open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Láithreán a bhfuil Tábhacht Chomhphobail leis

Tugtar sainmhíniú ar ** Láithreán a bhfuil Tábhacht Chomhphobail leis ** (LTC) ( sa Treoir maidir le Gnáthóga on gComhairle na hEorpa.  Is suíomh bitíreolaíoch é, a thugann tearmainn do speicis i mbaol agus a ngnáthóga.  D'fhéadfadh é gur cuid de líonra Natura 2000 an Aontais Eorpaigh é fosta an suíomh.  Moltar iad don Chomhairle ag na ballstáit, agus má ghlacann leis an moladh, d'fhéadfadh é go ndéanfadh Limistéar Caomhantais Speisialta de.

## Sainmhíniú
De réir iarscríbhinní na treorach agus i réimse na timpeallachta, is láithreán é seo:
* a dhéanann tairbhe suntasach do chaomhnú nó athchóiriú ar ceann desna 233 sórt gnáthóg in Annex I, nó chaomhnú ar ceann desna 900 speiceas in Annex II
* a dhéanann tairbhe do Natura 2000,  an líonra de limistéir faoi chosaint ar fud an AE
* agus/nó a dhéanann tairbhe suntasach do chaomhnú bithéagsúlacht a réigiúin.

### Gnáthóga as Annex I
* An mhórmhuir agus uiscí taoide
* Dumhcha mara ar chóstaí an Atlantaigh, na Mara Thuaidh agus an Mhuir Bhailt
* *[[Garigue]]
* [[Féarthalamh]] nádúrtha
* Foraois [[scléireadhuilleach]] na Meánmhara

=== Gnáthóga as Annex II ===
* [[Lincse Eoráiseach]] (*Lynx lynx*)
* [[Laghairt bhallaí Lilford]] (*Podarcis lilfordi*)
* *Apteromantis aptera*
* *Centaurea alba*
* [[Jasminum azoricum|Seasmain Lemon-scented]] (*Jasminum azoricum'')

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*

Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol
Catagóir:Natura 2000
Adac

[mion|"Hod carriers", [Nua-Gheirsí|New Jersey, timpeall 1926-1927 ]]
Uirlis chuaille le brící srl. a iompar is ea **adac.**

## Tagairtí
Catagóir:Uirlisí
Catagóir:Tógáil
Tástáil Kleihauer-Betke

Is tástáil fola í an **tástáil Kleihauer-Betke ("KB")**, **an ruaimniú Kleihauer-Betke ("KB")**, **an tástáil Kleihauer** nó **an tástáil eisionladh aigéid** a úsáidtear chun méid na **haemaglóibine** féatais a aistrítear ó fhéatas go sruth fola na máthar a thomhas.  De ghnáth, déantar í ar mháithreacha Rh-diúltacha chun an dáileog riachtanach de ghlóbailin imdhíonachta Rh (D) (RhIg) a chinneadh chun foirmiú antashubstaintí Rh sa mháthair a chosc agus galar Rh a chosc i leanaí Rh-deimhneach amach anseo.  Ainmníodh í i ndiaidh Enno Kleihauer agus Klaus Betke a rinne cur síos uirthi sa bhliain 1957.
## Tagairtí
Catagóir:Tástálacha fola
Catagóir:Tástálacha le linn toirchis
Limistéar faoi chosaint

thumb | upright=2.35 | Céatadán de gach tír an domhain faoi chosaint (sonraí as 2005):

Tá ** limistéar faoi chosaint ** mar atá toisc go bhfuil luach nádúrtha nó cultúrtha ar leith aige, agus chun bithéagsúlacht a chaomhnú.  Cuirtear ann srianta le láithreacht daonna nó saothrú acmhainní nádúrtha (e.g. brosna, uisce, srl.).  San áireamh faoin téarma, tá limistéar mara faoi chosaint agus limistéar trasteorann faoi chosaint.

Ón mbliain 2016 amach, tá ann níos mó ná 161,000 limistéar faoi chosaint, a chuireann tuairim is 17 gan gcéad de dhromchla an domhain faoi chosaint (Antartaice as an áireamh).  Amach on gcósta ach fós laistigh d'uiscí náisiúnta, tá ann 14,688 Limistéar Mara faoi Chosaint (LMC), ag clúdach tuairim is 10.2% de cheantair cois cósta agus 4.1% ar an mórmhuir.  Os a choinne sin, níl ach 0.25% desna haigéin idirnáisiúnta faoi chosaint.

Ar na mallaibh, tá sé mar aidhm ag an  tionscnamh 30 by 30 ná 30% huiscí aigéan agus 30% de thailte ar fud an domhain a chosaint faoin mbliain 2030.  Glacadh an aidhm ag an Aontas Eorpach faoina Dhlí Athchóirithe Nádúir, nó *Campaign for Nature * sa ghnáthchaint.  Sa bhlian 2022, cuireadh an aidhm chun cinn ag an bhfeachtas le linn cruinnithe mullaigh COP-CBD15 agus an G7  I mí na Nollag 2022 ag COP-CBD15, glacadh leis an Creat Domhanda Bithéagsúlachta Kunming-Montréal, ina fhaightear anois an tionscnamh *30 by 30*.

Go minic, cothaíonn limistéir faoi chosaint tearmann do speicis faoi bhagairt agus i mbaol. Cáineann go minic, ámh, pobail dúchais agus áitiúla an modh seo, 'caomhnú daingin'.

thumb | 220x220px | Sciar de limistéir talún faoi chosaint, ón mbliain 2018 amach

## Tagairtí
Tras Honan

Ba Sheanadóir de chuid Fhianna Fáil í **Tras Honan** idir 1977 agus 1992. Ar an bPainéal Riaracháin a bhí sí.

Seanadóirí freisin a bhí ina hathair céile Thomas (T.V.) Honan agus a fear céile Dermot (Derry) Honan.

Shuigh sí féin agus a deirfiúr, an Teachta Caroline (Carrie) Acheson, san Oireachtas sa bhliain 1981, an chéad uair riamh a shuigh deirfiúracha san Oireachtas ag an am céanna.

Ar an 13 Bealtaine 1982, ainmníodh agus toghadh í, gan iomaíocht, ar an gcéad Chathaoirleach mná agus atoghadh chuig an bpost sin í ar an 25 Aibreán 1987. Is í an t-aon bhean amháin a d’fhóin ina Cathaoirleach agus ní raibh aon bhean eile ina Cathaoirleach ó shin.

Thug sí “bean tuaithe” uirthi féin. Cé gur thacaigh sí leis an mBille Sláinte (Beartú Muiríne), 1978, a rinne frithghiniúnaigh dleathach ar oideas ó lucht gairmiúil leighis nuair a achtaíodh é, bhí sí i gcoinne na saoirse breise a bheadh i gceist le frithghiniúnaigh a bheith ar fáil do dhaoine os cionn 18 bliain d’aois.

Le linn na díospóireachta Dara Céime ar an mBille um Chosaint Mháithreachais d'Fhostaithe, 1981, thug sí ardmholadh do mhná ar éirigh leo post lán-aimseartha a chur díobh fad ar thóg siad clann ach chuir sí in iúl freisin gurbh ábhar imní di é folláine na bpáistí a bhí i gceist, agus dúirt: *"I have said that now. I may be hauled over the coals at the weekend for saying it, but it is said. I am sure the Minister is accustomed to me by now"*.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Mná sa pholaitíocht
Catagóir:Seanadóirí Éireannacha
Siondróm an phasadóra

mion
Is ionann **siondróm an phasadóra** agus patrún síceolaíoch ina mbíonn duine in amhras faoina chuid éachtaí agus ina mbíonn eagla inmheánaithe sheasmhach ar an duine go bhfeicfidh daoine eile gur “caimiléir” é. In ainneoin cumas na ndaoine sin a bheith soiléir do chách, bíonn siad siúd a bhfuil an siondróm seo orthu fós siúráilte gur caimiléirí iad, agus nach bhfuil an méid atá bainte amach acu tuillte acu.

### Tréithe
Ceapann daoine a bhfuil siondróm an phasadóra orthu gur éirigh leo díreach mar go raibh an t-ádh leo. Ceapann siad uaireanta freisin gur éirigh leo mar gur chuir siad i gcéill do dhaoine eile go bhfuil siad níos cliste ná mar a airíonn siad féin. Tá dul amú ar dhaoine ar a bhfuil siondróm an phasadóra nuair a chreideann siad gur ádh is cúis lena gcuid rathúlachta, nó go bhfuil dallamullóg curtha acu ar dhaoine eile.

Tá mothú ag duine b'fhéidir go bhfuil sé uireasach agus ceapann an duine b'fhéidir nach bhfuil na scileanna atá riachtanach don jab aige. Ach tá mothú seo atá go hiomlán as compás leis an bhfírinne.  Is duine neamhdhaingean é b'fhéidir.

Déantar cur síos ar shiondróm an phasadóra mar “phatrún síceolaíoch”, agus ní mar mheabhairghalar. Cé gur díríodh i dtaighde luath ar a choitianta is atá an feiniméan seo i measc mná rathúla, aithnítear go gcuireann siondróm an phasadóra isteach ar fhir agus ar mhná araon.

### Samplaí
Mar shampla, buaileann siondróm an phasadóra gach scríbhneoir ó am go chéile, a deir an scríbhneoir Áine Ní Ghlinn. 

Phléigh Jordana Confino bealaí do dhlíodóirí mná luathghairme, go háirithe, chun siondróm an phasadóra a shárú.

#### Cás na Gaeilge
Bhuail an siondróm Aodhán Ó Baoill, agus scríobhann sé "Oibrím sna meáin Ghaeilge, agus is breá liom mo phost. ... Ach mothaím – uaireanta – nach bhfuil na rudaí seo uilig tuillte agam.  D’fhoghlaim mé an Ghaeilge ar scoil, ar an ollscoil agus sa Ghaeltacht.  ... Ach go fóill féin bímse neirbhíseach anois is arís nuair atá Gaeilge á labhairt agam. Labhraím an teanga gach aon lá le daoine éagsúla ó gach cearn den oileán seo, ach bímse do mo cheistiú féin go minic faoi chúrsaí gramadaí, struchtúir srl."

## Féach freisin

* Coimpléasc ísleachta

## Tagairtí

Catagóir:Coimpléasc ísleachta
Catagóir:Siondróm an phasadóra
Catagóir:Naircisíocht
Catagóir:Eagla
Catagóir:Siondróim
Catagóir:Síceolaíocht
Catagóir:Obair
Catagóir:Gairmeacha
Acra

Tomhas talún is ea **acra**, 4,840 slat chearnach nó beagán faoi dhá chúigiú de heicteár (10,000 méadar cearnach, nó 2.47 acra).   **T**omhas impiriúil atá ann.

## Féach freisin

* Heicteár

## Tagairtí

Catagóir:Aonaid tomhais
Catagóir:Córas impiriúil
Rugulopteryx okamurae

Is speiceas algaí donn é ***Rugulopteryx okamurae*** atá dúchasach do cheantair mheasartha an Aigéin Chiúin Thiar Thuaidh a d'éirigh ionrach sa Mheánmhuir agus san Atlantach Thoir Thuaidh. 

## Cur síos
Ina ghnáthóg nádúrtha maireann an speiceas ag doimhneachtaí idir 0.5 agus 5 mhéadar, ag sroicheadh 15 méadar ó am go chéile in uiscí an-trédhearcacha.  Tugann an buafhocal ar leith ómós don luibheolaí Seapánach Kintaro Okamura (1867-1945).
## Féach freisin
*Thousands of tons of invasive seaweed ‘overwhelming’ Spanish beaches

## Tagairtí

Catagóir:Dictyotaceae
Catagóir:Prótaistig a ndearnadh cur síos orthu i 1913
Catagóir:Speicis a ndearnadh cur síos orthu i 1950
Catagóir:Speiceas na n-algaí donn
Southport

Is baile suite i Merseyside é **Southport**. 
## Tagairtí

## Féach freisin
*Ionsaí scine Southport, 2024
## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Merseyside
CAOIMHÍN

Is léiritheoir, amhránaí agus seinnteoir iluirlise ab ea **CAOIMHÍN** atá ag cruthú fuaim Ghaelach úrnua lán le hanam, ina nascann sé eilimintí ó thraidisiún na hÉireann le seánraí agus coincheapa ailtéarnacha ar nós downtempo, nu-disco, sícideilia agus spioradáltacht bunaithe ar an nádúr.
Ceirtín tais

mion|Ceirtín tais fillte ina n-aonar
mion|Ceirtíní taise ar sheilf
Is éard is **ceirtín tais** ann, ar a dtugtar **tuáille fliuch**, **tuáille tais**, **ciarsúr indiúscartha** nó **ciarsúr linbh** freisin (*i gcúinsí sonracha*) ná píos beag go meánmhéid plaisteach fliuch nó éadach a thagann fillte  i bpacáistithe ina aonari ar mhaithe le éascaíocht nó, i gcás dáileoirí, mar rolla mór le cuimlíní aonair ar féidir iad a stróiceadh de. Úsáidtear ceirtíní taise chun críocha glantacháin cosúil le sláinteachas pearsanta agus glanadh tí; is táirge ar leithligh gach ceann acu ag brath ar na ceimiceáin a chuirtear leis agus níl tuáillí glantacháin leighis ná oifige beartaithe le haghaidh sláinteachas craicinn. 

Sa bhliain 2013, mar gheall ar dhíolacháin mhéadaithe an táirge i dtíortha saibhre, thuairiscigh Consumer Reports nár éirigh go hiomlán leis na hiarrachtaí na ceirtíní a dhéanamh " **insruthlaithe**" síos an leithreas, de réir a dtástála. 

## Aireagán
Meastar gurb é Arthur Julius, Meiriceánach, a chruthaigh na ceirtíní fliucha.  D'oibrigh Julius sa tionscal cosmaidí agus sa bhliain 1957, choigeartaigh sé meaisín scagtha gallúnaí, ag cur é in áiléar i Manhattan. Chláraigh Julius an t-ainm Wet-Nap mar thrádmharc i 1958, ainm don táirge atá fós in úsáid. Tar éis dó a chúnamh glantacháin láimhe nua a mhionathrú i gcomhar le meicneoir, nocht sé a aireagán ag an National Restaurant Show i Chicago sa bhliain 1960 agus i 1963 thosaigh sé ag díol táirgí Wet-Nap leis an gCoirnéal Harland Sanders le dáileadh ar chustaiméirí Kentucky Fried Chicken . 

## Táirgeadh
mion|Dáileoir na gceirtíní taise
Déantar nócha faoin gcéad de na cheirtíní taise atá ar an margadh a tháirgeadh as fabraicí neamhfhite déanta as poileistear nó polapróipiléin.  
## Tagairtí
Catagóir: Táirgí sláinteachais phearsanta
Catagóir:Díghalráin
Catagóir:Táirgí páipéir
Catagóir:Leithris
Catagóir:Cúram naíonán
Catagóir:Táirgí indiúscartha
Ionscópacht ar an drólann

mion|léiriú
mion|Físeán:  "Screen for Life"
[mion|Físeán :  [Ionscópacht ar an drólann]]
Is éard atá i gceist le h**ionscópacht** **ar an drólann** ná próiseas ina gcuirtear ionstraim isteach sa drólann chun amharc díreach a fháil agus/nó bithóipse a dhéanamh.  

Is bealach iontach é chun ailse drólainne agus riochtaí eile sláinte a dhiagnóisiú.   Mar shampla, bíonn gá le hionscópachtaí práinneacha i gcás othar atá ag cailliúint meáchain nó a bhfuil fuil acu ina bhfaecas.

## Aimhréidheanna
Tá seans beag ann i gcónaí nach bhfeicfear ailse nó polaip. D’fhéadfadh sé sin tarlú toisc nach bhfuil an phutóg folamh go hiomlán, nó ar ócáidí annamha, nach bhfeiceann an dochtúir í. Tá seans beag nach mbeidh an t-ionscóp drólainne in ann dul fad iomlán na putóige mar gheall ar bhacadh éigin nó deacracht eile.

I gcás fhormhór na ndaoine is gnáthamh an-simplí í an ionscópacht. Is féidir aimhréidheanna a bheith ann ach is annamh a bhíonn fadhbanna tromchúiseacha ann.  D’fhéadfadh sé sin tarlú dá mba rud é nach raibh na putóga folamh go hiomlán nó nach bhféadfaí an feadán a shíneadh go deireadh do phutóige.

* **Cur fola**: Ní bhíonn sé sin tromchúiseach de ghnáth, agus stopann sé uaidh féin. Mar sin féin b’fhéidir gur gá tuilleadh scrúdaithe a dhéanamh i níos lú ná cás amháin as gach 150.
* **Stróiceadh beag ar líneáil do phutóige:** Má tharlaíonn sé seo, b'fhéidir go mbeadh ar an othar dul faoi scian chun an stróiceadh a chur ina cheart. Tarlaíonn sé sin i níos lú ná cás amháin as gach 500.
* **Fadhbanna análaithe nó croí**: B'fhéidir go mbeadh frithfhreagairt ag othar i leith an támhacháin agus d'fhéadfadh sí sin fadhbanna sealadacha a chruthú.

I gcásanna fíor-annamha (i níos lú ná cás amháin as gach 11,000) d’fhéadfadh duine bás a fháil de deasca ionscópachta.

## In Éirinn
I gcás othar atá ag cailliúint meáchain nó a bhfuil fuil acu ina bhfaecas, de réir theoirlínte Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte, ba chóir ionscópachtaí a dhéanamh ar na hothair seo laistigh de 28 lá.

* Sa bhliain 2017, níor fhan aon duine níb fhaide ná 28 lá ar an tástáil seo.
* Sa bhliain 2025 ,léirigh na figiúirí gur chaith 2,764 duine idir 29 agus 60 lá ag fanacht ar ionscópacht idir Eanáir agus Bealtaine 2025.   Bhí othair i mbaol dá bharr.

Bheadh sé riachtanach ionscópacht phráinneach a dhéanamh ar dhaoine a bhfuil siomptóim ar leith acu taobh istigh den achar ama atá molta ag Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte.

## Féach freisin

* Ionscópacht
* Drólann
* Ailse drólainne

## Tagairtí

Catagóir:Ionscópacht
Catagóir:Drólann
Catagóir:Putóga
Catagóir:Gaistreintreolaíocht
Catagóir:Diagnóis leighis
Catagóir:Ailse drólainne
Justin Kelly

Cheap Rialtas na hÉireann **Justin Kelly** nó **Justin Ó Ceallaigh** (a rugadh in 1971 nó 1972) ina Choimisinéir ar na Gardaí ar an 30 Iúil 2025.   Cuirfidh Kelly lena thréimhse cúig bliana mar choimisinéir ar an 1 Meán Fómhair 2025-2030.
clé|mion|289x289px

## Gairm
Tá céim ag Kelly ó UCD, Máistreacht i Riarachán Gnó ó COBÁC  agus dhá mháistreacht eile ar chúrsaí coiriúla. Rinne sé cúrsa sa Ríocht Aontaithe freisin maidir le póilíneacht straitéiseach.

Bhí  a shaol póilíneachta ar fad caite ag Kelly sna Garda Síochána agus bhí baint aige le bearta ardphróifíle i gcoinne na coirpeachta. Bhí 30 bliain caite ag Justin Kelly leis na Gardaí ag céimeanna difriúla. Ba sháirsint agus bleachtaire é i gCluain Dolcáin, i mBaile Bhlainséir agus i dTamhlacht.

Chaith sé am ansin in aonad frithsceimhlitheoireachta na nGardaí, in aonad na mbleachtairí speisialta.  D'éirigh sé ansin ina Choimisinéir Cúnta agus bhí coiriúlacht eagraithe, drugaí, cibirchoiriúlacht, coiriúlacht eacnamaíoch, inimirce agus coireanna i gcoinne daoine leochaileacha faoina chúram.   D'oibrigh sé ar iasacht chomh maith leis na Náisiún Aontaithe sa Bhoisnia-Heirseagaivéin i 2021 i ról comhairleoireachta maidir le forbairt fhórsa póilíneachta na tíre sin. 

In 2024, ceapadh é ina Leas-Choimisinéir Slándála, Straitéise agus Rialachais in 2024. 

### Coimisinéir
Tháinig Kelly mar Choimisinéir i gcomharba ar Drew Harris. Meastar gur comhartha é a cheapachán go bhfillfear ar an gceannaireacht inmheánach i ndiaidh na gconspóidí a bhain le ceapachán Harris, an chéad choimisinéir a raibh cúlra aige i bhfórsa póilíneachta seachtrach.  Deirtear go bhfuil cur chuige níos muinteartha ag Kelly leo siúd atá faoin bhun san eagraíocht. Is comhartha é a cheapachán, meastar, den ghá meanma na gnáthbhall a spreagadh agus réiteach a fháil ar an ngéarchéim earcaíochta san fhórsa.

€314,000 sa bhliain an tuarastal atá aige mar Choimisinéir.  

## Féach freisin

* Drew Harris

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Coimisinéirí an Gharda Síochána
Catagóir:Alumni COBÁC
Claonadh (gearrscannán)

Gearrscannán aiteach le Ciara Ní É é ***Claonadh.***

Taispeánadh *Claonadh* den chéad uair ag Fleadh Scannán na Gaillimhe na bliana 2025 agus ar an 4 Lúnasa ag an bhféile GAZE i mBaile Átha Cliath, mar chuid de bhloc iomlán scannán aiteach i nGaeilge. Bhí *Claonadh* le feiceáil ag féilte timpeall na tíre agus níos faide i gcéin chomh maith.

Rinneadh Claonadh a thaifeadadh ag Teach na Buiríse, Co. Cheatharlach, agus ba iad Siobhán Callaghan, Olga Wehrly, Eleanor O’Brien, Bairbre Ní Chaoimh agus Donncha Crowley a bhí sna príomhróil. Fuair an gearrscannán tacaíocht ó Fhoras na Gaeilge.

## Plota

In Éirinn sna 1920idí iompaíonn an dúil atá ag cailín aimsire ina dúspéis. Suite i dTeach Mór, áit a bhfuil rialacha dochta i réim, sa scannán *Claonadh* fiosraítear cumhacht agus fonn, an fhantaisíocht agus an fhírinne.

## Féach freisin
* *[[GLACAIM]]*

## Tagairtí

Catagóir:Gearrscannáin i nGaeilge
Catagóir:Gearrscannáin
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge
Catagóir:Ficsean stairiúil
Catagóir:Cultúr LADT
Catagóir:Scannáin 2025
Seán Rocks

Craoltóir RTÉ, aisteoir agus Gaeilgeoir ba ea **Seán Rocks** nó **Seán Mac Concharraige** (8 Meitheamh 1961 - 30 Iúil 2025), ar dhuine de na craoltóirí ba cháiliúla in Éirinn sna 2010-2020idí.  Bhí clú air as a chuid eolais ar cheol, litríocht, dhrámaíocht, agus ealaíona eile. Bhí stíl chairdiúil, ghreannmhar aige ar an aer.
mion|Chuir an pobal aithne mhór ar Sheán Rocks a bhuíochas don chlár ealaíona,'Arena' a láithrigh sé i rith na seachtaine ar RTÉ Raidió 1 ó 2009 go 2025.

## Beatha
Ó bhaile Mhuineachán ó dhúchas, bhí siopa grósaera ag a mhuintir. Bhain Rocks cáilíocht amach mar mhúinteoir bunscoile.  D’oibrigh sé mar mhúinteoir ar feadh seacht mbliana sna 1980idí, Bhí sé an-ghafa leis an drámaíocht amaitéarach agus  chuaigh sí ina cheann go gairmiúil timpeall 1990.  Níorbh annamh é ar stáitse in Amharclann na Mainistreach agus in Amharclann an Gheata i measc eile  sna 1990idí, ach bhíodh sé os cionn a bhuille leis ar an scáileán idir bheag agus mhór, rólanna aige i leithéidí *[[The Bill]]*, agus *[[Fair City]]*  agus *[[Glenroe]]* ar RTÉ 1. 

D'éirigh sé ina láithreoir ar chláracha RTÉ Lyric FM sna 2000idí (cláir mar *The Lyric Breakfast*, *Lunchtime Choice*, agus *Seán Rocks on Sunday*). Chuir sé i láthair 'Soul of Ireland', clár faisnéis ar BBC Radio 4, a bhuaigh duais ag Féile Raidió Nua-Eabhrac   Ba mhinic é i láthair mar  fhear an tí ag ócáidí stáit mar chuid dá chuid oibre (mar a shampla nuair a thur Éilis II cuairt ar Éirinn in 2012).

Chuir an pobal aithne mhór ar Sheán Rocks a bhuíochas don chlár ealaíona, 'Arena' a láithrigh sé i rith na seachtaine ar RTÉ Raidió 1 ó 2009 go dtrí mí Iúil 2025 (bhí Arena á chraoladh ó Luan go hAoine ó 7 i.n. go 8 i.n.), agus é i mbun comhrá le scríbhneoirí cáiliúla – mar shampla Salman Rushdie, Edna O'Brien, John Banville, Roddy Doyle; agus aisteoirí cosúil le Brendan Gleeson, Martin Sheen agus Rupert Everett.

Gaeilgeoir ab ea é agus léirigh sé a mheas go minic don teanga ina chuid craoltóireachta;  d'úsáid sé go minic í agus é ag craoladh.

Bhuail tinneas gairid Rocks agus fuair sé bás anabaí. Craoladh a chlár deireanach ar an 25 Iúil 2025 agus mhaígh sé “I’ll see you on Monday” . Cailleadh é roimh am cúig lá níos déanaí, ar an 30 Iúil 2025 in Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann i mBaile Átha Cliath, in aois 64 bliain dó.   Maireann a bhean Catherine agus a bheirt mhac, Morgan agus Christian.

Cuireadh Rocks i gcré na cille i Reilig Leacht Lorcáin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin
Catagóir:Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Catagóir:Gaeilgeoirí
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Your Party

Bhunaigh feisirí parlaiminte na Ríochta Aontaithe, Jeremy Corbyn agus Zarah Sultana **Your Party** sa bhliain 2025, páirtí i bhfad amach ar an eite chlé.   Níl ainm an pháirtí socraithe go fóill.

clé|mion|293x293px|Zarah Sultana, 2019

## Cúlra
Bhí Corbyn ina cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre roimhe, ach dhíbir Keir Starmer amach as an bpáirtí é nuair a thosaigh sé ar an gcasadh ar dheis. Lean Starmer leis sin, ag díbirt daoine a sheas ar son sheanphrionsabail shóisialta an pháirtí, ina measc ceathrar níos túisce sa mí a vótáil i gcoinne pholasaithe an rialtais i leith leas sóisialta, lena n-áirítear Diane Abbot, an feisire is faide ina ball den pharlaimint, agus an chéad bhean ghorm a toghadh riamh go Westminster.

Sheas Jeremy Corbyn mar iarrthóir neamhspleách in Islington North san olltoghchán 2024 agus toghadh é  Ansin baineadh an "Labour whip" de Zarah Sultana tar éis di vótáil in aghaidh an rialtais.

Tháinig deireadh leis an tseanpholaitíocht i Sasana sna 2020idí.  Bhíodh rogha ann idir Páirtí an Lucht Oibre agus na Tóraithe, ach anois tá Reform UK ann freisin ar an eite dheis agus páirtí Corbyn ar an eite chlé.

## Eagraíocht
Bhí níos mó na leath milliúin duine cláraithe leis idir Bealtaine-Iúil 2025.   Mhol roinnt pobalbhreitheanna go bhféadfadh páirtí Corbyn-Sultana 10 faoin gcéad de vóta náisiúnta a bhaint amach.

Bhí na sluaite ag imeacht ó Pháirtí an Lucht Oibre sa bhliain 2025, agus éadóchas orthu faoi dhearcadh Keir Starmer i leith chogadh Iosrael in Gaza, agus polasaithe eile a bhain leis an gcóras leasa shóisialaigh.  I mí Iúil 2025, chuir na ceardchumainn ballraíocht Angela Rayner, Leas-Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe, ar fionraí mar gheall ar a seasamh i leith stailc na n-oibrithe bruscair in Birmingham.

### Clár oibre

* Rannpháirtíocht dhíreach an phobail sa phróiseas polaitíochta
* Cáin ar lucht an rachmais chun an leas sóisialta a mhaoiniú
* Náisiúnú seirbhísí
* Clár tógála tithíochta

## Féach freisin

* Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
* Páirtí an Athchóirithe (An Ríocht Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 2025
Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
Bureau of Labor Statistics

Is é an **Bureau of Labor Statistics** () i Washington, D.C. an príomhghníomhaireacht staidrimh saothair i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá sé faoi choimirce an Roinne Saothair. Is é a phríomhchuspóir eolas cruinn, tráthúil agus neamhchlaonta a chur ar fáil maidir le margadh an tsaothair, tuarastail, fostaíocht, táirgeacht agus tosca eile a bhaineann le hoideachas agus le coinníollacha maireachtála.

## Gníomhaíochtaí
Seo a leanas achoimre ar na príomhghníomhaíochtaí atá aige:

**Bailiú agus foilsiú sonraí staidrimh**

* Rátaí dífhostaíochta agus fostaíochta (*Employment Situation Report* gach mí — tugtar an “jobs report” air go coitianta).
* Innéacs Praghsanna Tomhaltóirí: Úsáidtear é chun an ráta boilscithe a thomhas.
* Tuarastail agus ioncam i réimsí éagsúla.
* Táirgiúlacht saothair in earnálacha éagsúla.
* Costas maireachtála agus athruithe air le himeacht ama.
* Staidreamh ar thionóiscí san ionad oibre, coinníollacha oibre, agus sláinte agus sábháilteacht.

**Faisnéis don phobal, d’oideachasóirí, agus do lucht beartais**

* Tugann an Biúró tacaíocht do lucht déanta polasaithe, agus don phobal trí shonraí iontaofa ar chúrsaí saothair.
* Foilsíonn sé réamh-mheastacháin fostaíochta (mar sh., cé na réimsí a bheidh ag fás sna blianta romhainn).
* Cuidíonn sé le bearta eacnamaíochta a cheapadh (e.g. rátaí úis, beartas airgeadais agus sóisialta).

**Trédhearcacht agus rochtain phoiblí**

* Tá a chuid sonraí go léir ar fáil saor in aisce ar líne (www.bls.gov).
* Soláthraíonn sé uirlisí idirghníomhacha, cairteacha, agus bailiúchán sonraí le híoslódáil.

clé|mion|194x194px|Erika McEntarfer

## Scannal McEntarfer
Cheap  iar-Uachtarán na S-A Joe Biden Erika McEntarfer mar cheannasaí an Bhiúró i 2023.  Chuaigh sí i mbun oibre ar an 29 Eanáir 2024. Ach thug Donald Trump bata is bóthar dí ar an 1 Lúnasa 2025.

Léirigh sonraí a chuir sí ar fáil nach raibh an fás i dtaca le fostaíocht i mí Iúil 2025 chomh láidir agus a bhíothas ag súil leis; níos measa fós, bhí líon na bpostanna a cruthaíodh sna Stáit Aontaithe i mí Bealtaine agus mí an Mheithimh 2025 an-íseal, ceartaithe anuas. Mhaígh an tUachtarán Trump gur athraigh McEntarfer na figiúirí fostaíochta agus chuir an státseirbhíseach droch-chuma orthu ar chúinsí polaitiúla, ar mhaithe le droch-cháil a tharraingt air féin.  Ach ní raibh aon fhianaise ann go ndearna sí a leithéid.

Rinneadh cáineadh láidir ar Trump i ndiaidh McEntarfer a bhriseadh as a post; bhí sí neamhchlaonta . Ina theannta sin dúirt eacnamaithe áirithe sna Stáit Aontaithe nach cúnamh ar bith don fhostaíocht na polasaithe trádála agus inimirce a chuir Trump i bhfeidhm.   Rinne an scannal seo díobháil d'iontaoibh na margaí, a bhí buailte go holc.

## Féach freisin

* Dara téarma Donald Trump

## Tagairtí

Catagóir:Staidreamh
Catagóir:Rialtas Feidearálach na Stát Aontaithe
Catagóir:Massachusetts Avenue (Washington, D.C.)
Catagóir:Bureau of Labor Statistics
Ionstraim Reachtúil

Is reachtaíocht thánaisteach í an **Ionstraim Reachtúil**, ar píosa reachtaíochta níos lú í agus níos lú tábhacht ná Acht, abair.

## Tagairtí

Catagóir:Dlí reachtúil
Izzy Kamikaze

Is gníomhaí cearta LADTA+ Éireannach í **Ruth O'Rourke** (rugadh 1962 nó 1963), nó **Izzy Kamikaze** mar is fearr aithne uirthi.

Is as Ceatharlach ó dhúchas di agus bhog sí go Baile Átha Cliath nuair a chríochnaigh sí an scoil agus í seacht mbliana déag d'aois. Roimhe seo, ní raibh sí tar éis bualadh le duine aerach oscailte eile riamh. Tháinig sí amach in aois a 19.

Thosaigh Kamikaze ag obair go deonach, ag feachtasaíocht agus ag bualadh le daoine i saol an phobail LADTA+ i mBaile Átha Cliath sna 1980idí, arb é Ionad Hirschfeld i mBarra an Teampaill a lárionad. Bhain ceann dá céad agóidí LADTA+ leis an trócaire a tugadh do dhúnmharfóirí Declan Flynn. D’fhreastail sí ar an gcéad Féile Bhród Bhaile Átha Cliath i 1983, agus ansin d’oibrigh sí chun an ócáid a athbheochan i 1992.

## Foilseacháin
* 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Éireannacha den 20ú haois
Catagóir:Daoine as Contae Cheatharlach
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh sna 1960í
Catagóir:Stair lucht LADT in Éirinn
Catagóir:Leispiaigh
Catagóir:Daoine LADTA
Catagóir:Daoine LADT
Catagóir:LADTA
Catagóir:LADT
Catagóir:Gníomhaithe LADTA+
Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha
The Miami Showband

[mion|leacht cuimhneacháin, [Cearnóg Parnell, le William Murphy]]
Ba iad réalta a linne iad, **seó-bhanna an Miami**. Bhí meas orthu sna 1960idí agus sna 1970idí mar cheoltóirí agus na céadta ag triall ar na hallaí inar sheinn siad ó cheann ceann na tíre. Is iomaí cailín óg a raibh pictiúir an ghrúpa ar bhalla a seomra aici. Bhí tóir go speisialta ar Fran O’Toole, príomhamhránaí an bhanna.

Ba gheall le crith talún é in 1975  nuair a chuala an pobal an scéal gur maraíodh triúr de sheóbhanna an Miami.

## 1960idí-1975
Bhí Dickie Rock ina bhall den Miami Showband, sna 1960idí (mar shampla sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse, 1966).

Ba mhinic bannaí ón deisceart ag seinm i hallaí sa Tuaisceart agus bhíodh daoine óga ó gach aicme agus dhá thaobh na deighilte ag freastal ar rincí d’ainneoin na Trioblóidí a bheith fíochmhar.   Banna trasteorann agus trasphobail ab ea an Miami ó bhí tuaisceartaigh agus deisceartaigh, Caitlicigh agus Protastúnaigh ann agus dlúthchairdeas eatarthu go léir. Ina theannta sin sheinn siad i hallaí i gceantair dhílseacha agus náisiúnacha.

## 1975-1982
Ar an 31 Iúil 1975 maraíodh triúr den bhanna, bhí beirt eile gortaithe go dona agus bhí a veain ina smionagar tar éis ionsaí lámhaigh agus pléasc.  Ar an 31 Iúil 1975 bhí cúigear ball den Miami ar a mbealach abhaile go Baile Átha Cliath tar éis a bheith ag seinm i halla an Chaisleáin i nDroichead na Banna.   Stopadh iad ag seicphointe; bhí baill den den UVF agus den UDR, reisimint áitiúil cúltaca d’Arm na Breataine sa drong a stop an Miami.  Maraíodh Fran O’Toole, 29, amhránaí, Tony Geraghty, 23, giotáraí agus Brian McCoy, 33, trumpadóir.  Gortaíodh Stephen Travers agus Brian McAlea. 

Chuaigh an Miami ar an stáitse arís in 1976, agus bhris an banna suas sa bhliain 1982.

## Comóradh
In 2021 tar éis cás cúirte a mhair naoi mbliana in aghaidh Roinn Cosanta na Breataine agus na bpóilíní fuair gaolta na marbh agus na marthanóirí cúiteamh £1.5 milliún eatarthu. Admháil ar chlaonpháirteachas ab ea é, cé nár dhúirt an stát gur admháil ab ea é.

I mí Aibreáin 2025, léiríodh ómós i Maigh gCaiseal i nDún Geanainn do Wesley Somerville, an ball eile den UVF a maraíodh sa phléasc.

Ar an 30 Iúil 2025, ghlac iarbhaill an bhanna -  Stephen Travers agus Brian McAlea - agus lucht tacaíochta páirt i searmanas cuimhneacháin ag láthair an tsléachta.

Ar an 1 Lúnasa 2025 bhí paráid i bPort an Dúnáin  in ómós do Harris Boyle, duine dá n-ionsaitheoirí. Comhalta den UDR ab ea Boyle a maraíodh nuair a phléasc an buama a bhí sé a leagan i veain an bhanna.

## Féach freisin

* Dúnmharú an Miami Showband (1975)

## Tagairtí

Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha
Catagóir:1960idí in Éirinn
Catagóir:1970idí in Éirinn
Catagóir:Dúnmharuithe
Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Catagóir:1975
Catagóir:Popghrúpaí Éireannacha
Jon Burrows

Is ceannaire ar Aontachtóirí Uladh agus iarphóilín de chuid Thuaisceart Éireann é **Jon Burrows**. Tháinig i gcomharbacht ar Mike Nesbitt mar cheannaire ar Aontachtóirí Uladh. ar an 31 Eanáir 2026. Is comhalta den Tionól Reachtach í d'Aontroim Thuaidh, ó 2025.

## Gairm
Thosaigh Jon Burrows a ghairm sa Chonstáblacht Ríoga Uladh in 1995. D'oibrigh sé go ceann blianta fada mar oifigeach sinsearach sa SPTÉ i ndiaidh na hathruithe a tháinig i ndiaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta.

Le linn a ghairme, d'fhóin Burrows mar Phríomhchigire i bhFoyle In 2015, labhair sé faoin bhFleadh Cheoil mar bhuaicphointe dá chuid ama i nDoire.

### Polaitíocht
Ní raibh Burrows gníomhach sa bpolaitíocht go dtí gur tugadh isteach in Stormont é le linn 2025. Níor sheas sé i dtoghchán áitiúil, toghchán Tionóil ná olltoghchán riamh.

Ní raibh Burrows ina bhall de Chomthionól Stormont agus an UUP ach go díreach ón Samhradh 2025 nuair a comhthoghadh é, mar d'éirigh Colin Crawford as an suíochán d'Aontroim Thuaidh.

Bhí cúig mhí agus ceithre lá caite sa pholaitíocht ag Burrows uair a d’fhógair sé go raibh sé ag seasamh le teacht i gcomharbacht ar Mike Nesbitt do cheannaireacht an UUP. Níor sheas éinne in éadan Burrows (agus Diane Armstrong as Fear Manach/Tír Eoghain Theas, agus iníon le Harry West, ar an ticéad leis don leascheannaireacht).

D'éirigh Burrows ina cheannaire ar Aontachtóirí Uladh. ar an 31 Eanáir 2026, ar an gcúigiú fear sa phost gan toghchán ach an chéad duine nár sheas i dtoghchán riamh go dtí sin. Ní raibh sé léir céard le haghaidh é nó cé dó a sheas sé. D’uireasa toghchán agus feachtasaíocht, ní raibh fios cén fhís a bhí ag an bhfoireann don pháirtí ag an am.

Dúirt Burrows áfach nach amháin gur athrú ceannaireachta é seo ach céim chun an UUP a athrú chun feabhais. ‘An páirtí is daonlathaí i dTuaisceart Éireann’. Sin mar a chuir Jon Burrows síos ar an UUP nuair a d’fhógair sé go raibh sé sa tóir ar an gceannaireacht i gcomharbacht ar Mike Nesbitt. Ag tagairt do cheart vótála a bheith ag gach ball den pháirtí a bhí sé, ach dúirt sé freisin nárbh fhiú tada an lipéad mura dtarlódh vótáil.

## Féach freisin

* Páirtí Aontachtach Uladh
* Mike Nesbitt
* Aontroim Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh
Catagóir:Oifigigh Sheirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann
Catagóir:Póilíní
Vibrio pectenicida

Is baictéar pataigineach é ***Vibrio pectenicida*** (giorraithe go ***V. pec*** uaireanta) a ionsaíonn larbhaí an mhuirín mhóir (*Pecten maximus*). Ní úsáideann an baictéar seo glúcós nó frúctós mar fhoinsí carbóin, ach ina ionad sin úsáideann sé ramnós agus béitín. Is é A365 an tréithchineál  (= CIP 105190 T ).

Aithníodh gur gníomhaire cúiseach féideartha de ghalar sirg na gcrosóg é an tréithchineál *Vibrio pectenicida* FHCF-3.  

## Tagairtí

## Tuilleadh léitheoireachta
*Vandenberghe, Johan, et al. "Phenotypic diversity amongst* Vibrio* isolates from marine aquaculture systems." Aquaculture 219.1 (2003): 9–20.
*
*
*

## Naisc sheachtracha

* LPSN Scientists identify bacterium behind devastating wasting disease in starfish
* Cineál strain de ''Vibrio pectenicida'' ag Bac ''Dive'' - an Meiteashonraí Éagsúlachta Baictéarach 

Catagóir:Baictéir Ghram-dhiúltach
Ceol na Locha

Féile bhliantúil cheoil agus chultúir i dTuar Mhic Éadaigh  é **Ceol na Locha**. 

Bíonn ceol traidisiúnta le cloisteáil agus damhsa ar an sean-nós le feiceáil ar an stáitse freisin.  Bíonn ranganna ceoil agus damhsa ag an bhféile agus bíonn seans ag ceoltóirí óga na háite agus daltaí atá ag freastal ar ranganna na féile páirt a glacadh sa cheolchoirm mhór. Tá an fhéile á maoiniú ag Scéim Síol Ealaín na Gaeltachta.
Dlí Sharia

mion|Liathchorcra - dlí coiriúil & dlí teaghlaigh;   Buí - dlí teaghlaigh amháin;  Glas - gan Sharia;  Oráiste - srianta réigiúnacha
Is corpas dlí agus cód morálta Ioslamach é **Dlí Sharia**. D’fhéadfadh pionóis faoi dhlí Sharia a bheith dian, go háirithe i gcomhair "cionta" amhail goid agus adhaltranas.  Ba chóir do dhaoine gléasadh go humhal agus tugtar comhairle do mhná a gcosa, a lámha agus a gceann a chlúdach.

## Féach freisin

* Pósadh Ioslamach

## Tagairtí

Catagóir:Sharia
Catagóir:Dlí Ioslamach
Catagóir:Cód dlí
Adharc (anatamaíocht)

Ceann den dá rud chrua, cosúil le cnámh, is ea **adharc**, a fhásann ar cheann ainmhithe áirithe (ar nós eallach, fianna etc.).

## Féach freisin

* Adharcán (feithid)

## Tagairtí

Catagóir:Anatamaíocht ainmhithe
Maitiú Ó Coimín

Is iriseoir agus scríbhneoir Gaeilge é **Maitiú Ó Coimín**, a bhfuil cáil air mar gheall ar a chuid oibre sna meáin Ghaeilge agus as an bpáirt a ghlacadh sé i gcúrsaí cultúrtha, teanga agus comhshaoil in Éirinn. Tá sé ina bhall gníomhach de phobal na Gaeilge agus tá a chuid scríbhneoireachta agus iriseoireachta le léamh agus le clos go rialta ar ardáin éagsúla, ina measc *[[Tuairisc.ie]]*, *[[Nós (iris)|NÓS]]*, agus *[[RTÉ Raidió na Gaeltachta]]*.

## Gairmréim
Is iriseoir é Maitiú Ó Coimín le *Tuairisc.ie*, áit a mbíonn sé ag plé le hábhair éagsúla ó nuacht pholaitiúil go cúrsaí comhshaoil agus teanga. I measc na n-alt uaidh tá tuairisciú déanta aige ar an méid seo a leanas:

* **Bithéagsúlacht**: Taighde ar bhóíní Dé na Gaeltachta agus iarrachtaí chun sonraí a bhailiú faoi speicis dhúchasacha.
* **Trádáil idirnáisiúnta**: An tionchar atá ag taraifí trádála ar chomhlachtaí Gaeltachta agus an tacaíocht atá ar fáil dóibh.
* **Cearta teanga**: Imní faoi chaighdeáin teanga sa tseirbhís phoiblí i gCeanada agus cásanna cúirte i nGaeilge in Éirinn.
* **Teicneolaíocht agus IS**: An dúshlán atá ag seirbhísí intleachta saorga coincheapa casta Gaeilge a aistriú go Béarla.I measc na n-alt uaidh tá:
* Léirmheasanna ar shaothair liteartha agus stairiúla
* Machnamh ar an gcomhshaol agus ar thionchar an duine ar an dúlra
* Tuairimí ar fhorbairt na Gaeilge ar ardáin dhigiteacha

Bíonn sé le cloisteáil go minic ar *Iris Aniar*, clár raidió ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, áit a roinneann sé léargais ar chúrsaí áitiúla, cultúrtha agus eachtraíochta, go háirithe i gceantair Ghaeltachta.

Bhí Ó Coimín ina eagarthóir ar an iris *[[NÓS]]* le linn 2019-2023.

## Féach freisin

* Maitiú Ó Coimín ar ga.wikipedia.org

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iriseoirí Gaeilge
Catagóir:Tuairisc
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
LÉ Emer

Tógadh **an LÉ ''Emer'' (P21)** de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh, ar a dtugtar **NNS ''Prosperity*** de chuid Chabhlach na Nigéire anois, mar bád patróil i Longlann Verolme, Corcaigh, Éire sa bhliain 1977.

Tar éis di *Deirdre* a mheas ar feadh 3 bliana, ordaíodh *Emer* sa bhliain 1975. Coimisiúnaíodh í i mí Eanáir 1978, agus ainmníodh í i ndiaidh [[Eimhear]], príomhbhean chéile [[Cú Chulainn]], laoch finscéalach Éireannach.

Ba leagan feabhsaithe í de bhunadh aicme Deirdre agus cosúil le [[LÉ Aoife|LÉ Aoife (P22)]] agus [[LÉ Aisling|LÉ Aisling (P23)]]. Coimisiúnaíodh í ar an 16 Eanáir 1978 agus bhí 35 bliain seirbhíse aici le Seirbhís Chabhlaigh na hÉireann.

Díchoimisiúnaithe ar an 20 Meán Fómhair 2013, i mí Dheireadh Fómhair 2013 díoladh *Emer* ag ceant ar €320,000 le fear gnó ón Nigéir.

I mí Iúil 2014, ghabh Cabhlach na Nigéire *Emer* mar nár éirigh leis an úinéir nua an cead míleata riachtanach a fháil sular tugadh an long isteach in uiscí na Nigéire. Ar an 19 Feabhra 2015, coimisiúnaíodh *Emer* i gCabhlach na Nigéire mar long oiliúna agus athainmníodh í mar NNS *Prosperity''.

## Tagairtí

Catagóir:Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh
MediaWikiVector

// Баннер "День рождения Regional At Best" (появляется 8 июля и до 12 сентября)

// ID баннера для localStorage
var rabBannerId = 'rab-birthday-banner-2024';
// Настроить — показывать баннер до 12 сентября:
var showBannerUntil = new Date();
showBannerUntil.setMonth(8); // Сентябрь (месяцы с нуля)
showBannerUntil.setDate(12); // 12 сентября
showBannerUntil.setHours(23,59,59,999);

// Проверяем дату — если нужно отображать всегда, убери или закомментируй этот блок
var now = new Date();
if (now > showBannerUntil) return;

// Не показывать если был скрыт пользователем
if (localStorage.getItem(rabBannerId) === 'hide') return;

// Создаём баннер
var banner = document.createElement('div');
banner.id = 'rab-birthday-banner';
banner.innerHTML = `
  
    Happy Birthday, Regional At Best!


      Альбому Regional At Best —  лет! Вышел 8 июля 2011 года.
    
    
      ×
    
  
`;

function getAlbumAge() {
  var now = new Date();
  var birth = new Date('2011-07-08T00:00:00');
  var age = now.getFullYear() - birth.getFullYear();
  // Если день рождения еще не был в этом году — минус год
  if (now.getMonth() < 6 || (now.getMonth() === 6 && now.getDate() < 8)) age--;
  return age;
}

// Вставляем баннер над контентом
mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() {
  // Вставляем ПЕРЕД #content, если в vector
  var content = document.getElementById('content') || document.querySelector('.mw-body');
  if (content && !document.getElementById('rab-birthday-banner')) {
    content.parentNode.insertBefore(banner, content);

    // Вывод возраста
    var ageSpan = document.getElementById('rab-age');
    if (ageSpan) ageSpan.textContent = getAlbumAge();

    // Скрыть баннер при клике
    var closeBtn = document.getElementById('rab-banner-close');
    if (closeBtn) {
      closeBtn.addEventListener('click', function() {
        banner.style.display = 'none';
        localStorage.setItem(rabBannerId, 'hide');
      });
      // Наведение эффект
      closeBtn.addEventListener('mouseover', function() {
        closeBtn.style.background = '#A00015';
      });
      closeBtn.addEventListener('mouseout', function() {
        closeBtn.style.background = '#B90018';
      });
    }
  }
});
David J. Burn

Is Uachtarán ar Ollscoil na Gaillimhe é an tOllamh **David J. Burn** (a rugadh i mí Lúnasa 1961),  an 14ú hUachtarán ar an Ollscoil. Tháinig an tOllamh Burn i gcomharbacht ar an Ollamh Peter McHugh, a raibh an post aige ar bhonn eatramhach ó Mheán Fómhair 2024, nuair a d’éirigh an tUachtarán deireanach, Ciarán Ó hÓgartaigh, as an ról.
mion|An chearnóg'','' Ollscoil na Gaillimhe

## Gairm
Is Ollamh le Néareolaíocht Neamhord Gluaiseachta agus Néareolaí Comhairleach Oinigh d’Iontaobhas NHS Ospidéil Newcastle upon Tyne é. 

Bhí an tOllamh Burn, a bhí ina Leas-Seansailéir Ionaid Dhámh na nEolaíochtaí Leighis in Ollscoil Newcastle, le tosú ar a théarma i mí Mheán Fómhair 2025.

Bhí an tOllamh Burn ina Leas-Seansailéir Ionaid ar Dhámh na nEolaíochtaí Leighis, Ollscoil Newcastle ó 2017 go 2025, áit a raibh sé i gceannas ar mhórthionscnaimh athruithe a bhain le hathstruchtúrú na foirne teagaisc; luas a chur faoi fheidhmíocht taighde; an comhionannas, an éagsúlacht agus an cuimsiú a chur chun cinn; agus borradh a chur faoin idirnáisiúnú.

Is é an tUachtarán tofa ar an gCumann Idirnáisiúnta Parkinson agus Neamhord Gluaiseachta.

## Conspóid
In 2016/2017 chuir an Rialtas san am deireadh leis an dualgas reachtúil a bhí ar Ollscoil na Gaillimhe ón bhliain 1926 duine a mbeadh Gaeilge aige a cheapadh i bpost an Uachtaráin. Ba í Ollscoil na Gaillimhe an taon institiúid ardoideachais sa Stát a raibh coinníoll uirthi i leith na Gaeilge.

Is é Burn an chéad uachtarán ar an ollscoil le breis is 100 bliain nach bhfuil Gaeilge aige  Bhí tiomantas chun an Ghaeilge a chur chun cinn agus tacú leis an nGaeltacht luaite sa gcur síos ar phost an uachtaráin nuair a fógraíodh é in 2024/2025.

Maíonn Ollscoil na Gaillimhe go bhfuil stádas dátheangach na hollscoile ar cheann dá bpríomh thosaíochtaí agus go bhfuil "freagracht reachtúil i gceist le ról an Uachtaráin ceannasaíocht láidir a thabhairt chun go dtacófaí le gealltanas na hOllscoile maidir leis an teanga agus an cultúr araon a chur chun cinn."   Ach deir Conradh na Gaeilge nach bhfuil aon chosaint reachtúil anois ag an Ghaeilge in Ollscoil na Gaillimhe ó cuireadh deireadh leis an riachtanas i 2017.

## Féach freisin

* Ciarán Ó hÓgartaigh
* Ollscoil na Gaillimhe

## Tagairtí

Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe
Pithaali

Is mias thraidisiúnta sháile é an **Pithaali** nó **Mənda** (ar a dtugtar *Milli Bhaat* agus *Milani* freisin) a thagann ó cheantar Jamalpur i rannóg Mymensingh, sa Bhanglaidéis. 

## Tagairtí
Adhaltranas

mion|Isaac Cruikshank - An Cocól (timpeall 1800)
Briseadh ar ghealltanas an phósta faoina bheith dílis do do chéile is ea **adhaltranas**.

Tá stiogma ag baint leis, nó níos measa.  I dtíortha áirithe, d'fhéadfadh pionóis a bheith dian i gcomhair "cionta" amhail adhaltranas, mar shampla faoi dhlí Sharia.

In Éirinn, is féidir iarratas a dhéanamh ar na cúirteanna ar idirscaradh breithiúnach má rinne  páirtí amháin i bpósadh adhaltranas.

## Féach freisin

* Bainis, Pósadh, Colscaradh

## Tagairtí

Catagóir:Pósadh
Catagóir:Colscaradh
Catagóir:Gaoil idirphearsanta
Catagóir:Moráltacht
Julie Goo

Is file dátheangach agus amhránaí Éireannach as Cathair Chorcaí í **Julie Goo**. Bhuaigh sí an *[[Heart of Gort Slam]]* sa bhliain 2019, agus tháinig sí sa dara háit i Slam Filíochta Liú Lúnasa sa bhliain 2021. D’fhoilsigh Coiscéim a céad chnuasach, *DÁNA*, faoin ainm Julie Field, sa bhliain 2021.

Bhronn Comhairle Cathrach Chorcaí *Individual Artist Bursary* uirthi sa bhliain 2022 chun tacú leis an gcéad chnuasach eile uaithi.

Bíonn Goo ar an stáitse go rialta ag léiriú a saothair. Tá sí ag freastal ar fhéilte, idir bheag agus mór, in Éirinn agus thar lear, leis na blianta fada.

Is ball í den ghrúpa Hip Hop dátheangach shelovescalpol [SLC], le DJ Milis. Tiocfaidh tú ar a gcuid ceoil ar Bandcamp.

Tá scannáin filíochta Goo agus eile le feiscint ar a leathanach YouTube.

## Naisc sheachtracha
* shelovescalpol  ar Bandcamp

## Tagairtí

Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Filí Béarla
Catagóir:Filíocht ó bhéal i nGaeilge
Catagóir:Rapálaithe Gaeilge
Catagóir:Rapálaithe Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Gaeilgeoirí
LÉ Aisling

Ba bád patróil í **LÉ ''Aisling***, ar a dtugtar ***Al-Karama*** anois, de chuid [[An tSeirbhís Chabhlaigh]] ó 1980 go 2016. Tógadh í i Longlann Verolme, Corcaigh, Éire sa bhliain 1979 agus ainmníodh í ar dtús i ndiaidh dán [[Pádraig Mac Piarais|Phádraig Mac Piarais]], "Aisling" chun comóradh céad bliain a bhreithe a dhéanamh. Le linn a gairme, ghlac *Aisling* páirt in eachtraí *Sonia* agus *Marita Ann*, agus ba í ceann de na chéad longa a shroich láthair tubaiste Eitilt Air India 182, agus ina dhiaidh sin ghlac sí páirt in oibríochtaí aisghabhála. Ba í long uchtaithe na [[Gaillimh|Gaillimhe]] í, agus díchoimisiúnaíodh go hoifigiúil í ina cathair uchtaithe i mí an Mheithimh 2016. 

I mí an Mhárta 2017, agus gan aon airm ná trealamh eile aici, díoladh í le bróicéir Ollainnis, agus i mí na Bealtaine 2018, dhíol cuideachta de chuid Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha í le Arm Náisiúnta na Libia faoi Khalifa Haftar, nach bhfuil aitheanta go hidirnáisiúnta, rud a sháraigh [[trádbhac arm]] na Náisiún Aontaithe. Tuairiscítear gur coimisiúnaíodh í mar long cheannais Arm Náisiúnta na Libia agus gur tugadh *Al-Karama'' (dínit) uirthi.

## Tagairtí

Catagóir:Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh
LÉ Deirdre

Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh ab ea an **LÉ ''Deirdre'' (P20)**. Ainmníodh í i ndiaidh Deirdre, banlaoch tragóideach ó mhiotaseolaíocht na hÉireann a chuir lámh ina bás féin tar éis dúnmharú a leannáin.

Tógadh *an Deirdre* sa bhliain 1972 chun chuir leis na Ton-class bád bainte mianach, agus ba í an chéad soitheach a dearadh agus a tógadh don tSeirbhís Chabhlaigh in Éirinn. Bhí raon níos faide aici agus bheadh sí níos oiriúnach don farraige le haghaidh oibre san Atlantach. Ba í *an Deirdre* an fréamhshamhail do na soithí de chineál Emer a tháinig níos déanaí.
[clé|mion|Suaitheantas LÉ ''Deirdre'', [Músaem Muirí Náisiúnta na hÉireann|Músaem Muirí Náisiúnta]]

## Tagairtí

Catagóir:Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh
LÉ Orla

Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh ab ea an **LÉ ''Orla'' (P41)**. Cosúil leis an gcuid eile dá aicme, dearadh í ar dtús lena húsáid ag Cabhlach Ríoga na Breataine in uiscí Hong Cong, agus seachadadh í i 1985 ag Hall, Russell &amp; Company mar **HMS ''Swift'' (P243)**.

Díoladh an bhád leis an tSeirbhís Chabhlaigh i 1988. Ainmníodh an long i ndiaidh Orla, neacht mhór le Brian Bóramha a maraíodh ag a fear céile timpeall na bliana 1090. Taispeánann an suaitheantas arm Chláir ar an gcuid uachtarach agus claíomh agus coiléar ríoga ar an mbun. Díchoimisiúnaíodh í, mar aon lena comhlong LÉ ''Ciara'', sa bhliain 2022.

## Tagairtí

Catagóir:Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh
Séipéal Chluana

Is séipéal meánaoiseach Rómhánúil agus Séadchomhartha Náisiúnta í **Séipéal Chluana** i gContae Loch Garman, Éire.

## Suíomh
Tá Eaglais Chlón suite 2.6 km (1.6 mhíle) ó dheas de Fhearna, ar thaobh theas Abhainn na Banna.

## Stair
Tógadh Eaglais Chlón ar shuíomh bunús mainistreach níos luaithe le Máedóc ó Fhearna (Aidan, Mogue). Tógadh í sa 13ú haois i stíl Rómhánúil. Bogadh an chloig gréine go Mainistir Thinteirn sa bhliain 2001.

Cuireadh fuinneog Rómhánúil, is dócha ón eaglais seo, isteach i Séipéal Naomh Peadar, eaglais pharóiste Eaglais na hÉireann i bhFearna. Cuireadh coirbéil aghaidhe ón eaglais isteach sa teach tobair a tógadh os cionn Thobar Naomh Mogue.

## Eaglais
Is éard atá i bhfothracha na heaglaise ná an binn thiar agus cuid den bhalla theas. Tá greanta rachtán ar mhúnlú an imchásáil ar ursanna an dorais thiar.&#x5B;**&#x5D;

Tá cúig cinn snoite, cú agus cloch le maisiú fiacail madra os cionn an dorais.

### Reilig
Tá dhá leac chroise agus dhá bullán sa reilig.

Bhí cloig gréine cloiche (c. 1200) i reilig Séipéal Chluana tráth, iarsma den sean-mhainistir inar ghá clog ionas go bhféadfaí Liotúirge na nUaireanta a aithris ag na hamanna cearta. Tá dhá líne déag uair an chloig ann agus poll don nómáin, agus poll eile os a chionn nach bhfuil a chuspóir ar eolas.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Loch Garman