open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gabhla

Is oileán beag amach ó chósta Ghaoth Dobhair é **Gabhla**. Níl éinne ina chónaí ann an bhliain ar fad ach caitheann daoine ón mhórthír an samhradh ar an oileán. Tá cuma tréigthe mar sin ar an oileán mar tá tithe ann gan daoine an chuid is mó den bhliain. Ba as Gabhla don scríbhneoir agus don mhúinteoir clúiteach Seán 'ac Fhionnlaoich.

## Féach freisin
* Gaoth Dobhair agus an ceantar máguaird

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae Dhún na nGall
Catagóir:Gaoth Dobhair agus an ceantar máguaird
Olympia, Washington

Is í **Olympia** príomhchathair stát Washington, SAM. Is í Olympia príomhbhaile Chontae Thurston chomh maith. Tá 46,478 duine ina gcónaí ann, de réir daonáireamh na bliana 2010.

Catagóir:Washington (stát)
Catagóir:Cathracha in Washington
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Washington
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Cluain Eois

Baile beag atá suite i gContae Mhuineachán is ea **Cluain Eois**. (Béarla: *Clones*).
clé|mion

## Daoine as

* Barry McGuigan

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Mhuineacháin
Éirí Amach na bhFíníní

Éirí amach i gcoinne riail na mBriotanach in Éirinn sa bhliain 1867 ab ea **Éirí Amach na bhFíníní**. B'iad Séamas Mac Stiofáin agus Bráithreachas na bhFíníní a chuir tús leis agus a throid in éadan na Sasanach. Ceannairc mí-rathúil a bhí ann ón tús, áfach, agus ba bheag nár cuireadh deireadh leis na bhFíníní sa tír ag an am.

Ar an 5 Márta 1867 thosaigh Éirí Amach na bhFíníní in Éirinn, le Cogadh Thamhlachta i gContae Bhaile Átha Cliath. Maraíodh 12 ar an lá seo, agus 3 i dTamhlacht.

## Tagairtí

*
*

Catagóir:Tamhlacht
Bráithreachas na bhFíníní

Eagraíocht náisiúnach Éireannach ba ea **Bráithreachas na bhFíníní** (Béarla: *Fenian Brotherhood*), a bunaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa 19ú haois.  

In Éirinn, bhunaigh Séamas Mac Stiofáin  Bráithreachas na Poblachta sna 1850idí. 

Craobh Mheiriceánach den ghluaiseacht Éireannach Bráithreachas na Poblachta ba ea Bráithreachas na bhFíníní. B'iad Seán Ó Mathúna agus Michael Doheny na daoine a chuir tús leis sa bhliain 1858. 

*Fíníní* a tugadh orthu de ghnáth. Tháinig an t-ainm ó na Fianna, na laochra cáiliúla i mbéaloideas na hÉireann.

Tháinig Clan na Gael isteach in áit an bhráithreachais níos déanaí.
clé|mion

## Eachtraí

* Éirí Amach na bhFíníní (1867)
* Ionsaí Clerkenwell (1867)
* An Tarrtháil Catalpa: Ar an 17 Aibreán, 1876, d'éalaigh seisear Fíníní as príosún i Fremantle, an Astráil, ar an long ***Catalpa***. 
## Tagairtí

Catagóir:Na Fíníní
Seán Ó Mathúna

Ba náisiúnaí Éireannach é **Seán Ó Mathúna** (1815 - 1877) nó *John O'Mahony* as Béarla, a bhí i measc na daoine a bhunaigh Bráithreachas na Poblachta. Rugadh i Loch an Eanaigh, Coill Bheithne, Contae Luimnigh é sa bhliain 1816. Ba bhaill de Chumann na nÉireannach Aontaithe iad a athair agus a uncail agus ghlacadar páirt in Éirí Amach na nÉireannach Aontaithe sa bhliain 1798.

Rinne Ó Mathúna staidéar ar Sanscrait, Eabhrais agus Gaeilge i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, cé go raibh cosc i bhfeidhm ar Chaitlicigh a fhreastal ann ag an am.

Bhí sé gníomhach sa ghluaiseacht a bhí ag obair i gcoinne an aontais leis an Bhreatain, faoi cheannas Dhónaill Uí Chonaill. Thosaigh sé ag éirí tuirseach leis, áfach, mar gheall ar an easpa dul chun cinn a bhí ann. Mar thoradh, chuaigh sé isteach sna hÉireannaigh Óga agus bhí ról aige san éirí amach mírathúil a bhí acu sa bhliain 1848. D'fhág sé an tír ansin, agus chaith sé tamall sa Fhrainc sular bhog sé go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 1854.

I Meiriceá, chuir seisean agus cúpla duine eile tús le Bráithreachas na bhFíníní, craobh Mheiriceánach de Bhráithreachas na Poblachta. Ba dhuine iomráiteach é leis na Gael-Mheiriceánaigh, agus dá bharr sin rinneadh coirnéal de sa 69ú Reisimint Airm an Aontais a throid i gCogadh Cathartha SAM. Bhí sé gníomhach freisin sna ruathair a rinne na Fíníní ar Cheanada sa bhliain 1866, agus Éirí Amach na bhFíníní ar ais in Éirinn sa bhliain 1867.

Cailleadh Ó Mathúna sa bhliain 1877. Tá sé curtha i Reilig Ghlas Naíon i mBaile Átha Cliath.

Ainmníodh páirc imeartha CLG Gaeil Ghailtí i gCoill Bheithne ina onóir.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1816
Catagóir:Básanna i 1877
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill de BPÉ
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Daoine i gCogadh Cathartha na Stát Aontaithe
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Éire Óg
Catagóir:Fir
Catagóir:Na Fíníní
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Ardán

[thumb|border|right| [Paidí Ó Lionáird i 2006 ]]
Clár teilifíse de chuid TG4 is ea **Ardán**. Ceol, ealaíon agus siamsaíocht le feiceáil air. Déantar ceiliúradh ar chultúr agus ar thallann phobail áitiúla na hÉireann. Is é Páidí Ó Lionáird an láithreoir.

## Nasc
* Suíomh Idirlín: ardantg4.googlepages.com 

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Cláir Ceoil‎
Catagóir:Cláir siamsaíochta‎
Ganymede (gealach)

Is gealach de chuid Iúpatair é **Ganymede**. D'fhionn Galileo Galilei Ganymede sa bhliain 1610. Tá Ganymede 1,070,400 km ó Iúpatar. Tá Ganymede an-mhór, an ghealach is mó sa Ghrianchóras. Tá an trastomhas 5,262km, agus is é an mais atá ann ná 148 billiún billiún tonna méadrach.

Téann sé timpeall Iúpatar ar luas idir 8 agus 13 ciliméadair san uair. Críochnaíonn Ganymede fithis iomlán d'Iúpatar in aghaidh na seachtaine agus críochnaíonn sé rothlú ag an am céanna. 

## Dromchla

Ar an dromchla, is iomaí na gcráitéar atá ann. Fuair Ganymede le linn, 'An Ré Bombardú'. Bhí an Ré i bhfeidhm ceithre bhilliún bliain ó shin, agus sa ré bhí a lán astaróideacha ag bualadh na bpláinéad, agus is as sin a tháinig na cráitéir. 

Tá oighear ar an Ganymede, agus tá an oighear crua le cruach. Smaoiníonn na heolaíochtaí go bhfuil seans ann go mbeadh uisce faoin dromchla ann. Ach, ní raibh a lán fianaise don teoiric seo.

## Féach freisin
* Gealacha Galileo

## Tagairtí

Catagóir:Gealacha Iúpatair
Bratach na Liotuáine

Tá **Bratach na [[An Liotuáin|Liotuáine]]** déanta de thrí dhath chothroma, buí, glas agus dearg. Glacadh leis an mbratach ar 20 Márta, 1989 díreach roimh don tír neamhspleáchas a fháil ón Aontas Sóivéadach. Roimhe sin úsáideadh é ón mbliain 1918 go dtí an bhliain 1940; ina dhiaidh sin bhí an tír faoi smacht ag an Aontas Sóivéadach (1940-1941), ag an nGearmáin (1941-1945) agus arís ag an Aontas Sóivéadach. Ón mbliain 1945 go dtí an bhliain 1989 bhain an Liotuáine feidhm as bratach dhearg Shóivéadach a raibh ainm na poblachta uirthi. Ar an mbratach thrídhathach atá anois ann, seasann an buí do pháirceanna órga na Liotuáine, an glas don tuath ghlas agus an dearg don fhuil a doirteadh ar son na tíre.

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí

Catagóir:An Liotuáin
Catagóir:Bratacha
Międzyrzec Podlaski

Tá an sráidbhaile úd **Międzyrzec Podlaski** suite in Oirdheisceart na Polainne, idir Biała Podlaska agus Lublin, cois Abhainn Krzna. Tá sé ina lárionad riaracháin do pharóiste (gmina) Międzyrzec Podlaski agus é suite i gcúige (województwo) Lublin, agus dhá mhíle ocht gcéad aon duine dhéag ina gcónaí ansin de réir dhaonáireamh na bliana 2005.

Catagóir:Cathracha sa Pholainn
Stanley Baldwin

Ba Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é **Stanley Baldwin, an Chéad Iarla Bewdley** (3 Lúnasa 1867 – 14 Nollaig 1947). 

Rugadh i mBewdley i Worcestershire, Sasana é. Bhain sé amach céim i stair ó Choláiste na Tríonóide, Cambridge. Tar éis an coláiste, chuaigh sé isteach i ngnó a chlainne agus phós sé. 

Sheas sé in olltoghcháin na bliana 1906 in Kidderminster, ach níor éirigh leis. Nuair a fuair a athair bás, tháinig sé isteach in áit a athar mar Fheisire Parlaiminte do Bewdley.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1867
Catagóir:Básanna i 1947
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúistísí
Catagóir:Lucht Ollscoil Dhún Éideann
Catagóir:Polaiteoirí Cheanada
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Acmhainn.ie

Is láithreán áiseanna do lucht na Gaeilge é **Acmhainn.ie**. Ar an láithreán seo gheofar foclóirí agus liostaí téarmaíochta, ceachtanna agus téacsanna faoi cheird an aistriúcháin, agus taisce de théacsanna Gaeilge. Fóram is ea é freisin inar féidir ceisteanna agus comhairle a chur ar a chéile faoi ghnéithe den teanga.

## Naisc
* Acmhainn.ie 

Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge
Téarma.ie

Is bunachar náisiúnta téarmaíochta don Ghaeilge é **Téarma.ie**, arna maoiniú ag an Aontas Eorpach tríd an gclár Interreg IIIA.

Fiontar, DCU, a d'fhorbair an bunachar seo faoin ainm Focal.ie, le comhoibriú agus le páirtmhaoiniú ó Fhoras na Gaeilge. Ar 1 Márta 2015 athraíodh an t-ainm go Téarma.ie.

mion|deas|220px|Iar-lógó an tsuímh
## Gradam

Bhuaigh an acmhainn idirlín seo gradam "An Suíomh Gaeilge Is Fearr" ag The Irish Web Awards ar 25 Deireadh Fómhair 2008.

## Féach freisin
* Focloir.ie
* Litreoir
* Gramadóir
* www.teanglann.ie, gaois.ie, potafocal.com

## Nasc seachtrach
*Téarma.ie

## Tagairtí

Catagóir:Téarmaíocht na Gaeilge
Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge
Catagóir:Bunachair shonraí ar líne
Catagóir:Bunachair shonraí foclóireachta
Cileagram

Is aonad bunúsach, chun tomhais a dhéanamh ar mais, den córas SI (An Córas tomhais Idirnáisiúnta tomhais) é an **Cileagram** (Siombail: **kg**). Is é an sainmhíniú atá aige ná an méid mais atá ag an fréamhshamhail Cileagram Idirnáisiúnta a bhfuil suite sa Fhrainc.

Is é an cileagram an t-aon aonaid SI a baineann úsáid as réamhlitir, agus an t-aon aonaid SI le sainmhíniú ag baint le rud in ionad airí bunúsach fisiceach.

Tá an cileagram cothrom le 2.205 avoirdupois punt sa chóras Impireacht agus an córas a úsáidtear sna Stáit Aontaithe.

Catagóir:Aonaid meáchain
Córas Idirnáisiúnta na nAonad

Is éard is **Córas Idirnáisiúnta na nAonad**, nó **SI** () ná córas d'aonaid a úsáidtear chun tomhais fhisiciúla a dhéanamh. Baineann an chuid is mó den domhan feidhm as an gcóras seo.

Tá seacht mbunaonad ann: comhdhéantar na haonaid eile go léir as na bunaonaid sin le réimíreanna áirithe a úsáid.

Taispeánann an tábla na haonaid go léir agus an stair a baineann leo. 

## Naisc sheachtracha
* Bureau International des Poids et Mesures (BIPM)

## Tagairtí

Catagóir:Fisic
Catagóir:Caighdeáin idirnáisiúnta
Na Séiséil

Go hoifigiúil, is é **Poblacht na Séiséal** is ainm don tír, **Na Séiséil** (Fraincis: *République des Seychelles*, Creole: *Repiblik Sesel*).

Is stát oileánach í a bhfuil 158 oileáin ann. Tá siad suite san Aigéin Indiach, 1,600 cm taobh soir den Afraic, soir ó thuaidh den oileán Madagascar. 

I dtéarmaí daonra is iad na Séiséil an stát neamhspleách is lú san Afraic. Is é Victoria príomhchathair na tíre.

### Stair
Tharla neamhspleáchas Phoblacht na Séiséal ar 29 Meitheamh 1976, 'Lá na Saoirse' inniu.

## Tagairtí

Catagóir:Na Séiséil
Catagóir:Oileáin
Catagóir:An tAigéan Indiach
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Tolamaes

Matamaiticeoir, réalteolaí, astralaí, geografaí agus teoiricí ceoil  ab ea **Tolamaes** (Gréigis:Πτολεμαῖος, *Ptolemaios*; Laidin:*Claudius Ptolemaeus*) a scríobh tuairim is dosaen tráchtais eolaíochta, trí cinn acu a bhí tábhachtach don eolaíocht Bhiosántach, Ioslamach, agus d'Iarthar na hEorpa. Is é an chéad cheann an tráchtas réalteolaíoch ar a dtugtar an *Almagest* anois, cé gur tugadh an *Mathēmatikē Syntaxis* air ar dtús (nó i nGaeilge: an Tráchtas Matamaiticiúil), agus tugadh *An Tráchtas Mór* air níos déanaí. Is é an dara ceann ná an Tíreolaíocht (Gréigis: Γεωγραφικὴ Ὑφήγησις, *Geōgraphikḕ Hyphḗgēsis*, nó sa bhrí litriúil; "Treoir Tíreolaíochta"), a bhfuil plé críochnúil ar léarscáileanna agus eolas geografach ar an domhan Gréag-Rómhánach. Is é an tríú ceann ná an tráchtas astralaíoch ina rinne sé iarracht an t-astralaíoch tuismeách a oiriúnú d'fhealsúnacht nádúrtha Arastataileach a linne. Tugtar an *Apotelesmatika* air seo uaireanta (sa bhrí litriúil: "Ar na hÉifeachtaí"). ach tugtar na *Tetrábiblos* air go coitianta, ón nGréigis Choiteann, a chiallaíonn "na Ceithre Leabhar", nó *Quadripartiteh* san  Laidin.

Rinne sé obair freisin ar Optaic, solasairíonna, ina measc, frithchaithimh, athraonadh agus dathanna. Rinne sé hipitéis pláinéadach, Planisphaerium agus Analemma chomh maith.
## Tagairtí

Catagóir:Geografaithe
Catagóir:Gréagaigh
Catagóir: Básanna 168
Catagóir:Matamaiticeoirí
Catagóir: Réalteolaithe

Catagóir:Réalteolaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 90
Catagóir:Básanna i 168
Logainmneacha na Gaeilge

An príomhrud atá i gceist go traidisiúnta leis an gcuid is mó de **logainmneacha na Gaeilge** ná cur síos a dhéanamh ar an áit ainmnithe ó thaobh an nádúir. Bíodh gur abhann, cnoc, coill, loch, carraig, nó trá a mbíonn i gceist. Is é sin le rá ná go gcaitheann na logainmneacha scáil ar thábhacht an tírdhreacha i saol na ndaoine.
Seo iad roinnt sampla: LOCH Garman.......Wexford, Carraig Dubh.......Blackrock, Cnoc...Knock

Ní ceart go ndéanfar dearmad ar chineál logainm eile in Éirinn. Is éard atá i gceist anseo ná ainmneacha a bhfuil baint acu le daoine agus na gníomhaíochtaí a bhaineann le daoine. Mar shampla, is iomaí áit in Éirinn a bhfuil "baile" mar bhall den ainm. Cosúil le sin, tá an t-úafás cill, gort, achadh, aonach agus domhnach le haimsiú ar léarscáil Éireann. 
Seo iad roinnt sampla: Baile Munna....Ballymun, Cill Dara.....Kildare, An Aonach.....Nenagh


Catagóir:An Ghaeilge
Catagóir:Logainmneacha
Catagóir:Logainmníocht
Líonra achair fhairsing

Séard is **líonra achair fhairsing** (*wide area network* (**WAN**) i mBéarla) ann ná líonra ríomhaireachta a shíneann thar achar mór, ar nós cathair, tír nó an domhan. Úsáidtear líonraí fairsinge le líonraí logánta a nascadh le chéile ionas gur féidir le daoine agus ríomhairí ag suíomh amháin teagmháil a dhéanamh le daoine agus ríomhairí ag suíomh eile. Is é an t-Idirlíon an líonra fairsing is mó ar domhan agus tá sé poiblí. Is minic a chruthaítear líonraí fairsinge d'eagraíocht amháin agus coinnítear príobháideach iad.

## Ceangal
Ceanglaítear líonraí fairsinge go minic ag úsáid línte léasaithe. Bíonn ródaire ar an dá thaobh den líne léasaithe a cheanglaíonn taobh amháin den líne leis an LAN agus an taobh eile leis an WAN. Is féidir le línte léasaithe a bheith an-daor. In ionad línte léasaithe, is féidir WAN a cheangal trí mhodhanna lasctha paicéid nó trí mhodhanna ciorcadlasctha.

## Prótacail
Is iad seo a leanas roinnt de na prótacail is tábhachtaí a bhíonn i bhfeidhm thar WAN:
* TCP/IP
* SONET/SDH
* MPLS
* ATM 
* athsheachadadh fráma

## Tagairtí

Catagóir:Líonraí ríomhaireachta
Líonra achair logánta

Séard is **Líonra Achair Logánta** (*local area network (LAN)* i mBéarla) ann ná líonra ríomhairí a shíneann thar achar beag, ar nós teach, oifig nó grúpa foirgnimh. Go minic bíonn chomhbhunachar sonraí, bogearraí comónta, comhphrintéir, comhbhreacaire, agus forimeallaigh chomónta eile ar an líonra logánta. Bíonn formhór na líonraí logánta atá in úsáid sa lá atá inniu ann bunaithe ar cheann de dhá theicneolaíocht:
* Líonra thar cáblaí: Ethernet (IEEE 802.3) 
nó
* Líonra gan sreang: Wi-Fi (IEEE 802.11)

Is iad na príomhthréithe atá ag líonraí logánta (i gcodarsnacht le líonraí fairsing) ná go mbíonn rátaí aistrithe sonraí an-ard acu, go síneann siad thar achar beag agus nach mbíonn gá línte teileachumarsáide a léasú dóibh.

Is féidir leibhéil éagsúla castachta a bheith in aon stáisiún oibre, é ina theirminéal amháin nó ina ríomhaire. Pléann an líonra logánta le comhshonraí, agus déanann gach stáisiún oibre atá ceangailte leis cumarsáid éasca lena chomhstáisiuin oibre. De ghnáth, bíonn ríomhaire lárnach, le cuimhne an-mhór, a fheidhmíonn faoina chóras oibriúcháin féin mar nód lárnach don líonra, agus tugtar *an riarthóir* air. Bíonn a leithéid de LAN áisiúil in oifig nó roinn ina mbíonn dream daoine ag plé leis na sonraí is na próisis chéanna, agus gá le cumarsáid eatarthu an t-am ar fad.

## Tagairtí

Catagóir:Líonraí ríomhaireachta
Cogadh na Saoirse (An Spáinn)

Ba chogadh sa Spáinn le linn Cogaí Napoléon é **Cogadh Saoirse na Spáinne** nó **Cogadh na Leithinse** (**). Bhí muintir na Spáinne ag troid in éineacht leis an bPoirtingéil agus Sasana in aghaidh Impireacht na Fraince. Lean an cogadh ó fhorghabháil na Spáinne sa bhliain 1808 go dtí géilleadh Napoléon sa bhliain 1814. 

Ba é an cogadh seo ceann de na chéad cogaí i ar son saoirse náisiúnta agus an chéad treallchogadh. Lean an cogadh chomh fada sin toisc nach raibh arm mór Napoleon in ann muintir na Spáinne a chur faoi chois. Chuir na "*guerrilleros*", nó an treallchogaíocht, brú ar shaighdiúirí na Fraince.

Ghabh saighdiúirí Napoleón, cathracha éagsúla agus rinne siad iarracht ansin an Phortaingéil a thógáil. Nuair a fuair siad réidh leis an rí, spreag seo éirí amach ar fud na tíre, glaotar go minic "El Dos de mayo de 1808" sé sin 2 Bealtaine, 1808. Fad is a bhí na *guerrilleros* ag troid taobh thiar de línte na naimhde, bhí airm na Sasanach agus na Portaingéile ag ionsaí fórsaí na Fraince, ag déanamh iarracht atreorú a dhéanamh orthu.

Ag deireadh an chogaidh bhí fórsaí na Fraince an-lag. Bhí naimhde na Fraince in ann ionradh a dhéanamh ar an Spáinn. Cuireadh ar na Francaigh cúlú go dtí sléibhte na Piréiní.

## An cogadh sna healaíona
Léirigh Francisco Goya radharcanna uafáis sna pictiúir sa tsraith *Los Desastres de la Guerra* a thaispéain radharcanna doshamhlaithe a tharla le linn Chogadh na Leithinse.

### Íomhánna

Íomhá:El dos de mayo de 1808 en Madrid.jpg|*El Dos de mayo de 1808* (nó *La carga de los mamelucos*) le Francisco de Goya 
Íomhá:Dos de mayo, por Joaquín Sorolla.jpg|*La defensa del parque de Monteleón,* 2 de mayo, Maidrid,  Joaquín Sorolla


## Tagairtí

Catagóir:Stair na Spáinne
Catagóir:Cogaí Napoléon
Spáinn, Cogadh Saoirse na
*
Ceanannas

Baile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é **Ceanannas**, nó *Kells* as Béarla. 

## Stair
Bunaíodh an mhainistir Naomh Colmcille i gCeanannas thart ar 804 AD.

Sa bhliain 1152, d'aistrigh an Sionad Cheanannais an mhainistir ina shéipéal deoise.

San 1500idí, bhí Ceanannas mar baile gharastún chun an Pháil  a chothú. 
clé|mion

## Féach freisin
* Leabhar Cheanannais

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
CSIRO

Is é an **CSIRO** (nó *Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation*) rannóg taighde de chuid rialtas na hAstráile.

Catagóir:An Astráil
José María Aznar

Polaiteoir Spáinneach is ea **José María Alfredo Aznar López** (a rugadh i Maidrid ar 25 Feabhra, 1953). Bhí sé ina cheannaire ar an bPartido Popular nuair a rinne ETA iarracht é a mharú le buama ar 19 Aibreán 1995. Ba phríomh-aire na Spáinne é ó 1996 go dtí 2004.

## Tagairtí
mion|clé|José María Aznar.

Catagóir:Polaiteoirí na Spáinne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
An tSean-Róimh

I staireolaíocht na linne seo, is éard atá i gceist leis an tSean-Róimh ná an sibhialtacht Rómhánach ó bunaíodh na Róimhe ársa san 8ú haois RC suas go dtí cliseadh Impireacht na Róimhe Thiar sa 5ú haois. Cuimsítear Ríocht na Róimhe (753 BC–509 RC), Poblacht na Róimhe (509 RC–27 RC) agus Impireacht na Róimhe  (27 RC–476 AD).


Róimh
Catagóir:Stair na hIodáile
Baile Shláine

Sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é **Baile Shláine**, nó *Slane* as Béarla.

## Naisc Sheachtracha
* Turasóireacht Bhaile Shláine 

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Dún Búinne

Is sráidbhaile i gContae na Mí i bPoblacht na hÉireann é **Dún Búinne** (Béarla: *Dunboyne*). Tá sé ina shuanbhaile do chathair Bhaile Átha Cliath, agus é suite timpeall na gcrosbhóithre ina dtrasnaíonn an dá bhóthar réigiúnda úd R156 agus R157 a chéile, píosa beag ó dheas ón bpríomhbhealach náisiúnta úd N3. Nasctar an baile leis an iarnród arís sa bhliain 2009, nuair a thiocfaidh an líne ón Uaimh go Maigh Nuad ar ais in úsáid.

## Stair

Téann stair na háite ar ais go dtí na Meánaoiseanna, ach is iomaí athrú a tháinig air ó na 1980idí i leith, ó d'fhorbair eastáit tithíochta a bhfuil cuma an bhruachbhaile orthu timpeall an tsean-sráidbhaile, ar nós eastát agus óstáin Chaisleán Dhún Búinne.

Tá cónaí ar Sheán de Briotún, iar-Thaoiseach na hÉireann a bhí san oifig ón mbliain 1994 go dtí an bhliain 1997, faoi thuairim is cúig chiliméadar den tsráidbhaile.

Ábhar iontais dá lán daoine a thagann go Dún Búinne an chéad uair is ea é go n-aithníonn siad an sráidbhaile. Is amhlaidh gur baineadh úsáid as mar chúlra agus mar stáitse do *Leestown* ("Baile na Laoi"), an sráidbhaile ficseanúil ar an tsraith mhór-ratha teilifíse úd *The Riordans* ("Muintir Uí Riordáin") a craoladh thiar sna 1970idí.

## Cúrsaí Spóirt

Tá clú agus cáil ar Dhún Búinne mar áit mhór lúthchleasaíochta Gaelaí. Foireann Dhún Búinne a bhain craobh peile na Mí sa bhliain 1998 agus sa bhliain 2005. B'é Seán Boylan ó Dhún Búinne an bainisteoir ab fhadsaolaí ina ghnó i stair Chumann Lúthchleas Gael ar fad, agus faoina cheannas siúd, bhain an Mhí craobh na huile Éireann faoi cheathair, mar atá, sna blianta 1987, 1988, 1996, agus 1999. Bronnadh "Saoirse na Mí" air as an obair a rinne sé ar mhaithe leis na cluichí Gaelacha i gContae na Mí. 

Orthu siúd a thuill craobh na huile Éireann do Chontae na Mí agus arb as Dún Búinne iad, is féidir Séamas Ó Rathaille (1949), Breandán Ó Rathaille, Éanna Mac Mánais, Nigel Crawford agus Dáithí Ó Gallchóir a lua.

## Saintréithe Geografacha

Cuirtear i leith Dhún Búinne gurb é an t-aon sráidbhaile amháin in Éirinn atá suite in oileán intíre, is é sin, níl sé in aon chóngar don fharraige, ach ní féidir an áit a bhaint amach ná a fhágáil gan dul thar dhroichead amháin ar a laghad.

## Eolas Eile

I Stócólm sa tSualainn, tá brú óige neamhghnách atá suite ar bhord seanloinge Éireannaí. *Dunboyne* an chéad ainm a fuair an long, nuair a tógadh í i mBaile Átha Cliath. Ba leis an ngnólacht úd Charles E. Martin & Co. í ar dtús, agus í ina long thrádála ag dul ó Éirinn go dtí an Astráil. Sa bhliain 1909, díoladh an long leis na hIoruaigh, agus sé bliana ina dhiaidh sin, cheannaigh an gnólacht loingis Sualannach, Transatlantic, í uathu siúd. Ansin, tugadh an chéad ainm nua ar an long, mar atá, an *G. D. Kennedy*. Dhíol Transatlantic le rialtas na Sualainne í sa bhliain 1924, agus baisteadh an *Af Chapman* uirthi ansin. Tá sí ina brú óige ón mbliain 1949 anuas.

## Daoine
Is ceoltóir Éireannach í CMAT (Ciara Mary-Alice Thompson) as Dún Búinne.

## Naisc sheachtracha
* Óstán Chaisleán Dún Búinne
* Cumann Naomh Peadair - CLG i nDún Búinne
* Club Lúthcleas Dhún Búinne 
* Bóthar Iarainn na Mí 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Cluain Aodha

Sráidbhaile agus baile fearainn i gContae na Mí, Éire, is ea **Cluain Aodha** (Béarla: *Clonee*). Tá Fine Gall ar an taobh thoir ag bailte fearainn Baile an Huntaigh agus An Bealach Beag. 

[clé|mion|[Ionad sonraí Meta / Facebook i  gCluain Aodha ]]
[clé|mion|[Ionad sonraí Meta / Facebook i  gCluain Aodha :  bealach isteach]]

## Suíomh agus rochtain
Is cuid den pharóiste dlí Dhún Búinne an baile fearainn nach bhfuil ach cúpla km ar shiúl síos an bóthar R156. Tá sé suite díreach in aice leis an bpríomhbhóthar N3 ó Bhaile Átha Cliath go dtí Cabhán agus tá sé 4 mhíle siar ó thuaidh den mhótarbhealach M50.

### Bus

### Bus Átha Cliath
Is sráidbhaile Cluain Aodha thart ar 14 km ó Bhaile Átha Cliath. Tá sé inrochtana ag bealach Bhus Átha Cliath 70 (Baggot St- Dún Búinne) agus 270 (Baile Bhlainséir Shopping Centre-Dún Búinne). Tá sé in aice leis an bruachbhaile d'Ongar.  Tá sé freastaltha ag bus 39A, bealach (Belfield / Sráid Bhagóid).

### Bus Éireann
Freastalaíonn Bealaí Bus Éireann109 (chuig/ó Dhún Seachlainn, An Uaimh, Ceanannas, Achadh an Iúir agus an Cabhán) agus Bus Éireann 105 (chuig/ó Ráth Tó, trí Ráschúrsa Tigh na Síóg) freastal freisin Cluain Aodha. Is iad na stadanna bus don bhealach seo, taobh amuigh, agus os coinne Lidl.

### Iarnród
Tá nasc iarnróid idir Cluain Aodha agus stáisiún iarnróid Hansfield in Ongar/Barnswell. Is féidir traenacha a ghlacadh chun Cluain Saileach, Cúil Mhín, Chaisleán Cnucha, Baile an Ásaigh agus Dugthailte Bhaile Átha Cliath, trí treo chathair Bhaile Átha Cliath; agus  Is féidir traenacha a ghlacadh chun Dún Búinne agus M3 Parkway sa threo eile.

## Saoráidí
Tá trí theach tábhairne agus dhá ollmhargaí i gCluain Aodha. Is Cluain Aodha baile chun Club Leadóige Dún Búinne, Chluain Aodha Aontaithe, agus an Club “Pic agus Putt”, Mí Ríoga. Tá an club CLG, Erin Go Bragh, lonnaithe ins An Bealach Beag.

## Pointí tábhachtacha
Is é an Grúpa Kepak, comhlacht próiseála bia mhór, le láimhdeachas níos mó ná €500 milliún, atá suite i gCluain Aodha. Fostaíonn sé níos mó ná 2000 duine in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe. Bhog sé a cheanncheathrú go Cluain Aodha sa bhliain 1981.

Tá dealbh "Geata chuig Meath" suite ar Sheachród Chluain Aodha N3. Gnéithe sé fear cré-umha 2.7m ard ag geata cré-umha 4m ard, leis an ealaíontóir Ann Meldon Hugh.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* 2000 Clonee Draft Framework Plan 

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Baile an Bhiataigh

Is sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é **Baile an Bhiataigh**, nó *Bettystown* as Béarla. Tá An Inse agus Baile Uí Mhornáin suite i ngar dó. Is baile comaitéirí de chuid Bhaile Átha Cliath é, agus d'fhás an daonra go tapaigh le déanaí. Anois tá timpeall is 6000 duine ina gcónaí sa cheantar ar a dtugtar An Inse–Baile an Bhiataigh–Baile Uí Mhornáin. Fuair bean Dealg na Teamhrach i gceantar Bhaile an Bhiataigh sa bhliain 1850.

thumb|left|Baile an Bhiataigh sa bhliain 1986

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Ilmheáin

Ciallaíonn **ilmheáin** (*multimedia* i mBéarla) meascán de mheáin éagsúla ar nós:
* téacs
* íomhá
* fuaim
* beochan
* físeán
Go hiondúil is í an fhoirm dhigiteach de na meáin a bhíonn i gceist ach ní gá go mbeadh sé sin fíor.

## Rangú
Déantar idirdhealú idir *ilmheáin líneach* agus *ilmheáin neamhlíneach*. Ní bhíonn aon idirghníomhachas le hilmheáin líneach (m.sh. taispeántas scannáin) ach bíonn ilmheáin neamhlíneach idirghníomhach - is féidir leis an úsaideoir roghanna a dhéanamh agus a chosán féin a dhéanamh tríd an ábhar.

## Modhanna seachadta
Tá dhá phríomhmhodh ann ina seachadtar ilmheáin:
* An Modh Traidisiúnta – ar CD, DVD, srl.
* Thar an Idirlíon:
** trí uaslódáil
** trí shruthú
** trí phodchraoladh

## Tagairtí
Físeán

mion
Séard is **físeán** ann ná an teicneolaíocht a úsáidtear le híomhánna leictreonacha de ghluiaseacht éigin a ghabháil, a thaifeadadh, a phróiseáil, a stóráil, a chraoladh agus a eagrú. 

Dearadh an teicneolaíocht seo le haghaidh córais theilifíse, ach rinneadh tuilleadh forbartha uirthi i bhformáidí éagsúla le tacú le taifeadadh pearsanta.
[clé|mion|RCA Video, [1960idí]]
Tá físeán éagsúil ó scannán, áit a ghabhtar íomhá beo mar sheicheamh grianghraif de ghluaiseacht éigin. 

Tugtar frámaí scannáin ar na grianghraif seo. Airítear físeán mar ghluaiseacht mar gheall ar feiniméan ar a dtugtar marthanacht radhairc.

## Tagairtí

Catagóir:Ilmheáin
Catagóir:Fís
An Inse, Contae na Mí

Is sráidbhaile atá suite i gContae na Mí i bPoblacht na hÉireann í **an Inse**, nó *Laytown* as Béarla. I dteannta le Baile Uí Mhornáin agus Baile an Bhiataigh bhí 11,872 ina gcónaí ann de réir an daonáirimh i 2016.

thumb|clé|200px|An dealbh "Voyager" in aice na farraige san Inse

## Tagairtí

Inse, An
Fráma scannáin

right|thumb|Píosa de scannán 16mm atá comhdhéanta de seicheamh frámaí
Séard is **fráma scannáin** (*film frame* i mBéarla) ann ná grianghraf aonarach a thógtar mar chuid de scannán. Scairtear na frámaí indibhidiúla óna chéile le línte frámaí. 
## Ráta Frámaí
Teilgtear scannáin ag ráta 24 fráma in aghaidh an tsoicind. Tugtar an ráta frámaí air seo. I gcás físeáin, bíonn ráta frámaí de 24, 25 nó 30 fráma in aghaidh an tsoicind in úsáid. Braitheann an figiúr seo ar an gcaighdeán craolacháin físeáin atá in úsáid.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Ilmheáin
Catagóir:Téarmaíocht scannánaíochta
Thomas Babington Macaulay

Staraí Briotanach agus polaiteoir Fuig ab ea **Thomas Babington Macaulay, 1ú Barún Macaulay**, PC, FRS, FRSE ( 25 Deireadh Fómhair 1800 – 28 Nollaig 1859). Bhí sé ina *Secretary at War* (a bhí freagracht as riaradh agus eagrú an Airm) idir 1839 agus 1841, agus ina Phámháistir Ginearálta idir 1846 agus 1848.

Is sampla barrthábhachtach é an saothar cúig imleabhar *The History of England from the Accession of James the Second* le Macaulay, a léirigh a áiteamh faoi fheabhas chultúr Iarthar na hEorpa agus faoi dhosheachantacht a dhul chun cinn sochpholaitiúil.

## Luathshaol
Rugadh Macaulay ag Rothley Temple. i Leicestershire ar an 25 Deireadh Fómhair 1800, mac le Zachary Macaulay, Aibhistín Albanach, a rinneadh gobharnóir agus cealaitheoir coilíneach de, agus Selina Mills ó Bhriostó, iardhalta de chuid Hannah More. D'ainmnigh siad a gcéad leanbh i ndiaidh a uncail Thomas Babington, úinéir talún agus polaiteoir de chuid Leicestershire,  a bhí tar éis deirfiúr Zachary Jean a phósadh. Bhí clú air Macaulay óg mar pháiste éachtach; mar naíonán, ag stánadh amach óna chliabháin ag simléir mhonarcha áitiúil, tá sé ráite gur fhiafraigh sé dá athair ar tháinig an deatach ó thinte ifrinn.

Cuireadh oideachas air i scoil phríobháideach i Hertfordshire, agus, ina dhiaidh sin, i Coláiste na Tríonóide, Cambridge, áit ar bhuaigh sé roinnt duaiseanna, lena n-áirítear 'Bonn Óir an tSeansailéara' i Meitheamh 1821, agus áit ar fhoilsigh sé aiste iomráiteach ar Mhilton san iris an *Edinburgh Review *sa bhliain 1825. Ní raibh Macaulay agus é ag Cambridge ag déanamh staidéir ar litríocht chlasaiceach, rud a léigh sé san India ina dhiaidh sin. Déanann sé cur síos ina litreacha ar an léamh a bhí aige ar an Aeinéid le linn dó a bheith i Malvern sa bhliain 1851, nuair a deir sé gur bhain filíocht Veirgil na deora as. Mhúin sé Gearmáinis, Ollainnis agus Spáinnis dó féin, agus bhí Fraincis líofa aige. Rinne sé staidéar ar an dlí agus sa bhliain 1826 glaodh chun an barra é, sular chuir sé níos mó suime i ngairm bheatha pholaitiúil. Cháín Macaulay, san *Edinburgh Review* sa bhliain 1827, agus i sraith litreacha gan ainm chuig *'The Morning Chronicle,* an anailís a rinne an saineolaí an Coirnéal Thomas Moody (oifigeach de chuid Arm na Breataine ó Oifig Choilíneachta na Breataine) ar oibrithe faoi dhintiúr.   Cháin athair Fuig Macaulay Zachary Macaulay, a bhí ag iarraidh ‘*<nowiki/>'free black peasantry*'’ seachas comhionannas na nAfracach, freisin, san  *Anti-Slavery Reporter*, maíomh  Moody.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1800
Catagóir:Básanna i 1859
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Daoine as Dún Éideann
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Leicestershire
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Polaiteoirí Albanacha
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Staraithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Catagóir:Wiltshire
Catagóir:Yorkshire Thiar
Ludwig II na Baváire

Bhí **Ludwig (Laoiseach) Friedrich Wilhelm II** (25 Lúnasa 1845 – 13 Meitheamh 1886), ina Rí ar an Bhaváir  ó 1864 go dtí go bhfuair sé bás. Tugadh na leasainmneacha *Mad King Ludwig* (Laoiseach Craiceáilte) air as Béarla agus *Märchenkönig* (Rí na bhFinnscéalta) air as Gearmáinis. 

thumb|left|NeuschwansteinTá clú agus cáil air mar gheall ar an mbealach aisteach a bhí leis, agus mar go raibh an-suim aige i gcaisleáin ar stíl na Meánaoise, amhail Neuschwanstein, a spreag an tsamhlaíocht don chaisleán in 'Sleeping Beauty' ag Disney. 

Pátrún na gceoltóirí ba ea Ludwig. Mar shampla, nuair a bhí Wagner báite i bhfiacha ar fhilleadh ón deoraíocht, chuir sé aithne ar Ludwig. clé|mion|281x281px

Is é a bhí ina Rí ar an mBaváir nuair a aontaíodh an Ghearmáin in aon tír amháin sna 1870idí, agus ní róshásta a bhí sé faoi ach oiread.

Feallmharaíodh Ludwig ar 13 Meitheamh 1886, is cosúil (tá roinnt tuairimí faoi ag dul thart).

Tar éis a bháis, thángthas ar phleananna dá lán caisleán eile nár thóg sé. 

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1845
Catagóir:Básanna i 1886
Catagóir:An Bhaváir
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin
Catagóir:Fir aeracha
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe Eorpacha
Dún Seachlainn

Sráidbhaile atá suite i gceartlár na Mí, Poblacht na hÉireann é **Dún Seachlainn** (**Domhnach Seachnaill** go háitiúil), nó *Dunshaughlin* as Béarla. Tá thart ar 5,840 (2016) duine ina gcónaí sa sráidbhaile seo atá lonnaithe timpeall 25km ó Bhaile Átha Cliath ar phríomhshráid N3.

## Scoileanna sa cheantar

Tá trí scoil i nDún Seachlainn. Dhá bhunscoil (Gaelscoil na Ríthe and St. Seachaills) agus meánscoil amháin darb ainm Coláiste Pobail Domhnach Seachnaill. Tá breis is míle dálta ag freastail ar an scoil seo.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Coláiste Gonzaga

Scoil Chaitliceach phríobháideach do bhuachaillí a bunaíodh sa bhliain 1950 faoi stiúir Chumann Íosa is ea **Coláiste Gonzaga C.Í.** (*Gonzaga College S.J.*). Ainmníodh an scoil as San Aloysius Gonzaga, Íosanách. I Raghnallach i mBaile Átha Cliath atá an scoil suite. Bíonn a lán spóirt á n-imirt sa scoil; rugbaí, cruicéad agus badmantan ina measc. Tá clú ar an scoil maidir le ficheall agus i ngeall ar na torthaí maithe a ghnóthaíonn daltaí na scoile san Ardteistiméireacht.

## Iardhaltaí a bhfuil clú orthu
* Paul Carney - Breitheamh in Ardchúirt na hÉireann
* Anthony Clare - Síceolaí agus craoltóir
* Finghin Collins - Pianadóir
* Ciarán Cuffe - TD de chuid an Pháirtí Glais
* Conor Deasy - Príomhamhránaí an ghrúpa The Thrills
* Paul Durcan - File http://www.independent.ie/unsorted/features/poetry-and-emotion-517894.html
* Tony Ensor - iar-Imreoir ar fhoireann rugbaí na hÉireannhttp://www.village.ie/magill_articles/sport/old_dogs_and_new_tricks/ 
* Kevin Feeney - Breitheamh in Ardchúirt na hÉireann
* Ross Geoghegan - Ollamh le Matamataic, State University of New York http://www.math.binghamton.edu/ross/
* Charles Edward Lysaght - Scríobhneoir http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=128 
* George K. Miley - Ollamh le Réalteolaíocht, Ollscoil Leiden http://www.fwn.leidenuniv.nl/gs/astronomy/staff/miley.htm 
* Barry McCrea - Scríobhneoir
* Michael McDowell - iar-Thánaiste agus iar-Aire Dlí agus Cirt, Comhionannais agus Athchóirithe Dlí
* Macdara Woods - File
## Féach freisin

* Meánscoileanna i gContae Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
## Naisc sheachtracha
* Suíomh gréasáin an choláiste 

Catagóir:Meánscoileanna na nÍosánach in Éirinn
Dún Doire

Sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é **Dún Doire**, nó *Dunderry* as Béarla.
Tá Dún Doire gar go leor do Ráth Chairn.

Tá an t-amhránaí agus múinteoir Nollaig Ní Laoire as Dún Doire.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Cill an Chairn

Bruachbhaile atá suite 2km ó lár bhaile na hUaimhe i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann í **Cill an Chairn** (*Kilcarn* as Béarla).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Réabhlóid na Rómáine 1989

deas|250px|thumb|Réabhlóid na Rómáine 1989
Tharla **[[Réabhlóid]] na Rómáine** sa bhliain 1989, seachtain fada de chíréibí agus troid i ndeireadh mhí na Nollaig, 1989, a fuair réidh le réim na gCumannach agus Nicolae Ceaușescu sa Rómáin. Tháinig deireadh leis an bhforéigean tar éis cúirt a chur ar dheachtóir na tíre, Ceaușescu, agus a bhean chéile Elena agus iad a chur chun báis. Ba an Rómáin an t-aon tír oirthearach a fuair réidh leis an gcumannachas trí fhoréigean agus na ceannairí a chur chun báis.

Fuair 1,104 duine bás sa réabhlóid, 162 dóibh san agóid a fuair réidh le Ceaușescu (16–22 Nollaig, 1989) agus 942 duine sa troid i ndiaidh ghabháil an chumhachta. B'é an *Fronta Sábháilte Náisiúnta* (FSN) an fórsa polaitiúil a bhí taobh thiar den réabhlóid. Bhí 3,352, gortaithe, 1,107 dóibh fad is a bhí Ceaușescu fós i gcumhacht agus 2,245 tar éis gur thóg an Fronta cumhacht.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

*
Catagóir:Stair na Rómáine
Maigh Dearmhaí

Is sráidbhaile atá suite i ndeisceart na Mí, Poblacht na hÉireann í **Maigh Dearmhaí**, nó *Longwood* as Béarla.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* CLG Mhaigh Dearmhaí 

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Baile an Bhóthair

*Is alt faoi Bhaile an Bhóthair, Co. na Mí é seo. Le haghaidh alt faoin mbaile in Áth Cliath, féach ar [[Baile an Bhóthair, Áth Cliath]]*

Sráidbhaile atá suite in oirdheisceart na Mí, Poblacht na hÉireann é **Baile an Bhóthair**, nó *Batterstown* as Béarla.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Cluain Ioraird

Sráidbhaile atá suite i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann í **Cluain Ioraird**, nó *Clonard* as Béarla. Tá an sráidbhaile seo suite ar phríomhbhóthair N4 in aice le Cionn Átha Gad na hIarmhí. Tá suas le 100 duine ina gcónaí sa sráidbhaile.

## Nótaí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Bebo

Ba láithreán líonraithe shóisialta é **Bebo** ar an idirlíon. Ligeadh do na daoine a bhí páirteach ann labhairt lena gcairde, cluichí a imirt agus féachaint ar *Bebo TV*. Thosaigh sé i Meiriceá, ach tháinig méadú mór ar an tóir a bhí air in Éirinn, idir 2005 agus 2006. Bhí sé an-chosúil le MySpace, FriendStar agus Facebook.  

Chuaigh an gnólacht i mbá in 2013.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Bebo

Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta
Jam

Is clár é ***Jam*** a bhí ar R.T.É. sa bhliain 2006. Lean sé trí bhanna ceoil: *Santa Cruz* (As Coláiste na Carraige Duibhe], BÁC), *Struck* as contae Chiarraí agus *Solvent* as Gaillimh. Cabhraigh R.T.É. leo feabhsú mar bhannaí agus sa deireadh bhí comórtós acu a bhuaigh Struck.

## Naisc
* Rte.ie/jam - Tá níos mó faoi Jam le fáil anseo

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2006
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Nickelodeon

Is stáisiún teilifíse do dhaoine óga é **Nickelodeon**, a bunaíodh i Meiriceá sa bhliain 1979, faoin ainm *Pinwheel*. Tá stáisiúin dá chuid ar fud an domhain, mar shampla, i Meiriceá, an Ríocht Aontaithe, an Astráil agus an tSeapáin. Tuilleadh clú agus cáil do Nickelodeon le cláir amhail *Rugrats*, *Spongebob Square Pants* agus *Fairly Odd Parents*.

## Naisc Sheachtracha
* Nickelodeon.com - Suíomh Oifigiúil 

Catagóir:Stáisiúin teilifíse
Catagóir:Stáisiúin teilifíse Meiriceánach
An Obair

Is sráidbhaile  í **an Obair** (nó *Nobber* i mBéarla) atá suite i dtuaisceart na Mí, Poblacht na hÉireann.

## Tagairtí

Obair, An
Chris Hardman

Ba ceoltóir/amhránaí é **Chris James Hardman** (nó **lil' Chris**) as Lowestoft i Sasana. Rugadh é ar 26 Lúnasa 1990. Fuair sé bás ar an 23 Márta, 2015.

## Shaol
Thuill sé clú agus cáil nuair a ghlac sé páirt i *Rock School* le Gene Simmons, as *[[KISS]]*, sa bhliain 2005. An bhliain dár gcionn i 2006 scaoil sé a chéad shingil *Checkin' it out* agus lean sé le halbam darbh ainm *Lil' Chris*. Chan sé *Checkin' it out* ar *[[The Late Late Show|The Late Late Toy Show]]* ar RTÉ sa bhliain 2006. Bhain *Checkin' it out* an tríú áit amach i gcairteanna na Ríocht Aontaithe ach ní raibh an rath céanna ar *Lil' Chris*. 

## Dioscliosta
**Albaim**
* *Lil' Chris* (2006)
* *What's It All About* (2008)

**Singlí**
* "Checkin' It Out"
* "Gettin' Enough??"
* "Figure It Out"
* "We Don't Have To Take Our Clothes Off"

## Chris ar an idirlíón
* myspace.com/lilemochris - Tá 'MySpace' lil' chris le fáil anseo
* lilchris.co.uk - Tá níos mó faoi Chris Hardman le fáil anseo 

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Tenacious D

Is banna grinn rac-cheoil é **Tenacious D,** bunaíodh iad i Cathair na nAingeal, Meiriceá, 1994. 

## Foirmíocht
Bhuail Jack Black le Kyle Gass nuair a bhí Jack 16 agus Kyle 24. Ní raibh siad cairdiúil ar dtús ach i 1997 bhunaigh siad 'The D'.

## Gníomhréim
Bhí clár teilifíse acu ó 1997 go dtí 2000 darbh ainm Tenacious D ach níor thuill siad clú mór go dtí 2001 nuair a scaoil siad 'Tenacious D'- an t-albam. Bhí na singlí 'Tribute', 'Wonderboy', 'F.H.G.' agus 'Dio' ar an albam seo. Scaoil siad albam eile sa bhliain 2006. 'Pick of Destiny' an t-ainm a bhí air. Fuaimrian den scannán 'Pick of Destiny', ina ghlac an bheirt acu páirt, a bhí ann.

## Naisc sheachtracha
* ainm naisc TenaciousD.com
* Tá siúl ar Pick of Destiny (scannán) le fáil anseo 

## Albaim

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Meiriceánacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1994
Baile Uí Mhornáin

Sráidbhaile atá suite ar chósta Mhuir Éireannach i gContae na Mí, Poblacht na hÉireann é **Baile Uí Mhornáin**, nó *Mornington* as Béarla.

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
An Bóthar Buí

Sráidbhaile atá suite i ndeisceart na Mí, Poblacht na hÉireann é **An Bóthar Buí**, nó *Enfield* as Béarla. Tá thart ar 1,000 duine ina gcónaí sa sráidbhaile seo atá lonnaithe ar bhóthar N4 idir Chill Choca agus Chionn Átha Gad. Níl ach 41 km idir lár Bhaile Átha Cliath agus an sráidbhaile.

## Daoine aitheanta

* Teresa Brayton 
* Shauna Ennis
* Sarah Carey
* Luke McNally

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
An Scrín, Contae na Mí

Sráidbhaile atá suite i lár Chontae na Mí, Poblacht na hÉireann í **an Scrín** nó **Scrín Cholm Cille** (*Skryne/Skreen* as Béarla).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Wii

Is é an **Wii** (wee) an 5ú consól cluichí ata déanta ag Nintendo. Scaoileadh ar an 19ú Samhain 2006 é, cúig bliana i ndiaidh an GameCube. Tháinig clú air mar gheall ar an gcianrialú nuálach atá ag an Wii. Chualathas faoin Wii sa bhliain 2004 nuair a bhí an t-ainm 'Revolution' air. I mí an Mhárta 2007, bhí níos mó ná 200 cluiche Wii ar fáil. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an Wii
* Nintendo

Catagóir:Nintendo
Catagóir:Consóil chluichí
An Muileann gCearr

Is é **an Muileann gCearr** (nó *Mullingar* as Béarla) príomhchathair Chontae na hIarmhí. Tá sé ar na bailte is mó i lár na hÉireann. Dar leis an daonáireamh bhí 20,928 ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016. Tá sé suite ar an mBrosnach idir Loch Uail agus Loch Ainninn. 

Bhí ionad traenála de chuid an airm ar an mbaile, atá an-ghar do lár na tíre. 

## Áiseanna

Tá dhá ionad siopadóireachta, leabharlann agus Ospidéal Réigiúnach an Mhuilinn Chearr sa bhaile. Tá Áras an Mhuilinn, ionad acmhainnaí de chuid Chomhaltas Ceoltóirí Éireann do lár na tíre, lonnaithe sa bhaile.

Tá trí nuachtán ann: The Mullingar Advertiser, The Westmeath Topic, agus The Westmeath Examiner.

## Iompar
Téann go leor den trácht idir an Mhi agus Ros Comáin agus Baile Átha Cliath tríd an mbaile. Tá stáisiún traenach ar an mbaile, agus stopann líne Shligeach ann, maraon le línte Bhéal Átha an Fheadha agus Chathair na Mart. 

## Stair
Cúpla míle ó dheas, bhunaigh Naomh Colman mainistir a bhí ina ionad léinn ar feadh na gcéadta bliain. Bhí tábhacht mhíleata ag baint leis an mbaile mar gheall ar a ionad i lár na tire- bhí garastúin ag Arm na Breataine tógtha ann idir 1814 agus 1819, agus a bhí mar ionad de chuid Arm na hÉireann darbh ainm Dún Cholumb go dtí gur dhúnadh é in 2012. Tar éis chath a mhair deich lá d'éirigh leis an nGinearál Godart van Ginkel an baile a ghabháil i mí an Mheithimh 1691. 

## Daoine cáiliúla ón Muileann gCearr
* Joe Dolan, (1939-2007) amhránaí
* Michael O'Leary, príomhfheidhmeannach *[[Ryanair]]*
* J. P. Donleavy, údar
* Leo Daly, údar
* Ferdinand von Prondzynski, uachtarán DCU
* The Blizzards, ceoltóirí
* John Joe Nevin, dornálaí
* Niall Horan, amhránaí

## Féach freisin
* Áras an Mhuilinn
* CLG Naomh Lomáin
* Ospidéal Réigiúnach an Mhuilinn Chearr

## Íomhánna

Íomhá:Westmeath Council Council Headquarters, Mullingar (2022).jpg|Ceannáras Chomhairle Contae na hIarmhí
Íomhá:Mullingar 01 area.JPG|Léarscáil an cheantair máguaird 
Íomhá:Canal à Mullingar.jpg|An Chanáil Ríoga
Íomhá:Moulin à Pierre.jpg|Leacht Cuimhneacháin an Ghorta Mhóir
Íomhá:Christ_le_Roi_Mullingar.JPG|Ardeaglais Chríost Rí

Íomhá:Mullingar_Centre.jpg|Lár an bhaile
Íomhá:Celtic_Cross_Columb_Barracks_Mullingar.JPG|Crois chuimhneacháin, Dún Mhic Coluim
Íomhá:Dublin Mullingar Train.JPG|Stáisiún iarnróid
Íomhá:Áras an Mhuilinn, An Muileann gCearr Mullingar (2022).jpg|thumb|Áras an Mhuilinn, ionad de chuid Chomhaltas Ceoltóirí Éireann
Íomhá:Bilingual GA EN sign at Mullingar Train Station (2022).jpg|thumb|Comhartha ag an stáisiún traenach
Íomhá:Mullingar Town Park (2022).jpg|thumb|Páirc Bhaile An Mhuilinn Chearr
Íomhá:1916 Monument Mullingar.jpg|thumb|Cuimhneachán Éirí Amach 1916


## Tagairtí

* 
* 
* 
* 


Muileann gCearr, An
Catagóir:Bailte contae i bPoblacht na hÉireann
Nasta'liq

**Nasta'liq** (نستعلیق *nasta'līq*). Córas no cló scríofa a bhfuil úsáid forleathan aige sa Phacastáin, san Iaráin agus san Afganastáin. Tá dlúthbhaint aige leis an gcóras scríofa Naskh, an modh scríofa Araibise.

Catagóir:Callagrafaíocht Arabach
Catagóir:Urdúis
Jack Black

Is aisteoir agus ceoltóir é **Jack Black**, a rugadh in Hermosa Beach, California, sa bhliain 1969. Tháinig clú air leis a bhanna ceoil *[[Tenacious D]]*.

## Scannáin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Tá níos mó faoi Jack Blck le fáil anseo .

Catagóir:Rac-cheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
The Edge

Seinneann **The Edge** (nó **David Howell Evans**) giotár leis an banna U2 as Baile Átha Cliath. Rugadh sa bhliain 1961 é i Sasana, le tuismitheoirí Breatnacha, ach bhog a chlann go hÉirinn nuair a bhí sé óg. 

## Naisc
* U2.com - Tá níos mó faoi U2 agus The Edge le fáil anseo

## Tagairtí

Catagóir:Giotáraithe Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Xbox

Is é **Xbox** an t-ainm ar an chéad ríomhaire cluichí déanta ag Microsoft. Tháinig sé amach i Meiriceá sa bhliain 2001 agus anois tá níos mó ná 24 milliúin acu díolta. Bhí sé €479 i 2002 in Éirinn ach nuair a tháinig an Xbox 360 amach, thit an phraghas go dtí €99.

## Cluichí cáiliúla
* Halo
* Halo 2
* Ninja Gaiden
* Na cluichí 'Grand Theft Auto'

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Microsoft.com - Tá níos mó faoi Microsoft agus Xbox

Catagóir:Microsoft
Catagóir:Consóil chluichí
Coláiste na Carraige Duibhe

Meánscoil phríobháideach do bhuachaillí is ea **Coláiste na Carraige Duibhe** (Béarla: Blackrock College) agus é suite san áit a bhfuil an t-ainm céanna uirthi. Tá clú agus cáil ar an scoil ar fud na hÉireann mar áit mhór rugbaí. Sa bhliain 2005, chaithfeá €4,550 a íoc mar tháille iontrála sa scoil. Osclaíodh an scoil sa bhliain 1860, agus inniu, tá thart ar mhíle dalta ag freastal ar an gcoláiste. Is é Alan MacGinty atá ina Phríomhoide ar an scoil inniu. Gach bliain, déanann daltaí na scoile an obair airgead a sholáthar do AIDLINK agus GOAL (dhá chumann carthanachta Éireannach a oibríonn le bochtáin an Tríú Domhain) trí sheamróg a dhíoladh timpeall am Lá Fhéile Pádraig. 

## Iarscoláirí
D'fhreastail an t-imreoir rugbaí cáiliúil Brian O'Driscoll, agus an TD Eoin Ó Broin ar an scoil seo. 
## Féach freisin

* Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bunscoileanna i gContae Átha Cliath
Dan Brown

Is údar é **Dan Brown** (a rugadh ar an 22 Meitheamh, 1964) as New Hampshire, Meiriceá. Níor scríobh sé a chéad úrscéal go dtí 1998 nuair a scríobh sé *Digital Fortress*. Sula raibh sé ina údar, bhí gairm aige mar cheoltóir agus mar mhúinteoir. Tháinig clú mór air nuair a scaoil sé an leabhar an-chonspóideach *[[The Da Vinci Code]]* (*Cód Da Vinci*). Rinneadh scannáin de dhá leabhar dá chuid, mar atá *Angels and Demons* agus *The Da Vinci Code*. Tá a chuid úrscéalta aistrithe go 52 teangacha.

## Leabhair
* *Digital Fortress*, 1998 
* *Angels and Demons*, 2000
* *Deception Point*, 2001 
* *[[The Da Vinci Code]]*, 2003
* *The Lost Symbol* (2009)
* *Inferno* (2013)

## Naisc sheachtracha
* Danbrown.com - Níos mó faoi Dan Brown le fáil anseo

Brown, Dan
Brown, Dan
Brown, Dan
Catagóir:Daoine beo
Dutch Gold

Is lágar é **Dutch Gold** a dhíoltar in Éirinn. Tá sé an 3ú beoir is móréilimh in Éirinn tar éis Guinness agus Budweiser. Cuireadh isteach ar an margadh é sa bhliain 1995.

## Tagairtí

Catagóir:Deochanna