open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ciníochas

[thumb|right|Póstaer ó rialtas na [SAM|Stát Aontaithe ag léiriú saighdiúir Seapánach mar fhrancach.]]
[thumb|right|Póstaer 1862 le liricí amhrán dírithe ar [Muintir na hÉireann|Mhuintir na hÉireann (*Irish Don't Need Apply*), i Stáit Aontaithe Mheiriceá. ]]

Is é atá i gceist le **ciníochas** ná smaoineamh nó claontacht a deir gur fearr ciníocha áirithe ná cinn eile. 

Is féidir leis an gciníochas seo a bheith bunaithe ar dhlíthe tíre ar nós an chórais apairtéid a bhí san Afraic Theas nó feiniméan leanúnach i measc phobail ar nós an fhrith-Ghiúdachais a bhí mar chúl taca don Uileloscadh le linn an Dara Cogadh Domhanda.

Reáchtáiltear *Lá Idirnáisiúnta um Idirdhealú Ciníoch a Dhíothú* ar an 21 Márta.

## Inimirce
Brú eacnamaíochta agus easpa a chuireann daoine réasúnacha i dtreo an fhuatha agus an naimhdis.  Tá manaí na heite deise le cloisteáil timpeall an domhain – cén fáth go mbeadh ár gcuid acmhainní á roinnt le heachtrannaigh nuair nach bhfuil ár ndóthain againn féin?  Ach is léir na buntáistí eacnamaíocha a bhaineann leis an inimirce ó thaobh na maicreacnamaíochta de 

## Ionsaithe ciníocha
* D'fheallmharaigh James Earl Ray an gníomhaí polaitiúil, Martin Luther King, ar an 4 Aibreán 1968 i Memphis, Tennessee.
* Na *[[dlíthe Jim Crow]]* sna Stáit Aontaithe, a bhí léirithe go príomha i ndeisceart na Stát Aontaithe, a chuir isteach ar na Meiriceánaigh Afracacha, na Meiriceánaigh Dúchasacha srl.
* Dúnmharú George Floyd
* Uileloscadh
* Apartheid san Afraic Theas.  I ré na cinedheighilte, bhí muintir na hAfraice Theas deighilte ina gceithre chine, mar atá, na Bána, na Gormaigh, na Daiteánaigh agus na hIndiaigh, agus na dreamanna seo á gcoinneáil scartha scoite ó chéile

* Eachtraí ciníocha

## Ciníochas in Éirinn
Rinne comhlacht neamhspleách Pivotal taighde thar ceann an Choimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann féachaint le faisnéis bheacht a fháil faoin gceist ‘*Tionchar an Bhreatimeachta ar Mhionlaigh Eitneacha agus Inimircigh i dTuaisceart Éireann*’. Scrúdaíodh fíorthaithí agus braistint na ndaoine chomh maith leis na torthaí shocheacnamaíocha a bhí agus a bheidh ag an mBreatimeacht ar na mionlaigh sin abhus.  D’airigh go leor gur thug Breatimeacht ugach do dhaoine chun naimhdeas d’inimircigh a nochtadh.

Bhí méadú ar eachtraí fuatha in aghaidh dhaoine ón Áise ó 2016, bliain an reifrinn a ghlac leis an mBreatimeacht agus ardú go ginearálta ar mhaslú nó ionsaí ar inimircigh/ Ina theannta sin ar fad bhí daoine míshuaimhneach, imníoch faoina stádas i ré an Bhreatimeachta.

## Tagairtí


Catagóir:Eachtraí ciníocha
Cath Dien Bien Phu

Ba é **Cath Dien Bien Phu** (Vítneaimis: *Chiến dịch Điện Biên Phủ*) an Cath deireanach sa Chéad Chogadh Ind-Síneach idir fórsaí míleata na Fraince agus fórsaí réabhlóideacha na Vít Minh. Troideadh an Cath idir Mí Márta agus Mí Bealtaine 1954 agus chaill arm na Fraince go hiomlán sa deireadh, agus chaill an Fhrainc a forlámhas i Vitneam dá bharr.

Rinne na Francaigh botún mór straitéiseach nuair a thóg siad bunáit dá n-aerfhórsa ag Dien Bien Phu, i measc na sléibhte in iarthuaisceart Vítneam. Theastaigh uathu línte soláthair an Vít Minh a scoilt. Ach, toisc go raibh an bunáit aeir in íochtar an ghleanna, bhí an ginearál Vo Nguyen Giap, in ann é a thimpeallú agus Arm na Fraince (ina raibh mórán Gearmánach agus daoine as tíortha eile sa Léigiún Eachtrannach) a chur faoi léigear. 

Ghabh na Vít Minh na cnoic ar fad timpeall ar Dien Bien Phu, agus bhí siad in ann scaoileadh síos ar na Francaigh le gunnaí móra airtléire a tugadh isteach trí na coillte ón tSín. Thosaigh troid uafásach thíos sa ghleann freisin agus an dá arm ag tabhairt aghaidh ar a chéile i dtrinsí mar a tharla sa Chéad Chogadh Domhanda. Arís is arís bhí na Francaigh in ann an fód a seasamh agus na Vít Minh a bhrú siar, le tacaíocht agus soláthair ón aer. Tar éis léigear a mhair dhá mí, chaill na Francaigh an fód agus ghéill siad. In ainneoin a gcaillteanas mór fear, lean na Vít Minh ar aghaidh lena dtóir ar na Francaigh a d'éalaigh a chloí go dtí go raibh deireadh leis an chath.

I ndiaidh an Chatha chríochnaigh an cogadh le comhaontú na Ginéive sa bhliain 1954. Scoilt na comhaontú seo an tír in dhá leath; bhris cogadh eile amach An Dara Cogadh Ind-Síneach sa bhliain 1957.

## Tagairtí

Catagóir:Cathanna sa Chéad Chogadh Ind-Síneach
Catagóir:Vítneam
86

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 19 Meán Fómhair – Antoninus Pius, Impire Rómhánach (138–161).

## Básanna
*

0086
Ban Ki-moon

Iar-pholaiteoir ón gCóiré Theas agus Ard-Rúnaí ar na Náisiúin Aontaithe faoi láthair é **Ban Ki-moon** (rugadh an 13 Meitheamh 1944 in Eumseong, Chungcheong Thuaidh). Is é an t-ochtú Ard-Rúnaí é, agus is é a tháinig i gcomharbacht ar Kofi Annan, a d'éirigh as an bpost ar 31 Nollaig 2006. Toghadh Ban ina Ard-Rúnaí an 13 Deireadh Fómhair 2006, agus tháinig a thréimhse oifige i bhfeidhm an 1 Eanáir, 2007. Ar an 13 Deireadh Fómhair 2016 cheap Tionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe António Guterres ina ard-rúnaí mar chomharba ar Ban Ki-moon, le tosnú ar an 31 Nollaig 2016.

## Tagairtí

[clé|280px|thumb|Ban Ki-moon le [George W. Bush]]

Ban Ki-moon
Catagóir:Daoine beo
Tír na mBascach

Is náisiún in iarthar na Sléibhte Piréiní í **Tír na mBascach** (*Euskal Herria* as Bascais). Tá an tír scoilte idir an Spáinn agus an Fhrainc. Labhraíonn an chuid is mó daoine Spáinnis cé go bhfuil an teanga dúchasach, an Bhascais, á labhairt freisin in áiteanna éagsúla. Tá seacht réigiún i dtír na mBascach, ceathair sa Spáinn (An Tír Bhascach Theas, *Hegoalde* agus Navarra *Nafarroa*) agus trí cinn sa Fhrainc (An Tír Bhascach Thuaidh, *Iparralde*). Tá daoine ann atá ag iarraidh neamhspleáchas a fháil don tír ar fad, go minic le foréigean. Fuair breis is 800 daoine bás mar thoradh ar choimhlint idir rialtas na Spáinne agus an grúpa paraimíliteach ETA ó na 1960í ar aghaidh.

### Na Cúigí:
* Gipuzkoa
* Araba
* Bizkaia
* Nafarroa
* Lapurdi
* Zuberoa
* Behe-Nafarroa

## Íomhánna

Image:Flag of the Basque Country.svg|An Ikurriña, brat Bascach
Image:Mapa_provincias_Euskal_Herria.svg|Na cúigí
Image:Euskara.png|Áiteanna a labhraítear Bascais
Image:Xabi Alonso.jpg|Xabi Alonso, a d'imir le Real Madrid


## Tagairtí
Mark Geary

thumb|right|Clúdach de ''Ghosts''
Rugadh **Mark Geary** i mBaile Átha Cliath ar 31 Eanáir 1973 do theaghlach mór le seachtar siblín aige. Nuair nach raibh sé ach 19 mbliana d'aois, chuaigh Geary ar imirce go Nua-Eabhrac. De réir a chéile, bhun sé é féin mar amhránaí tóireach sa cheantar ina raibh sé, ag seinnt go minic i láithreacha mar *Sin É*, caifé Éireannach a bhí insan East Village. I 1999, chuir sé amach a chéad albam faoin ainm Mark Geary le Paradigm Records.

Ó shin, d'fhoilsigh sé dá albam eile: *33 1/3 Grand Street* i 2003 agus *Ghosts* i 2004. Tá *Ghosts* mar cheirnín órga agus tá gairm criticiúil spreagtha aige in Éirinn agus sna Stáit Aontaithehttp://www.myspace.com/markgeary.

Sheinn Colm Quearney, Dave Odlum, Karl Odlum, Glen Hansard agus Brendan O'Shea go léir le Geary ar ócáidí ar leith ar cheirníní is ar an ardán.

## Naisc sheachtracha
* (''en'') Suíomh idirlín oifigiúil Mark Geary. Dáta rochtana 7 Aibr. 2016 
* (''en'') Geary ar ''Irish Music Central'' 
* [(''en'') Geary ar ''[MySpace]*]
* [http://www.fishrecords.co.uk/reviews/ghosts.htm (*en*) iris ar *Ghosts''] 

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Teileachumarsáid

mion
Is éard is **teileachumarsáid** ann ná cumarsáid trí chábla nó trí raidió. Tá an tIdirlíon ar na samplaí is suntasaí den teileachumarsáid phoiblí, agus é ag iompar glaonna gutháin chomh maith le sonraí ríomhaireachta. 

Tá idir theileachumarsáid analógach agus theileachumarsáid digiteach ann. 
clé|mion
Úsáidtear an téarma "an míle deiridh" i ngeall ar an gcóras analógach, téarma a bhaineann leis an gcuid den chóras atá ina nasc idir an malartán agus an custaiméir. Iompraíonn an chuid dhigiteach na milliúin glaoch agus sonraí.

## Tagairtí

Catagóir:Cumarsáid
Catagóir:Ríomhaireacht

Catagóir:Teileafónaíocht
Nú

Is é **nú** (Ν ina cheannlitir, ν ina litir bheag) an 11ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící *[[nun]]* 25px|nun. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /n/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 50 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /n/ é.

Tá bunús ag an litir Rómhánach N agus ag an litir Choireallach Н sa litir **nú**.

Catagóir:Litreacha Ghréagacha
Xí

Is é **xí** (Ξ ina cheannlitir, ξ ina litir bheag) an 14ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící *[[samekh]]* 25px|samekh. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /ks/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 60 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /ks/ é.

Tá bunús ag an litir Rómhánach X agus ag an litir Choireallach Ѯ sa litir **xí**.

Catagóir:Litreacha Ghréagacha
Oimiocrón

Is é **oimiocrón** (Gréigis:όμικρον *ómikron* ) an 15ú litir san aibítir Ghréagach. (Bíonn Ο ina cheannlitir agus ο ina litir bheag). Tá sé de shliocht na litreach Féinící *[[ayin]]* 25px|ayin. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /o/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 70 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /o/ é.

Tá bunús ag an litir Rómhánach O agus ag an litir Choireallach О sa litir **oimiocrón**.

Catagóir:Litreacha Ghréagacha
Pí (litir)

Is í **pí** (Π ina ceannlitir, π ina litir bheag) an 16ú litir san aibítir Ghréagach.  Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh pí mar /p/, (sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar an gcéanna í). 

I gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 80 uirthi.

Tá pí de shliocht na litreach Féinící *[[pe]]* 25px|pe. Tá bunús ag an litir Rómhánach P agus ag an litir Choireallach П sa litir **pí**.

Sa mhatamaitic, is í pí an gaol idir imlíne an chiorcail agus a trastomhas (π ≈ 3.14159...).

## Féach freisin

* Pí (uimhir)
* Aibítir Ghréagach

## Tagairtí

Catagóir:Litreacha Ghréagacha
Ró

Is é **ró** (Ρ ina cheannlitir, ρ ina litir bheag) an 17ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící *[[res]]* 25px|res. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /r/ nó /r̥/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 100 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /r/ é.

Tá bunús ag an litir Rómhánach R agus ag an litir Choireallach Р sa litir **ró**.

Catagóir:Litreacha Ghréagacha
Tó

Is é **tó** (Τ ina cheannlitir, τ ina litir bheag) an 19ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící *[[taw]]* 25px|taw. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /t/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 300 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /t/ é.

Tá bunús ag an litir Rómhánach T agus ag an litir Choireallach Т sa litir **tó**.

Catagóir:Litreacha Ghréagacha
Upsalón

Is é **upsalón** (Υ ina cheannlitir, υ ina litir bheag) an 20ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící *[[waw]]* 25px|waw. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /y/ nó /yː/ nó níos luaithe mar /u/ nó /uː/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 400 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /i/ é.

Tá bunús ag an litir Rómhánach U, Y, V agus W agus ag an litir Choireallach U agus Ѵ sa litir **upsalón**.

Catagóir:Litreacha Ghréagacha
Móideim

200px|deas|thumb|Móideimí.
Is gléas crua-earraí é **móideim** a chuireann tiontú analógach-go-digiteach agus tiontú digiteach-go-analógach i bhfeidhm. Is í an úsáid is coitianta a bhaintear as móideim ná le sonraí digiteacha ó ríomhaire pearsanta (i bhfoirm 1-anna agus 0-anna) a thiontú go dtí fuaimeanna gur féidir seoladh thar línte fóin analógacha.

Déantar móideim a thomhas go hiondúil i dtéarmaí a luas (i bhfoirm ráta giotáin). Is é 56 Kbps an luas is sciobtha gur féidir a shroichint i gcás móideim ar ghnáthlíne fóin. I gcás línte ar a bhfuil leathanbhanda ar fáil, is féidir leis an luas seo a bheith i bhfad níos airde (úsáidtear móideim éagsúil ar na línte seo).

Catagóir:Líonraí ríomhaireachta
Catagóir:Teileachumarsáid
Ikurriña

Is siombail tábhachtach do na Bascaigh é an bratach **Ikurriña** agus is é bratach oifigiúil chomhphobal féinrialaitheach An Tír Bhascach Theas, sa Spáinn, é.

Chruthaigh bunaitheoirí an Pháirtí Náisiúnta Bascaigh, an *EAJ-PNV*, Luis agus Sabino Arana, é agus tá aitheantas bainte amach aige mar shiombail (neamhoifigiúil) do Euskal Herria, (an Tír Bhascach ar fad). Feictear é go minic sa Tír Bhascach Thuaidh, sa Fhrainc agus tá sé le feiceáil i mbratach Saint-Pierre agus Miquelon, pobail Fhranc-Bascacha i dtuaisceart Mheiriceá. Is é an Ikurriña bratach an pháirtí Náisiúnta Bhascaigh (EAJ-PNV) é.

Dearadh an bratach sa bhliain 1894 le seasamh ar son chúige na Bioscáine (*Vizcaya* as Spáinnis, Bizkaia as Bascais) chomh maith le seacht gcinn eile, ceann amháin do gach cúige Bascach. Ach ní raibh an PNV gníomhach aon áit eile lasmuigh den Bhioscáin, agus dá bharr sin ní bhfuair ach bratach na Bioscáine aitheantas poiblí. Sa bhliain 1895 ghlac an páirtí leis mar an bratach oifigiúil agus, sa bhliain 1933, mhol siad é le bheith ina bratach don Tír Bhascach ar fad.

Sa bhliain 1936, ghlac rialtas an chomhphobail fhéinrialaithigh leis an *Ikurriña*. Chuir réim Franco cosc ar an mbratach sa bhliain 1938 (lean na Bascaigh á úsáid sna cúigí Bascacha sa Fhrainc). Rinneadh siombail dúshláin de, agus ba iad na chéad gníomhaíochtaí a rinne ETA ná an bratach a chrochadh in áiteanna poiblí. Ceadaíodh é le linn an Idirthréimhse ón deachtóireacht go daonlathas sa bhliain 1977. Dhá bhliain ina dhiaidh ghlac rialtas Chomhphobal féinrialaithigh na mBascach é mar an bratach oifigiúil. Ghlac náisiúnaigh ar fud na gcúigí Bascach freisin ag an am seo.
 
Seasann an dearg do mhuintir na Bioscáine, an glas (b'fhéidir) don Dair Gernika, siombail de sheandlíthe Bizkaia, nó na *Fueros*; agus thairis sin an crios bán ag seasamh don Chreideamh Caitliceach a leanann formhór mhuintir Thír na mBascach. Dá bharr seo is iad dearg, glas, agus bán, dathanna náisiúnta na tíre.

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí

Catagóir:Tír na mBascach
Catagóir:Cultúr Thír na mBascach
Catagóir:Bratacha
Sigme

Is é **sigme** (Σ ina cheannlitir, σ (nó ς ag deireadh focail) ina litir bheag) an 18ú litir san aibítir Ghréagach. Tá sé de shliocht na litreach Féinící *[[sin]]* 25px|sin. Sa Shean-Ghréigis fuaimníodh mar /s/ é, agus i gcóras na n-uimhreacha Gréagacha, bhíodh an luach 200 air. Sa Nua-Ghréigis fuaimníodh mar /s/ é.

Tá bunús ag an litir Rómhánach S agus ag an litir Choireallach С agus Ш sa litir **sigme**.

Catagóir:Litreacha Ghréagacha
Hewlett-Packard

Ba chomhlacht ríomhaireachta é **Hewlett-Packard**, agus é lonnaithe in Palo Alto, California. Ba é an comhlacht teicneolaíochta faisnéise is mó ar domhan é. Tá clú ar a gcuid clóirí agus ríomhairí pearsanta. Scoilteadh an comhlacht ar 1 Samhain 2015 ina dhá chomhlacht poiblí: HP Inc. agus Hewlett Packard Enterprise.

## Tagairtí

mion|clé|An garáiste in Palo Alto inar chuir Hewlett agus Packard a gcomhlacht ar bun

Catagóir:Comhlachtaí ríomhaireachta
Intel

Is é **Intel Corporation** an comhlacht leathsheoltóirí is mó ar domhan agus táirgeoir an réimse mhicriphróiseálaí (x86 srl.) a úsáidtear sa chuid is mó de ríomhairí pearsanta an domhain. Tá Intel lonnaithe in Santa Clara, California. Sa bhliain 2025, bhí 108,900 duine fostaithe acu ar fud an domhain, tuairim is 5,000 acu in Éirinn. 

### Stair
Bhunaigh Robert Noyce agus Gordon Moore an comhlacht i 1968 faoin ainm **''Int**egrated **El**ectronics Corporation*, lonnaithe i [[Santa Clara]], [[California]]. Ba cheannródaí é i bhforbairt sliseanna cuimhne SRAM agus DRAM. 

Chuir feachtas margaíochta ainm an chomhlachta i mbéal an phobail ar fud an domhain sna [[1990í]], leis an sluán *Intel Inside''.

### Intel in Éirinn
Bunaíodh Campas déantúsaíochta Intel i Léim an Bhradáin sa bhliain 1989. 

Sa bhliain 2022, bhí 5,000 duine atá fostaithe ag Intel in Éirinn in iomlán, i Léim an Bhradáin go háirithe. 

Bhí 300 duine fostaithe ag Intel i gContae an Chláir in 2025, agus d'fhógair Intel go ndúnfaidís a mhonarcha sa tSionainn faoi dheireadh na bliana.

I meamram a scaip Príomhfheidhmeannach Intel in 2025, Lip-Bu Tan, i measc fostaithe, thug sé le fios go mbeadh orthu díriú ar fhréamhacha Intel, is é sin, innealtóireacht, agus fáil réidh le casacht bhainistíochta san eagraíocht. Bhain an scéal leis an rófhás a tháinig sna 2010idí ar an earnáil teicneolaíochta idirnáisiúnta.

## Féach freisin

* Ailtireacht x86
* Microsoft

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí ríomhaireachta
Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha
Catagóir:Léim an Bhradáin
Baile na Croise (Contae Dhoire)

Baile beag sna Speiríní is ea **Baile na Croise**, i gContae Dhoire, i dTuaisceart Éireann. Tugann muintir na háite *Baile na Scrine*, ainm an pharóiste, ar an mbaile go minic. *Draperstown* a thugtar ar an mbaile i mBéarla. Tá Gaelscoil ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Dhoire
Triantán an Mhurdair

Ceantar i gCúige Uladh ab ea **Triantán an Mhurdair**, a raibh míchlú air i rith na dTrioblóidí, ó bhí a lán dúnmharuithe seicteacha agus polaitiúla idir lámhaibh ag na grúpaí paraimíleata éagsúla ansin, chomh maith le hArm na Breataine agus Constáblacht Ríoga Uladh. Bhí cuid den Triantán suite in Oirthear Thír Eoghain, cuid eile i nDeisceart Chontae Dhoire agus cuid eile fós i dTuaisceart Chontae Ard Mhacha.

Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann
Ailtireacht x86

Is í an **ailtireacht x86** nó **80x86** an t-ailtireacht mhicreaphróiseálaí is coitianta i ríomhairí pearsanta.

## Eolas eile
* IA-32
* teanga dhíolama x86
* x87
* fíormhód — Neamhfhíormhód — Mód fíorúil 8086 — Mód cosanta — Mód fada
* x86-64
* IA64

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* 25 bliain ailtireacht Intel(as Béarla)
* Eolaí x86 (as Béarla) 

Catagóir:Ailtireacht ríomhairí
Corn Uí Dhubhthaigh

Duais chamógaíochta Éireannach é **Corn Uí Dhubhthaigh**, an ceann is mó sa spórt. Bronntar an corn ar an bhfoireann a bhuann Craobh Chamógaíochta na hÉireann, an príomhchomórtas sa tír eagraíonn Cumann Camógaíochta na nGael. Imrítear an cluiche ceannais i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath gach bliain ar an dara nó an tríú Domhnach i mí Mheán Fómhair. Tá an corn ainmnithe in ómós do Sheán Ó Dubhthaigh. 

Bronnadh Corn Uí Dhubhthaigh don chéad uair sa bhliain 1930 ar Bhaile Átha Cliath, agus is iad Corcaigh na buaiteoirí faoi láthair.

*
*
Catagóir:Craobhchomórtais spóirt
Camogai
Camogai
Compaq

Ba chomhlacht ríomhaireachta Meiriceánach é **Compaq,** a bunaíodh in Texas i 1983. Ba tháirgeoir mór ríomhairí pearsanta é. Tháinig ainm an chomhlachta ó na focail **Compa**tibility (comhoiriúnacht) agus **Q**uality (cáilíocht) mar bhí na chéad táirgí bunaithe ar ríomhaire pearsanta IBM, an *IBM Compatible*. Cheannaigh HP an comhlacht sa bhliain 2003.

## Féach freisin

mion|clé|Compaq deskpro EP - 1999 desktop

* IBM
* HP

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí ríomhaireachta
Ríomhaire pearsanta

thumb|deas|300px|Comhchodanna an ríomhaire phearsanta
Is ríomhaire d’aon úsáideoir amháin é an **ríomhaire pearsanta**. Go ginearálta bíonn an ríomhaire pearsanta comhdhéanta as na páirteanna seo a leanas:
# Monatóir
# Máthairchlár
# Láraonad próiseála, CPU (LAP)
# Príomhchuimhne (RAM, cuimhne randamrochtana)
# Cárta forlíontach
# Soláthar cumhachta
# Tiomántán diosca optúil
# Tiomántán crua
# Luch
# Méarchlár 

Is féidir na codanna seo a choinneáil scartha ó chéile go fisiceach (i gcás ríomhaire deisce) nó a chur in aon bhosca amháin (i gcás ríomhaire glúine). Gléas an-chumhachtach é an ríomhaire pearsanta ann féin, ach ó tháinig na gréasáin ríomhaireachta ar an bhfód, is mó is gnách ríomhairí den chineál seo a nascadh dá chéile i líonraí áitiúla nó san Idirlíon féin.

## Stair an Ríomhaire Phearsanta

right|thumb|Ríomhaire den chineál ''Apple II'' (1977)

Ba é an micreaphróiseálaí a chuir an ríomhaire in aice láimhe ag an duine aonair an chéad uair riamh. Is féidir úsáid a bhaint as san obair - mar a dhéanann daoine féinfhostaithe an lae inniu, ach go háirithe - nó mar chaitheamh aimsire ann féin. B'é an comhlacht úd Intel ach go háirithe a spreag forbairt na teicneolaíochta seo. 

Ba é an *[[Altair (ríomhaire)|Altair]]* an chéad ríomhaire pearsanta riamh, ach ba é an *[[Apple II]]* (1977) an chéad cheann a raibh tóir mhór air. Bhí gal as an ngnáth air mar gheall ar an gcineál bogearra a cruthaíodh le huimhreacha gnó a phróiseáil, is é sin, an chéad scarbhileog, ar ar tugadh *Visicalc*. 

Spreag an spéis mhór seo sna ríomhairí pearsanta IBM chun a ríomhaire féin a chur ar an margadh, is é sin, ríomhaire pearsanta IBM (1981). D'éirigh le comhlacht beag darbh ainm Microsoft conradh a shíniú le hIBM faoi sholáthar an chóras oibriúchán don ríomhaire seo. DOS a bhí ar an gcóras oibriúcháin sin. Nuair a thosaigh comhlachtaí eile ag táirgeadh ríomhairí a bhí comhoiriúnach le ríomhaire pearsanta IBM (ar nós Compaq, Hewlett-Packard, Dell, Gateway, srl.), bhí Microsoft in ann ceadúnas a éileamh ar na ríomhairí seo. De bharr an chonartha seo, tá Microsoft ar an gcomhlacht bogearraí is mó sa domhan i gcónaí.

Bhí tionchar mór ag an *[[Apple Macintosh]]* (1984) ar dhearcadh a lán daoine i leith na ríomhairí, nó ba é an chéad ríomhaire a bhain leas as comhéadan úsáideora grafach (GUI). Ba é an ríomhaire áirithe sin a d'oscail margadh na ríomhaireachta don ghnáthdhuine, nó bhí sé i bhfad níos so-úsáidte ná na ríomhairí a bhí ann roimhe. Ní chaithfeá bheith i d'innealtóir le héirí eolach ar bhealaí an ríomhaire seo. I dtús na nóchaidí, tháinig na chéad ríomhairí pearsanta ilmheán ar an bhfód.

Catagóir:Ríomhaireacht
Mód cosanta

Is mód é an **mód cosanta** nó an **mód faoi chosaint** a bhaineann le sliseanna CPU 80286 agus níos airde. Sa mhód seo, fothaíonn an slis CPU iltascáil trí dheighleáin sonraí atá in úsáid i ríomhchlár amháin a chosaint ar iarrachtaí ríomhchláir eile iad a rochtain. Déantar an chuimhne a chosaint agus mar sin tugtar mód cosanta ar an mód seo.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ailtireacht ríomhairí
Erwin Schrödinger

Fisiceoir Ostarach/Éireannach ab ea **Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger** (12 Lúnasa 1887 – 4 Eanáir 1961). Tá clú agus cáil air de bharr a chuid oibre ar son na meicnice candamaí, go háirithe cothromóid Schrödinger. Fuair sé Duais Nobel don chothromóid seo sa bhliain 1933. Sa bhliain 1935, chuir sé smaointurgnamh an chait chun tosaigh.

Anuas ar sin, is údar mór le rá é ar réimse leathan d'ábhair fisice - meicnic staitistiúil, teirmidinimic, dath-theoiric, leictreamaighnéadas, coibhneasacht ghinearálta, cosmeolaíocht agus teoiric an aonréimse. Chuir
Schrödinger spéis mhór sa taobh fealsúnach na h-eolaíochta, coincheapa fealsúnacha ársa agus oirthearacha, eitic agus creideamh.

## Tagairtí

* 

Catagóir:Básanna i 1961
Catagóir:Daoine a rugadh i 1887
Catagóir:Fisiceoirí Ostaracha
Catagóir:Fisiceoirí Éireannacha
Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Fisice
Catagóir:Péidifiligh
Ráth Fearnáin

Is bruachbhaile i mBaile Átha Cliath é **Ráth Fearnáin** (*Rathfarnham* i mBéarla). 

Tá Gaelcholáistí an Phiarsaigh suite i Mainistir Loreto ar Bhóthar na Grainsí sa cheantar ó 2014.

## Féach freisin

* Scoil Éanna

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Ráth Fearnáin
Beart (ríomhaireacht)

Is é an **beart** (*byte* i mBéarla) an buntomhas spáis i gcúrsaí ríomhaireachta (scaití baintear úsáid as an téarma **ochtréad** (*octet* i mBéarla)). 

Tá ocht ngiotán sa bheart, agus is féidir 256 luach éagsúil a stóráil in aon bheart amháin (**1B**). D'fhéadfaí carachtar singil a stóráil i mbeart amháin faoin gcóras carachtar ASCII. Úsáidtear dhá bheart le carachtair a stóráil de réir chóras Unicode (atá tagtha i gcomharbacht, nach mór, ar ASCII). Is féidir 65,536 luach éagsúil a stóráil in dhá bheart. Ciallaíonn sé seo gur féidir carachtair aibítrí uile an domhain a stóráil trí chóras Unicode. 

## Tomhaiseanna Eile
Tá na príomhthomhaiseanna spáis eile sa ríomhaireacht bunaithe ar an mbeart:

* Cilibheart (kB). 1kB = 1024 B (m.sh., teachtaireacht ríomhphoist ≈ 1KB)
* Meigeabheart (MB). 1 MB = 1024 kB = (m.sh. pictiúr a tógadh le ceamara neamhchasta digiteach ≈ 1MB)
* Gigibheart (GB). 1 GB = 1024 MB (m.sh., cuid de scannán le fuaimrian ≈ 1GB)
* Teireabheart (TB). 1 TB = 1024 GB (m.sh., bailiúchán mór ilmheáin ≈ 1TB)

Catagóir:Stóras ríomhaireachta
Java

:*Baineann an t-alt seo leis an teanga ríomhchlárúcháin. Má tá suim agat san oileán Indinéiseach, féach [[Iáva]].*

Is teanga ríomhchlárúcháin í **Java**. Chum Sun Microsystems í sna 1990í. Is í an teanga ríomhchlárúcháin is coitianta le haghaidh feidhmchláir ar an Idirlíon.

## Tréithe Java
* Is teanga bunaithe ar oibiachtaí atá inti.
* Tá próiseáil ar earráidí mar chuid den teanga
* Tá na gnéithe is fearr de C++ inti gan na rudaí is casta
* Tá sí inaistrithe
* Tá sí saor in aisce
* Bíonn nuashonruithe ar fáil thar an Idirlíon

320px|thumb|Códbhlogh
## 2 Chineál Clár
* Feidhmchláir
** Cláir a sheasann leo féin
** De ghnáth stóráilte agus rite ar an ríomhaire logánta
* Feidhmchláiríní
** De ghnáth stóráilte ar ríomhaire cianda
** Ceanglaíonn úsáideoirí leo trí bhrabhsálaí Ghréasáin
** Lódáiltear isteach sa mbrabhsálaí iad, ritheann siad istigh ann; nuair a stopann siad ag rith, scriostar iad
** Tá rialacha slándála láidir ag Java maidir leo seo

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha ríomhchlárúcháin
Aoine an Chéasta

Is í **Aoine an Chéasta** an Aoine roimh Dhomhnach na Cásca. De réir fhoirceadal na Críostaíochta, b'ar an Aoine seo a céasadh Íosa Críost go bás ar an gCros. [200px|thumb|[Íosa Críost ar an gCros - pictiúr le hAlbrecht Dürer.|clé]]

## Na Soiscéil
De réir mar a deirtear sna Soiscéil, tháinig na hardsagairt agus na seanóirí le chéile ar maidin le socrú le chéile go gcuirfí Íosa chun báis. Chuir siad an bhreith seo faoi bhráid an ghobharnóra Rómhánaigh, Pointias Píoláit, nach raibh ró-fhonnmhar chun Íosa a chur chun báis.

Faoi bhrú na n-ardsagart agus na seanóirí, áfach, agus iad siúd ag gríosú na gramaisce in aghaidh Íosa, ghéill Píoláit Íosa a chur chun báis. Theastaigh ó na hardsagairt Íosa a mharú mar bhlaisféimeoir, ó bhí sé tar éis a rá gurbh é mac Dé é, ach d'áitigh siad ar Phíoláit gur ceannairceoir agus tuathghríosóir ab ea Críost a bhí ag iarraidh "rí na nGiúdach" a ghairm de féin - is é sin, rí a bhí ag beartú na Rómhánaigh a ruaigeadh as Iarúsailéim agus ríocht neamhspleách na nGiúdach a bhunú. Tugadh le fios do Phíoláit "nach mbeadh sé ina chara mhaith ag Impire na Róimhe", ach oiread, mura mbeadh sé sásta an bhreith bháis a dhearbhú.

Chuir saighdiúirí an ghobharnóra clóca dearg ar Íosa agus chuir siad "coróin" de chraobhacha deilgneacha air le hé a chéasadh. Ansin, thug siad "rí na nGiúdach" air go magúil, agus iad ag ligean orthu féin go raibh siad ag umhlú dó mar a bheadh rí ann.  

Ina dhiaidh sin, bhain siad an clóca de arís agus iad á bhualadh is á chéasadh. B'éigean d'Íosa a chros féin a iompar go Calvaire, áit ar tairneáladh den chros é. 

## Nósanna
"Ar Aoine an Chéasta, cuireann na daoine na preátaí luatha. Ar Aoine an Chéasta téann na daoine chuig tobar beannaithe, téann muintir Fhánada siar go dtí tobar Dumhach Mhóir (Tobar Naomh Bhudóg) agus ólann siad cúpla deoch amach as an tobar, agus beireann siad cúpla buidéal as an tobar leo. Téann na daoine siar ‘un tobair ar maidin agus ba ghnách leo troscadh a dhéanamh go dtí an dó dhéag an lá sin, nó go ndéanadh na linbh trí scread leis an ocras. Níor chóir daofa a gcuid gruaige a chíoradh ach oiread."
"...lá troscaidh is ea é. Ní bhíonn aon chaitheamh aimsire, rince ná spórt ag aon duine an lá san. Téann gach duine go dtí an séipéal an lá san chun stáisiúin na croise a dhéanamh. Dá dtagadh tinneas nó pian ar aon bhall ded chorp, deir na seandaoine go mbeadh sé ort ar feadh do shaoil ... "do thugtaí ubh Aoine an Chéasta ar aon ubh a bheireadh cearc ar Aoine an Chéasta. Do chuireadh muintir an tí na huibheacha sin i leataobh go cúramach. Uair éigin tar éis an mheán oíche maidin Domhnach Cásca d’éiríodh muintir an tí agus bheirídís na huibheacha sin agus d’ithidís iad. "Tá cuntas suimiúil ó Chill Dara ina bhfuil sé luaite go raibh ádh inteacht le huibheacha a bhreith cearc ar Aoine an Chéasta agus gur shábháil daoine na huibheacha sin agus gur éirigh siad i lár na hoíche (idir an Satharn agus Domhnach na Cásca) chun iad a ithe ansin.

## Féach freisin
* An Cháisc
* Comhaontú Aoine an Chéasta

## Tagairtí

Catagóir:An Cháisc
Catagóir:Aoine
An Tagálaigis

Is í an **Tagálaigis** an teanga is tábhachtaí sna hOileáin Fhilipíneacha, agus is ceann de na teangacha Astrainéiseacha í. Baineann sí leis an bhfoghrúpa ar a dtugtar na teangacha Malae-Pholainéiseacha, leis an bhfobhrainse lárnach de na teangacha Filipíneacha. Tá sí ó dhúchas ag 22 mhilliún duine, ach ós rud é go bhfoghlaimíonn cainteoirí na dteangacha Filipíneacha eile ar scoil í, is féidir a mhaíomh gur fánach duine ina chónaí sna hOileáin Fhilipíneacha nach mbeadh an cúpla focal aige, ar a laghad. 

Fuair an teanga a hainm ó na focail a chiallaíonn "muintir na habhann" nó "na daoine a bhfuil cónaí orthu cois na habhann" sa teanga féin. Tá cónaí ar na Tagálagaigh, a labhraíonn canúintí Tagálaigise ó dhúchas, i lár agus i ndeisceart Oileán Luzon agus sna hoileáin bheaga máguaird. Is gnách "Katagalugan" - tír na Tagálaigise, nó tír na dTagalagach - a thabhairt ar an gceantar seo ar fad.

Deir bunreacht na nOileán Filipíneach gurb iad an Béarla agus an teanga "Filipino" nó an Fhilipínis na teangacha oifigiúla sa tír. Tá sé ina ábhar conspóide céard is "Filipino" nó Filipínis ann, mar theanga. Go praiticiúil, is ionann í agus an Tagálaigis, ós rud é gurb í an Tagálaigis chaighdeánaithe a mhúintear sna scoileanna mar "Fhilipínis". Glactar leis go coitianta gurb ionann an Fhilipínis agus an Tagálaigis mar a labhraíonn muintir na príomhchathrach í - beag beann ar cé acu cainteoirí dúchais iad nó nach ea. Bíonn an leagan seo den Tagálaigis breac le hiasachtaí Béarla agus le focail a tháinig isteach ó theangacha eile na nOileán, ach ní drochrud é dar le go leor Filipínigh, ó dhéanann an fhorbairt seo an Tagálaigis níos intuigthe ag na cainteoirí neamhdhúchais.

Is í an aibítir Laidineach is mó a úsáidtear leis an Tagálaigis a scríobh ar na saolta seo. Bhí córas scríbhneoireachta dá gcuid féin ag lucht labhartha na Tagálaigise tráth, áfach, aibítir ar a dtugtar Babayin. Bhí an aibítir seo in úsáid go deireadh na naoú haoise déag, in éineacht leis an aibítir Laidineach. 

Ba í an chéad leabhar a scríobhadh sa teanga ná *Doctrina Cristiana*, nó an Teagasc Críostaí, sa bhliain 1593. Bhí an téacs le léamh as Spáinnis agus sa dá aibítir as Tagálaigis, idir Babayin agus an aibítir Laidineach. 

## Foclóir

Taispeánann * na focail a fuair an teanga ón Spáinnis. Mar a fheictear, bíonn iasachtaí Spáinnise an-choitianta sa stór focal is bunúsaí féin.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na hÁise
Catagóir:Na hOileáin Fhilipíneacha
Ríomhphost gréasáin

Cuirtear **ríomhphost gréasáin** ar fáil trí láithreán gréasáin. Ligeann sé d’úsáideoirí seoladh ríomhphoist a bheith acu ar an láithreán le teachtaireachtaí ríomhphoist a léamh agus a scríobh mar mhalairt ar chliant ríomhphoist a úsáid. Coinnítear na teachtaireachtaí ar fhreastalaí gréasáin rud a chiallaíonn:
* nach gá don úsáideoir ríomhaire dá gcuid féin a bheith acu le ríomhphost a úsáid
* gur féidir ríomhphost a úsáid áit ar bith ar domhan a bhfuil ríomhaire le ceangal Idirlín ar fáil (ceann de na húsáidí is mó a bhaintear as caifé Idirlín is ea le haghaidh ríomhphost gréasáin a sheiceáil)
Bíonn ríomhphost gréasáin ar fáil ó leithéidí Yahoo Mail, Hotmail nó GMail agus bíonn seirbhísí difriúla ar fáil don úsáideoir trí na comhlachtaí sin.

## Tagairtí

Catagóir:Gréasán Domhanda
Corn Bhreandáin Uí Mháirtín

Duais spóirt Éireannach é **Corn Bhreandáin Uí Mháirtín**, a bhronnann an Cumann Peil Gael na mBan go bliantúil ar an fhoireann is fearr sa tír i bPeil Ghaelach na mBan.

Catagóir:Coirn CLG
Catagóir:Peil Ghaelach na mBan
Catagóir:Craobhchomórtais spóirt
Peil Ghaelach
Peil Ghaelach
Samhail choibhneasta

D'fhorbair Edgar F. Codd na bunchoincheapa don **Samhail Choibhneasta** i saotharlann IBM agus d'fhoilsigh sé a smaointe i bpáipéar cáiliúil i Meitheamh 1970 in iris speisialta faoin teideal "A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks". Úsáidtear Teanga Struchtúrtha Iarratas nó SQL (*Structured Query Language* as Béarla) don chuid is mó chun bunachair shonraí atá bunaithe ar an samhail choibhneasta a bhainistiú.

Catagóir:Bunachair shonraí
An Chirgeastáin

Tír iar-Shóivéadach i lár na hÁise is ea **Poblacht na Cirgise** (Béarla: *Kyrgyz Republic*) nó **an Chirgeastáin** (Béarla: *Kyrgyzstan*). Tá sí ag críochantacht leis an Úisbéiceastáin, leis an gCasacstáin, leis an Táidsíceastáin, agus leis an Sín. Ar nós an chuid is mó de na poblachtaí iar-Shóivéadacha i lár na hÁise, labhraítear teanga Thurcach inti, teanga a dtugtar Cirgis (*Chirgíz*) uirthi.

Bhain an Chirgeastáin amach a neamhspleáchas sa bhliain 1991 ón Aontas Sóivéadach, ar nós na bpoblachtaí iar-Shóivéadacha eile. Is í Bíscéic príomhchathair na tíre. Is tír an-sléibhteach í an Chirgeastáin, agus is í Loch Issícúil an loch is mó sa tír - ceann de na lochanna is airde ar domhan. Tá breac rua (nó *farol* i Rúisis) le fáil ann nach bhfuil le fáil in áit ar bith eile.

## Féach freisin

* An Áise

## Tagairtí


C
Brendan Corish

Polaiteoir Éireannach as Loch Garman ab ea **Breandán Mac Fheorais** nó **Brendan Corish** mar atá aithne air de ghnáth (19 Samhain, 1918 – 17 Feabhra, 1990). Ba bhall de Pháirtí an Lucht Oibre é, agus é ina cheannaire ar an pháirtí idir na blianta 1960 agus 1977. Chaith sé na blianta idir 1973 agus 1977 ina Thánaiste chomh maith.

Bhí Teachta Dála ag Páirtí an Lucht Oibre i Loch Garman le cuimhne na ndaoine le fada, mar shampla Brendan Howlin go dtí 2024.

## Féach freisin

* Loch Garman (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDáilcheantar Loch Garman

## Tagairtí

Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Tánaistí na hÉireann
Catagóir:Baill den 12ú Dáil
Catagóir:Baill den 13ú Dáil
Catagóir:Baill den 14ú Dáil
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Básanna i 1990
Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Loch Garman
Ray MacSharry

Iar-pholaiteoir as gContae Shligigh é **Ray MacSharry** nó  **Réamann Mac Searraigh** (a rugadh ar an 29 Aibreán, 1938). Ba Theachta Dála é ón bpáirtí Fianna Fáil idir na blianta 1969 agus 1988, agus bhí sé ina Thánaiste ar feadh cúpla mí sa bhliain 1982.

## Féach freisin

* Marc MacSharry, a mhac
* Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim
* Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Shligigh
An Úisbéiceastáin

Poblacht iar-Shóivéadach i lár na hÁise is ea an **Úisbéiceastáin**. Tá sí ag críochantacht leis an gCirgeastáin, an gCasacstáin, an dTáidsíceastáin, agus an dTuircméanstáin. Labhraítear teanga Thuircice inti a ghlaotar Úisbéiceastáinis. Is í Tashkent príomhchathair na tíre, cé go bhfuil cathracha Samarkhand, Bukhara and Khiva níos sine agus níos stairiúla. 

Cosúil leis na poblachtaí iar-Shóivéadacha eile, bhain an Úisbéiceastáin a neamhspleáchas amach ón Aontas Sóivéadach sa bhliain 1991. Is é Shavkat Mirziyoyev uachtarán na tíre.

mion|lár|400px|Radharc ar sheanfhoirgnimh in Bukhara

## Féach freisin

* An Áise

## Tagairtí

Catagóir:An Úisbéiceastáin
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
An Tuircméanastáin

[clé|mion|Sendar Berdymukhammedov  agus [Vladímír Pútín|Vladiimir Putin]]
Poblacht iar-Shóivéadach i lár na hÁise is ea **an Tuircméanastáin**. Tá sí teorantach leis An Úisbéiceastáin, an Chasacstáin, An Afganastáin, agus An Iaráin. Cosúil leis an chuid is mó de na poblachtaí iar-Shóivéadacha i lár na hÁise, labhraítear teanga Thuirceach inti, teanga a glaotar Tuircméanis.

Ar nós poblachtaí iar-Shóivéadacha eile, bhain an Tuircméanastáin amach a neamhspleáchas sa bhliain 1991 ón Aontas Sóivéadach. Bhí ceannaire ón am Sóivéadach, Saparmurat Niyazov, nó Turkmenbashi (sé sin Athair na Turcaigh) uachtarán na tíre go dtí mí na Nollaig 2006 nuair a fuair sé bás go tobann. 

Bhuaigh Gerbanguly Berdymukhammedov toghchán uachtaránachta i Feabhra 2007. D'éirigh sé "Cathaoirleach"  sa bhliain 2022, agus tá a mhac, Sendar Berdymukhammedov  ann mar uachtarán (nó deachtóir) ó shin. ‘Tír d’aon fhear amháin’ a chuala tabhartha uirthi agus is fíor. Tá Ashkhabad, an chathair mar a maireann an tUachtarán Serder Berdimuhamedow chomh glan le scilling. Dh’íosfá do chuid bídh den mbóthar ann. Sí an chathair is mó marmair ar domhan í, é beirthe isteach ón Spáinn is ón Iodáil ar an airgead a deintear as an ngás nádúrtha ar fad atá sa tír.

## Féach freisin

* Cráitéar gáis Darvasa

## Tagairtí

Catagóir:An Tuircméanastáin
T
Catagóir:An Áise
Leathanach gréasáin

Is éard is **leathanach gréasáin** ann ná leathanach eolais gur féidir a léiriú ar an nGréasán Domhanda trí bhrabhsálaí gréasáin. Bíonn an t-eolas seo stóráilte i bhfoirm cód téacs atá marcáilte (ar nós HTML nó XHTML) agus go hiondúil nascann sé le leathanaigh gréasáin eile trí hipirnaisc. 

Is féidir leathanaigh gréasáin a stóráil ar ríomhaire logánta nó go cianda ar fhreastalaí gréasáin. D'fhéadfadh an freastalaí gréasáin na leathanaigh a shrianadh taobh istigh de líonra príobháideach (m.sh., inlíon corporáideach) nó d'fhéadfadh sé iad a chur ar fáil ar an nGréasán Domhanda.

Bíonn láithreán gréasáin comhdhéanta de méid áirithe leathanaigh gréasáin. Is féidir le leathanach gréasáin a bheith dinimiciúil – athraíonn sé de réir mar a bhíonn úsáideoirí éagsúla ag plé leis – cuardach ar Google, mar shampla. Bíonn leathanaigh eile statach – ní athraíonn siad ó chuairt go cuairt – mura n-athraíonn úinéir an leathanaigh an t-ábhar atá ann. Is minic go mbíonn láithreáin ghréasáin comhdhéanta de leathanaigh dinimiciúla agus leathanaigh statacha.

## Tagairtí

Catagóir:Gréasán Domhanda
Láithreán Gréasáin

Séard is **láithreán nó suíomh Gréasáin** ann ná bailiúchán leathanach gréasáin atá curtha i dtoll a chéile faoi ainm fearainn áirithe ar an nGréasán Domhanda. Bíonn na leathanaigh scríofa mar théacschód marcáilte (ar nós HTML nó XHTML) agus iad nasctha go hiondúil le leathanaigh eile taobh istigh nó taobh amuigh den láithreán. Ní féidir breathnú ar láithreán gan cheangal Idirlín agus brabhsálaí. Coinnítear láithreáin ghréasáin ar fhreastalaithe Gréasáin agus déantar rochtain orthu tríd an bprótacal HTTP.

## Cineálacha láithreán
Tá neart láithreán ar an nGréasán Domhanda, cuid acu beag (cúpla leathanach) agus cuid eile mór (na mílte leathanach). Is féidir leis na leathanaigh a bheith dinimiciúil agus iad ag athrú de réir úsáide – cuardach ar Google, mar shampla. Bíonn leathanaigh eile statach: ní athraíonn siad ó chuairt go cuairt, mura n-athraíonn úinéir an leathanaigh an t-ábhar atá ann. Is minic láithreáin déanta de leathanaigh dinimiciúla agus leathanaigh statacha araon.

## Tagairtí

Catagóir:Gréasán Domhanda
Catagóir:Láithreáin gréasáin
ANSI

Is acrainm ar **American National Standards Institute** é **ANSI** nó **NSI**, an eagraíocht caighdeán is mó le rá sna Stáit Aontaithe. Tá sé roinnte ina choistí a bhfuil freagracht orthu as caighdeáin a mheas i réimsí ar leith, mar shampla i ríomhaireacht. Tá ceanncheathrú na heagraíochta lonnaithe in Washington, D.C. Tá a hoifig oibríochtaí i gCathair Nua-Eabhrac.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil ANSI; dáta rochtana: 27-2-2020

Catagóir:Caighdeáin
Catagóir:Ríomhaireacht
Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán

Is comhlachas idirnáisiúnta í **Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán** nó *International Organization for Standardization* (**ISO**) le haghaidh socrú na gcaighdeán. Bunaíodh ar an 23 Feabhra 1947 í. Tá a ceanncheathrú lonnaithe i nGinéiv na hEilvéise. Tá eagraíochtaí náisiúnta ó 157 tír ina mbaill den eagraíocht.

## An t-ainm

[250px|mion|clé|Ballstáit ([:Image:ISO members.png|féach anseo)]]

Tagann an t-ainm ón bhfocal Gréigise *ίσος* (*isos*), a chiallaíonn "ionann". I mBéarla, is é *International Organization for Standardization* ainm iomlán an fhorais, agus i bhFraincis tugtar *Organisation internationale de normalisation* air. Béarla agus Fraincis an dá theanga oifigiúla atá aige, agus mar sin bheadh acrainmneacha difriúla ag an eagraíocht, IOS as Béarla agus OIN as Fraincis, dá mbeadh acrainm ar leith á úsáid acu. Roghnaigh bunaitheoirí na heagraíochta an t-ainm céanna "ISO" mar fhoirm ghearr uilíoch den ainm.http://www.iso.org/iso/en/networking/pr/isoname/isoname.html 

## Tagairtí

## Nasc seachtrach
* Suíomh oifigiúil ISO

Catagóir:Caighdeáin idirnáisiúnta
Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Hipearnasc

mion|
léirítear hipearnasc ar an Vicipéid le cló gorm, ach gan líne faoi !
Is éard is **hipearnasc** (nó *nasc*) ann ná tagairt ar leathanach gréasáin do phíosa eolais eile. Nuair a chliceáiltear ar hipearnasc, osclaítear an píosa eolais eile i bhfuinneog nua nó thar an leathanach a bhí á léamh agat. 

Déanann hipearnasc tagairt don URL don phíosa eolais sin.
Go hiondúil léirítear hipearnasc i mbealach ar leith ar an leathanach gréasáin ionas go n-aithneoidh an léitheoir gur hipearnasc atá ann. 

Mar shampla, cuirtear líne faoi fhocal nó úsáidtear dath nó pictiúr ar leith. Is minic a bhíonn roghchlár ag láithreán gréasáin in áit faoi leith ar gach leathanach ionas go mbeidh sé éasca ag an úsáideoir nascleanúint a dhéanamh tríd an láithreán. 

Go hiondúil, léirítear hipearnasc ar an Vicipéid le cló gorm (gan líne faoi).

## Tagairtí

Catagóir:Gréasán Domhanda
Catagóir:Idirlíon
Paicéad

Glaoitear **paicéad** (nó amanna **fráma**) ar phíosa sonraí a sheoltar thar líonra ríomhairí. Níl sé éifeachtach seicheamh fada giotáin a aistriú in aon aistear thar líonra. D'fhéadfadh trasnaíocht nó fabht cuir isteach ar an aistriú agus bheadh gá an seicheamh a athsheoladh. Leis seo a sheachaint, déantar na sonraí a bhriseadh suas ina bpíosaí beaga ar a dtugtar paicéid.

## Inneachair na bPaicéad
Bíonn paicéid cúpla cileabheart ar fhad go hiondúil – braitheann sé seo ar an gcineál líonra agus an cineál prótacal atá in úsáid. Déantar na paicéid a sheoladh ceann i ndiaidh a chéile thar an líonra. Go hiondúil, bíonn paicéad comhdhéanta de trí chuid: an ***ceanntásc***, na ***sonraí*** agus an ***buntásc***. Coinnítear eolas riaracháin sa cheanntásc agus sa bhuntásc ar nós:
* Uimhir sheichimh an phaicéid
* Seoladh an fhaighteora
* Seoladh an tseoltóra
* Suim sheiceála (Bearta breise a ghintear go matamaiticiúil ó na sonraí. Is féidir í a úsáid le earráidí a bhrath.

## Dearbhú
Seoltar paicéad speisialta - admháil (*ACK/acknowledge*) ar ais chuig an seoltóir le haghaidh na bpaicéad a thagann slán. Seoltar paicéad speisialta - admháil dhiúltach (*NAK /not acknowledge*) le haghaidh na bpaicéad nach dtagann slán nó nach tagann in aon chor. Caithfear na paicéid nach dtagann slán a athsheoladh. Cuirtear é seo i bhfeidhm i mbealaí éagsúla ag brath ar an líonra atá in úsáid, ach i bprionsabal oibríonn gach líonra sa tslí seo.

## Cosúlachtaí le Cártaí Poist
Cuirtear béim go minic ar na cosúlachtaí idir paicéid agus cártaí poist:
* Cuirtear seoladh cinn scríbe orthu
* Cuirtear seoladh an seoltóra orthu
* Ní féidir ach méid áirithe eolais a chur orthu
* Amanna cailltear iad agus iad á sheachadadh
* Ní leanann siad an conair chéanna agus iad ar an mbealach

Catagóir:Líonraí ríomhaireachta
Corn Uí Bhroin

Is duais spóirt Éireannach é **Corn Uí Bhroin** (Béarla: *O'Byrne Cup*) i bPeil Ghaelach. Is é Cumann Lúthchleas Gael a eagraíonn an comórtas. Imrítear na cluichí gach bliain i mí Eanáir. Bhain an Lú an comórtas is déanaí in éadan DCU leis an scór 1-17 go 1-10.

Tá an corn ainmnithe in ómós do Matt O'Byrne, iaroifigeach club le Cill Mhantáin.

## Buaiteoirí

## Sciath Uí Bhroin
Imríonn na foirne a chailleann sa chéad bhabhta de chorn Uí Bhroin sa chomórtas seo. Tosaíodh Sciath Uí Bhroin i 2006.

### Buaiteoirí

Catagóir:Craobhacha peile Gaelaí
Catagóir:Coirn CLG
Catagóir:Craobhchomórtais spóirt
John Dillon

clé|mion|240x240px|Póstaer ó Chonradh na Talún (1880idí)
clé|mion|236x236px|Dillon, timpeall 1915
Ba pholaiteoir náisiúnach Éireannach é **Seán Diolún** nó **John Dillon** (4 Meán Fómhair, 1851 - 4 Lúnasa, 1927), a bhí gníomhach sa ghluaiseacht a bhí ag iarraidh Rialtas Dúchais a bhaint amach in Éirinn. 

Mac leis an scríbhneoir Seán de Bláca Diolún (John Blake Dillon), bhí Dillon ina bhall de Conradh na Talún. Ghlac sé páirt i gCogadh na Talún sna 1880idí nuair a bhí sé óg. 

Níos déanaí, bhí Dillon ina cheannaire ar Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann idir na blianta 1892 agus 1900, agus arís sa bhliain 1918 tar éis bás Sheáin Mhic Réamainn.

Chaill Dillon agus a pháirtí a lán tacaíochta tar éis Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916, agus chuir fás Shinn Féin i rith an tréimhse seo deireadh leo. 

Chuaigh a mhac James Dillon isteach sa pholaitíocht freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn
Catagóir:Daoine a rugadh i 1851
Catagóir:Básanna i 1927
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Athriar talúntais in Éirinn
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
James Dillon

Polaiteoir Éireannach ab ea **Séamus Maitiú Diolún** nó **James Matthew Dillon** (16 Meán Fómhair, 1902 - 10 Feabhra, 1986). Mac le John Dillon a bhí ann. Bhí sé ina cheannaire ar Fine Gael idir na blianta 1959 agus 1965, cé gur caitheadh amach ón pháirtí é sa bhliain 1942. D'fhan sé ina Theachta Dála sa Dháil suas go dtí an bhliain 1969, nuair a d'éirigh sé as an phost.

## Féach freisin

* John Dillon

## Tagairtí

Catagóir:Ceannairí Fhine Gael
Catagóir:Daoine a rugadh i 1902
Catagóir:Básanna i 1986
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Ceannairí Fhine Gael
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Baill den 7ú Dáil
Catagóir:Baill den 8ú Dáil
Catagóir:Baill den 9ú Dáil
Catagóir:Baill den 10ú Dáil
Catagóir:Baill den 11ú Dáil
Catagóir:Baill den 12ú Dáil
Catagóir:Baill den 13ú Dáil
Catagóir:Baill den 14ú Dáil
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhuineacháin
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Dhún na nGall
Teanga ríomhaireachta

Is téarma níos ginearálta é **teanga ríomhaireachta** ná an téarma coitianta teanga ríomhchlárúcháin. Is fo-thacar iad na teangacha ríomhchlárúcháin de na teangacha ríomhaireachta, cosúil le saghsanna eile teangacha. 

Mar shampla, is teanga mharcála é HTML agus teanga ríomhaireachta, ach ní bhreathnaítear air go traidisiúnta mar theanga ríomhchlárúcháin.

Roinntear na teangacha ríomhaireachta go bunúsach in dhá ghrúpa: teanga ardleibhéil agus teanga íseal-leibhéil. 

## Stair
Tá 4 ghlúin de theangacha ríomhaireachta ann:
# An Mheaisínteanga
# Teanga Dhíolama
# Teanga Ardleibhéil
# Teanga shárardleibhéil

Le haghaidh stair agus tacsanomaíocht féach ar Chicipléid na dTeangacha Ríomhchlárúcháin.

## Samplaí
I measc na dteangacha ríomhaireachta tá:
* Teangacha ríomhchlárúcháin (m.sh., FORTRAN, Pascal, C, C++, Java, srl.)
* Teangacha scriptithe (m.sh., Perl, JavaScript, TCL/TK, srl.)
* Teanga sonraíochta
* Teanga iarratais (m.sh., SQL, XQuery)
* Teangacha mharcála (m.sh., HTML - go hiondúil le haghaidh cáipéisí a chruthú)
* Teangacha thrasfhoirmiúcháin (m.sh., XSLT)
* Teangacha phróiseáil teimpléad
* Teanga ríomhchlárúcháin den cheathrú glúin ("4GL")
* Teangacha thuairiscithe crua-earraí
* Formáidí Chomhad cumraíochta (m.sh., Comhad INI)
* Formáidí srathú sonraí

*
Raidió Idirlíon

Ba chraoltóir idirlín lán-Ghaeilge é **Raidió Idirlíon**. Bunaíodh é chun an Ghaeilge agus ceol Éireannach a chur chun cinn. Bhí Raidió Idirlíon lonnaithe i mBrí Chualann, nó Bré, Contae Chill Mhantáin, Éire.

I mí Márta 2007, d'ainmnigh Foinse é mar chuid de na Barr Cúig suíomh Gaeilge is fearr.