open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coláiste Lurgan

Coláiste samhraidh Gaeilge neamhspleách is ea **Coláiste Lurgan**. Tá sé suite in Indreabhán, i gContae na Gaillimhe. Is é Mícheál Ó Foighil bainisteoir na scoile. Tá cáil ar an gColáiste as a chainéal YouTube "TG Lurgan" agus a chuid físeáin.

clé|mion|220x220px|Seo Linn in 2017

## Stair
Thíos ag obair i gColáiste Lurgan a bhí an banna *[[Seo Linn]]* nuair a bhuail an smaoineamh iad leagan Ghaeilge de ‘Wake Me Up’, cnagshingil agus aintiún rapcheoil mór de chuid Avicii, a thaifeadadh. Scaip an físeán go rábach ar líne ina dhiaidh sin, ‘Avicii V Lurgan’ (le linn 2013-2023, bhí breis agus 8.1 milliúin radharc ag an bhfíseán).

Ceann de na hamhráin is luath, in 2012, ba ea "Glac an Saol go Réidh" de chuid U2.

Ceiliúradh Lá Holi ar TG Lurgan, le craic agus spóirt le linn 2013.

Rinne an Coláiste leagan de "Can't hold us in 2014, rapamhrán le Macklemore

Bhí an t-amhrán ‘Hello’ de chuid Adele gaelaithe ag TG Lurgan in 2016 agus úsáid bainte acu as cór chun cur leis an atmaisféar.

Bhí an-ráchairt in 2016 ar fhíseán eile de chuid TG Lurgan, 'Africa', amhrán le Toto a scaoileadh den chéad uair sa bhliain 1982 sna S-A.

In 2020, tháinig leagan Gaelach de *[https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=txD9fwYXzGk Old Town Road]* amach, de chuid Lil Nas X, an rapamhránaí Meiriceánach.

Sa bhliain 2022, tháinig cainteoirí óga Gaeilge agus Breatnaise le chéile chun leagan dátheangach de cheann d’amhráin Adele a chanadh. Daltaí ó Choláiste Lurgan agus baill de Urdd Gobaith Cymru, grúpa óige Breatnaise, a chan an t-amhrán *Water Under the Bridge* agus a rinne an físeán ceoil a thaifeadadh i gConamara.

## Infheistiú
In 2026, bhí tús curtha leis an bpróiseas tairisceana chun forbairt a dhéanamh ar an Ionad Óige agus Oideachais atá beartaithe ar shuíomh Choláiste Lurgan.  Tá sé i gceist go mbeidh halla ilfheidhmeach, seomraí ranga, cistin agus oifigí san ionad nua agus spás spraoi agus áit pháirceála ar fáil taobh amuigh.  Beidh an t-ionad faoi úinéireacht agus faoi bhainistíocht Údarás na Gaeltachta ach beidh Coláiste Lurgan mar phríomhthionónta ann le linn cúrsaí Gaeilge an tsamhraidh. An chuid eile den bhliain beidh sé ina áis oideachais, óige, spóirt agus pobail.

Beidh costas suas le €9 milliún leis an obair tógála. Tá an foirgneamh ina bhfuil Coláiste Lurgan lonnaithe faoi láthair le leagan mar chuid den fhorbairt agus mórfhoirgneamh nua, foirgneamh ceardlainne agus droichead coisithe nua trasna Abhainn na Ruibhe le tógáil, chomh maith le háiseanna eile.

## Féach freisin
* Seo Linn
* Stiofán Ó Fearaíl

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Idirlín na scoile
* Cainéal YouTube

## Tagairtí

Lurgan
Catagóir:Físeáin ceoil
Catagóir:Físeáin YouTube
Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana
Winterton, Lincolnshire

deas|250px|thumb|Winterton
Is baile suite i Lincolnshire é **Winterton**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Lincolnshire
Werner von Haeften

Oifigeach Gearmánach ab ea **Werner Karl von Haeften** a bhí ina aidiúnach ag Claus von Stauffenberg, ceann feadhna na gcomhcheilgeoirí a rinne iarracht Adolf Hitler, deachtóir na Gearmáine, a mharú ar an 20 Iúil 1944. Rugadh Haeften ar an 9 Deireadh Fómhair 1908, agus cuireadh chun báis é ar an 21 Iúil 1944. 

Ba iad Hans von Haeften agus Agnes von Brauchitsch tuismitheoirí Werner Karl. Oifigeach agus cartlannaí ab ea an t-athair—bhí sé ina ghinearál agus, seal sna 1930idí, ina stiúrthóir ar an *Reichsarchiv* (cartlann náisiúnta na Gearmáine). Chuaigh an mac leis an dlí mar shlí bheatha, ach ar ndóigh chaith sé seal sna saighdiúirí le céim oifigigh a bhaint amach. Bhí sé ag obair ina shaineolaí dlí i mbanc áirithe i Hamburg, ach nuair a thosaigh an Dara Cogadh Domhanda, chuaigh sé chun cogaidh chomh maith le duine. Goineadh go trom é sa chathéadan thoir, is é sin sa Rúis, agus i ndiaidh dó tamall a chaitheamh ag téarnamh san ospidéal fuair sé post i gceanncheathrú an *Ersatzheer*, is é sin, an chuid den *Wehrmacht* a bhí fágtha sa bhaile ag tabhairt aire don Ghearmáin féin. 

Bhí Haeften sáite go domhain i bpleananna na comhcheilge, agus é ag leanúint Stauffenberg go tiubh, mar is dual don aidiúnach. Bhí sé i láthair freisin nuair a d'fhág Stauffenberg an buama sa teach ina raibh Hitler agus na ginearáil ag teacht le chéile. Nuair a tháinig chun solais nár mharaigh an buama Hitler i ndiaidh an iomláin, gabhadh Haeften in éineacht le Stauffenberg, agus nuair a bhí na comhcheilgeoirí á gcur chun báis, chaith Haeften é féin os comhair Stauffenberg le hé féin a íobairt ar son an fhir eile.

Adhlacadh Haeften agus Stauffenberg, chomh maith leis na fir a básaíodh ag an ócáid chéanna, i Seanreilig Naomh Maitias i Schöneberg, Beirlín. Go gairid ina dhiaidh sin, áfach, d'ordaigh Heinrich Himmler, ceannasaí an SS, na fir a dhí-adhlacadh agus na corpáin a chur trí thine.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1908
Catagóir:Básanna i 1944
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Coirpigh
Catagóir:Daoine as Beirlín
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Fir
Catagóir:Gearmáin na Naitsithe
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Poblacht Weimar
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Oskar Schindler

Fear gnó agus Gearmánach eitneach ón tSeicslóvaic ab ea **Oskar Schindler.**  Thug sé tarrtháil ar míle is dhá chéad Giúdach ón Uileloscadh, le linn an Dara Cogadh Domhanda.  Is minic a cuireadh i gcomparáid le Giorgio Perlasca é, nó Monsignor Hugh O'Flaherty.  

clé|mion|Cuimhneachán:  Regensburg (Bayern)

## Saol
Rugadh Schindler i Zwittau (inniu, Svitavy i bPoblacht na Seice) ar an 28 Aibreán 1908.  

Bhí Schindler ina chónaí i Regensburg tar éis an Dara Cogadh Domhanda ar feadh tréimhse ghearr, gan pingin rua; ansin chaith sé seal i München agus chuaigh ar sé imirce go dtí An Airgintín sa bhliain 1948. Tháinig sé ar ais i 1958, ach theip na gnóanna a bhí aige sa Ghearmáin freisin. 

Fuair Schindler bás i Hildesheim sa Ghearmáin ar an 9 Deireadh Fómhair 1974. 

## Schindler's Ark
Bhreac an t-údar Thomas Keneally síos scéal beatha Schindler agus d'fhoilsigh sé é faoin teideal *Schindler's Ark*  sa bhliain 1982.

## Schindler's List
Ba é an leabhar Keneally ba bhunús do scannán Steven Spielberg, *Schindler's List*, sa bhliain 1993.

## Féach freisin

* Giorgio Perlasca
* Hugh O'Flaherty
* Nicholas Winton

## Tagairtí

Catagóir:Naitsithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1908
Catagóir:Básanna i 1974
Catagóir:An tUileloscadh
Catagóir:Frith-Ghiúdachas
Catagóir:Fíréanta i Measc na Náisiún
Catagóir:Daonchairde
Rátálacha Nielsen

Is comhlacht idirnáisiúnta é **Nielsen** a dhéanann taighde teilifíse agus a bhailíonn staitisticí ar an méid daoine a bhíonn ag breathnú ar chláracha ar leith.

Catagóir:Teilifís
Fox Broadcasting Company

Is líonra teilifíse Meiriceánach é an **Fox Broadcasting Company**, giorraithe go minic mar **Fox** nó **FOX**. Is cuid de Fox Entertainment Group, roinn de 21st Century Fox, é. Bunaíodh Fox sa bhliain 1986.

Catagóir:Fox Broadcasting Company
Catagóir:Fox Entertainment Group
Catagóir:Stáisiúin teilifíse
Catagóir:Stáisiúin teilifíse Meiriceánacha
Catagóir:Comhlachtaí teilifíse Meiriceánacha
Gradam Primetime Emmy

Is duais í an **Gradam Primetime Emmy** le haghaidh cláir theilifíse. Bhronn an craoltóir Walter O'Keefe an chéad ghradam i Los Angeles sa bhliain 1949.

Catagóir:Gradaim Emmy
Catagóir:Gradaim Primetime Emmy
TV Guide

Is irisleabhar teilifíse seachtainiúil é ***TV Guide***. D'fhoilsigh an ghnólacht Triangle Publications an chéad chóip den iris sa bhliain 1953.
Malcolm Reynolds

Is é **Malcolm Reynolds**, nó Mal, príomhphearsa an clár teilifíse Firefly. Ghlac Nathan Fillion ról Mal.

Catagóir:Firefly
Joss Whedon

Is scríbhneoir scáileáin agus stiúrthóir é **Joss Whedon**. Bhunaigh sé an comhlacht Mutant Enemy Productions sa bhliain 1996. Bhain sé cáil amach le haghaidh a chuid oibre ar na cláir: *[[Buffy the Vampire Slayer]]* (1997–2003), ''Firefly'' (2002) agus *[[Agents of S.H.I.E.L.D.]]* (2013– ).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:Cruthaitheoirí na ngreannán
Catagóir:Feiminigh
Catagóir:Ficsean eolaíochta
Catagóir:Fir
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Scríbhneoirí as Cathair Nua-Eabhrac
Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí teilifíse Meiriceánacha
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Timothy Minear

Is scríbhneoir scáileáin agus stiúrthóir é **Timothy "Tim" Minear**. Tá aithne air mar gheall ar a ról mar scríbhneoir le haghaidh "*[[The X-Files]]*" agus "*[[Lois and Clark]]*". Ba é ceann de na táirgeoirí feidhmeannacha sa chlár: "''Firefly''" freisin.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Gina Torres

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Gina Torres** a rugadh ar 25 Aibreán 1969 i Nua-Eabhrac. Bhí róil aici sna cláir ''Firefly'', *Hannibal* agus ba í Cas sa tsraith scannán "*An Matrix*". B'as Cúba a muintir. Is Jessica Lourdes Pearson í sa chlár *[[Suits]]* atá ar USA.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Firefly
Catagóir:Daoine beo
River Tam

Is carachtar sa tsraith theilifíse ''Firefly'' í **River Tam**. Ghlac Summer Glau ról River.

Catagóir:Firefly
Nathan Fillion

Is aisteoir agus aisteoir gutha Ceanadach é **Nathan Fillion**. Ghlac sé róil Malcolm Reynolds sa chlár ''Firefly'' agus Richard Castle sa chlár *[[Castle]]*.

Catagóir:Aisteoirí Ceanadacha
Catagóir:Firefly
Summer Glau

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Summer Glau**. Rugadh í 24 Iúil 1981 i San Antonio, Texas agus tógadh ansin í. Traenáladh mar dhamhsóir bailé í go dtí gur bhris sí ordóg coise. Thug sí aghaidh ansin ar California agus chuaigh sí leis an aisteoireacht. Tá aithne uirthi mar gheall ar róil River sa chlár *[[Firefly (sraith teilifíse)|Firefly]]* agus Cameron sa tsraith *Terminator: The Sarah Conner Chronicles*.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Firefly
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Zoë Washburne

Is carachtar í **Zoë Alleyne Washburne** sa chlár ''Firefly''. Ghlac Gina Torres ról Zoey.

Catagóir:Firefly
Simon Tam

Carachtar sa tsraith theilifíse ''Firefly'', sa scannán *Serenity* agus sna greannáin *Serenity* is ea **Simon Tam**. Ghlac Seán Maher ról Simon. Imríonn Zac Efron an ról freisin i spléachtaí siar.

Catagóir:Firefly
Sean Maher

Aisteoir as stát Nua-Eabhrac is ea **Sean Maher**. Rugadh ar 16 Aibreán 1975 in Pleasantville, Nua-Eabhrac é. Bhain sé cáil amach nuair a ghlac sé ról Simon sa chlár ''Firefly'' agus sa scannán atá bunaithe air, *Serenity*.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Firefly
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Paul Gauguin

mion|225px|''Féinphortráid'', 1893|clé

Ealaíontóir Francach ab ea **Eugène Henri Paul Gauguin** (7 Meitheamh 1848 – 8 Bealtaine 1903). Saolaíodh i bPáras é ach chaith sé seal dá óige i bPeiriú. Fuair sé bás in Atuona, sna hOileáin Mharcasacha, Polainéis na Fraince agus is ann a bhfuil sé curtha. Bhí sé ar phríomhphéintéirí na Fraince sa 19ú haois. Eisean an duine ba thábhachtaí sa Scoil Pont-Aven, agus eisean a spreag an *avante garde* iar-impriseanaíoch. Chuir sé lámh leis an dealbhóireacht, greanadóireacht agus ceirmeacht freisin.

Iriseoir ab ea a athair, Clovis Gauguin, agus b'as teaghlach Peiriúch sách compordach a mháthair, Alina María Chazal.
mion|Rince an Cheathrar Briotánach, 1888|clé

## Naisc sheachtracha

*  Exposition Gauguin Tate Modern, Londres - texte intégral 
*  Paul Gauguin ag Artcyclopedia
* oibríonn ag Paul Gauguin 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1848
Catagóir:Básanna i 1903
Catagóir:Péintéirí Francacha
Richard Bryn Williams

Scríbhneoir, file, drámadóir agus staraí Breatnach a bhí ina gcónaí san Airgintín ab ea **Richard Bryn Williams**, nó **Bryn Williams** (1902-1981).

## Beathaisnéis
Rugadh é i Blaenau Ffestiniog, Gwynedd, sa Bhreatain Bheag. Nuair a bhí sé seacht mbliana d'aois, bhog a chlann go Trelew, Chubut, sa Phatagóin, an Airgintín.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1902
Catagóir:Básanna i 1981
Catagóir:Scríbhneoirí Breatnacha
Bogha ceo

[mion|Bogha ceo in aice le [San Francisco]]
Feiniméan aeráide cosúil le bogha ceatha is ea an **bogha ceo**. Stua sa spéir atá ann, ach ní hionann le bogha ceatha bíonn na dathanna an-lag: a rian den dearg ar an gciúmhais taobh amuigh, agus iarracht den ghorm ar an taobh istigh. Feictear do dhaoine é, áfach, mar bhogha ceatha bán, agus sin a thugtar orthu go minic. I gcás an bhogha (nó tuar) ceatha, tagann solas na gréine chugainn trí bhraonta báistí a bhíonn mar phriosmaí beaga a scarann solas na gréine ina roinnt dathanna difriúla. I gcás an bhogha ceo, tagann an solas trí bhraonta den cheo atá thar a bheith beag—níos lú ná 0.05 milliméadar (0.0020 orlach). Scriosann díraonadh na bpriosmaí beaga bídeacha seo na dathanna ar fad nach mór i solas na gréine. 

Catagóir:Meitéareolaíocht
Paul L. Smith

B'aisteoir Meiriceánach é **Paul Lawrence Smith**, a rugadh ar an 24 Meitheamh 1936 agus cailleadh é ar an 25 Aibreán 2012 tar éis a lámh a chur ina bhás féin.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2012
Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin
Conacraí

Is í **Conacraí** (Sosso: Kɔnakiri, Fraincis: Conakry) príomhchathair na Guine, in Iarthar na hAfraice. Lárionad rialtais, eacnamaíoch agus cultúrtha na tíre atá i gConacraí. Is caladh tráchta ar an gcósta Atlantach í freisin. Bhí 50,000 duine ina gcónaí sa chathair nuair a bhain an Ghuine a neamhspleáchas amach sa bhliain 1958. Meastar idir 1,660,000 agus 2,000,000 duine a bheith ina gcónaí ann, suas leis an gceathrú cuid de dhaonra na tíre.

mion|Radharc ar Chonacraí sa bhliain 1912

## Tagairtí

Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Catagóir:An Ghuine
Spokane, Washington

Cathair in oirthear stát Washington is ea **Spokane**. Is é an dara cathair is mó sa stát, tar éis Seattle. Príomhbhaile Chontae Spokane atá ann.

Is ainm treibhe Indiaigh sa cheantar é *Spokane* agus is é “Páistí na Gréine” an chiall atá leis sa tSéilisis (go litriúil, ní sa chiall atá leis an bhfrása seo sa Ghaeilge). Chuir an North West Company post trádála ar siúl ann sa bhliain 1810 a tugadh *Spokane House* air. Thosaigh daoine de shliocht Eorpach ag cur fúthu go buan sa bhliain 1871 agus rinneadh cathair de Spokane go hoifigiúil sa bhliain 1881. Cuireadh críoch leis an Northern Pacific Railway sa bhliain chéanna, rud a chuir go mór le fás dhaonra an cheantair. Tá 208,916 duine ina gcónaí sa chathair de réir dhaonáireamh na bliana 2010.

Catagóir:Washington (stát)
Catagóir:Cathracha in Washington
Catagóir:Lárionaid daonra in Washington
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga an tSamhraidh 2010

Tionóladh **Cluichí Oilimpeacha do Daoine óga an tSamhraidh 2010**  i tSingeapór, ó 14 Lúnasa go 26 Lúnasa, 2010.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga
Jayne Cobb

Is carachtar sa tsraith theilifíse ''Firefly'', sa scannán *Serenity* agus sna greannáin *Serenity* é **Jayne Cobb**. Ghlac Adam Baldwin ról Jayne.

Catagóir:Firefly
Alan Tudyk

Is aisteoir Meiriceánach é **Alan Wray Tudyk**. Rugadh é in El Paso, Texas, sa bhliain 1971. Thosaigh sé a ghairm aisteoireachta ar Bhroadway sa bhliain 1999. Bhain sé clú agus cáil amach mar gheall ar a ról mar Wash sa tsraith ''Firefly''. Ghlac sé ról Sonny sa scannán *I, Robot* sa bhliain 2004, freisin.

clé|mionsamhail|Tudyk ag an chéad taibhiú de "Serenity" sa bhliain 2005

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Hoban Washburne

Is carachtar sa tsraith theilifíse ''Firefly'', sa scannán *Serenity* é **Hoban "Wash" Washburne**. Ghlac Alan Tudyk ról Wash.

Catagóir:Firefly
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga an tSamhraidh 2014

Thóg **Cluichí Oilimpeacha do Daoine óga an tSamhraidh 2014** ar siúl i Nanjing, An tSín. Thosaigh sé ar 16 Lúnasa agus críochnóidh é ar 28 Lúnasa.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga
Kaywinnet Lee Frye

Is carachtar sa tsraith theilifíse ''Firefly'', sa scannán *Serenity* agus sna greannáin *Serenity* í **Kaywinnet Lee Frye** nó Kaylee. Ghlac Jewel Staite ról Kaylee.

Catagóir:Firefly
Morena Baccarin

Is aisteoir Brasaíleach-Meiriceánach í **Morena Baccarin**. Bhog sí go dtí Nua-Eabhrac nuair a bhí sí seacht mbliana d'aois. Bhain sí clú agus cáil amach nuair a ghlac sí ról Inara Serra sa tsraith theilifíse ''Firefly'' agus Jessica Brody sa tsraith *Homeland*.

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Brasaíleacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Firefly
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Adam Baldwin

Is aisteoir as Illinois é **Adam Baldwin**. Rugadh é ar an 27ú Feabhra 1962. Bhain sé cáil amach nuair a ghlac sé ról Jayne Cobb sa tsraith ''Firefly''. Tá aithne air freisin mar gheall ar a rhóil sa scannán *Independence Day* (1996) mar Major Mitchell agus Kal'Reegar sa chluiche físeán *Mass Effect 2* (2010).

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Ron Glass

Ba aisteoir Meiriceánach é **Ron Glass**. Rugadh agus tógadh é in Indiana. Tá aithne air mar gheall ar a róil mar Ron Harris sa tsraith theilifíse *Barney Miller* agus Shepherd Derrial Book sa chlár ''Firefly''.
 

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Firefly
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Básanna in 2016
Jewel Staite

Ban-aisteoir Ceanadach a rugadh sa bhliain 1982 is ea **Jewel Staite**. Bhain sí stádas cultais i fáinní finscéalta eolaíocht mar gheall ar a róil mar Kaylee sa tsraith ''Firefly'' agus Jennifer Keller i *[[Stargate Atlantis]]*.

Catagóir:Ban-aisteoirí Ceanadacha
Catagóir:Firefly
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Derrial Book

Is carachtar sa tsraith theilifíse ''Firefly'', sa scannán Serenity agus sna greannáin Serenity é **Derrial Book** nó Shepherd Book.

Catagóir:Firefly
Dátheangachas oifigiúil

Tagraíonn an **dátheangachas oifigiúil** don bheartas atá glactha ag roinnt stát aithint a thabhairt do dhá theanga mar theangacha oifigiúla lena n-áirítear ag láimhseáil agus nó ag déileáil le gach doiciméad oifigiúil, gach comhfhreagras, gach gnó oifigiúil, agus nós imeachta na Cúirte san áireamh, sna teangacha sin.
Tá sé an-éagsúil ón dátheangachas pearsanta, sé sin, cumas an duine chun dhá theanga a labhairt. 

## Tíortha le beartais an dátheangachais oifigiúil
### Ceanada

Tá stádas dlíthiúil ar leith i gCeanada ag an Bhéarla agus an Fhraincis níos mó ná atá ag teangacha eile i gCeanada, sna cúirteanna, sna parlaimint agus sna riaracháin. Ag leibhéal na gcúigí, is é New Brunswick (Fraincis: Nouveau-Brunswick)an cúige dátheangach oifigiúil amháin agus is é Québec an cúige aonteangach oifigiúil amháin (le Fraincis). I gcleachtas, tairgeann gach cúige, lena n-áirítear Québec, roinnt seirbhísí dátheangacha agus roinnt oideachais sa dá theanga oifigiúla suas go dtí leibhéal na hardscoile. Tá an Béarla agus an Fhraincis ina dteangacha oifigiúla sna trí chríocha (toisc go bhfuil siad á riaradh ag an rialtas feidearálach). Ina theannta sin, tá an Ionúitis freisin ina theanga oifigiúil i Nunavut, agus tá stádas oifigiúil sanChríoch  Iarthuaiscirt ag naoi dteanga dúchasach.

### Éire

### An Fhionlainn

### Tíortha eile
*An Bhealarúis
*An Bheilg
*An Chasacstáin
*Pórtó Ríce
*An Bhreatain Bheag
*Camarún (Béarla agus Fraincis)
*An Nua-Shéalainn
*Hong Cong
*Na hOileáin Fhilipíneacha
*Paragua

#### Roinnt teangacha
*Lucsamburg
*Singeapór
*An Eilvéis

catagóir:Polasaí teanga
Catagóir:Ilteangachas
An Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara

Is roinn rialtais de chuid Rialtas na hÉireann í **an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara**, suite i mBaile Átha Cliath.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ranna stáit na hÉireann
Polainéis na Fraince

mion|Bratach
mion|Tauna, oileán sna Gambier, i bPolainéis na Fraince
mion|Mná in Taihítí, t. 1870idí
Críoch thar lear de chuid na Fraince is ea **Polainéis na Fraince**. *Collectivité d'outre-mer* (COM) a thugtar air i bhFraincis go hoifigiúil, nó “comhchoitiantacht thar lear” i nGaeilge. Tá sí suite i ndeisceart an Aigéin Chiúin, timpeall ar 6,000 km soir ón Astráil. Tá 5 oileánra ann ina bhfuil 118 oileán san iomlán, 67 díobh áitrithe. Is iad na hoileánraí ná Oileáin an Chumainn (íles de la Société), Oileáin du Vent agus Oileáin Sous-le-Vent, Oileánra Tuamatú (l’archipel des Tuamotu), Oileánra Gambier (l’archipel des Gambier), agus na hOileáin Mharcasacha. Is é Pape'ete, in Taihítí, in Oileáin an Chumainn, an phríomhchathair, agus is é Fa'a'ā an chathair is mó. Bhí 268,270 duine ina gcónaí i bPolainéis na Fraince sa bhliain 2012.

## Naisc sheachtracha
* Rialtas Pholainéis na Fraince  

## Tagairtí

Catagóir:Polainéis na Fraince
Catagóir:An Fhrainc
The Power of Love (albam Sam Bailey)

Is é ***The Power of Love*** an chéad albam ó Sam Bailey. Scaoileadh é ar an 21 Bealtaine, 2014.

## Rath Cairt
Chuaigh an t-albam seo díreach go uimhir a haon sna RA ag díol 72,644 cóipeanna sa chéad seachtain agus díreach go uimhir a dó in Éirinn.

## Camchuairt
Thosaigh *The Power of Love* ar an 29 Eanáir 2015. Chuaigh Sam Bailey go seacht gcathair dhéag sna Ríocht Aontaithe.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "The Power of Love" – 4:06
# "From This Moment On" – 3:30
# "There You'll Be" – 3:37
# "And I Am Telling You" (le Nicole Scherzinger) – 4:20
# "Compass" – 3:32
# "Lord Is It Mine" – 3:54
# "Get Here" – 4:07
# "Treasure" – 3:17
# "Ain't No Mountain High Enough" (le Michael Bolton) – 2:59
# "Superwoman" – 4:29
# "Skyscraper" – 3:43

## Singlí
# "Skyscraper" - 15 Nollaig, 2013

## Cairteacha

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2014
Catagóir:Sam Bailey
Guth (sraith teilifíse)

Sraith faisnéise sé chlár ab ea **Guth** a craoladh den chéad uair ar TG4 i Meán Fómhair agus Deireadh Fómhair 2013. Ba é Dathaí Keane stiúrthóir an chláir, agus Bríd Seoighe an léiritheoir. Bhain an tsraith le ceoltóirí mór le rá de bhunadh Éireannach.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Cláir Ceoil
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2014
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Pape'ete

mion|Pape'ete taobh na farraige
mion|Suíomh Pape'ete in Taítí
Príomhchathair Pholainéis na Fraince is ea **Papeete** nó **Pape'ete** i dTaihítis. "Común" (*commune* i bhFraincis) atá i gceist, i ndáiríre, ach cónaíonn agus oibríonn formhór na ndaoine sa bhaile mhór féin. Tá Pape'ete suite in iarthuaisceart Taihítí, in Oileáin an Chumainn. Tá an chuid is mó d'oifigí riaracháin Pholainéis na Fraince ansin, chomh maith leis an chuid is tábhachtaí d'fhostruchtúir eacnamaíoch na tíre úd. Tá calafort measartha mór ann. Tá común Fa'a'ā, an baile is mó sa tír, lámh le común Pape'ete. Fuarthas 133,627 duine ina gcónaí i gceantar uirbeach Pape'ete agus Fa'a'ā sa daonáireamh i mí Lúnasa na bliana 2012. Bhí 25,769 duine ina gcónaí i bPapeete féin.

Rugadh breis is 12% de dhaonra Pape'ete sa Fhrainc. Tháinig timpeall is 15,000 duine ó na hoileáin eile. Deir 16.5% de na daoine gurb í an Taihítis an phríomhtheanga a labhraíonn siad sa bhaile i gcoinne 79.7% a labhraíonn Fraincis an chuid is mó den am. Tá eolas éigin ag 80.5% de na daoine ar theanga Pholainéiseach.  

mion|Radharc ón aer ar chalafort Pape'ete

## Tagairtí

Catagóir:Polainéis na Fraince
Fa'a'ā

mion|Suíomh Fa'a'ā in Taihítí
Común agus baile mór in iarthuaisceart Taihítí, in Oileáin an Chumainn, i bPolainéis na Fraince, is ea **Fa'a'ā** nó **Faa'a** nó **Faaa**. Ba chóir na trí shiolla a fhuaimniú, ach fuaimnítear é le dhá shiolla go minic, fiú insan áit féin. Tá Fa'a'ā go díreach in aice le Pape'ete, príomhbhaile Pholainéis na Fraince. Áirítear é mar fho-bhaile Pape'ete cé bhfuil níos mó daoine ina gcónaí in Fa'a'ā (29,851 sa bhliain 2012) ná in Pape'ete (25,769 i 2012). Bhí 133,627 duine ina gcónaí i mórcheantar Pape'ete ar fad sa bhliain 2012. 

Gí go bhfuil na hoifigí rialtais, na bancanna, agus an calafort suite in Pape'ete, tá áiseanna tábhachtacha eile suite in Fa'a'ā. Orthu siúd tá Aerfort Idirnáisiúnta Faa'a, príomhaerfort Pholainéis na Fraince, agus Ollscoil Pholainéis na Fraince lena 2,000 mac léinn. Daingean polaitiúil Oscar Temaru is ea Fa'a'ā. Ceannasaí na bhfórsaí polaitiúla ar son an neamhspleáchais ón bhFrainc, uachtarán na tíre trí huaire, agus méara Fa'a'ā faoi láthair atá in Oscar Temaru.
[mion|[Ollmhargadh Carrefour in Fa'a'ā]]

Catagóir:Polainéis na Fraince
Richard Attenborough

B'aisteoir Sasanach é **Richard Samuel Attenborough, Baron Attenborough** (a rugadh ar an 29 Lúnasa 1923 agus a fuair bás ar an 24 Lúnasa 2014). 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Básanna in 2014
Liosta de na hoileáin in Oileáin Fharó

Is liosta é seo de na hoileáin in Oileáin Fharó:

*Borðoy
*Eysturoy
*Fugloy
*Hestur
*Kalsoy
*Koltur
*Kunoy
*Lítla Dímun
*Mykines
*Nólsoy
*Sandoy
*Skúvoy
*Stóra Dímun
*Streymoy
*Suðuroy
*Svínoy
*Vágar
*Viðoy

Catagóir:Oileáin Fharó
Viðoy

Is é **Viðoy** an t-oileán is faide ó thuaigh sna Scigirí. Tá sé suite lastoir de Borðoy lena bhfuil sé gaolta le cabhsa. *Oileán adhmaid* an chiall lena ainm, cé nach bhfuil crann ar bith ag fásadh ar an oileán. Is é is cúis ar tugadh an t-ainm air ná an t-adhmad raice a thagann ón tSibéir agus ó Mheiriceá Thuaidh.

## Tíreolaíocht
Dhá lonnaíocht atá ag Viðoy, is iad ná Hvannasund ar an gcósta thiar theas agus Viðareiði, arb é an lonnaíocht is faide ó thuaidh sna Scigirí é, ar an gcósta thiar thuaidh. Tá bóthar fad an chósta thiar idir an dá lonnaíocht. Tá ceangal cabhsa idir Hvannasund agus Norðdepil ar Borðoy, agus tá seirbhís bus ann a théann thar an gcabhsa ó Klaksvík go dtí an t-oileán.

### Sléibhte

Tá aon sliabh déag ar Viðoy, agus is é ceann dá gcuid, Villingadalsfjall, an bhinn is faide ó thuaidh sna Scigirí. Tá aill Enniberg ar an gcósta thuaidh freisin; is í an dara haille is airde san Eoraip agus í 750m ar airde (is é Hornelen na hIorua an aille is airde in aice leis an bhfarraige san Eoraip). Taispeántar na sléibhte de réir a n-aicme laistigh de na Scigirí.

Catagóir:Oileáin Fharó
Mark Sheppard

Aisteoir Sasanach is ea **Mark Sheppard** a rugadh ar 30 Bealtaine 1964. Ghlac sé ról Badger sa tsraith theilifíse ''Firefly''. Bhí ceann de an príomhpháirteanna aige, mar atá *[[Arracht na Seachtaine (The X-Files)|Arracht na Seachtaine]]* Bob / Cecil L'Ively ar eipeasóid amháin na sraithe teilifíse *[[The X-Files]]*, Fire.

## A chúlra
De shliocht Shasanach, Éireannach, Ghearmánach iad muintir Mark Sheppard. Mac le W. Morgan Sheppard, aisteoir Sasanach, atá ann. I Londain Shasana a rugadh é.

Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Aisteoirí Gearmánacha
Catagóir:Firefly
Catagóir:Aoi-réaltaí The X-Files
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Stóra Dímun

Is oileán Faróch é **Stóra Dímun.** Tá seachtar ina gcónaí ar an oileán, in dá theaghlach. Freastalaíonn seirbhís héileacaptair orthusan agus ar chuairteoirí ar an oileán dhá uair sa tseachtain.
mion|Feirm ar Stóra Dímun

Catagóir:Oileáin Fharó
Michael Fairman

Is aisteoir Meiriceánach é **Michael Fairman**, a rugadh i Nua-Eabhrac ar 25 Feabhra 1934. Ghlac sé ról Niska sa tsraith theilifíse ''Firefly''.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Firefly
Christina Hendricks

Ban-aisteoir Meiriceánach a rugadh agus a tógadh i dTennessee í **Christina Hendricks**. Bhain sí clú agus cáil amach nuair a ghlac sí ról  Joan Harris sa tsraith *Mad Men*. Tá aithne uirthi freisin mar Saffron sa chlár ''Firefly'' freisin.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Firefly
Jeff Ricketts

Aisteoir a ghlac ról mionchúiseach mar cheann de na 'Hands of Blue' sa tsraith ''Firefly'' is ea **Jeff Ricketts**.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Firefly
Carey Meyer

Dearthóir léiriúcháin agus stiúrthóir ealaíne is ea **Carey Meyer**. D'obrigh sé ar chláir ar nós *[[Buffy the Vampire Slayer]]*, ''Firefly'' agus *[[CSI Miami]]*.
Bochotnica

Is sráidbhaile in oirdheisceart na Polainne é **Bochotnica**, atá suite idir Puławy agus Lublin. Bhí 1,500 duine ina gcónaí i Bochotnica de réir dhaonáireamh na bliana 2010.

## Naisc
* Suíomh an phobail 

Catagóir:Cathracha sa Pholainn
S. Scott Bullock

Is aisteoir Meiriceánach é **Stuart Scott Bullock**, a rugadh sa bhliain 1956.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Cheryl Cain

Scríbhneoir teilifíse Meiriceánach a chruthaigh eipeasóidí le haghaidh an chlár teilifíse ''Firefly'' is ea **Cheryl Cain**.

Catagóir:Teilifís
Ben Edlund

Scríbhneoir teilifíse agus ealaíontóir greannáin a rugadh is a tógadh i Massachusetts, SAM is ea **Ben Edlund**. Tá aithne air mar gheall ar a chuid oibre ar chláir ar nós *The Tick* agus ''Firefly''.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
Jane Espenson

Scríbhneoir teilifíse agus léiritheoir as Iowa, SAM is ea Jane Espenson. Rugadh í ar 14 Iúil 1964 in Ames, Iowa agus is ann a tógadh agus a oileadh í. Tá aithne uirthi mar gheall ar a cuid oibre ar chláir ar nós *[[Buffy The Vampire Slayer]]*, ''Firefly'' agus *[[Game of Thrones]]*.

## Naisc sheachtracha
*Í faoi agallamh ag AMC. An dáta rochtana ná 16 Samhain 2018. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Drew Z. Greenberg

Scríbhneoir teilifíse agus léiritheoir is ea**Drew Z. Greenberg**. Tá aithe air mar gheall ar a chuid oibre ar chláir ar nós *Buffy The Vampire Slayer* ''Firefly'' agus *Dexter*.
Larry Dixon

Úrscéalaí agus ealaíontóir fantaisíochta Meiriceánach is ea **Larry Dixon**. Rugadh é sa bhliain 1966.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
David Boyd

Is cineamatagrafadóir agus stiúrthóir grianghrafadóireachta Meiriceánach é **David Boyd**. D'oibrigh sé ar chláir ar nós ''Firefly'', *Deadwood* agus *The Walking Dead*
Brett Matthews

Scríbhneoir teilifíse agus greannán Meiriceánach is ea **Brett Matthews**. Tá aithne air mar gheall ar a chuid oibre le Joss Whedon ar chláir ar nós *Buffy the Vampire Slayer*, ''Firefly'' agus *Angel*. 

Catagóir:Scríbhneoirí teilifíse Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
José Molina

Scríbhneoir scáileáin as Phórtó Ríce is ea **José Molina**. Bhain sé cáil amach nuair a d'oibrigh sé ar an chlár ''Firefly''.
The Voice Afterparty

Thosaigh **The Voice Afterparty** ar 16 Márta, 2014. Tá sé ar RTÉ a Dó tar éis *The Voice*. Is é Eoghan McDermott an láithreoir.

Thosaigh as chéad sraith ar an 16 Márta, 2014 i rith na Seónna Beo don tríú sraith *The Voice of Ireland*. Beidh an dara sraih *The Voice Afterparty* ag tosú i Mí Márta, 2015.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:The Voice of Ireland
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2014
Cesar Romero

Ba aisteoir Meiriceánach é **Cesar Julio Romero, Jr.**, a rugadh sa bhliain 1907. Saolaíodh é i gCathair Nua-Eabhrac do thuismitheoirí ó Chúba. Iníon José Martí, file náisiúnta Chúba, agus amhránaí ceolchoime ab ea a mháthair. Rugadh a athair san Iodáil. Thug a thuismitheoirí aghaidh ar Nua-Eabhrac agus ba sa chathair sin agus in Connecticut a chuaigh sé ar scoil. Liostáil César Romero i nGarda Cósta na Stát Aontaithe i 1942 le linn an Dara Cogadh Domhanda agus chuaigh sé sa chomhrac ag Tinian agus Saipan san Aigéan Ciúin. D'imir sé ról an Joker sa tsraith theilifíse *[[Batman]]* sna 1960idí. 

## A shaol pearsanta
Níor phós sé riamh. Duine aerach a bhí ann. "Baitsiléir críochnaithe" a thugtaí air sna meáin. Bhí sé cláraithe mar bhall den Pháirtí Poblachtach agus ghlac sé páirt i bhfeachtas uachtaránachta Richard Nixon sa bhliain 1960. 

## Naisc sheachtracha
* Cesar Romero at Virtual History
* Cesar Romero in "Jean Boone - Interview with Cast of Batman, The Movie (1966)" from the Texas Archive of the Moving Image
* 
* ''Romero Family Papers Regarding José Martí'' fully and freely available from the ''Digital Library of the Caribbean (dLOC)''

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1994
Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Frank Gorshin

b'aisteoir Meiriceánach é **Franklin John** "**Frank**" **Gorshin, Jr.**, a rugadh sa bhliain 1933.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2005
Eartha Kitt

Ba bhan-aisteoir, amhránaí, fuirseoir agus gníomhaí sóisialta Meiriceánach í **Eartha Mae Kitt** (17 Eanáir 1927 – 25 Nollaig 2008. Sa tríú shéasúr de *Batman*, sraith theilifíse sna 1960idí, ghlac sí páirt Catwoman ó Julie Newmar.

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Básanna in 2008
Julie Newmar

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Julia Chalene Newmeyer**, a rugadh sa bhliain 1933.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Daoine beo
Burgess Meredith

Is aisteoir Meiriceánach é **Oliver Burgess Meredith** (16 Samhain 1907 – 9 Meán Fómhair 1997). Bhí sé ina chaptaen in aerfhórsa na Stát Aontaithe le linn an Dara Cogadh Domhanda ach scaoileadh amach é le bheith páirteach i ndéanamh scannáin dar theideal *The Story of G.I. Joe*. Ghlac sé an príomhról mar Ernie Pyle, tuairisceoir cáiliúil. In Cleveland, Ohio a rugadh é. Cailleadh é in Malibu, California.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1997
Walla Walla, Washington

Baile beag in oirdheisceart stát Washington is ea Walla Walla. Is é príomhbhaile oifigiúil Chontae Walla Walla é agus an baile is mó sa chontae chomh maith. Tá Walla Walla ainmnithe as treibh dhúchasach sa cheantar. Bhí 31,731 duine ina chónaí sa bhaile féin sa bhliain 2010, timpeall is 45,000 má chuirtear College Place agus Walla Walla Thoir san áireamh. Tá cáil ar an gceantar as na hoinniún mhilse a fhásann na feirimeoirí ann. Tá isteach is amach le 100 fíonghort sa cheantar freisin. Sa bhliain 1993 bhaist an nuachtán Meiriceánach náisiúnta *USA Today* "an baile beag is cairdiúla sna Stáit Aontaithe" ar Walla Walla. Is sa bhaile seo a rugadh Adam West, aisteoir a d'éirigh cáiliúil mar gheall ar a ról mar Batman sna 1960idí.



Catagóir:Washington (stát)
Joan Rivers

Ba bhan-aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach í **Joan Alexandra Rosenberg** (8 Meitheamh, 1933 – 4 Meán Fómhair, 2014).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2014
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Cúram sláinte in Éirinn

mion|cúram sláinte, % olltáirgeacht intíre de réir tíre, 2022
Is éard atá i gceist le **cúram sláinte in Éirinn** ná sláinte an phobail agus na seirbhísí sláinte atá ar fáil in Éirinn. 

Ó thaobh rátaí báis agus ionchas saoil, tá Éire i measc na dtíortha is fearr ar domhan. In 2023, ba é 82.6 bliain an t-ionchas saoil in Éirinn.

## Stair
Ar an 5 Iúil 1948 bunaíodh an NHS sa Bhreatain, agus ar an lá céanna, seirbhís sláinte i Tuaisceart Éireann (Sláinte agus Cúram Sóisialta Thuaisceart Éireann).  Nuair a rinneadh iarracht an córas céanna a bhunú ó dheas i ndeireadh na 1940dí, chuir gairm na míochaine agus an Eaglais Chaitliceach ina choinne.  

Ar 29 Deireadh Fómhair 1953, ritheadh an tAcht Sláinte in Éirinn.  D'éirigh an tsláinte saor in aisce, réabhlóid ag an am. Ach bunchúram amháin a bhí i gceist. Bhí ar mhórchuid na ndaoine íoc as seirbhísí dochtuirí teaghlaigh i gcónaí.  Tháinig an ASS (Árachas Sláinte Saorálach) nó VHI isteach sa bhliain 1957, agus cúram sláinte dhá leibhéal. 

Sa 20ú haois, bhí caiteachas in aghaidh an duine níos airde ó Thuaidh ná mar a bhí ó Dheas ach tháinig athrú ar an scéal de réir a chéile.  Bunaíodh Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte sa bhliain 2005. 
mion|Seirbhís  otharchairr i mBÁC[mion|[An Roinn Sláinte]]
[mion|[Savita Halappanavar]]
mion|an Ghníomhaireacht Sláinte Poiblí

## Bainistíocht na seirbhíse sláinte
Mar atá ó thuaidh is é an rialtas a mhaoiníonn cuid mhór de na seirbhísí sláinte.  Agus an pobal ag dul i méid agus ag dul in aois, deirtear uaireanta nach bhfuil an córas sláinte ábalta freastal ar an éileamh atá air. 

Tá deacrachtaí ann pearsanra cáilithe a aimsiú agus greim a choimeád orthu; bíonn coinníollacha oibre, traenála agus pá  thar sáile níos fearr, a deirtear.  

Bítear ag maíomh go bhfuil córas dhá leibhéal ann. Tá suas is anuas le 40% den phobal faoi chlúdach árachais shláinte phríobháidigh. Déantar fóirdheonú cánach ar na híocaíochtaí seo agus laghdú ar chostas sna hotharlanna poiblí. 

## Sláinte
Príomhchúiseanna an bháis ná galar croí agus ailse. Tá fadhb na hotrachta ag dul i méid agus Éire ar na tíortha is measa ó thaobh róraimhreachta ar domhan. Ach nuair a iarrtar ar mhuintir na hÉireann cén caighdeán sláinte atá acu, is nós leo leibhéil níos ísle tinnis a thuairisciú thar mar a dhéantar áiteanna eile sna Eoraip.

Is cúiseanna báis eile iad an féinmharú agus básanna i dtimpistí bóithre a mbíonn an rialtas agus an pobal ag iarraidh dul i ngleic leo.

Chaith isteach is amach le 20% den phobal toitíní timpeall ar 2010, figiúr a laghdaigh tar éis cosc ar chaitheamh i dtithe tábhairne agus clubanna oíche sa bhliain 2004, agus a raibh súil ann go dtitfidh sé tuilleadh. níl ach galar amháin, galar croí, a mharaíonn níos mó daoine ná an ailse

## Féach freisin
* Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte
* Eacnamaíocht na Sláinte in Éirinn
* NHS, An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte
* Sláinte agus Cúram Sóisialta Thuaisceart Éireann

## Tagairtí
 

Catagóir:Cúram sláinte in Éirinn
Catagóir:Seirbhísí sláinte
Catagóir:Cúrsaí sóisialta in Éirinn
Catagóir:Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte
Sláinte in Éirinn

* Seirbhísí Sláinte na hÉireann (sa Phoblacht)
* Eacnamaíocht na Sláinte in Éirinn
* Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte
* Sláinte agus Cúram Sóisialta Thuaisceart Éireann
* NHS, An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte
Geachta

Oileán Éireannach is ea **Geachta**. 

## Tagairtí

Catagóir:Dubhoileán
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Mhaigh Eo
Dubhoileán Mór

Is oileán Éireannach é **Dubhoileán Mór** agus é suite in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. An t-oileán is mó den ghrúpa Dubhoileán atá ann. Tá sé neamháitrithe. 

## Tagairtí

Catagóir:Dubhoileán
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Paul Klee

Péintéir Eilvéiseach ab ea **Ernst Paul Klee** (18 Nollaig 1879 – 29 Meitheamh 1940). Bhí stíl aonair faoi leith aige, go mór faoi anáil an Osnádúrachais, an Eispriseanachais agus an Chiúbachais. Spéis leis an oirthearachas freisin. Dréachtóir nádúrtha a bhí ann. Rinne sé turgnaimh le dathanna agus thosaigh sé ag cur suim mhór sa dath-theoiric, ábhar a scríobh sé a lán faoi. Bhí cúlra láidir ceoil aige.

## Gailearaí

Íomhá:Paul Klee, Der Goldfisch.jpg|*Der Goldfisch* (*An t-iasc órga*), 1925
Íomhá:Klee Paul Cat and Bird.jpg|*Cat agus éan* (1928)
Íomhá:Fire in the Evening by Paul Klee in the MOMA.jpg|*Tine sa tráthnóna* (1929)
Íomhá:Paul Klee Was fehlt ihm 1930.jpg|*Was fehlt ihm?* (*Cad atá ar iarraidh?*), 1930
Íomhá:Paul Klee - Signs In Yellow - Google Art Project.jpg|*Figiúirí i mbuí* (1937)
Íomhá:Revolution des Viadukts, 1937 - Paul Klee.jpg|*Revolution des Viadukts* (*Réabhlóid an tarbhealaigh*), 1937
Íomhá:Paul Klee Puppe Ohne Titel (Selbstportrait).jpg|Puipéad láimhe gan teideal (féinphortráid), 1922
Íomhá:Night Feast, 1921 - Paul Klee.jpg|*Fleáchas oíche*


## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1879
Catagóir:Básanna i 1940
Catagóir:Péintéirí Eilvéiseacha
Jennifer Lawrence

Ban-aisteoir Meiriceánach is ea **Jennifer Shrader Lawrence**, a rugadh ar an 15 Lúnasa 1990 in Louisville, Kentucky. I measc na bpáirteanna a thuill clú di tá ról Katniss Everdeen sna scannáin Hunger Games (2012–2015).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Léim an Reithe

Is oileán agus baile fearainn atá suite amach ó chósta an Mhuirthead í **Léim an Reithe**. 

Catagóir:An Muirthead
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Liosta de na eipeasóid Suits

Is é *[[Suits]]* an tsraith drámaíocht dlíthiúil Mheiriceánach is fadsaolaí riamh. Tá 118 eipeasóid de chuid *Suits* tagtha ar an saol faoi láthair.

## Sraith

## Eipeasóid
### Séasúr 1

### Séasúr 2

### Séasúr 3

### Séasúr 4

### Séasúr 5

### Séasúr 6

### Séasúr 7

### Séasúr 8

## Tagairtí

Catagóir:Suits
Catagóir:Liosta eipeasóidí
Passenger (amhránaí)

Amhránaí agus scríbhneoir amhrán folk-rock Sasanach is ea **Michael David Rosenberg** nó **Passenger** mar is fearr aithne air (rugadh 17 Bealtaine 1984). Bhí Rosenburg ina phríomhamhránaí agus scríbhneoir amhrán in Passenger, banna ceoil, agus nuair a bhris an banna ceoil suas sa bhliain 2009, lean sé ag casadh amhrán faoin ainm céanna. Bhain a shingil “Let Her Go” barr na gcairteanna in a lán tíortha. 

## Luathshaol
Rugadh Rosenberg in Brighton & Hove, Sussex Thoir, i Sasana do mháthair Shasanach agus d’athair Meiriceánach arbh as Vineland, New Jersey dó. Giúdaigh ab iad muintir a athar. D’fhoghlaim sé an giotár clasaiceach agus é ina bhuachaill, agus nuair a bhí sé timpeall is 14-15 d’aois, thug sé faoi amhráin a scríobh. Níor leag sé a intinn ar a chuid oibre scoile in Brighton, ach chaith sé a chuid ama ar an gceol ina háit sin. D’éirigh sé as an scoil in aois a 16 bliana le gairm an cheoil a chleachtadh, agus chaith sé cúpla bliain mar cheoltóir sráide i Sasana agus san Astráil. Tá cónaí air in Brighton anois. Tá sé ina thacadóir le Arsenal FC.

## Dioscliosta
* *Wide Eyes Blind Love* (2009)
* *Divers & Submarines* (2010)
* *Flight of the Crow* (2010) 
* *[[All the Little Lights]]* (2012)
* *[[Whispers]]* (2014)
* *[[Whispers II]]* (2015)
* *[[Young as the Morning Old as the Sea]]* (2016)
* *[[The Boy Who Cried Wolf]]* (2017)

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Passenger. Aisghabháladh ar 9 Meán Fómhair 2014



Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine beo
Trojany

Is sráidbhaile sa Pholainn é **Trojany**, atá suite idir Wołomin agus Vársá i gcúige Mazowsze i meánoirthear na tíre. Tá timpeall is 570 duine ina gcónaí in Trojany.

Catagóir:Cathracha sa Pholainn
John Bardon

B'aisteoir Sasanach é **John Michael Jones** nó **John Bardon** (a rugadh ar an 25 Lúnasa 1939 agus a fuair bás ar an 12 Meán Fómhair 2014).

Bhain sé cáil amach dó féin as a pháirt mar Jim Branning in *EastEnders*, a phós Dot Cotton (June Brown). Bhí páirt rialta aige in *Rumpole of the Bailey* freisin. 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Básanna in 2014
Harjumaa

Is contae san Eastóin é **Harjumaa** atá suite i dtuaisceart na tíre. Bhí 572,103 duine ina gcónaí i Harjumaa i 2014.

## Tagairtí

Catagóir:Contaetha na hEastóine
Jõgevamaa

Is contae san Eastóin é **Jõgevamaa** atá suite in oirthear na tíre. Bhí 31,376 duine ina gcónaí i Jõgevamaa i 2011.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Contaetha na hEastóine
Richard Kiel

Ba aisteoir Meiriceánach é **Richard Dawson Kiel** (13 Meán Fómhair 1939 - 10 Meán Fómhair 2014).

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Básanna in 2014
Donald Sinden

B'aisteoir Sasanach é **Sir Donald Alfred Sinden ** (a rugadh ar an 9 Deireadh Fómhair 1923 agus a fuair bás ar an 11 Meán Fómhair 2014). 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Básanna in 2014
Pärnumaa

Is contae san Eastóin é **Pärnumaa** atá suite in iardheisceart na tíre. Is é an contae is mó sa tír é. Bhí 81,428 duine ina gcónaí in Pärnumaa i 2013.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Contaetha na hEastóine
Vesturland

Is réigiún san Íoslainn é **Vesturland**. Tá an réigiún suite i ndeisceart na tíre, agus is í Selfoss an phríomhchathair. Cónaíonn 15,300 daoine ann.

## Naisc sheachtracha
* Vesturland.net 

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hÍoslainne
Vancouver, Washington

Cathair in ndeisceart stát Washington, SAM, ar bhruach thuaidh an Abhainn Columbia is ea **Vancouver**. Úsáidtear ainm an stáit lena ainm go minic chun idirdhealú a dhéanamh idir é agus Vancouver sa Cholóim Bhriotanach. Tá an dá háit ainmnithe i ndiaidh George Vancouver, captaen mara agus taiscéalaí. Is é an ceathrú cathair is mó i stát Washington agus príomhbhaile Chontae Clark. Bhí 161,791 duine ina gcónaí i Vancouver de réir daonáirimh na bliana 2010, agus measadh 167,405 duine a bheith ann sa bhliain 2013.

Bhuail galair Eorpacha bundúchasaigh an cheantair go han-dona, ag tosnú sa bhliain 1775 leis an chéad teagmháil eatarthu. Ba bheag duine díobh a tháinig slán as. Sa bhliain 1805 scríobh Meriwether Clark, taiscéalaí Meiriceánach, faoin áit ina bhfuil Vancouver inniu mar "an t-aon áit a molfaí dul a chónaí ann taobh thiar de na Sléibhte Creagacha." Rinneadh cathair de Vancouver sa bhliain 1857.

Tá Vancouver lámh le Portland, Oregon, agus déanann siad aon mhórcheantar uirbeach amháin murb ionann a róil sa gheilleagar áitiúil: Mar gheall ar chúrsaí cánacha sa dá stát is fearr le na lán daoine bheith ina gcónaí agus a bheith ag obair i Vancouver ach a gcuid siopadóireachta a dhéanamh i bPortland. 
[mion|Teach Marshall i Sraith na nOifigeach i Vancouver (ainmnithe i ndiaidh [George C. Marshall)]]

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil na cathrach, chomh maith le ham-líne
* Suíomh Fort Vancouver National Historic Site
* Suíomh oifigiúil an Vancouver Chamber of Commerce
* Vancouver USA Regional Tourism Office 

Catagóir:Washington (stát)
Catagóir:Cathracha in Washington
Catagóir:Lárionaid daonra in Washington
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Les Catalans

Is comharsanacht cois farraige ó Marseille, an Fhrainc, é **Les Catalans**.

San úrscéal "The Count of Monte Cristo", chónaigh an bean ó Edmond Dantes, Mercedes sá an sráidbhaile seo.
Toulouse

Cathair i réigiún Midi-Pyrénées na Fraince is ea **Toulouse**. Bhí cónaí ar 475,438 duine i gcomún Toulouse sa bhliain 2016, agus bhí 1,330,954 duine ina gcónaí i mórcheantar na cathrach sa bhliain 2015.

## Féach freisin
*Cathracha na Fraince

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Fraince
Nice

Is cathair i Provence-Alpes-Côte d'Azur i ndeisceart na Fraince é **Nice**. Tá an chathair suite ar an cósta agus dá bharr mheallann sí an-chuid turasóirí. Bhí cónaí ar 343,629 duine i gcathair Nice sa bhliain 2012 agus bhí thart ar milliún duine ag maireachtaint sa ceantar uirbeach(cathair+na bruachbhailte). Is í Nice an cúigiú cathair is mó sa Fhrainc. 

## Paráid Bláthanna


File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-43-52.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-47-17.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-50-16.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-53-48.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-56-44.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-00-53.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-18-29.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-23-33.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-15-01.jpg


## Féach freisin
* 2016 Ionsaí Nice 

## Tagairtí

Catagóir:Nice
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Leeuwarden

Is í **Leeuwarden** príomhchathair na Freaslainne san Ísiltír. Sa bhliain 2014 bhí 108,249 duine ina gcónaí sa chathair.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Ísiltír
Catagóir:Friesland