

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
James G. Blaine

Polaiteoir as Stát Maine ab ea **James G. Blaine** (31 Eanáir 1830 – 27 Eanáir 1893) a bhí ina ionadaí ag na Poblachtánaigh sa toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe, 1884.

## Gairm
Ba de mhianach na hÉireann é Blaine. Marie (nó Maria) Gillespie (Blaine) a bhí ar a mháthair, Caitliceach de bhunadh na hÉireann agus ba de bhunadh Éireannach/Albanach é a athair a bhain leis an eaglais Phreispitéireach agus ina Phreispitéireach a tógadh Blaine.
In 1884, bhuaigh Grover Cleveland an toghchán Uachtaránachta  ach ní raibh ach oiread na fríde le spáráil aige ar James G. Blaine. Bhí 48.9% de vóta an phobail ag Grover Cleveland agus 48.3% ag Blaine.

## Féach freisin

* Benjamin Harrison 
* Grover Cleveland

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1830
Catagóir:Básanna i 1893
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Daoine as Maine
Catagóir:Preispitéirigh
Doire (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Doire** air:
* Doire, Contae an Chabháin (Caisleán Raithin): baile fearainn i gContae an Chabháin
* Doire, Contae an Chabháin (Clann Chaoich): baile fearainn i gContae an Chabháin
* Doire, Contae an Chláir (An Tulach Íochtarach): baile fearainn i gContae an Chláir
* Doire, Contae an Chláir (Bun Raite Uachtarach): baile fearainn i gContae an Chláir
* Doire, Contae Chiarraí (Cill Chonla): baile fearainn i gContae Chiarraí
* Doire, Contae Chiarraí (Lios Tuathail): baile fearainn i gContae Chiarraí
* Doire, Contae Chiarraí (Brosnach): baile fearainn i gContae Chiarraí
* Doire, Contae Chorcaí (Ros): baile fearainn agus toghroinn i gContae Chorcaí
* Doire, Contae Chorcaí (An Díseart): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Doire, Contae Chorcaí (Cluain Mín): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Doire, Contae Chorcaí (Domhnach Mór): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Contae Dhoire: contae
* Doire, Contae Dhoire: cathair agus baile fearainn i gContae Dhoire
* Doire, Contae Laoise (Cill na mBanbhán): baile fearainn i gContae Laoise
* Doire, Contae Laoise (Port Laoise Thoir): baile fearainn i gContae Laoise
* Doire, Contae Laoise (Raoire Mór): baile fearainn i gContae Laoise
* Doire, Contae Loch Garman (An Bealach Caoin Theas): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Doire, Contae Loch Garman (An Bealach Caoin Thuaidh): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Doire, Contae Luimnigh: baile fearainn i gContae Luimnigh
* Doire, Contae Mhaigh Eo (An Cnoc): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Doire, Contae Mhaigh Eo (Crois Bhaoithín): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Doire, Contae Mhaigh Eo (Muraisc): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Doire, Contae Mhuineacháin (Críoch Mhúrn): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Doire, Contae Mhuineacháin (Fearnaigh): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Doire, Contae Mhuineacháin (Muineachán): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Doire, Contae na Gaillimhe (Cill Tartan): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Doire, Contae na Gaillimhe (Cluain Tuaiscirt): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Doire, Contae na Gaillimhe (Dún Coillín): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Doire, Contae na Gaillimhe (Míleac): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Doire, Contae Shligigh: baile fearainn i gContae Shligigh
* Doire, Contae Thiobraid Árann (Éile Uí Fhógarta): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Doire, Contae Thiobraid Árann (Tiobraid Árann Thuaidh): toghroinn i gContae Thiobraid Árann
* Doire, Contae Thiobraid Árann (Urumhain Íochtarach): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Taraif

[mion|[Custaim]]
Is éard atá i gceist le **taraif** (nó **dleacht chustam**) na cáin a ghearrann rialtas ar earraí iompórtáilte.   Is iad custaim agus mál a ghearrann an cháin seo don rialtas.

## Féach freisin

* Cogadh trádála Trump
* Custaim
* An Comhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Thrádáil

## Tagairtí

Catagóir:Trádáil
Catagóir:Cáin
Catagóir:Custaim
Séaghan Ó Súilleabháin

Láithreoir teilifíse, pearsa ar na meáin shóisialta, múinteoir cáilithe agus Oifigeach Pleanála Teanga do Chathair Saidhbhín is ea **Séaghan Ó Súilleabháin** nó **an Kerry Cowboy**.

Tá aithne fhorleathan ar Shéaghan mar láithreoir teilifíse agus pearsa ar na meáin shóisialta faoin leasainm ‘The Kerry Cowboy’. Chomh maith le cúrsaí feirmeoireachta, tá suim ar leith ag Séaghan i mbéaloideas, logainmneacha agus stair áitiúil chomh maith le sléibhteoireacht agus rámhaíocht. Tá sé lonnaithe in Oifig na Gaeilge, Ionad Aosoideachas Uí Chonaill, Cathair Saidhbhín, Co. Chiarraí.

Is feirmeoir aitheanta as Cill Orglan é Séaghan a bhfuil a chroí sa talmhaíocht ach tá suim ar leith aige chomh maith sna meáin shóisialta.

Cruthaíonn sé ábhar ar TikTok agus ar Instagram a bhaineann lena shaol laethúil, na hainmhithe agus an cultúr Gaelach. Tá nach mór 200 míle leantóirí aige ar Tiktok agus breis agus 25,000 ar Instagram. Is breá leis a bheith amuigh sa dúlra ag spaisteoireacht sna sléibhte, ag snámh san fharraige nó ag marcaíocht ar chapall. Tá an-suim aige i gcúrsaí caide, leis.

Is as Oileán Dairbhre dá mháthair agus tá Gaelainn ag a muintir agus deir sé gur *phioc* [sé] *suas focal nó dhó* uathu. Ambasadóir ar son Seachtain na Gaeilge a bhí ann freisin.

Is minic a bhíonn sé clos ar chláir ar nós an Saol ó Dheas ar Raidió na Gaeltachta. Is beag taistil a bhí déanta aige sular thosaigh sé ar an gclár Téacs Taistil (sraith teilifíse) ar TG4.

## Féach freisin
* Téacs Taistil (sraith teilifíse)
* Mo Pheata (sraith teilifíse)

## Naisc sheachtracha

* Séaghan ar Instagram: https://www.instagram.com/kerry.cowboy/
* Twitter: https://x.com/suilleabhanach

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Tionchairí Éireannacha
Catagóir:Pleanáil Teanga
Catagóir:Alumni Choláiste Mhuire gan Smál
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Craoltóirí Gaeilge
Melilla la Vieja

Tugtar **Melilla la Vieja** ("Sean Melilla") ar dhúnfort mór a sheasann díreach ó thuaidh ón gcalafort i Melilla, *[[Plazas de soberanía|Plaza de soberanía]]* (Gaeilge: *dúnfort an fhlaithis*)  de chuid na Spáinne ar chósta thuaidh na hAfraice. Tógadh é le linn an 16ú agus an 17ú haois, agus tá cuid mhór den daingean athchóirithe le blianta beaga anuas.    

Faightear cuid mhaith de na suíomhanna stairiúla is tábhachtaí in Melilla laistigh den daingean, ina measc, músaem seandálaíochta, músaem míleata, *Iglesia de la Concepción* (Eaglais Mhuire gan Smál), agus sraith pluaiseanna agus tollán, ar nós Uaimheanna Conventico, in úsáid ó aimsir na bhFéiníceach. 

## Tagairtí

Catagóir:Melilla
An Mhaigh, Contae Ard Mhacha

Is sráidbhaile suite i gContae Ard Mhacha é **An Mhaigh** ().

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Ard Mhacha
An Mhaigh (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Mhaigh** air:
* An Mhaigh, Contae an Dúin: ionad daonra agus baile fearainn i gContae an Dúin
* An Mhaigh, Contae Ard Mhacha: baile fearainn i gContae Ard Mhacha
* An Mhaigh, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Mhaigh, Contae Mhuineacháin (An Triúcha): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Mhaigh, Contae Mhuineacháin (Críoch Mhúrn): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Mhaigh, Contae na Gaillimhe: baile fearainn i gContae na Gaillimhe

## Féach freisin
* An Mháigh: abhainn i gCúige Mumhan
* An Maigh: sráidbhaile i gContae Thír Eoghain
* An Cheis Fhada: príosún sa Mhaigh, Contae an Dúin

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Kathleen Watkins

Craoltóir, scríbhneoir agus ceoltóir ba ea **Kathleen Watkins** (17 Deireadh Fómhair 1934 - 7 Samhain 2024). Ba as Teach Sagard in iardheisceart Chontae Átha Cliath Kathleen Watkins ó dhúchas.

### Gairm
Bhain Watkins cáil amach ina hóige mar chláirseoir agus mar amhránaí tíre sula bhfuair sí post in RTÉ mar láithreoir leanúnachais. Ba í féin an chéad láithreoir leanúnachais a chonacthas ar an scáileán nuair a seoladh Telefís Éireann Oíche Chinn Bhliana 1961.

Bhí baint ag Kathleen Watkins le cláir éagsúla ar RTÉ i gcaitheamh na mblianta.  Bhíodh iomaitheoirí Rós Thrá Lí os a comhair ar feadh na mblianta. Bhí an-tóir go háirithe ar an tsraith *Faces & Places* a chuir sí i láthair sna 1980idí.

Blianta i ndiaidh di éirí as an gcraoltóireacht, scríobh Kathleen Watkins sraith scéalta do pháistí faoi mhuicín gleoite darb ainm *Pigín* agus ar bronnadh gradam scríbhneoireachta uirthi as.

### Muintir
Bhí Watkins pósta leis an gcraoltóir le RTÉ Gay Byrne a fuair bás sa bhliain 2019. Bhí aithne aici ar Gay Byrne roimh 1961 agus phós siad i 1964.  Sheas sí leis i gcónaí go dílis.

Fuair Watkins bás ar an  7 Samhain 2024. Bhí sí 90 bliain d'aois. Maireann a beirt iníonacha, Crona agus Suzy, agus a cúigear garpháistí.

## Féach freisin

* Gay Byrne

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Lucht RTÉ
Catagóir:Cláirseoirí Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí ban
Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí

 
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Rós Thrá Lí
Catagóir:Gay Byrne
Éiceamharú

[mion|[Muir Aral :  ag dul  i ndísc]]
mion
Is éard atá i gceist le **éiceamharú** ná “gníomhartha (mídhleathacha) nó ainsrianta a dhéantar agus fios ag an ghníomhaí go bhfuil dóchúlacht mhór ann go ndéanfaidh na gníomhartha sin dochar forleathan nó fadtéarmach don chomhshaol.”   Tá gach cineál dochair san áireamh ann: an truailliú aeir de bharr breoslaí iontaise, an truailliú uisce de bharr plaistigh agus an iliomad ceimiceán, an dífhoraoisiú, an iomarca dramhaíola, an caillteanas gnáthóige agus tuilleadh eile nach iad.

## An dlí
Tá an sainmhíniú thuas ar ‘éiceamharú’ le fáil san aighneacht oifigiúil na dtrí náisiún ón Aigéan Ciúin, Vanuatú, Fidsí agus Samó,  nuair a d’iarr siad ar an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta éiceamharú a chur le liosta na gcoireanna a chlúdaíonn an institiúid idir-rialtasach.

Is é is sprioc leis an mholadh go mbeifí in ann an dlí a chur ar aon duine, ar aon eagras nó ar aon rialtas as damáiste a dhéanfadh siad go feasach don éiceolaíocht.

Chiallódh sé sin go ndéanfadh an CCI coireanna éiceamharaithe a fhiosrú agus go dtabharfaí breithiúnas ina leith, díreach mar a dhéantar faoi láthair i gcás an chinedhíothaithe agus coireanna cogaidh.

## Bithéagsúlacht
Is bagairt eisiach dhomhanda ar an gcine daonna í cailliúint leanúnach na bithéagsúlachta.

## Imeachtaí
Sa bhliain 2024, chuaigh Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, chun siobarnaí. Níor síníodh aon chomhaontú suntasach ach rinneadh iarracht cuma dhearfach a chur air in áiteanna.  Ní raibh aon suim ag na meáin Ghaeilge san imeacht seo, agus  is beag tuairisciú a rinneadh air in Éirinn

## Féach freisin

* Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024
* Éiceolaíocht
* Bithéagsúlacht

## Tagairtí

Catagóir:Éiceamharú
Catagóir:Éiceolaíocht
Catagóir:Éiceachórais
Catagóir:Athrú aeráide
Catagóir:Timpeallacht
Catagóir:Truailliú
Teanglann

Suíomh gréasáin is ea **[[Teanglann|Teanglann.ie]]** a sholáthraíonn foclóirí tábhachtacha Gaeilge, chomh maith le sonraí gramadaí agus foghraíochta.  Tugtar an Leabharlann Teanga agus Foclóireachta ar an suíomh freisin. Is é Foras na Gaeilge a d'fhorbair an suíomh mar thionscadal comhthreomhar le tionscadal an Fhoclóra Nua Béarla-Gaeilge.

Tá leaganacha inchuardaithe leictreonacha ar an suíomh den

* *English-Irish Dictionary* (eag. Tomás de Bhaldraithe, 1959)
* *Foclóir Gaeilge-Béarla* (eag. Niall Ó Dónaill, 1977), agus
* *[[An Foclóir Beag]]* (eag. Niall Ó Dónaill agus Pádraig Ua Maoileoin, 1991) ar an suíomh
Faoin mbliain 2025 bhí le maíomh ag Cormac Breathnach, Bainisteoir Thionscadail Foclóireachta Fhoras na Gaeilge, go raibh breis agus dhá mhilliún duine ag úsáid Teanglann.ie gach bliain.

## Aip
mion
mion
Bhí leagan den suíomh ar fáil mar aip i siopaí Google agus Apple freisin, saor in aisce. D'fhéadfaí suas le 3 fhoclóir Gaeilge a íoslódáil, móide na comhaid ghramadaí agus fuaime, agus is d'fhéadfaí úsáid na mbunachar a shaincheapadh de réir riachtanais an úsáideora féin – sa chás go mbíodh spás ag teastáil ar do ghléas, d'fhéadfá fáil réidh le bunachair áirithe, agus iad a ath-íoslódáil níos déanaí dá mba mhian leat. 

### Feidhmeanna agus gnéithe
*    Uathchríochnú sa chuardach chun cabhrú leat focail agus frásaí a aimsiú go tapa;
*    Cuir réiltín leis na hiontrálacha is fearr leat chun iad a shábháil;
*    Liosta de na cuardaigh is déanaí a rinne tú;
*    Tapáil faoi dhó ar fhocal in iontráil chun é sin a chuardach;
*    An comhéadan ar fáil i nGaeilge, i mBéarla, nó sa Fhraincis.
Fógraíodh i Mí na Samhna 2025 gur cuireadh deireadh le tacaíocht don aip. Measadh gur bhain an iomarca oibre agus costais lena cothabháil. Ina hionad, moltar PWA [en] a shuiteáil ón mbrabhsálaí, rud a bhíonn na feidhmeanna céanna aici agus a bhíonn ag an suíomh gréasáin. Bíonn siad ag brath ar cheangal idirlín.

## Féach freisin
* Focloir.ie
* *[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]*
* Intergaelic.com
* Foclóir an Duinnínigh

## Naisc sheachtracha
Is féidir teacht ar an leagan den aip do ghléasanna Apple anseo agus an leagan Android anseo

## Tagairtí

Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge
Catagóir:Aipeanna Gaeilge
Catagóir:Foclóirí Gaeilge
Catagóir:Foclóirí Béarla
Catagóir:Foclóirí aonteangacha Gaeilge
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2013
Catagóir:Bunaithe sna 2010í
Watchmen

Is sraith greannán teoranta é ***Watchmen*** le scríbhneoir Alan Moore, ealaíontóir Dave Gibbons, agus dathadóir John Higgins. D'fhoilsigh DC Comics é go míosúil ó 1986 go 1987. Bailíodh in eagrán amháin i 1987 é.

Tá an scéal suite sna Stáit Aontaithe Mheiriceá i líne ama mhalartach. San amlíne seo, chuaigh forairdeallaithe chun cinn sna tríochaidí i Meiriceá. Mar thoradh ar sin, bhuaigh na Stáit Aontaithe Cogadh Vítneam, níor nochtadh Scannal Watergate, tá Richard Nixon ina Uachtarán na Stát Aontaithe fós, agus tá neamhréireanna an Cogaidh Fhuair ag ardú go tapa. Tosaíonn an scéal le bás Edward Blake nó "The Comedian". Tríd an scéal, bíonn na carachtair ag streachailt le fadhbanna morálta. 

## Carachtair

#### Príomhcharachtair
* Rorschach / Walter Kovacs (Reacaire an scéil)
* Nite Owl II / Daniel Dreiberg
* Ozymandias / Adrian Veidt
* Silk Spectre II / Laurie Juspeczyk
* The Comedian / Edward Blake
* Doctor Manhattan / Dochtúir Jon Osterman

#### Carachtair eile
* Silk Spectre I / Sally Jupiter
* Nite Owl I / Hollis Mason
* Moloch the Mystic / Edgar Jacobi
* Janey Slater
* Hooded Justice
* Captain Metropolis / Nelson Gardner
* Mothman / Byron Lewis
* Dollar Bill / Bill Brady
* The Silhouette / Ursula Zandt
* Wally Weaver
* Bernard
* Bernie
* Doug Roth
* Larry Schexnayder
* Big Figure
* Seymour David 
* Malcolm Long
* Steven Fine
* Joe Bourquin
* Bubastis

## Féach freisin
* Watchmen (scannán)

Catagóir:Alan Moore
Catagóir:Leabhair
Catagóir:Ficsean
Catagóir:DC Comic
Catagóir:Úrscéalta grafacha
Catagóir:Greannáin
Rick Scott

Is aturnae, fear gnó, agus polaiteoir Meiriceánach é Richard Lynn Scott (né Myers; rugadh é ar an 1 Nollaig, 1952), atá ina sheanadóir sóisearach sna Stáit Aontaithe ó Florida ó 2019.   Ball den Pháirtí Poblachtach, bhí sé ar an 45ú gobharnóir ar Florida ó 2011 go 2019.

Is céimí é Scott de chuid Ollscoil Missouri-Kansas City agus Scoil Dlí Dedman ag Ollscoil Mheitidisteach an Deiscirt. Sa bhliain 1987, tar éis dó fónamh i gCabhlach na Stát Aontaithe agus a bheith ina chomhpháirtí gnólachta dlí, chomhbhunaigh sé *Columbia Hospital Corporation*. Chumasc *Columbia* le corparáid eile níos déanaí chun *Columbia/HCA* a fhoirmiú, arbh í an chuideachta chúraim sláinte is mó a bhí ar mhaithe le brabús sa náisiún.  Cuireadh brú ar Scott éirí as mar phríomhfheidhmeannach *Columbia/HCA* sa bhliain 1997. Le linn a thréimhse mar phríomhfheidhmeannach, rinne an chuideachta calaois ar Medicare, Medicaid, agus cláir fheidearálacha eile. Bhuaigh an Roinn Dlí agus Cirt 14 chiontú feileonachta i gcoinne na cuideachta, ar gearradh fíneáil $1.7 billiún uirthi i socrú a bhí ar an socrú calaoise cúram sláinte is mó i stair SAM ag an am.   Tar éis dó imeacht as Columbia/HCA, tháinig Scott chun bheith ina chaipitlí fiontair agus chuaigh sé sa tóir ar leasanna gnó eile.

## Teideal
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Florida
Catagóir:Gobharnóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Illinois
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Mairnéalaigh
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Liosta Corpas Gaeilge

Baintear úsáid as corpais san fhoclóireacht, sa teangeolaíocht, agus i bhforbairt acmhainní ríomhaireachta ar son na Gaeilge. Seo roinnt de na tionscadail chorpais is mó a chuimsíonn téacsanna Gaeilge.

## Corpais ghinearálta
* Corpas Náisiúnta na Gaeilge (2000): Timpeall 8 milliún focal. Forbraíodh an corpas idir 1996 agus 1999 in Institiúid Teangeolaíochta Éireann.
* Nua-Chorpas na hÉireann: Thart ar 30 milliún focal Gaeilge. Cruthaíodh é in 2005–2006 mar chuid de thionscadal an Fhoclóra Nua Béarla–Gaeilge. Ar fáil ó corpas.focloir.ie.
* Corpas na Gaeilge Comhaimseartha: 36.1 milliún focal. An grúpa taighde Gaois a chruthaigh.
* Corpas Foclóireachta na Gaeilge: Obair phíolótach a rinne Gaois i rith 2020-21 chun corpas nua a chur ar fáil do lucht Foclóir.ie.
* Corpas Náisiúnta na Gaeilge (2024):
* Corpas Monatóireachta na Gaeilge:
* Corpas na Gaeilge Scríofa

## Corpais stairiúla
* Corpas Stairiúil na Gaeilge 1600-1926: Corpas a cruthaíodh mar chuid den obair ar Foclóir Stairiúil na Gaeilge in Acadamh Ríoga na hÉireann.
* Corpas na Gaeilge: 1600-1882: Fothacar de Chorpas Stairiúil na Gaeilge a eisíodh ar CD-ROM sa bhliain 2004.
* CELT: Bailiúchán mór téacsanna i Meán-Ghaeilge agus Sean-Ghaeilge

## Corpais labhartha
* Caint Chonamara: Arndt Wigger a bhailigh an corpas seo in 1964.
* Corpas na Gaeilge Labhartha

## Corpais chomhthreomhara
* Corpas Comhthreomhar Gaeilge-Béarla: Corpas a chruthaigh Kevin Scannell thart ar 2005, ina raibh 6.5 milliún focal ar gach taobh. Níl sé ar líne a thuilleadh.
* Corpas comhthreomhar Béarla-Gaeilge de théacsanna reachtúla: Tionscadal eile de chuid Gaois, ar fáil ar líne agus in-íoslódáilte.

## Tagairtí
Gall

* Gallach (pobal ársa)
* Lochlannach (Gall glas, uigingeach faoi chathéide iarainn)
* Normannach (Sean-Ghall)
* Sasanach (Nua-Ghall)
* Gallóglach (saighdiúir)

## Féach freisin

* An Ghaill (réigiún)
Stáisiún Traenach Seahill

Is stad traenach é **Stáisiún Traenach Seahill** atá suite i mBaile Riobaird, Seahill, Contae an Dúin. D'oscail an stáisiún ar 4 Aibreán 1966. 

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Caisleán Chonaithe

Is túrtheach ón 16ú haois é **Caisleán Chonaithe** atá suite in aice le Conaithe i gContae Chorcaí, Éire.

## Stair

### 16ú haois
Tá Caisleán Conaithe suite i gContae Chorcaí ar an Bhríde, craobh-abhainn den Abhainn Mhór, timpeall sé mhíle siar ó Tulach an Iarainn, Contae Phort Láirge. Tógadh é ar thalamh ar le Iarlaí Deasmhumhan é, rud a fuair siad sna 1460idí. Do deonadh an talamh do Thomás  fitz Séamas Mac Gearailt, mac neamhdhlisteanach le Séamas Mac Gearailt, an 13ú Iarla Deasmhumhan. Cé gur dealraitheach gur tógadh é sa 14ú nó sa 15ú haois, i ndáiríre ba é Tomás  a thóg é i lár an séú haois déag, idir 1560 agus 1561 is dócha. James FitzThomas fitzGerald, ar a dtugtaí an ** Iarla, an duine deiridh de sna Gearailt do chomhnuigh i gCaisleán Conaithe. Ghlac James FitzThomas ról ceannasach i gCogadh na Naoi mBliana, sular gabhadh é agus cuireadh i bpríosún é i dTúr Londan, rud a chuir deireadh le réimeas Iarlaí Deasmhumhain.

### 17ú haois
Gabhadh an caisleán ag James Tuchet, an 3ú Iarla ar Chaisleán an Chaisleáin sa bhliain 1645. Sa bhliain 1653, dódh an caisleán i dtine thimpiste.

### 19ú haois
Tháinig an caisleán faoi chúram an stáit sa 19ú haois. Ba é a bhronnadh ar Bhord Rialtais Áitiúil na hÉireann ó Alfred GK L'Estrange an chéad tiomnacht dá leithéid i stair an stáit.

### 20ú haois - inniu
I rith na 1980í agus na 1990idí, baineadh úsáid as Caisleán Chonaithe mar ionad ceolchoirme amuigh faoin aer. Dhún Oifig na nOibreacha Poiblí an caisleán don phobal in 2015 chun oibreacha athchóirithe a dhéanamh, agus tá sé dúnta fós ó Mhárta 2022. Tá polaiteoirí áitiúla tar éis labhairt amach in aghaidh fad a bhfuil sé dúnta.

## Ailtireacht
Is caisleán de stíl teach túir é caisleán Chonaithe. Tá sé cúig stór ar airde, agus slán den chuid is mó. Ar an taobh thiar thuaidh den chaisleán tá iarsmaí túr cúinne agus bábhún. 

## Tuilleadh léitheoireachta

* 

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chorcaí
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Caisleáin na hÉireann
Catagóir:Caisleáin i gContae Corcaigh
Institiúid Teangeolaíochta Éireann

Ionad taighde ar chúrsaí teangeolaíochta in Éirinn ab ea **Institiúid Teangeolaíochta Éireann**. Bunaíodh in 1972 é, agus chuireadh sé seirbhísí taighde agus comhairleoireachta ar fáil d'eagraíochtaí a bhí ag dul i ngleic le ceisteanna teanga. Phléadh an Institiúid go háirithe leis na teangacha a bhí á múineadh sna scoileanna: an Ghaeilge, an Béarla, an Fhraincis, an Ghearmáinis, an Iodáilis, agus an Spáinnis, agus bhí freagracht speisialta uirthi i leith na Gaeilge.

Bhí an Institiúid lonnaithe ag 31 Plás Mhic Liam i mBaile Átha Cliath, agus bhí thart ar 30 duine ar an bhfoireann sna 1990idí. Tháinig maoiniú na hInstitiúide ón gCrannchur Náisiúnta.

D'fhoilsítí dhá iris acadúil faoi scáth na hInstitiúide, *An Múinteoir Teanga* agus *Language, Culture agus Curriculum*. 

Dúnadh in 2004 í. 

## Rogha foilseachán
* Ó Baoill, Dónall P. (1996), An Teanga Bheo: Gaeilge Uladh, Baile Átha Cliath: Institiúid Teangeolaíochta Éireann, ISBN 0-946452-85-7.
* Ó Buachalla, Breandán (2003). An Teanga Bheo: Gaeilge Chléire. Baile Átha Cliath: Institiúid Teangeolaíochta Éireann. ISBN 0-946452-98-9. Baile Átha Cliath: Institiúid Teangeolaíochta Éireann.
* Ó Murchú, Séamus (1998). An Teanga Bheo: Gaeilge Chonamara. 
* Ó Sé, Diarmuid (2000). Gaeilge Chorca Dhuibhne. Tuarascáil Taighde. Iml. 26. Baile Átha Cliath: Institiúid Teangeolaíochta Éireann. ISBN 0-946452-97-0.

## Tagairtí

Catagóir:Teangeolaíocht
DC Comics

Is foilsitheoir Méiriceánach é **DC Comics, Inc.** (nó **DC** amháin níos déanaí). DC an t-acrainm ar "Detective Comics".

Catagóir:Comhlachtaí siamsaíochta
Catagóir:Comhlachtaí
Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha
Catagóir:DC Comic
Tuaim (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Tuaim** air:
* Tuaim, Contae an Chabháin: baile fearainn agus toghroinn i gContae an Chabháin
* Tuaim, Contae an Chláir: baile fearainn i gContae an Chláir
* Tuaim, Contae an Longfoirt (Gránard): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Tuaim, Contae an Longfoirt (Sruthail): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Tuaim, Contae Aontroma: baile fearainn i gContae Aontroma
* Tuaim, Contae Chorcaí (Cairbrigh Thoir): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Tuaim, Contae Chorcaí (Múscraí Thiar): ionad daonra i gContae Chorcaí
* Tuaim, Contae Dhún na nGall (Baollaigh): baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* Tuaim, Contae Dhún na nGall (Cill Mhic Réanáin): baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* Tuaim, Contae Liatroma: baile fearainn i gContae Liatroma
* Tuaim, Contae Loch Garman: paróiste dlí i gContae Loch Garman
* Tuaim, Contae Mhuineacháin (Críoch Mhúrn): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Tuaim, Contae Mhuineacháin (Fearnaigh): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Tuaim, Contae na Gaillimhe: baile agus paróiste dlí i gContae na Gaillimhe
* Tuaim, Contae Thiobraid Árann: paróiste dlí, baile fearainn, agus ionad daonra i gContae Thiobraid Árann
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Nuachabháil

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Nuachabháil** air:
* Nuachabháil, Contae an Chláir (Bun Raite Uachtarach): baile fearainn i gContae an Chláir
* Nuachabháil, Contae an Chláir (Boirinn): baile fearainn, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae an Chláir
* Nuachabháil, Contae an Longfoirt: paróiste dlí i gContae an Longfoirt
* Nuachabháil, Contae Chorcaí: paróiste dlí, baile fearainn, ionad daonra, agus toghroinn i gContae Chorcaí
* Nuachabháil, Contae na hIarmhí: paróiste dlí, baile fearainn, agus toghroinn i gContae na hIarmhí

## Féach freisin
* An Nuachabháil (idirdhealú)

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Stáisiún Traenach Chuan Héilin

Is stad traenach é **Stáisiún Traenach Chuan Héilin** atá suite i gCuan Héilin, Contae an Dúin. Freastalaíonn an stáisiún Cuan Héilin agus Sruth Chráfard

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Pádraig Mac Suibhne (idirdhealú)

Tá níos mó ná duine amháin darb ainm **Pádraig Mac Suibhne** ann:
* Pádraig Mac Suibhne (timire) (1871–1936): ball gníomhach de Chonradh na Gaeilge
* Pádraig Mac Suibhne (sagart) (1875–1935): sagart as Baile Átha Cliath
* Pádraig Mac Suibhne (file as Baile Bhuirne) (1898–1976): file as Baile Bhuirne, Contae Chorcaí
* Pádraig Mac Suibhne (file as Dún na nGall) (1942–2020): file as Contae Dhún na nGall

## Tagairtí
Pádraig Ó Séaghdha

Tá níos mó ná duine amháin darb ainm **Pádraig Ó Séaghdha** ann:
* Pádraig Ó Séaghdha (amhránaí) (?–1919): amhránaí as Lios Mór, Contae Phort Láirge
* Pádraig Ó Séaghdha (Conán Maol) (1855–1928): scríbhneoir as Contae Chiarraí
* Pádraig Ó Séaghdha (Gruagach an Tobair) (1864–1955): múinteoir as Contae Chorcaí
* Pádraig Ó Séaghdha (múinteoir) (1880–1921): múinteoir as Contae Chiarraí

## Tagairtí
Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024

Reáchtáladh **Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht 2024**  nó "**COP 16**" in Cali, sa Cholóim, ón 21 Deireadh Fómhair go dtí an 1 Samhain 2024.  Níor síníodh aon chomhaontú suntasach ach rinneadh iarracht cuma dhearfach a chur air in áiteanna.[clé|mion|Ba mhó an torann ná an olann ón COP16 sa [An Cholóim|Cholóim;  toradh níos fearr sa Róimh in 2025]]Tháinig na tíortha le chéile arís sa Róimh ar an 24-27 Feabhra 2025. Thángthas ar chomhaontú níos mó an uair seo.

Ní raibh na Stáit Aontaithe i láthair agus níl na S-A ag maoiniú an ciste forbartha. Ní raibh aon suim ach an oiread ag na meáin Ghaeilge san imeacht seo, agus  is beag tuairisciú a rinneadh ar COP 16 in Éirinn.  

## Féach freisin

* Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 15, 2022
* COP 29 (athrú aeráide), 2024
* Éiceamharú

## Naisc sheachtracha

* Suíomh

## Tagairtí

Catagóir:Bithéagsúlacht
Catagóir:Comhdhálacha na Náisiún Aontaithe
Catagóir:2024
Seán Ó Conaill (idirdhealú)

Tá níos mó ná duine amháin darb ainm **Seán Ó Conaill** ann:
* Seán Ó Conaill (file) (fl. 1650): file Éireannach a scríobh *Tuireamh na hÉireann*
* Seán Ó Conaill (seanchaí) (1853–1931): feirmeoir agus seanchaí as Uíbh Ráthach i gContae Chiarraí
* Seán Ó Conaill (polaiteoir) (1927–2013): polaiteoir as Baile Átha Cliath agus an Ceann Comhairle 1981–1982
* Seán Ó Conaill (peil) (1930idí–2003): peileadóir as Contae Doire
* Seán Ó Conaill (scoláire): léachtóir agus scoláire dlí i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh

## Tagairtí
Páirtí na Soisialach um Eoraip

Is páirtí polaitiúil daonlathach sóisialta   é Páirtí na Soisialach um Eoraip ( **PSE** nó ***PES*** sa Bhéarla). 

Cuimsíonn an PES páirtithe polaitiúla ar leibhéal náisiúnta ó gach stát sa limistéar eacnamaíoch Eorpach (LEE) agus an Ríocht Aontaithe. Áirítear leis seo páirtithe móra ar nós Páirtí Daonlathach Sóisialta na Gearmáine, Páirtí Sóisialach na Fraince, Páirtí Lucht Oibre na Breataine, Páirtí Daonlathach na hIodáile, Páirtí Sóisialach na Portaingéile, Páirtí Daonlathach Sóisialta na Rómáine agus Páirtí Sóisialach Oibrithe na Spáinne . Ina theannta sin, ligtear páirtithe ó roinnt tíortha Eorpacha eile agus ó réigiún na Meánmhara isteachsan PSE freisin mar pháirtithe comhlacha nó breathnóirí.  Is baill den Chomhghuaillíocht Fhorásach nó den Idirnáisiúntas Sóisialach níos leithne iad formhór na bpáirtithe comhalta, comhlacha agus breathnóirí.  

Faoi láthair tá an PSE faoi stiúir a uachtarán, Stefan Löfven, iar- Phríomh-Aire na Sualainne . Is é a ghrúpa polaitiúil i bParlaimint na hEorpa ná  Comhghuaillíocht Fhorásach  na Sóisialaithe agus na nDaonlathaithe (S&D). Feidhmíonn an PSE freisin i gCoiste Eorpach na Réigiún ( sa Ghrúpa PSE i gCoiste na Réigiún ) agus sa Chomhairle Eorpach.
## Tagairtí
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1992
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1973
An Daingean (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Daingean** air:
* An Daingean, Contae an Chabháin: baile fearainn i gContae an Chabháin
* An Daingean, Contae an Chláir: baile fearainn agus toghroinn i gContae an Chláir
* An Daingean, Contae Chiarraí: baile i gContae Chiarraí
* An Daingean, Contae Chill Chainnigh (Gabhrán): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* An Daingean, Contae Chill Chainnigh (Uíbh Eirc): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* An Daingean, Contae Chill Dara: baile fearainn i gContae Chill Dara
* An Daingean, Contae Dhún na nGall: gné shaorga i gContae Dhún na nGall
* An Daingean, Contae Mhuineacháin (Cill Laobháin): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Daingean, Contae Mhuineacháin (Fearnaigh): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Daingean, Contae Mhuineacháin (Ioma Fhastraí): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Daingean, Contae na Gaillimhe: toghroinn i gContae na Gaillimhe
* An Daingean, Contae na Mí: baile fearainn i gContae na Mí
* An Daingean, Contae Thiobraid Árann: baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* An Daingean, Contae Uíbh Fhailí: baile agus toghroinn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Seán Ó hÓgáin

Tá níos mó ná duine amháin darb ainm **Seán Ó hÓgáin** ann:
* Seán Ó hÓgáin (r. 1869) (1869–1947): údar agus luathchonraitheoir as Cill Mhichíl, Co. an Chláir
* Seán Ó hÓgáin (r. 1874) (1874–1963): scríbhneoir agus státseirbhíseach as Baile na Fuirnéise, Co. an Chláir
* Seán Ó hÓgáin (óglach) (1901–1968): ball d'Óglaigh na hÉireann le linn Chogadh na Saoire
* Seán Ó hÓgáin (sagart) (1917–1995): sagart as Contae Thiobraid Árann

## Tagairtí
Máire Ní Thuathail

Tá níos mó ná duine amháin darb ainm **Máire Ní Thuathail** ann:
* Máire Ní Thuathail (múinteoir) (1871–1954): scríbhneoir agus múinteoir i dTuar Mhic Éadaigh
* Máire Ní Thuathail (léiritheoir) (1959–2016): léiritheoir teilifíse as Tuar Mhic Éadaigh ó dhúchas

## Tagairtí
Tadhg Ó Murchadha

Tá níos mó ná duine amháin darb ainm **Tadhg Ó Murchadha** ann:
* Tadhg Ó Murchadha (aistritheoir) (1843–1919): scríbhneoir agus aistritheoir as Maigh Chromtha, ainm cleite “Seandún”
* Tadhg Ó Murchadha (béaloideasóir) (1896–1961): béaloideasóir as Contae Chiarraí
* Tadhg Ó Murchadha (úrscéalaí) (1899–1978): sagart, múinteoir, agus scríbhneoir as Contae Chiarraí

## Tagairtí
Micheál Ó Súilleabháin

Tá níos mó ná duine amháin darb ainm **Micheál Ó Súilleabháin** ann:
* Micheál Chormaic Ó Súilleabháin (c.1798–1865): file as Contae Chorcaí
* Micheál Ó Súilleabháin (gníomhaí) (c.1843–1914): gníomhaí ar son na Gaeilge
* Micheál Ó Súilleabháin (conraitheoir) (c.1862–1925): gníomhaí ar son na Gaeilge i gContae Loch Garman
* Micheál Eoghan Ó Súilleabháin (1882–1944): file as Contae Luimnigh
* Micheál Ó Súilleabháin (múinteoir) (1887–1961): múinteoir agus aistritheoir as Contae Chorcaí
* Micheál Ó Súilleabháin (scríbhneoir) (1917–2004): úrscéalaí, drámadóir, múinteoir, agus cigire as Baile an Fheirtéaraigh
* Mícheál Ó Súilleabháin (ollamh) (1950–2018): ceoltóir agus ollamh as Tiobráid Árann
* Micheál Ó Súilleabháin (peil Ghaelach) (1977–): imreoir peile Gaelaí as Ros Ó gCairbre

## Tagairtí
Mícheál Breathnach (idirdhealú)

Tá níos mó ná duine amháin darb ainm **Micheál Breathnach** ann:
* Micheál Breathnach (sagart) (c.1790–1866): sagart agus bailitheoir ceoil as Contae Chorcaí
* Mícheál Breathnach (scríbhneoir) (1881–1908): scríbhneoir agus múinteoir as Indreabhán
* Micheál Breathnach (r. 1886) (1886–1987): scríbhneoir as an Trian Bán, Contae na Gaillimhe
* Micheál Breathnach (scéalaí) (1902–1985): “Michael Phatch Pheadair Mhichíl Mhóir” — scéalaí as Conamara
* Mícheál Breathnach (Cill Chainnigh) (1961–): iománaí as Contae Chill Chainnigh
* Mícheál Breathnach (Port Láirge) (1983–): iománaí as Contae Phort Láirge

## Féach freisin
* CLG Mícheál Breathnach: club CLG in Indreabhán, Contae na Gaillimhe

## Tagairtí
Olltoghchán na hÉireann, 1973

Reáchtáladh **Olltoghchán na hÉireann, 1973** ar an 28 Feabhra 1973. I bhFeabhra na bliana 1973 chaill Fianna Fáil cumhacht le comhrialtas idir Fine Gael agus Páirtí an Lucht Oibre. Tháinig deireadh le réimeas sé bliana déag Fhianna Fáil ag olltoghchán 1973 (1957-1973).  Toghadh Liam Mac Cosgair mar Thaoiseach nuair a tháinig an 20ú Dáil le chéile ar an 14 Márta 1973.. 

### Cúlra
Chuaigh Éire isteach i gComhphobal na hEorpa (European Community) sa bhliain 1973. Níos déanaí sa bhliain, tháinig ardú ar phraghas na hola sa Mheánoirthear agus d’éirigh geilleagar na hEireann níos measa. 
clé|mion|Vótáil
[clé|mion|[Liam Mac Cosgair|Liam Cosgrave agus Garret FitzGerald, 1976]]

### An Rialtas
Chuir an Comhrialtas nua forógra toghchánaíochta aontaithe os comhair an phobail, ina raibh 14 de phointí.  I measc na bpointí sa bhForógra Toghcháin bhí ceann a gheall deireadh a chur leis an riachtanas oideachais a d’fhág nach mbeadh Ardteistiméireacht ná Meánteistiméireacht le fáil ag scoláire a theipfeadh air/uirthi pas a fháil i nGaeilge, cuma cé chomh maith is a dhéanfaidís sna hábhair eile.

Ceapadh Dick Burke, ó Fhine Gael, fear a raibh togha na Gaeilge aige, i gceannas ar an Roinn Oideachais (agus fuair sé réidh in 1974 le Gaeilge Éigeantach na scrúduithe stáit, mar a gealladh sa bhForógra Toghcháin).

Ceapadh Pádraig Ó Donnagáin mar Aire Cosanta, aire eile a tharraing conspóid ollmhór níos déanaí.

### 1977
D’éirigh go hiontach le Fianna Fáil in olltoghcháin na bliana 1977 agus tháinig Seán Ó Loingsigh ar ais mar Thaoiseach 

## Féach freisin

* Olltoghchán na hÉireann, 1977

## Tagairtí

Catagóir:Olltoghcháin in Éirinn
Catagóir:1973
Catagóir:1970idí in Éirinn
Stáisiún Traenach Bhaile Monaidh

Is stáisiún traenach é **Stáisiún Traenach Bhaile Monaidh** atá suite i mBaile Monaidh, Contae Aontroma. D'oscail an stáisiún ar 4 Nollaig 1855.

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Stáisiún Traenach Choill na Baice

Is stad traenach é **Stáisiún Traenach Choill na Baice** atá suite i gCoill na Baice, Contae Aontroma. 

## Stair
D'oscail an stáisiún ar 1 Iúil 1856. Dhún sé i Meán Fómhair 1856 agus athosclaíodh sé ar 1 Márta 1865.

Dhún sé aris ar 18 Deireadh Fómhair 1976 ach athosclaíodh sé ar 25 Meitheamh 1982.

Dhún sé go sealadach ó Mhárta go Meitheamh 2009 de bharr obair ar an ráillí iarnróid. 

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann