open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eamonn McCann

Is gníomhaí agus polaiteoir Éireannach é **Eamonn McCann**. Rugadh é i nDoire ar 10 Márta 1943. Ba chomhalta den Tionól Reachtach é don Feabhal ó 2016 go 2017. Is sóisialaí é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Catagóir:Fir
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí as Tuaisceart Éireann
Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús
Catagóir:An Feabhal (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Eagarfhocal

[mion|Eagarfhocal [Ciníochas|ciníoch (cuid) san Hawaiian Star, 1901.jpg]]
Is éard atá i gceist le **eagarfhocal** ná alt ina mbeachtaítear cén seasamh atá ag nuachtán i leith ábhar spairne éigin.

## Féach freisin
* Nuachtán

## Tagairtí

Catagóir:Tréimhseacháin
Catagóir:Nuachtáin
Catagóir:Irisí
Catagóir:Iriseoireacht
Catagóir:Litríocht neamhfhicsin
Bob McGrath

Ba aisteoir Meiriceánach í **Robert Emmet "Bob" McGrath**, a rugadh sa bhliain 1932 - 4 Nollaig  2022.

Cailleadh é sa bhaile tar éis stróc. Bhí sé 90 mbliain d'aois.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2022
Andrew Fahie

Is polaiteoir Briotanach de chuid Oileáin Bhriotanacha na Maighdean é **Andrew Alturo Fahie** atá ina Phríomhfheidhmeannach ar Oileáin Bhriotanacha na Maighdean ó 26 Feabhra 2019. Tá sé ina chathaoirleach ar Pháirtí Oileáin na Maighdean (Béarla: *Virgin Islands Party*) freisin.

## Naisc sheachtracha
*"Call for direct UK rule of British Virgin Islands resisted by acting premier."https://www.theguardian.com/world/2022/apr/30/call-for-direct-rule-of-british-virgin-islands-resisted-by-acting-premier

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Páirtí Oileáin na Maighdean

Is páirtí polaitíochta de chuid Oileáin Bhriotanacha na Maighdean é **Páirtí Oileáin na Maighdean** (Béarla: *Virgin Islands Party*) .  Tá sé faoi stiúir an iar-Aire Andrew Fahie faoi láthair.  Is é an páirtí polaitíochta gníomhach is sine sna hOileáin seo,  agus tá níos mó olltoghcháin (seacht gcinn) buaite aige ná aon pháirtí polaitíochta eile in Oileáin Bhriotanacha na Maighdean  .
## Tagairtí

Catagóir:Páirtithe polaitiúla de chuid Oileáin Bhriotanacha na Maighdean
Catagóir:Páirtithe polaitiúla a bunaíodh sa bhliain 1971
Catagóir:Bunaíochtaí 1971 in Oileáin Bhriotanacha na Maighdean
Catagóir:Páirtithe coimeádacha sna Indiacha Thiar na Breataine
Siondróm Asperger

Tagraíonn **siondróm Asperger** (**AS**), d'fhochatagóir de speictream an uathachais  nach ndéantar diagnóis air a thuilleadh, tar éis é a chumasc le ' neamhord de chuid speictream an uathachais ' (NSU). Is neamhord néarfhorbartha arb iad deacrachtaí suntasacha in idirghníomhú sóisialta agus cumarsáid neamhbhriathartha, mar aon le patrúin iompraíochta agus spéise srianta agus athchleachtacha.  agus athfhillteacha iompair agus spéise  mar chomhartha sóirt aige. Dúradh  go raibh sé difriúil ó chineálacha eile NSU toisc nach mbíonn meath ar bith ar teanga agus intleacht an duine. Ainmníodh an siondróm i ndiaidh an phéidiatraí Ostarach Hans Asperger, a rinne, sa bhliain 1944, cur síos ar leanaí faoina chúram a bhí ag streachailt le cairdeas a dhéanamh, nár thuig gothaí nó mothúcháin daoine eile, a bhí i mbun comhráite aontaobhacha faoi na hábhair spéise is fearr leo, agus a bhí amscaí.
## Tagairtí

Catagóir:Siondróm Asperger
Catagóir:Uathachas
Cumarsáid neamhbhriathartha

mion| Tuiscint ar a chéile trí lámh agus léiriú súl; le feiceáil i sráid in aice leis an cloigtheach Xi'an, an tSín
Is éard is **cumarsáid neamhbhriathartha** (**CNB**) ann ná teachtaireachtaí nó comharthaí a tharchur trí ardán neamhbhriathartha mar theagmháil súl, gothaí gnúise, gothaí, iompar an choirp, agus comharthaíocht coirp. Cuimsíonn sé úsáid leideanna sóisialta, cinéisic, fad (procsaeimicí) agus timpeallachtaí fisiceacha / láithrithe, gutha (paraitheanga) agus tadhaill (haptaic).  D’fhéadfadh úsáid ama   agus teagmháil súl a chur san áireamh chomh maith na gníomhartha a bhaineann le breathnú agus tú ag caint agus ag éisteacht, minicíocht sracfhéachaint, patrúin fosaithe, leathadh mhac imrisc, agus ráta caochta (oculesics).
## Tagairtí
Prionsabal na tabhartha

Bunphrionsabal de dhlí an Aontais Eorpaigh is ea **prionsabal na tabhartha**. De réir an phrionsabail seo, is aontas dá bhallstáit é an AE, agus tugann a bhallstáit a inniúlachtaí go léir dó go deonach. Níl aon inniúlachtaí ag an Aontas de réir cirt, agus mar sin fanann na Ballstáit ar aon réimsí beartais nár chomhaontaigh na Ballstáit go léir orthu go sainráite i gconarthaí. Léiríonn sé sin go bhfuil an ceart ag na Ballstáit déileáil le gach ábhar a thagann lasmuigh de chomhaontuithe na gConarthaí agus ní féidir leis an AE gníomhú ach amháin faoi na hinniúlachtaí arna dtabhairt ag na Ballstáit atá sainithe ag na Ballstáit sna conarthaí.

Bhí an prionsabal seo mar bhonn agus taca ag an Aontas Eorpach i gcónaí, ach sonraíodh go sainráite é den chéad uair sa Chonradh ag bunú Bunreachta don Eoraip a moladh agus ar diúltaíodh dó. Ina ionad, tugadh an prionsabal anonn go dtí an Conradh ar an Aontas Eorpach (CEA). Tá sé leagtha amach go hiomlán inAirteagail 4 agus Airteagail 5 den CAE 

Tugadh an prionsabal anonn go dtí an Conradh ar an Aontas Eorpach a ionadú. Tá sé leagtha amach go hiomlán in Airteagail 4 agus 5 den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE)an Conradh fir3 ar an Aontas Eorpachan prionsabal seo mar bhonn agus taca ag an Aontas Eorpach i gcónaí, ach sonraíodh go sainráite é den chéad uair sa Chonradh ag bunú Bunreachta don Eoraip a moladh agus ar diúltaíodh dó. Tugadh an prionsabal anonn go dtí an Conradh ar an Aontas Eorpach a ionadú. Tá sé sonraithe go hiomlán in Airteagal 4  agus in Airteagal 5  den Chonradh ar an Aontas Eorpach.

Léiríonn an dá Airteagal go soiléir nach ngníomhaíonn an tAontas ach amháin laistigh de theorainneacha na n-inniúlachtaí arna dtabhairt dó ag na Ballstáit, ach ansin sonraítear go soiléir "Inniúlachtaí nach bhfuil tugtha don Aontas sna Conarthaí fós ag na Ballstáit." Déantar é seo a athlua in Airteagal 4(1) agus ordaíonn sé go “Urramóidh an tAontas comhionannas na mBallstát i bhfianaise na gConarthaí, mar aon lena bhféiniúlacht náisiúnta atá ina cuid dhílis dá struchtúir bhunúsacha idir pholaitiúil agus bhunreachtúil, lena n-áirítear an fhéinriail áitiúil agus réigiúnach. Urramóidh sé a bhfeidhmeanna sár-riachtanacha Stáit, lena n-áirítear iomláine chríochach an Stáit a áirithiú, an smacht reachta a chaomhnú agus an tslándáil náisiúnta a choimirciú. Fanfaidh an tslándáil náisiúnta, go háirithe, ina freagracht ar gach Ballstát faoi leith agus air siúd amháin."

Ina lán réimsí tá inniúlacht roinnte ag an Aontas leis na Ballstáit. Nuair a bheidh reachtaíocht sna réimsí sin rite ag an Aontas aistrítear inniúlacht chuig an Aontas.
## Naisc sheachtracha
*"Leaganacha comhdhlúite den Chonradh ar an Aontas Eorpach agus den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh".https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=CELEX:12012M/TXT&from=EN

## Féach freisin
* Deichiú Leasú ar Bhunreacht na Stát Aontaithe
* Déabhlóid
* Coimhdeacht
## Tagairtí
Sophie in 't Veld

Is polaiteoir Ollannach de chuid páirtí na nDaonlathaithe 66 í **Sophia Helena in 't Veld** (a rugadh ar 13 Meán Fómhair 1963). Toghadh í mar Fheisire de Pharlaimint na hEorpa sa bhliain 2004, agus atoghadh í in 2009, 2014 agus 2019. Bhí sí mar phríomh-iarrthóir a páirtí do na trí thoghchán agus tá sí ina ceannaire i bParlaimint na hEorpa ón gcéad toghchán í.

## Tús a shaoil agus oideachas
Rugadh Sophia Helena in 't Veld ar an 13 Meán Fómhair 1963 i Vollenhove, an Ísiltír .

Ó 1982 go 1991, rinne sí staidéar ar an stair ag Ollscoil Leiden. Tar éis di céim mháistreachta a bhaint amach i staidéar na meánaoise, d’oibrigh sí mar shaoraistritheoir sa Fhraincis, sa Bhéarla agus san Iodáilis, ansin mar oiliúnaí sa rannóg gnóthaí eacnamaíocha i gcathair na hÍsiltíre, Gouda.

## Gairmréim
D'fhostaigh Johanna Boogerd-Quaak, a bhí ina FPE D66 ag an am, In 't Veld mar chúntóir i 1994. Ó 1996 go 2004, bhí sí ina rúnaí ginearálta ar an nGhrúpa Chomhghuaillíocht na Liobrálach agus na nDaonlathaithe le haghaidh na hEorpa, i gCoiste na Réigiún (CLDE).

### Feisire de Pharlaimint na hEorpa, 2004–san am i láthair
Tá In ’t Veld ina Fheisire de Pharlaimint na hEorpa ó bhí toghcháin na hEorpa ann, sa bhliain 2004, ar son na nDaonlathaithe 66 mar chuid de ghrúpa parlaiminte 'Comhghuaillíocht na Liobrálach agus na nDaonlathaithe le haghaidh na hEorpa'. Nuair a toghadh í i 2004 ba í an t-aon Fheisire D66 í go dtí 2009.

Idir 2004 agus 2009, d’fhóin In ’t Veld ar an gCoiste um Ghnóthaí Eacnamaíochta agus Airgeadaíochta. Ó 2009 go 2014, bhí sí ina comhalta den 'Choiste um Chearta na mBan agus um Chomhionannas Inscne'. Ó 2009 i leith, tá sí ina comhalta den 'Choiste um Shaoirsí Sibhialta, um Cheartas agus um Ghnóthaí Baile'; idir 2009 agus 2014, bhí sí ina leaschathaoirleach ar an gcoiste. Laistigh den Choiste, tá sí ina cathaoirleach ar 'an nGrúpa Monatóireachta ar Shaoirsí Sibhialta ó 2018.
## Naisc sheachtracha
*"‘Totally dysfunctional’: Sophie in ‘t Veld on the EU’s relationship with democracy"https://www.theguardian.com/world/2022/apr/27/totally-dysfunctional-sophie-in-t-veld-on-the-eus-relationship-with-democracy

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Scannán faisnéise

mion|an scannánóir Pompiliu Gîlmeanu sna 1970idí
Is ionann **scannán faisnéise** nó **clár faisnéise** agus scannán ina ndírítear ar ábhar ar leith, agus a thugann léargais éagsúla ar an téama sin.

## Féach freisin
* Scannán

## Tagairtí

*
*
Catagóir:Físiriseoireacht
Faisneis
*

*
Catagóir:Neamhfhicsean
Daniel Kritenbrink

Is taidhleoir Meiriceánach é **Daniel Joseph Kritenbrink** a bhí ina Rúnaí Cúnta Stáit do Ghnóthaí na hÁise Thoir agus an Aigéin Chiúin ó Mheán Fómhair 2021 i leith. Roimhe seo bhí sé ina Ambasadóir na Stát Aontaithe go Vítneam ó 2017 go 2021.

## Oideachas
D’fhreastail Kritenbrink ar Ardscoil Ashland-Greenwood, Nebraska, sular ghnóthaigh sé Baitsiléir Ealaíon san eolaíocht pholaitiúil ó Ollscoil Nebraska ag Kearney agus Máistir Ealaíon ó Ollscoil Virginia.

## Gairmréim
Tá Kritenbrink ina bhall de Sheirbhís Eachtrach na Stát Aontaithe ó 1994 agus bhí poist shinsearacha aige sa Roinn Stáit agus i gComhairle Slándála Náisiúnta na Stát Aontaithe.

Chríochnaigh sé go leor turais thar lear i mBéising, i dTóiceo, i Sapporo agus i gCathair Chuáit . I measc a thascanna in Washington bhí sé ina Chúntóir Foirne don Rúnaí Cúnta Stáit do Ghnóthaí an Neasoirthear agus ina Stiúrthóir Oifig Gnóthaí na Síne agus na Mongóile ag an Roinn Stáit. D’fhóin sé ansin mar Leas-Cheann Misean ag Ambasáid na SA i mBéising ó 2013 go 2015, agus ina Stiúrthóir Sinsearach um Ghnóthaí na hÁise ag an gComhairle Slándála Náisiúnta ó 2015 go 2017.

## Naisc sheachtracha
*"Ambassador Daniel Kritenbrink warns security pact presents ‘potential regional security implications"https://www.theguardian.com/world/2022/apr/26/us-wont-rule-out-military-action-if-china-establishes-base-in-solomon-islands

## Tagairtí

Catagóir:Rúnaithe Stáit Cúnta do Ghnóthaí na hÁise Thoir agus an Aigéin Chiúin
Catagóir:Ambasadóirí na Stát Aontaithe go Vítneam
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Pearsanra de chuid Sheirbhísí Eachtracha na Stát Aontaithe
Catagóir:Alumni Ollscoil Virginia
Catagóir:taidhleoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Pyotr Kropotkin

Ainrialaí Rúiseach, sóisialaí, réabhlóidí, eacnamaí, socheolaí, staraí, zó-eolaí, eolaí polaitiúil, geografaí daonna, fealsamh, agus gníomhaí a mhol cumannachas  ainrialach ab ea **Pyotr Alexeyevich Kropotkin**, nó sa Ghaeilge mar **Peotar Cropóitcin** (Rúisis:*Пётр Алексе́евич Кропо́ткин*, traslitriú *Pëtr Alekseevič Kropotkin*))

Rugadh Cropóitcin i dteaghlach uasaicmeach a bhí i seilbh na talún, agus d'fhreastail sé ar scoil mhíleata agus ina dhiaidh sin bhí sé ina oifigeach sa tSibéir, áit ar ghlac sé páirt i roinnt turas geolaíoch. Cuireadh i bpríosún é mar gheall ar a ghníomhaíocht sa bhliain 1874 agus d’éirigh leis éalú dhá bhliain ina dhiaidh sin. Chaith sé 41 bliain ina dhiaidh sin ar deoraíocht san Eilvéis, sa Fhrainc (áit ar cuireadh beagnach ceithre bliana i bpríosún é) agus i Sasana. Agus é ar deoraíocht, thug sé léachtaí agus d’fhoilsigh sé go forleathan faoi an t-ainrialachas agus tíreolaíocht.  D’fhill Kropotkin ar an Rúis tar éis Réabhlóid na Rúise i 1917, ach bhí díomá air faoi stát nua na mBoilséiveach.
## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Rúiseacha
Catagóir:Taiscéalaithe Rúiseacha
Catagóir:Aindiachaithe Rúiseacha
Catagóir:Básanna i 1921
Catagóir:Daoine a rugadh i 1842

Catagóir:Fealsúna an 19ú haois
Catagóir:Zó-eolaithe Rúiseacha an 19ú haois
Catagóir:Cumannachas ainrialach
Catagóir:Adhlacthaí i Reilig Novodevichy
Catagóir:Eisimircigh ó Impireacht na Rúise go dtí an Fhrainc
Catagóir:Eisimircigh ó Impireacht na Rúise go dtí an Eilvéis
Catagóir:Eisimircigh ó Impireacht na Rúise go dtí an Ríocht Aontaithe
Uathleideoir

mion
Gléas óna léann an láithreoir teilifíse a chuid scripteanna beo ar an aer is ea **uathleideoir**.
mion

## Féach freisin

* Láithreoir teilifíse
* Nuacht

## Tagairtí

Catagóir:Nuacht
Catagóir:Teilifís
Dearbhú Petersberg

mion| Óstán Petersberg, áit ar sainíodh tascanna Petersberg i 1992 .
Ghlac airí Aontas Iarthar na hEorpa (AIE) le **Dearbhú Petersberg** an 19 Meitheamh 1992 ag Óstán Petersberg, in aice le Bonn sa Ghearmáin. Sainíodh ann cúraimí míleata de chineál daonnúil, dí-armála, síochánaíochta agus síochánaíochta a mbeadh sé de chumhacht ag AIE a dhéanamh. Aistríodh inneachar agus freagrachtaí an dearbhaithe, ar a dtugtar **Tascanna Petersberg**, níos déanaí chuig Beartas Slándála agus Cosanta na hEorpa (BSCE) de chuid an Aontais Eorpaigh (AE), ar a dtugtar an Comhbheartas Slándála agus Cosanta (CBSC) faoi láthair.

## Imlíne
Chomhaontaigh na Ballstáit a gcuid trúpaí agus acmhainní a imlonnú ó speictream iomlán an airm faoi údarás AIE.Theo Koele. "West-Europa wil vrede afdwingen". Trouw (in Dutch). Retrieved 13 July 2015. Ceapadh na tascanna, a chlúdaigh raon misean míleata féideartha ó na cinn is simplí go dtí an idirghabháil mhíleata is láidre, mar a leanas:

* ECATDualgais daonnúla agus tarrthála
* Dualgais síochánaíochta
* Cúraimí fórsaí comhraic i mbainistíocht géarchéime, lena n - áirítear síochánaíocht .

Go hoifigiúil, chuir an raon tascanna a gheall an AE/AIE air féin “san áireamh” an méid thuas, ach ní raibh siad teoranta dóibh sin amháin. Go praiticiúil, meastar gur fearann ECAT é tasc na cosanta críche. Toisc gur baill de ECAT iad 21 de na 27 ballstát den AE freisin, tá go leor forálacha ann chun iomaíocht le ECAT a chosc.

## Aistriú chuig an AE
Mar chuid de chumasc páirteach an AIE leis an Aontas Eorpach, tháinig na cúraimí sin chun bheith ina gcuid de Bheartas Slándála agus Cosanta na hEorpa, agus bhí siad lárnach i neartú dhara colún an Aontais Eorpaigh, an Comhbheartas Eachtrach agus Slándála .

Sa bhliain 1997, le linn chruinnithe mullaigh Eorpaigh in Amstardam, corpraíodh na cúraimí sa Chonradh ar an Aontas Eorpach. D’fhéadfadh an AIE, ECAT agus an AE cúraimí Petersberg a fhorghníomhú, ach nuair a aistríodh na sócmhainní is tábhachtaí an AIE  chuig an AE sa bhliain 1999, bhí cuma shaorga ar an idirdhealú seo, den chuid.

Mar gheall ar aistriú comhlachtaí ón AIE go dtí an AE chomh maith le clásal cosanta comhchoiteann, se sin an Conradh Liospóin, a tháinig i bhfeidhm sa bhliain 2009, chuaigh an AIE i léig, agus cuireadh deireadh leis an AIE sa bhliain 2011.

## Féach freisin

* Comhbheartas Slándála agus Cosanta
* Aontas Iarthar na hEorpa
* Conradh ar an Aontas Eorpach

## Naisc sheachtracha
* Téacs iomlán Dhearbhú Petersberg
* Téacs iomlán Dhearbhú Maastricht WEU, réamhtheachtaí Dhearbhú Petersberg
## Tagairtí

Catagóir:Dearbhuithe an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Aontas Iarthar na hEorpa
Buamáil Rose & Crown (1974)

Phléasc ceanastarbhuama ag an teach tábhairne, **Rose & Crown**, ar 2 Bealtaine 1974 i mBéal Feirste. Maraíodh seisear agus gortaíodh 18 eile, cuid acu go holc. Tá an Rose & Crown suite ag 140 Bóthar Ormeau (agus fós ann inniu).

Ciontaíodh beirt níos déanaí, déagóirí in aois 16 dóibh ag an am. Dúradh leo ionsaí a dhéanamh ar Chaitlicigh; ghoid siad carr, tugadh buama dóibh agus chaith siad é isteach sa Rose & Crown. Níor rugadh an té a phleanáil an bhuamáil.

Ar an lá céanna, rinne an tIRA  ionsaí ar bheairic UDR i gContae Thír Eoghain. Maraíodh bean, Eva Martin (28)**,** ball den UDR.
250px|mion|clé|The Rose & Crown (2009)
### Cúlra
Tharla ionsaí buamála ar an Rose and Crown i Samhain 1973, ar 17 Bealtaine 1974.

Fuath seicteach, go príomha, a bhí taobh thiar den ionsaí sa bhliain 1974. Bhí feidhmeannas comhroinnte cumhachta (Comhaontú Sunningdale) i gcumhacht san am sin.  Bhí na dílseoirí glan ina haghaidh agus an teannas ag cur thar maoil i mBéal Feirste.  

Mharaigh an UVF / Drong Ghleann Anna cúigear Caitliceach eile ar 7/8 Bealtaine.  

Tharla Buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin coicís níos déanaí, ar 17 Bealtaine 1974. 

## Féach freisin

* Ráig foréigin i dTuaisceart Éireann, Bealtaine 1974
* Comhaontú Sunningdale
* Buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin, 1974

## Tagairtí

Catagóir:1974
Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Catagóir:Stair Bhéal Feirste
Sic semper tyrannis

Frása Laidine is ea ***Sic semper tyrannis*** a chiallaíonn "ar an gcaoi sin i gcónaí do thíoránaigh". 

Is é an smaoineamh go bhféadfadh iarmhairtí tubaisteacha a bheith ann do thíoránaigh.

Úsáidtear *sic semper tyrannis* de ghnáth mar gháir shlógaidh nuair a chuirtear i gcoinne forlámhaí.

Ceaptar gur tharla céad úsáid den bhfrása *sic semper tyrannis* tar éis fheallmharú Iúil Caesar, agus gurbh é Brutus mar dhea a dúirt é. Ach, is beagnach cinnte nach bhfuil sé seo fíor.

Is fíor gur scairt John Wilkes Booth sé amach *sic semper tyrannis* amach tar éis dó Abraham Lincoln a lámhaigh.
## Tagairtí

Catagóir:Mana Laidine
Catagóir:Sleachta Laidine
Catagóir:Manaí Stáit na Stát Aontaithe
Catagóir:Siombailí Virginia
Catagóir:Siombailí Maryland
Catagóir:Feallmharú  Abraham Lincoln
Catagóir:Feallmharú Iúil Caesar
Catagóir:Focail agus frásaí Laidine
An Comhchaidreamh

Eagraíocht do lucht ollscoile - na mic léinn agus na céimithe araon - a bhí sa **Chomhchaidreamh**. dream idir-ollscoile. Bhunaigh Máirtín Ó Flathartaigh an Comhchaidreamh in 1935 chun an Ghaeilge a chur chun cinn i measc mic léinn ollscoile.

## Stair
Bunaíodh an Comhchaidreamh ag cruinniú de theachtaí na gCumann Gaelacha in 86 Faiche Stiabhna, Baile Átha Cliath ar 30 Márta 1935. Máirtín Ó Flathartaigh a toghadh mar chéad uachtarán. Mar chomhaltaí coiste toghadh E. Ní Mhórdha (Ollscoil na Ríona), Riobard Mac Laghmainn, Ruairí Ó Brolcháin (An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath), Conchubhar Ó Cuileanáin, Caoimhín Ó Góilí mar Rúnaí, David Greene mar chisteoir, G. Mac Oscair (Ollscoil na Ríona), Seán Ó Tuama, agus Pádraig Ó Finneadha. 

## Tionchar
Sa bhliain 1946, rinne an Comhchaidreamh *coup* ar Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge in éineacht le Glún na Buaidhe agus toghadh cuid mhór de lucht an Chomhchaidrimh mar bhaill den Chomhdháil. Thug an Comhchaidreamh go leor moltaí faoin nGaeilge don rialtas tríd an gComhdháil (ach ba bheag toradh a chonaic siad ar a gcuid iarrachtaí).

B'as an Comhchaidreamh a shíolraigh an iris *[[Comhar]]* sa bhliain 1942, mar ardán litríochta, agus mar mheán bolscaireachta don eagraíocht. Bhunaigh an Comhchaidreamh Gael Linn in 1953 agus an Clóchomhar, agus Cumann Merriman níos déanaí.

## Féach freisin
* *[[Comhar]]*
* Gael Linn

## Tagairtí

Catagóir:Gael Linn
Catagóir:Eagraíochtaí Gaeilge
Catagóir:Eagraíochtaí Uile-Éireann
Catagóir:Litríocht na Gaeilge
Catagóir:Cumainn Mac Léinn in Éirinn
Catagóir:Cumainn Ghaeilge
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1935
Catagóir:Bunaithe sna 1930í
Iontas (mothúchán)

mion|an t-iontas ....an an t-aisteoir  Carol Burnett sa bhliain 1958
Nuair a tharlaíonn rud gan choinne, an bhraistint atá á spreagadh ag an rud aduain is ea **iontas**; bíonn fiosracht agus, uaireanta, alltacht ina n-orlaí tríd.mion|an roth mothúcháin le Robert Plutchik'
## Féach freisin

* Ábhar iontais (mothúchán)

## Tagairtí

Catagóir:Mothúcháin
Catagóir:Fealsúnacht
Catagóir:Reiligiún
Tobar Naomh Pádraig (Contae Liatroma)

Tobar naofa i gContae Liatroma is ea **Tobar Naomh Pádraig**. Tá sé suite ar imeall an Meascán.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Liatroma

Catagóir:Toibreacha naofa in Éirinn
Ábhar iontais (mothúchán)

mion|"Is díol iontais é" ǃ
Rud iontach nó suntasach is ea **ábhar iontais** (mar shampla, seacht n-iontais an domhain)  nó a bheith faoi dhraíocht ag duine/rud;  baineann an rud/duine an anáil ar fad díot
mion|an roth mothúcháin le Robert Plutchik'
Uaireanta is fiosrú tuairimeach é, agus ábhar amhrais go minic ag gabháil leis sin.

## Féach freisin

* Iontas (mothúchán)

## Tagairtí

Catagóir:Mothúcháin
Catagóir:Fealsúnacht
Lesya Ukrainka

Bhí **Lesya Ukrainka**  (Úcráinis: Леся Українка; rugadh **Larysa Petrivna Kosach**, Úcráinis: **Лариса Петрівна Косач**; 25 Feabhra 1871 – 1 Lúnasa 1913) ar dhuine de na scríbhneoirí ba mhó le rá i litríocht na hÚcráine a raibh aithne uirthi as a cuid  dánta agus drámaí. Ba ghníomhaí gníomhach polaitiúil, sibhialta agus feimineach í freisin.

I measc a saothair is cáiliúla tá na bailiúcháin dánta *На крилах пісень* (Gaeilge: *Ar sciatháin amhrán*) (1893), *Думи і мрії* (Gaeilge: *Smaointe agus Brionglóidí*) (1899), *Відгуки* (Gaeilge: *Macallaí*) (1902), an dán eipiciúil Давня казка (Gaeilge: *Sean síscéal*) (1893), Одно слово (Gaeilge:*Focal amháin*) (1903), drámaí Бояриня (Gaeilge: *Banphrionsa*. (1913), Кассандра (Gaeilge: *Cassandra* (1903-1907),В катакомбах (Gaeilge: *Sna Catacóim* (1905), agus *Лісова пісня* (Gaeilge: *Amhrán foraoise*) (1911).

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1913
Catagóir:Daoine a rugadh i 1871
Catagóir:Scríbhneoirí Úcránacha‎
Roblox

Is ardán ar líne do chluichí ríomhaireachta é **Roblox**, de chuid Roblox Corporation. 

Bhí níos mó ná 20 milliún cluiche ar fáil ar Roblox sa bhliain 2021, agus gach mí, bhí 210 milliún duine ag imirt orthu. Is féidir daoine a bhíonn ar an ardán cluichí a chruthaíonn do dhaoine eile a bhíonn ag imirt air.

## Féach freisin

* Cluiche ríomhaire

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Físchluichí
Sileovach

[mion| Nikolai Patrushev agus Sergei Ivanov ag cruinniú de [Vladímír Pútín|Vladimir Putin le hoifigigh agus ionchúisitheoirí ceaptha chuig poist shinsearacha, Aibreán 2015]]
deas|mion| Putin le Sergey Lavrov, Alexander Bortnikov agus Sergei Naryshkin, 19 Nollaig 2016
I léacsacan polaitiúil na Rúise, is polaiteoir é **sileovach** (Rúisis: силови́к, IPA: [sʲɪlɐˈvʲik]; iolra: siloviki, Rúisis: силовики́, a tháinig isteach sa pholaitíocht  ó na seirbhísí slándála, míleata, nó seirbhísí comhchosúla, go minic oifigigh an iar- KGB, GRU, FSB, SVR, FSO, an tSeirbhís Chónaidhme um Rialú Drugaí, nó seirbhísí armtha eile a tháinig chun na cumhachta. Téarma comhchosúil is ea " slándálathaí " (oifigeach forghníomhaithe an dlí agus faisnéise).

Úsáidtear **sileovach** freisin mar ainmfhocal comhchoiteann chun trúpaí agus oifigigh gach de  ghníomhaireachtí forghníomhaithe dlí de chuid na Rúise nó na Bealarúise a ainmniú, cé nach gá gur cinn ardchéime iad .

## Sanasaíocht
Aistrítear an téarma ***силови́к (Gaeilge:*** **sileovigh**) go litriúil mar "tréanfhir nó "fir láidir" (ón Rúisis **, "fórsa"). Tháinig sé ón fhrása "силовые структуры" , a bhí le feiceáil go luath sa ré Boris Yeltsin (1990í luatha) a chur in iúl na seirbhísí míleata-stíl éide, lena n-áirítear an t-arm cuí, na póilíní (Aireacht Gnóthaí Inmheánacha), slándáil náisiúnta (FSB) eagraíochtaí agus roinnt struchtúir eile.
Catagóir:Polaitíocht na Rúise
Finíochas

I gcúrsaí gnó nó i gcúrsaí polaitíochta, is éard is **finíochas** ann ná cleachtas i measc an dreama sin a bhfuil an chumhacht acu nó atá in ann tionchar a imirt ar dhaoine eile chun fabhar a thabhairt do ghaolta nó cairde leo, go háirithe ó thaobh post.

Tá sé bunaithe ar an bhfocal *finíoch* a bhfuil dhá chiall leis: 1. ball teaghlaigh, comhchiníoch. 2. Oibrí atá beag ach áisiúil.

## Tagairtí

catagóir:Polaitíocht
Buachaill an Ghúna

Is leabhar do pháistí de chuid David Walliams é **Buachaill an Ghúna**.

mion|cléD'aistrigh Máirín Ní Mhárta é go Gaeilge agus d'fholisigh Futa Fata é sa bhliain 2022 (thosaigh sí ag aistriú leabhar do pháistí go Gaeilge sa bhliain 2011). 

Is é Quentin Blake an maisitheoir ar an leagan Béarla agus Gaeilge den leabhar. Rinne sé an maisiú ar leabhair Roald Dahl chomh maith.

### Cur síos
Tá cónaí ar Dennis i dteach leadránach ar shráid leadránach i mbaile leadránach. Ach tá sé ar tí teacht ar bhealach iontach leis an saol a dhéanamh níos spleodraí agus níos spraíúla – agus níl le déanamh aige ach a intinn a oscailt.

## Féach freisin

* David Walliams

## Tagairtí

Catagóir:David Walliams
Catagóir:Leabhair do pháistí
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Emilie Pine

Is acadóir agus údar Éireannach í **Emilie Pine** (1977 a rugadh í).  Is ollamh le drámaíocht nua-aimseartha é Pine sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath (COBÁC).  Tá aitheantas forleathan faighte ag a cuid aistí, *Notes to self* as a cuid taithí pearsanta a nochtadh.

## Beathaisnéis
Rugadh Pine i 1977. Tógadh i mBaile Átha Cliath í sular bhog a teaghlach go Londain agus í ina déagóir.

D’fhill sí abhaile go hÉirinn chun céimeanna fochéime agus dochtúireachta a dhéanamh i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.  Agus í ag léachtóireacht i UCD, tá roinnt leabhar acadúla scríofa aici ar streachailt agus litríocht na hÉireann, ag díriú ar an gcaoi a n-oibríonn an cultúr le teistiméireachtaí, cuimhní cinn agus imeachtaí trámacha.

Cé go bhfuil saothair acadúla foilsithe aici roimhe seo, d’fhoilsigh 2019 Pine sraith aistí pearsanta, “Notes to self". Tá aithne bainte amach aici as a leabhar ‘’Notes to Self’’ (‘’Notes to Self’’) a insíonn go dírbheathaisnéiseach faoi neamhthorthúlacht, alcólacht agus comhspleáchas, colscaradh, éigniú, breith anabaí, bochtaineacht, neamhoird itheacháin, gruaig choirp agus náire. Scríobhann an t-athbhreithneoir Josefin Holmström ag * Svenska Dagbladet * "Is é stór mór an leabhair seo go beacht nochtadh macánta Pine ar na nerves pianmhara a ndéanann an chuid is mó againn iarracht teagmháil a sheachaint. Is é seo an chumhacht pléascach iontach na litríochta, an chumhacht infheicthe." Cuireann sí i bhfios go láidir go bhfuil “aon leid féintrua in easnamh sa leabhar – is amhlaidh a osclaíonn sé paidir le haghaidh comhráite nua oscailte, le haghaidh oscailteacht radacach (baineann)." Bhuaigh an leabhar gradam Leabhar na Bliana 2018 ó An Post sa chatagóir núíosach.

I rith 2022 tar éis di bliain a chaitheamh saor ó bheith ag léachtóireacht ar an gcéad úrscéal ficseanúil de chuid Pine, “Ruth & Pen”, foilsíodh scéal beirt bhan thar lá amháin i gcoincheap a fuarthas ar iasacht ó *Ulysses* Joyce.

## Saothar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

## Naisc sheachtrachar

Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha

*Leathanach gréasáin oifigiúil An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]
Children of the Revolution (scannán 2010)

Scannán faisnéise é ***Children of the Revolution*** a rinne an scannánóir Éireannach, Shane O’Sullivan sa bhliain 2010. Beirt bhan iomráiteacha is ábhar don saothar seo: Ulrike Meinhof a bhí ina ceannaire ar bhrainse d’Arm Dearg na Gearmáine agus Fusako Shigenobu a bhí ina ceann feadhna ar Arm Dearg na Seapáine. Réabhlóid na mac léinn sa bhFrainc (1968) agus an sléacht i Vítneam a ghríosaigh na mná seo chun iarracht a dhéanamh deireadh a chur leis an gcaipitleachas trí réabhlóid dhomhanda a spreagadh.

mion|clé|Rote armee fraktion

Rinne siad a mbealach chuig an Meánoirthear, áit ar chuir na Palaistínigh faoi oiliúint mhíleata iad. Is iad agus Leila Khaled na mná is mó atá luaite le réabhlóideachas na ré sin agus tharraing a ngníomhartha clú agus cáil orthu. Údair agus iriseoirí iad iníonacha na mban seo, Bettina Röhl and Mei Shigenobu, agus sa scannán seo tugann siad léargas faoi leith dúinn ar shaol agus ar oidhreacht na gceannairceach cáiliúil seo.

## Féach freisin

* Arm Dearg na Gearmáine
* Ulrike Meinhof

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin faisnéise
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Scannáin 2010
Catagóir:Drong Baader-Meinhof
Catagóir:Sceimhlitheoireacht
Mikhail Kalashnikov

Leifteanant-ghinearál in arm an Aontais Shóivéadaigh ba ea **Mikhail Kalashnikov** (10 Samhain 1919 – 23 Nollaig 2013). Dhear sé an raidhfil ionsaithe, an AK-47, siar sa bhliain 1945. Bíonn an AK-47 ar cheann de na dearaí is clúití agus is íocónaí riamh. Sna 2010idí, bhain beagnach leath de na hairm ar domhan le raidhfilí de dhéantús Kalashnikov.
clé|mion|Mikhail Kalashnikov  ar chlé, 1949
clé|mion

### Freagracht
*“Cuireann daoine ceist orm go minic an mothaím ciontach mar gheall ar an fhulaingt daonna a dhéantar in ionsaithe leis an AK-47. Insím dóibh gur dhear mé an gunna chun Máthairthír na Rúise a chosaint óna namhaid. Dar ndóigh, bíonn brón agus frustrachas orm nuair a fheicim coimheascair armtha agus m’arm á úsáid ar mhaithe le cogaí creachóireacha agus ar mhaithe le cuspóirí sceimhlitheoireachta agus coiriúlachta. Ach ní hiad na dearthóirí a chaithfeas freagracht a ghlacadh as cá háit a gcríochnaíonn siad suas; is iad na rialtais a chaithfeas smacht a choinneáil ar a dtairgeadh agus ar a n-easpórtáil.”*
clé|mion
Fuair Kalashnikov bás in 2013 agus é 94 bliana d’aois.

## Féach freisin

* AK-47

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna in 2013
Catagóir:Aireagóirí
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Innealtóirí Rúiseacha
Catagóir:Laochra
Catagóir:Polaiteoirí na Rúise
ICD-10

Is é **ICD-10** an 10ú hathbhreithniú ar an Aicmiú Staitistiúil Idirnáisiúnta ar Ghalair agus ar Fhadhbanna Sláinte Gaolmhara (ICD), liosta aicmithe leighis ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS). Cuimsíonn sé cóid do ghalair, comharthaí agus airíonna, torthaí neamhghnácha, gearáin, imthosca sóisialta, agus cúiseanna seachtracha gortaithe nó galair. Cuireadh tús le hobair ar ICD-10 sa bhliain 1983, formhuinithe ag an 43-Comhthionól Domhanda Sláinte sa bhliain 1990, agus d’úsáid na ballstáit den chéad uair é i 1994. Tháinig ICD-11 ina ionad an 1 Eanáir 2022. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aicmiú Idirnáisiúnta Galar
An Beartas Nua

Ba é a bhí san Beartas Nua ná sraith clár, tionscadail oibre poiblí, athchóirithe airgeadais, agus rialacháin a d'achtaigh an tUachtarán Franklin D. Roosevelt sna Stáit Aontaithe idir 1933 agus 1939. I measc na gclár agus na ngníomhaireachtaí móra feidearálacha bhí an Cór Caomhnaithe Sibhialtach (CCS), Riarachán na nOibreacha Sibhialta (RSF), an Riarachán Slándála Feirme (RSF), an tAcht um Théarnamh Tionscail Náisiúnta 1933 (ATTN) agus an Riarachán Slándála Sóisialta (RSA). Chuir siad tacaíocht ar fáil d’fheirmeoirí, do dhaoine dífhostaithe, don aos óg agus do dhaoine scothaosta. Áiríodh leis an mBeartas Nua srianta agus cosaintí nua ar an tionscal baincéireachta agus iarrachtaí chun an geilleagar a athbhoilsciú nuair a thit praghsanna go géar. Áiríodh le cláir an Bheartais Nua an dá dhlí a rith an Chomhdháil chomh maith le horduithe feidhmiúcháin uachtaránachta le linn chéad téarma uachtaránacht Franklin D. Roosevelt.
Paz Esteban López

Is oifigeach faisnéise Spáinneach í **Paz Esteban López** (rugadh 1958) agus í ina Stiúrthóir ar an Lárionad Náisiúnta Faisnéise (LNF) ó 2020 i leith. Is í an chéad bhean í a ghlac an post  agus roimhe sin bhí sí ina hArd-Rúnaí ar an ngníomhaireacht ó 2017 go 2019, faoi Félix Sanz Roldán.

## Luathshaol
Rugadh Esteban i Maidrid sa bhliain 1958. Rinne sí staidéar in Ollscoil Uathrialach Maidrid,(Spanish: *Universidad Autónoma de Madrid*; **UAM**),  áit ar bhain sí céim Fealsúnachta agus Litríochta amach i mBealtaine 1978. Is saineolaí í ar an seanstair agus ar an Mheánaois. Tar éis di céim a bhaint amach, thosaigh Esteban ag ullmhú an scrúdú poiblí do státseirbhísigh na gcartlann agus na leabharlann. Mar sin féin, thairg gaol dá hathair post in "Aireacht" di, post a bhí sa tseirbhís fhaisnéise Spáinneach mar a tharla sé.

## Naisc sheachtracha
*Spain’s spy chief sacked after Pegasus spyware revelations.https://www.theguardian.com/world/2022/may/10/spains-spy-chief-paz-esteban-sacked-after-pegasus-spyware-revelations
*Quién es Paz Esteban, la directora del CNI destituida por el caso Pegasus.https://www.epe.es/es/politica/20220503/paz-esteban-directora-cni-centro-13601847
## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Rúnaí (teideal)

Is teideal é **rúnaí** a úsáidtear go minic in eagraíochtaí chun duine a bhfuil méid áirithe údaráis, cumhachta nó tábhachta aige/aici san eagraíocht a chur in iúl. Fógraíonn rúnaithe imeachtaí tábhachtacha agus is gá daoibh cumarsáid a dhéanamh leis an eagraíocht. Tagann an téarma ón bhfocal Laidine *secernere*, “idirdhealú a dhéanamh” nó “a chur ar leataobh”, an rangabháil éighníomhach (*secretum*) a chiallaíonn “a bheith curtha ar leataobh”, leis an chiall ghinearálta faoi dheireadh “rud príobháideach” nó “faoi rún”, mar atá leis an bhfocal Gaeilge “rún”. Ba dhuine é an *secretarius*, mar sin, a bhí ag maoirsiú gnó faoi rún, de ghnáth do dhuine cumhachtach (rí, pápa, srl.).
Basil Kelly

Breitheamh agus Ard-Aighne i dTuaisceart Éireann ab ea Rt Honourable Sir **John William Basil Kelly** PC, PC (NI), QC, nó an Ró-Onórach An Ridire **Breasal Ó Ceallaigh** (10 Bealtaine 1920 – 5 Nollaig 2008).  

Bhí an Ceallach; i gcroílár an chórais dlí i dTuaisceart Éireann le linn na dTrioblóidí. Is fearr aithne air mar an mbreitheamh i gceann de na príomhchásanna ollbhrathadóra os comhair cúirt Diplock (gan ghiúiré) i mBéal Feirste.
[clé|mion|Royal Courts of Justice, [Béal Feirste]]

## Beatha
I gContae Mhuineacháin a rugadh an Ceallach; dódh a theaghlach amach as a dteach agus d'aistrigh siad go Béal Feirste cúig bliana ina dhiaidh sin.

Céimí de chuid Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath ab ea é. Glaodh chun Bharra Thuaisceart Éireann air sa bhliain 1944 agus chun an Bharra Laistigh sa bhliain 1958. 

B'fhéidir go n-aithneoidh mic léinn dlí a ainm ós rud é gur phléadáil sé ar son an achomharcóra sa dá chás, ***Attorney-General for Northern Ireland v Gallagher*** (1961) agus ***Bratty v Attorney-General for Northern Ireland*** (1961).

Bhí ina bhall de Theach Teachtaí Thuaisceart Éireann (do Lár an Dúin) ó 1964 go dtí gur díscoireadh é sa bhliain 1972; toghadh gan freasúra é i ndiaidh dó bheith tofa i bhfothoghchán ar dtús.

Bhí an Ceallach ar an eite fhorásach de Pháirtí Aontachtach Uladh agus ba thacadóir dílis de chuid Tarlaich Uí Néill é. Bhí sé ina Ard-Aighne ar Thuaisceart Éireann ó 1969 go 1972. Ceapadh ina bhreitheamh den Ard-Chúirt an bhliain dár gcionn agus den Chúirt Achomhairc sa bhliain 1984; bhí sé sa dara post go dtí gur éirigh sé as mar bhreitheamh sa bhliain 1995.

## Féach freisin

* Páirtí Aontachtach Uladh 
* Brian Hutton, Barún Hutton 
* Robert Carswell, Barún Carswell

## Tagairtí

Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1920
Catagóir:Básanna in 2008
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh
Luftwaffe (idirdhealú)

Is é is brí leis an bhfocal Gearmáinise **Luftwaffe** ná "aerfhórsa". Tá níos mó ná ciall amháin:

* Deutsche Luftstreitkräfte (1910-1920)
* Luftwaffe - an aerfórsa Ghearmáin (1933-1946)
* Luftwaffe Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine (1956-inniu), Aerfhórsa na Gearmáine sa Ghaeilge
Aerfhórsa na Gearmáine

Is é is brí leis an bhfocal Gearmáinise **Luftwaffe** ná "aerfhórsa" - níos cruinne, "aerarm". Bhí an t-ainm sin ar dhá aerfhórsa i stair mhíleata na Gearmáine: aerfhórsa na Naitsithe sna blianta 1933-1946, agus aerfhórsa Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine ón mbliain 1956 i leith.

Baineann an t-alt seo le hAerfhórsa na Gearmáine iarchogaidh.

thumb|280px|left|Eitleán cogaidh den déanamh ''Eurofighter Typhoon'' agus suaitheantas an ''Luftwaffe'' uirthi (2007)

## Tagairtí

Catagóir:Airm
Catagóir:An Ghearmáin
FK Sūduva

Is club sacair é **Sūduvos futbolo klubas** as Marijampolė. Bunaíodh an club sa bhliain 1968, agus imríonn sé san TOPLYGA.

## Trófaithe
;Náisiúnta
***A lyga** (3): 2017, 2018, 2019
***LFF taurė** (3): 2006, 2009, 2019
***Supertaurė** (4): 2009, 2018, 2019, 2022

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub
* FK Sūduva Soccerway

Catagóir:Marijampolė
Sūduva
FK Kauno Žalgiris

Is club sacair é **Kauno Žalgirio futbolo klubas** as Kaunas. Bunaíodh an club sa bhliain 2005, agus imríonn sé san TOPLYGA.

## Trófaithe
;Náisiúnta
***A lyga** (1): 2025
***LFF taurė** (0): 
***Supertaurė** (1): 2026

### FK Spyris (-2015)

### FK Kauno Žalgiris (2016-)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub 
* FK Kauno Žalgiris toplyga.lt 
* FK Kauno Žalgiris Soccerway

Catagóir:Kaunas
Kauno Žalgiris
FC Hegelmann

Is club sacair é **Kauno rajono Hegelmann futbolo klubas** as Raudondvaris. Bunaíodh an club sa bhliain 2009, agus imríonn sé san TOPLYGA.

## Trófaithe
;Náisiúnta
***A lyga** (0): 
***LFF taurė** (0): 
***Supertaurė** (0): 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub
* FC Hegelmann *toplyga.lt*
* FC Hegelmann *Soccerway*

Catagóir:Kaunas
Hegelmann
FK Jonava

Is club sacair é **Jonavos futbolo klubas** as Jonava. Bunaíodh an club sa bhliain 1991, agus imríonn sé sa Pirma lyga.

## Trófaithe
;Náisiúnta
***A lyga** (0): 
***LFF taurė** (0): 
***Supertaurė** (0): 

#### FK Lietava (''Futbolo klubas Lietava'')

#### FK Jonava (''Futbolo klubas Jonava'')

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub
* FK Jonava: toplyga.lt
* FK Jonava: Soccerway
* Globalsportsarchive

Catagóir:Jonava
Jonava
FK Nevėžis

Is club sacair é **Nevėžio futbolo klubas** as Kėdainiai. Bunaíodh an club sa bhliain 1962, agus imríonn sé sa Pirma lyga.

## Trófaithe
;Náisiúnta
***A lyga** (0): 
***LFF taurė** (4): 
***Supertaurė** (0): 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub
* FK Nevėžis: Soccerway
* FK Nevėžis 1lyga.lt
* FK Nevėžis alyga.lt
* Globalsportsarchive

Catagóir:Kėdainiai
Nevėžis
FA Šiauliai

Is club sacair é **Šiaulių futbolo akademija** as Šiauliai na Liotuáine. Bunaíodh an club sa bhliain 2007, agus imríonn sé san TOPLYGA.

## Trófaithe
;Náisiúnta
***A lyga** (0): 
***LFF taurė** (4): 
***Supertaurė** (0): 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub
* FA Šiauliai: toplyga.lt
* FA Šiauliai: Soccerway
* Globalsportsarchive

Catagóir:Šiauliai
Šiauliai
FK Panevėžys

Is club sacair é **Panevėžio futbolo klubas** as Panevėžys. Bunaíodh an club sa bhliain 2016, agus imríonn sé san TOPLYGA.

## Trófaithe
;Náisiúnta
***A lyga** (1): 2023
***LFF taurė** (2): 2020, 2025
***Supertaurė** (2): 2021, 2024

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub
* FK Panevėžys: toplyga.lt
* FK Panevėžys: Soccerway
* Globalsportsarchive

Catagóir:Panevėžys
Panevėžys
Oberheim Electronics

Is monaróir sintéiseoirí Meiriceánach é **Oberheim** a bhunaigh Tom Oberheim i 1969.

## Stair

Bhunaigh Tom Oberheim an comhlacht i 1969, ar dtús mar dhearthóir agus mar mhonaróir d'éifeachtaí leictreonacha do Maestro (go háirithe an Maestro PS-1A Phase Shifter), agus le tamaillín mar dhéileálaí miondíola le haghaidh ARP Instruments. Ar deireadh, chruthaigh Oberheim an chéad táirge de chuid an chomhlachta a raibh brandáil Oberheim aige, an Oberheim DS-2, ceann de na chéad seicheamhóirí ceoil digiteach.

## Tagairtí
Midheamhain

[mion|La Méditation le [Auguste Rodin]]
Is mó slí inar féidir **midheamhain** nó **machnamh** a thusicintː  Bealach atá ann  chun oiliúint a dhéanamh ar an aibíocht; nó chun díriú ar an neach inmheánach; nó chun bac a chur ar an síor-smaoineamh foclach; nó chun faoiseamh a thabhairt don chorp agus don intinn; nó chun strus a fhuascailt, nó féinmheas a spreagadh, nó an imní a laghdú agus faoiseamh ón duairceas a spreagadh.

Cleachtas spioradálta atá sa mhidheamhain go minic, Baineann úsáid as chun aire an duine a dhíriú ar an neach inmheánach, agus chun teacht ar Dhia sa réimse sin.

## Féach freisin

* Obair anála
* Aireachas
* Spioradáltachas (fealsúnacht)
* Zen

## Tagairtí

Catagóir:Reiligiún
Catagóir:Spioradáltacht
Catagóir:Corp an duine
Catagóir:Síceolaíocht
Catagóir:Inchinn
Catagóir:Zen
Catagóir:Midheamhain
Caomhnú agus athchóiriú

[Athchóiriú seandachtaí san Ard-Mhúsaem (Muzeum Narodowego w Warszawie) i [Vársá, an Pholainn |right|thumb]]
right|thumb|Athchóiriú scátháin óraithe i Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Bytom, an Pholainn
[right|thumb| Oibreacha caomhnaithe san [Acrapail|Acrapoil]]
Is dhá ghníomhaíocht ghairmiúil den chineál céanna iad **an caomhnú agus an t-athchóiriú** ós rud é go bhfuil siad tiomanta do bhuanseasmhacht na léirithe cultúrtha agus ealaíne sin, atá mar chuid d'oidhreacht stairiúil na daonnachta, a chur chun cinn, trína gcosaint agus a tharrtháil go freagrach, tarchuirtear a dtábhacht stairiúil chuig na glúnta atá le teacht, ealaíonta agus sóisialta araon. Is féidir an t-athchóiriú a mheas mar obair eolaíoch, ós rud é go láimhseáiltear tuaslagóirí éagsúla, ceimiceáin agus ábhair shonracha.
## Tagairtí
Saoroibrí

Oibrí is ea **saoroibrí** (freelancer) nach bhfuil fostaithe go lánaimseartha ag aon comhlacht nó eagraíocht ar leith, ach a shaothraíonn a bheatha as a chuid seirbhísí a dhíol le fostóirí éagsúla.  Is féidir go mbeadh an saoroibrí ina shaineolaí ar réimse ar leith nó go mbeadh cumas aige déileáil le cuid mhór réimsí éagsúla; mar shampla, déanann an saoririseoir roinnt oibre ar bhonn neamhspleách d'irisí de ghnáth, ag obair ar bhonn féinfhostaithe.

## Féach freisin

* Fostaíocht

## Tagairtí

Catagóir:Gairmeacha
Catagóir:Fostaíocht
Catagóir:Obair
Dún Dearg in Agra

Is dún stairiúil é **Agra** i gcathair Agra san India. Rinne an rialtóir mór Akbar athchóiriú ar an dún ag tosú i 1565, agus críochnaíodh an struchtúr atá ann inniu sa bhliain 1573. Ba é príomháit chónaithe rialtóirí Ríshliocht na Mógal go dtí 1638, nuair a aistríodh an phríomhchathair ó Agra go Deilí. Tugadh "*Lal-Qila*", "*Fort Rouge*" nó "*Qila-i-Akbari*" air freisin. Sular ghabh fórsaí na Breataine é, ba iad na Marathas na rialtóirí deireanacha Indiacha a bhí ann. Sa bhliain 1983, aithníodh é mar Láithreán Oidhreachta Domhanda ag EOECNA. Tá sé thart ar 2.5 km siar ó thuaidh óna chomh-shéadchomhartha níos cáiliúla, an Taj Mahal. Bheadh sé níos cruinne cur síos a dhéanamh ar an dún mar “cathair mhúrtha”.
## Tagairtí


Catagóir:Akbar
Catagóir:Ailtireacht Mhógalach
Catagóir:Láithreáin Oidhreachta Domhanda san India
Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022

mion|clé
Reáchtáladh **Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann** ar 5 Bealtaine 2022.  Bhí 90 suíochán ar fad sa chomhthionól; toghadh 5 feisire tionóil as gach ceann de 18 toghlach ar fud Thuaisceart Éireann. 
mion|clé

### An feachtas
mion|clé
mion|clé
Bhí Sinn Féin chun tosaigh ar gach páirtí eile sna pobalbhreitheanna réamhthoghcháin. An costas maireachtála an téama is mó a bhí ag Sinn Féin. Ach cnámh spairne mhór a bhí sa Phrótacal Thuaisceart Éireann agus an mhíshástacht a bhí cothaithe aige, i measc an DUP ach go háirithe.  Bhí sé ráite ag an DUP nach nglacfaidh siadsan páirt i bhfeidhmeannas nua mura dtéitear i ngleic le Prótacal an Tuaiscirt, an cheist is mó atá ag déanamh tinnis dóibh ó d'imigh an Bhreatain as an Aontas Eorpach.
mion|Conor Murphy, Mary Lou McDonald, John Finucane agus Michelle O'Neill, 4 Aibreán 2022|clé

### Torthaí
D'éirigh le Sinn Féin 27 suíochán a bhuachan, 2 cheann sa bhreis ar an bpríomh-pháirtí aontachtach,an DUP. Don chéad uair riamh, ní raibh ag páirtí aontachtach an móramh sa Tuaisceart 

Seo an toradh iomlán agus comparáid leis an toghchán deiridh i 2017 idir na lúibíní.

* Sinn Féin 27 (Níl aon athrú i líon na suíochán)
* DUP 25 (-3)
* Alliance 17 (+9)
* UUP 9 (-1)
* SDLP 8 (-4)
* Eile 4

Bhí Alliance sásta le toradh an toghcháin go háirithe, a líon suíochán dúbailte aige go 17.  Maidir le Páirtí Aontachtach Uladh (UUP) agus an páirtí náisiúnach SDLP, chonaic siadsan laethanta i bhfad ní ab fhearr sa Tuaisceart, an 2 pháirtí ba láidre ag bunú an chomhthionóil i 1998.  Ní raibh aon suíochán ag Comhaontas Glas i gComhthionól Stormont sa bhliain 2022 i ndiaidh dhó an péire a bhí aige ón toghchán 2017 a chailleadh.

De réir na bhforálacha, ba le Sinn Féin post na céad-aireachta, cé go raibh an stádas céanna aige go hoifigiúil le post na leaschéad-aireachta a gcaithfear é a bhronnadh sa gcás seo ar an DUP.
[clé|mion|[Emma Little-Pengelly|Emma  Little Pengelly in 2017]]

#### Scannal Donaldson / Little Pengelly
I dtoghchán an Tionóil, bhí Jeffrey Donaldson, ceannaire an DUP, ar cheann an chomhairimh i nGleann an Lagáin. Ansin d’fhógair Donaldson go bhfanfadh sé ina fheisire Parlaiminte Westminister mar chuid dá fheachtas in éadan an phrótacail iarBhreatimeachta agus d’ainmnigh sé Little Pengelly mar theachta Tionóil ina ionad. Bhí an beart dleathach ach baineadh siar as daoine gur tharla sé chomh luath sin tar éis lá na vótála; an chéad uair a ndearnadh é mar gur roghnaigh an té a toghadh gan freastal ar Stormont. Comhthoghtar ionadaithe chun fothoghcháin a sheachaint. Ba é seo an dara huair a comhthoghadh Emma Little Pengelly mar theachta.

## Féach freisin

* Prótacal Thuaisceart Éireann

## Tagairtí

Catagóir:Toghcháin Éireannacha
Catagóir:2022
Catagóir:Stormont
Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann
Léiritheoir scannáin

mionIs éard is **léiritheoir scannáin** ann ná an té atá i gceannas ar léiriú scannáin, nó ar chraoladh clár teilifise srl.

Bíonn sé de dhualgas ar an léiritheoir a chinntiú go gcríochnaítear an scannán in am, go bhfuil sé ar ardchaighdeán agus go bhfuil sé laistigh den bhuiséad. Post gnóthach, dúshlánach atá ann.

## Féach freisin

* Stiúrthóir scannán

## Tagairtí

Catagóir:Criú scannáin
Catagóir:Scannánaíocht
Catagóir:Gairmeacha siamsaíochta
Catagóir:Gairmeacha sna Meáin
Aontroim Theas (Toghcheantar Tionóil)

Is  toghcheantar tionóil é **Aontroim Theas** ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: *South Anthrim* ).

D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do Thuaisceart Éireann amháin, d’Fhóram Thuaisceart Éireann i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.

## Baill

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann
Aontroim Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)

Is  toghcheantar tionóil é **Aontroim Thuaidh** ar Thionól Thuaisceart Éireann (Béarla: *North Anthrim* ).

Bunaíodh an toghcheantar in 1973. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól.

## Baill

* Colin Crawford

* Jon Burrows

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann
Babhtáil (airgeadas)

mion
Méideanna comhionanna a cheannach agus a dhíol go comhuaineach do dhátaí éagsúla luacha ar na margadh airgeadais, is ea **babhtáil,** Bíonn leaganacha go leor ann, mar shampla réamhbhabhtáil, babhtáil airgeadraí nó babhtáil ráta úis (gnáthbhabhtáil na cinn is coitianta). 

## Féach freisin

* Babhtáil airgeadra

## Tagairtí

Catagóir:Babhtálacha
Catagóir:Margaí airgeadais
Lámhach Avenue Bar (1988)

Ar an 15 Bealtaine 1988, lámhachadh triúr san Avenue Bar, sráid Union, Béal Feirste, Stephen McGahan (27, Lóiste Nua), Damien Devlin (24, Baile Andarsan), agus Paul McBride (27, Ard Eoin), Caitlicigh go léir agus baint ar bith le paraimíleataigh. Bhí an UVF freagrach as an ionsaí.

## Féach freisin

* Buamáil Bhaile Uí Dhálaigh (1988)
* Ionsaí ar Reilig Bhaile an Mhuilinn
* Luíochán Droma na Coille (1988)

## Tagairtí

Catagóir:1988
Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Catagóir:Stair Bhéal Feirste
Marcas Ó Callanáin

File Éireannach ab ea **Marcas Ó Callanáin** (1789 – 1846). I gCreachmhaoil in oirthear Chontae na Gaillimhe a rugadh é. Aithnítear é as an dán grá "Máire Brún" go háirithe.

## Tagairtí

Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1789
Catagóir:Básanna i 1846