Eithne

I Miotaseolaíocht na nGael, ba í **Eithne** (Sean-Ghaeilge **Ethniu**, **Ethliu**) iníon Bhalor, ceannaire na bhFomhórach, agus máthair Lugh. 

## Balor, Cian agus Lugh
Is léir sna seantéacsanna gur phósadh ríoraíoch é cumann Eithne le hathair Lugh, Cian na dTuath Dé Danann, Caomhnaítear sa bhéaloideas níos deireanaí, ámh, scéal níos casta, cosúil le breith Perseus i miotaseolaíocht na Gréige.

I scéal béaloidis caomhnaithe ag John O'Donovan in 1835, insítear conas a chuir Balar Eithne faoi ghlas sa Túr Mór ar Oileán Thoraí, as radharc gach fear, ag iarraidh tairngreacht draoi a chosc, go mbásfash a gharmhac é. Ach tháinig fear darbh ainm Mac Cinnfhaelaidh, ag lorg díoltas toisc gur ghoid Balar a bhó draíochta, isteach sa túr le cabhair ón *[[leannán sídhe]]* Biróg, agus luigh sé léi.  Rugadh trírín d'Eithne, ach bhailigh Balar i mbraillín iad agus sheol sé amach le giolla iad chun iad a bhá i bpoll súraic. Bádh beirt dóibh, ach thit ceann amháin trí thimpiste sa chuan, agus tharrtháil Biróg é. Thóg sí an leanbh ar ais chuig a athair, a thug dá dheartháir, Goibhne an gabha, in altramas.  Mharaigh an buachaill Balar agus é fásta.

Agus téacsanna amhail *[[Cath Maige Tuired]]* agus *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]* taobh le taobh, is léir gur Lugh é an bhuachaill anaithnid, agus gur Chian é an t-ionadaí Mac Cinnfhaelaidh.

## Banseanchas
Inisítear sa bhanseanchas gurbh é *Feada* a fíorainm: "Ba é *Feada* fíorainm Eithne uasal, bean chéile Chiain theann láidir, máthair sárfhir Lú neartmhar, iníon Bhalair bailcbhéimneach mhic *Dod* mhic *Net* móréachtach, fear níos mó ná Hector soineanta."

De réir nósanna áirithe, is iníon *[[Delbáeth]]* í, máthair Daghdha agus Oghma, agus bean chéile Nuada Airgeadlámh. I leagan ar leith de bhreith Aonghasa, is bean chéile *[[Elcmar]]* í, a mheall An Daghdha í, agus sa mhéid sin b'fhéidir gurb ionadaí *[[Boann]]* í.  

## Téacsanna eile
I bhformhór na dtéacsanna, is bean í Eithne, ach tá roinnt ann ina bhfuil fear i gceist. Sa tseantéacs *[[Baile in Scáil]]* (Buile an Scáil), deirtear gur mac  "Eithleann mac *[[Tigernmas]]*" é Lugh, nó mac "Eithneann mac *Smretha* mac *Tigernmas*". Shamhlaigh James Bonwick Tigernmas (an rí a chuir tús le adhradh Chroim Chruaigh) le Balar. Mhol Stewart Macalister gur leagan bunúsach de *Ethlenn* ab ea *[[Cethlenn]],* toisc gur samhlaíodh Lugh go minic mar *Lug Mac Ethlenn*.

Sa seanscéal *[[Altram Tighe Dá Mheadar]]* deir naomh Pádraig faoi Eithne:

*I shall leave these virtues for the story of Eithne from the fair Maigue.
*Success in children, success in foster-sister or brother,
*to those it may find sleeping with fair women.

*If you tell of the fosterage 
before going in a ship or vessel,
*you will come safe and prosperous
*without danger from waves and billows.

*If you tell of the fosterage
*(before going to a) judgment or a hunting,
*your case will be (propserous),
*all will be submissive before you.

*To tell the story of Eithne
*when bringing home a stately wife,
*good the step you have decided on,
*it will be a success of spouse and children.

*Tell the story of noble Ethne
*before going into a new banqueting house,
*(you will be) without bitter fight or folly,
*without the drawing of valiant, pointed weapons.

*Tell to a king of many followers
*the story of Ethne to a musical instrument,
*he gets no cause to repent it,
*provided he listen without conversation.

*If you tell this story to the captives of Ireland,
*it will be the same as if were opened
*their locks and their bonds.
</blockquote>

==Sanasaíocht==
Is sampla maith é *Ethniu* den deacracht taighde a dhéanamh ar mhiotaseolaíocht na nGael. Is iad *Ethliu* nó *Ethniu* na leaganacha is duine dá hainm, fréamh den ainm Nua-Ghaeilge Eithne. Tharla go leor leaganacha ámh de bharr athruithe teangan agus easpa litriú caighdeánaithe. Tháinig mearbhall ar leith sa cheist de bharr aineolais teanga. In ionad an [[tuiseal ainmneach|ainmneach]], tógadh go minic foirm an tuisil [[tuiseal ginideach|ghinidigh]], mar shampla *Ethnenn*/Eithneann*) nó *Ethlenn*/Eithleann.

Leaganacha atá san áireamh: Ethnea, Eithliu, Ethlend, Ethnen, Ethlenn, Ethnenn, Ethne, Aithne, Eithnenn, Eithlenn, Eithna, Ethni, Edlend, Edlenn.

## Tagairtí

Catagóir:Fomhóraigh
Catagóir:Tuatha Dé Danann