open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Conmhaicne Coille

Dream agus tuath ársa i gcúige Chonnacht ba ea **Conmhaicne Coille** (Sean-Ghaeilge **Conmaicne Cúile** nó **Conmaicne Cúile Tolad**).  Bhí ann sa tuath ar laghad, an chuid is mó den bharúntacht, Cill Mheáin, Contae Mhaigh Eo.

## Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort. 

Rinne Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh ceangal idir "Cúile" agus An Choilleach. Tharla Cath Maighe Tuireadh ar an maigh úd sa tuath.

## Críocha
Bhíodh ann sna críocha na na barúntachtaí, Ross agus cuid mhaith de Cill Mheáin (each amháin tailte thoir agus thuaidh de Baile an Róba).  Bhí Muintir Creacháin lonnaithe raibh thoir de Chill Mheáin.  Ó thuaidh, bhí Maigh Ceara.

mion|150px|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800

## Clanna
Seo a leanas príomhchlanna Chonmhaicne Coille:
* Uí Thalcharáin, príomh-rítheaghlach
* Uí Mhórán
* Uí Martáin

Rinne na hAngla-Normannaigh ionradh ar Chonmhaicne Coille I lár na 13ú haoise, agus bronnadh na tailte ar Maurice Fitzgerald.   Níos deireanaí, bhí clann De Búrca i gceannas sa cheantar.

## Cealla Phádraig
Sa bhunleagan de Vita tripartita Sancti Patricii, dúirt Tíreachán go ndeachaigh Naomh Pádraig trí Chonmhaicne Dhúin Mhóir chuig Conmhaicne Coille agus bhunaigh sé cealla ann.  D'aithin Knox na cealla úd mar Chill Mheáin Bheag, Sruthair agus b'fhéidir *Church of Cross*.  Bhí cealla Phádraig níos luaite ann cheana ag Cill Mheáin Mhór, Cill Bheanáin, Domhnach Phádraig agus b'fhéidir *Teampall Phádraig* ar Inis an Ghaill.

## Féach freisin
* Conmhaicne
* Conmhaicne Ceara
* Cath Maighe Tuireadh

## Foinsí
* Annála na gCeithre Máistrí
* 
* 
* 
* 
*  *A Chorographical Description of West or H-Iar Connaught written A.D. 1684*, by Roderic O'Flaherty ESQ with notes and Illustrations by, James Hardiman M.R.I.A., Irish Archaeological Society, 1846.
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Conmhaicne
Leictreondís

Sa cheimic, bíonn **leictreondís** nó **dís Lewis** comhdhéanta de dhá leictreon, a lonnaíonn sa bhfithiseán móilíneach céanna ach a bhfuil  guairní urchomhaireacha  acu. Thug Gilbert N. Lewis coincheapa  na leictreondíse agus nasc comhfhiúsach isteach i bpáipéar sainchomhartha a d’fhoilsigh sé i 1916. 
deas|mion|250x250px| Léaráidí na bhfithiseán móilíneach a thaispeánann nascadh comhfhiúsach (ar chlé) agus nascadh comhfhiúsach polarach (ar dheis) i móilín dé-adamhach . Sa dá chás cruthaítear banna trí phéire leictreon a fhoirmiú.
Toisc gur feirmíóin iad leictreoin, cuireann prionsabal eisiaimh Pauli cosc ar na cáithníní seo na huimhreacha chandamach céanna a bheith acu. Dá bhrí sin, chun dhá leictreon a lonnú sa bhfithiseán céanna, agus ar an gcaoi sin an candamuimhir fithiseáin chéanna a bheith acu, ní mór go mbeadh uimhir candamuimhir ghuairneach dhifriúil acu. Cuireann sé seo teorainn freisin le líon na leictreon sa bhfithiseán céanna go dtí dhá cheann.
## Tagairtí

Catagóir: Ceimic chandamach
Catagóir: Nascadh ceimiceach
Catagóir: Fisic mhóilíneach
Speictreascópacht astúcháin adamhaigh le plasma cúpláilte go hionduchtach

deas|mion|300x300px| Speictriméadar astaíochta adamhach PCI.
Is teicníc anailíseach í ** speictreascópacht astúcháin adamhaigh le plasma cúpláilte go hionduchtach** (**SAA-PCI**), dá ngairtear freisin **speictreascópacht astúcháin optúla le plasma cúpláilte go hionduchtach** (**SAO-PCI**), chun eilimintí ceimiceacha a bhrath. Is cineál speictreascópachta astaíochta í a úsáideann plasma cúpláilte go hionduchtach chun adamh agus ian flosctha a astaíonn radaíocht leictreamaighnéadach ag tonnfhaid ar saintréith dúile ar leith iad. Is foinse ardteochta de ghás ianaithe (argón go minic) an plasma. Déantar an plasma a chothú agus a chothabháil trí chúpláil ionduchtach ó chornaí leictreacha fuaraithe ag minicíochtaí meigiheirtseanna.  Tá teocht na foinse sa raon ó 6000 go 10,000 K. Tá déine na n-astaíochtaí ó thonnta solais éagsúla comhréireach le tiúchan na n-eilimintí sa sampla. Tá déine na n-astaíochtaí ó thonnta solais éagsúla i gcomhréir le tiúchan na n-eilimintí sa sampla.
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*https://web.archive.org/web/20120526165604/http://www.wfu.edu/chemistry/courses/jonesbt/334/icpreprint.pdf Inductively Coupled Plasma/Optical Emission Spectrometry in Encyclopedia of Analytical Chemistry]
*https://web.archive.org/web/20120826114937/http://www.files.chem.vt.edu/chem-ed/spec/atomic/emission/icp.html Inductively-Coupled Plasma (ICP) Excitation Source] [User name and password required]
Catagóir: Teicnící eolaíochta
Catagóir: Speictreascópacht astúcháin
Catagóir: Trealamh saotharlainne
Catagóir: Ceimic anailíseach
Conmhaicne Ceara

Dream agus tuath i gcúige Chonnacht ba ea **Conmhaicne Ceara** nó **Conmaicne Cúile Cera**.

## Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.

Feictear roinnt leaganacha Sean-Ghaeilge do Chonmhaicne Ceara i saothair le Tíreachán, sa Leabhar Laighneach agus seanlámhscríbhinní eile:
* *Regiones Maicc Ercae* in  *Breverium* le Tíreachán
* *Maige Maicc Ercae* in *[[Vita tripartita Sancti Patricii]]* le Tíreachán.
* *Cuile Conaire*.
* *Campum Caeri*
* *Cera i Connachtaib*
* *im Mag Cerae; im maigib maicc Ercae*.

San aistriúchán de Leabhar Fhíonacha le O'Donovan, aithníonn an t-údar *Cinél Cirend* le *Crích mac Éric* (.i. Uladh), ach is léir nach ceart é seo.  Deir Breathnach:
:*"Conmaicne of Crich Meic Eircce is explained by Cenel Meic Eircce which is equated with the Men of Cera, they gave their name to the barony of Carra"*.

## Críocha
Tá an bharúntacht mar atá inniu ann, Ceara, ainmnithe as an tuath Conmhaicne Ceara.

Bhí an tuath teoranta le locha agus coillte.  O dheas bhí Conmhaicne Coille, barúntacht Chill Mheáin inniu.  Ó thuaidh tá barúntacht Tír Amhlaidh.  Bhí críocha nua leithne acu sular ghabh mic Bhrióin cuid díobh, mar éiric as mharú Bhrióin ag Cath Damchluain.

mion|150px|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800

Tá air ann darbh ainm *Corcu Temne* nó *Temenrige* atá luaite sa *Brevium* le Tíreachán, mar "*i Ceri contra solis occasum*" (taobh thiar de Cheara).

## Clanna
I measc clanna Chonmhaicne Coille, bhí Uí Chulacháin, Uí Ghormóig, Uí Mhuireadhaigh, Uí Mhóráin, Uí Learghasa agus Uí Thiarnaigh.  Feictear na sloinnte Ó Móráin agus Ó Tiarnaigh i gcríocha Conmhaicne eile.

## Cealla Phádraig
Sa bhunleagan de Vita tripartita Sancti Patricii, dúirt Tírechán go ndeachaigh Naomh Pádraig trí Chonmhaicne Coille, ag bunú cille in áit darbh ainm **Cuille Corr**.

## Annála
* ACM 1094.14: ''Oirchinneach Achaidh Fabhair do mharbhadh d'Feraibh Cera.

## Féach freisin
* Conmhaicne
* Conmhaicne Coille

## Nótaí

## Foinsí
* Annála na gCeithre Máistrí
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Conmhaicne
Conmhaicne Anghaile

Dream agus tuath ársa ba ea  **Conmhaicne Anghaile**, lonnaithe san Anaíle, nó Contae an Longfoirt mar atá inniu ann.  Muintir a glaodh orthu fosta Anghaile.

## Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.

## Críocha
Bhí a gcuid críche teoranta siar ag coillte, an tSionainn agus Conmhaicne Maigh Rein, thuaidh ag Bréifne Thoir, agus soir na Laigin.

mion|150px|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800

## Taoiseach
Clann Uí Fhearghail ba ea rítheaghlach Chonmhaicne Anghaile.

## Deoise
Bunaíodh deoise Ardach sa bhliain 1111.  Ceathrar déag níos deireanaí, ag Sionad Cheanannais-na Mainistreach Móire, laghdaíodh a chuid réimse  go Conmhaicne sa Longfort agus deisceart Liatroma.

## Féach freisin
* An Anaíle

## Foinsí
* Annála na gCeithre Máistrí
* 
* *A Chorographical Description of West or H-Iar Connaught written A.D. 1684* by Roderic O'Flaherty ESQ with notes and Illustrations by, James Hardiman M.R.I.A., Irish Archaeological Society, 1846.

## Tagairtí

Catagóir:Conmhaicne
Loinnir (mianreolaíocht)

Is éard is **loinnir** ann ná an bealach a n-idirghníomhaíonn solas le dromchla criostail, carraige nó mianra. Is féidir **bunús an fhocail** a rianú chomh fada go dtí an Laidin *lux*, rud a chiallaíonn "solas", agus go ginearálta tugann sé  radantas, snas, nó gléine le fios. 

Úsáidtear raon téarmaí chun cur síos a dhéanamh ar **loinnir**, mar shampla  i*threach,*  *miotalach*, *gréisceach* agus síodúil.

Catagóir:Mianreolaíocht
Conmhaicne Dhúin Mhóir

Dream agus tuath ársa i gcúige Chonnacht ba ea **Conmhaicne Dhúin Mhóir** nó **Cineál Dhubháin** (Sean-Ghaeilge **Conmaicne Dúna Móir**, **Cenéoil Dubáin**).

## Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.

## Críocha
De réir T. H. Knox, bhí ann sa tuath ná barúntacht Dhúin Mhóir, cuid de Béal Átha Mó, agus ar a laghad paróiste Béal Chláir.  Molann O'Donovan ámh nach raibh inti ach Dún Mór féin.

mion|150px|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800

Faightear that ar bhaile Dhúin Mhóir (dóite sna blianta 1249, 1284 agus 1315, agus balla tógtha thart air sa bhliain 1280) talamh ardú ó thuaidh, agus criathrach thoir agus thiar.  Bhíodh suíomhanna le mótaí le fáil ó dheas agus thiar ag Dairbhre Thuaidh, An Cheathrú Mheánach agus Dún Baile.  Bhíodh cónaí ar dhaoine go formhór i n-oir-dheisceart Chineál Dhubháin.

## Clanna
Ón mbliain 800 ar aghaidh, d'éirigh clann Uí Bhriúin Aoi i gceannas mar phríomhchlann na gConnacht, agus lonnaigh siad clanna (Síol Mhuireadhaigh) i dtuatha éagsúla, Conmhaicne Dhúin Mhóir san áireamh.

Ath-ainmníodh níos deireanaí Caisleán Chonmhaicne Dhúin Mhóir go Dún Mór Fheorais.

## Nasc le Naomh Pádraig
Sa bhunleagan de Vita tripartita Sancti Patricii, dúirt Tíreachán go ndeachaigh Naomh Pádraig trí Chonmhaicne Dhúin Mhóir ar a shlí chuig Conmhaicne Coille.  Ní aithníodh cealla Phádraig i gConmhaicne Dhúin Mhóir.

## Mainistir
Bunaíodh mainistir Agaistíneach ag Dún Mór, ag na Normannach sa bhliain 1425.

## Féach freisin
* Conmhaicne
* Dunmore, County Galway

## Foinsí
* Annála na gCeithre Máistrí
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Conmhaicne
Seoltacht theirmeach

Is éard is **seoltacht theirmeach** ábhair ann ná tomhas ar a chumas teas a sheoladh. Cuirtear in iúl í go coitianta ag k, \lambda, nó \kappa .
Catagóir:Cainníochtaí fisiceacha
Insínteacht

mion| Tástáil teanntachta ar chóimhiotal AlMgSi. Tá an caolú logánta agus  na  dromchlaí cóin agus cupáin tipiciúil do mhiotail insínte.
mion| Taispeánann an tástáil teanntachta seo d'iarann teilgthe insínteacht íseal.

Tagraíonn **insínteacht** do chumas ábhair díchumadh suntasach plaisteach a chothú sula mbristear é. Is éard atá i gceist le díchumadh plaisteach ná athrú buan ar chruth ábhair faoi strus curtha air, seachas díchumad leaisteach atá in-athraithe nuair a baintear an strus de. Is táscaire feidhmíochta meicniúil criticiúil í an insínteacht, go háirithe i bhfeidhmithe a éilíonn ábhair a lúbadh, a shíneadh, nó a dhífhoirmiú ar bhealaí eile gan briseadh. Is féidir méid na hinsínteachta a thomhas go huimhriúil trí an fadúchán faoin gcéad ag an mbris, arna thabhairt leis an chothromóid:
\% \mathrm{EL}= \left ( \frac{l_{\mathrm f}-l_0}{l_0} \right )\times100
i gcás gurb *l**f* fad an ábhair tar éis an bhriseadh agus *l**0* an fad bunaidh roimh an tástáil.

Is smaoineamh tábhachtach í an insínteacht  san innealtóireacht agus sa déantúsaíocht, ag sainiú oiriúnacht ábhair d’oibríochtaí déantúsaíochta áirithe (mar shampla saoirseacht fhuar) agus a cumas chun ró-ualú meicniúil a ionsú.  I measc na n-ábhar a thuairiscítear go ginearálta mar insínte tá ór agus copar .
## Tagairtí

Catagóir: Meicnic chontanaim
Catagóir: Dífhoirmíocht (meicnic)
Nascfhuinneamh

Sa cheimic, thugtar ** nascfhuinneamh** (*NF*) nó **nasceantalpacht mheánach**, ar an bhfuinneamh is gá chun móilíní d'adaimh atá nasctha go comhfhiúsach a dhíthiomsú go hadaimh aonaracha.  Sainmhíníonn Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí  (**AIGCF** nó sa Bhéarla *IUPAC*) nascfhuinneamh mar mheánluach an ghásphas den nascfhuinneamh díthiomsúcháin  (ag teocht 298.15 K de ghnáth) do gach nasc den chineál céanna laistigh den speiceas ceimiceach céanna.
## Tagairtí
Fuinneamh
Catagóir: Nascfhuinneamh
Conmhaicne Mara

Dream agus tuath ársa suite in iarthar Chontae na Gaillimhe ba ea **Conmhaicne Mara** (nó **Conmaicne Mara**).

## Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.   I measc ghéaga Chonmhaicne eile i nGaillimh mhí san áireamh Conmhaicne Dhúin Mhóir agus Conmhaicne Coille

## Críocha
As Conmhaicne Mara cruthaíodh an bharúntacht Bhaile na hInse agus paróiste dlí Inis Bó Finne, atá suite i mbarúntacht Mhuirisce.  Tá ann sna críocha na paróistí dlí Baile na Cille, Baile an Dúna, Maigh Iorrais, Iomaidh Fheicín agus Inis Bó Finne.

mion|150px|Luath dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800

Glaoitear Iar Chonnacht anois ar thailte Chonamara, .i., an Ghaillimh taobh thiar de Loch Coirib agus cuid bheag de Mhaigh Eo.  Tá paróiste Cill Chonaicne taobh thiar de Bhaile Locha Riach.

## Stair
Clann Uí Chaollaí ba ea taoisigh Chonmaicne Mara, clanna Mhic Chonghaile (an chlann is sine), Uí Dhubhánaigh agus O’Cloherty ina *gcadet* leo, agus Uí Fhallúin a mbreithimh oidhreachta.  D'athlonnaigh clann Uí Chaollaí chuig Uí Oirbsean, ach cuireadh faoi bhrú arís iad roinnt blianta ina dhiaidh sin.  D'fhág clann Mhic Chonghaile ar leithinis Bhaile Conaola, agus tháinig Uí Fhlaithbheartaigh mar chomharsana orthu.

Sa tuairisc ar fiosrú cúirte sa bhliain 1607, feictear cinn na fine sa bharúntacht, Baile na hInse mar a leanas: Ó Fhlaitheartaigh as Bun Abhann, Mac Conraoi, Mac Conchúir, Mac Donnchadha, Ó Dubháin, Ó Laoi agus Mac Conghaile.

## Tagairtí sna hannála
* AI 1016.6: *Ár n-Arne diaro marbad h-Ua Lochlaind, rígdamna Corcu Mruad, h-i Purt Chiarain i n-Áraind, .i. Conmacne rod marb.
* AI 1016.8: *Bás Muirethaich m. Cadlai, rí Conmacne Mara.

## Féach freisin
* Uí Fiachrach Aidne
* Clann Fhergail
* Clann Taidg
* Dealbhna Thír Dhá Loch
* Muintir Murchada
* Senchineoil
* Uí Maine
* Soghain
* Trícha Máenmaige
* Uí Díarmata
* Cóiced Ol nEchmacht
* Síol Anmchadha
* Iar Chonnacht
* Maigh Seóla
* Cenél Áeda na hEchtge

## Foinsí
*
*
*  *A Chorographical Description of West or H-Iar Connaught written A.D. 1684 by Roderic O'Flaherty ESQ with notes and Illustrations by, [[James Hardiman]] M.R.I.A.*, Irish Archaeological Society, 1846.
* Paul MacCotter, *Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*, Four Courts Press, 2008. 

## Tagairtí

Catagóir:Conmhaicne
Disenchantment

Is dráma grinn suímh beoite fantaisíochta do dhaoine fásta Mheiriceá é ***Disenchantment*** a chruthaigh Matt Groening do Netflix. Is é an tsraith an chéad léiriú de chuid Groening le feiceáil go heisiach ar sheirbhís sruthú; chruthaigh sé The Simpsons agus Futurama roimhe seo don Fox Broadcasting Company. Suite i ríocht fantaisíochta meánaoiseach Dreamland, leanann an tsraith scéal Bean, banphrionsa ceannairceach agus alcólach, a compánach elf naive Elfo, agus a “deamhan pearsanta” millteach Luci. Réitíonn disenchantment guthanna Abbi Jacobson, Eric Andre, Nat Faxon, John DiMaggio, Tress MacNeille, Matt Berry, David Herman, Maurice LaMarche, Lucy Montgomery, agus Billy West.

Scaoileadh na chéad deich eipeasóid an 17 Lúnasa, 2018, agus scaoileadh na deich gcinn eile an 20 Meán Fómhair, 2019. I mí Dheireadh Fómhair 2018, rinne Netflix an tsraith a athnuachan le haghaidh 20 eipeasóid bhreise. Scaoileadh an chéad deich gcinn acu sin an 15 Eanáir, 2021. 

## Scéal

### Cuid 1
Glaonn dualgais banphrionsa, ach b’fhearr léi a bheith ag ól. Exasperates Bean Free-spirited an rí mar scriosann sí havoc lena deamhan agus elf pals.

### Cuid 2
Siúlann Banphrionsa Bean ard-spioradach trí ifreann chun cara a shábháil, foghlaimíonn sí faoi chinniúint mistéireach atá leagtha síos di, agus cuidíonn sí le ríocht a hathar a athbhunú. Fanann comhcheilg agus contúirt.

### Cuid 3
Caithfidh Bean a cluiche banphrionsa a mhéadú i measc ceapacha ríoga, rúndiamhair a dhoimhniú, éagobhsaíocht mhéadaitheach King Zøg agus imní faoi cé a rialóidh Dreamland.

## Teilgthe gutha agus carachtair
Abbi Jacobson as Bean, banphrionsa déagóirí as Dreamland. Banphrionsa Tiabeanie Mariabeanie de la Rochambeaux Grunkwitz an t-ainm iomlán atá uirthi. Is breá léi a bheith ag ól. Féadfaidh sí a bheith déghnéasach nó pansexual.

Eric Andre mar Luci, deamhan pearsanta Bean.

mar Pendergast, ceann ridirí an Rí Zøg.

Nat Faxon mar Elfo, elf 18 mbliana d’aois as Elfwood. Tá sé dóchasach agus is maith leis candy.

John DiMaggio mar Rí Zøg, athair Bean agus rialtóir Dreamland de Theach Ríoga Grunkwitz.

Tress MacNeille mar Queen Oona, an dara bean agus iarbhean chéile King Zøg agus leasmháthair Bean. Is créatúr amfaibiach í as Dankmire a phós isteach sa teaghlach mar chuid de chomhghuaillíocht idir na ríochtaí.

mar mhac hibrideach Bonnie Prince Derek, mac hibrideach Zøg agus Oona, agus leath dheartháir Bean.

Matt Berry mar Phrionsa Merkimer, as ríocht Bentwood, atá socraithe chun Bean a phósadh, ach a iompaíodh ina mhuc.

Maurice LaMarche mar Odval, príomh-aire trí shúile Dreamland.

Sharon Horgan mar Bhanríon Dagmar, máthair Bean agus céad bhean King Zøg.

## Eachtra
Nascadh miotalach

[mion| Sampla a thaispeánann nascadh miotalach. Léiríonn + [Ian|caitiain, - is ionann é agus na leictreoin ag sreabhadh go saor.]]
Is cineál nasctha cheimicigh **é nascadh miotalach** a eascraíonn as an bhfórsa tarraingteach leictreastatach idir leictreoin sheolta (i bhfoirm néal leictreon de leictreoin dílogánanta) agus iain mhiotail luchtaithe go dearfach. D'fhéadfadh a rá gur ag comhroinnt leictreon *saor*  i measc struchtúr d'iain (caitiain) luchtaithe go deimhneach ata i gceist. Is cúis le **nascadh miotalach**  go leor airíonna fisiciúla atá ag miotail, mar shampla righneas, insínteacht, seoltacht theirmeach agus friotachas  agus seoltacht leicteach, teimhneacht agus loinnir  . 
## Naisc sheachtracha
* Khan Academy. Metallic bonds. https://www.khanacademy.org/science/ap-chemistry/chemical-bonds-ap/types-chemical-bonds-ap/v/covalent-bonds
## Tagairtí

Catagóir: Naisc cheimiceacha
Catagóir:Miotail
Hans Frank

Naitsíoch agus dlíodóir ba ea **Hans Frank** (23 Bealtaine 1900 – 16 Deireadh Fómhair 1946). Le linn 1939-1945, bhí Frank ina Ard-Ghobharnóir ar an gcuid sin den Pholainn a bhí i seilbh na Naitsithe.  Bhí Frank freagrach as an Uileloscadh sa Pholainn.

## Saol
clé|mion|Hans Frank in Stanislav 1941
clé|mion|Hitler ar chlé, Frank ar dheis; scigaithris a rinne na Briotanaigh sa bhliain 1941
Tarraingíodh aird an phobail ar Hans Frank den chéad uair sna 1920idí mar dhlíodóir ag gníomhú don Pháirtí Naitsíoch, agus do Adolf Hitler go pearsanta. Bhí Frank ann le linn Putsch an Halla Leanna sa bhliain 1923.

Tar éis do na Naitsithe teacht i gcumhacht sa bhliain 1933, bhí Frank ina cheannasaí ar Chumann na nDlí-eolaithe Sóisialacha Náisiúnta agus ina Uachtarán ar Acadamh Dlí na Gearmáine. Bhí sé ina Aire gan Cúram Roinne ó 1934 ar aghaidh. 
clé|mion|Fógra a d'fhoilsigh "Dr Frank" sa Pholainn ar 25 Eanáir 1940
Sa bhliain 1939, rinneadh Ard-Ghobharnóir de, ar an gcuid sin den Pholainn a bhí i seilbh na Naitsithe ach gan a bheith ionghafa ag an nGearmáin, An Rialtas Ginearálta. Bhí an post seo aige go dtí gur chaill an Ghearmáin an cogadh sa bhliain 1945. 

### Triail agus bású
Mar gheall ar a páirt a bhí ag Frank i gcoireanna cogaidh agus i gcoireanna in aghaidh na daonnachta, ghearr an Binse Míleata Idirnáisiúnta pionós an bháis air. Crochadh Frank ar an 16 Deireadh Fómhair 1946. 
[clé|mion|Crochadh Frank ar  [16 Deireadh Fómhair 1946]]
Rinne Frank scéal mór den aithreachas a bhí air go raibh páirt aige sna coireanna sin agus den dearcadh creidimh nua a bhí á mhaíomh aige. Níl na staraithe ar aon intinn fós an raibh sé dáiríre faoi sin.

## Féach freisin

* Franz Neumann 
* an tUileloscadh

## Tagairtí

Catagóir:Dlíodóirí Gearmánacha
Catagóir:Naitsithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1900
Catagóir:Básanna i 1945
Catagóir:Daoine a ciontaíodh i gcoireanna cogaidh
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Ahmed Cevdet Pasha

clé|mion
Riarthóir agus aire rialtais san Impireacht Otamánach ba ea **Ahmed Cevdet Pasha** (22 Márta 1822 – 25 Bealtaine 1895).  Is é a bhí go príomha taobh thiar an Mecelle — a chódaigh an ghluaiseacht Hanafi sa shari'a (nó dlí Ioslamach), maidir leis an gcuid is mó den dlí príobháideach (cé is moite den dlí teaghlaigh).

Bhí an Mecelle i bhfeidhm sa Tuirc idir 1877 agus 1926, agus ar feadh blianta fada ina dhiaidh sin in áiteanna eile i bhflaitheas na nOtamánach.

Sa bhliain 1895 a d'éag Ahmed Cevdet Pasha agus tá sé curtha i reilig Fatih (mosc in Iostanbul).

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1895
Catagóir:Daoine a rugadh i 1822
Catagóir:Dlí Ioslamach
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí Turcacha
Jennie Wyse Power

Ba ghníomhaí, feimineach, polaiteoir agus bean ghnó Éireannach í **Jennie Wyse Power** (née Jane O'Toole; 1 Bealtaine 1858 – 5 Eanáir 1941). Bhí sí  gníomhach ar son cearta na mban agus saoirse na tíre le linn a saoil.  Bhí sí ar dhuine de bhunaitheoirí Chumann na mBan, chaith sí seal sa Seanad agus throid sí i gcónaí i gcoinne aon leithcheal ar bhonn inscne. 
clé|mion|1920

## Saol
clé|mion|Sinn Féin, Ard Fheis BÁC, 21 Feabhra 1922
Rugadh Power í gCill Mhantáin sa bhliain 1858.  

Bhí sí ina ball de Chonradh na Talún, agus d'éirigh sí mór le Anna Parnell. Thacaigh sí le Charles Parnell, agus phós sí duine eile dá lucht leanúna, John Wyse Power i 1883. Bhí a fear céile duine den seachtar a bhunaigh Cumann Lúthchleas Gael Lá Samhna 1884. 

Bhí ceathrar clainne orthu (Catherine (1885, a d'éag ina naíonán), Máire (1887),  Anne nó 'Nancy'/'Neans (1889);, agus 'Charles Stewart' (1892)). Bhí cónaí ar an gclann i gCill Dara agus ansin i mBaile Átha Cliath. 

Ó 1880 amach bhí baint ag Jennie le gach cumann náisiúnta a raibh cead ballraíochta ann ag mná.  Chabhraigh Wyse Power le bunú Inghinidhe na hÉireann in 1900.  Bhí sí ar bhaill bhunaidh de Chumann na mBan in 1914, agus bhí sí ar choiste gnó Shinn Féin ó 1908-1911.  Ba sufraigéid í freisin, agus bhí sí mór le Hanna Sheehy-Skeffington, agus ina ball den ''Irish Women’s Franchise League''.

Bhí siopa aici ar Shráid Anraí darbh ainm *The Irish Farm and Produce Company*, a d'oscail i 1889. Síníodh Forógra na Cásca 1916 sa siopa seo. Bhí bialann mar chuid den ghnó agus b'é a bialann a chur bia ar fáil dóibh siúd in Ard Oifig an Phoist le linn Éirí Amach na Cásca.

Ba í an t-aon bhall sinsearach de  Chumann na mBan a thacaigh leis an gConradh Angla-Éireannach i  1921.

Thacaigh sí ar dtús le Cumann na nGaedhal, agus ceapadh í mar seanadóir i 1922.  Cé gurbh é WT Mac Coscair a cheap í, bhí sí ina Seanadóir neamhspleách i gcónaí. Is le Fianna Fáil is mó a bhíodh sí ag tacú tar éis dóibh glacadh lena suíocháin agus cheangail sí leis an bpáirtí sin sa deireadh. Thogh an Dáil í ar feadh téarma breise i 1934. 

Fuair sí bás i 1941, agus cuireadh í i Reilig Glas Naíon. 

### Gaeilge
Chaith an chlann a laethanta saoire gach bliain sa Rinn agus Gaeltacht na nDéise. Bhí baint ag na Paoraigh le forbairt na Rinne ó thosach. Bhí Jennie Wyse Power, agus níos déanaí a iníon Neans, ina scairshealbhóirí i gColáiste na Rinne. 

Glacadh le Jennie Wyse Power mar bhall d’Ard-Chraobh Chonradh na Gaeilge i Samhain 1900 agus bhí sí i bhfeighil na lónadóireachta ag Oireachtas 1902. 

## Naisc sheachtracha
* 
* Marie O’Neill, "From Parnell to DeValera", beathaisnéis as 1991 (Blackwater Press), as cló inniu.
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1858
Catagóir:Básanna i 1941
Catagóir:Cumann na mBan
Catagóir:Seanadóirí Éireannacha
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin
Leabar Fidhnacha

[mion|right|200px|Athchló de chuid na 19ú haoise de Leabhar Fhíonacha.  Caomhnaítear an [https://www.ria.ie/library/catalogues/special-collections/medieval-and-early-modern-manuscripts/book-fenagh-leabar bunleagan] in [Acadamh Ríoga na hÉireann]]

Lámhscríbhinn is ea **Leabhar Fhíonacha** (**Leabar Fidhnacha**) idir prós agus filíocht as Gaeilge Chlasaiceach le Muirgheas mac Páidín Ó Maolchonaire sa mhainistir ag Fíonach, Bréifne Thiar (Contae Liatroma an lae inniu).  Ba é Tadhg Ó Rodaighe, comharba na mainistreach, a spreag an leabhar.  Bunaíodh é, a mheastar, ar Leabhar Chaillín, saothar anois caillte faoi Naomh Caillín, bunaitheoir na mainistreach.  Thosaigh Ó Maolchonaire á scríobh timpeall na bliana 1516.

## Ábhar

Feictear léirithe ar imeall an leabhar, scrios Gaeilge ag Tadhg Ó Rodaighe (beo 1700), ársaitheoir mór le rá, as Crossfield i bhFíonach.

Baineadh úsáid mar fhoinse as Leabhar Fíonacha ag Annála Chonnacht agus Annála na gCeithre Máistrí.

## Stair an leabhair
Choinnigh chomharbaí Uí Rodaí an saothar go dtí Brian Ó Rodaí, sagart paróiste Chill Rónáin (Béal Átha Fearnáin) i lár na 19ú haoise.  I ndiaidh a bháis,  choinnigh a chomharbaí mar shagairt pharóiste an leabhar.  Níos deireanaí, tháinig George Michael Conroy, easpag Ardach agus Cluain Mhic Nóis, i seilbh air, chun é a choimeád slán.  Dhíol a chomharba Bartholomew Woodlock é sa bhliain 1888 d'Acadamh Ríoga na hÉireann (ARÉ) le £10, le comhairle ón Íosánach, Denis Murphy, a mhol go mbeidís in ann é a chaomhnú.  Faightear anois é faoin uimhir chatalóige MS 23 P 26: Cat. No. 479.

## Eagráin
Rinne John O'Donovan scríbhinn mhacasamhail sa bhliain 1828, agus aistriúchán Béarla sa bhliain 1830.  Foilsíodh an chéad eagrán sa bhliain 1875, eagraithe ag William Maunsell Hennessy agus aistrithe le Denis H. Kelly as scríbhinn Uí Dhonnabháin.  D'foilsigh Coimisiún Lámhscríbhinní na hÉireann imleabhar breise sa bhliain 1939.

## Foinsí
*  (leagan digiteach eile ón National Library of Scotland)
* 
*  
*  

## Naisc sheachtracha
* Book of Fenagh, Acadamh Ríoga na hÉireann
* W. M. Hennessy, D. H. Kelly, Leabar Fidhnacha

## Tagairtí

Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise
Catagóir:Conmhaicne
Catagóir:16ú haois in Éirinn
Uí Fhiachrach Fhionn

__NOTOC__
Tuath suite i Maonmhaigh, cúige Chonnacht ba ea ** Uí Fhiachrach Fhionn** (Sean-Ghaeilge **Uí Fiachrach Finn**).

Bhíodh cónaí ann ar na clanna Uí Mhaolalaidh agus Uí Neachtain.  Faoin 15ú haois, bhí  Uí Mhaolalaidh curtha as agus lonnaithe taobh ó thuaidh de  Tuaim, agus Uí Neachtain's go dtí na Feadha ag Áth Luain.

## Tagairtí sna hannála
* ACM 1190.2: *Mael Seachlainn Ua Neachtain & Giolla Bearaigh Ua Sluaghadaigh do marbhadh la Toirrdhealbhach mac Ruaidhri Ui Conchobhair.
* [[Annála Uladh|AU]] 1273.6: *Gilla Crisd h-Ua Neachtain & Uilliam h-Ua Neachtain do marbadh la Ruaighri mac Toirrdhealbaigh h-Ui Conchubhair.
* ACM 1279.5: *Domhnall mac Giollu Criost Uí Neachtain do marbhadh la h-Aodh Ó c-Coin Cenainn.
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh|LMC]] 1392.13:
:*Creach la Cathal mac Ruidhri mic Torrdealbhaigh h. Conchobhair ar mac Eochaidh h. Ceallaidh da rug buar & graigh annsna Feadhaibh lis. Sith eitir na rigaibh ceadna .i. roinn tiri beos, roinn na Feadh, etir da Maintir Neachtain.
:Creach ag Cathal mac Ruairí mhic mhic Thoirdhealbhaigh Ó Conchobhair ar mhac Eochaidh Uí Cheallaigh, agus rug sé buar agus graí/capaill insna Feadha leis.  Síth idir na ríthe céanna, .i. roinn tíre fós, roinn Feadh, idir dhá Mhuintir Neachtain.

## Féach freisin
* Uí Fiachrach
* Maonmhagh

## Foinsí
* Paul MacCotter, *Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*, Four Courts Press, 2008. 
* Denis Walsh, *[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/connacht.htm#aid Connacht]*

## Tagairtí

Catagóir:Conmhaicne
Kendall Jenner

Is mainicín agus ban-aisteoir Meiriceánach í **Kendall Nicole Jenner**. Rugadh i Los Angeles ar  3 Samhain 1995 í.

## Saol pearsanta
Is iníon le Caitlyn Jenner agus Kris Jenner í. Is deirfiúr le Kylie Jenner. Is leathdheirfiúr le Kourtney Kardashian, Kim Kardashian, Khloé Kardashian, Rob Kardashian, Burt Jenner, Brandon Jenner, Brody Jenner agus Casey Marino í.

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Kendall Jenner ar IMDb

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Bósón tomhais

I bhfisic na gcáithníní, is iompróir fórsa é **bósón tomhais**, cáithnín bósónach a iompraíonn aon cheann de hidirghníomhaíochtaí bunúsacha an nádúir, ar a dtugtar fórsaí go coitianta.   
  Idirghníomhaíonn buncháithnín, a ndéantar cur síos ar a gcuid idirghníomhaíochtaí le tomhasteoiric, lena chéile trí **bhósóin thomhais** a mhalartú - mar cháithníní fíorúla de ghnáth. 

## Tagairtí

Catagóir:Fisic cháithníní
Catagóir:Bósóin thomhais
Sans-Culottes

mion|Sans-culottes, le Lesueur  circa 1793-1794
Trádálaithe nó siopadóirí beaga ba ea bunús ag na Sans-Culottes  le linn Réabhlóid na Fraince. Ar an 14 Iúil 1789, réab na *sans culottes* isteach sa Bhastille, príosún gruama i bPáras, agus chuir siad tús le Réabhlóid na Fraince.

Ba iad na Sans-Culottes ba mhó a thug tacaíocht do Robespierre, duine de na ceannairí ba thábhachtaí le linn Réabhlóid na Fraince.  Bhí Robespierre ar dhuine de na daoine a bhí ag iarraidh go gcuirfí pionós ar an Rí.  Ach ní raibh Rosespierre ach ag glacadh buntáiste orthu ar mhaithe leis féin, is cosúil.

## Féach freisin

* Réabhlóid na Fraince

## Tagairtí

Catagóir:Réabhlóid na Fraince
Cluain Chonmhaicne

Dream agus tuath ársa i gcúige Chonnacht ba ea **Cluain Chonmhaicne**.  Bhí ann sa tuath paróiste an Chluain, sna barúntachtaí Maothail agus Carraig Álainn, i ndeisceart Contae Liatroma.

## Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort. 

I measc ghéaga Chonmhaicne eile lonnaithe i gContae Liatrom, bhí Conmhaicne Mhaigh Réin, *[[Maigh Nissi]]* agus Luacháin.

## Críocha
Bhí Cluain Chonmhaicne teoranta le coillte ar gach taobh,  ag Conmhaicne Maigh Réin thiar, Conmhaicne *[[Maigh Nissi]]* theas, Conmhaicne Anghaile thoir agus Bréifne Thoir (Uí Raghallaigh) thuaidh

mion|150px|Luath dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800

## Taoiseach
Ba chuid de Mhuintir Eolais í Cluain Conmaicne agus dá bharr faoi cheannas Mhic Raghnaill.

## Daoine
* Rugadh Naomh Bearach ag Gort na Luachra i g Cluain Chonmhaicne.  D'fhág sé an áit agus é ach seacht mbliana d'aois.  Deirtear go bhfuil ann fós an leac ar a rugadh é.
* Rugadh *[[Naomh Midabaria]]*, iníon Bhearaigh, ag Gort na Luachra i gCluain Chonmhaicne.

## Féach freisin
* Conmhaicne

## Foinsí
*
*
*  *A Chorographical Description of West or H-Iar Connaught written A.D. 1684 by Roderic O'Flaherty ESQ with notes and Illustrations by, [[James Hardiman]] M.R.I.A.*, Irish Archaeological Society, 1846.
*
* 

## Tagairtí

Catagóir:Conmhaicne
Conmhaicne Cineál Luacháin

Dream agus tuath ársa i gcúige Chonnacht ba ea **Conmhaicne Luacháin**, nó Cineál Luacháin (*Cenél Lucháin*).  Bhí ann sa tuath ná paróistí Uachtar Achaidh agus Droim Oiríolaigh, sa bharúntacht Carraig Álainn, i ndeisceart Chontae Liatroma.

## Bunús
Gaolta b'fhéidir leis na Laigin ba ea na Conmhaicne, a scaip ar fud na tíre, ag lonnú i gcúige Chonnacht agus an Longfort.

Tar éis an séú haois, tháinig Conmhaicne Réin ó dheas as Loch Guth Ard Deas, agus lonnaigh roinnt clann i gCineál Luacháin, Cluain Chonmhaicne, Maigh Réin agus Maigh Nissi, ag cloí agus ag tógáil isteach na daoine dúchasacha, na Masraí.

mion|150px|Luath dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800

Deir Hogan agus Leabar Fidhnacha go bhfuil an t-ainm fréamhaithe as géag de Conmhaicne Réin, de mhuintir Luacháin mhic Onchú, sa 4ú glúin ó Chumscradh.

San 8ú haois, nuair a ghabh Uí Bhriúin Bhréifne stráice mór talún i dtuaisceart Chonnacht, chuaigh roinnt Chineál Luacháin ar imirce go dtí *[[Tethba]].

== Críocha ==
I lár a gcuid críoch, bhí paróiste Uachtar Achaidh parish, i mbarúntacht na Carraige Áille, i ndeisceart Chontae Liatroma.  Bhí na críocha teoranta le coillte ar gach taobh.  Bhí [[Sliabh an Iarainn]] thiar agus ó thuaidh, [[Teallach Eathach]] ón oirthuaisceart, agus Conmhaicne [[Maigh Réin|Mhaigh Réin]] ó dheas.

== Clanna ==
Seo a leanas clanna Chonmhaicne Cineál Luacháin:
* Uí Dhubháin
* Mhic Maolfhabhaill
* Uí Bhathbairr
* Teallach Chléirigh
* Uí *Bhraci
* Teallach Maol*finnen
* Uí Bhuidbhín
* Uí Chailtí
* Uí Chianacáin
* Uí Chonbhuí
* Uí Dhamhaigh
* Ui Dimusaigh
* Uí Dhubháin (suite ar Inis Dhoire Dubháin)
* Uí Earailbh
* Uí *Eturrai
* Uí Ghabhadáin
* Ui Maolphádraig
* Uí Maolsutháin
* Uí Muineacháin
* Uí Threadmáin.
* Teallach Tanaí.

## Taoiseach
Mhic Dhorchaidh a bhíodh ina príomhchlann.  Deirtear gur thaoisigh iad Ó Cuagáin agus Ó Tormadháin sa bhliain 1159.

## Reachtaire Chineál Luacháin
Tá cill pharóiste Dhroim Oiríolaigh (*Druim Airbhealaigh*, .i. (th)oir-bhealach) suite ar oileán i Loch Guth Ard Deas (nó Loch Fionnmhaí inniu).  Tá fothracha na Cille le feiceáil fós.  Tá baile fearainn den ainm céanna sa pharóiste.

I bparóiste Uachtar Achaidh, bhíodh cill ar cnoc ard raibh ó thuaidh de Bhéal an Átha Móir.  Tiomnaithe do Naomh Bríd a bhí ann chill agus tobar beannaithe taobh léi.  Bhí teach spidéil tiomnaithe do Eoin Baiste ag Béal an Átha Móir thar an Abhainn Bhuí (*Yellow River*).

Cuireadh an dá pharóiste le chéile chun Reachtaire Chineál Luacháin a chruthú.  Feictear seo sna *Annates* don bhliain 1423 (lch.&nbsp;230), a deir "".

## Féach freisin
* Conmhaicne
* Béal an Átha Móir

## Foinsí
* Annála na gCeithre Máistrí
* 
* *A Chorographical Description of West or H-Iar Connaught written A.D. 1684 by Roderic O'Flaherty ESQ with notes and Illustrations by, [[James Hardiman]] M.R.I.A., Irish Archaeological Society, 1846*.
* 
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Conmhaicne
Bratach na Esuaitíní

Roghnaíodh **Bratach na [[Ríocht Esuaitíní]]** ar an 6 Deireadh Fómhair, 1968.

Seasann an dearg do chath san am atá caite, an gorm don tsíocháin, agus an buí do mhianraí na tíre. Seasann an sciath agus an dá sleá sa lár do chosaint ó naimhde na tíre. Tá na dathanna le haghaidh síocháin idir daoine bána agus daoine gorma.

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí

Catagóir:Bratacha
Catagóir:Ríocht Esuaitíní
Leictreon dílogánaithe

[deas|mion|227x227px| [Beinséin, le dílogánú na leictreon léirithe ag an gciorcal.]]
Sa cheimic, is éard is **leictreon dílogánaithe** ann ná leictreon i móilín, ian nó miotal soladach nach bhfuil baint aige le hadamh aonair ná le nasc comhfhiúsach. Is téarma ginearálta é dílogánú agus is féidir go bhfuil bríonna beagán difriúil leis i réimsí éagsúla. Sa cheimic orgánach, tagraíonn sé seo d'athshondas i gcórais chomhchuingithe agus i gcomhdhúile aramatacha. I bhfisic sholadstaide, tagraíonn sé seo do shaorleictreoin a éascaíonn seoladh leictreach. Sa cheimic chandamach, tagraíonn sé seo do leictreoin fhithiseacha mhóilíneacha a shíneann thar roinnt adamh cóngarach.

## Tagairtí

Catagóir: Nascadh ceimiceach
Catagóir: Staideanna leictreon
Opticks

Leabhar leis an bhfealsamh nádúrtha Sasanach Isaac Newton is ea ***Opticks***: nó, *A Treatise of the Reflexions, Refractions, Inflexions and Colours of Light* a foilsíodh i mBéarla sa bhliain 1704.  (Bhí aistriúchán léannta Laidine le feiceáil i 1706. ) Déanann an leabhar anailís ar nádúr bunúsach an tsolais trí athraonadh an tsolais le príosúin agus lionsaí, díraonadh an tsolais le leatháin ghloine atá spásáilte go dlúth, agus iompar meascáin dathanna le soilse speictrim nó púdair lí. Meastar go bhfuil sé ar cheann de mhórshaothair na heolaíochta sa stair. *Ba* é Opticks an dara leabhar is mó le rá le Newton ar an eolaíocht fhisiciúil. Ní raibh ainm Newton le feiceáil ar leathanach teidil an chéad eagráin de *Opticks* .
## Tagairtí


Catagóir: Litríocht neamhfhicsin an Bhéarla
Catagóir: Leabhair le Isaac Newton
Catagóir: Opticks
Catagóir: Leabhair matamaitice
Catagóir: Leabhair Fisice
Catagóir: Tráchtais
Edward Frankland

Ceimiceoir Sasanach ab ea **Sir Edward Frankland**, KCB, FRS, FRSE (18 Eanáir 1825- 9 Lúnasa 1899). Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí na ceimice orgánaimhiotalaí agus thug sé isteach an coincheap maidir le cumhacht nó faobhar a chur le chéile.  de chumhacht nó fiús a chomhcheangal. Saineolaí ar cháilíocht agus anailís uisce, bhí sé ina bhall den dara coimisiún ríoga ar thruailliú aibhneacha, agus rinne sé staidéar ar cháilíocht uisce Londain ar feadh na mblianta. Rinne sé staidéar freisin ar lasracha lonrúla agus éifeachtaí brú an atmaisféir ar ghás dlúth adhainte, agus bhí sé ar cheann de na fionnachtana ar héiliam .
## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1899
Catagóir:Daoine a rugadh i 1825
Catagóir: Ceimiceoirí na Breataine
Catagóir: Alumni Choláiste Leighis Ospidéal Naomh Bartholomew
Catagóir: Acadóirí Choláiste Leighis Ospidéal Naomh Bartholomew
Catagóir: Daoine a cuireadh oideachas orthu i Scoil Ghramadaí Ríoga Lancaster
Catagóir: Alumnais Ollscoil Marburg
Catagóir: Comhaltaí an Chumainn Ríoga
Catagóir: Ridirí Ceannasaí Ord na Folctha
Catagóir: Daoine as Lancaster, Lancashire
Catagóir: Faighteoirí an Bhonn Copley
Edward
Catagóir: Cumann Liteartha agus Fealsúnachta Mhanchain
Martin Browne

Polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do dháilcheantar Thiobraid Árann Theas é **Martin Browne**. Is ball é de Shinn Féin 

## Gairm
Bhí Browne ina chomhairleoir baile i gCaiseal agus ina chomhairleoir contae i dTiobraid Árann (ar feadh 5 bliana) sna 2010idí

Toghadh é do Dháil Éireann (an 33ú Dáil) in Olltoghchán 2020. Bhí vóta ard céadrogha aige in 2020 – 10,004 – agus fuair sé 2,082 vótaí aistrithe ó Shéamas Healy (WUA) agus bhí an an tríú suíochán as na cúig shuíochán aige dá bharr.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i dTiobraid Árann Theas
* Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Fir
Catagóir:Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)
Athróga neamhspleácha agus athróga spleácha

mion|athróg neamhspleách (x) agus athróg spleách (y)
Is athróga iad **athróga neamhspleácha agus athróga spleácha** san anailís mhatamaiticiúil, anailís ar chúlchéimniú, i ríomheolaíocht agus mar sin de.

* **Athróg neamhspleách**ː athróg a bhfuil súil go mbeidh éifeacht aici ar athróg eile ar a dtabharfaí athróg spleách.
*  **Athróg spleáchː**  tugtar athróg spleách ar athróg atá ag brath ar athróg amháin eile, nó breis.

## Féach freisin

* Anailís ar chúlchéimniú'
*Athróg (anailís uimhriúil)

## Tagairtí

Catagóir:Matamaitic
Catagóir:Staidreamh
Catagóir:Ríomheolaíocht

Catagóir:Eacnaiméadracht
The Bremen Town Musicians (scannán)

Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea The Bremen Town Musicians a rinneadh sa bhliain 1935. Is gearrscannán *[[ComiColor Cartoons]]* é.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin beochana 1935
Catagóir:ComiColor Cartoons
Carn voltach

[mion| Léaráid scéimeach de charn voltach [Copar|copair - sinc. Bhí na dioscaí copair agus sinc scartha le spásairí cairtchláir nó feilte, sáithithe i sáile (an leictrilít). Bhí diosca since breise ag bun chairn bhunaidh Volta, agus diosca breise  copair ag an mbarr. Taispeánadh ina dhiaidh sin nach raibh gá leo.]]
[mion| Carn voltach ar taispeáint sa ''Tempio Voltiano'' (Teampall Volta) gar do bhaile Volta i [Como, an Iodáil]]
mion| Macasamhlú den chéad Charn Voltach
Ba é an **carn voltach** an chéad cheallra leictreach a d’fhéadfadh sruth leictreach leanúnach a sholáthar do chiorcad. Ba é an fisiceoir Iodálach Alessandro Volta a chum é, a d’fhoilsigh a thurgnaimh sa bhliain 1799. Chuir an carn voltach ar chumas sraith tapa fionnachtana eile lena n-áirítear dianscaoileadh leictreach (leictrealú) uisce go dtí ocsaigin agus hidrigin le William Nicholson agus Anthony Carlisle (1800), agus fionnachtain nó aonrú na n-eilimintí ceimiceacha sóidiam (1807), potaisiam (1807), cailciam (1808), bórón (1808), bairiam (1808), strointiam (1808), agus maignéisiam (1808) le Humphry Davy.  

## Tagairtí

Catagóir: Cineálacha ceallraí
Catagóir: Alessandro Volta
Alexander Butlerov

Ceimiceoir Rúiseach ab ea **Alexander Mikhaylovich Butlerov**  (Александр Михайлович Бутлеров), duine de phríomhchruthaitheoirí teoiric an struchtúir cheimicigh,  an chéad duine a ionchorprú naisc dhúbailte i bhfoirmlí struchtúracha, an fionnachtaí an heicsaimín (1859), fionnachtaí an fhormaildéid  (1859) agus fionnachtaí an imoibrithe formóis (1861). Mhol sé ar dtús an smaoineamh go bhféadfadh naisc theitrihéidreacha a shocrú i nasc comhfhiúsach carbóin i 1862. 

Ainmnítear an cráitéar Butlerov ar an nGealach ina dhiaidh.

Rugadh Alexander Butlerov i Chistopol i dteaghlach a raibh talamh aige.
[clé|mion| [Stampa poist|1951 Stampa poist an APSS Alexander Butlerov]]
## Tagairtí

*

*

*

*

*

Catagóir: Daoine a rugadh i 1828
Catagóir: Básanna i 1886
Catagóir: Daoine ó Chistopol
Catagóir: Ceimiceoirí Rúiseacha
Catagóir: Aireagóirí d'Impireacht na Rúise
Catagóir: Dámh Ollscoil Stáit Saint Petersburg
Catagóir: Lánbhaill d’Acadamh Eolaíochtaí St Petersburg
RMS Empress of Ireland

clé|mion
Báthadh 1,012 duine nuair a chuaigh an long, **RMS Empress of Ireland**, go grinneall san abhainn St. Lawrence i gCeanada ar 29 Bealtaine 1914. Bhuail sí bád guail, an ‘Storstad’, as an Iorua, agus í i bhfoisceacht ceithre míle de chósta Quebec.  Tháinig 465 slán as an tubaiste. 
clé|mion

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí muirí
Catagóir:Quebec
Catagóir:1914
Catagóir:Longa
Eolas mac Biobhsaigh

Taoiseach Chonmhaicne den 10ú haois ba ea **Eolas mac Biobhsaigh** (beo AD 900).  Biobhsach mac Cromáin Óig ba ea a athair.  Deirtear gurbh é an chéad lán-taoiseach Chonmhaicne Réin, i ndeisceart Liatroma agus cuid den Longfort. Tháinig a mac Maolmhuire i gcomharbacht air.  Muintir Eolais is ea a shliochtaigh.

## Beatha
Bhí mealladh na ndaoine ann mar cheannaire, agus rinneadh taoiseach dá chlann de, agus níos deireanaí d'éirigh sé mar chéad lán-taoiseach Chonmhaicne Réin c. AD 900.

Bhí sé pósta agus bhí triúr mac aige:
* Brocán, sinsear Uí Sheanlaoich
* Anbheith, sinsear Mhic *Garry
* Maolmhuire, tiarna Conmhaicne Réin agus sinsear Mhic Raghnaill.
Is dóigh gur gharmhac leis ba ea [[Ódhrán Ua hEolais]], scríobhaí mór le rá ag [[Cluain Mhic Nóis]].

De réir na nginealach le O'Hart, bhí dlúthghaol ann idir Eolas agus sinsir Uí Chuinn agus Uí *Farrell* as an Longfort, agus Uí Maoilmhiaigh as Liatroim.  

Níl bás Eolais taifeadta sna [[annála Éireann|hannála]], ach is dócha gur éag sé am éigin idir na blianta 920 agus 960.

== Oidhreacht ==
Is í [[Muintir Eolais]] an tuath is mó le rá de chríocha Chonmhaicne sna barúntachtaí an lae inniu, [[Liatroim, Barúntacht, Contae Liatroma|Liatroim]] agus [[Maothail, Barúntacht|Maothail]], agus iad i gceannas iontu idir na 11ú agus 17ú haoiseanna.  Is iad a leanas príomhchlanna mhuintir Eolais: Mhic Raghnaill, Uí Mhaoilmhiaigh, Mhic Sheanlaoich agus Mhic *Garry*.

Caomhnaítear a ainm i logainmneacha amhail is an baile fearainn, [[Coraidh Eolais]] in aice le [[Cora Droma Rúisc]].   Sa ceantar sléibhe iargúlta [[Binn Chuilceach]]-[[Sliabh an Iarainn]], tá Loch olagatrófach Mhuintir Eolais ar an teorainn idir [[Contae an Chabháin] an Cabhán] agus Liatroim.

== Ómós ==
Tá banna ceoil mór le rá ann as Liatroim agus an Longfort, a ghlac an t-ainm *Ceolus'' (ceol-eolas) i mí Eanáir January 31st, 1990.  Bíonn ceol baile as lámhscríbhinní áitiúla beagnach dhá chéad bliain d'aois á sheinm acu.

## Sloinne
Mhol O'Donovan go bhfuil an sloinne Ó hEolais le fáil fós mar "Olus" nó "Olis".  Sa bhliain 1566, feictear dhá shampla mar "Oelase" agus "Olase" sna Fiant do chúige Laighean.  is léir áfach nach bhfeiceann an sloinne ach go hannamh.

## Féach freisin
* Conmhaicne
* Muintir Eolais
* Ódhrán Ua hEolais
* Flannchad Ua hEolais

## Foinsí
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Annála na gCeithre Máistrí
*  
* 
* 
* 
* 

## Naisc sheachtracha
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Conmhaicne
Muintir Eolais

[mion|[Lough Scur|Caisleán Seáin agus Oileán an phriosuiin ar Loch an Scoir c. 1791]]

Rítheaghlach Chonmhaicne Réin in Éirinn na meánaoise ba ea **Muintir Eolais**.  Le seacht gcéad bliain anuas ón 8ú haois, bhí cónaí orthu agus bhí siad i gceannas ar ceantar i ndeisceart Chontae Liatroma, mar a bhí *[[Maigh Nissi]]* agus Maigh Réin, inniu faoi seach na barúntachtaí Liatroma agus Mhaothla.

D'éirigh tionchar Mhuintir Eolais (Mhic Raghnaill, Uí Mhaoilmhiaigh agus Mhic Sheanlaoich) níos laige agus scoilte de réir a chéile le linn na 16ú haoise.  Theip an tuath le cliseadh na nGael i gCogadh na Naoi mBliana, agus chuaigh sí as cuimhne le forghabháil na hÉireann ag na Sasanaigh.

mion|Críocha Mhuintir Eolais

## Teacht chun cinn Mhuintir Eolais
Eolas mac Biobhsaigh, chieftain of the Conmaicne circa AD 900, ba ea sinsear eapainmneach na muintire.  Tá beag eolais againn faoi Eolas.

### Príomhchlanna
Seo as leanas príomhchlanna Mhuintir Eolais:
* Mhic Raghnaill, le caisleán ag Loch na Reanna, Loch an Scoir agus Liatroim
* Uí Mhaoilmhiaigh as Maigh Nissi
* Uí Mhóráin as Áit Tí Ruairí
* Mhic Sheanlaoich as Dromad
* Mhic *Garry.

Deir O'Hart go raibh triúr mac ag Eolas ar a laghad:
* Brocán, sinsear Mhic Sheanlaoich
* Anbheith, sinsear Mhic *Garry
* Maolmhuire, tiarna Chonmhaicne Réin agus sinsear Mhic Raghnaill.  Bhí gaol acu le do hUí Chuinn agus *Farrel* as an Longfort.


Image:Inscription on the 10th-century tombstone of Ódhrán of Muintir Eolais.jpg|'OR DOODRÁN hÚa eolais'
Image:Mac Raghnaill Castle1.JPG|Caisleán Loch na Reanna
Image:Mac Raghnaill Castle2.JPG|Caisleán Loch na Reanna
Image:Mac Raghnaill Castle 3.JPG|Caisleán Loch na Reanna


## Féach freisin
* Eolais Mac Biobhsach
* Ódhrán Ua hEolais
* Flannchad Ua hEolais
* Charles Reynolds (cleric)
* Loch an Scoir

## Foinsí
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* Annála Loch Cé 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Conmhaicne
Triail Jeanne d'Arc

Ba iad cúrsaí polaitíochta a spreag triail **Triail Jeanne d'Arc** sa bhliain 1431. Thosaigh na réamhéisteachtaí sna himeachtaí i gcoinne Jeanne d'Arc i Rouen ar an 9 Eanáir 1431. Ba ghné chinniúnach den eiriceacht a cuireadh ina leith gur lean sí uirthi ag gléasadh ar nós fir, mar ba ghnách léi.  Ba neamhghnách na himeachtaí cúirte ar go leor bealaí.

Loisceadh Jeanne d'Arc ag an stáca  laistigh de cheithre mhí. Ach saoradh ó aon mhilleán í san atriail iarbháis a tharla sa bhliain 1456.

## Féach freisin

* Jeanne d’Arc 

## Tagairtí

Catagóir:Naoimh Francacha
Catagóir:Cásanna dlí
Hermann Kolbe

Chuir **Adolph Wilhelm Hermann Kolbe** (27 Meán Fómhair 1818 - 25 Samhain 1884 ) le breith na ceimice orgánaí nua-aimseartha. Bhí sé ina Ollamh ag Marburg agus Leipzig. Chum Kolbe an téarma sintéis agus chuir sé le deireadh fealsúnachta an beathúlachas trí shintéis na substainte orgánaí an t-aigéad aicéiteach ó dhéshuilfíd charbóin, agus chuir sé le forbairt na teoirice struchtúraí. Rinneadh é seo trí mhodhnuithe ar an smaoineamh " fréamhacha" agus tuar cruinn go raibh alcóil thánaisteacha agus threasacha ann, agus tríd an tsraith imoibriúcháin orgánacha a bhí ag teacht chun cinn trína leictrealú Kolbe ar shalainn charbocsaláite, an t-imoibriú Kolbe-Schmitt in ullmhú aspairín. agus sintéis nítríle Kolbe. Tar éis staidéir le Wöhler agus Bunsen, bhí baint ag Kolbe le  luath hidirnáisiúnú na ceimice trí obair thar lear i Londain (le Frankland), agus bhain sé ardú céime amach ina réimse chun an ''Iris für Praktische Chemie'' a chur in eagar. Mar sin, toghadh é ar Acadamh Eolaíochtaí Ríoga na Sualainne, agus bhuaigh sé Bonn Davy Chumann Ríoga Londain sa bhliain a fuair sé bás. 
## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1884
Catagóir:Daoine a rugadh i 1818
Catagóir:Ceimiceoirí Gearmánacha