open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mícheál Óg Ó Longáin

File agus scríobhaí ba ea **Micheál Óg Ó Longáin** (1766-1837). Fáisceadh é as treabhchas léannta i gCarraige na bhFear i gContae Chorcaí, agus scríobh sé neart dánta agus lámhscríbhinní. 

Ceithre bliana d'aois a bhí an file nuair a cailleadh Mícheál mac Peadair, a athair, agus bhí sé ocht mbliana nuair a cailleadh a mháthair. Chaith Mícheál Óg seal ina bhuachaill bó agus chuaigh ar scoil arís in aois a ocht bliana déag. Bhí sé ina theachtaire ag na hÉireannaigh Aontaithe le linn éirí amach na bliana 1798, agus murab ionann is formhór fhilí Seacaibíteacha Chúige Mumhan bhí lé aige leis an bpoblachtachas. Bhí díomá air toisc nár éirigh Cúige Mumhan go léir amach.

Phós sé sa bhliain 1800 agus mhair a chúram go beo bocht tamall. Idir na blianta 1802 agus 1807 bhí sé ina chónaí i dtuaisceart Chiarraí agus in oirthear Luimnigh. Sa bhliain 1814 fuair sé obair mar mhúinteoir agus scríobhaí ó Sheán Ó Murchú, Easpag Chorcaí. Tá timpeall céad is caoga lámhscríbhinn dá chuid le fáil fós, litríocht a linne i gcuid acu agus seanábhar i gcuid eile nach bhfuil teacht air in aon áit eile. Bhí a chlann mac, Peadar, Pól agus Seosamh, ina scríobhaithe freisin, agus fuair sé bás ar ghabháltas aon acra déag a bhí ag Pól ar an gCnoc Buí i gCarraig na bhFear. 

Tá grá tíre an fhile agus cuid dá shearbhas le haithint ar an sliocht seo as *Do chuala scéal*:

:Ó chím an cás mar atá ag ár muintir,
:Is go bhfuail na búir go dlúth 'na dtimpeall,
:Preabfad chun siúil anonn thar taoide
:Is tiocfad anall le Francaigh líofa. 

:Go bhfeiceam Éire saor gan daoirse,
:Is an bhratainn uaine in uachtar scaoilte,
:Gach tíoránach claoincheardach coimhthíoch,
:In ainm an diabhail is gan Dia dá gcoimhdeacht

## Tagairtí

## Foinsí

Ó Donnchadha, Rónán: *Mícheál Óg Ó Longáin, file*. Baile Átha Cliath: Coiscéim 1994. 

Ó Conchúir, Breandán: *Scríobhaithe Chorcaí 1700-1850*. Baile Átha Cliath: Clóchomhar 1982.

## Naisc Sheachtracha
http://www.answers.com/topic/m-che-l-g-long-in *The Oxford Companion to Irish Literature*: Mícheál Óg Ó Longáin.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1766
Catagóir:Básanna i 1837
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Carraig na bhFear

Sráidbhaile i gContae Chorcaí in Éirinn is ea **Carraig na bhFear**. Bhí 1,182 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006 - de réir an daonáirimh a rinneadh sa bhliain seo.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Ard-Chúirt (Tuaisceart Éireann)

I dTuaisceart Éireann, riartar ceartais sibhialta den chuid is mó tríd na Cúirteanna Contae agus **an Ard-Chúirt**. Déileáileann Cúirteanna Contae le cásanna de luach níos lú tábhacht, substaint, agus castacht, cé go láimhseálann an Ard-Chúirt cásanna a bhíonn níos substaintiúla nó níos casta.

Má thosaítear cás san Ard-Chúirt a bheadh oiriúnach chun trialach sna Cúirteanna Chontae, féadfaidh an Ard-Chúirt an cás a aistriú chuig Cúirt Chontae. Mar an gcéanna, d'fhéadfadh cás iomchuí a chur as na Cúirte Contae chun na hArd-Chúirte.

Suíonn an Ard-Chúirt de ghnáth ag na Cúirteanna Breithiúnais Ríoga i mBéal Feirste. Tá sí comhdhéanta den Tiarna Príomh-Bhreitheamh (arb é an tUachtarán), trí Giúistís Tiarna Achomhairc agus deich mbreitheamh íochtarach.

Tá trí Rannán san Ard-Chúirt, agus láimhseálann gach Rannán obair a bhíonn éagsúil óna chéile;

* An Rannán Seansaireachta ;
* An Rannán Bhinse na Banríona; agus
* An Rannán Teaghlaigh.

Catagóir:Cúirteanna
Catagóir:Córais dlí
Catagóir:Cúirteanna na hÉireann
Dínaitsíú

Tionscnamh chun fáil réidh le haon iarsmaí d'idé-eolaíocht na Naitsithe i sochaí, i gcultúr, i bpreas, in eacnamaíocht, agus i mbreithiúna na hIar-Ghearmáine agus na hOstaire ba ea **dínaitsíú** (Gearmáinis: *Entnazifizierung*). Rinneadh é go sonrach trí na daoine a bhí ina Naitsithe a bhaint ó phoist a raibh tionchar acu agus trí dheireadh a chur leis na heagraíochtaí a bhain leis na Naitsithe. Seoladh an clár dínaitsíthe tar éis dheireadh an Dara Cogadh Domhanda agus neartaíodh é tar éis Chomhaontú Potsdam.

## Tagairtí

Catagóir:Toradh an Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Polaitíocht na Gearmáine
Catagóir:Stair na Gearmáine Comhaimseartha
Catagóir:Forghabháil na gCumhachtaí Comhghuaillíocha san Ostair
Catagóir:Téarmaí Polaitiúla
Mícheál Ó Siadhail

Is fear léinn agus file Éireannach é **Mícheál Ó Siadhail** a rugadh i mBaile Átha Cliath ar an 12 Nollaig 1947. Scríobh sé an téacsleabhar tábhachtach Gaeilge úd *Learning Irish*, agus é bunaithe ar Ghaeilge Chonamara. Foilsíodh leagan do lucht labhartha na Breatnaise faoin teideal *Dysgu Gwyddeleg*, arna cóiriú ag Ian Hughes. Thairis sin, d’fhoilsigh Ó Siadhail an leabhar *Modern Irish: Grammatical Structure and Dialectal Variation*, tráchtas ceannródaíoch ar an nGaeilge a thugann léargas cuimsitheach ar struchtúr na gcanúintí go léir. I ndiaidh a sheal a chaitheamh i mbun taighde ar an nGaeilge, áfach, chuaigh sé le filíocht Béarla, rud a thabhaigh roinnt mhaith duaiseanna liteartha dó in imeacht na mblianta.

Sa bhliain 1970 phós sé Bríd Ní Chearbhaill, arbh as Gaoth Dobhair, Gaeltacht Thír Chonaill, di. Chaith Bríd na blianta fada ina múinteoir i mBaile Átha Cliath, ach ansin b’éigean di éirí as nuair a buaileadh breoite le galar Parkinson í.

## Tagairtí

Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
An tIompú Deiseal

Sráidbhaile i gContae Fhear Manach é **an tIompú Deiseal**, nó *an tIompó Deiseal*, mar a litreofaí i nGaeilge Uladh é. "Tempo" an t-ainm Béarla, ach ar ndóigh níl baint ar bith ag an logainm le coincheap an *tempo* sa cheoltóireacht. Tá an sráidbhaile suite chois Shliabh Bruachair, i ndlínse Chomhairle Cheantair Fhear Manach. Bhí 533 duine ina gcónaí san áit sa bhliain 2001.

Is í an eachtra stairiúil is mó a shamhlaítear leis an Iompú Deiseal ná an ruathar a rinne Óglaigh na hÉireann ar bheairic na saighdiúirí dubha ar an 25 Deireadh Fómhair 1920.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Fhear Manach
Feidhm (matamaitic)

thumb|250px|Graf na feidhme ,<br /> <math>\begin{align}&\scriptstyle  \\ &\textstyle f(x) = \frac{(4x^3-6x^2+1)\sqrt{x+1}}{3-x}\end{align}</math>Sa mhatamaitic, comhthiomsaíonn **feidhm** cainníocht amháin, *argóint* na feidhme, ar a dtugtar *an t-ionchur*, le cainníocht eile, *luach* na feidhme, ar a dtugtar freisin *an t-aschur*.  Sannann feidhm aschur díreach ar cheann amháin do gach ionchur. Deirtear f(x) nó "F de X." D'fhéadfadh an argóint agus an luach bheith ina réaduimhreacha, ach is féidir leo freisin bheith ina n-eilimintí ó aon tacar ar leith. Is sampla simplí d'fheidhm é f(x) = 2x, áit a seasann an x d'aon réaduimhir. Comhthiomsán gach réaduimhir le réaduimhir dhá uair chomh mór leis. Mar sin, mar shampla, tá 5 comhthiomsaithe le 10, scríofa f(5) = 10. Tabhair faoi deara i gcomhair na feidhme seo gur tacar de réaduimhreacha é an fearann, agus is sraith de réaduimhreacha é an raon chomh maith; níl an dá thacar comhionann. 

## Nodaireacht

Is é Leibnitz, sa bhliain 1673, a thug dúinn an focal "feidhm" ("function" as Béarla).

## Tagairtí

Catagóir:Matamaitic
Loch Asaint

Loch fionnuisce sa Chataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, i dtuaisceart na hAlban is ea **Loch Asaint**. Tá Loch an Inbhir cúpla míle siar ó dheas ó Loch Asaint.

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Lochanna sna Garbhchríocha
Catagóir:Lochanna fionnuisce na hAlban
A’ Chuinneag

Is sliabh í **a' Chuineag **nó** Cuinneag** .i gCataibh i gComhairle na Gàidhealtachd, Albain. I ndáiríre, is raon sléibhe é le sraith beann fud fad a chírín Y-chruthach.

Tagraíonn an logainm t-ainm *a' Chuineag* do bhuicéad a úsáidtear chun bainne a stóráil, coimeádán a léiríonn cruth sainiúil an tsléibhe.

Ó thaobh na geolaíochta de, tá a' Chuineag déanta de ghaineamhchloch Thoirbheartanach, atá suite ar fhoshraith de naghas Leòdhasach. Tá craiceann tanaí de ghrianchlochítí Caimbriacha ar na beanna is airde agus tá fána mhín oirthear den Spidéil Choinich ina fána chlaonais a cruthaíodh feadh na leapa grianchloichíte.  feadh na leapacha grianchlochít. Is áit iontach í an mhassif chun an gaol idir na trí mhóraonad carraige seo d'Iarthuaiscirt na nGarbhchríoch a thuiscint.

## Tagairtí
 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Sléibhte agus cnoic in iarthuaisceart na nGarbhchríoch
Baile Ghrífín

Is bruachbhaile de chuid Bhaile Átha Cliath in Éirinn é **Baile Ghrífín** (Béarla: *Balgriffin* ). Tá an cumann CLG Inis Fáil lonnaithe ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Canasp

Sliabh in iarthuaisceart na hAlban is ea **Canasp**. Tá sé suite i bparóiste Asaint, i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, 25 ciliméadar ó thuaidh d'Ulapul. Sroicheann an sliabh airde de 847 méadar (2,779 troigh) agus cáilíonn sé mar 'Corbett' agus 'Marilyn'. Tá ainm an chnoic díorthaithe ón 
Sean-Lochlannais agus is í an bhrí atá leis ná "Sliabh Bán".

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Sléibhte agus cnoic in iarthuaisceart na nGarbhchríoch
Catagóir:Cataibh
An Teallach

Is sliabh é **An Teallach** atá suite ar an taobh thiar theas den bhaile 'Acha dá Dómhnaill', Comhairle na Gàidhealtachd, Albain agus os cionn Loch Bhraoin Beag, i gceantar a nglaoitear air go minic an leasainm "an fásach mór".

Tá an sliabh comhdhéanta, den chuid is mó, de ghaineamhchloch Toirbheartanach. Cosúil leis na beanna timpeall Toirbheartan (*as ar ainmníodh an charraig*), bíonn leicne sraithe scoilte le clasáin ghéara agus ar a bharr tá an cíormhullach géar creagach Sgùrr Fiona.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Sléibhte agus cnoic in iarthuaisceart na nGarbhchríoch
Wallace, Victoria

Baile beag in Victoria san Astráil is ea **Wallace**. Tá sé suite i Sír Moorabool naoi gciliméadar is nócha ó thuaidh ón bpríomhchathair Melbourne. Tá Abhainn an Moorabool Thiar in aice leis agus tá feirmeacha ina thimpeall.

Bhíodh na Wathaurong, pobal Bundúchasach, ina gcónaí anseo, agus tá déantúsáin dá gcuid le fáil in áiteanna fós. 

Bunaíodh Wallace sna 1880í agus d’oscail Oifig an Phoist ar 22 February 1885. 
In Wallace a rugadh Edmond Hogan, polaiteoir arbh é Céad Aire Victoria é dhá uair sna 1920í.

## Tagairtí

## Féach freisin
Toohey, Jack: *On the Eastern Fringe: Recollections and Stories on the Settlement and Farming Histories in the Bungaree, Wallace, Bolwarrah and Gordon Districts*. Ballarat 2005.

Catagóir:Bailte i Victoria
Fionn Bheinn

Is sliabh Albanach é **Fionn Bheinn** atá suite ó dheas de Loch Fannich in iarthuaisceart na nGarbhchríoch, Comhairle na Gàidhealtachd. Tá sé 933 m ar airde agus tá sé liostaithe mar 'Munro'. 

Tá taobh na láimhe deise den sliabh ina fhána éadomhain, réidh agus féarmhar.

Tá a éadan tuaisceartach níos géire agus meastar go bhfuil sé níos suntasaí.

Catagóir:Sléibhte agus cnoic Iarthuaisceart na nGarbhchríoch
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
A' Mhaighdean

Is sliabh é **A' Mhaighdean** agus tá sé ar cheann de na munroanna is dorochtana i gComhairle na Gàidhealtachd, i dtuaisceart na hAlban. Tá sé 8 míle ó thuaidh de Cheann Loch Iúbh ach tá sé níos éasca teacht air ó Pholl Iùbh, ag tógáil an bhóthair phríobháidigh thoir theas (*do choisithe & rothaithe amháin*) go dtí Ceannasair. Treoraíonn dea-rian ansin thú chuig an chabhsa idir an Loch Fionn agus an Loch Dubh. Lean an cosán soir go thart ar leibhéal 1000 troigh agus trasnaigh Allt Bruthach an Esain chun droim iarthuaisceart an tsléibhe a bhaint amach.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Meall a' Chrasgaidh

Is sliabh Albanach é **Meall a' Chrasgaidh** (Gaeilge na hÉireann: *Meall an Thrasnaithe*) atá lonnaithe sa ghrúpa sléibhte Am Frìth Fanaich, 21 ciliméadar soir ó dheas ó Ulapul, Comhairle na Gàidhealtachd.

## Forbhreathnú
Tá an sliabh suite go lárnach laistigh den bh'Frìth Fanaich i nGaeltacht na hAlban agus tá sé ar cheann de na sléibhte is inrochtana sa cheantar, leis na bóithre A832 agus A835 díreach ó thuaidh uaidh. Luíonn sé ar dhroim thuaidh-theas, maille leis an dá Bheinn Rothaich eile, Sgùrr nan Clach Geala agus Sgùrr nan Each, agus is minic a dhreaptar iad go léir ag an am céanna.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Sgùrr nan Clach Geala

Is sliabh Albanach é **Sgùrr nan Clach Geala** atá suite 28 ciliméadar ó dheas-soir ó dheas ón Ulapul i ndúiche Ros agus Cromba, Sgíre Comhairle na Gàidhealtachd. Tá sé ar cheann de na deich 'Binn Rothach' atá lonnaithe sa ghrúpa sléibhte ar a dtugtar na Fanniche.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Binn Rothach
Catagóir:Sléibhte agus cnoic Iarthuaisceart na nGarbhchríoch
Ulapul

Is calafort é **Ulapul** atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd, i dtuaisceart na hAlban. Téann bád farantóireachta idir Ulapul agus Steórnabhagh i Leòdhas. Bhí cónaí ar 1,541 duine in Ulapul sa bhliain 2011 thuas ó 1,308 duine sa bhliain 2001. Ag am an daonáirimh sa bhliain 2011, bhí Gaeilge na hAlban ag 11.8% den daonra agus bhí Albainis ag 17.1% den daonra. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Blackwood, Victoria

Baile beag de chuid Victoria na hAstráile is ea **Blackwood** agus é suite ar bhruach Abhainn Lerderderg, naoi gciliméadar is nócha siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair an Stáit. I Sír Moorabool atá sé, agus de réir dhaonáireamh Astrálach na bliana 2006 bhí 235 duine ina gcónaí ann. Rugadh ocht nduine is fiche thar lear. Bhí Gearmáinis mar theanga theaghlaigh ag triúr agus Polainnis mar theanga theaghlaigh ag triúr eile.

Na Wathaurong, pobal Bundúchasach, a bhí ina gcónaí sa taobh sin tíre roimh theacht na nEorpach, ach de réir an daonáirimh ní raibh aon duine ann ar de shliocht Bundúchasach é sa bhliain 2006.

## Stair

Fuarthas ór chomh luath leis an mbliain 1851, ach níor thosaigh an ruathar go dtí an bhliain 1855, agus nuair a bhí sé i mbuaic a réime bhí timpeall 13,000 mianadóir ann. Mianadóireacht ghlárach a bhí ar siúl, ach faoi dheireadh na bliana 1856 bhí formhór na mianadóirí imithe, agus bhí a bhfuíoll ag obair ar ghrinneall an Lerderderg le boscaí sruthlaithe, caideil agus rothaí uisce. Idir Eorpaigh agus Shínigh a bhí i mbun an tsruthlaithe ar dtús, ach i gceann tamaill d'éirigh na Sínigh i bhfad níos líonmhaire. Ar éigean a bhí mianadóirí Eorpacha páirteach i mianadóireacht ghlárach faoi na seachtóidí. 

Faoin am sin bhí dhá shráidbhaile curtha ar bun sa cheantar. Rinneadh suirbhéireacht ar cheann acu (Golden Point) agus leagadh amach mar Blackwood é.

Bhí mórán inneall beag meilte ann, a bhformhór á n-oibriú le huisce agus cuid bheag le gal. Chuireadh easpa uisce isteach go mór ar mhianadóirí agus triomach ann, go háirithe idir na blianta 1865 agus 1867. Bhí cuid mhór amhóir cruinnithe ag na mianadóirí, agus nuair a tháinig an t-uisce arís tháinig infheistíocht ina theannta. Thug comhlachtaí gustalacha poiblí faoin obair ach ní raibh rath orthu, agus ba iad na comharchumainn bheaga a choinnigh an dé sa mhianadóireacht. Tháinig neart inti sna seachtóidí timpeall Barrys Reef ach d'imigh sin. 

Faoi thús an fichiú haois ní raibh ann ach scata sirtheoirí ar mhinic deontas rialtais faighte acu. D'éirigh le cuid acu roinnt mhaith óir a bhaint as an tsíog Yankee sa bhliain 1918, ach b'in deireadh an scéil. 

### Oifig an Phoist

D’oscail Oifig an Phoist ar 22 Meán Fómhair 1855 agus thugtaí Mount Blackwood uirthi go dtí an bhliain 1921.

## An ceantar

Tá Sliabh Blackwood, bolcán spíonta, os cionn an cheantair, agus is furasta Páirc Stáit Lerderderg agus an Wombat State Forest a bhaint amach. Tá tobar mianraí ann chomh maith. Sa sráidbhaile féin tá seanbhótháin mianadóirí a tógadh i seascaidí an 19ú haois. 

## Tagairtí
 

## Féach freisin

Flett, J., *The History of Gold Discovery in Victoria*, Poppet Head Press,
Melbourne, 1976

## Naisc sheachtracha
* Stair na n-órcheantar timpeall Blackwood

Catagóir:Bailte i Victoria
Bungaree, Victoria

Baile beag de chuid Victoria san Astráil is ea **Bungaree** agus é suite 103 ciliméadar soir ó Mhelbourne, príomhchathair an Stáit. De réir dhaonáireamh Astrálach na bliana 2006 bhí 559 duine ina gcónaí ann, agus ba Bhundúchasaigh 0.5% díobh. Ó ainm ceann fine Bundúchasach a tháinig an t-ainm, b'fhéidir.

Roimh theacht na nEorpach bhí na Wathaurong, pobal Bundúchasach, ina gcónaí sa cheantar. Fuarthas ór in aice le Ballarat sa bhliain 1851, agus ba é sin ba mhó a tharraing daoine chun an réigiúin. 

Ar dtús bhain cuid de bhaile Bungaree le Sír Bungaree agus cuid eile le Sír Buninyong. Roimhe sin thugtaí Badger Hill nó Clarktown ar an gceantar. Fógraíodh Sír Bungaree ar 17 Eanáir 1871, agus sa bhliain 1994 nascadh cuid den tSír le Comhairle Chathrach Ballarat agus cuid eile le Sír Moorabool.

## Na hÉireannaigh

Lonnaigh a lán Éireannach sa cheantar, cuid acu ina bhfeirmeoirí agus cuid eile i mbun lománaíochta. Ní fhanadh an dara dream i bhfad san áit chéanna ach iad ar lorg oibre de réir mar a scriosadh na foraoisí. B’Éireannaigh iad 90% de na trí fheirmeoir is daichead a bhí le fáil sa cheantar sa bhliain 1891. 

Thagadh feirmeoirí, oibrithe foraoiseachta agus sclábhaithe le chéile Lá Fhéile Stiofáin in Bungaree agus sa bhliain 1885 bhí 4,000 duine ann, ag baint aoibhnis as an iománaíocht, na rásaí agus an tarraingt téide. 

Bhí Gaeilge fós i mbéal na seandaoine ag an am agus canúint Chontae an Chláir acu go minic.

## Oifig an Phoist

D’oscail Oifig an Phoist ar 1 Lúnasa 1863. 

## Scolaíocht phoiblí

Na nAnglacánaigh ba thúisce a thóg scoil ann sa 19ú haois agus an oiread sin páistí ann nach raibh deis scolaíochta acu. Osclaíodh scoil sa bhliain 1867 (*Common School No. 944*) agus cúig dhalta is tríocha ag dul ann. Faoin mbliain 1877 b’éigean scoil nua chloiche a thógáil, ach bhíodh uimhir na ndaltaí síos agus suas toisc go raibh scoil Chaitliceach ann faoin am sin. Dúnadh an tseanscoil phoiblí sa bhliain 1924 agus scoil bhrící tógtha ina háit, agus bhí prátaí á gcur ar stór ann nó gur tháinig an Bungaree & District Historical Society ina seilbh. 

Bhí scoileanna poiblí sa cheantair máguaird á ndúnadh sna nóchaidí, rud a lig do scoil Bungaree méadú. Baineadh feidhm as seomraí inaistrithe, agus seomra san áireamh a d'úsáid na lúthchleasaithe in Olympic Village in Sydney sa bhliain 2000. 
   
## Tagairtí
 

## Féach freisin
Houghton, Norm, *Timber and Gold : a history of the sawmills and tramways of the Wombat Forest 1855-1940*. Melbourne: Light Railway Research Society of Australia, 1980. 

Clark, Ian D. agus Heydon, Toby, *Dictionary of Aboriginal Placenames in Victoria*. Victorian Aboriginal Corporation for Languages, 2002.

Toohey, Jack: *On the Eastern Fringe: Recollections and Stories on the Settlement and Farming Histories in the Bungaree, Wallace, Bolwarrah and Gordon Districts*. Ballarat 2005.

Catagóir:Bailte i Victoria
Vung Tau

Is cathair í **Vung Tau** i Vítneam. Príomhchathair Chúige Ba Ria-Vung Tau is ea í. Tá breis is 278,188 duine ina gcónaí sa chathair.

## Féach freisin
* Aerfort Vung Tau

250px|left|thumb|Vung Tau

Catagóir:Vítneam
Catagóir:Cathracha
Munro na hAlban

thumb|Breac-chuntas ar na Limistéir i ''Munro's Tables'' sa bhliain 1891. Léarscáil bunaithe ar eolas san eagrán 2006 de 'The Munros - SMC Hillwalkers' Guide ISBN 0907521940
[right|thumb|[Beinn Nibheis an Bhinn Rothach is airde sa Bhreatain Mhór]]

Sliabh in Albain is ea **"Rothach**" nó de ghnáth **Munro na hAlban,** atá os cionn 3,000 troigh (914.4m) ar airde. Tá 282 acu ann. Tagann an téarma seo ón Ridire Ùisdean Rothach (Béarla: Sir Hugh Munro (1856–1919), a chruthaigh liosta de na beanna seo, ar a dtugtar *Munro's Tables*, sa bhliain 1891. San áireamh freisin, bhí an méid a mheas an Ridire a bheith ina mbeanna níos lú, ar a dtugtar anois *Munro Tops*, atá freisin os cionn 3,000 troigh ach atá níos ísle ná an sliabh príomhúil in aice láimhe. San athbhreithniú ar na sléibhte seo a d'fhoilsigh *Club Streapadaireachd na h-Alba* sa bhliain 2012, bhí 282 Rothach agus 227 *Munro Tops* eile ann. Athraíonn líon na Rothach ó am go chéile de réir mar a dhéantar athbhreithniú orthu le huirlisí teicneolaíochta níos nuaí agus níos cruinne.

I mí na Bealtaine agus i mí Iúil 2009, rinneadh athbhreithniú ar na beanna a bhí beagnach 3,000 troigh. Ar an 10 Meán Fómhair 2009 fógraíodh nach raibh Sgùrr nan Ceannaichean ach 2,996 troigh 10 n-orlach (913.43 m) ar airde, ag ceann theas Ghleann Carrainn. Dá bhrí sin, bhain *Club Streapadaireachd na h-Alba* an stádas mar Rothach uaidh agus is *Corbett* an sliabh seo anois. I samhradh na bliana 2011, fuarthas amach nach bhfuil Beinn a' Chlaidheimh in Achadh Iasgair ach 2,998 troigh agus 8 n-orlach (914 m) ar airde, agus mar sin róbheag le bheith ina Rothach. Baineadh stádas an tsléibhe i Meán Fómhair na bliana 2012, agus is *Corbett* é anois.

Ó Mheán Fómhair 2012, bhí 282 Binn Rothaich agus 227 mullach Rothaich eile ar liosta na mbeann seo.

Is caitheamh aimsire é do shiúlóirí agus dreapadóirí gach Rothach a dhreapadh agus taifead a choinneáil ar a ndul chun cinn.  Glaoitear "pocadair rothach" ar na daoine seo mar leasainm. Mar sin féin, gach bliain cailleann daoine a mbeatha ar na sléibhte agus bíonn an aimsir, tír-raon garbh, nó an easpa folláine ina dhúshlán dóibh.

Bronntar teastas ar chnocadóirí a dhreapann gach Munro in Albain.

## Féach freisin

* Arda Éireann, nó Munros na hÉireann
* Beinn Chlìbric, Rothach, Sgùrr na Cìche (Cnòideart)

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Nithe is díol spéise do thurasóirí in Albain
Catagóir:Munros
Basil McCrea

Is Comhalta den Tionól Reachtach de chuid Pháirtí Aontachtach Uladh é **Basil McCrea**, a sheasann i dtoghcheantar Ghleann an Lagáin, i gContae Aontroma. 

Rugadh é ar an 13 Samhain 1959 i mbaile Dhún na nGall agus fuair sé a chuid oideachais in Acadamh Ríoga Bhéal Feirste agus in Ollscoil Birmingham. Sa bhliain 2010, chuaigh sé san iomaíocht in aghaidh Tom Elliott le ceannaireacht an pháirtí a bhaint amach, ach níor éirigh leis. 

Is é an tuairim choitianta, sna meáin chumarsáide ach go háirithe, ná go mbaineann Basil McCrea le eite chlé an pháirtí.

D'fhreastail Basil McCrea ar sheoladh an fheachtais *Líofa 2015* i Meán Fómhair na bliana 2011 agus dúirt ag an ócáid go raibh sé ag iarraidh tuiscint níos fearr ar ról na bProtastúnach a stair na Gaeilge a chur chun cinn. Cé nach bhfuil sé de rún aige féin páirt a ghlacadh sa tionscnamh, chuir sé fáilte roimhe is ghuigh gach rath air.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Fir
Catagóir:Innealtóirí Briotanacha
Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge
Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh
Wolfsburg

Is baile tionsclaíoch i dTuaisceart na Gearmáine é **Wolfsburg**, a bhfuil clú agus cáil air de bharr Ceanncheathrú Volkswagen AG a bheith suite ann. Is é an logainm a bhí air ó cuireadh ar bun é go dtí an bhliain 1945 ná *Stadt des KdF-Wagens bei Fallersleben* ainm a dhéanann tagairt don fáth ar cuireadh ar bun é an chéad lá riamh, sa bhliain 1938, is é sin ná ar mhaithe le tithíocht a chur ar fáil d’oibrithe mhonarchana nua Volkswagen, a bhí ag obair ar na chéad Volkswagen (“Gluaisteáin an Phobail”). Ba é *KdF-Wagen* bunainm an Volkswagen Käfer (“ciaróg”).

Tá Wolfsburg suite in oirthear na Sacsaine Íochtaraí, in aice leis an teorainn stáit a dhéanann é a dheighilt ón Sascsain-Anhalt. B’ionann an teorainn seo agus an teorainn pholaitiúil a bhí idir Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine agus Dhaonphoblacht na Gearmáine sna blianta 1949-1990.

Sa lá inniu, tá breis is 122,000 duine ina gcónaí san ait seo agus is é Wolfsburg an cúigiú cathair is mó sa Sacsain Íochtarach, i ndiaidh Hannover, Braunschweig, Oldenburg agus Osnabrück.

Is minic a bhíonn Wolfsburg i mbéal an phobail go hidirnáisiúnta mar gheall ar rath an chumann sacair áitiúil, VfL Wolfsburg, a bhuaigh Craobhchomórtas Sacair na Gearmáine sa bhliain 2009.


íomhá:Schloss_Wolfsburg_Sued-West.JPG|caisleán *Wolfsburg*
íomhá:Rathaus_Wolfsburg.jpg|Wolfsburg, Halla bhaile (*Rathaus*)
íomhá:Wolfsburg_Kunstmuseum.jpg|Ionad Ealaíne *Kunstmuseum Wolfsburg*
íomhá:Volkswagen-Arena_Gästeblock.JPG|Staidiam *Volkswagen-Arena*
íomhá:12-03-01-autostadtr-by-RalfR-08a.jpg|VW Ciaróg sa bhliain 1955 
íomhá:VW Wolfsburg.JPG|Monarcha *Volkswagenwerk Wolfsburg*.
íomhá:Mittellandkanal Wolfsburg, VW.jpg|An Chanáil *Mittellandkanal* agus ceanncheathrú Volkswagen (*VW Wolfsburg*)
Wolfsburg7.jpg|Óstán 'Ritz-Carlton' san *Autostadt* (Baile Gluaisteán) i Wolfsburg. 


## Féach freisin
* Volkswagen Lupo
* Porsche
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Wikivoyage - Wolfsburg (en)
* Wolfsburg - Suíomh oifigiúil

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
PJ Harvey

Ceoltóir, amhránaí-cumadóir agus ealaíontóir Sasanach í **Polly Jean Harvey** (rugadh í ar 9 Deireadh Fómhair 1969). Giotáraí agus amhránaí í agus seinneann sí freisin réimse leathan uirlisí, ina measc; pianó, orgán, dord giotár, sacsafón, agus an uathchláirseach.

Ó 1992, tá albaim stiúideo éagsúla scaoilte aici, an ceann is cáiliúla *Rid of Me* (1993), *To Bring You My Love* (1995), *Stories from the City, Stories from the Sea* (2000) agus *Let England Shake* (2011). Bronnadh gradaim éagsúla cheoil uirthi, amhail an Mercury Prize faoi dhó; an t-aon ealaíontóir amháin a bhuaigh an gradam faoi dhó; agus *Outstanding Contribution To Music* ag na NME Awards.

## Albaim
Albam stiúideo
* *Dry* (1992)
* *Rid of Me* (1993)
* *To Bring You My Love* (1995)
* *Is This Desire?* (1998)
* *Stories from the City, Stories from the Sea* (2000)
* *Uh Huh Her* (2004)
* *White Chalk* (2007)
* *Let England Shake* (2011)
* *The Hope Six Demolition Project* (2016)
* *I Inside the Old Year Dying* (2023)

Albam díolama
* *4-Track Demos* (1993)
* *The Peel Sessions: 1991-2004 (2006)

Albam i gcomhpháirt le John Parish
* *Dance Hall at Louse Point* (1996)
* *A Woman a Man Walked By'' (2009)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Mount Egerton, Victoria

Baile beag de chuid Victoria san Astráil is ea **Mount Egerton**. Tá sé le fáil i Sír Moorabool, seacht gciliméadar is nócha siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair an Stáit. Seanbhaile mianadóireachta é, agus de réir dhaonáireamh Astrálach na bliana 2006 bhí 215 duine ina gcónaí ann. Ba de shliocht Bundúchasach 1.9% díobh. 

Tá talamh cothrom ar thaobh amháin de Mount Egerton agus talamh crochta ar an taobh eile. Tá cuid mhaith foraoise timpeall na háite fós.

## Stair

Bhíodh na Wathaurong, pobal Bundúchasach, ina gcónaí anseo, agus lonnaigh Eorpagh san áit nuair a thángthas ar ór sa bhliain 1853 ag an All Nations Gully. Lean an mhianadóireacht tar éis an chéad ruathar agus ór á bhaint as síog ghrianchloiche le mionán. Tá an gléasra meilte agus roinnt iarsmaí eile le feiceáil fós. Thit an seanmhianach ar a chéile i bhfichidí an fichiú haois agus tá log mór le feiceáil ann. 

D’oscail Oifig an Phoist ar 1 Feabhra 1856 agus dhún sa bhliain 1993. Bhí banc ann freisin agus robáil Captain Moonlite, ceithearnach coille iomráiteach, é sa bhliain 1869, coir a chuir tús lena shlí bheatha mar bhithiúnach. 

Bhíodh séipéal beag adhmaid ann do Chaitlicigh agus é in úsáid anuas go dtí an chuid dheireanach den fichiú haois. 

D’oscail an bhunscoil ar 6 Samhain 1877 agus tá sí ar oscailt i gcónaí.

Tá seanreilig ann, cé gur beag ainm Éireannach atá le feiceáil ar na leaca uaighe.

## Tagairtí

## Féach freisin

Baxter, James G.: *Mount of Gold*. Mount Egerton Primary School 1977.

Toohey, Jack: *On the Eastern Fringe: Recollections and Stories on the Settlement and Farming Histories in the Bungaree, Wallace, Bolwarrah and Gordon Districts*. Ballarat 2005. 

Catagóir:Bailte i Victoria
Eitneolaíocht

[mion|Kwakwaka'wakw, [iarsmalann Peabody, ollscoil Harvard]]
Is éard atá san **eitneolaíocht** (ó ἔθνος, *ethnos* na Gréigise a chiallaíonn "daoine, náisiún, cine") ná craobh den antraipeolaíocht a déanann comparáid agus anailís ar an mbunús, ndáileadh, dteicneolaíocht, reiligiún, dteanga, agus ar struchtúr sóisialta na rannáin eitneacha, ciníocha, agus / nó náisiúnta den chine daonnana.

Eitneocheolaíocht is í an baint idir ceol agus eitneolaíocht.
 
## Tagairtí

*
Catagóir:Eitneachas
Catagóir:Antraipeolaíocht
Catagóir:Béaloideas
Catagóir:Socheolaíocht an chultúir
Catagóir:Eolaíochtaí sóisialta
Beinn a' Chóinnich

Sliabh Albanach is ea **Beinn a' Chóinnich**, (Gaeilge na hÉireann; "sliabh caonaigh" ) atá 11 ciliméadar siar ó thuaidh ó Craoibh. Tá sé 931 m (3,054 tr) ar airde agus, dá bhrí sin, tá sé liostaithe mar Bhinn Rothach.

Catagóir:Binn Rothach
Catagóir:Limistéir dreapadóireachta na hAlban
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
A' Bhuidheanach Bheag

Sliabh Albanach atá suite ar an taobh thoir de Bhealach Druim Uachdair is ea A' Bhuidheanach Bheag (Gaeilge na hÉireann: *Áit bhuí*), thart ar 24 km siar siar ó thuaidh ó Bhlár Athall. Tá an sliabh ar dhá thaobh na teorann idir limistéir Sgìre Comhairle na Gàidhealtachd agus an chomhairle Peairt agus Ceann Rois), áit ina bhfuil barr a' tsleibhe suite.

Catagóir:Binn Rothach
Catagóir:Sléibhte agus cnoic Pheairt agus Ceann Rois
Catagóir:Sléibhte agus cnoic sna Garbhchríocha Thoir
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
A' Chràileag

Tá ceannbhalla iartharach Ghleann na Cíche comhdhéanta de na sléibhte **A' Chràileag** agus Mullach Fraoch-choire.

Tá an chuid is mó den Chràileag treoshuite i dtreo 'ó thuaidh siar ó thuaidh', agus fánaí leathana féaracha de chuid a dromanna deisceartacha agus oirthearacha le feiceáil ó Loch Cluanaidh. Go deimhin, tá droim cuarachchaol ar mhullach an tsléibhe a lúbann i dtreo an oirthir go dtí Bealach Choire a' Chait, a nascann chuig Sgurr nan Conbhairean) agus chuig Stob Coire na Cralaig (a nascann le Mullach Fraoch-Choire).

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Comhar Teoranta

Teach foilsitheoireachta Gaeilge Éireannach is ea **Comhar Teoranta** a chuireann an iris liteartha *[[Comhar]]* agus leabhair i gcló. 

Tá Comhar lonnaithe i mBaile Átha Cliath.

## Féach freisin

* Comhar

## Tagairtí

Catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge
A' Mharconaich

Is sliabh Albanach é **A' Mharconaich** (Gaeilge na hÉireann: *Áit an chapaill nó an mhairc*) atá suite 29 km siar siar ó thuaidh de Bhlár Athall, i limistéar Chomhairle na Gàidhealtachd. Is cuid den ghrúpa sléibhte é a luíonn siar ón mbóthar A9 in aice le Bhealach Druim Uachdairan agus dá réir sin tugtar Beanntach Dhruim Uachdairan orthu (Béarla: Drumochter Hills.). Tá an slaibh díreach taobh istigh de Pháirc Náisiúnta a' Mhonaidh Ruaidh, cé nach chuid den Monadh Ruadhna é.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Faisean

[thumb|Siopa haitéireachta i b[Páras, arna dtarraingt ag Chalon sa bhliain 1822; tá an bhean (ag caitheamh fallainge) ag tabhairt treoracha maidir le déanamh a bhoinéid nua, cé go bhfuil a fear céile ag stanadh go drúisiúl ar an bhfreastalaí (atá ag caitheamh naprúin dubh).]]
Téarma ginearálta le haghaidh na stíle nó an chleachtais reatha, go háirithe in éadaí, i mbróga nó in oiriúintí, is ea **faisean**. Tagraíonn an téarma d'aon treocht atá ann faoi láthair i gcuma agus i ngléasadh suas an duine.


Catagóir:Treochtaí Cultúrtha
Catagóir:Stair na n-éadaí
A' Bheinn Mheanbh

Sliabh sna Trosaichean is ea **A' Bheinn Mheanbh** (Gaeilge na hÉireann: *An Bheann Mheanbh nó Bheag*). Tá dá mhullach aici, atá ina luí beagnach 2 chiliméadar siar ó dheas de Loch Ceiteirein.

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle Shruighlea
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Hu Jintao

Ba é **Hu Jintao** (Pinyin: Hú Jǐntāo; rugadh 21 Nollaig 1942) Ceannaire Fíorthábhachtach Dhaon-Phoblacht na Síne. Bhí na teidil Ard-Rúnaí Pháirtí Cumannach na Síne (2002–2012), Uachtarán Dhaon-Phoblacht na Síne (2003-2013), agus Cathaoirleach Choimisiún Ceannais Míleata (2004–2013) aige. Tháinig sé i gcomharbas ar Jiang Zemin mar ard-cheannaire na ceannaireachta ceathrú glúin de Pháirtí Cumannach na Síne. Xi Jinping a tháinig i gcomharbas ar Hu Jintao.  

Is é Jixi Xian (Contae Jixi), i gCúige Anhui, baile traidisiúnta a shinsir. Rugadh Hu Jintao i dTaizhou, i gCúige Jiangsu. D'fhás sé aníos ansin agus rinne sé a chuid ardscolaíochta ann. D'aistrigh a mhuintir go Jiangyan, i Jiangsu, i ré a sheanathar. Ba as Taixian, i Jiangsu, a mháthair.

Ceannaí tae ab ea a athair. Múinteoir scoile a bhí ina mháthair. Fuair sise bás nuair a bhí Hu Jintao seacht mbliana d'aois.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ceannairí Cumannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Innealtóirí
Catagóir:Uachtaráin Dhaon-Phoblacht na Síne
Jiang Zemin

Is "Croí den tríú glúin" de cheannairí Pháirtí Cumannach na Síne é **Jiang Zemin** (Rugadh ar 17 Lúnasa, 1926 - 30 Samhain 2022), ag fónamh mar Ard-Rúnaí Pháirtí Cumannach na Síne ó 1989 go 2002, mar Uachtarán Dhaon-Phoblacht na Síne ó 1993 go 2003, agus mar Chathaoirleach ar an gCoimisiún Ceannais Míleata 1989-2004.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Ceannairí Cumannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Innealtóirí
Catagóir:Méaraí
Catagóir:Uachtaráin Dhaon-Phoblacht na Síne
Páirtí Cumannach na Síne

Is é **Páirtí Cumannach na Síne** (**PCS**), an páirtí polaitíochta a bhunaigh agus a rialaíonn Daon-Phoblacht na Síne. Cé go bhfuil sé ann go hainmniúil taobh leis an bhFronta Aontaithe go hiarbhír, is é an PCS an t-aon pháirtí amháin sa tSín. 

## Féach freisin

* China Global Television Network

## Tagairtí

Catagóir:Cumannachas
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1921
Catagóir:Páirtithe polaitíochta sa tSín
Catagóir:Páirtí Cumannach na Síne
Ospidéal an Mater Misercordiae

Ospidéal oiliúna i mBaile Átha Cliath na hÉireann é **Ospidéal an Mater Misercordiae** nó *An Mater* go minic (Béarla: *Mater Misericordiae University Hospital* (*the Mater* agus *MMUH* go minic) (Is ionann *Mater Misercordiae* agus *máthair na trócaire* sa Laidin) a chuireann seirbhís leighis ar fáil don chontae agus don cheantar máguaird. Otharlann ghinearálta atá ann atá lonnaithe ar Shráid Eccles agus clúdaíonn an t-ospidéal roinnt sainréimsí éagsúla. Tá an t-ospidéal nasctha le COBÁC mar ospidéal oiliúna. Tá ospidéal poiblí agus ospidéal príobháideach ann. 

## Litríocht

Is in uimhir a 7 Sráid Eccles atá cónaí ar Leopold Bloom, carachtar de chuid James Joyce ón leabhar Ulysses. Tá an foirgneamh sin lonnaithe i measc fhoirgnimh an ospidéil.

Catagóir:Seirbhísí sláinte Catagóir:Ospidéil i gContae Bhaile Átha Cliath
An tOspidéal Náisiúnta Máithreachais

Ospidéal máithreachais i mBaile Átha Cliath na hÉireann é **An tOspidéal Náisiúnta Máithreachais**. Tá sé nasctha le COBÁC. Tá sé lonnaithe ar Sráid Holais i lár na cathrach i mBÁC a 2. Tagann thart fá 10,000 leanbh ar an saol ann chuile bhliain. Cuirtear cúram cuimsitheach ard-caighdeánach do mhná torach agus linbh nua beirthe ar fáil ann. Anuas ar sin tá rannóigí paiteolaíochta agus raideolaíochta nua-aimsire acu.

Bhí na dochtúirí  Peter Boylan, Declan Keane agus Mike Robson mar mháistreacha air ó 1991 i leith. Ansin bhí an chéad mháistir baineann ar ospidéal máithreachais Rhona Mahony i bhfeidhil. Chríochnaigh sí a téarma ag deireadh na bliana 2018. Thosaigh Shane Higgins mar mháistir ar an gcéad lá de mhí Eanáir 2019.

Catagóir:Ospidéil i gContae Bhaile Átha Cliath
An tOspidéal Ríoga, Domhnach Broc

Ospidéal i mBaile Átha Cliath na hÉireann é **An tOspidéal Ríoga, Domhnach Broc** atá lonnaithe i nDomhnach Broc. Bunaíodh an t-ospidéal sa bhliain 1743. Cuireann sé seirbhís ar fáil do sheanóirí, go háirithe. Tá sé nasctha le COBÁC.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh an ospidéil. Dáta rochtana: 10 Márta 2020

Catagóir:Ospidéil i gContae Bhaile Átha Cliath
Ospidéal Ginearálta Thulach Mhór

Ospidéal ginearálta oiliúna in Uíbh Fhailí na hÉireann é **Ospidéal Ginearálta Thulach Mhór** (*An t-Ospidéal Réigiúnach Lár-Tíre* uaireanta) a chuireann seirbhís leighis ar fáil don chontae agus don cheantar máguaird. Otharlann ghinearálta atá ann atá lonnaithe ar Shráid Eccles agus clúdaíonn an t-ospidéal roinnt sainréimsí éagsúla. Tá 1000 daoine ag obair san ospidéal agus in oifigí FSS. Is iad Timpiste & Éigeandáil, Ainéistéitic, Cairdeolaíocht, Míochaine Ghinearálta, Máinliacht Ghinearálta, Gínéiceolaíocht, Cnáimhseachas, Ainéistéise Péidiatraic, Péidiatraic agus Paiteolaíocht na speisialtachtaí atá san ospidéal.

Catagóir:Ospidéil i gContae Uíbh Fhailí
Elaine, Victoria

Baile beag de chuid Victoria na hAstráile is ea **Elaine** agus é suite in aice Mhórbhóthar na Lárcheantar (Midland Highway) idir Ballarat agus Geelong.
De réir dhaonáireamh Astrálach na bliana 2006 bhí 677 duine ina gcónaí in Elaine agus ina thimpeall. Labhraíodh 638 duine Béarla sa bhaile, agus bhí lucht labhartha teangacha eile mar a leanas: Gearmáinis 7, Ollainnis 5, Seicis 5, Polainnis 4. Cuid de sheanchríocha na Wathaurong, pobal Bundúchasach an réigiúin, is ea Elaine, agus sa bhliain 2006 ba de shliocht Bundúchasach 1.6% den phobal áitiúil. 

Tá feirmeacha caorach timpeall an tsráidbhaile ar an machaire mór. Baineann Elaine le Cúige na mBrúchtanna Nua (*Newer Volcanics Province*), réigiún atá ag síneadh ó Melbourne siar go dtí Portland. Níorbh fhada formhór na mbolcán beo, ach líon an laibhe na gleannta. Níl aon bholcáin bheo le fáil sa réigiún le timpeall fiche míle bliain.

Sheasadh traein phaisinéirí ag Elaine tar éis gur osclaíodh an t-iarnród Geelong-Ballarat sa bhliain 1862, ach inniu níl ann ach traenacha earraí agus arbhair. 
thumb|100px|right|Naomh Sava, laoch na hEaglaise Ceartchreidmhí sa tSeirbia (12ú haois).
D'oscail Oifig an Phoist ann ar 1 Márta 1859 mar Mount Doran agus tugadh Elaine uirthi sa bhliain 1872. Ar 14 Aibreán 1873 osclaíodh Oifig Poist Stáisiún Iarnróid Elaine. Sa bhliain 1877 tugadh Elaine ar an oifig úd agus tugadh Mount Doran arís ar an tseanoifig.

## Mainistir
Tá mainistir Cheartchreidmheach Sheirbiach in aice le hElaine a bhfuil cúigear manach agus beirt bhan rialta ann. Tá neart íocón ann agus iarsmaí naofa, agus íocón de Mhuire san áireamh a luaitear míorúiltí leis. Táthar ag brath ar na ballaí a mhaisiú le freascónna. Bíonn tarraingt daoine ar an áit as gach cearn laethanta féile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i Victoria
951 Gaspra

Is astaróideach den chineál-S é **951 Gaspra** a fhithisíonn go han-dlúth le himeall inmheánach an phríomh-chreasa astaróidigh. Ba é an chéad astaróideach riamh a raibh dlúth-teagmháil déanta leis, nuair a thug an spásárthaí Galileo cuairt air, agus é ar a bhealach chuig Iúpatar an 29 Deireadh Fómhair 1991.

## Tagairtí

Catagóir:Astaróidigh
Catagóir:Astaróidigh a thug spásárthaí cuairt orthu
Catagóir:Astaróidigh den Chineál-S (Tholen)
Catagóir:Astaróidigh den Chineál-S (SMASS)
Catagóir:Astaróidigh a aimsíodh sa bhliain 1916
Ceantar na soilse dearga

[thumb|An [Große Freiheit, Hamburg]]
Is éard is **ceantar na soilse dearga** (nó **ball striapachais** uaireanta) ann ná limistéar uirbeach ina bhfuil comhchruinniú de ghnóthaí striapachais agus ghnéasdírithe, ar nós siopaí gnéis, nochtchlubanna, amharclanna do dhaoine fásta, is araile. Eascraíonn an téarma as na lampaí dearga a d'úsáidtí mar chomharthaí drúthlainne, agus atá in úsáid go dtí an lá atá inniu ann.

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair na soilse dearga
Barrys Reef, Victoria

Baile beag de chuid Victoria na hAstráile is ea **Barrys Reef**. Mianadóirí óir a bhunaigh é, agus thugtaí Bayup air. Níl aon staitisticí ag baint leis i ndaonáireamh Astrálach na bliana 2006.

## Stair

Na Wathaurong, pobal Bundúchasach, a bhí ina gcónaí sa taobh sin tíre roimh theacht na nEorpach, ach bhí siad ruaigthe, is dócha, faoi sheascaidí an 19ú haois, agus an-díobháil déanta ag an ól, ag galracha nua agus ag an lámh láidir dóibh. 

Thosaigh ruathar óir sa cheantar sa bhliain 1855. Mianadóireacht ghlárach a bhí ar siúl ar dtús, agus timpeall 4,000 mianadóir le fáil ann, idir Eorpaigh agus Shínigh. Sé theach tábhairne a bhí ann tráth. 

I gceann tamaill thosaigh daoine ag obair ar shíoga grianchloiche. Rinneadh suirbhéireacht ar cheann acu (Trewhella nó Barry's) agus dá bhrí sin bunaíodh Bayup, áit ar tugadh Barrys Reef uirthi ina dhiaidh sin. Lagaigh an mhianadóireacht sa chuid is mó den cheantar de réir a chéile, ach faoin mbliain 1874 bhí sráidbhaile mór in aice mhianaigh Barrys Reef agus bhí mórán fear ar fostú ag an Sultan Company. Ach tháinig meath ar an gcomhlacht seo féin: bhí mianadóirí ag imeacht, bhí comhlachtaí eile ag díol a gcuid gléasra, agus dhún an Sultan Company go tobann, rud a d'fhág mórán gan obair. Sa bhliain 1879 tháinig tuile thréan anuas an Lerderderg, ag crochadh léi rothaí uisce agus rudaí eile agus ag déanamh dochair do na droichid. Tháinig feabhas éigin ar an scéal sna hochtóidí, ach lagaigh cúrsaí arís agus scaip na mianadóirí in éineacht lena dteaghlaigh.

## Tagairtí

## Féach freisin

Flett, J., *The History of Gold Discovery in Victoria*, Poppet Head Press,
Melbourne, 1976

## Naisc sheachtracha

* Stair na n-órcheantar timpeall Blackwood agus Barrys Reef

Catagóir:Bailte i Victoria
Hipir-réalachas (péinteáil)

[thumb|Babhla torthaí le mealbhacáin (1999) le [Mauro David (1949–2007)]]
Is éard is **hipirréalachas** ann ná seánra de phéintéireacht agus dealbhóireacht garchosúil le grianghraf ardtaifigh, ard-réiteach. Meastar gur forás ar an bhfótairéalachas é an hipirréalachas toisc na modhanna a úsáidtear le haghaidh na bpictiúr nó na ndealbh a chruthú.

Úsáidtear an téarma go príomha mar thagairt don ghluaiseacht ealaíne neamhspleách agus stíl ealaíne sna Stáit Aontaithe agus san Eoraip a forbraíodh ón na 2000í luatha. 

Catagóir:Ealaín nua-aimseartha
Harper Lee

Scríbhneoir Meiriceánach í **Harper Lee** (fíorainm: *Nelle Harper Lee*) a rugadh i Monroeville, Alabama ar an 28 Aibreán 1926. Bhásaigh sí ar an 19 Feabhra 2016.

Ní raibh ach aon leabhar amháin foilsithe aici, is é sin, an t-úrscéal *[[To Kill a Mockingbird]]*, a thabhaigh Duais Pulitzer di sa bhliain 1961. Ciníochas i nDeisceart na Stát Aontaithe is ábhar don scéal. 

Chuidigh Lee lena seanchara Truman Capote agus é ag bailiú eolais le haghaidh a úrscéil fhíricbhunaithe *In Cold Blood*.  

## Leabharliosta
**[[To Kill a Mockingbird]]* (1960)
**[[Go Set a Watchman]]* (2015)
clé|mion|"To Kill a Mockingbird" (1962)

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2016
Ultimate

Is spórt foirne a imrítear le diosca eitilte (nó *frisbee*) é **Ultimate** (nó **sárfhriosbaí**). Chruthaigh grúpa mac léinn in Ardscoil Columbia i Maplewood, Nua-Gheirsí an spórt sa bhliain 1968. Cé gur spórt traidisiúnta é ó thaobh riachtanas lúthchleasaíochta, níl sé cosúil le spóirt eile toisc nach bhfuil réiteoirí ann go ginearálta, fiú ag na leibhéil iomaíochta is airde. Ina ionad sin, braitheann Ultimate ar chothrom na Féinne agus cóimheas idir na himreoirí, coincheap bunúsach ar thug seanfhondúirí an spóirt *The Spirit of the Game* air.

Scóráiltear pointí tríd an diosca a chur ar aghaidh chuig comhimreoirí i gcrios deiridh na foirne eile. Rialacha bunúsacha eile ná nach féidir le himreoir céimeanna a thabhairt agus an diosca ina sheilbh, agus tarlaíonn aistriú seilbhe tar éis pas a bhuaileann an talamh, a théann as an imirt, nó a sciobann an fhoireann eile.

Is trádmharc cláraithe de chuid an chomhlachta Wham-O é an téarma *Frisbee*, agus dá bhrí sin seachnaítear an t-ainm “Ultimate Frisbee” (agus fiú “sárfhriosbaí” i nGaeilge), cé go bhfuil sé fós in úsáid choitianta neamhfhoirmeálta.

## Ultimate in Éirinn
Tá an spórt ag fás go tapa in Éirinn, leis na mílte duine á imirt timpeall na tíre. Bhain foireann náisiúnta sinsear na mban Craobhchomórtas na hEorpa sa bhliain 2019, agus eagraíodh fáiltiú don fhoireann ina dhiaidh sin in Áras an Uachtaráin leis an Uachtarán Mícheál D. Ó hUigínn.
Tá foireann lán-Ghaeilge amháin in Éirinn, darb ainm “Plámás”.

## Naisc sheachtracha
* Irish Flying Disc Association
* What is Ultimate? 
* Buaicphointí AUDL

## Tagairtí

Catagóir:Spórt
Balliang, Victoria

Ceantar in Victoria na hAstráile is ea **Balliang** agus é suite in oirdheisceart Shír Moorabool, 54 ciliméadar ó Melbourne, príomhchathair an Stáit. De réir dhaonáireamh na bliana 2006 bhí 233 duine ina gcónaí ann. Rugadh ceithre dhuine dhéag acu i Sasana, naonúr sa Nua-Shéalainn, triúr san Fhidsí, triúr sa tSlóivéin agus triúr san Ostair. Ní raibh aon Bhundúchasaigh ina gcónaí ann, cé gurbh iad na Wathaurong, pobal Bundúchasach, a bhí ann roimh theacht na nEorpach. 

Ainmníodh an áit as teach in Geelong ar le Foster Fyans, coimisinéir tailte corónach, é. Deirtear gur ainmníodh an teach as Balliang (Ballyang), Bundúchasach a bhí ar fostú ag Fyans.

Osclaíodh oifig poist ann ar 23 Bealtaine 1908 agus dhún sí sa bhliain 1968.

## Tagairtí

## Féach freisin

*Balliang: 90 years of settlement 1908-1998*. Balliang, Victoria: Back to Balliang Committee 1998.

Catagóir:Bailte i Victoria
Chester Bennington

Ba cheoltóir agus aisteoir Meiriceánach é **Chester Bennington** a rugadh ar 20 Márta 1976 in Phoenix, Arizona.  Bhí sé ina bhall de Linkin Park ó 2000 amach. Tharraing an banna clú idirnáisiúnta orthu féin lena chéad albam, *Hybrid Theory,* sa bhliain 2000. 
clé|mion|231x231px|2009

## Saol
D'fhreastail Bennington ar Greenway High School agus chónaigh sé i gCalifornia.  

Chuir Bennington lámh ina bhás féin ar 20 Iúil 2017, in aois 41 dó. Thángthas an bhean tí air agus é crochta ina sheomra leaba.  Pósta dhá uair, bhí seisear clainne aige (aon leanbh amháin uchtaithe) le triúr ban. 

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Básanna in 2017
Mike Shinoda

Is ceoltóir agus ealaíontóir Meiriceánach é **Mike Kenji "Mike" Shinoda** (a rugadh 11 Feabhra 1977).

Is ball den bhanna ceoil Linkin Park é. Rugadh agus tógadh é in Agoura Hills, California, fo-bhaile de chuid Los Angeles. Is de shliocht Sheapánach é ar thaobh a athar.

Rinne Shinoda staidéar ar an dearadh agus ar an léiriú ag an Art Center College of Design i Pasadena. D'oibrigh sé mar ríomhdhearthóir léirithe agus is ealaíontóir go fóill é. Déanann Shinoda agus Joe Hahn, ball eile de Linkin Park, an obair ealaíne ar fad don bhanna ceoil sin.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Donald Duck

Carachtar ficseanúil is ea **Donald Duck,** a cruthaíodh sa bhliain 1934. Caitheann sé éadaí seoltóra agus cuachóige dearg nó dubh. 

## Stair
Chonacthas é ar an teilifís don chéad uair i *The Wise Little Hen* sa bhliain 1934. 

## Tréithe
Tá Donald Duck an-leisciúil. Is iomaí na línte mhaithe ag Donald, mar shampla "cad é an tuairim mhór " agus " Oh buachaill, oh buachaill, oh buachaill "

Tá uncail Donald an ceanndána ach tá sé i bhfeidhm freisin.  

## Scannánliosta

## Gearrscannáin
* *[[The Wise Little Hen]]* (1934)
* *[[Orphan's Benefit]]* (1934)
* *[[The Band Concert]]* (1935)
* *[[Donald and Pluto]]* (1936)

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair Disney
David de Gea

Is imreoir sacair é **David de Gea Quintana** (rugadh 7 Samhain 1990 i Maidrid sa Spáinn). Cúl báire atá ann, agus é ag imirt faoi láthair le Manchester United. Thosaigh sé ag imirt nuair nach raibh sé ach aon bhliain déag d'aois. Imríonn sé d'fhoireann náisiúnta na Spáinne. D'fhág sé Manchester United i samhradh na bliana 2023. 

Catagóir:Imreoirí sacair na Spáinne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine as Maidrid
Catagóir:Daoine beo
Jack Wilshere

Is imreoir sacair é **Jack Andrew Garry Wilshere** (rugadh 1 Eanáir 1992). As Stevenage é. Sa bhliain 2016, bhí sé ag imirt mar imreoir lár páirce le Bournemouth, ar iasacht ó West Ham United F.C..

D'imir Wilshere an chéad am le Arsenal F.C. i 2008 in aghaidh Blackburn Rovers. Chaith sé uimhir a 19 sa chluiche sin. Shínigh sé conradh gairmiúil le Arsenal F.C. i mí Eanáir 2009. Chuaigh sé ar iasacht go dtí Bolton Wanderers in Eanáir 2010. 

D'imir Wilshere a chéad chluiche le Sasana i Lúnasa 2010. Bhuaigh sé "PFA Young Player of the Year" 2010-11.

2018 sign West Ham United F.C..

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo