Jair Bolsonaro

Bhí **Jair Messias Bolsonaro** **(**a rugadh ar an 21 Márta 1955 i nGlicério, São Paulo) ina uachtarán ar an mBrasaíl idir an 1 Eanáir 2019 agus an 31 Nollaig 2022. Bhí sé ar an uachtarán is coimeádaí agus is conspóidí dá raibh i gceannas ar an tír sin riamh.

clé|mion|340x340px|Dalta airm sa bhliain 1974 agus a thuistí.  D'fhág Bolsonaro an t-arm in 1988 mar Chaptaen
clé|mion|220x220px|2010
clé|mion|220x220px|2014
clé|mion|220x220px|2016
clé|mion|Sáthadh Bolsonaro ar an 6 M.F. 2018|220x220px
clé|mion|220x220px|Feachtas 2022
clé|mion|220x220px|lena leathbhádóir Trump, 2020
clé|mion|220x220px|2019 le Michelle Bolsanaro (née de Paula Firmo Reinaldo) a rugadh ar an 22 Márta 1982

## Gairm
Ar an 28 Deireadh Fómhair 2018, "baineadh creathadh as an domhan nuair a toghadh an pobalóir fíorchoimeádach, ciníoch, faisisteach, homafóbach, frithbhanda agus gunna-ghrách Jair Bolsonaro ina uachtarán ar an mBrasaíl".

Insealbhaíodh Jair Bolsonaro  i dtús 2019. Ar an 25 Eanáir 2019, bhris damba de chuid an chomhlachta mhianadóireachta Bhrasaíligh Vale i mbaile Brumadinho i stát Minas Gerais i gceartlár na Brasaíle.  Maraíodh 276 duine. Chuir rialtas Bolsonaro  srian le rialacha timpeallachta, "bac ar fhorbairt eacnamaíoch na Brasaíle" dar leis.  

Pé pleananna a bhí ag Jair Bolsonaro don tír, is cinnte gur chuir an phaindéim Covid de dhroim seoil iad. Ag an am céanna, rinne éagumas agus ainriail Bolsonaro go leor dochair. Fuair nach mór 700,000 Brasaíleach bás ó Covid-19, líon níos airde ná i dtír ar bith eile ach amháin na Stáit Aontaithe. Agus idir 2020-2021, tháinig méadú 23 faoin gcéad ar líon na ndaoine sa Bhrasaíl a bhí faoi bhun thairseach na bochtaineachta, agus ardú 48 faoin gcéad ar líon na ndaoine nach bhfuil acu ach ón lámh go dtí an béal.

### 2022
Bhuaigh Lula an toghchán uachtaránachta in aghaidh Bolsonaro ar 31 Deireadh Fómhair 2022. Fíorbheagán — 50.9% den vóta le hais 49.1% — a bhí idir Lula agus Bolsonaro.  

### 2023
Ar an 8 Eanáir 2023, thug lucht tacaíochta  Bolsonaro ruathar ar institiúidí an stáit i mBraisilia, na tithe comhdhála, áras an uachtaráin agus cúirt uachtarach na tíre. Níor éirigh leo coup d'état a chur i bhfeidhm áfach.
D’aimsigh na póilíní feidearálacha fianaise go raibh Bolsonaro ar an eolas faoi phleananna an t-uachtarán Lula, an leasuachtarán Geraldo Alckmin, agus breitheamh de chuid na Cúirte Uachtaraí Feidearálaí, Alexandre de Moraes, a dhúnmharú.

### 2025
In 2025, bhí Bolsonaro cúisithe as iarracht a dhéanamh *[[Coup d'état|coup d’état]]* a chur i gcrích in Eanáir 2023.  Ar an 11 Meán Fómhair ciontaíodh an t-iaruachtarán as iarracht coup d’état a dhéanamh; ciontaíodh seachtar leathbhádóirí lena chois. Ghearr Cúirt Uachtarach Fheidearálach na Brasaíle téarma príosúin 27 mbliana agus trí mhí air,  as iarrachtaí an daonlathas a chur de dhroim seoil agus as bac a chur ar uachtarán reatha na tíre  teacht i gcumhacht. 

Dúirt Aire Cúrsaí Eachtracha na Stát Aontaithe, Marco Rubio, gur breith ‘éagórach’ atá ann agus ‘go mbeidh aisfhreagra cuí ag na Stáit Aontaithe ar an bhfeachtas géarleanúna seo’.

Ní raibh cead ag Bolsonaro seasamh i dtoghchán níos mó.  Bhí deiseanna achomhairc ag an iaruachtarán, atá faoi bhraighdeanas baile agus a bhfuil air bráisléad a chaitheamh timpeall ar a rúitín ón 18 Iúil 2025 i leith.

### "Trumpach"
Leathbhádóir de chineál de chuid an Trumpaigh (Donald Trump) atá in Jair Bolsonaro, agus a gcuid dearcthaí coimeádacha as an áireamh, tá rud eile i gcoitinne ag an mbeirt: an chaoi ar ghríosaigh an bheirt acu a lucht tacaíochta féin chun ionsaithe a dhéanamh ar an daonlathas – an t-ionsaí ar an gCaipeatól in Washington DC ar an 6 Eanáir 2021, agus na hionsaithe ar thithe éagsúla de chuid an rialtais in Brasília ar an 8 Eanáir 2023.

‘Géarleanúint’ agus ‘coir i gcoinne na gcearta daonna’ a thug Trump ar chinneadh Chúirt Uachtarach na Brasaíle bráisléad leictreonach a chur ar rúitín Bolsonaro.  Mar fhreagra ghearr Trump táille iompórtála 50 faoin gcéad ar mhórchuid earraí ón mBrasaíl.

Ar an 22 Samhain 2025, gabhadh Bolsonaro i ndiaidh dó iarracht a dhéanamh bráisléad slándála timpeall ar a rúitín a bhriseadh.
mion|Michelle de Paula Firmo Reinaldo Bolsonaro in 2018|clé|221x221px

## Pearsanta
Chuaigh Bolsonaro isteach san arm sa bhliain 1974.  D'fhág Bolsonaro an t-arm in 1988 mar Chaptaen.   Bhí sé ag beartú ionsaithe in aghaidh na n-údarás le linn na tréimhse sin, rud a tharraing conspóid, ach níor cuireadh pionós air riamh.

Phós Bolsonaro trí huaire:

* Rogéria Nantes Braga – a chéad bhean chéile; is í máthair a thriúr mac: Flávio, Carlos agus Eduardo Bolsonaro.
* Ana Cristina Valle – a dara bhean chéile; bhí sí páirteach i roinnt conspóidí polaitiúla leis níos déanaí.

* Michelle de Paula Firmo Reinaldo Bolsonaro a rugadh ar an 22 Márta 1982  (27 bliain níos óige) agus ina Chéad-Bhean na Brasaíle ó 2019 go 2022.   Tá sí líofa i Libras (teanga chomharthaíochta na Brasaíle).  Rugadh iníon dóibh, Laura Bolsonaro, sa bhliain 2010. 

## Féach freisin

* Luiz Inácio Lula da Silva, Dilma Rousseff
* Tubaiste Brumadinho
* Olltoghchán na Brasaíle, 2022
* Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na Brasaíle
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Pobalóirí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Uachtaráin na Brasaíle
Catagóir:Fir