open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Itriam

Is é an t-**itriam** dúil uimhir a 39 i dtábla peiriadach na ndúl. Is é an giorrúchán a sheasann dó ná Y, agus é 88.905859(2) g mol-1 ar mheáchan adamhach. Miotal trasdultach atá ann agus é geal miotalach ina chosúlacht, ar nós an airgid. Ó thaobh na ceimice de, tá sé sách cosúil leis na lantainídí, agus is gnách é a aicmiú mar mhiotal tearc-chré, in éineacht leis na lantainídí agus an scaindiam. Bíonn sé ar fáil sna mianraí céanna leis na miotail tearc-chré eile - mianraí a dtugtar tearcithreacha orthu. Níl ach aon iseatóp cobhsaí amháin aige, 89Y, agus sin é an t-aon iseatóp amháin atá ar fáil sa dúlra.

Fuair an t-itriam a ainm ó Ytterby, sráidbhaile beag sa tSualainn. Trí dhúil eile a bhfuil a n-ainmneacha bunaithe ar Ytterby is ea iad teirbiam, itéirbiam, agus eirbiam. Miotail tearc-chré iad go léir. Ba é an ceimiceoir Fionlannach Johan Gadolin a d'aithin an chéad uair gur dúil ar leith a bhí i gceist leis an itriam, sa bhliain 1794. Thit sé ar chrann an cheimiceora Ghearmánaigh Friedrich Wöhler an dúil nua a aonrú ina miotal glan, sa bhliain 1828.

Is é +3 an uimhir ocsaídiúcháin is tábhachtaí atá ag an itriam, cosúil lena lán miotail tearc-chré eile. Le fírinne, is ar éigean is féidir uimhreacha ocsaídiúcháin eile a aithint aige. Comhdhúile tipiciúla iad an trí-ocsaíd dé-itriam, Y2O3, an trífhluairíd itriam YF3, an tríchlóiríd itriam YCl3 agus an tríbhróimíd itriam YBr3. Amach ón bhfluairíd agus ón ocsaláit, bíonn na salainn itriam sothuaslagtha san uisce - an níotráit itriam Y(NO3)3, an tsulfáit itriam Y2(SO4)3, an trí-iaidíd itriam YI3 san áireamh.

Cé go dtugtar "miotal tearc-chré" ar an itriam, níl sé chomh tearc sa dúlra is a shílfeá: tá sé ar an 28ú dúil is coitianta i screamh an Domhain, agus é 400 oiread níos coitianta ná an t-airgead geal. Tá sé deacair itriam a dhealú ó na lantainídí, go háirithe na lantainídí troma, bíodh is go bhfuil sé i bhfad níos éadroime ná na lantainídí go léir. Is iad na mianraí is tábhachtaí mar fhoinse itriam ná an mhonaisít, an xéinitím, an tsamairscít agus an fheargasainít. 

Is iomaí úsáid a bhaintear as an itriam: le dath dearg a chruthú sna teilifíseáin daite; i leictreoidí na spréachphlocóidí; agus i gcóimhiotail - le cúpla sampla a lua.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Miotail trasdultacha
Catagóir:Itriam
Catagóir:Dí-ocsaídeoirí
An Vallúinis

Teanga Rómánsach í an **Vallúinis** (*Walon*). Labhraítear sa Bheilg í.

## Samplaí

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Vallúinis
Vallúinis
Bmibaby

Aerlíne bhuiséid is ea **Bmibaby** ón Ríocht Aontaithe. Tá siad faoi úinéireacht BMI.

mion|clé|Donington Hall: Ceanncheathrú na haerlíne i Castle Donington, Sasana

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin Bmibaby 

## Tagairtí

Catagóir:Aerlínte
Tae

mion|clé|220px|Tor tae.
[mion|clé|220px|Taephota agus cupán tae le [bainne.]]
Is éard is **tae** ann ná deoch a ullmhaítear trí dhuilleoga an phlanda tae (*Camella siniensis*) a fhliuchadh in uisce te nó a chnagbhruith. Is féidir tae a mhilsiú le siúcra agus a liathadh le bainne, nó slisín liomóide a chur leis le blas a thabhairt. 

Tá an tae an-choitianta in Éirinn inniu, ach nuair a tháinig sé go hÉirinn an chéad uair, bhain muintir na tuaithe úsáid an leigheasra as, ó nach raibh a fhios acu an úsáid cheart. San am sin, ba nós tae a bhruith i gceart, ionas go bhfaightí deoch dhonn láidir ar tugadh *súram*, *sútram*, *súramán* nó *sútramán* air. Chreidtí gur cógas láidir a bhí ann, agus ar a laghad, bhí sé in ann an tuirse a bhaint den duine agus luas a chur faoi bhuillí a chroí.

Tugtar *scileagailí* ar an tae rólag. Is éard is *anglais* ann ná meascán as uisce te agus bainne a óltar nuair nach bhfuil tae ann, ach thabharfá anglais go magúil ar thae rólag freisin.

Maidir le hainm an tae, fuarthas ar iasacht ón tSínis é. Tugtar *tea* air as Béarla, *Tee* as Gearmáinis, *té* as Spáinnis agus *tee* as Fionlainnis. Baineann cuid mhaith teangacha (an Rúisis, Seapáinis agus an Phortaingéilis, cuir i gcás) úsáid as leaganacha éagsúla an fhocail *chai*, ach is ionann é agus *tae*, ach amháin gur tháinig an dá fhocal seo ó chanúintí difriúla na Sínise. Sa Pholainnis, úsáidtear an focal *herbata*, atá bunaithe ar an téarma Laidine a chiallaíonn luibh nó lus (cf. *herb* an Bhéarla). 

Ní hé an planda tae an t-aon luibh amháin a úsáidtear le deochanna den chineál seo a ghléasadh, ar ndóigh. Ólann muintir na hAirgintíne agus na dtíortha ina timpeall an deoch a dtugtar *mate* uirthi, agus í á hullmhú as an luibh áitiúil úd *[[yerba mate]]*. Maidir le muintir na hAfraice Theas, bíonn siadsan ag fliuchadh duilleoga na sceiche deirge (*rooibos*) mar a bheadh tae ann. Is gnách "tae luibhe" a thabhairt ar na cineálacha seo "tae", agus le déanaí, tá an focal Gréigise *tisane* ag dul chun leitheadúlachta sa Bhéarla mar théarma ar insileadh luibhe ina n-úsáidtear luibh eile seachas duilleoga tae.

Ní hionann ar ndóigh tae luibhe den chineál seo agus tae a bhfuil luibheanna eile measctha tríd mar spíosra.

## Próiseáil an Tae

Is dual do na duilleoga tae ocsaídiú mura dtriomaítear i ndiaidh a mbainte iad. Is iad na heinsímí sa tae is cúis leis an ocsaídiú seo, ach is gnách le lucht na ceirde coipeadh nó giosáil (*fermentation*) a thabhairt ar an bpróiseas, cé nach coipeadh ná giosáil i gciall cheart an fhocail atá i gceist. De thoradh an ocsaídithe, iompaíonn an chlóraifill go tainníní. Nuair a thriomaítear an tae, téitear suas é fosta leis na heinsímí a dhíothú, ionas go gcuirtear deireadh leis an ocsaídiú.

## Féach freisin
* Caife
* Mattur

Catagóir:Deochanna
Catagóir:Barra
Miami, Florida

Cathair í **Miami** atá suite i bhFlorida i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá Miami suite i gContae Dade, agus tugtar an leasainm *The Magic City* ar an gcathair.

De réir an daonáirimh sa bhliain 2000, tá 362,470 duine ina gcónaí sa chathair. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1881.

Is é Tomás Regalado an meára.

## Comhchathracha

*  Cúige Orenburg, An Rúis.
*  Cancún, Meicsiceo. 
*  Ankara, An Tuirc.
*  Qingdao, Síne.
*  Asti, An Iodáil.
*  Salvador, An Bhrasaíl.
*  Bogotá, An Cholóim.
*  Buenos Aires, An Airgintín.
*  Cochabamba, An Bholaiv.
*  Murcia, An Spáinn.
*  Managua, Nicearagua.
*  Palermo, An Iodáil. 
*  Port-au-Prince, Háítí.
*  Guilin, Síne.
*  Santiago, An tSile.
*  Santo Domingo, An Phoblacht Dhoiminiceach.
*  Bagdad, An Iaráic.
*  Varna, An Bhulgáir.
*  Kagoshima, An tSeapáin.

## Naisc sheachtracha
* www.miamigov.com - Suíomh idirlín oifigiúil.

*
Catagóir:Florida
Catagóir:Cathracha in Florida
Catagóir:Lárionaid daonra in Florida
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Henry Salt

clé|mion|Na Pirimidíː  'Twenty-four Views taken in St. Helena, the Cape, India, Ceylon, Abyssinia, and Egypt, by Henry Salt;', 1809
Taidhleoir agus Éigipteolaí ab ea **Henry Salt** (14 Meitheamh 1780 – 30 Deireadh Fómhair 1827).

## Saol
D'fhás Salt suas i Lichfield, Sasana.

Sa bhliain 1815 ceapadh Salt mar phríomhchonsal Briotanach i gCaireo. Ba ghearr go raibh sé féin agus Bernardino Drovetti, an consal Francach, ag dul in adharca a chéile, agus iad araon ag iarraidh seandachtaí Éigipteacha a fháil ar ais nó ar éigean. Bhí gach duine acu ag brath ar dhiograiseoirí eile: bhí an sceitseálaí Frédéric Cailliaud agus an dealbhóir Jacques Rifaud ag cuidiú le Drovetti agus d’fhostaigh Salt Giovanni Battista Belzoni. 

Chuir Salt tochailt á déanamh sa Téibh agus in Abú Simbel; é oilte ar léamh na n-iarglaifí agus bua na healaíne aige, rud a chuaigh ar sochar dó agus é ag léiriú a bhfaca sé ag taisteal dó.

Bhailigh sé a lán seandachtaí agus déantúsáin, agus é san Éigipt, go háirithe ceann Raimséas II (a taispeánadh in Iarsmalann na Breataine) agus sarcafagas Raimséas III (ar cheannaigh an Louvre é).

Cailleadh Salt  i Desouk san Éigipt. Tá sé curtha i gCathair Alastair. 

## Taighde

* Manley, Deborah agus Reé, Peta, *Henry Salt: Artist, Traveller, Diplomat, Egyptologist*. ISBN 190196503x

## Féach freisin

* An tSean-Éigipt

## Tagairtí

Salt, Henry
Salt, Henry
Salt, Henry
Lan Tangi

Is scríbhneoir Briotánach é **Lan Tangi**, a rugadh sa bhliain 1951 i gCarantec. Bhunaigh Lan Tangi agus Herve Kerrain an eagraíocht Roudour a sholáthraíonn ranganna Briotáinise.

## Saothair
* *Mousafir* (prix Xavier de Langlais sa bhliain 1998 agus prix Imram sa bhliain 2001), Mouladuriou Hor Yezh, 1997, ISBN 2-86863-995-X
* *Writing the Wind : A Celtic Resurgence*, 1997, ISBN 1-883197-12-0 
* *Da goulz an avaloù*, Mouladuriou Hor Yezh, 2002, ISBN 2-86863-136-3 
* *Bretagne des hautes terres*, Coop Breizh, 2003, ISBN 2-84346-197-9,
* *Diwar an uhel*, SKRID 2008

## Naisc sheachtracha
* Conseil Général du Finistère 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Scríbhneoirí Briotánacha
Catagóir:Daoine beo
Bernez Tangí

Is file, amhránaí agus ealaíontóir Briotánach é **Bernez Tangi**, a rugadh ar an 11 Meitheamh 1949. Duine de bhunaitheoirí an ghrúpa Storlok sna seachtóidí a bhí ann. Ball den ghrúpa Pempbiz é, grúpa a bunaíodh i 2010 agus a bhfuil albaim agus clipeanna eisithe acu. Tá clú agus cáil air sa Bhriotáin agus tá filíocht leis aistrithe go teangacha éagsúla.

## Saothair
* *Fulennoù an tantad*, Skrid (1987)
* *Rod an Avelioù*, Lesneven : Hor yezh (2001)
* "Chien de feu", Tarv Ruz, 2005. 
* *Ar Saouzanenn*, barzhonegoù, Skrid (Here), 2010, Priz Langleiz 2011 
* *1973*, roman (Skrid), 2015 
**Dastumadeg an Anaon*, (Skrid), 2018 
**An Arves*t, (Skrid), 2020 

## Dioscliosta
* *Kest al lec'h* (cassette), (1990)
* *Eured an diaoul*, An Naer Produksion, (2002) 
* *Lapous an tan*
**Karantez, marv ha faltazi* (2015)
**Taol biz troad* (2020)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* Agallamh raidió 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Scríbhneoirí Briotánacha
Catagóir:Daoine beo
Daniel Doujet

Is scríbhneoir Briotánach é **Daniel an Doujet**, a saolaíodh sa bhliain 1956.

## Saothair
* *Ur c'hi maget mat*; Al Lanv; 2000; ISBN 2-9511721-3-3
* *Ar c'hoariva brezhoneg a-gozh hag a-nevez*; Rennes, Moulladurioù skol-veur Roazhon, Presses universitaires de Rennes; 2003; ISBN 2-86847-909-X
* *Fablennoù Jean de La Fontaine*; Al Lanv; 2005 

Doujet, Daniel
Doujet, Daniel
Catagóir:Daoine beo
League of Ireland 1922/23

Ba é **League of Ireland 1922/23** an dara shéasúr de Shraith na hÉireann. 

## Rangú críochnaitheach

## Tagairtí
;Ginearálta
*  

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil - League of Ireland (Béarla)
* Stair agus eolas - League of Ireland (Béarla) 

Catagóir:Séasúir League of Ireland
Sarah Bernhardt

Ban-aisteoir Francach í **Sarah Bernhardt**, a rugadh ar an 22 Deireadh Fómhair 1844 agus a fuair bás ar an 26 Márta 1923. Rugadh Bernhardt i bPáras agus fuair sí bás sa chathair chéanna. Cuireadh i Reilig Père-Lachaise í. Deirtear gurb í Bernhardt "the most famous actress the world has ever known". 

## Leabhair
* *Dans les Nuages, Impressions d'une Chaise Charpentier* (1878)
* *L'Aveu, drame en un acte en prose* (1888)
* *Adrienne Lecouvreur, drame en six actes* (1907)
* *Ma Double Vie* (1907), & 
* *Un Coeur d'Homme, pièce en quatre actes* (1911)
* *Petite Idole* (1920; as *The Idol of Paris*, 1921)
* *L'Art du Théâtre: la voix, le geste, la prononciation, etc.*
* *Sarah Bernhardt My Grandmother* (1940)

## Leabharliosta
* Françoise Sagan, *Sarah Bernhardt, le rire incassable* (Robert Laffont, Paris, 1987)
* *Portrait(s) de Sarah Bernhardt*, catalogue de l'exposition *Sarah Bernhardt ou le divin mensonge* (BNF, 2000) sous la direction de Noëlle Guibert (Éd. Bibliothèque nationale de France, Paris - 208 pages - ISBN 2-7177-2113-4)
* Jacques Lorcey, *Sarah Bernhardt, l'art et la vie*, préface d'Alain Feydeau (Séguier, Paris, 2005 - 160 pages - ISBN 2-84049-417-5)
* Lorcey, Jacques. *Sarah Bernhardt, l'art et la vie*, Paris : Éditions Séguier, 2005. 160 pages. Avec une préface d'Alain Feydeau. ISBN 2-84049-417-5.
* Menefee, David W. *Sarah Bernhardt in the Theater of Films and Sound Recordings*. North Carolina: McFarland, 2003.
* Menefee, David W. *The First Female Stars: Women of the Silent Era*. Connecticut: Praeger, 2004.
* Skinner, Cornelia Otis. *Madame Sarah*. Paragon House, 1966.

## Féach freisin

* Colette (scríbhneoir)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* http://www.sarah-bernhardt.com/ 
* ''La Tosca''
* A guth 

Bernhardt, Sarah
Catagóir:Daoine a rugadh i 1844
Bernhardt, Sarah
Flyglobespan

B'aerlíne Bhriotanach é **Flyglobespan** atá i riaracháin faoi láthair. D'eitil siad ón Bhreatain agus Éire chuig Ceanada, Meiriceá agus cinn scríbe san Eoraip agus i dTuaisceart na hAfraice.

Ar an 16ú Nollaig chuaigh Flyglobespan isteach i riaracháin de bharr deacrachtaí airgeadais. Tá a gcuid eitiltí go léir tar éis a bheith curtha ar ceal de bharr seo. Is iad Pricewaterhousecoopers na riarthóirí don chomhlacht.

## Cúrsaí (cianaistir)
D'oibrigh Flyglobespan na heitiltí cianaistir seo a leanas:

* Baile Átha Cliath, Manchain agus Londain Gatwick chuig:
** Toronto
** Calgary
** Vancouver

* Glaschú chuig:
** Toronto
** Calgary
** Vancouver
** Halifax

* Dún Éideann chuig:
** Toronto

* Béal Feirste chuig:
** Toronto
** Orlando

Bhí a na cúrsaí go léir thuasluaite mar chúrsaí séasúracha don samhradh. D'oibrigh Flyglobespan eitiltí carraeir sa Gheimhreadh.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh gréasáin Flyglobespan 

Catagóir:Aerlínte
Salzburg

Is cathair san Ostair í **Salzburg**. Tá an chathair suite díreach in aice leis an teorainn leis an Bhaváir sa Ghearmáin. Is cathair mhór thurasóireachta í Salzburg de bharr áilleacht na cathrach, mar rugadh an cumadóir ceoil cáiliúil W. A. Mozart ann, agus mar rinneadh an scannán *[[The Sound of Music]]* ann. Tá a suíomh in aice na nAlpa áisiúil do sciálaithe, freisin.

Catagóir:An Ostair
Catagóir:Príomhchathracha na hOstaire
Catagóir:Cathracha agus Bailte san Ostair
Catagóir:Turasóireacht na hOstaire
Catagóir:Stáit Salzburg
Innsbruck

Is cathair in Iarthar na hOstaire í **Innsbruck** Tá sí suite i ngleann an Inn sna hAlpa, agus dá bharr sin tugtar "Príomhchathair na hAlpa" uirthi mar leasainm go rialta. Tá Innsbruck ina phríomhchathair ar an stát Ostarach Tirol. Ciallaíonn *Innsbruck* "droichead thar an Inn".

Mar gheall ar a shuíomh sna hAlpa agus toisc go bhfuil a lán áiteanna sciála gar don chathair, is cathair mhór thurasóireachta í Innsbruck.

Tá aerfort ag an gcathair le cúrsaí chuig cúpla aerfort san Eoraip. Tá seirbhís traenach maith ag an gcathair freisin le traenacha ag dul chuig cathracha ar nós Salzburg, München agus An Veinéis.


Innsbruck-04-Hoettinger Seite-2006-gje.jpg
Innsbruck-20-2006-gje.jpg
Innsbruck-34-Hofburg-2006-gje.jpg
Innsbruck-Goldenes-Dachl-12-2006-gje.jpg
Innsbruck-Hofkirche-04-Grabmal Maximilians I-2006-gje.jpg
Innsbruck-Hofkirche-42-Museum-Schlitten-2006-gje.jpg
Innsbruck-Schloss Ambras-16-2006-gje.jpg
Innsbruck-Wilten-04-Basilika Mariae Empfaengnis-2006-gje.jpg
Innsbruck-Wilten-08-Basilika Mariae Empfaengnis-2006-gje.jpg
Innsbruck-Wilten-26-Basilika Mariae Empfaengnis-Deckenfresko-2006-gje.jpg


Catagóir:Príomhchathracha na hOstaire
Catagóir:Cathracha agus Bailte san Ostair
Catagóir:Vorarlberg
Nürnberg

Is cathair í **Nürnberg** i ndeisceart na Gearmáine. Tá sé suite i gceantar na Francóine sa Bhaváir *(Bayern)*.

Tá clú agus cáil ar an áit mar an chathair ina reachtaíodh Dlíthe Nürnberg, a choisc ar na Giúdaigh daoine "Airianacha" a phósadh agus a bhain saoránacht na Gearmáine díobh le linn ré Adolf Hitler, agus an áit inar tharla Triail Nürnberg, nuair a cuireadh ceannairí na Naitsithe chun báis agus an Dara Cogadh Domhanda caillte acu.

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Catagóir:An Bhaváir
Francesco Petrarca

File agus dhaonnachaí de chuid de chuid na Tuscáine **Francesco Petrarca** (Iodáilis:  **Petracco** agus Béarla: **Petrarch**) a rugadh in Arezzo ar an 20ú Iúil sa bhliain 1304, agus a d'éag in Arqua ar an 18ú nó ar an 19 Iúil 1374.  

Tugtar ‘athair na filíochta’ air san Iodáil inniu. Roimhe seo, ní raibh  daoine ag scríobh in Iodáilis.

clé|mion|''manu Matthaei domini Herculani de Vulterris,'' 15ú céad|alt=|168x168px
clé|mion

## Saol
Sa bhliain 1309, agus Petrarca cúig bhliain d'aois, lean a mhuintir an Pápa Clement V agus chuir fúthu in Avignon.    

Níos déanaí rinne Petrarca staidéar ar an dlí in Ollscoil Mhontpellier agus Ollscoil Bhologna. D'éirigh sé as an dlí agus chuaigh sé isteach san Eaglais agus lean sé  Naomh Aibhistín. Rinne sé dianstaidéar ar an tSibhialtacht Chlasaiceach agus bhí sé tugtha d'athchruthú an tSean-Domhain.   

Is i Laidin den chuid is mó a chum Petrarca a chuid saothar. Mar sin féin deirtear gurbh eisean "athar na filíochta" san Iodáilis mar gheall ar na hiliomad dánta grá a chum sé in Iodáilis faoi bhean den ainm Laura. Deirtear gur chas sé uirthi ar Aoine an Chéasta, 6 Aibreán 1327. Bean pósta ab ea í agus thug Petrarca gean agus ómós di gan bualadh léi riamh ina dhiaidh sin.  

Scríobh sé a lán soinéad (dán le 14 líne). Ghlaoitear "Canzoniere"  ar an gcnuasach de 366 dánta, soinéid an chuid is mó díobh, agus ceaptar gur as an mbailiúchán seo a d'eascair filíocht liriciúil na Meánaoise.

## Tionchar
Rinneadh aithris ar Petrarca i gcuid mhaith de thíortha na hEorpa, go háirithe sa séú haois déag. Feicfear samplaí maithe Fraincise in Ó Doibhlin (1994).  Tugadh an soinéad isteach sa Bhéarla timpeall ar 1530, go mórmhór trí fhilíocht Sir Thomas Wyatt (*c*.1502–1542) agus Henry Howard, Iarla Surrey (1517–1547). Is é an rud is suntasaí faoi shoinéad an Bhéarla nár glacadh leis an chruth ríme a bhí ag Petrarca agus ag na Francaigh, *ochtréad* *agus* *seisréad*. 

### In Éirinn
Bhí tionchar ag Petrach ar an litríocht in Éirinn. Mar shampla, déantar cur síos nósmhar i luathshaothar Uí Chonaire ar cholainn na mná ag tarraingt airde go sonrach ar a cuid gruaige, a súile, a béal agus a beola, a grua agus a muineál. Leanann  an moladh seo ar bhaill airithe de cholainn na mban traidisiún an ‘blazon’ a theann siar chomh fada le Petrarch.

mion

## Saothar
* Canzoniere 
* Secretum 
* De Viris Illustribus 
* Rerum Memorandarum Libri 
* De Otio Religiosorum 
* De Vita Solitaria 
* De Remediis Utriusque Fortunae 
* Itinerarium 
* Carmen Bucolicum 
* Africa

## Tagairtí

Petrarca, Francesco
Petrarca, Francesco
Petrarca, Francesco
Catagóir:Filí
Catagóir:Filí Iodálacha
Catagóir:An Athbheochan
Park Ji-Sung

mion|clé|Park Ji-Sung
Is imreoir sacair é **Park Ji-Sung**. (Hangul: 박지성) Imríonn sé le Manchester United i Sasana.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine Cóiréacha
Catagóir:Imreoirí sacair
Wes Brown

Is imreoir sacair Sasanach é **Wes Brown**, a rugadh i Longsight, Manchain ar an 13 Deireadh Fómhair 1979. Imríonn sé ina chúlaí le Manchester United i Sasana agus le foireann idirnáisiúnta Shasana. Is cosantóir é.

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine as Manchain
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Anderson Luís de Abreu Oliveira

Is imreoir sacair Brasaíleach é **Anderson Luís de Abreu Oliveira**, nó **Anderson** de ghnáth. Rugadh é ar 13 Aibreán 1988) in Porto Alegre sa Bhrasaíl. D'imir sé le Manchester United i Sasana sna blianta 2007–2015. Imríonn sé le Coritiba anois, ar iasacht ó Internacional.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Tomasz Kuszczak

Is imreoir sacair Polannach é **Tomasz Mirosław Kuszczak**. Is cúl báire é, atá ag imirt le Manchester United i Sasana agus le foireann idirnáisiúnta na Polainne.

Kuszczak, Tomasz
Nani

Is imreoir sacair Portaingéalach é **Luís Carlos Almeida da Cunha** nó **Nani** mar is fearr aithne air. Rugadh i bPraia, Rinn Verde é ar 17 Samhain 1986. Imríonn sé le Manchester United i Sasana agus le foireann idirnáisiúnta na Portaingéile.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Portaingéile
Catagóir:Imreoirí Príomhroinn Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
An Caoláire Rua

Inbhear in Éirinn is ea é **an Caoláire Rua**. Tá sé ar cheann de na trí inbhear in Éirinn den chineál a dtugann na geolaithe fiord orthu, in éindí le Loch Súilí agus Loch Cairlinn. Creideann cuid acu gurbh iad na hoighearshruthanna san Oighearaois a ghearr é, cé go bhfuil an dá bh'fhéidir ann. Is é an Caoláire an teorainn nádúrtha idir Contae na Gaillimhe agus Contae Mhaigh Eo. Tá sé sé chiliméadar déag ar fad agus, sa lár, tá an t-uisce ansin breis is cúig mhéadar is dhá scór ar doimhneacht. 

Tá Cnoc Maol Réidh, agus é ocht gcéad seacht méadar déag ar airde, suite ar an gcladach thuaidh. Trasna an Chaoláire uaidh atá an Ros Rua agus brú Óige atá as úsáid inniu. Tá clú áirithe ar an bhfoirgneamh. I dtús báire, ní raibh ann ach teach beag tuaithe, ach b'ansin a bhí cónaí ar Ludwig Wittgenstein, an fealsamh Ostarach, ó theastaigh áit chiúin uaidh díreach i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda. Nocht an tUachtarán Máire Mhic Róibín plaic cuimhneacháin san áit sa bhliain 1993 leis an tréimhse a cheiliúradh a chaith Wittgenstein anseo.

Ritheann an Bóthar Glas in aice leis an gCaoláire Rua, bóthar a gearradh i mblianta an Drochshaoil, nuair a fuair lucht an ocrais rilíf ó na húdaráis má bhí siad sásta obair den chineál seo a dhéanamh. Ritheann an bóthar naoi gciliméadar síos an t-inbhear ón Líonán.

Caoláire Rua, An
Caoláire Rua, An
Caoláire Rua, An
An Óige

Is í **An Óige**, nó Cumann Brúnna Óige na hÉireann (Béarla: *Irish Youth Hostels Association*) balleagraíocht náisiúnta Chumann Idirnáisiúnta na mBrúnna Óige i bPoblacht na hÉireann.  

### Eagraíocht
Tá ceanncheathrú na hÓige suite i mBaile Átha Cliath, 61 Sráid Mhuinseo, agus brú óige de chuid an chumainn suite san fhoirgneamh chéanna. I dtús na bliana 2009, bhí an Óige ag reáchtáil 26 bhrú óige ar fud na hÉireann, cuid acu ag freastal ar na custaiméirí ar fud na bliana, an chuid eile teoranta do shéasúr turasóireachta an tsamhraidh. 

Na haíochtlanna a bhíonn oscailte ar fud na bliana, tá siad suite i gcathracha móra na hÉireann, ach thairis sin, tá brúnna den chineál seo ag obair san Fhosadh i gCiarraí, in aice le Conga, i gceantar Ghaoth Dobhair agus i nGleann Dá Loch. 

left|thumb|Ceanncheathrú na hÓige, BÁC 7
Tá obair na mbrúnna bunaithe ar bhallraíocht na lóistéirí san Óige nó i gcraobh náisiúnta éigin eile de chuid an Chumainn Idirnáisiúnta. An duine a thagann ag lorg lóistín i gceann de na brúnna gan a bheith ina bhall, ní chuirtear ó dhoras é, ach beidh an lóistín níos daoire air. 

Tá an Óige ag comhoibriú le *Hostelling International NI* ("Brúdóireacht Idirnáisiúnta Thuaisceart Éireann"), ach níl baint dá laghad aici leis na *Backpacker Hostels* (brúnna na dturasóirí mála droma) ar fud na hÉireann.

### Stair
Bhí an-spéis ag Beere sa taisteal agus sa tsiúlóireacht, agus bhí sí ina ball den choiste a bhunaigh An Óige in 1931.

## Féach freisin

* Thekla Beere

## Tagairtí

Catagóir:Brúnna
Catagóir:Turasóireacht
London Underground

Is meitreo nó córas traenach faoi thalamh é an **London Underground** i Londain. Osclaíodh é sa bhliain 1863, ach níl sa lá atá inniu ann ar an meitreo is mó ar domhan, mar a deirtear uaireanta. Glaotar an "Tiúb" air mar leasainm mar gheall ar chruth na dtollán. 

Ar an 7ú Iúil 2005, tharla ionsaí sceimhlitheoireachta ann inar maraíodh 52 duine agus inar gortaíodh 700.

* Príomhalt:  7 Iúil 2005 Buamáil Londan

## Línte

thumb|left|Stáisiún Angel

## Naisc sheachtracha
* Suíomh gréasáin oifigiúil an ''London Underground''

## Tagairtí

Catagóir:Meitreo
Catagóir:Iompar i Londain
Catagóir:London Underground
Gearóid Mac Lochlainn

Is file é **Gearóid Mac Lochlainn** a rugadh i mBéal Feirste sa bhliain 1966. Tá clú idirnáisiúnta ar a chuid filíochta. 

## Saol
Níl Gaeilge ag Mac Lochlainn ón gcliabhán. D'fhoghlaim sé méid éigin Gaeilge ar an mbunscoil agus ansin thosaigh sé ag foghlaim na teanga ar Scoil Mhuire ar Bhóthar an Ghleanna in iarthar Bhéal Feirste agus é aon bhliain déag d'aois. Níos déanaí, ghlac sé post mar fhile cónaithe in Ollscoil Uladh, post atá á roinnt le hOllscoil na Ríona. Féachann sé ar an nGaeilge mar phróiseas foghlama fós. Deir sé faoin nGaeilge: "glaonn sí ort, ní féidir a seachnadh, bíonn sí i gcónaí ar foluain os do chionn."

Ba é *Babylon Gaeilgeoir* a chéad chnuasach filíochta. Sa réamhrá, dúirt an file iomráiteach Cathal Ó Searcaigh go raibh sé 'ag séideadh anáil bheo na n-óg isteach i seanscamhóga na Gaeilge, ag cur an fhuil a choipeadh arís ina cuislí, ag cur fonn suirí uirthi i dtearmann an dáin'. 

Bhuaigh *Sruth teangacha / Stream of tongues* Duais Michael Hartnett, Duais an Bhuitléaraigh (ón bhForas Gael-Mheiriceánach) agus Duais Eithne agus Rupert Strong.

Dar le beo.ie, "Tá rithimí an rap agus hip-hop chomh maith le jigeanna agus ríleanna le cluinstin ina chuid véarsaí. Is léiriú iad a chuid dánta ar an cheol atá taobh istigh de féin. Fear cúthail agus modhúil é Gearóid, a tógadh i gclann a cheol sular labhair siad. Nuair a amharcann tú air, is follasach go bhfuil ceol inmheánach á oibriú i gcónaí."

Is é a deir Cló Iar-Chonnacht faoi, "Tá bealach faoi leith, le saothar Mhic Lochlainn. Athraíonn a chuid frithlaochra buailte a riocht agus a gcultúr agus iad ag dul ó áit go háit trí thrí bhriste, mhacarónach. Tugann siad cúl do thraidisiúin sheanbhunaithe filíochta, aistriúcháin agus seanchais na nGael, ag gluaiseacht ó fhilíocht na mbard go *Spaghetti Westerns*, ó na *Mississippi blues* go hamhráin ar an sean-nós, agus ar ais arís, turas a osclaíonn amach agus a chuimsíonn an próiseas cruthaitheach féin. Déantar smidiríní de choinbhinsiúin sa saothar seo áit a léiríonn *Criss-Cross* idirtheanga gan smacht gan ord inar thig le rud ar bith tarlú."

## Filíocht
* Sruth Teangacha/Stream of Tongues (Cló Iar-Chonnachta, 2002)
* Na Scéalaithe (Coiscéim, 1999)
* Babylon Gaeilgeoir (An Clochán, 1997) 
* Criss-Cross Mo Chara 

## Féach freisin
* Rapcheol Gaeilge
* Kneecap

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Mac Lochlainn ar http://coislife.ie 
* Alt faoi Mac Lochlainn ar www.beo.ie
* Clár RTE Raidió 1, “Scríbhneoirí Faoi Chaibidil 2008” (ábhar pléite)
* Físeáin ag léiriú ''Teanga'' le Gearóid Mac Lochlainn ar chuntas Youtube NÓS 

Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Rapálaithe Éireannacha
Ben Foster

Is imreoir sacair Shasana é **Ben Foster**. Imríonn sé le West Bromwich Albion i Sasana agus an Foireann Naisúnta Sasanach. 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Conor Ó hAodha

Iar-imreoir agus bainisteoir iománaíochta is ea **Conor Ó hAodha** nó **Conor Hayes** mar atá aithne níos fearr air, a rugadh i gCill Tomóir i gContae na Gaillimhe ar an 11 Bealtaine 1958. D'imir sé leis a chumann áitiúil i gCill Tomóir agus bhí sé ina bhall de foireann idirchontae na Gaillimhe idir na blianta 1979 agus 1989. Bhí seisean ina chaptaen ar an bhfoireann a bhuaigh Craobh na hÉireann dhá bhliain as a chéile idir 1987 agus 1988. Agus é éirithe as an imirt, chaith sé na blianta idir 2002 agus 2006 mar bhainisteoir orthu. 

Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Brian Ó Dúchair

Éireannach is ea **Brian Ó Dúchair** (Béarla: *Brian Dooher*) a d’imir Peil Ghaelach ar son Thír Eoghain idir 1995 agus 2011.

Agus é ag imirt ar son Thír Eoghain, bhain sé trí Chraobh na hÉireann, cúig Chraobh Peile Uladh agus dhá Shraith Náisiúnta amach. Tá trí Uile-Réalta bainte aige chomh maith le sé Uile-Réalta Uladh. Imríonn sé ar son Chlann na nGael arb é a chlub áitiúil é.

Thabhaigh sé clú dó féin mar gheall ar a stíl imeartha dhíograiseach dhíbhirceach. Bhí a shliocht sin air, óir cé gur sa líne leath-thosach is mó a ainmníodh é, níor fhan sé ina mhuinín sin agus níorbh annamh dó obair na gcapall a dhéanamh i measc chosantóirí a fhoirne féin. Lena chois seo, is é a bhí deas ar chúilíní a scóráil. Ní raibh na himreoirí eile san fhoireann dall ar a luach mar imreoir, nó mar a dúirt Seán Caomhánach, “ní den áibhéil a rá gurb é an peileadóir is dúthrachtaí in Éirinn é.”

Is tréadlia é. Bhain sé cáilíocht amach in COBÁC, agus tá sé ag cleachtadh a ghairm, fán tuath, i gcontae Doire.

Catagóir:Peileadóirí Thír Eoghain
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Fußball-Bundesliga

Is í an **Fußball-Bundesliga** (“Sraith Shacair na Cónaidhme”) an tsraith shacair is airde sa Ghearmáin. Tagann clubanna móra Gearmánacha ar nós Bayern München aisti.

## Tagairtí

Catagóir:Bundesliga
Catagóir:Sraithchomórtais sacair
Catagóir:An Ghearmáin
Henrik Ibsen

Ba dhrámadóir agus file Ioruach é **Henrik Johan Ibsen** (20 Márta 1828 – 23 Bealtaine 1906). Tá ardcháil air mar dhuine de thionscnóirí an nua-aoiseachais sa drámaíocht. 

Ibsen, Henrik
Ibsen, Henrik
Ibsen, Henrik
Ibsen, Henrik
Iriseoireacht

[thumb|deas|220px|Iriseoirí i mbun a gceirde sna [1940idí]]

Is ionann **iriseoireacht** agus ceird ina ndéantar tuairisciú, scríbhneoireacht, eagarthóireacht nó grianghrafadóireacht ar nuacht, ar mhaithe le craobhscaoileadh. Is gnách go ndéantar í mar ghnó tráchtála. Tugtar iriseoir ar dhuine a bhíonn ag plé leis an gceird seo.

Ar an 2 Samhain gach bliain, ceiliúrtar an *Lá Idirnáisiúnta um Dheireadh leis an tSaoirse ó Phionós i gcás Coireanna in aghaidh Iriseoirí*.mion|Gold and Black (1922)|220x220px

## Gairm
Tá saol an iriseora, bíodh sin in iriseoireacht spóirt nó in iriseoireacht nuachta, polaitíochta nó aon chineál nuachta eile, tá sé athraithe go mór sa 21ú haois. Ní féidir leis an iriseoir anois a bheith chun cinn ar an nuacht mar tá na meáin dhigiteacha ar fad a ghabháil a bheith romhat – is cuma céard atá ann. Ní féidir a bheith chomh "te" leis an nuacht agus a bhíodh tráth den saol.  Ach ag an am céanna, tá seans i bhfad níos leithne, agat a ghabháil ag plé le do thuairimí féin. Mar sin, scéalaíocht, ar bhealaí go leor, í an iriseoireacht agus go háirid an iriseoireacht scríofa.

Níl an iriseoireacht furasta mar obair. Mar shampla, b’fhearr lena lán léitheoirí go minic altanna a léiríonn cinnteacht agus atá ag teacht lena réamhchlaonta fhéin faoi ábhar, seachas alt a léiríonn go bhfuil castacht agus éiginnteacht ag baint leis an scéal.   Ach is annamh a ndéantar scagadh tomhaiste ar an bhfianaise a thacaíonn le téis áirithe *agus* ar an bhfianaise a bhréagnaíonn é.  Tosaíonn iriseoirí uaireanta  le freagra na ceiste agus ansin téann siad ag lorg na fianaise chun é a chruthú (nó níos measa, ag lorg fianaise chun téis nó réamhchlaonadh áirithe a chruthú).

### Iriseoirí a maraíodh
Is obair chontúirteach í amanna. Mar shampla sna 1990idí, bhí Veronica Guerin ag obair mar iriseoir imscrúdaitheach. Ach rinne mangairí drugaí slad uirthi sa bhliain 1996.

## Gaeilge

* 'Iriseoireacht na Gaeilge : Cad é an Scéal?', clár de chuid Raidió na Life, 2011.

## Féach freisin

* Iriseoireacht spóirt
* Iriseoirí  agus Iriseoir

## Léitheoireacht
* Breandán Delap : Scéal Scéil, Rúndiamhra na Meán (Cois Life)
* Breandán Delap : Ar an Taifead: Fís, Fuaim, Focal (Cois Life)
* Antain Mac Lochlainn : In Ord is in Eagar (Cois Life)
* Antain Mac Lochlainn : Cruinneas (Cois Life)
* Philip Cummings (Eag.): Ár Nuachtán laethúil: Fiche Bliain De Lá (Coiscéim)
* "An tIriseoir Fánach: Comhairle d'ógánaigh", Sarah de Búrca, 12 Meán Fómhair 2016

## Tagairtí


Catagóir:Cumarsáid
Catagóir:Meáin chumarsáide
Catagóir:Litríocht neamhfhicsin
Catagóir:Neamhfhicsean
Madagascar (scannán 1994)

Scannán Cúbach is ea ***Madagascar*** (1994).

## Naisc sheachtracha
* Madagascar ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Spáinnise
Catagóir:Scannáin 1994
Seamus Conneely

Is peileadóir le Sligo Rovers é **Seamus Conneely**, a rugadh ar an 9 Iúil, 1988. Is cosantóir é, agus bhog sé chuig Galway United ó Mervue United sa bhliain 2007. Sa bhliain 2011 bhog sé go Sheffield United agus chuaigh sé ar iasacht go Alfreton Town sa bhliain 2012. D'fhil sé go hÉirinn, agus imríonn sé anois i Sligeach. Chríochnaigh sé bliain amháin san fhoireann faoin-21, sula bhfuair sé ardú céime chuig an bpríomhfhoireann in aghaidh Shamrock Rovers i bPáirc Terryland.

Rugadh Seamus i Londain, ach bhog sé chuig Conamara lena thuismitheoirí. Ón am sin, d'fhoghlaim sé Gaeilge líofa. Fosta, d'imir sé peil Ghaelach aois-íochtarach le Gaillimh.

## Onóir Idirnáisiúnta
D'imir Conneely peil idirnáisiúnta le Poblacht na hÉireann ag aois faoi-17, faoi-21 agus faoi-23.

## Nasc seachtrach
* Seamus Conneely ar shuíomh idirlín oifigiúil Galway United F.C. 

Conneely, Seamus
Conneely, Seamus
James O'Shea

Is peileadóir gairmiúil é **James 'Jay' O'Shea** (rugadh 10 Lúnasa 1988), a imríonn le Milton Keynes Dons. D'imir sé cheana le Galway United F.C. agus ansin le Birmingham City. Is cliathánaí é, ach imríonn sé mar bhuailteoir anois is arís.

## Onóir Idirnáisiúnta
Imríonn O'Shea peil idirnáisiúnta le Poblacht na hÉireann, ag aois faoi-bhliain agus fiche. Scóráil sé a chéad chúl sa bhua 2-1 in aghaidh na Spáinne ar an 28ú lá de Márta, 2009.

O'Shea, James
O'Shea, James
Beverly Hills Chihuahua

Scannán Meiriceánach is ea ***Beverly Hills Chihuahua*** (2008).

## Carachtair
* Jamie Lee Curtis - Aunt Vivian Ashe
* Piper Perabo - Rachel Ashe Lynn
* Manolo Cardona - Sam
* Maury Sterling - Rafferty
* Jesús Ochoa - Officer Ramirez
* Drew Barrymore - Chloe 
* Andy Garcia - Delgado
* George Lopez - Papi
* Edward James Olmos - El Diablo
* Eddie "Piolín" Sotelo - Rafa
* Placido Domingo - Monte
* Paul Rodriguez - Chico
* Cheech Marin - Manuel
* Loretta Devine - Delta
* Luis Guzman - Chucho
* Eugenio Derbez - Storekeeper

## Naisc sheachtracha
* Beverly Hills Chihuahua  ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Spáinnise
Catagóir:Scannáin 2008
337

## Eachtraí

## Breitheanna

## Básanna
* 22 Bealtaine - Constantine a hAon, Impire na Róimhe (r.~272)

0337
1085

## Eachtraí

## Breitheanna

## Básanna
* 31 Bealtaine — Pápa Gréagóir VII, Pápa ó 1073 go 1085

Catagóir:Blianta
Jonny Evans

Is imreoir sacair Éireannach Tuaisceartach é **Jonathan Grant** "**Jonny**" **Evans**. Rugadh i mBéal Feirste é ar 2 Eanáir 1988. Cosantóir atá ann a imríonn le West Bromwich Albion agus le Foireann Sacair Náisiúnta Thuaisceart Éireann.

Thosaigh sé amach ag imirt d'fhoireann sacair áitiúil, Greenisland FC, in Inis Glas (ar imeall thuaisceart Bhéal Feirste). Le linn dó a bheith ag imirt ann b'fhacthas a ardscileanna do scabhta de chuid Mhanchain Aontaithe. D'éirigh go geal leis, lean sé ar aghaidh go gasta tríd Acadamh sacair na foirne go dtí gur tugadh deis dó a dhul ar roinnt camchuairteanna ar an choigríoch i samhradh na bliana 2006. Uaidh sin d'imigh sé leis ní b'fhaide anonn go hAntuairp Ríoga na Beilge, agus chaith sé dhá sheal i gcuideachta foireann Sunderland fosta. Le linn Chorn na Sraithe 2007-2008 a thosaigh sé ag imirt sacair do Mhanchain Aontaithe don chéad uair, agus an bhliain dár gcionn rinneadh imreoir na chéad foirne de. Bíodh is go bhfuil sé sách óg go fóill, glactar le hEvans cheana féin mar an dara imreoir is suaitheanta i stair shacair Thuaisceart Éireann.

## Foirne mar imreoir

* 2006-2015 - Manchester United
* 2006 - Royal Antwerp (ar iasacht)
* 2006-2007 - Sunderland (ar iasacht)
* 2008 - Sunderland (ar iasacht
* 2015-2018 - West Bromwich Albion
* 2018-inniú - Leicester City 

Catagóir:Imreoirí sacair Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Micheál Ó Maolallaí

Aisteoir Éireannach a bhí i **Micheál Ó Maolallaí** (Béarla: *Michael "Mick" Lally*) a rugadh i Mí na Samhna 1945, agus a d'éag 31 Lúnasa 2010.

Rugadh é i dTuar Mhic Éadaigh i gContae Mhaigh Eo agus fuair sé a chuid oideachais i gColáiste Naomh Mhuire, i Gaillimh. Chuaigh sé leis an múinteoireacht ar dtús ach d'éirigh sé as a phost chun bheith ina aisteoir. 

Réaltaigh sé sa dráma *Translations* le Brian Friel sa bhliain 1980 i gContae Dhoire nuair a bhí sé ina bhall den Chomhlacht Drámaíochta *Field Day*, bunaithe ag Brian Friel agus Stephen Rae. Bhí baint aige leis an "Compántas Amharclannaíochta an Druid" freisin. 

Fuair sé ról *Miley Byrne* sa sobal-dráma *[[Glenroe]]*, ag leanúint ar aghaidh leis an gcarachtar a bhí aige i *Bracken* ar RTÉ sa bhliain 1978. D'éirigh go maith lena amhrán *The By-Road to Glenroe* sa bhliain 1990. Bhí obair déanta aige ar theilifís Éireannach agus scannáin freisin.

Fuair sé bás ar an 31 Lúnasa 2010.

## Saothair aisteoireachta
* *[[Rún Cheanannais Mhóir]]* (2009)
* *Bua* (2007)
* *[[Alexander (scannán)|Alexander]]* (2004)
* *[[Ballykissangel]]* (2001)
* *[[Circle of Friends]]* (1995)
* *A Man of No Importance* (1994)
* *Misteach Baile Ath Cliath* (1994)
* *The Irish R.M.* (1983)
* *[[Glenroe]]* (1983)
* *The Ballroom of Romance* (1982)
* *[[Strumpet City]]* (1980)
* *[[Poitín (scannán)|Poitín]]* (1978)
* *[[Bracken]]* (1978)

## Féach freisin

* Compántas Amharclannaíochta an Druid

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Básanna in 2010
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Compántas Amharclannaíochta an Druid
Na Sléibhte Apaláiseacha

Sliabhraon mór in Oirthear na Stát Aontaithe is ea na **Sléibhte Apaláiseacha**, agus iad ag rith siar ó dheas ó Thalamh an Éisc i gCeanada trí Shasana Nua go hAlabama. Foirmíodh an sliabhraon sa tréimhse Ordaivíseach, 490-440 milliún bliain ó sin. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na Stát Aontaithe
Alan Kelly (imreoir)

B'imreoir sacair gairmiúil as Baile Átha Cliath i bPoblacht na hÉireann é **Alan Kelly** (5 Iúil 1936 – 20 Bealtaine 2009). Coimeádaí cúil a bhí ann, a chur tús leis a ghairmréim le Fánaithe Bhré agus Droim Conrach in Éirinn, sular bhog sé go Sasana chun imirt le Preston North End. Imreoir idirnáisiúnta a bhí ann chomh maith, a bhí idir na gcuaillí i seacht gcluiche agus dhá scór mar bhall de foireann Phoblacht na hÉireann.

Ba chúl báirí gairmiúla iad a bheirt mhac Gary Kelly agus Alan Kelly, Jr. chomh maith.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2009
Tráth dom ag smaoineamh ar chríochaibh an tsaoil seo

De réir dealraimh, cumadh an aisling **Tráth dom ag smaoineamh ar chríochaibh an tsaoil seo**, timpeall lár na bliana 1775. Ní fios go cinnte cérbh é an t-údar. Meastar go mb'fhéidir gur scríobh file darbh ainm Seán Mac Cathail é mar gheall ar thagairt don ainm sin i líne 69.

Bhí ainm an údair dírithe go príomha ar imeachtaí sa Spáinn. Bhí arm mór á shlógadh agus longa cogaidh á bhfeistiú ag na Spáinnigh. Mhúscail na hullmhúchái seo suim agus amhras ar fud na hEorpa toisc gur léir go raibh ar intinn ag na Spáinnigh ionradh a dhéanamh ar thír éigin, ní raibh a fhios ag éinne cén tír a bhí i gceist. Cheap an t-údar gurbh í Éire a sprioc, mar a dúirt sé sa dán seo. Ach tháinig na Spáinnigh i dtír ar chósta na hAilgéire i dtús mí Iúil - briseadh orthu agus d'fhan an Ailgéir neamhspleách ar na hEorpaigh go ceann 50 bliain eile. Meastar gur scríobhadh an t-amhrán seo i mí an Mheithimh nó sa chéad leath de mhí Iúil, sular tháinig scéala faoin ionradh ar an Ailgéir chomh fada le hÉirinn. Bhí dóchas ag an údar as na "géanna fiáine", na cumhachtaí Caitliceacha agus an Stíobhartach. Bhain sé sásamh as cruachás na mBriotanach i gCogadh Saoirse Mheiriceá. An teachtaireacht a bhí aige ná "Is í guais na Breataine uain na hÉireann".

Catagóir:Dánta
Tráth inné is mé tnáite tréith

Aisling thipiciúil den saghas a shamhlaítear leis an údar Eoghan Rua Ó Súilleabháin is ea **Tráth inné is mé tnáite tréith**. 

## Ábhar
Tá an file ag fálróid leis go dubhach nuair a bhuaileann maighdean álainn - Éire i gcolainn dhaonna - leis. Cé go gcaíonn sí riocht dearóil a clainne tá teachtaireacht dóchais aici don fhile freisin - tá na "géanna fíáine" ar tí filleadh ar ais ar Éirinn chun na Gaill a ruaigeadh. 

## Dáta
Sa dán maíonn an spéirbhean go bhfuil "Arnold...ag fáil an lae" ar fhórsaí na Breataine i gCogadh Saoirse Mheiriceá. Ceaptar mar sin gur cumadh an aisling sa chéad leath den bhliain 1776, sula raibh a fhios ag muintir na hÉireann go raibh teipthe ar ionradh Benedict Arnold ar Cheanada. Ceithre bliana dár gcionn (sa bhliain 1780), d'iompaigh Arnold a chóta agus thaobhaigh sé le fórsaí na Breataine. Mar sin, tá an tagairt mholtach dó sa dán seo ar iarraidh i roinnt de na lámhscríbhinní. 

## Tús an dáin
*Tráth inné is mé tnáite tréith / ar fán i gcéin gan duine im ghaire / tharla tréimhse i ndoire coille / im fhaon-luí ar neoin.*

## Féach freisin
* Suantraí dá Mhac Tabhartha
* Ceo Draíochta
* Tá an cruatan ar Sheoirse
* I Sacsaibh na séad i gcéin óm dhúchas

Catagóir:Liosta dánta Gaelacha
Catagóir:Dánta
Suantraí dá Mhac Tabhartha

Chum an Ciarraíoch cáiliúil Eoghan Rua Ó Súilleabháin (1748 – 29 Meitheamh 1782) an dán **Suantraí dá Mhac Tabhartha** san ochtú céad.

## Tagairtí
* An Leabhar Mòr/The Great Book of Gaelic (eagarthóirí: Theo Dorgan agus Malcolm Maclean, 2008).

Catagóir:Dánta
Ceo Draíochta

Chum an file Éireannach Eoghan Rua Ó Súilleabháin (1748 – 29 Meitheamh 1782) an dán **Ceo Draíochta** san ochtú céad déag.

## Tús an dáin
Ceo draíochta i gcoim oíche do sheol mé / trí thíorthaibh mar óinmhid ar strae, / gan príomhcharaid díograis im chóngar / is mé i gríochaibh tar m'eolas i gcéin

Catagóir:Dánta
An Chuimbris

Teanga P-Cheilteach ab ea **an Chuimbris** (Béarla: *Cumbric*; Breatnais: *Cymbreg*) i dtuaisceart Shasana agus i ndeisceart na hAlban. Meastar freisin nach raibh ann ach canúint de chuid na Breatnaise. Ceaptar go bhfuil an teanga nó an chanúint seo marbh le 700 nó 900 bliain.

## Yan, Tan, Tethera
Ceaptar go mb'fhéidir go bhfuil baint ag na huimhreacha seo a bhíodh á úsáid ag feirmeoirí leis. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* The Dragon's Voice - Faisnéis Cumbric 
* Blag
* Wordpress: ''Cumbric Revival''
* Gramadach

Catagóir:Teangacha Briotainice
Catagóir:Teangacha marbha
Catagóir:Albain
Tá an cruatan ar Sheoirse

Chum Eoghan Rua Ó Súilleabháin an t-amhrán ***Tá an cruatan ar Sheoirse***

## Dáta
Cumadh an saothar i lár na bliana 1778, tar éis do na Francaigh teacht isteach i gCogadh Saoirse Mheiriceá ar thaobh na Stát Aontaithe. Luaitear loingeas cogaidh faoi cheannas an Comte d'Estaing a d'fhág calafort Toulon i mí Aibreáin, géarchéim pholaitiúil sa Ghearmáin a d'fhág Seoirse III na Breataine agus an tImpire Josef in adharca a chéile, agus iarrachtaí na mBriotanach chun cabhair míleata a fháil ó na Rúisigh.

## Ábhar
B'ábhar ceiliúrtha d'Eoghan Rua é go raibh sé ina chogadh idir na Francaigh agus na Briotanaigh don chéad uair le cúig bliana déag anuas. Shíl sé go raibh na Spáinnigh ar tí cogadh a fhógairt freisin agus ghuigh sé go ndéanfadh cumhachtaí Caitliceacha na hEorpa ionradh ar Éirinn. Tá sé le tuiscint ón amhrán go raibh an pobal i gcoitinne ag coinneáil súil ghéar ar imeachtaí an chogaidh: "Tá scéalta maithe nódha 'rith / i gcóigibh na Banba". Léiríonn an aiste go raibh cur amach ag Eoghan Rua ar ullmhúcháin mhíleata agus ar imeachtaí taidhleoireachta chumhachtaí móra na hEorpa.

## Tús an amhráin


*Tá cruadhtan ar Sheoirse,*
  *Ciodh mór a neart ar fairrge,*
*Ní réidhfidh Éire an gnó dhó,*
  *A shlóighte ciodh tréan*


agus leagan malartach:


*Tá an cruadhtan ar Sheoirse*
  *Cídh mór a neart ar fairrge,*
*Ní réidhfidh Éire an gnó dhó*
  *A shlóighte cé tréan*


## Féach freisin
* Tráth inné is mé tnáite tréith
* Suantraí dá Mhac Tabhartha
* Ceo Draíochta
* I Sacsaibh na séad i gcéin óm dhúchas

## Tagairtí

Catagóir:Amhráin Ghaeilge
Pallaidiam

Is é an **pallaidiam** dúil uimhir a 46, agus is í an tsiombail cheimiceach a sheasann dó ná **Pd**. Miotal atá ann agus é gann go maith sa dúlra. Ceann de na miotail phlatanamchosúla é, agus é lonrúil, cosúil leis an airgead geal. Ba é an ceimiceoir William Hyde Wollston ba thúisce a d'aithin gur dúil ar leith a bhí ann, agus d'ainmnigh sé é as an astaróideach úd 2 Pallas.

Tá sé iseatóp cobhsaí nádúrtha ag an bpallaidiam: Pd-102 (1.02% de phallaidiam an dúlra), Pd-104 (11.14%), Pd-105 (22.33%), Pd-106 (27.33%), Pd-108 (26.46%) agus Pd-110 (11.72%).

Baintear úsáid as an bpallaidiam le himoibrithe ceimiceacha a chatalú, nó is féidir leis an miotal seo cuid mhór hidrigine a shú isteach. Thairis sin, is féidir hidrigin a ghlanadh ar an dóigh seo, ós rud é nach féidir na gáis eile a stóráil sa phallaidiam mar sin. Dúil úsáideach é an pallaidiam sa tseodóireacht, sa leictreonaic, san fhiaclóireacht agus ina lán teicneolaíochtaí eile. Má mheasctar pallaidiam leis an ór, gheofar ór geal - ór nach bhfuil dath buí an óir ann. 

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is tábhachtaí a bhíonn ag an bpallaidiam ná +1, +2, agus +4. I gcuid de na comhdhúile, d'fhéadfá an chiall a bhaint as an bhfoirmle gurb é +3 an uimhir ocsaídiúcháin atá ag an bpallaidiam iontu, ach is é an tuiscint atá ag na saineolaithe ar na comhdhúile seo inniu go bhfuil idir Pd(II) agus Pd(IV) iontu, agus go bhfuil sé de chlaonadh ag an bpallaidiam comhdhúile a dhéanamh a bhfuil an dá staid ocsaídiúcháin seo ar fáil iontu in éineacht.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Is trua liom na scéalta do chuala go déanach

Chum Uilliam "an Chreatháin" Ó Dáibhoireann an dán ***Is trua liom na scéalta do chuala go déanach*** sna 1770í. 

Tar éis an chéad chath de Chogadh Réabhlóideach Mheiriceá (cath a troideadh ag Concord, Massachusetts i mí Aibreáin 1775), dhruid arm na Breataine isteach go Bostún agus chuir mílísteoirí ó Shasana Nua imshuí ar an gcathair. Rinne na Briotanaigh iarracht an léigear a bhriseadh i mí an Mheithimh. Ghabh siad dún a bhí tógtha ag na Meiriceánaigh ar mhullach Bunker Hill ach chaill siad an oiread sin saighdiúirí i rith an ionsaí gurbh éigean dóibh cúlú ar ais go Bostún. Sin iad na heachtraí a spreag an dán seo.

Níor cheil Ó Dáibhoireann an dearg-ghráin a bhí aige ar an mBreatain agus ar an gCinsealacht in Éirinn, ach is léir nach raibh bá dá laghad aige leis na Meiriceánaigh ach oiread. Cheap sé gur chaith an dá dhream go dona leis na Gaeil - mar a deir sé sa dán, *ba bhuartha agaibh Gaelaibh, is ag an slua san do bhur bpléascadh*. Ach ba chúis áthais dó é go raibh fórsaí na Breataine á bplancadh ag dream éigin sa deireadh. Tar éis dó cur síos a dhéanamh ar ainriocht na nGael faoi na Péindlíthe, chríochnaigh an file le tagairt don chumhacht mhíleata a bhí acu sa sean-am "nuair a ruaigeadar Caesar as Breatain".

Catagóir:Dánta