open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joseph P. Kennedy, Sr.

clé|mion|198x198px
Fear gnó agus polaiteoir Meiriceánach ab ea **Joseph "Joe" Patrick Kennedy, Sr.** (; 6 Meán Fómhair 1888 - 18 Samhain 1969). 

Patrarc ab ea é a bhunaigh teaghlach mór le rá sna Stáit Aontaithe. Athair uachtaráin John F. Kennedy a bhí ann, agus na seanadóirí Robert F. Kennedy agus Ted Kennedy.
clé|mion|150x150px|Patrarc ab ea é a bhunaigh teaghlach mór le rá
Feallmharaíodh a bheirt mhac, agus d'éag beirt chlainne eile freisin, roimh a bhás féin, 

Bhí saol crua aige sna 1960idí; bhuail stróc é sa bhliain 1961,agus  ansin tháinig afáise air. D'éag an Cinnéideach ar 18 Samhain 1969, in aois 81 bliain dó.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1888
Catagóir:Básanna i 1969
Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard
Catagóir:Baincéirí
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Bostún
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Taidhleoirí Meiriceánacha
Catagóir:Teaghlach Uí Chinnéide
George Bernard Shaw

clé|mion|Synge Street, BÁC
Drámadóir Éireannach ab ea **George Bernard Shaw** (26 Iúil 1856 – 2 Samhain 1950). 
clé|mion|timpeall 1901
clé|mion|1908
Bhain Shaw Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 1925.  Ba é an drámadóir ba mhó le rá é lena linn. Deirtear fós go bhfuil Shaw ar an dara drámadóir is mó a léirítear in amharclanna an domhain, sna sála ar William Shakespeare.

Phós sé Charlotte Payne-Townshend i Londain sa bhliain 1898, in aois 41 dó, pósadh áisiúlachta b'fhéidir agus clann ar bith.
clé|mion|1923
clé|mion|1925
[clé|mion|Charlotte Payne-Townshend agus GBS, i lár, sa bhliain 1932, ar a mbealach chuig [Moscó]]
Bhí Shaw ar an eite chlé go dtí na 1920idí. Níos déanaí, bhí an-mheas aige ar Stalin, Mussolini agus Hitler.

Fuair Shaw aois mhór (94): d'éag sé ar 2 Samhain 1950. Créamadh a chorp i Golders Green, Londain.
clé|mion|1934

## Saothar
[clé|mion|George Bernard Shaw and [Iósaf Stailín|Joseph Stalin, "the killer of freedom and religion",  Liberty Magazine, 1941]]

### Drámaíocht
Tharraing Shaw go leor conspóide lena linn. Mar shampla, ar an 28 Deireadh Fómhair 1905, léiríodh "Mrs Warren's Profession" i Nua Eabhrach don chéad uair. An bochtanas - agus an striapachas - a bhí i gceist. Stop na póilíní an dráma agus gabhadh na haisteoirí.

### Úrscéalta
* Immaturity
* The Irrational Knot
* Love Among the Artists
* Cashel Byron's Profession
* An Unsocial Socialist

### Aistí
* *[[Commonsense about the War]]*
* *[[The Intelligent Woman's Guide to Socialism and Capitalism]]*
* *[[The Black Girl in Search of God|The Black Girl in Searc of God]]*
* *Everybody's Political What's What?* 1944 Constable

### Léirmheastóireacht cheoil
* *[[The Perfect Wagnerite: A Commentary on the Niblung's Ring]]*, *1923*

### Díospóireacht
* *Shaw V. Chesterton, a debate between George Bernard Shaw and [[G.K. Chesterton]]* 2000 Third Way Publications Ltd. ISBN 0-9535077-7-7

## Féach freisin

## Tagairtí

Shaw, George Bernard
Shaw, George Bernard
Shaw, George Bernard
Shaw, George Bernard
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Armidale

Baile i New South Wales, Astráil is ea, **Armidale**. Tá daonra timpeall 24,596 ann.

Catagóir:Bailte i New South Wales
Barraba

Baile i New South Wales, Astráil is ea **Barraba**. Tá daonra timpeall 1410 ann sa bhliain 2016.

Catagóir:Bailte i New South Wales
Berrigan

Baile i New South Wales, na Astráile is ea **Berrigan**. Tá tuairim is 900 duine ina gcónaí ann. Tá club gailf, dhá bhunscoil agus dhá theach tábhairne ann. Bíonn rásaíocht chapall ar siúl ann: an Berrigan Gold Cup.

Catagóir:Bailte i New South Wales
Sruighlea (cathair)

Seanchathair stairiúil i gComhairle Shruighlea is ea **Sruighlea** (Béarla: *Stirling*). Is é an chuma atá ar Shruighlea inniu ná gur cruinneagán tithíochta atá ann timpeall an tseanchaisleáin agus an cheantair mheánaoisiúil atá suite i gcroílár na háite. Sa bhliain 2001, bhí 41,243 duine ina gcónaí sa chathair.

Bhí Sruighlea ina príomhchathair ar Ríocht na hAlban fadó, agus í ina buirg ríoga go dtí an bhliain 1975. Sa bhliain 2002, nuair a bhí an Bhanríon Éilís ag ceiliúradh a hiubhaile leathchéad bliain, bronnadh stádas na cathrach ar Shruighlea.

## Ceantair

* Calasraid
* An Dún

Catagóir:Comhairle Shruighlea
Catagóir:Cathracha na hAlban
Bland

Bardas (nó ceantar rialtas áitiúil) i New South Wales Astráil is ea Bland. Tá daonra timpeall 6,500 ann.

Catagóir:Cathracha san Astráil
Bogan

Bardas (nó ceantar rialtais áitiúil) i New South Wales, an Astráil is ea **Bogan**. Tá daonra timpeall 3,100 ann.

Catagóir:Cathracha san Astráil
Camden, New South Wales

:*Má tá an ceantar i Londain ag teastáil uait, breathnaigh ar [[Camden Town]]. Má tá an chathair i New Jersey, SA ag teastáil uait, breathnaigh ar [[Camden, New Jersey]].*
Baile in oirthear New South Wales, san Astráil, is ea **Camden**. Tá daonra timpeall 3,244 ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i New South Wales
Na Gaeil Óga

:*Baineann an t-alt seo leis an eagraíocht stocaireachta sna 2000í; má tá spéis agat sa gclub CLG, féach [[Na Gaeil Óga CLG]].*

Eagraíocht stocaireachta ar son na Gaeilge ab ea **na Gaeil Óga**, a tháinig ar an bhfód go spontáineach le cuidiú leis an bhfeachtas a bhí ar siúl sna blianta 2003-2004 le stádas oifigiúil iomlán a bhaint amach don Ghaeilge san Aontas Eorpach. Nuair a bhí an cuspóir sin bainte amach, áfach, tháinig tuilleadh fáis agus forbartha ar an eagraíocht, agus bhí sí ar an eagraíocht Gaeilge ba luaithe fáis ar feadh tréimhse. Bhí craobhacha aici i mBaile Átha Cliath, i nDún Dealgan, i mBéal Feirste, i Luimneach, i nGaillimh, agus i gCorcaigh. 

Ní léir an ann don eagraíocht a thuilleadh. Spreag an eagraíocht ainm an chumainn CLG Na Gaeil Óga, CLG, a raibh roinnt de bhaill an ghrúpa stocaireachta ann ón tús. 

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin oifigiúil ''Na Gaeil Óga'' 
* Blag ag Na Gaeil Óga
* Comhrá ar boards.ie

Catagóir:Eagraíochtaí Gaeilge
Bourke

Is baile agus limistéir rialtais áitiúil é **Bourke** atá suite i dtuaisceart stát New South Wales insan Astráil. Aimsithe tuairim ar 800 ciliméadar iarthuaisceart ó Sydney, príomhchathair an stáit, ar bhruach abhann Darling.
Tugtar an t-ainm Barwon ar réimse na habhann céanna taobh amuigh den bhaile. Tá daonra na háite timpeall 4000 agus tá leath acu ina mbundúchasaigh.

Shroich na chéad lonnaitheoirí Sasanacha sa bhliain 1820 agus tugadh Prattenville ar an mbaile ar dtús ach níos déanaí aistríodh chun an ainm láithreach é in hómós do Richard Bourke a bhí ina ghobharnóir ar NSW sna tríochaidí.
Tháinig líne traenach ann sa bhliain 1895 ach bhí an-díobháil déanta mar gheall ar na tuilte a thit amach agus dúnadh an líne dá bharr sin.

Catagóir:Bailte i New South Wales
Feachtas "Stádas"

[mion|Bratacha sa [An Bhruiséil|Bhruiséil]]
An feachtas ar a tugadh **Stádas**, bhí sé idir lámhaibh ag na heagraíochtaí Gaeilge in Éirinn sna blianta 2003-2005, agus é dírithe ar stádas oifigiúil iomlán a bhaint amach don Ghaeilge san Aontas Eorpach.  Tharla sé sin sa bhliain 2022.[mion|2004ː An Feisire Eorpach [Seán Ó Neachtain i gcuideachta Phanu Höglund, Aoife Ní Scolaí agus Phádraig Uí Laighin. Shínigh ochtó míle duine an achainí Idirlín ag éileamh stádas oifigiúil iomlán don Ghaeilge san Aontas Eorpach.]]

### Agóidí
Reáchtáladh **An Lá Mór** i mBaile Átha Cliath ar an 24 Aibreán, 2004. Bhí Stádas agus Na Gaeil Óga taobh thiar den fheachtas a raibh stádas oifigiúil na Gaeilge san AE mar chríoch air.

### Stádas san Aontas
Is ar an 1ú Eanáir 2007 a tugadh stádas oifigiúil agus oibre don Ghaeilge. Ach bhí socrú maolaithe i bhfeidhm go dtí 2022, mar gheall ar an nganntanas foirne aistriúcháin, a chuir srian ar an méid ábhair a haistríodh go Gaeilge.

Ó 1 Eanáir 2022 i leith, tá an Ghaeilge ar chomhchéim le teangacha oifigiúla eile an Aontais Eorpaigh.

### Feachtas 2003-2005
Ba é an Dochtúir Pádraig Ó Laighin, a raibh tréimhse fhada caite aige i gCeanada, agus tuiscint aige do pholasaí teanga na tíre, a chuir tús leis an bhfeachtas. Eisean a scríobh príomhdhoiciméid an fheachtais, an aighneacht údarásach a leag sé faoi bhráid an Fhóraim Náisiúnta um an Eoraip san áireamh, agus ba é a bhí mar phríomhurlabhraí thar ceann Stádais le linn an fheachtais. 

Rinne Aoife Ní Scolaí comhordú ar rannpháirtíocht Chonradh na Gaeilge san fheachtas, go háirithe ar eagrú mórshiúil i mBaile Átha Cliath ar 24 Aibreán 2004, 'An Lá Mór', a raibh tuairim is cúig mhíle duine páirteach ann.

Le linn an fheachtais, tháinig sé chun solais go raibh Panu Petteri Höglund i ndiaidh achainí dá chuid féin a chur ar siúl ar an Idirlíon ar mhaithe leis an gcuspóir céanna. Thug Stádas lántacaíocht don achainí sin, agus rinne siad cinneadh go dtabharfaí cuireadh do Panu Petteri Höglund a bheith i láthair sa mhórshiúl agus labhairt ag an léirsiú mór os comhair Dháil Éireann, i Sráid Theach Laighean.

Thug an feachtas seo spreagadh do Ghaeilgeoirí óga na hÉireann eagraíocht nua dá gcuid féin, Na Gaeil Óga, a bhunú.

## Féach freisin

* An Lá Mór (agóid sa bhliain 2004)
* Dearg le Fearg

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Catagóir:An tAontas Eorpach
Catagóir:Conradh na Gaeilge
Catagóir:Cearta Gaeilge
Catagóir:Agóidíocht na Gaeilge
Ollscoil Uladh

Bunaíodh **Ollscoil Nua Uladh** i gCúil Raithin, Contae Dhoire, sa bhliain 1968, tar éis do Thuarascáil Lockwood a mholadh go mbeadh an dara ollscoil i gCúige Uladh.  
[clé|mion|[Cúil Raithin]]

[clé|mion|[Béal Feirste]]

## Stair
[clé|mion|[Béal Feirste]]

### Pleanáil
Tá an campas suite ar bhruach thoir Abhainn na Banna, agus ghlac go leor de náisiúnaithe an Tuaiscirt leis an chinneadh sin mar mhasla, mar gur shíl siad gur chóir don ollscoil a bheith suite i nDoire Cholmcille, áit a raibh *[[Coláiste Mhig Aodha]]* le blianta fada roimhe sin. 
[clé|mion|[Coláiste Mhig Aoidh, Doire]]
Rinne  an tEaspag Edward Daly cur síos ar an bhfreagairt i nDoire ar na ráflaí sna 1960idí nach mbeadh an dara hollscoil i dTuaisceart Éireann lonnaithe sa chathair. "Bhí cruinniú poiblí ag a raibh slua mór i láthair ar siúl sa Halla Cathrach... Bhí an dá thaobh, Náisiúnaithe agus Aontachtaithe, ansin ina sluaite agus iad go léir ar aon intinn... Bhí sé thar a bheith deacair a chreidiúint go bhféadfadh Lockwood teacht ar an gconclúid ar tháinig sé uirthi, de réir tuairisce. Bunaíodh Coiste um Ollscoil do Dhoire agus cinneadh go n-eagrófaí mótarshlua chuig teach na parlaiminte ag Stormont... Rinne breis agus 20,000 duine agus formhór na ngluaisteán sa chathair an turas... Tháinig sé chun solais ina dhiaidh sin nár thacaigh roinnt Aontachtaithe suntasacha, saoránaigh mór le rá de chuid Dhoire, leis an gcathair mar shuíomh don dara hollscoil. Bhí mórán de mhuintir Dhoire ar buile." 

### Méadú
D'oscail na doirsí in 1968. Ó thús bhí meascán maith mic léinn sa choláiste as gach cearn de Chúige Uladh, agus de réir a chéile mhéadaigh líon na mac léinn as áiteanna eile in Éirinn agus sa Bhreatain, agus ó thíortha eile san Eoraip agus níos faide i gcéin, rud a rinne campas ilchultúrach de go gasta. 

I 1984 rinneadh Ollscoil Nua Uladh a nascadh le Polaiteicníc Bhaile Shiúrdáin agus tugadh Ollscoil Uladh uirthi.

### Gaeilge
Ba iad Liam Ó Dochartaigh agus Diarmaid Ó Doibhlin a bhí i mbun Roinn na Gaeilge san Ollscoil ag an tús agus chaith an teangeolaí clúiteach, Colmán Ó hUallacháin OFM na blianta ag obair ann chomh maith agus tamall mar cheann roinne. Chuir Mícheál Ó Murchú go mór le múineadh na Gaeilge san ollscoil, agus rinne Séamus Mac Mathúna a chion féin ann mar ollamh le Gaeilge.

In 2016, bhí deireadh curtha leis an gcúrsa céime lánaimseartha sa Ghaeilge in Ollscoil Uladh. Tháinig sé chun solais i Meitheamh na bliana 2015 go raibh rún ag Ollscoil Uladh 210 post a scor agus laghdú 1,250 a dhéanamh ar líon na mac léinn acu toisc titim £9 milliún sa bhliain ar a mbuiséad ó Stormont.

Tá a lán cúrsaí as Gaeilge le fáil fós.

## Campais
*Baile Mhic Shiúrtáin 
*Béal Feirste
*Cúil Raithin
*Coláiste Mhig Aoidh, Doire

## Féach freisin
*Alumni Ollscoil Uladh

## Tagairtí

Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn
Catagóir:Contae Dhoire
Seán Ó Tuama

Scoláire, file agus drámadóir as Corcaigh ab ea **Seán Ó Tuama** (28 Eanáir 1926 - 14 Deireadh Fómhair 2006).
## Saol
B'as ceantar Mhúscraí athair an Tuamaigh, Aodh.  

Ní raibh aige ach sé bliana déag agus é ag tosú i gColáiste Ollscoile Chorcaí.  Ba mhó go mór an tionchar a bhí ag an ollamh Domhnall Ó Corcora air.  [clé|mion|[Gaeltacht Mhúscraí|Múscraí]]Chaith an Tuamach na blianta mar Ollamh le Gaeilge in Ollscoil Chorcaí.  Rinne comhollamh de in 1968 agus ó 1982 gur éirigh sé as an bpost in 1990 bhí sé ina Ollamh le Litríocht na Gaeilge. Chaith sé tamaill ina ollamh cuairte in Oxford agus in Harvard agus ba mhinic ag léachtóireacht é i Meiriceá Thuaidh. Mar mhúinteoir, spreag an Tuamach go leor daoine le dul i mbun scríobh na filíochta. 
[clé|mion|[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]]
Bhí an Tuamach gníomhach i gcúis na Gaeilge agus chaith sé tamall ina Chathaoirleach ar Bhord na Gaeilge. D'éirigh sé as  tar éis dó plean gníomhaíochta a fhoilsiú ina raibh spriocanna nach raibh ró-uaillmhianach ach a bhí indéanta dar leis, ach ní bhfuair sé tacaíocht ar bith ón rialtas. 

Fuair an Tuamach  bás i gCorcaigh ar an 14 Meán Fómhair 2006, in aois 80 bliain dó. 

## Saothar
Bhí spéis ar leith ag an Tuamach sna dánta grá, i bhfilíocht Sheáin Uí Ríordáin agus Aogáin Uí Rathaille agus san aistriúchán.

## Foilseacháin

### Leabhair

*  *An Grá in Amhráin na nDaoine* (An Clochomhar Tta., 1960)
* *An Grá i bhFilíocht na nUaisle* (1988)
* Caoineadh Airt Uí Laoghaire (An Clochomhar Tta)
* Láirín Ó Lúrtha - Leabhar ceoil do pháistí  (An Gúm)

### Filíocht

* *Faoileán Na Beatha* (Baile Átha Cliath, An Chlochomar Tta., 1962)
* 

### Drámaí

* *Gunna Cam agus Slabhra Oir.* Drama Vearsaíochta Thrí Ghníomh (Sairseal Agus Dill, 1973). 
* Moloney agus Drámaí Eile
*  *Gunna Cam agus Slabhra Óir*, le Seán Ó Tuama léirithe den chéad uair in Amharclann an Damer, 1968 le haghaidh Féile Amharclainne Átha Cliath.

### Cnuasaigh

* 
* Coiscéim na hAoise Seo  (Coiscéim, 1991)ː rogha d’fhilíocht Ghaeilge an fichiú haois  
* An anthology of 20th century poetry in Irish

### Essays

* *Cúirt, Tuath agus Bruachbhaile*, An Clóchomhar Tta, 1990
* *Nuabhearsaiocht 1939-1949* (as editor, Baile Átha Cliath, Sairseal agus Dill, 1950)
* 
* 
* 

## Foinsí

* Tuairisc ó RTÉ
[mion|[Amharclann an Damer]]

## Féach fosta
* Amharclann an Damer

## Tagairtí

Tuama, Seán Ó
Tuama, Seán Ó
Tuama, Seán Ó
Tuama, Seán Ó
Tuama, Seán Ó
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:INNTI
Kent

Is contae i Sasana é **Kent** atá suite in oirdheisceart na tíre. Is é Maidstone príomhbhaile contae.

## Bailte
* Ashford
* Canterbury, Chatham, Cranbrook 
* Dartford, Dover 
* Gillingham, Gravesend 
* Maidstone, Margate, Medway
* New Romney
* Queenborough
* Ramsgate, Rochester
* Sevenoaks, Sheerness, Sittingbourne, Snodland, Strood, Swanley
* Tonbridge, Tunbridge Wells
* Westerham, Westgate-on-Sea, Whitstable

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Aillte bána Dover, Ardeaglais Canterbury, Abtheach Naomh Agaistín, Ardeaglais Rochester
* Caisleán Leeds, Caisleán Bodiam, Caisleán Deal
* Ightham Mote, Bluewater
* Teach mór Rómhánach Lullingstone

Catagóir:Contaetha i Sasana
Catagóir:Sasana
Catagóir:Kent
An Mhainicéasaíocht

mion|333x333px
Ceann de na seanreiligiúin Iaránacha is ea an **Mhainicéasaíocht**. Tá sí imithe anois, agus an chuid is mó de scríbhinní a fáidhe, Mani, ar iarraidh freisin, ach tá aithne éigin ar an gcreideamh ó fhoinsí dara láimhe, go háirithe ó scríbhinní Naomh Aibhistín, a d'iompaigh ón Mainicéasaíocht chun na Críostaíochta. 

## Bunús

B'é an fáidh Mani a bhunaigh an Mhainicéasaíocht sa tríú haois i ndiaidh bhreith Chríost. Bhí cónaí ar Mani sa Bhabloin, in Impireacht na Peirse, agus b'í an Aramais a theanga dhúchais inar chum sé an chuid ba mhó de scríbhinní bunaidh na Mainicéasaíochta. Lena linn féin, áfach, aistríodh na scríbhinní go Meán-Pheirsis, agus cuireadh an reiligiún féin in oiriúint do théarmaí an tSorastrachais. 
clé|mion|An neamh agus an domhan (1271 go 1368)

## Diagacht

Is é an déachas príomhghné na diagachta Mainicéasaí. Ghlac Mani leis go raibh dhá fhórsa móra san ollchruinn ó thús, mar atá, an solas agus an dorchadas. Bhí síocháin faoi réim i ríocht an tsolais, agus síorchogadh i ríocht an dorchadais. Tháinig ár n-ollchruinne féin chun saoil nuair a rinne an dorchadas ionsaí ar an solas, agus b'é an Spiorad Beo ó ríocht an tsolais a chruthaigh an ollchruinne as meascán an tsolais agus an dorchadais.

Bhí na Mainicéasaigh dírithe ar gach traidisiún reiligiúnda dá raibh ann a chur san áireamh ina gcreideamh. Mar sin, d'éirigh leo cuid mhaith scríbhinní de chuid Críostaithe eiriceacha a shábháil a bhí á ngéarleanúint ag na Críostaithe ceartchreidmheacha. Dúirt Mani féin gur "deisceabal de chuid Chríost" a bhí ann, ach ní raibh ina chuid diagachta, dar leis an Eaglais, ach eiriceacht ghlan. D'fhógair Mani gur "paraicléat" a bhí ann féin, is é sin, "fortaitheoir" nó "sólásaí" nó sórt idirghabhálaí idir Dia agus an duine. Deirtear sa Bhíobla Gréigise gurb é Críost féin an "paraicléat", ach tagraítear do Chríost freisin mar "chéad pharaicléat", rud a thugann le fios go bhféadfadh sé go dtiocfaidh paraicléit eile ina dhiaidh.

Pointe tábhachtach i ndiagacht na Mainicéasaíochta is ea nach bhfuil Dia maith uilechumhachtach ann. Ar an mbealach seo, d'fhuascail an Mhainicéasaíocht fadhb na teoidicé nó ceist an oilc. Ós rud é go bhfuil an t-olc chomh láidir leis an maith, níl sé ciallmhar an cheist a chur, cén fáth a gceadódh dia grámhar uilechumhachtach go mbeadh an t-olc ann ar aon nós. Tá fórsa an tsolais agus fórsa an dorchadais ag cur síor-chogaidh ar a chéile, agus is é anam an duine machaire an áir.

## Úsáid mheafarach

Is minic a thugtar *mainicéasaíocht* i ngnáthchaint na ndaoine léannta ar gach cineál déachais nach n-aithníonn ach aon mhaith amháin agus aon olc amháin ar an saol, agus nach dtuigeann gur féidir do rudaí bheith idir olc agus mhaith san am céanna.

## Tagairtí

Catagóir:Creideamh
An tSanscrait

Is í an t**Sanscrait** (संस्कृत) teanga léannta na hIndia. Ceann de na teangacha Ind-Eorpacha í. Tá sí ar an gceann is sine de na teangacha Ind-Eorpacha is eol dúinn, agus nuair a fuair na teangeolaithe Iartharacha amach faoin ngaol a bhí aici leis an Laidin agus leis an tSean-Ghréigis, ba mhór an spreagadh é d'fhorbairt na teangeolaíochta stairiúla. 

Baineann lucht leanúna an Hiondúchais, an Bhudachais, an tSaíceachais agus an Jaineachais úsáid na teanga naofa aisti, agus tá sí ina teanga Chlasaiceach ag muintir na hIndia cosúil leis an Laidin san Eoraip. Tá sí go líofa ag ceithre mhilliún duine ar a laghad, agus iarrachtaí athbheochana ar obair i Mattur i stát Karnataka: is féidir, ansin, teacht ar pháistí a d'fhoghlaim Sanscrait óna dtuismitheoirí agus í ó dhúchas acu anois. Tugann bunreacht na hIndia aitheantas don tSanscrait mar cheann de na teangacha oifigiúla.

B'é Panini, thiar sa chúigiú haois RC, a chum an chéad ghramadach don tSanscrait Chlasaiceach. Tá litríocht mhór ann sa tSanscrait réamh-Chlasaiceach, go háirithe na Véidí, agus is gnách tagairt don chineál sin Sanscraite mar Shanscrait Véideach. Níl mórán difríochta ann idir an tSanscrait Véideach agus an tSanscrait Chlasaiceach, ach nuair a thosaigh litríocht na Sanscraite Clasaicí ag forbairt, bhí an teanga féin ag dul as úsáid mar chaint bheo, agus í ag éirí ina caighdeán righin liteartha. Na canúintí a tháinig ina háit i mbéal na ndaoine, is é an t-ainm a thugtar orthu ná Pracrait. Is as na Pracraití a d'fhorbair an Hiondúis, an Urdúis, an Phuinseáibis agus a lán teangacha eile a labhraítear san India inniu. Ceann de na Pracraití í an Pháilis fosta, arb í teanga naofa Bhúdachas Theireaváda í.

[mion|280px|clé|"Eoin 3:16" ón mBíobla i Sanscrait in aibítir Grantha, is é sin, aibítir na Tamailise. Is í an aibítir Dhéiveanágrach is minicí a úsáidtear leis an tSanscrait a scríobh agus a chlóbhualadh inniu, ach is fearr le lucht labhartha na Tamailise, i ndeisceart na hIndia, an aibítir Grantha a úsáid. Teanga Dhráivídeach í an [Tamailis nach bhfuil gaol ar bith aici leis an tSanscrait, ach mar sin féin, bhí an-tionchar ag an tSanscrait ar an Tamailis ar chúiseanna reiligiúnacha agus cultúrtha.]]

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* http://freenet-homepage.de/prilop/sanskrit-alphabet.html Aibítir Sanscraite
* http://encyclopediaofauthentichinduism.org/articles/30_the_six_unmatched.htm Leathanach a chaitheann súil ar an tSanscrait de réir thuiscint reiligiúnach an Hiondúchais

Catagóir:Hiondúchas
Catagóir:An India
Catagóir:Teangacha na hÁise
Paranóia

Deirtear go bhfuil **paranóia** (nó *paranáia*, de réir an litrithe a d'úsáid Colmán Ó Huallacháin i bhFoclóir Fealsaimh) ar an duine atá chomh buartha faoina shlándáil féin is nach bhfuil an imní nó an eagla seo ag luí le réasún a thuilleadh. An duine a bhfuil paranóia ag luí air, creideann sé go tipiciúil go bhfuil géarleanúint ag bagairt air, agus tá sé de chlaonadh ann teoiricí seafóideacha comhcheilge a ghlacadh dáiríre.

Tá an téarma féin bunaithe ar an bhfocal Gréigise *παράνοια* a chiallaíonn, go bunúsach, buile nó mire, agus go traidisiúnta, is é an bhrí a bhí leis an bhfocal sa tsiciatracht ná ciméara nó seachrán intinne. D'athraigh an coincheap féin de réir a chéile i stair na siciatrachta, áfach, agus inniu féin is iomaí ciall a bhaintear as.

## Tagairtí

Catagóir:Síceolaíocht
Catagóir:Síciatracht
Lucsamburg (cathair)

deasIs í **Lucsamburg** (Fraincis: *Luxembourg, *Gearmáinis:* Luxemburg*, Lucsamburgais: *Lëtzebuerg*) nó **Cathair Lucsamburg** an phríomhchaitair Ard-Diúcachta Lucsamburg.

## Tagairtí

Lucsamburg
Catagóir:Lucsamburg
Teangacha Samóideacha

Craobh i gcrann ginealais na dteangacha Úralacha is ea na **teangacha Samóideacha** nó an t**Samóidis**. Tá na teangacha Samóideacha gaolmhar leis na teangacha Fionn-Úgracha, cosúil leis an Úngáiris, an Fhionlainnis, agus an Eastóinis, ach is fada amach an gaol é. Is iad na teangacha Samóideacha agus na teangacha Fionn-Úgracha an dá phríomhchraobh san fhine Úralach. Labhraítear na teangacha Samóideacha cois na Farraige Báine, Fharraige Kara agus Fharraige Laptev, is é sin, ar chósta thuaidh na Rúise, timpeall na Sléibhte Úralacha.

Tá na teangacha Samóideacha féin roinnte ina dhá bhfoghrúpa, mar atá:

* An tSamóidis Thuaidh: na teangacha Enets, Neinéitsis, Nganasainis, agus Iuraitsis

* An tSamóidis Theas: na teangacha Kamas, Mator, agus Selkup.

Fánaithe Arctacha is ea na Samóidigh agus iad i dtuilleamaí a gcuid réinfhianna le haghaidh bia, beatha agus éadaí. Níl an cineál seo saoil ró-inréitithe leis an tsochaí nua-aimseartha, agus mar sin, tá cuid mhaith de na teangacha thuasluaite imithe in éag nó ag foghlaim an bháis. Is í an teanga Nenets an t-aon cheann amháin acu a bhfuil sracadh inti go fóill, agus í ó dhúchas ag beagnach tríocha míle duine. Tá na teangacha Kamas agus Mator imithe go hiomlán, chomh maith leis an teanga Yurats, agus níl ach dornán seandaoine ag labhairt Enets. Tá míle, nó cúpla míle, cainteoirí ag na teangacha Nganasan agus Selkup. Is í an teanga Selkup an t-aon teanga bheo amháin i gcraobh na Samóidise Theas.

## Tagairtí

Catagóir:Finte teangacha
Catagóir:Teangacha Samódacha
Bus Átha Cliath

Is oibritheoir busanna é Bus Átha Cliath a chuireann seirbhísí ar fáil i mBaile Átha Cliath. Is fochomhlacht de Chóras Iompair Éireann é. D'iompair an comhlacht 139.4 milliún paisinéir i 2017.  

## Stair
Bunaíodh Bus Átha Cliath ar an 2ú Feabhra 1987, nuair a scoilteadh é ó Chóras Iompair Éireann. I mí Mheán Fómhair 2011, fuair Bus Áthat Cliath uasghrádú teicneolaíoch suntasach  

## Naisc sheachtracha
* Dublinbus.ie, suíomh oifigiúil. 

Catagóir:Córas Iompair Éireann
Catagóir:Iompar i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Comhlachtaí Stáit in Éirinn
Fótón

Is bunaonad solais é an **fótón**. Nuair a bhí Max Planck ag iarraidh fadhb radaíocht dúchoirp a réiteach ag tús an fhichiú aois, bhí air glacadh leis an hipitéis gur i méid scoite amháin a chruthaítear solas (agus, níos ginearálta, radaíocht leictreamaighnéadach). Roimhe seo, tuigtí gur tonn a bhí sa radaíocht seo. Sé 'quantum' a thug sé ar an méid scoite seo, agus meicnic chandamach (*Quantenmechanik* sa Ghearmáinis) a thugtar ar an bhfo-bhrainse nua fisice a d'fhás mar thoradh na faidhbe seo.

## Tagairtí

Catagóir:Solas
Günter Wallraff

Scríbhneoir agus iriseoir Gearmánach is ea **Hans-Günter Wallraff**, nó *Günter Wallraff* (rugadh an 1 Deireadh Fómhair 1942), mar is gnách dó a chuid scríbhinní a shíniú. Thuill sé clú agus cáil dó féin ó na seascaidí anuas mar iriseoir fiosraitheach, agus é ag obair ar chúla téarmaí agus faoi ainm bréige do chomhlachtaí a rabhthas i ndrochamhras fúthu nach raibh siad ag urramú an dlí nó na dea-bhéasaíochta. Ina measc siúd, bhí an comhlacht miotalóireachta Thyssen AG, an comhlacht mearbhia McDonald's, an comhlacht árachais Thyssen, agus an nuachtán Bild-Zeitung.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Sochtheangeolaíocht

mion
Brainse den teangeolaíocht is ea an t**sochtheangeolaíocht** a dhéanann staidéar ar an dóigh a mbíonn an tsochaí, caighdeáin agus normanna na sochaí, an cultúr, an comhthéacs agus an cineál iompraíochta a mbítear ag súil leis uait ag imirt a dtionchair ar an teanga agus ar an úsáid a bhaintear as an teanga.

Cúis spéise don tsochtheangeolaí is ea freisin na difríochtaí atá inaitheanta ar na canúintí a labhraíonn dreamanna éagsúla nach ionann iad ó thaobh saintréithe sóisialta de, cosúil le heitneacht, reiligiún, stádas sóisialta, inscne, oideachas agus araile, agus conas a aithnítear ionad an duine sa tsochaí ar na difríochtaí cainte agus canúna. 

Cosúil leis an dóigh a mbíonn an chaint difriúil in áiteanna difriúla (na canúintí i gciall cheart an fhocail sin "canúint", is é sin, na canúintí áitiúla nó réigiúnda), bíonn canúintí éagsúla ag dreamanna éagsúla sa tsochaí, agus is iad na canúintí seo - na canúintí sóisialta - is ábhar taighde don tsochtheangeolaíocht.

## Tagairtí


Catagóir:Teangeolaíocht
Catagóir:Socheolaíocht
Virtuti Militari

Is é **Virtuti Militari** an suaitheantas is airde luach is féidir a bhronnadh ar shaighdiúir Polannach ar son a chrógachta i bhfianaise an namhad. B'é Stanisław August Poniatowski, Rí deireanach na Polainne, a chuir tús leis an mbonn seo sa bhliain 1792, ach cuireadh ar neamhní é nuair a d'fhorghabh na comharsana an Pholainn i ndeireadh na hochtú haoise déag. Ina dhiaidh sin, athchruthaíodh agus neamhníodh é de réir cé acu a bhí ag éirí leis na Polannaigh a saoirse a bhaint amach nó nach raibh. 

## Tagairtí

Catagóir:An Pholainn
Catagóir:Dámhachtainí
An Pointe

mion|333x333px|2 Iúil 2008
Is baile Chontae an Dúin é **An Pointe** nó **Rinn Mhic Giolla Rua**  (Béarla: *Warrenpoint*) cois Loch Cairlinn. Tá 7000 duine ina gcónaí ann.

### Stair
Ar an 27 Lúnasa 1979 maraíodh 18 saighdiúir  as Arm na Breataine agus sibhialtach amháin sa Chaol Uisce le linn na dTrioblóidí.

## Áiteanna Spéisiúla
*Caisleán an Chaoil

## Oideachas
*Ardscoil Naomh Marcas
*Bunscoil Naomh Dallán
*Bunscoil Bóthar Droim Mór

## Spórt
### CLG
*Cumann Pheadair Naofa
### Sacar
*Warrenpoint Town F.C.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Brosna

Is leabhar é ***Brosna***. Cnuasach filíochta de dhánta Seán Uí Ríordáin atá ann.

Foilsíodh an saothar filíochta seo don chéad uair i 1964 le Sáirséal agus Dill. 

## Innéacs de réir ord na ndánta
* A Ghaeilge Im Pheannsa
* Rian na gCos
* Claustrophobia
* Seachtain
* An Feairín
* Guí
* Reo
* Na Leamhain
* Múscail do Mhisneach
* In absentia
* An Moladh
* Seanmóintí
* A Theanga Seo Leath-Liom
* Fiabhras
* Daoirse
* Tost
* Tulyar
* An Lacha
* Colm
* An Gealt
* Bagairt na Mairbh
* Gailearaí
* An Dá Ghuth
* Soiléireacht
* Catchollú
* Éisteach Chúng
* Daoine
* Conas?
* Fill Arís

## Naisc sheachtracha
* *Brosna* Seán Ó Ríordáin. ISBN 0-86289-016-0

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Seán Ó Ríordáin
Rondônia

Is stát de chuid na Brasaíle é **Rondônia** atá suite in iarthuaisceart na tíre. Bíonn an stát ag críochantacht le Acre, Amazonas, Mato Grosso, agus an Bholaiv. Is é an prímhchaithair é Porto Velho. Tá 1,241,276 ina gcónaí sa stát. Is é Ivo Cassol an Gobharnóir. 

Tagann an t-ainm ó Cândido Rondon, rinne Rondon taiscéalaigh sa teorainn na Brasaíle i dtús an 20ú haois, ar a n-áirítear taiscéalaadh amháin leis an iar-Uachtarán na Stát Aontaithe Teddy Roosevelt, anuas an craobh-abhainn Amasóin.

Rinneadh ó Mato Grosso i 1943 foain ainm *Guaporé*, mar chuid de beartais Getúlio Vargas chun teorainn a dean níos sábháilte, é. 

Catagóir:Stáit na Brasaíle
Max Planck

Fisiceoir Gearmánach ab ea **Max Karl Ernst Ludwig Planck** (23 Aibreán 1858 - 4 Deireadh Fómhair 1947). Chítear mar bhunaitheoir na meicnice chandamaí é.

## Saol
Rugadh Planck in Kiel na Gearmáine. 

### Candam
Óna staidéar ar theirmidinimic is radaíocht dúchoirp, chuir sé an teoiric chandamach le chéile i 1900, céim fhíorthábhachtach chun tosaigh san eolaíocht i dtús na 20ú haoise.

B'é Planck a chéadchuimhnigh ar Theoiric an Chandaim. Is é seo prionsabal bunaidh na teoirice seo: ní mar athróg leanúnach a astaítear fuinneamh ach ina aonaid scoite nó ina bhearta. 'Candaim' a thugtar ar na bearta seo.

Shaothraigh Niels Bohr is Albert Einstein teoiricí tábhachtacha eile a díorthaíodh ón mbunsmaoineamh seo.

### Níos déanaí
Bronnadh Duais Nobel na Fisice ar Phlanck sa  bhliain 1918.

Chroch na Naitsithe a mhac, Erwin Planck, fear gnó agus polaiteoir, sa bhliain 1945. Chuaigh sé i gcomhcheilg chun Hitler a fheallmharú. Tháinig beaguchtach ar Max Planck agus  d'éág 4 Deireadh Fómhair 1947, in aois 89 dó. 

## Féach freisin
* Candam
* Meicnic chandamach
* Meicnic chandamach staitistiúil
* Fad Planck
* Radaíocht dúchoirp
* Tairiseach Planck

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1858
Catagóir:Básanna i 1947
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Fisice
Duais Atorox

Duais bhliantúil is ea **Duais Atorox** a bhronnann Cumann Fhicsin Eolaíochta Thúrcú ar an ngearrscéal nuafhoilsithe fantaisíochta nó ficsin eolaíochta is fearr. Is í an duais is sine den chineál seo, agus í ceaptha le súil na léitheoirí Fionlannacha a tharraingt ar an gcineál seo litríochta agus leis na scríbhneoirí a spreagadh chun pinn. Bronnadh an chéad duais ar Antti Oikarinen as ucht an ghearrscéil úd *Jumalten vuori* ("Sliabh na nDéithe") sa bhliain 1983. 

Fuair an duais a hainm ó Atorox, róbat i scéalta Aarne Haapakoski, nó "Outsider", a bhí ina cheannródaí mar scríbhneoir ficsin eolaíochta san Fhionlainn. 

Tá dhá cheann de na scéalta a bhain amach Atorox, mar atá, *Péist an Mheán-Oíche in Ikaalinen* le S. Albert Kivinen (Atorox na bliana 1988) agus *An Áit a nIompaíonn na Traenacha* le Pasi Jääskeläinen (Atorox na bliana 1998) le léamh as Gaeilge ar an Idirlíon. 

## Naisc sheachtracha
* Péist an Mheán-Oíche in Ikaalinen  le S. Albert Kivinen as Gaeilge
* An Áit a nIompaíonn na Traenacha  le Pasi Jääskeläinen as Gaeilge

Catagóir:Ficsean eolaíochta
Catagóir:Fantaisíocht
Atorox
Atorox
Catagóir:Litríocht na Fionlainne
Catagóir:An Fhionlainnis
Aarne Haapakoski

Iriseoir Fionlannach agus scríbhneoir lónléitheoireachta ab ea **Aarne Haapakoski**, mar a thugadh sé air féin. Rugadh i bPieksämäki ar an 18ú de mhí Márta bhliain 1904 é mar *Aarne Laitinen*, agus d'éag sé ar an 24ú lá de Mhí Eanáir sa bhliain 1961, i Málaga, sa Spáinn. 

Scríobhadh sé scéalta eachtraíochta faoin ainm cleite *Outsider*. Chuaigh sé i mbun pinn ag cumadh eachtraí éadroma i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, nuair a bhí muintir na Fionlainne in ísle brí, agus cheap sé beirt laochra Fionlannacha a bhí in ann teacht slán as dainséir an tsaoil mhóir, mar atá, Pekka Lipponen agus Kalle-Kustaa Korkki.  

Fuair an náisiún an chéad aithne ar an mbeirt ar an raidió sa bhliain 1945, agus bhí a gcuid eachtraí á gcraoladh go laethúil go dtí go bhfuair an scríbhneoir bás. 

Cé is moite de Lipponen agus Korkki, tá clú ar Haapakoski mar scríbhneoir ficsin eolaíochta. Sna blianta 1947-1948, d'fhoilsigh sé sraith de scéalta faoi eachtraí an róbait Atorox.

## Tagairtí

  

Catagóir:Scríbhneoirí Fionlannacha
Catagóir:Ficsean eolaíochta
Catagóir:Daoine a rugadh i 1904
Catagóir:Básanna i 1961
Deniliquin

Baile i New South Wales, Astráil is ea **Deniliquin**. Tá daonra timpeall 8,214 ann. Tá an baile suite gar don teorainn le Victoria i ndeisceart an stáit. 

Catagóir:Bailte i New South Wales
S. Albert Kivinen

Fealsamh agus scríbhneoir Fionlannach ab ea **Seppo Albert Kivinen** (19 Deireadh Fómhair 1933 - 13 Lúnasa 2021). Rugadh in Ikaalinen sa bhliain 1933, ar 19ú lá de mhí Dheireadh Fómhair, é. Bhain sé amach dochtúireacht na fealsúnachta teoiriciúla in Ollscoil Heilsincí, áit a raibh sé ina léachtóir ina dhiaidh sin. Rinne sé taighde ar cheisteanna na honteolaíochta, go háirithe ar fhadhb na n-uilithe. Bhí cáil air freisin mar shaineolaí ar stair an diamhrachais agus na hasarlaíochta, agus é ina bhall ghníomhach de ghluaiseacht an sceipteachais san Fhionlainn. 

Scríobh sé gearrscéalta i stíl H. P. Lovecraft, agus thiar sna hochtóidí, b'eisean, thar aon duine, a chuir saothar Lovecraft in aithne do na léitheoirí Fionlannacha. Bhí imeachtaí a chuid scéalta suite san Fhionlainn, agus greann deas ciúin ag baint leo nach bhfeicfeá a leithéid i scéalta Lovecraft féin. Sa bhliain 1988, bronnadh Duais Atorox air as an ngearrscéal úd *Keskiyön Mato Ikaalisissa* ("Péist an Mheán Oíche in Ikaalinen"), inar shuigh Kivinen arrachtach de chuid Lovecraft i dtimpeallacht a chéad óige féin. 

## Nasc seachtrach
* Péist an Mheán-Oíche in Ikaalinen  - Leagan Gaeilge den ghearrscéal is fearr a tháinig ó pheann Kivinen.

Kivinen, S. Albert
Kivinen, S. Albert
Kivinen, S. Albert
[[Catagóir:Básanna in 2021]
Scone

Baile i New South Wales, san Astráil, is ea **Scone**. I ndaonáireamh na bliana 2006, bhí 4625 duine ina gcónaí ann. Tá sé suite ar an *New England Highway* timpeall 270 ciliméadar thuaidh ó Sydney. Bhíodh féile *Metal Stock* (a bhíonn ar siúl i Sydney anois) ar siúl i Scone chuile bhliain. Bíonn an *Scone Horse Festival* ar siúl gach bliain sa bhaile fós.

Catagóir:Bailte i New South Wales
Coonamble

Baile i New South Wales, Astráil is ea **Coonamble**.Tá daonra timpeall 4,728 ann.

Catagóir:Bailte i New South Wales
Dungog

Baile i New South Wales, Astráil is ea **Dungog**. Tá daonra timpeall 8,379 ann. Tarlionn Féile Scannáin anseo ag deireadh Bealtaine gach bliain. Níl ach scanann ón Astráil ar taispeáint.

Catagóir:Bailte i New South Wales
Cowra

Baile i lár New South Wales, san Astráil, is ea **Cowra**. Bhí daonra timpeall 10,000 ann sa bhliain 2016. 

Thosaigh daoine geala a chur fúthu san áit sa bhliain 1831. Bhí campa géibhinn in Cowra le linn an Dara Cogadh Domhanda agus príosúnaigh ón tSeapáin agus ón Iodáil á gcoimeád ann. I mí Lúnasa na bliana 1944, rinne 545 príosúnach Seapánacha iarracht briseadh amach ón gcampa agus maraíodh cúpla céad díobh.

Catagóir:Bailte i New South Wales
An Nás

clé|mion
Is baile suite i gContae Chill Dara, Éire é **an Nás**, **Nás na Rí**, nó **Nás na Ríogh** (*Naas* as Béarla). Is é príomhbhaile an chontae é. Is baile comaitéara é agus tá a lán daoine ina gcónaí sa Nás a oibríonn i mBaile Átha Cliath, mar níl an baile suite ach 20 km ón bpríomhchathair Éireannach. 
clé|mion
Tá an daonra ag méadú ar na mallaibh, 4000 le linn na gcúig bliana is déanaí. Tá 21,393 duine ina gcónaí sa Nás dar le daonáireamh na bliana 2016. 

## Comhchathracha
Tá An Nás nasctha le na háiteanna seo a leanas:
*  Allaire, An Bhriotáin, an Fhrainc
*  Casalattico, Lazio, an Iodáil
* Dillingen an der Donau, An Bhaváir, an Ghearmáin
*  Omaha, Nebraska, Stáit Aontaithe Mheiriceá
*  Tyddewi, Sir Benfro, An Bhreatain Bheag, Ríocht Aontaithe

## Féach freisin
* Gaelcholáiste Chill Dara
* Ráschúrsa, Nás na Rí

## Tagairtí

Nás
Catagóir:Bailte contae i bPoblacht na hÉireann
Chelsea Football Club

Club sacair atá suite i Fulham, Londain, Sasana, an Ríocht Aontaithe is ea **Chelsea Football Club** 

## Stair
Bunaíodh an club ar an 14 Márta 1905 i dteach tábhairne an Rising Sun. Níor éirigh go maith le Chelsea go dtí gur ceapadh an t-iar-imreoir idirnáisiúnta Ted Drake mar bhainisteoir sa bhliain 1952. Bhuaigh an club sraith Shasana i 1954/1955. Bhí foireann mhaith ag Chelsea faoi cheannas Tommy Docherty sna 1960í agus bhuaigh siad Corn an FA sa bhliain 1970 agus an Corn Eorpach do Bhuaiteoirí na gCorn sa bhliain 1971. Ina dhiaidh sin, áfach, níor éirigh go maith leo sna 70í agus sna 80í. Ceapadh Ruud Gullit mar bhainisteoir sa bhliain 1996 agus bhuaigh an club Corn an FA sa bhliain 1997. Bhuaigh Gianluca Vialli an corn Eorpach do bhuaiteoirí na gcorn sa bhliain 1998 agus corn an FA sa bhliain 2000. Cheannaigh Rúiseach saibhir, Roman Abramovich, an club sa bhliain 2003, agus ansin bhí a lán airgid le caitheamh ag an gclub. Faoi cheannas José Mourinho, bhuaigh siad an tsraith dhá bhliain as a chéile (2005 agus 2006) agus Corn an FA sa bhliain 2007.

## An scuaid faoi láthair

## Leabharliosta
mion|clé|280px|Corn FA - 2007
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* Chelsea FC – suíomh an Premier League 

Catagóir:Clubanna sacair Shasana
Catagóir:Londain
Frank Lampard

Is iarimreoir sacair é **Frank Lampard**. D'imir sé le West Ham United Football Club, C.P.D. Dinas Abertawe, Chelsea, Manchester City Football Club, Football Club Cathair Nua-Eabhrac agus le foireann náisiúnta Shasana. Rugadh i Romford, Londain é ar an 20ú lá de mhí Meitheamh, sa bhliain 1978. Tá sé ag siúl amach le cailín Éireannach, Christine Bleakely. Bhí a athair, Frank, ina imreoir leis an bhfoireann West Ham United.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Petr Čech

Is peileadóir sacair é **Petr Čech**. Imríonn sé faoi láthair do Chelsea F.C.. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Ashley Cole

Is imreoir peile é **Ashley Cole** (rugadh ar 20 Nollaig, 1980 i Londain, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Chelsea. D'imir sé le Arsenal roimhe sin.

Phós sí Cheryl Cole, i mí Iúil 2006. Scair siad óna chéile i mí Feabhra 2010, agus chuir Cole isteach ar cholscaradh go hoifigiúil i mí Bealtaine 2010.

## Tagairtí

Cole, Ashley
Catagóir:Daoine beo
Salomon Kalou

Is peileadóir sacair é **Salomon Kalou**. Imríonn sé faoi láthair do Hertha BSC. 

Catagóir:Imreoirí sacair an Chósta Eabhair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Didier Drogba

Is imreoir sacair é **Didier Drogba** (a rugadh ar an 11 Márta, 1978 in Abidjan, an Cósta Eabhair). D'imir sé le Chelsea ar feadh ocht mbliana. Faoi láthair tá sé ag imirt le Galatasaray sa Tuirc. Scóráil sé 18 chúl le Marseille. Scóráil sé 50 cúl le Chelsea. D'aimsigh sé an cúl mór v Arsenal ar an 23 Márta, 2008, sa Stamford Bridge. Bhuaigh Chelsea an cluiche 2-1. Sa séasúr 2006/2007, scóráil sé 20 cúl sa Premier League.

## Onóracha
Sa Chelsea, bhuaigh Drogba a lán fhoireann corn. Bhuaigh sé ceithre corn leis an fhoireann. Ní bhuaigh sé an UEFA Champions League. Bhí sé ag imirt ar an Semi-Finals (2005, 2007, 2008) agus Final (2008). Sa Corn F.A., scór sé an aon chúl sa Final, agus bhuaigh Chelsea an chorn. Bhuaigh sé agus an fhoireann an Corn League sa 2005 agus 2007. Scór sé ar an Final sa 2005, 2007 agus 2008, ach bhuaigh Tottenham Hotspur. Bhuaigh sé an Premier League ón séasúr 2004/2005 agus 2005/2006.

*thumb|left|Drogba ag Stamford Bridge**Premier League** : 2 
* 2004/2005, 2005/2006

* **Corn F.A.** : 1 
* 2007

* **Corn League** : 2 
* 2005, 2007

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Michael Ballack

Is imreoir sacair é **Michael Ballack** (r.26 Meán Fómhair, 1976). Imríonn sé faoi láthair le Chelsea F.C. D'imir sé le Chemnitzer FC, 1. FC Kaiserslautern, Bayer Leverkusen agus Bayern München ón bhliain 1995 go 2006. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Arjen Robben

Is imreoir sacair é **Arjen Robben**. Imríonn sé faoi láthair le Real Madrid.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Shaun Wright-Phillips

Is imreoir sacair é **Shaun Wright-Phillips**. Tá sé ag imirt le Manchester City faoi láthair. Chaith sé tamall le Chelsea F.C. ó 2005 go 2008 ach ina dhiaidh sin d'fhill sé ar Manchester City. Tá sé ina bhall d'fhoireann náisiúnta Shasana freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine Briotanacha gorma
Andriy Shevchenko

Imreoir sacair is ea **Andriy Mykolayovych Shevchenko** (rugadh i Dvirkivschyna, an Úcráin ar 29 Meán Fómhair, 1976). D'imir sé le Dinamo Kiev ar feadh cúig bliana roimh a aistriú go A.C. Milan, áit a d'imir sé ó 1999 go 2006. D'aistrigh sé go Chelsea i rith an tsamhraidh 2006. Imríonn sé faoi láthair le A.C. Milan.

left|240px|thumb|Andriy Shevchenko ar stampa na hUcráine.

Shevchenko, Andriy
Catagóir:Daoine beo
Joe Cole

Is imreoir sacair Sasanach é **Joe Cole** a rugadh in Islington, Londain ar an 8 Samhain 1981. D'imir sé le Chelsea F.C. (2003&ndash;2010) agus foireann Shasana. Imríonn sé do Léarpholl faoi láthair ach é ar iasacht acu le Lille, sa Fhrainc. Imreoir lárpháirce é Joe Cole.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Khalid Boulahrouz

Is iarimreoir sacair Ísiltíreach é **Khalid Boulahrouz** (28 Nollaig 1981 a rugadh é). D'imir sé le Sevilla F.C., VfB Stuttgart, agus Chelsea agus d'fhoireann náisiúnta na hÍsiltíre. Tá an leasainm "Khalid the Cannibal" aige. 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Michael Essien

Is peileadóir sacair é **Michael Kojo Essien** a rugadh ar 3 Nollaig 1982 in Accra, Gána. Tá saoránacht na Fraince aige óna bhlianta tosaigh imeartha sa Fhrainc. Cosantóir lár na páirce atá ann agus "the Bison" mar leasainm air as an stíl imeartha aige. D'imir sé do Chelsea F.C. sna blianta 2005–2014, do Milan sa séasúr 2014–2015, agus do Panathinaikos FC sa séasúr 2015–2016. Bhí ina bhall d'fhoireann náisiúnta Ghána sna blianta 2002–2014.  

Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Wayne Bridge

Is imreoir sacair é **Wayne Michael Bridge** (a rugadh ar an 5 Lúnasa 1980). Is ball d'fhoireann Manchester City é. Tá sé ar iasacht faoi láthair le Brighton & Hove Albion. D'imir sé cheana le Chelsea agus Southampton roimhe sin. Tháinig sé sa chúigiú háit ar an cúigiú sraith déag *[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! (RA)|I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!]]* sa bhliain 2015.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Real Madrid Club de Fútbol

Club peile is ea **Real Madrid Club de Fútbol**. Tugtar *Real Madrid*, *el Real* nó *el Madrid* air. Tá sé lonnaithe i Maidrid na Spáinne. Club an-rathúil atá ann agus tá clú agus cáil ar Real Madrid ar fud an domhain. Bunaíodh sa bhliain 1902 é.

Catagóir:Clubanna sacair na Spáinne
Peter Crouch

Is imreoir sacair é **Peter Crouch** (rugadh ar 30 Eanáir, 1981 i Macclesfield i Cheshire, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Portsmouth F.C. D'imir sé le hAston Villa i Sasana ó 2002 go 2004 roimhe sin. D'imir sé le Tottenham Hotspur agus QPR ón bhliain 1998 go 2001. D'imir sé le Southampton ón séasúr 2004-2005. D'imir sé le Liverpool F.C. ó 2005 go 2008 agus ansin bhog sé go Portsmouth F.C.. Imríonn sé le Stoke City faoi láthair.

## Tagairtí

Catagóir:Podchraoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Jermaine Pennant

Is peileadóir sacair Sasanach é **Jermaine Lloyd Pennant** (rugadh 15 Eanáir 1983). Imríonn sé faoi láthair le Real Zaragoza. D'imir sé roimhe sin le Liverpool F.C.. Sa bhliain 2018, Tháinig Pennant san ochtú háit ar Celebrity Big Brother 22.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Craig Bellamy

Is iarimreoir sacair é **Craig Bellamy** a rugadh i gCaerdydd na Breataine Bige ar an 13 Iúil 1979. D'imir sé do Cardiff City agus d'fhoireann náisiúnta na Breataine Bige. Déanann sé tráchtaireacht ar Sky Sports. Tá acadamh peile curtha ar bun aige in Siarra Leon.

mion|clé|Craig Bellamy

Catagóir:Imreoirí sacair na Breataine Bige
Bellamy, Craig
Bellamy, Craig
Catagóir:Daoine beo
Dirk Kuyt

Is imreoir sacair na hÍsiltíre é **Dirk Kuyt**. Imríonn sé faoi láthair le Liverpool F.C. mar thosaigh. Imríonn sé le foireann náisiúnta na hIsiltíre chomh maith. Caitheann sé geansaí uimhir a 18 le Liverpool agus uimhir a 7 lena thír dhúchais.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Jerzy Dudek

Is imreoir sacair é **Jerzy Henryk Dudek** (r.23 Márta, 1973 i Rybnik, An Pholainn). Imríonn sé faoi láthair le Real Madrid. D'imir sé le Liverpool ó 2001 go 2007. D'imir sé le Feyenoord roimhe sin. Is cúl báire é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na Polainne
Mohamed Sissoko

Is imreoir sacair é **Mohamed "Momo" Sissoko**. Imríonn sé faoi láthair do Juventus F.C. D'imir sé le Liverpool F.C. roimhe sin.
Mikel John Obi

Is imreoir sacair é **Mikel John Obi**. Imríonn sé le Chelsea F.C. i sraith Shasana. Rugadh John Michael Nchekube Obinna Jos na Nigéire sa bhliain 1987. Thosaigh sé ag imirt le sinsir Plateau United nuair nach raibh ach cúig bliana déag slánaithe aige, agus d'fhreastail sé ar an "Pepsi Football Academy". D'aistrigh sé go Lyn Oslo, agus ansin go Chelsea.
José Manuel Reina Páez

Is imreoir peile é **José Manuel Reina Páez**. Imríonn sé faoi láthair le S.S.C. Napoli. D'imir sé le F.C. Barcelona ó 2000 go 2002. Bhí sé ag imirt le Villareal ó 2002 go 2005. Is coimeádaí cúil é.
Claude Makélélé

Is iarimreoir sacair Francach é **Claude Makélélé**. D'imir sé le Paris St-Germain ón bhliain 2008 go dtí 2011. D'imir sé le Real Madrid agus Chelsea roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Ricardo Carvalho

Is peileadóir sacair é **Ricardo Carvalho** a rugadh in Amarante, an Phortaingéil ar an 18 Bealtaine 1978. Tá sé ag imirt faoi láthair do Chelsea F.C. sa Premier League, agus le foireann náisiúnta na Portaingéile.

Chuir sé tús leis a ghairmréim proifisiúnta le F.C. Porto ina thír dhúchais.

left|200px|thumb|Ricardo Carvalho ar an 22 Feabhra 2007, ar thuras le Chelsea.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Fabio Cannavaro

Is traenálaí agus iarpheileadóir sacair Iodálach é **Fabio Cannavaro** (a rugadh ar 13 Meán Fómhair 1973 i Napoli). D'imir sé san Iodáil ar feadh tamaill fhada (Juventus) chomh maith le tréimhse le Real Madrid. Bhain sé cáil dhomhanda amach mar chosantóir. Ansin, chaith sé seal sa Mheánoirthear (Al-Nassr, Al-Ahli Dubai) agus arís sa tSín (Tianjing Quanjian, Guangzhou Evergrande). Ball d'Fhoireann náisiúnta peile na hIodáile a bhí ann. Is traenálaí anois é Guangzhou Evergrande.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Imreoirí sacair na hIodáile
Catagóir:Daoine beo
José Antonio Reyes

Ba pheileadóir sacair é **José Antonio Reyes** (1 Meán Fómhair 1983 - 1 Meitheamh 2019). D'imir sé cheana do Atlético Madrid, Arsenal, Sevilla, agus Real Madrid.
Iker Casillas

Is imreoir sacair é **Íker Casillas**. Imríonn sé faoi láthair le Real Madrid. Rugadh Casillas ar an 20 Bealtaine 1981 i Móstoles i Maidrid na Spáinne. Is é captaen na foirne náisiúnta agus leaschaptaen Real Madrid é. Bhí sé mar chaptaen ar an Spáinn nuair a bhaineadar Craobh na hEorpa sa bhliain 2008. Tá Casillas ar na cúil bháire is fearr ar domhan.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Roberto Carlos da Silva

Is imreoir sacair é Roberto Carlos da Silva (nó díreach Roberto Carlos). Rugadh é 10 Aibreán 1973 i nGarça, São Paulo sa Bhrasaíl. Imríonn sé faoi láthair mar chosantóir agus é mar chaptaen do Anzhi Makhachkala sa Rúis. D'imir sé cheana le Real Madrid agus Internazionale. D'imir sé 125 uair le foireann náisiúnta na Brasaíle agus fuair sé 11 cúl. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Antonio Cassano

Is peileadóir é **Antonio Cassano**. Imríonn sé faoi láthair do Sampdoria mar ionsaitheoir. D'imir sé le A.S. Bari nuair a bhí sé óg agus d'imir sé freisin le Real Madrid agus Roma. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Imreoirí sacair na hIodáile
Catagóir:Daoine beo