Geis

Cosc gan chiall is ea **geis** nó ***airmert***, i gcodarsnacht le reacht réasúnach dlí.  As Breatnais, deirtear **cynnedyf**.  Faightear a leithéid de chosc ar shlí éigin i sagartacht Rómhánach agus Gearmánach, go háirithe *[[Flamen (Reiligiún)|flamines]]* na Róimhe.

## Geasa an chine
Bhíodh dreamanna ar leith faoi gheasa bia: na Briotanaigh, giorria, cearc nó gé; na Albanaigh iasc; na Galátaigh, muiceoil; agus na Gaeil, grús. *Den Grabbeigaben nach zu schließen*, níor coinníodh síoraí seasta na geasa seo.  Mar gheis bhia sa bhreis in Éirinn ársa, ní raibh cead dul i gcarbad catha le trí naonna lá tar éis feoil chapaill a ithe.

Bhí na hUlaidh faoi gheis gan thar ballaí rua a dhreapadh, agus gan a gcarbaid a thiomáint ó thaobh chlé d'Eamhain Mhacha.

## Geasa an rí
Ba chóir do rí gan bheith ainimh choirp.  De bharr na geise seo, bhí ar Nuadha a choróin a thabhairt suas, tar éis ar baineadh a lámh de i rith *[[Cath Maighe Tuireadh]]*.  Dá mba éagórach é an rí (*[[gáu flathemon]]*, gó/bréag fhlaithis) nó dá n-inseodh sé bréag, bhainfí mí ádh dá theaghlach go léir, mar shampla, neamhthorthúlacht daoine, ainmhithe agus nádúir.   De bharr seo, feictear an *gáu flathemon* i leabhair seanghaelaigh dlí faoin nath garbh *cacc for [[enech]]* (cac ar oineach/clú).

Bhí (Ard-)rí na *[[Teamhair|Teamhrach]]* faoi gheis éirí as a leaba roimh éirí na gréine, dul gan stopadh ar an gCéadaoin ar *Mag Breg*, agus gan dul san oíche trí *Mag Cuillin*.  Bhí rí na Laighean faoi gheis gan dul a chodladh idir Baile Átha Cliath agus an Dothra (craobh-abhainn na Life), fanacht naoi lá sa bhliain ar *Mag Cualann*, dul ar an Luan Montag thar *Belach Duiblinne*, agus a chuid gruaige a choinneáil in aimhréidh.  Bhí  rí na gConnacht faoi gheis gan dul ar an Samhain go dtí *[[Ráth Cruachan]]*.  Bhí rí na nUladh faoi gheis gan feoil na n-ainmhithe le *Dáire mac Dáire* a ithe, agus gan uisce na habhann *Bó Nemid* a ól i rith an lae ghil.

Bhí geis ann fosta gan labhairt roimh an rí, agus ó thaobh an rí de, bhí air labhairt ar dtús le triúr draoithe.

## Geasa an duine
Go minic, ba iad geasa frithráiteacha ba chúis deireadh na laochra Ceilteacha.  Ní raibh le déanamh ag namhad ach iachall a chur ar an laoch geis amháin nó geis eile a shásamh, ach ní an dá le chéile.

* Bhí Conaire Mór faoi gheasa gan gach re naoú oíche a chaitheamh laistigh de Teamhraigh; gan oíche a chaitheamh i dtigh le sorntine ag lonrú amach san oíche agus gurbh fhéidir féachaint isteach ann; gan dul go tigh cailín rua gan triúr rua os a chomhair; srl.
* Bhí dhá gheis ag Cú Chulainn, gan feoil chú a ithe, ach fosta gan bhéile tairgthe a dhiúltú (féach auch *[[Anbhás Chú Chulainn]]*).
* Bhí geasa ar mhac Chú Chulainn, Connla gan bheith caite ón mbóthar ag éinne, a ainm ariamh a insint d'éinne, agus comhraic aonair ariamh a dhiúltú (féach fosta *[[Anbhás Aonmhic Aoife]]*).
* Bhí geis ar Fhionn mac Cumhaill * gan fia rua a sheilg nó a ithe.
* Bhí geis ar [[Fergus mac Róich|Fhearghas mac Róich]] gan leann tairgthe a dhiúltú
* Bhí geis ar [[Fearghas mac Léite|Fhearghas mac Léite]] gan tumadh i [[Loch Rudraige]] isteach (féach fosta *Echtra Fergusa maic Léti*).
* Bhí *Fothad Canainne* faoi gheis go raibh cinn triúir naimhde cloíte aige ag ól leanna.
* Bhí *Caier mac Guthair*, rí na g[[Connacht]], faoi gheis scian áirithe a bheith aige i gcónaí.
* Bhí [[Conall Cearnach]] faoi gheis fanacht ag áth *durchquerten* go dtí go raibh an t-uisce glan arís 
* Bhí *Cormac Cond Longas* faoi gheis gan chuing déanta as adhmaid fuinseoige a *überfahren*, nó fuaim chláirsí áirithe a chloisteáil.
* Bhí tiarna talún na nUladh  [[Blaí Briugu]] faoi gheis luí le gach bean ar fhan leis thar oíche gan a fear féin .

==Féach fosta==
* [[Glámh dícheann]]
* *Féth fíada*
* *Imbas forosnai*
* [[Tarbhfheis]]


* [[An Gheis]], [[gearrscéal]] le [[Máirtín Ó Cadhain]].

==Foinsí==
* [[Helmut Birkhan]]: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* Myles Dillon, [[Nora Kershaw Chadwick]]: *Die Kelten. Von der Vorgeschichte bis zum Normanneneinfall*. Kindlers Kulturgeschichte, ISBN 3-89340-058-3.
* [[Ingeborg Clarus]]: *Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt.'' Walter Verlag 1991, ppb-Ausgabe Patmos Verlag, Düsseldorf, 2000, 2.&nbsp;Auflage, ISBN 3-491-69109-5.

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael