open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cathal mac Muireadhaigh

Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Cathal mac Muireadhaigh Mhoilleathain** () (bás 735).  Muireadhach Moilleathan mac Fearghasa (bás 702) ba ea a athair, agus Indreachtach a dheartháir (bás 723), iar-rí ríthe beirt.  Síol Muireadhaigh ba ea a mhuintir.  Bhí sé i réim ón mbliain 728 go dtí 735.

Dar leis an dán*The Kings of Connacht*, ghabh Cathal an choróin gan bheith ina rídhamhna.  Tuairiscítear sna hannála gur tharla cath i measc na gConnacht sa bhliain 732 inar maraíodh a nia, Muireadhach mac Indreachtaigh.

Sinsear Síol Chathail ba ea é, a bhain  tailte amach dóibh féin i gContae Ros Comáin agus chlann Uí Mhaine thíos leis.

## Clann
* chéad bhean chéile Bobila (bás 715)
** Risteard an Furasta, rugadh 713
* dara bean chéile Erchantrudis. Thug sí págánas isteach sa réimse.
** Eadbhárd an Meargánta, rugadh 718. Pósta le Síle, d'oidhreacht anaithnid le go leor sa chlann, Eileanór agus Caitrín san áireamh.
** Flavia an Gránna
** Gilbeirt an Ceartas rugadh 724, pósta le Eileanór
* leannán anaithnid
** Uilliam dílis rugadh 711, headhra le Caitrín sular imigh sí. Ceann bainte.

## Bás
Sa bhliain 735, d'éag Cathal go tobann de chúiseanna anaithnide.  An lá céanna, d'imigh idir a mhac is sine, Risteard an Furasta, agus Caitrín, bean a leasdearthár, Uilliam Dílis.  Ní fios ar imigh suas le chéile nó léi féin.

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Annála Tiarnaigh
* Annála Uladh
* Francis J. Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:8ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Fearghas mac Ceallaigh

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Fearghas mac Ceallaigh** ( nó **Fergus mac Cellaig**) (bás 756). Ceallach mac Raghallaigh (bás 705) na ea a athair, agus Domhnall (bás 728) a dheartháir, iar-ríthe beirt.  Síol Cheallaigh as Loch Cime, ainmnithe as a athair, ba ea a mhuintir.  Bhí sé i réim ón mbliain 742 go dtí 756.

Tharla eachtraí le linn a réimis a chuidigh le laghdú i gcumhacht ghéaga eile na gConnacht.  Sa bhliain 743, tharla cath idir Uí Fhiachrach Aidhne agus a n-iar-comhghuaillithe Uí Mhaine.  Sa bhliain chéanna, tharla cath idir Uí Ailealla agus na Gailenga i gCath Mag Luirg (Magh Loirg).

B'éigean d'Fhearghas a údarás a chuir i gcion, ach sa bhliain, i gcomhaontas leis na Conmhaicne, Cliath é ag fir Uí Bhriúin.  An bhliain chéanna, bhuaigh sé in éadan Uí Bhriúin Seola i ndeisceart na gConnacht.  Sa bhliain 752, chloígh Uí Bhriúin Calraige Luirg, aitheachthuath b'fhéidir Uí Ailealla.  Sa bhliain 753, cloíodh Uí Ailealla ag na *[[Grecraige]]*.

Thug Chineál Chairbre, chlann Uí Néill, aghaidh ar fhorbairt ó thuaidh Uí Bhriúin.  Sa bhliain 754, tharla Cath Ard Noíscan (Ard Naoscan) i gcríocha Uí Ailealla idir Uí Bhriúin agus Cineál Chairbre.  Sa bhliain 756, chloígh Fearghas go dona iad i gCath Mhóna Móire (Móin Mór, Contae an Longfoirt).

Dheimhnigh Forggus tacaíocht Chluain Mhic Nóis nuair a chuir sé i bhfeidhm Cáin Naomh Chiaráin agus Cáin Naomh Bhreandáin de Chluain Fearta sa bhliain 744.

Rinneadh rí Chonnacht fosta dá mhac, Colla (bás 796).  Maraíodh triúr dá mhic, Catharnach, Cathmug agus Artbran i gCath Druim Robaig (*Dromrovay*, deisceart Mhaigh Eo) ag fir Uí Fhiachrach sa bhliain 758.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh, G100001A
** Annála Tiarnaigh, G100002
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Mac Niocaill, Gearóid (1972), *Ireland before the Vikings*, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan
* Ó Cróinín, Dáibhí (2005), *A New History of Ireland*, imleabhar 1, Oxford: Oxford University Press
* Ó Corráin, Donnchad (1972), *Ireland Before the Normans*, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:8ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Donn Cothaid mac Cathail

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Ui Fhiachrach Mhuaidhe ba ea **Donn Cothú mac Cathail** () (bás 773).  Dúnchadh Mhuirisce mac Tiobraide (bás 683) ba ea a shin-seanathair.  Ba é an duine deireanach dá mhuintir a ndearnadh rí Chonnacht de.  Bhí sé i réim ón mbliain 768 go dtí 773.

Rinneadh rí Uí Fhiachrach dá mhac Connmhach (bás 787).  Bhí sé ina shinsear Aodha Uí Dhubhda, é féin sinsear eapainmneach Uí Dhubhda.

## Craobh ghinealaigh

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Annála Uladh
* Francis J. Byrne, *Irish Kings and High-Kings* 
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:8ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe
Ardal mac Cathail

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Ardal mac Cathail** ( (bás 791).  Cathal mac Muireadhaigh Moilleathan (bás 735), ba ea a athair agus Dub-Indrecht mac Cathail (bás 768) a dheartháir, iar-ríthe beirt.  Síol Chathail ba ea a mhuintir.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 777 go dtí 782.

Sa bhliain 777, chloígh Uí Fhiachrach fir Chalraí.  Sa bhliain 778, bhuaigh Ardal in éadan Uí Mhaine i gCath Mag Dairben.

Sa bhliain 780, cuireadh cáin Naomh Chomáin agus abb Aodháin i bhfeidhm sin tríú huair ar na Connachta.  D'éirigh Ardal as a choróin sa bhliain 782 agus d'imigh ar oilithreacht go dtí Oileán Cholm Cille an bhliain dár gcionn, áit a bhfuair sé bás sa bhliain 791.

Rinneadh rí Chonnacht fosta dá mhac, *[[Cináed mac Artgail|Cináed]]* (bás 792).

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:8ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Ailill Medraige mac Indrechtaig

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach Mhuaidhe ba ea **Ailill Meadraí mac Indreachtaigh** () (bás 764).  Indreachtach mac Dúnchadha Mhuirisce (bás 707), ba ea a athair, agus Dúnchadh Mhuirisce mac Tiobraide (bás 683) a sheanathair, iar-ríthe beirt.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 756 go dtí 764.  Ba é an chéad fhear dá mhuintir ó bhás a athair sa mbliain 707 a rinneadh rí Chonnacht de.  

Cuireann a leasainm in úil gur cuireadh ar altramas é leis na Méaraí ar bhruach oirthear Chuan na Gaillimhe.  Is dócha gur éirigh sé ina rí Uí Fiachrach an éigin tar éis bhás Aireachtigh uí Dhúnchadha Mhuirsce, a fuair bás timpeall na bliana 735.

Sa bhliain 758, chloígh sé fir Uí Bhriúin i gCath Druim Robaig (deisceart Mhaigh Eo).  Óir gur tharla an cath seo i gcríocha Fjir Cheara Uí Fhiachrach, is dócha go raibh fir Uí Bhriúin ag ionsaí.  Maraíodh triúr mac le hiar-rí Uí Bhriúin, Fearghas mac Ceallaigh (bás 756).

Rinneadh rí Uí Fhiachrach dá mhac, Cathal (bás 816).

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Annála Tiarnaigh
* Annála Uladh
* Annála na gCeithre Máistrí
* Francis J. Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 8ú haois
Catagóir:8ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe
Dub-Indrecht mac Cathail

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Dubh Indreacht mac Cathail** () (bás 768).  Cathal mac Muireadhaigh Mhoilleathain (bás 735), iar-rí, ba ea a athair.  Síol Chathail ba ea a mhuintir.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 764 go dtí 768.

Sa bhliain 766, chloígh Dubh-Indreacht Conmhaicne Cúile Tuireadh i gCath Sruthrach.  Rinneadh rí Connacht fosta dá gharmhac, Fearghas mac Fothaithe (bás 843).

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Annála Tiarnaigh
* Annála Uladh
* Francis J. Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:8ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Lepetidae

Fine seilidí mara iad na **Lepetidae** nó na moilisc a bhaineann leis an bhfoghéineas Patellogastropoda den rang Gastropoda (na seilidí agus éisc shliogánacha atá cosúil leo). 

## Tacsanomaíocht
Baineann an fhine seo leis an  dá fhofhine seo a leanas  (de réir  Tacsanomaíochta na nGastrapód le Bouchet & Rocroi (2005) ):

* Lepetinae Grey, 1850
* Propilidiinae Thiele, 1891

Cládagram ag taispeáint caidreamh fíligineach na bPatellogastropoda bunaithe ar  thaighde móilíneach  fíligineach Nakano & Ozawa (2007): 

## Géinis
I measc na ngéineas i bhfine na Lepetidae tá:

Lepetinae

* *Bathylepeta* Moskalay, 1977
* *Cryptobranchia* Middendorff, 1851
* *Iothia* Forbes, 1849
* *Lepeta* JE Gray, 1842
* *Limalepeta* Moskalev, 1978
* *Maoricrater* Dell, 1956
* *Notocrater* (Suter, 1908)

Propilidiinae

* *Propilidium* Forbes agus Hanley, 1849
* *Sagamilepeta* Okutani, 1987

## Tagairtí
 

## Naisc sheachtracha

* "Atáirgeadh agus forbairt an *limpet Limalepeta lima* (Dall, 1918) (Gastropoda: Lepetidae) ó Peter the Great Bay, Sea of Japan". doi

Catagóir: Tacsóin ainmnithe ag John Edward Gray
Caipiteal fiontair

mion
Gníomhaíocht nó beartas gnó a mbeadh riosca coibheasach nó substaintiúil ag baint leis is ea **caipiteal fiontair**.
mion

## Tacaíocht
Tá tacaíocht ar leith ag roinnt Ballstát san Aontas Eorpach don chaipiteal fiontair, scéimeanna a bhfuil rialacha ag gabháil leo maidir le comhdhéanamh punainne, teicnící infheistíochta agus spriocanna infheistíochta.
mion|infheistíocht timpeall an domhain
Níl córais ar leith den chineál sin ag formhór na mBallstát, áfach, agus is é an chaoi a ndéanann siad rialacha ginearálta a bhaineann le dlí na gcuideachtaí agus oibleagáidí i leith réamheolairí a chur i bhfeidhm maidir le gníomhaíochtaí gach bainisteora ciste ar mian leis 'láithrithe príobháideacha' caipitil fiontair a thairiscint ar dhlínse na mBallstát sin.

I gcomparáid le lárionaid ardteicneolaíochta agus nuálaíochta atá in iomaíocht leis, go háirithe na Stáit Aontaithe, tá tionscal caipitil fiontair na hEorpa ilroinnte agus scaipthe. Fágann an ilroinnt agus an scaipeadh sin go mbíonn drogall, drogall a bhfuil tábhacht staidrimh ag baint leis, ar infheisteoirí infheistiú a dhéanamh i gciste caipitil fiontair.

## Tagairtí

Catagóir:Gnó
Catagóir:Riosca
Catagóir:Infheistiú
Patelloidea

Forfhine thacsanomaíoch is ea **Patelloidea** a chuimsíonn na gioradáin, moilisc ghastrapódacha mara san fhorang Patellogastropoda.

## Géinis
I measc na bhfinte laistigh den forfhine Patelloidea tá:

* Nacellidae Thiele, 1891
* Patellidae Rafinesque, 1815

## Tagairtí
 * Bouchet, P., Rocroi, J.-P. (2005). Aicmiú agus ainmníocht na bhfinte gastrapódacha. Malacologia. 47 (1-2): 1-397


Catagóir: Tacsóin ainmnithe ag Constantine Samuel Rafinesque
Tadhg mac Conchúir

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Tadhg mac Conchúir** ( (bás 900).  He was the son of Conchúr mac Taidhg Mhóir (bás 882), iar-rí, ba ea a athair.  Tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir, Aodh (bás 888).  Síol Muireadhaigh ba ea a mhuintir.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 888 go dtí 900.

Bhí a dheartháir maraithe agus é ag troid in éadan na Lochlannach ar son an Ardrí.  Tuairiscítear sna hannála sin bhliain 891 gur chloígh fir thuaisceart na gConnacht, *Uí Amalgada* de chlann Uí Fiachrach ach go háirithe, airm Lochlannacha agus gur mharaigh a gceannaire.

Bhí na Connachta de ghnáth faire réir Ardríthe Uí Néill high le linn na tréimhse seo.  Sa bhliain 897, rinne an tArdrí Flann Sionna (bás 916) ruathar ar an Connachta agus glac sé a ngealltanais.  Sa bhliain 899 áfach, rinne na Connachta ionsaí san Iarmhí ach cloíodh iad ag Áth Luain.  Nascann Annála na gCeithre Máistrí an ruathar seo le hathbheochan aonach na gConnacht ag Tadhg.  Insítear sna hannála gur éag Tadhg an bhliain dár gcionn *extenso dolore*. 

Bhí Cathal mac Taidhg (bás 973) ina rí Chonnacht fosta.  Más fíor gur mac le Tadhg é, fuair sé bás trí bliana is seachtó tar éis a athar. Moltar de rogha ar sin gurbh é Cathal mac Taidhg (rí 925-956) mhic Cathail (rí 900-925) mhic Conchúir (rí 872-882) a bhí i gceist.

## Tagairtí sna hAnnála
* ACM 894.9: *Athnuadhucchadh aenaigh Connacht la Tadhg, mac Conchobhair

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ G100001A]
** [[Chronicum Scotorum]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100016/ G100016]
** [[Annála na gCeithre Máistrí]], [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/ G100005A]
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Ó Corráin, Donnchad (1972), *Ireland Before the Normans'', Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:9ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Freagracht shóisialta chorparáideach

mion
Leagann **freagracht shóisialta chorparáideach (FSC)** amach na rudaí a dhéanfaidh eagraíocht (comhlachtaí san áireamh) chun tairbhe na sochaí agus na timpeallachta. Is éard atá i gceist leis an FSC stuama chríochnúil ná

* gealltanais atá dáiríre agus indéanta a thabhairt faoi FSC agus faoin inbhuanaitheacht, 
* caitheamh leis na gealltanais sin amhail is gur sócmhainní luachmhara doláimhsithe iad, agus 
* cur le feasacht na bpáirtithe leasmhara ar na gealltanais sin agus leis an mbraistint atá acu gur faoin gcúram féin atá siad. 

mion
Éiríonn go geal le roinnt eagraíochtaí agus iad ag gabháil don FSC agus don inbhuanaitheacht. Cinnte tá eagraíochtaí eile nach dtugann mórán airde orthu. Ach léirigh taighde sa bhliain 2015 (ón Commit Forum) gur féidir gur ón dea-shaoránacht chorparáideach a thagann aon trian de luach ainmniúil cuideachta. Léiríodh sa phíosa taighde céanna nach leor tabhairt faoin bhFreagracht Shóisialta Chorparáideach, ach go gcaithfidh gnólachtaí í a chur i bhfeidhm go stuama críochnúil sula rachaidh sí chun tairbhe a mbunlíne. 

## Samplaí
mion
Samplaí de roinnt cuideachtaí, idir bheag agus mhór, a ghlacann cur chuige dáiríre maidir le FSC agus inbhuanaitheacht is ea Unilever, Interface Carpets, Ben and Jerrys, Marks and Spencers, agus Eirgrid. "Tréith idirdhealaitheach atá ag cuideachtaí rathúla in Éirinn agus in áiteanna eile is ea an dóigh a n-oibríonn siad lena gcuid custaiméirí, lena gcuid soláthraithe, lena gcuid oibrithe, lena dtimpeallacht fhisiciúil agus lena bpobal áitiúil."

Ar an drochuair, le cur i gcoinne gach dea-scéala nuachta tá samplaí de chuideachtaí a mbíonn drochthionchar acu ar phobail, bíodh sé sin i ngan fhios dóibh féin nó ná bíodh. Tá fírinne an scéil sin le feiceáil, mar shampla, san eachtra inar thug foirgneamh monarchan éadaí (Savar) uaidh in 2013 sa Phacastáin, dúnadh Clerys i mBaile Átha Cliath in 2015 agus na fadhbanna comhshaoil atá ann fós de bharr droch-chleachtais oibre a bheith ag cuideachtaí ola ar nós Exxon Mobile i nDeilte na Nígire.

Sampla eile is ea na ceannairí gnó, na ceannairí polaitiúla agus na corparáidí a bhfuil baint acu le seachaint cánach agus éagóir chánach ar fud an domhain, mar a tháinig chun solais i bPáipéir Phanama in 2016.
mion|"Corporate Social Responsibility Conclave– Public Sector Perspective”,  Delhi, 2012

## FSC in Éirinn
Soláthraíonn an suíomh gréasáin, www.csrhub.ie, comhairle agus tacaíocht do ghnóthais agus d’eagraíochtaí eile a bhfuil spéis acu i dtuilleadh faisnéise a fháil faoi Fhreagracht Shóisialta Chorparáideach agus i gcleachtais ghnó atá freagrach agus inbhuanaithe a chur chun feidhme.  Tá an suíomh ina acmhainn chun cuidiú le cuideachtaí, idir mhór agus bheag, ar mian leo tuilleadh faisnéise a fháil faoi bheartais agus faoi chleachtais FSC.

## Féach freisin

* Rannpháirteachas le páirtithe leasmhara
*Páipéir Phanama

## Tagairtí

Catagóir:Gnó
Catagóir:Sochaí
Catagóir:Freagracht shóisialta
Catagóir:Eitic ghnó
Diarmait mac Tommaltaig

Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Diarmaid mac Tomaltaigh** () (bás 833).  Indreachtach mac Muireadhaigh Mhoilleathain (bás 723), iar-rí, ba ea a sheanathair.  Tuairiscítear bás a athar Tomaltach mac Murghaile (bás 774)  ina nglaoitear *rex Cruachna Ai* air.  Tháinig Diarmaid i gcomharbacht ar a dheartháir Muiris (bás 815).  Síol Mhuireadhaigh ba ea a mhuintir.  Bhí sé i réim ón mbliain 815 go dtí 833.

Rí rathúil a bhí a dheartháir, agus cumhacht na gConnacht á fhorbairt aige.  Rí go bhfreasúra é Diarmaid ag tús a réimis, ámh. Sa bhliain 816, chloígh sé he Uí Fhiachrach Mhuaidhe (nach raibh i gcoróin na gConnacht ón mbliain 773) agus chreach sé *Foibrén* i gcríocha *Grecraige* (aitheachthuath Uí Fiachrach Muaidhe).  Deirtear sna hannála gur maraíodh go leor daoine den chosmhuintir (*ignobiles*) san ionsaí seo.  

Sa bhliain 818, chur sé a cheannas ar Uí Maine (tríú dream na gConnacht faoin am seo, lonnaithe i gcontaetha na Gaillimhe agus deisceart Ros Comáin) nuair a bhain sé bua amach i gCath Forath i nDealbha Nuad (aitheachthuath of Uí Maine i ndeisceart Ros Comáin).  Maraíodh a rí Cathal mac Murchadha.  Feictear Maol Chothú mac Fógartaigh de Shíol Chathail mar bhuaiteoir agus glaoitear ríthe Uí Bhriúin (*Reges Nepotum Briuin*) orthu, rud a thugann le fios gur lear ríthe a bhí iontu beirt.

Sa bhliain 822, chloígh Diarmaid a chéilí comhraic Uí Bhriúin i gCath Tarbga.  Throid fir Uí Mhaine ar son Diarmada sa chath úd.  Tuairiscítear cath eile i measc na gConnacht don bhliain 824.  Ní fhaightear sna hannála freasúra in aghaidh riail Dhiarmada tar éis an chatha seo.

Sa bhliain 818, tháinig easpag Ard Mhacha, *Artrí mac Conchobair*, chuig na Connachta le scrín Naomh Pádraig.  Tháinig sé ar ais sa bhliain 825 chun Cáin Phádraig a chuir i bhfeidhm ann.  Chuir na heachtraí riail Dhiarmada ar bun dlisteanachta.

Sa bhliain 829, rinne an tArdrí, Chonchúr mac Donnchadha (bás 833), le fir na Mí, ruathar ar na Connachta agus chloígh sé iad.  Sa bhliain 830, chloígh Ríthe na Mumhan, Feilimí mac Criomhthainn (bás 847), Uí Briúin Seola.  Tharla na heachtraí seo le linn comhaontais ghearrshaolaigh idir an bheirt, a bheadh go gairid i ndiaidh sin in achrann a chéile.

## Foinsí
* Annála Uladh, G100001A
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Ó Corráin, Donnchad (1972), *Ireland Before the Normans*, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:9ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Uí Fhiachrach Mhuaidhe

__NOTOC__
Géag de rítheaghlach Uí Fhiachrach na gConnacht i néirinn na meánaoise ba ea **Uí Fhiachrach Mhuaidhe** (Sean-Ghaeilge **Uí Fiachrach Muaide**).  Bhí áit dúchais acu suite i ngleann na Muaidhe, Contae Mhaigh Eo. Ar a méid is mó, bhí i measc a gcuid críoch Tír Fhiacrach Mhuaidhe (Contae Shligigh) ná Iorras Domhnann agus Tír Amhlaidh.

Ba é sinsear an géag Uí Fhiachrach seo ná Fiachna, deartháir an Ardrí, Ailill Molt (bás 484).  Níos deireanaí, muintir Uí Dhubhda, lonnaithe ag Carn Amhalaí (*Carn Amalgaidhe*) gar do Chill Ala, ba ea a rítheaghlach.

Rinneadh Ríthe na gConnacht de roinnt dá mhuintir, san áireamh: 
* Dúnchadh Mhuirisce mac Tiobraide (bás 683)
* Indreachtach mac Dúnchadha Mhuirisce (bás 707)
* Ailill Meadraí mac Indreachtaigh (bás 764)
* Donn Chothú mac Cathail (bás 773)

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht
* Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe

## Naisc sheachtracha
* Denis Walsh, *[http://www.rootsweb.com/~irlkik/ihm/connacht.htm#mua Ireland's History in Maps]*

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhiachrach
Catagóir:Gaeil
Aodh Ó Ruairc

__NOTOC__
Rí na gConnacht ba ea **Aodh Ó Ruairc** (Meán-Ghaeilge **Áed mac Airt Uallaigh Ua Ruairc**.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1067 go dtí 1087.  

D'éirigh sé ina rí éis dó a réamhtheachtaí, Aodh an Gha Bhearnaigh Ó Conchúir, a mharú i mbun chatha sa bhliain 1067.

## Foinsí
* Leabhar na nGinealach*, Baile Átha Cliath, 2004–2005
* [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* [[Annála Loch Cé]]
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High Kings*, 3ú heagrán athbhreithnithe, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001. 
* "Ua Ruairc", in Seán Duffy (eag.), *Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na gConnacht
The Sword in the Stone

Scannán ceoil beochana grinn Meiriceánach is ea ***The Sword in the Stone*** a rinneadh sa bhliain 1963. Walt Disney a léirigh agus a scaoil é do na pictiúrlanna ar 25 Nollaig 1963. Buena Vista Distribution an chuideachta a dháil é.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin 1963
Catagóir:Scannáin beochana 1963
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Disney
Uí Dhiarmada

mion|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn c. 800

Tuath in Éirinn na meánaoise ba ea **Uí Dhiarmada** (Sean-Ghaeilge **Uí Díarmata**) suite i dtuaisceart Chontae na Gaillimhe.

## Bunús
Is amhlaidh gur bunaíodh an tuath sa naoú haois ag clann Uí Bhriúin, le linn babhta leata faoi cheannas Uada uí Dhiarmada.  Ghlac an rítheaghlach a hainm as seanathair Uadu, Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh (bás 833), rí Chonnacht, agus in am trátha, ainmníodh an tuath astu.  Feictear a ríthe sna hannála go minic ón bliain 971 ár aghaidh.

## Uí Choincheanainn
Faoin 11ú haois, bhí an sloinne Ó Con Cheanain (Uí Choincheanainn) glactha ag rítheaghlach Uí Dhiarmada.  Insítear i nAnnála Chonnacht gur maraíodh *Domnall mac Aeda h. Con Chenaind ri h. nDiarmata & Murcertach a derbrathair* i nDara Cath Bhaile Átha an Rí sa bhliain 1316.  Faoin am seo, bhí an tuath tugtha i gcríocha *Clantaie O Dermod* (Clann Taidhg agus Uí Dhiarmada) faoi cheannas na Normannach de Berminghams, Baron Athenry.

Scríobh John O'Donovan sa bhliain 1838 go raibh tailte oidhreachta ag *Henry O'Concanon Esq. of Waterloo* gar den Ghleanntán i bparóiste Chill Ó Scóba i mbarúntacht Tigh Dachoinne.

## Tagairtí sna hannála
* ACM 1342.18: *Domhnall Ó Coinleisg saoí shenchaidh do mharbhadh la h-Uibh Diarmada gar ria c-Caisg.
* ACM 1382.7: *Clann Muiris d'ionnsoighidh Corco Modha, & creach do denamh dhoibh orra, & Ua Concenainn do dol i t-toraighecht na creiche, & a mharbhadh fo cetoir. Concobar Óg Mac Diarmata cona braithribh d'ionnsoighidh Cloinne Muiris iar sin...

## Féach freisin
* Ríthe Uí Dhiarmada
* Muirgeas ua Cú Ceanainn (bás 1037), rí Uí Díarmata agus Ceann na Fine.
* Conchúr ó Diarmada, mac altrama Ruairí Uí Chonchúir (bás 1189).
* Richard Luke Concanen, O.P. (1747–1810), chéad Easpag Nua-Eabhrac (1808–1810).
* Edmund Concanon, Irish solicitor agus town commissioner, 1816-1902.
* Tomás Bán Ó Concheanainn (1870–1946), scríbhneoir agus staraí.
* Helena Concannon (née Walsh; 1878–1952), polaiteoir, staraí, údar agus scoláire.
* Eóin Concannon, bás 1954, Rí Chladaigh.
* Paddy Concannon, Uachtarán I.T.C.C.A., rugadh 1918
* John Concannon, fear gnó as Tuaim, agus réalta ar *The Secret Millionaire* ar RTÉ
* Tomás Ó Con Cheanainn, staraí, 1921-2015
* Concannon Vineyard

## Foinsí
* Annála Connacht, Corpus of Electronic Texts
* Patrick Holland, *The Anglo-Norman landscape in County Galway; land-holdings, castles and settlements*, Journal of the Galway Archaeological and Historical Society, imleabhar 49, 1997.
* Paul MacCotter, *Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*, Four Courts Press, 2008, ll.&nbsp;134–135. 
* Michael Herity, eag., *Ordnance Survey Letters Galway*, lch.&nbsp;35, ARÉ, Fourmasters Press, Baile Átha Cliath, 2009. .

## Tagairtí

Catagóir:Uí Bhriúin
Paul Simon

Ceoltóir, amhránaí agus scríbhneoir Meiriceánach is ea **Paul Frederic Simon**, a rugadh ar 13 Deireadh Fómhair 1941.

Rugadh Simon isteach i dteaghlach Giúdach i Newark, New Jersey, ach d'fhás sé aníos in Flushing, Queens i gCathair Nua-Eabhrac sa chuid ba mhó.
Ba ollamh é a athair agus mhúinteoir bunscoile í a mháthair. Ball de bhanna damhsa ab ea a athair freisin.

Chuir Simon aithne ar Art Garfunkel agus iad 11 bliain d'aois.
mion|clé|Simon and Garfunkel ag canadh faoin aer i mBaile Átha Cliath, am éigin roimh 1981

Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Meiriceánach
Catagóir:Amhránaithe popcheoil
Catagóir:Daoine as New Jersey
Catagóir:Fir
Catagóir:Giotáraithe Meiriceánacha
Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha
Pitias

Tíreolaí, taiscéalaí agus réalteolaí ón coilíneacht Ghréagach Massalia (nó Marseille an lae inniu) ab ea **Pitias de Mhassalia**.  Rinne sé turas taiscéalaíochta chuig iarthuaisceart na hEorpa thart ar 325 RCh, ach níor tháinig a chuntas, a bhí eolas go forleathan air sa chianaois, slán agus ní thugtar eolas air anois ach trí scríbhinní daoine eile.
## Tagairtí
Umhaill

Tuath i gCúige Chonnacht na meánaoise ba ea **Umhaill** (Sean-Ghaeilge **Umaill**).  In áit a cuid críoch inniu, faightear barúntachtaí Bhuiríos Umhaill agus Mhuraisce, mar atá, na tailte in aice le Cuan Mó, Maigh Eo. 

Tuath uathrialach laistigh de Ríocht na hÉireann a bhí ann go dtí an bhliain 1576, nuair a ghlac a banríon Gráinne Ní Mháille leis an mbeartas 'géilleadh agus athbhronnadh', agus tugadh gníomhas teidil nua dí.  Tar éis a báis, fuair a mac, Tiobóid na Long, na tailte le hoidhreacht.

mion|80px|Uí Mháille

## Oidhre
Mhair cultúr na nGael agus an Ghaeilge sa cheantar níos faide ná in aon cheantar eile in Éirinn.  Tá Acaill agus An Corrán inniu mar chuid de Ghaeltacht Mhaigh Eo.

## Ríthe Umhaill

An chlann leathstairiúil Tuath mhac nUmhoir ba ea ríthe is luaite Umhaill.  Tugadh an t-ainm Uí Bhriúin Umhaill ar na ríthe stairiúla is luaite, chun bréag ghaol a mhaíomh le hUí Briúin na gConnacht.  Faoin 12ú haois, bhí an sloinne Ó Máille glactha ag an rítheaghlach.  Bhíothas den bharúil gurbh iadsan agus clanna Uí Dhubhda, Uí Fhlaithbheartaigh agus Mac Conraoi ina bpríomhchlanna mara na gConnacht.

## Tagairtí sna hannála

## Féach freisin
* Ríthe Umhaill
* Iar Chonnacht

## Foinsí
* Hubert T. Knox, *The History of Mayo*, lch.&nbsp;303,  1908.

## Naisc sheachtracha
* Umaill ar medievalscotland.org

## Tagairtí
Sydney Templeman, Baron Templeman

Breitheamh Sasanach ba ea **Sydney Templeman**, nó **An Tiarna Templeman** (3 Márta 1920 – 4 Meitheamh 2014).  Chaith sé tréimhse fhada mar bhreitheamh 

## Saol
Rinne Templeman tamall saighdiúireachta a dhéanamh, 1941-45, san India agus Burma. 

Céimí de chuid Ollscoil Cambridge (Coláiste Naomh Eoin) glaodh chun Bharra Shasana agus na Breataine Bige air ag an Teampall Láir sa bhliain 1947 

Bhain a chuid oibre leis an Seansaireacht den chuid is mó agus glaodh chun an Bharra Laistigh air sa bhliain 1964. 

Ba cheart go mbeadh aithne ag mic léinn agus dlíodóirí in Éirinn agus i ndlínsí dlí coiteann eile air, mar gheall ar an tréimhse fhada a chaith sé mar bhreitheamh (ar Ard-Chúirt Shasana agus na Breataine Bige, 1972 go 1978; ar an gCúirt Achomharc, 1978 go 1982 agus i dTeach na Tiarnaí, 1982 go 1994) agus líon mór na mbreithiúnas snasta a thug sé thar raon leathan cásanna. 

### Bás agus conpóid
D'éag An Tiarna Templeman agus é ceithre bliana is nócha d'aois, ar 4 Meitheamh 2014. 

Rinne duine dá bheirt mhac agóid dhlíthiúil in aghaidh a uachta, ar an mbonn nach raibh cumas intinne aige é a dhéanamh. 

Cé nár leanadh ina chás féin an "riail órga" a leag an Tiarna Templeman síos sa bhliain 1975 chun díospóidí den sórt sin a sheachaint, dhiúltaigh An Ardchúirt don agóid sin ní ba luaithe i mbliana.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1920
Catagóir:Básanna in 2014
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Breithiúna Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Gerard Hogan

[clé|mion|[Cúirt Uachtarach na hÉireann]]
Breitheamh, agus scoláire réimse an dlí phoiblí, is ea **Gerard Hogan** (**Gearóid Ó hÓgáin**), a rugadh ar 13 Lúnasa 1958, agus ball den Chúirt Uachtarach na hÉireann ó 2021 ar aghaidh.

Bhí Hogan ina bhreitheamh den Ard-Chúirt ó 2010 go 2014 agus den Chúirt Achomhairc ó 2014 go 2018.

Bhí sé na Abhcóide Ginearálta do Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh ó 2018 go dtí 2021

## Féach freisin

* Cúirt Uachtarach na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni COBÁC
Máirtín Ó Cadhain (ceirnín)

Is éard is **Máirtín Ó Cadhain (ceirnín)** ann ná fadcheirnín ar a bhfuil Máirtín Ó Cadhain ag caint. Tháinig sé amach in 1974 ó Outlet Music, brainse de chuid Outlet Recording Co. Ltd., Béal Feirste.

## Rianta

Taobh A

* A1 Óráid Mháirtín Uí Chadhain ar uaigh Sheáin Sáirséal Uí Éigeartaigh ar an 17ú lá de Mheitheamh 1967 8:29
* A2 Máirtín Ó Cadhain ag caint le Proinsias Mac Aonghusa faoina leagan amach [faoina thuairimí ar an bPoblacht atá ann dáiríre], 29ú lá de Mheitheamh 1970 14:35

Taobh B

* B1 Máirtín Ó Cadhain ag caint le Breandán Ó hEithir faoin sóisialachas i ngluaiseacht na Poblachta 1:45
* B2 Criostóir Mac Aonghusa ag labhairt le Breandán Ó hEithir faoi Mháirtín Ó Cadhain mar mhúinteoir i gCamus agus ar an gCarn Mór, 19 Deireadh Fómhair 1970 2:40
* B3 Máirtín Ó Cadhain ag caint faoi Sinn Féin 4:35
* B4 Máirtín Ó Cadhain ag inseacht d'Aindrias Ó Gallchóir faoina thréimhse i gCampa Géibhinn an Churraigh 2:50
* B5 Dáithí Ó hUaithne ag caint le Proinsias Mac Aonghusa faoi Mháirtín Ó Cadhain i gColáiste na Tríonóide, 19 Deireadh Fómhair 1970 4:20
* B6 Máirtín Ó Cadhain ag trácht ar Óglaigh na hÉireann 1:10
* B7 Cathal Goulding ag cuimhneamh ar Mháirtín Ó Cadhain, 19 Deireadh Fómhair 1970 3:10

## Nasc
* https://www.youtube.com/watch?v=OeT5JkuSeok&feature=youtu.be

catagóir:Ceirníní
catagóir:Máirtín Ó Cadhain
Art Uallach Ua Ruairc

Rí na gConnacht ba ea **Art Uallach Ó Ruairc** (Meán-Ghaeilge: **Art Uallach Ua Ruairc**) (bás 1046).

## Foinsí
* Leabhar na nGinealach
* Annála na gCeithre Máistrí
* Annála Loch Cé
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High Kings*, 3ú heagrán athbhreithnithe, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001. 
* "Ua Ruairc", in Seán Duffy (eag.), *Medieval Ireland: An Encyclopedia*. Routledge. 2005.

## Tagairtí

Catagóir:11ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Lingchi

Cineál céasta a d'úsáidtí san Áise ab ea **Lingchi** (Sínis: 凌遲). Bhíodh sé in úsáid mar mhodh ceastóireachta agus mar bhealach chun daoránaigh a chur chun báis sá tSín, ó thart ar 900 go dtí gur cuireadh cosc ​​air sa bhliain 1905. Tugtar “an próiseas mall”, “an slisniú mall”, agus “an bás le míle gearradh” air chomh maith. De réir foinsí áirithe, tá cásanna taifeadta in Vítneam agus sa Chóiré freisin. Sa chineál seo básaithe, d'úsáidtí scian chun codanna den chorp a bhaint go rianúil thar thréimhse fhada, go dtiocfaí bás ar deireadh.

De réir dealraimh, ghearrtaí *Lingchi* i leith coireanna tromchúiseacha ar nós tréasa. Cuireadh roinnt Iartharach chun báis ar an mbealach seo. D'ainneoin don chleachtas a bheith as úsáid le tamall fada, cloistear tagairtí dó sna meáin anois is arís.
Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh

Rí Iar Chonnacht agus Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin Seola ba ea **Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh** (Meán-Ghaeilge: **Flaithbertach Ua Flaithbertaigh** (bás 1098).

An tríú nó ceathrú taoiseach Shíol/Mhuintir Mhurchadha ba ea Flaithbheartach, sular cuireadh an ruaig orthu as Uí Briúin Seóla amach ag ríthe Uí Chonchúir na gConnacht.

Athair altrama an rí Chonnacht, Ruairí na Saí Buí, a bhí dá réir sin ina chara as Críost do chlann Fhlaithbheartaigh.  Sa bhliain 1092, chúige sé sé Ruairí faoi chois ina thigh fein agus rinne sé é a dhalladh, ag éirí ina rí in ionad Ruairí.  Sa bhliain 1098, b'fhéidir tar éis dó bheith curtha as a choróin, maraíodh é ag muintir Ruaidrí.

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht
* Uí Fhlaithbheartaigh

## Foinsí
* Annála Uladh
* Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, *West or H-Iar Connaught*, 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968
* Francis John Byrne (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Martyn, Adrian, *The Tribes of Galway:1124–1642*, Gaillimh, 2016. 

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:11ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Ramakrishna

Ba mhisteach Indiach é **Sri Ramakrishna Paramahamsa** (Beangáilis: শ্রীরামকৃষ্ণ পরমহংস) a chuaigh i mbun oibre mar mhanach de chuid na Hiondúch sa 19ú haois. Rinneadh naomh dó de thairbhe a chuid gníomhartha mar cheannaire reiligiúnach i mBeangál. Deirtear go raibh taithí aige ar an eacstais ag aois an-óg, agus gur tháinig sé faoi thionchar na dtraidisiún ilchineálach- deabhóid don bhandia Kali, don Tantra, don Bhakti, agus don Avaita Vedanta, ach go háirithe.

Bhain sé cáil amach ag an Teampall Dakshineshwar Kali mar gheall ar an meon mistiúil a léirigh sé, agus de réir a chéile tharraing sé chuige roinnt múinteoirí spioradálta agus ceannairí sóisialta, chomh maith le lucht leanúna mór tuata; arna éirí leis deisceabail a earcú, bunaíodh an tOrd Ramakrishna. Bhí ana-chuid measa ag muintir Bheangál air, go háirithe an scothaicme, agus d'eascair gluaiseacht dá bharr: bhunaigh deisceabal dá chuid, Swami Vivikenanda, an Ramakrishna Math, eagraíocht a chuireann oiliúint spioradálta ar fáil do mhanaigh, agus an Misean Ramakrishna chun déirc, obair shóisialta agus oideachas a sholáthar.
Tyrion Lannister

Is carachtar ficseanúil é **Tyrion Lannister** san úrscéal fantaisíochta *[[Cluiche na Corónach]]* le George R. R. Martin.

## Tagairtí
Conchobar mac Taidg

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea ** Conchúr mac Taidhg ** (Sean-Ghaeilge **Conchobar mac Taidg**).  Tadhg an Túir mac Cathail (bás 956), iar-rí, ba ea a athair.  Síol Muireadhaigh ba ea a mhuintir. Bhí sé i réim ón mbliain 967 go dtí 973.

Sinsear eapainmneach rítheaghlach Uí Chonchúir ba ea é trína mhac, Cathal.

Tar éis bhás a athar, tháinig Fearghal Ó Ruairc de chlann Uí Bhriúin Bhréifne i gcoróin mar rí Chonnacht le 21 bliain.

Fuair Conchúr le hoidhreacht comhaontais phósta príomhrítheaghlaigh uile Uí Néill: a dheirfiúr Bébinn le rí Bhreá, Domhnall mac Congalach Cnogba; agus deirfiúr eile le Cineál Chonaill.  Ba é a dheartháir chéile Domhnall a mharaigh Fearghal Ó Ruairc sa bhliain 966, rud a réitigh slí na corónach do Chonchúr.

Maraíodh mac le Conchúr sa bhliain 967 agus é troid ar son fhear céile *Muirgel* ina éadan a chéilí comhraic, Cineál Eoghain.

Chloígh Conchúr Ualgarc Ó Ruairc sa bhliain 970, rud a thugann le fios go raibh Uí Ruairc fós ag iarraidh an ríogacht a fháil ar ais.

Dar leis an Leabhar Laighneach d'éag Conchobar le coiliceam.  Insítear fosta agur maraíodh a dheartháir agus comharba, Cathal, ag Cath Céis Chorainn, tar éis dó bheith i gcoróin ach le trí lá.  *Murchad Glun re Lar mac Flaithbertaigh* de Chineál Eoghain ba ea a mharfóir.

Bhí deartháir le Conchúr Maol Ruanaidh Mór mac Taidhg, ina shinsear ríthe Mhaigh Loirg agus na gclann Uí Mhaolruanadha agus Mhic Dhiarmada.

Ba iad a bhfionnóí an chéad ghlúin a ghlac an sloinne Ó Conchúir (*Ua Conchobair*), agus is é Ó Conchubhair Donn a phríomhsliochtach inniu.

## Foinsí
* Dermot Mac Dermot, "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family", 1996.
* macdermot.com 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois
Catagóir:10ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Tadhg an Eich Ghil

Rí na gConnacht ba ea **Tadhg an Eich Ghil** (Meán-Ghaeilge: **Tadg in Eich Gil** (bás 1030).

## Craobh ghinealaigh
:*féach [[Cathal mac Conchobair maic Taidg#Craobh ghinealaigh|Craobh ghinealaigh]] ar [[Cathal mac Conchobair maic Taidg]]

== Foinsí ==
* [[Leabhar na nGinealach]]
* [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* [[Annála Loch Cé]]
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High Kings*, 3ú heagrán athbhreithnithe, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001. 
* "Ua Ruairc", in Seán Duffy (eag.), *Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.

## Tagairtí

Catagóir:11ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Cathal mac Taidhg

__NOTOC__
Rí na gConnacht ach le seal gairid ba ea **Cathal mac Taidhg** (Meán-Ghaeilge: **Cathal mac Taidg** (bás 973).  Bhí sé i réim ach le trí lá, i gcomharbacht ar a dheartháir, Conchúr.

Rinne Murchadh Glunillar ua Flaithbheartach, rí Ailigh ionsaí ar na Connachta agus tharla cath ag Ceis Corran, inar maraíodh Cathal agus go leor eile.

Rinne Murchadh ollscrios ar na Connachta ina dhiaidh sin.  Tháinig Cathal mac Conchobair maic Taidg Uí gcomharbacht ar Chathal mar rí Chonnacht.

## Foinsí
* Annála Uladh
* Annála na gCeithre Máistrí
* Annála Inis Faithlinn
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings,* Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Charles-Edwards, T. M. (2000), *Early Christian Ireland*, Cambridge: Cambridge University Press,  
* Daniel P. McCarthy, *[http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] * eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.

## Tagairtí

Catagóir:10ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Aodh mac Conchúir

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann UI Bhriúin ba ea **Aodh mac Conchúir** () (bás 888).  Conchúir mac Taidhg Mhóir (bás 882), ba ea a athair.  Bhí sé an chéad de thriúr dheartháireacha as a chéile a ndearnadh ríthe Chonnacht díobh.  Síol Muireadhaigh ba ea a mhuintir.  Bhí sé i réim ón mbliain 882 go dtí 888.

Le linn réimeas Aodha, bhí coimhlint leis na Lochlannaigh.  Sa bhliain 887, chloígh na Connachta na Lochlannaigh as Luimneach.  Sa bhliain 888, maraíodh Aidhm i gCath na nOilithreach (*Cath ind ailithir*), inar cloíodh an tArdrí,Flann Sionna (bás 916) ag Lochlannaigh Átha Cliath.

## Foinsí
* Annála Uladh
* Chronicum Scotorum
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:9ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Finsnechta mac Tommaltaig

__NOTOC__
Rí na gConnacht ba ea **Fínsneachta mac Tomaltaigh** () (bás 848).  Tommaltach mac Murgail ba ea a athair, agus Muiris agus Diarmaid a dheartháireacha.  Bhí sé i réim ón mbliain 843 go dtí 848.

Tháinig Fínsneachta i gcomharbacht ar Fhearghas mac Fothaidh, garmhac Dhuibh-Indreachta mhic Cathail.  Tháinig *[[Mugron mac Máel Cothaid]]* i gcomharbacht air.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh, G100001A University College Cork
** Annála na gCeithre Máistrí, G100005A
** Chronicum Scotorum, G100016
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Kenneth Nicols, *Gaelic and Gaelised Ireland*, 1972.

## Tagairtí

Catagóir:9ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Abd al-Rahman al-Jabarti

Scoláire Éigipteach ab ea **Abd al-Rahman al-Jabarti** (1753-1825, ) nó **Al-Jabarti** mar is fearr aithne air. Chaith sé an chuid is mó dá shaol i gCaireo.

Mhair sé le linn ionradh na bhFrancach ar an Éigipt agus thug cuntas finné súl ar a mhéid.

Na trí leabhar is cáiliúla a scríobh sé ná *Tarikh muddat al-faransis bi-misr* (cuntas ar fhorghabháil na bhFrancach ar an Éigipt, 1798), *Mazhar al-taqdis bi-zawal dawlat al-faransis* (ar mheathlú na sochaí Francaí, 1801), agus *Aja’ib al-athar fi’l-tarajim wa’l-akhbar* (meascán idir eachtraí agus téamaí an dá leabhar thuasluaite).

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1825
Catagóir:Daoine a rugadh i 1753
Catagóir:Daoine Éigipteacha
Catagóir:Fealsúna
Catagóir:Fir
Catagóir:Scoláirí
Baldus de Ubaldis

clé|mion|277x277px|Baldus de Ubaldis ar dheisː  Benvenutus Straccha - De mercatura decisiones (1671)
Dlí-eolaí de chuid na hIodáile ba ea **Baldus de Ubaldis** (1327 - 28 Aibreán 1400).  Bhí Baldus i measc na saineolaithe ba thábhachtaí san Iodáil mheánaoiseach maidir leis an an dlí Rómhánach agus an dlí Canónta.
clé|mion|260x260px|''Consiliorum sive responsorum'', (leagan 1575).

## Saol
Tar éis bhás Bartolus de Saxoferrato sa bhliain 1357, tháinig Baldus (a bhí i measc a chuid mac léinn) ina áit mar an t-údar dlí ba cháiliúla agus ba mhó tionchair san Eoraip.

Bhí Baldus i measc na saineolaithe ba thábhachtaí san Iodáil mheánaoiseach maidir leis an an Dlí Rómhánach agus an Dlí canónta na hEaglaise Caitlicí; rinneadh an Pápa Gréagóir XI de dhuine dá chuid mac léinn (Pierre Roger de Beaufort) agus ghair an chéad Phápa eile Urban VI Baldus chun na Róimhe chun comhairle a thabhairt dó maidir le roinnt ceisteanna a bhain le Siosma Mór an Iarthair.
clé|mion|259x259px|''Lectura feudorum'', in Leiden, Universiteitsbibliotheek

### Foilseacháin
D'fhág Baldus corpas mór tráchtaireachtaí, tráchtas agus go háirithe tuairimí dlí, a léiríonn an bhaint a bhí aige le fadhbanna praiticiúla dlíthiúla agus polaitiúla le linn a ré. Bhí tionchar mór ag a chuid oibre ar dhlí na fianaise thar aon chuid eile.

#### Liosta

* *De syndicatu officialium*
* *De duobus fratribus*
* *De significatione verborum*
* *De pace Constantiae*
* *De feudis*
* *Summula respiciens facta mercatorum*.
* *Commentaria in digestum vetus*.
* *Consiliorum sive responsorum*.

## Féach freisin

* Bartolus de Saxoferrato

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1400
Catagóir:Saineolaithe dlí
Catagóir:Dlíodóirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1327
Cathal mac Muirgiussa

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Cathal mac Muiriosa** () (bás 839).  Muiris mac Tomaltaigh (bás 815), iar-rí, ba ea a athair.  Síol Muireadhaigh ba ea a mhuintir.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 833 go dtí 839, i gcomharbacht ar a uncail, Diarmaid mac Tomaltaigh (bás 833).

Le linn a réimeas, thosaigh arís ionsaithe Lochlannacha.  Sa bhliain 836, rinne siad ollscrios crua ar tailte uile na gConnacht ón Sionainn go dtí an cósta thiar.  Sa bhliain 838, maraíodh deartháir Chathail, Maol Dúin, ag tríd ina n-éadan.

*Sa bhliain 837, rinne rí cumhachtach [[Ríthe na Mumhan|na Mumhan]], [[Feidlimid mac Crimthainn|Feilimí mac Criomhthainn]] (bás 847), ionsaí  ar na Connachta agus chreach sé [[Uí Maine|Uí Mhaine]].  Chuir Cathal an t-ionsaí seo ó dheas ag Magh Aoi (*Mag nAi*).

Tar éis a bháis, briseadh an smacht ó oidhreacht a bhí ag a chlann ar an ríoghacht, le teacht chun cinn [[Murchad mac Áedo|Murchadh mac Aodha]] de [[Síl Cathail|Shíol Chathail]].  Tháinig a mhuintir i réim sa bhliain 855, and, nuair a rinneadh rí Chonnacht dá nia, [[Conchobar mac Taidg Móir|Conchúr mac Taidhg Mhóir]] (bás 882).

== Foinsí ==
* *Annála Uladh, G100001A, Corpus of Electronic Texts
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Ó Corráin, Donnchad (1972), *Ireland Before the Normans*, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:9ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Áed in Gai Bernaig

__NOTOC__
Rí na gConnacht ba ea **Aodh an Gha Bhearnaigh Ó Conchúir** (Meán-Ghaeilge: **Áed in Gai Bernaig Ua Conchobair**).  Tadhg an Eich Ghil ba ea a athair.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 1046 go dtí 1067.

Tháinig Aodh i gcomharbacht ar Art Ualach Ó Ruairc, maraithe ag Cineál Chonaill.

I mí na Nollag 1061, tháinig Aodh slán as ionradh a rinne Muintir Mhurchadha Uí Bhriúin.  Cuireadh an ruaig ar an muintir úd go hIar Connacht dá bharr.  Mharaigh an mhuintir chéanna Tadhg, mac Aodha, i mí Bealtaine 1062.

Sa bhliain 1067, d'éag Aodh i mbun troda in éadan Aodha mhic Airt Uallaigh Ó Ruairc, a d'éirigh ansin ina rí Chonnacht.

## Craobh ghinealaigh

## Foinsí
* Leabhar na nGinealach
* Annála na gCeithre Máistrí
* Annála Loch Cé
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High Kings*, 3ú heagrán athbhreithnithe, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001. 
* Freya Verstraten, *Ua Conchobair*, in Seán Duffy (eag.), *Medieval Ireland: An Encyclopedia*. Routledge. 2005. Ll.&nbsp;464–6Ua
* Ailbhe Mac Shamhrain, *Ua Conchobair, Aid in Gai Bernaig*, in *Dictionary of Irish Biography*, 2010, ll.&nbsp;567–569

## Tagairtí

Catagóir:11ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Domnall Ua Conchobair

__NOTOC__
Rí na gConnacht ba ea **Domhnall mac Ruairí Ó Conchúir** (Meán-Ghaeilge: **Domnall mac Ruaidrí Ua Conchobair** (1102–1106). An dara mac le Ruaidrí na Saidhe Buide a rinneadh rí de, ba ea Domhnall. An fear deireanach de chlann Ua Ruairc Bhréifne bá ea é, dá ndearnadh rí Chonnacht de.

Chuir sé Domhnall mac Tiarnáin Ó Ruairc as a choróin, le tacaíocht ó Mhuircheartach Ó Briain, deartháir chéile a athar, Ruairí. Sa bhliain 1106, ámh, rinne Muircheartach Domhnall a chur as a choróin ar son a dhearthár níos óige, Toirdhealbhach. Ní fios cinniúint Domhnaill. Chaith Toirdhealbhach dua le sliochtaigh a mhuintire a scriosadh ón taifead ginealais, go raibh an comharbas ag a chlann amháin.

## Foinsí
* Annála Uladh
* Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, *West or H-Iar Connaught* 1684, foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Dublin, 1968, lch.&nbsp;40.
* Francis John Byrne (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 12ú haois
Catagóir:12ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Tadhg mac Ruairí Ó Conchúir

__NOTOC__
Rí na gConnacht ba ea **Tadhg mac Ruairí Ó Conchúir** (Meán-Ghaeilge: **Tadg mac Ruaidrí Ua Conchobair**) (bás 1097).  Ruaidrí na Saide Buide ba ea a athair.

Cuireadh a athair a choróin sa bhliain 1092 ag Flaithbheartach Ó Flaithbheartaigh.  Tháinig mearbhall ar an gcomharbas, agus rinne Flaithbheartach rí de'Uí hEidhin as Aidhne.  Faoin mbliain 1097, ámh, bhí Tadhg ina rí, ach gur maraíodh ansin é ag Domhnall mac Tiarnáin Ó Ruairc.

## Foinsí
* *Annals of Ulster* at CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork
* Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, *West or H-Iar Connaught* 1684 (published 1846, ed. James Hardiman).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:11ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Fergus mac Fothaid

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Fearghas mac Fothaidh** ().  Dubh-Indreacht mac Cathail (bás 768), iar-rí, ba ea a sheanathair.  Síol Chathail ba ea a mhuintir.  Bhí sé i réim ón mbliain 840 go dtí 843.  

Bhí Síol Mhuireadhaigh chun cinn sa ríogacht idir na blianta 796-839 ach briseadh a gcuid cumhachta ag réamhtheachtaí Fhearghasa, a chol seisear, Murchadh mac Aodha (bás 840).

Níl aon sonraí ar an eolas faoina réimeas seachas a thásc sna hannála.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh, G100001A, 
** Annála na gCeithre Máistrí, G100005A, 
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Ó Corráin, Donnchad (1972), *Ireland Before the Normans*, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:9ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Mugron mac Máele Cothaid

__NOTOC__
Rí na gConnacht ba ea ** Mughrón mac Maoil Chothaithe** () (bás 872).  Maol Chothú mac Fógartaigh ba ea a athair.  Bhí sé i gcoróin ón mbliain 848 go dtí 872. 

Tháinig *Mugron* i gcomharbacht ar Fíonsneachta mac Tomaltaigh agus tháinig Chonchúr mac Taidhg Mhóir i gcomharbacht.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh, G100001A
** Annála na gCeithre Máistrí, G100005A
** Chronicum Scotorum, G100016
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Kenneth Nicols, *Gaelic and Gaelised Ireland*, 1972.

## Tagairtí

Catagóir:9ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin