open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
4 Meitheamh

Is é an **4 Meitheamh** an 155ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 156ú lá i mbliain bhisigh. Tá 210 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Tonga - Lá na Saoirse (1970)

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1478 — Pápa Cléimeans VII, Pápa ó 1523 go 1534 (b. 1534)
* 1738 — Seoirse III, rí na Ríochta Aontaithe (b.1820)
* 1836 — Władysław Tarnowski, cumadóir Polannach (b. 1878)
* 1864 — Neilí Ní Bhriain, péintéir Éireannach agus gníomhaí ar son na Gaeilge (b. 1925)
* 1867 — Carl Gustaf Emil Mannerheim, Uachtarán ar Phoblacht na Fionlainne (b.1951)
* 1882 — John Bauer, péintéir agus maisitheoir Sualannach (b. 1918)
* 1898 — Bing Crosby, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach (b. 1977)
* 1907 — John Mannion, Mór, polaiteoir Éireannach (b. 1978)
* 1907 — Rosalind Russell, ban-aisteoir Meiriceánach (b. 1976)
* 1910 — Christopher Sydney Cockerell, innealtóir Sasanach (b. 1999)
* 1916 — Robert F. Furchgott, bithcheimiceoir Meiriceánach (b. 2009)
* 1926 — Miguel Arteche, file (b. 2012)
* 1929 — Karolos Papoulias, dlí-eolaí agus polaiteoir Gréagach (b. 2021)
* 1945 — Jim Higgins, polaiteoir Éireannach
* 1949 — Lou Macari, iarimreoir sacair
* 1951 — Melanie Phillips, iriseoir Briotanach
* 1956 — Gerry Ryan, chraoltóir raidió agus teilifíse Éireannach (b. 2010)
* 1956 — Keith David, aisteoir Meiriceánach
* 1960 — Bradley Walsh, aisteoir agus láithreoir teilifíse Sasanach 
* 1961 — Joan Collins, polaiteoir Éireannach
* 1962 — Hakainde Hichilema, polaiteoir Saimbiach
* 1968 — Faizon Love, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
* 1971 — Mike Lee, polaiteoir Meiriceánach
* 1971 — Tony McCarroll, drumadóir Sasanach
* 1972 — Henna Virkkunen, polaiteoir Fionlannach
* 1974 — Russell Brand, fuirseoir agus aisteoir
* 1975 — Angelina Jolie, aisteoir
* 1976 — Alexei Navalny, dlíodóir agus gníomhaí polaitíochta Rúiseach (b. 2024)
* 1983 — Guillermo García López, imreoir leadóige Spáinneach
* 1984 — Kevin Hartnett, iománaí Éireannach
* 1985 — Alan Ó Nualláin, iománaí Éireannach
* 1992 — Brooke Vincent, ban-aisteoir

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1798 — An Tiarna Éadbhard Mac Gearailt, 34, Uaslathaí Éireannach (r. 1763)
* 1857 — Cecilia Margaret Nairn, ealaíontóir Éireannach (r. 1791)
* 1914 — James Berry, scríbhneoir Éireannach (r. 1842)
* 1934 — Iain Eairdsidh MacAsgaill, file Gàidhlig agus píobaire (r. 1898)
* 1941 — Uilliam II, impire na Gearmáine (r.1859)
* 1965 — Martin Medlar, polaiteoir Éireannach (r. 1899)
* 2001 — Feistí Ó Conluain, ceoltóir Éireannach (r. 1925)
* 2007 — Craig Thomas, polaiteoir Meiriceánach (r. 1933)
* 2014 — Sydney Templeman, breitheamh Briotanach (r. 1920)

## Tarluithe eile
* 1917 - Bronnadh an chéad Duais Pulitzer.
* 1940 - Gabhann na Gearmánaigh seilbh ar chalafort Dunkerque agus arm na gcomhghuaillithe ag fágáil.
* 1989 - Rinneadh sléacht i gCearnóg Tiananmen sa tSín agus arm na Síne ag iarradh deireadh a chur le léirsiú. Maraíodh na mílte daoine.

0604
Meitheamh, 04
1740

## Tarluithe
* 31 Bealtaine - Tháinig Friedrich II na Prúise i gcumhacht ar bhás a athar, Friedrich Wilhelm I
* 17 Lúnasa - Tháinig an Pápa Beinidict XIV i gcomharbacht ar Clement XII mar 247ú pápa na hEaglaise Caitlicí Rómhánaí
* 9 Deireadh Fómhair - Rinne Comhlucht Dúitseach na hIndia Thoir sléacht ar an bpobal Síneach in Batavia (Iacárta an lae inniu) ar oileán Iáva. Fuair idir 10,000 duine bás.
mion|Sléacht Batavia

## Breitheanna
* 15 Lúnasa — Matthias Claudius, file Gearmánach (b. 1815)
* 23 Lúnasa – Impire Ivan VI na Rúise (b. 1764)
* 20 Deireadh Fómhair — Isabelle de Charrière, scríbhneoir agus cumadóir Fraincise
* 31 Deireadh Fómhair — Phillip James de Loutherbourg, péintéir is dearthóir stáitse Briotanach a rugadh sa Fhrainc
* Gan dáta ar eolas –
** Riocard Baireád, file Éirennach (r. 1819)
** Rós Ní Mhaonaigh, cláirseoir Éireannach (b. t. 1798)

## Básanna
* 20 Deireadh Fómhair — Séarlas VI, Impire Naofa Rómhánach (r. 1685)
* 28 Deireadh Fómhair — Áine na Rúise, Banimpire na Rúise

Catagóir:Blianta
1741

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 14 Eanáir — Benedict Arnold, ginearál agus feallaire Meiriceánach (b. 1801)
* 11 Meán Fómhair — Arthur Young, scríbhneoir Sasanach
* 4 Deireadh Fómhair — Edmond Malone, scoláire Éireannach (b. 1812)

## Básanna
* 21 Feabhra — Jethro Tull, talmhaí Sasanach (r. 1674)
* 28 Iúil — Antonio Vivaldi, cumadóir ceoil Iodálach (r. 1678)

Catagóir:Blianta
1739

## Tarluithe
* 1 Eanáir - Thángthas den chéad uair ar Oileán Buvet 
* 20 Márta - Ghabh Nader Shah, rialtóir na hIaráine, Deilí san India, chreach sé an chathair agus ghoid sé an Kōh-i Nūr, an diamant mór cáiliúil

## Breitheanna
* 21 Deireadh Fómhair — Luis de Alburquerque de Melo Pereira y Cáceres, oifigeach míleata Portaingéalach agus riarthóir coilíneachta
* 8 Samhain — Henrik Gabriel Porthan, staraí Fionlannach
*
## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1744

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 5 Feabhra — John Jeffries, balúnaí is lia Meiriceánach
* 31 Bealtaine — Richard Lovell Edgeworth, polaiteoir, scríbhneoir agus aireagóir Angla-Éireannach (b. 1817)
* 1 Lúnasa — Jean-Baptiste de Lamarck, nádúraí Francach (b. 1829)
* 25 Lúnasa — Johann Gottfried Herder, scríbhneoir Gearmánach (b. 1803)

## Básanna
* 23 Eanáir — Giambattista Vico, fealsamh Iodálach (r. 1668)
* 25 Aibreán — Anders Celsius, eolaí Sualannach (b. 1701)
* 30 Bealtaine — Alexander Pope, scríbhneoir Sasanach (r. 1688)

Catagóir:Blianta
M9 (Poblacht na hÉireann)

Mótarbhealach an-íseal i gContae Chill Dara is ea an **M9**. Níl sé ach timpeall 5 ciliméadar i bhfad, agus leanann sé an M7 leis an N9.

Tá 2 ceangail ar an M9;

* 1. M7 – Baile Átha Cliath, An Nás
* 2. N9, N78, R448 – Port Láirge, Cill Chainnaigh, Ceatharlach, Baile Átha Í, Cill Chuillinn

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
1746

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 30 Márta — Francisco Goya, péintéir Spáinneach (b. 1828)
* 9 Bealtaine — Gaspard Monge, matamaiticeoir Francach (b. 1818)
* 3 Iúil — Henry Grattan, polaiteoir Éireannach (b. 1820)
* 3 Lúnasa — James Wyatt, ailtire Sasanach
* 28 Meán Fómhair — William Jones, teangeolaí Sasanach (b. 1794)
* 30 Nollaig — François-André Vincent, péintéir Francach

## Básanna
* 22 Bealtaine — Thomas Southerne, drámadóir Éireannach (r. 1660)
* 9 Iúil — Pilib V na Spáinne, Rí na Spáinne
* 8 Lúnasa — Francis Hutcheson, fealsamh Albanach

Catagóir:Blianta
1745

## Imeachtaí
* 18 Feabhra - Gabhann arm na Seacabaíteach Inbhear Nis
* 31 Márta - ruaigtear Giúdaigh as Prág
* 11 Bealtaine - Cath Fontenoy. Chloígh fórsaí na Fraince arm Sasanach, Ollannach, Hanoverach. Ionsaí de chuid Bhriogáid na nGael a bhris línte an namhad. 
* 4 Meitheamh - Scrios Friedrich Mór na Prúise arm na hOstaire ag Hohenfriedberg
* 22 Meitheamh - Seolann an Prionsa Séarlas go hAlbain
* 23 Iúil - Tuirlingíonn Séarlas sna hOileáin Thiar
* 17 Meán Fómhair - Gabhann na Seacabaítigh Dún Éideann
* 25 Nollaig - Conradh Dresden. Tugadh seilbh don Phrúis ar an tSiléis. 

## Breitheanna
* 16 Eanáir — Antonio José Cavanilles, luibheolaí Spáinneach (b. 1804) 
* Feabhra — Samuel Hearne, taiscéalaí Sasanach (b. 1804)
* 18 Feabhra — Alessandro Volta, fisiceoir Iodálach (b. 1827)

## Básanna
* 20 Eanáir — Séarlas VII, Impire Naofa Rómhánach
* 19 Deireadh Fómhair — Jonathan Swift, file, aorthóir, eaglaiseach Éireannach (r. 1667)

Catagóir:Blianta
1742

## Tarluithe
* 24 Eanáir - Tháinig Séarlas VII i gcomharbas ar Shéarlas VI mar Impire Naofa Rómhánach.
* 16 Feabhra - Spencer Compton, iarla Wilmington, ina phríomh-aire ar an mBreatain Mhór.
* 18 Feabhra - D'ionsaigh fórsaí na Breataine La Guaira.
* 13 Aibreán - Léiríodh *An Meisias*, oratorio de chuid Georg Friedrich Händel, den chéad uair i mBaile Átha Cliath
* 17 Bealtaine - Bua ag Feardorcha Mór na Prúise i gcoinne fhórsaí na hOstaire in Chotusitz; ina dhiaidh sin bhí ar an Ostair an tSiléis a thabhairt don Phrúis.
* 25 Bealtaine - Cath Sahay.

## Breitheanna
* 20 Feabhra — James Gandon, ailtire Briotanach
* 6 Nollaig — Nicholas Leblanc, ceimiceoir Francach (b. 1806)
* 16 Nollaig — Gebhard Leberecht von Blücher, ginearál Prúiseach (b. 1819)

## Básanna
* 14 Eanáir — Edmond Halley, réalteolaí Sasanach (r. 1656)
* Hugh Boulter, ard-easpag Ard Mhacha

Catagóir:Blianta
1747

## Tarluithe
* Aontú na hAfganastáine faoi Ahmed Shah

## Breitheanna
* 5 Bealtaine — Leopold II, Impire Naofa Rómhánach (b. 1792)
* Brian Merriman, file Éireannach (b. 1805)

## Básanna
*
Catagóir:Blianta
1748

## Tarluithe
* Thángthas ar fhothraigh Phompeii san Iodáil

## Breitheanna
* 15 Feabhra — Jeremy Bentham, fealsamh Sasanach (b. 1832)
* 13 Aibreán — Joseph Bramah, glasadóir Sasanach (b. 1814)
* 30 Lúnasa — Jacques-Louis David, péintéir Francach
* 11 Samhain — Séarlas IV na Spáinne, Rí na Spáinne, b. 1819)
* 9 Nollaig — Claude Louis Berthollet, ceimiceoir Francach

## Básanna
* 1 Eanáir — Johan Bernoulli, matamaiticeoir Eilvéiseach
* 1 Meitheamh — Asaf Jah I, an duine uasal a bhunaigh stát Hyderabad
* 21 Meitheamh — Daniel Sarrabat, péintéir Francach

Catagóir:Blianta
1800

## Tarluithe
* 5 Bealtaine - Rith Parlaimint na Breataine Móire Acht an Aontais, a d'aontaigh Éire leis an Ríocht Aontaithe
[mion|[Caipeatól SAM sa bhliain 1800. Bhí Leabharlann na Comhdhála, ar cuireadh tús léi sa bhliain 1800, suite sa Chaipeatól ar dtús, freisin.]]

## Breitheanna
* 7 Eanáir — Millard Fillmore, 13ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (b. 1874)
* 23 Feabhra — William Jardine, náduraí Albanach (b. 1874)
* 15 Aibreán — James Clark Ross, taiscéalaí Sasanach
* 16 Aibreán — Humphrey Lloyd, fisiceoir Éireannach (b. 1881)
* 9 Bealtaine — John Brown, daonuasclóir Meiriceánach (b. 1859)
* 9 Bealtaine — John Brown, daonfhuascailteoir Meiriceánach
* 31 Iúil — Friedrich Wöhler, ceimiceoir Gearmánach
* 30 Lúnasa — Mary Shelley, scríbhneoir Sasanach
* 14 Deireadh Fómhair — John Hogan, dealbhóir Éireannach (b. 1858)
* 3 Nollaig — France Prešeren, file náisiúnta na Slóivéine
* 29 Nollaig — Charles Goodyear, ceapadóir Meiriceánach

## Básanna
* 28 Samhain — Matthew Young, eaglaiseach agus matamaiticeoir Éireannach (r. 1750)
*  Gan an dáta ar eolas – Eibhlín Dubh Ní Chonaill, file Éireannach (r. t. 1743) 

Catagóir:Blianta
1874

## Tarluithe
* 

## Breitheanna
* 3 Eanáir — Joseph Murphy, polaiteoir Éireannach
* 6 Eanáir — Timothy Sullivan, Príomh-Bhreitheamh na hÉireann
* 14 Eanáir — Énrí Ó Muirgheasa, státseirbhíseach agus scríbhneoir Éireannach
* 28 Eanáir — Kathleen Lynn, polaiteoir, gníomhaí, agus dochtúir leighis Éireannach
* 3 Feabhra — Gertrude Stein, scríbhneoir agus file Meiriceánach
* 12 Feabhra — Francis Bulfin, polaiteoir Éireannach
* 15 Feabhra — Ernest Shackleton, taiscéalaí Gall-Ghaelach (b. 1922)
* 24 Feabhra — Harry Houdini, siamsóir Ungárach-Mheiriceánach (b. 1926)
* 26 Márta — Robert Frost, file Meiriceánach (b. 1963)
* 29 Márta — Lou Henry Hoover, Céad-Bhean na Stát Aontaithe agus Herbert C. Hoover ina uachtarán (b. 1944) 
* 29 Márta — Rupert Guinness, 2nd Earl of Iveagh, polaiteoir Briotanach
* 25 Aibreán — Guglielmo Marconi, ceapadóir Iodálach (b. 1937) 
* 9 Bealtaine — Howard Carter, seandálaí Sasanach
* 25 Bealtaine — Denis Gorey, polaiteoir Éireannach
* 28 Bealtaine — Rowland Harry Biffen, luibheolaí Briotanach
* 29 Bealtaine — G. K. Chesterton, scríbhneoir Caitliceach Sasanach
* 24 Meitheamh — Úna Ní Fhaircheallaigh, scoláire Éireannach
* 18 Iúil — Cathal Brugha, réabhlóidí agus polaiteoir Éireannach
* 18 Lúnasa — Roger Sweetman, polaiteoir agus abhcóide Éireannach
* 31 Lúnasa — Edward Lee Thorndike, síceolaí Meiriceánach
* 4 Meán Fómhair — Tadhg Ó Donnchadha, scríbhneoir Éireannach
* 13 Meán Fómhair — Arnold Schoenberg, cumadóir ceoil Ostarach-Mheiriceánach (b. 1951)
* 21 Meán Fómhair — Gustav Theodore Holst, cumadóir Sasanach
* 22 Deireadh Fómhair — James Killane, polaiteoir Éireannach
* 27 Deireadh Fómhair — Philip Shanahan, Polaiteoir Éireannach
* 10 Samhain — Herbert C. Hoover, 31ú uachtarán na Stát Aontaithe (b. 1964)
* 29 Samhain — António Caetano de Abreu Freire Egas Moniz, néaramháinlia Portaingéalach
* 30 Samhain — Winston Churchill, polaiteoir Briotanach (b. 1965)
* 30 Nollaig — Janko Jesenský, File, dlíodóir agus aistritheoir Slóvacach

## Básanna
* 8 Márta — Millard Fillmore, 13ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (r. 1800)
* 21 Meitheamh — Anders Jonas Ångström, fisiceoir Sualannach
* 4 Lúnasa — Sanford Faulkner, Plandálaí Meiriceánach, raconteur agus fidléir

Catagóir:Blianta
Franklin Pierce

Ba é **Franklin Pierce** (23 Samhain, 1804 – 8 Deireadh Fómhair, 1869) 14ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta, 1853 go dtí an 4 Márta, 1857.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1804
Catagóir:Básanna i 1869
Catagóir:Básanna de bharr galair
Catagóir:Cogadh Meicsiceach-Meiriceánach
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:New Hampshire
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe
1804

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 5 Feabhra nó 7 Feabhra - Johan Ludvig Runeberg, file Sualannach/Fionlannach (b. 1877)
* 24 Feabhra — Heinrich Lenz, fisiceoir Gearmánach
* 14 Márta — Johann Strauß, cumadóir ceoil is stiúrthóir Ostarach
* 14 Márta – Johann Strauß, stiúrthóir is cumadóir Ostarach (b. 1849)
* 1 Iúil – George Sand, scríbhneoir Francach (b. 1876)
* 4 Iúil – Nathaniel Hawthorne, scríbhneoir Meiriceánach (b. 1864)
* 20 Iúil – Richard Owen, nádúraí Sasanach (b. 1892)
* 1 Deireadh Fómhair – William Stokes, lia Éireannach (b. 1878)
* 23 Samhain - Franklin Pierce, 14ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (b. 1869)
* 21 Nollaig - Benjamin Disraeli, polaiteoir Briotanach (b. 1881)

## Básanna
* 6 Feabhra — Joseph Priestley, ceimicí Sasanach (r. 1733)
* 12 Feabhra — Immanuel Kant, fealsamh Gearmánach
* Márta — Samuel Hearne, taiscéalaí Sasanach (r. 1745)
* 16 Márta — Henrik Gabriel Porthan, staraí Fionlannach
* 5 Bealtaine — Antonio José Cavanilles, luibheolaí Spáinneach (r. 1745)
* 11 Iúil — Alexander Hamilton, státaire Meiriceánach (r. 1755)
* 15 Deireadh Fómhair — Antoine Baumé, ceimiceoir Francach
* 9 Nollaig — Tomás Ó Míocháin, file Éireannach san 18ú haois

Catagóir:Blianta
1869

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 9 Eanáir — Richard Abegg, Ceimiceoir Gearmánach
* 15 Eanáir — Ruaraidh Arascain is Mhàirr, Polaiteoir Albanach
* 21 Eanáir — Grigoriy Rasputin, misteach Rúiseach
* 14 Feabhra — Charles Thomson Rees Wilson, fisiceoir Albanach, ceannródaí sa bhfisic adamhach is núicléach
* 18 Márta — Neville Chamberlain, polaiteoir Briotanach (b. 1940)
* 20 Márta — P. J. Moloney, polaiteoir Éireannach
* 22 Márta — David Patrick Moran, iriseoir agus gníomhaí Éireannach
* 29 Márta — Edwin Lutyens, ailtire Sasanach (b. 1944)
* 8 Aibreán — Harvey Williams Cushing, néaramháinlia Meiriceánach
* 2 Lúnasa — John Keating, polaiteoir Éireannach
* 23 Lúnasa — Robert Gunther, míoleolaí
* 20 Meán Fómhair — George Robey, aisteoir Sasanach
* 2 Deireadh Fómhair — Mahatma Gandhi - ceannaire Indiach (b. 1948)
* 15 Deireadh Fómhair — Francisco Largo Caballero, polaiteoir Spáinneach
* 22 Samhain — André Gide, scríbhneoir Francach (b. 1951)
* 30 Samhain — Nils Gustaf Dalén, eolaí Sualannach
* 31 Nollaig — Henri Matisse, ealaíontóir Francach

## Básanna
* 3 Eanáir — Juan Bustamante Dueñas, polaiteoir Peiriúch
* 30 Eanáir — William Carleton, úrscéalaí Éireannach (r. 1794)
* 8 Márta — Hector Berlioz, cumadóir ceoil Francach (r. 1803)
* 16 Meitheamh — Charles Sturt, taiscéalaí Astrálach
* 28 Iúil — Jan Evangelista Purkyně, anatamaí agus fiseolaí Seiceach
* 31 Lúnasa — Mary Ward, eolaí agus ealaíontóir Éireannach
* 4 Meán Fómhair — John Pascoe Fawkner, Sasanach a bhunaigh cathair Mhelbourne san Astráil (r. 1792)
* 16 Meán Fómhair — Thomas Graham, ceimicí agus fisiceoir Albanach (r. 1805)
* 8 Deireadh Fómhair — Franklin Pierce, 14ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (r. 1804)
* 23 Deireadh Fómhair — Edward Smith-Stanley, Príomh-Aire na Breataine
* 24 Deireadh Fómhair — Joseph Jackson Lister, eolaí Sasanach (b. 1786)
* 27 Samhain — José Hilario López, Uachtarán na Colóime

Catagóir:Blianta
1749

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 23 Márta — Pierre Simon Laplace, matamaiticeoir agus réalteolaí Francach
* 17 Bealtaine — Edward Jenner, eolaí Sasanach a cheap an chéad vacsaín i gcoinne na bolgaí (b. 1823)
* 28 Lúnasa — Johann Wolfgang von Goethe, scríbhneoir Gearmánach (b. 1832)
* 17 Samhain — Nicolas Appert, ceapadóir Francach (b. 1841)
* 17 Nollaig — Domenico Cimarosa, cumadóir Iodálach (b. 1801)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
Millard Fillmore

Ba é **Millard Fillmore** (7 Eanáir, 1800 – 8 Márta, 1874) 13ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 9 Iúil, 1850 go dtí an 4 Márta, 1853.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1800
Catagóir:Básanna i 1874
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine i gCogadh Cathartha na Stát Aontaithe
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe
8 Deireadh Fómhair

Is é an **8 Deireadh Fómhair** an 281ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 282ú lá i mbliain bhisigh. Tá 84 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Chróit - *Lá na Saoirse*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1207 — Anraí III Shasana, Rí Shasana (b. 1272)
* 1866 — Gerald Fitzgibbon, polaiteoir agus breitheamh Éireannach (b. 1942)
* 1895 — Juan Perón, iar-Uachtarán na hAirgintíne (b. 1974)
* 1917 — Billy Conn, dornálaí Meiriceánach (b. 1993)
* 1918 — Jens Skou, ceimiceoir Danmhargach (b. 2018)
* 1920 — Frank Herbert, údar (b.1986) 
* 1927 — César Milstein, bithcheimiceoir Airgintíneach (b. 2002)
* 1932 — Ray Reardon, imreoir snúcair Breatnach (b. 2024)
* 1939 — Paul Hogan, aisteoir Astrálach
* 1943 — Chevy Chase, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
* 1949 — Sigourney Weaver, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1957 — Emyr Lewis, file Breatnaise
* 1958 — Ursula von der Leyen, polaiteoir Gearmánach
* 1960 — John Lahart, polaiteoir Éireannach
* 1965 — Ardal O'Hanlon, fuirseoir agus aisteoir Éireannach
* 1967 — John Deasy, polaiteoir Éireannach
* 1970 — Matt Damon, aisteoir agus scríbhneoir Meiriceánach
* 1977 — Reese Hoffa, caiteoir meáchain Meiriceánach
* 1985 — Bruno Mars, amhránaí agus cumadóir Meiriceánach
* 1992 — Lee Chin, iománaí Éireannach
* 1993 — Garbiñe Muguruza, imreoir leadóige Spáinneach, as Veiniséala ó dhúchas
* 1995 — Stiofán Mac Beinéid, iománaí Éireannach
* 1998 — Sharlene Mawdsley, rábálaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1869 — Franklin Pierce, 64, 14ú uachtarán na Stát Aontaithe (r.1804)
* 1949 — Edith Anna Somerville, ealaíontóir Éireannach (r. 1858)
* 1953 — Nigel Bruce, aisteoir Briotanach (r. 1895)
* 1967 — Clement Attlee, príomh-aire na Ríochta Aontaithe (r.1883)
* 1992 — Willy Brandt, 4ú seansailéir na Gearmáine (r.1913)
* 2020 — Tom O'Donnell, polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael (r. 1926)

## Tarluithe eile
* 1967 - Gabhadh Che Guevara sa Bholaiv
* 1970 - Bhuaigh Aleksandr Solzhenitsyn Duais Nobel na Litríochta
* 2023 - Fógraíodh "Cogadh Iosrael-Hamas" tar éis rinne Hamas ionsaí mór, gan choinne an lá roimhe sin

1008
Deireadh Fómhair, 08
1750

## Tarluithe
* 13-17 Eanáir - Síníodh Conradh Maidrid idir an Phortaingéil agus an Spáinn ag iarraidh teorainneacha idir a gcoilíneachtaí i Meiriceá Theas a shocrú.
* Eanáir-Bealtaine - Bhí círéibeacha i bPáras na Fraince as daoine a dhíbirt go Louisiana agus as fuadaigh pháistí (ógchiontóirí agus eile) ag na póilíní.
* Máirt, Aibreán, Lúnasa, Meán Fómhair - Tharla sraith chreathanna talún beaga i Sasana (Londain, Warrington, Spalding, agus Northampton faoi seach).
* Gan dáta - Bhí círéibeacha sa Tibéid inar maraíodh neart Sínigh a bhí ina gcónaí sa tír.

## Breitheanna
* 24 Iúil — John Philpot Curran, polaiteoir Éireannach
* 20 Samhain — Tipu Sabhdán, rialtóir Ríocht Mysore

## Básanna
* 28 Iúil — Johann Sebastian Bach chumadóir Gearmánach (r. 1685)

Catagóir:Blianta
1752

## Tarluithe
* 1 Eanáir – Ghlac Impireacht na Breataine le féilire Ghréagóra (a bhí le cur i bhfeidhm i Meán Fómhair na bliana céanna).
* 3 Márta – Foilsíodh an *Halifax Gazette*, an chéad nuachtán i gCeanada, den chéad uair.
* 6 Meitheamh – Scriosadh 18,000 teach i Moscó na Rúise i ndóiteán. 
* 15 Meitheamh – Chruthaigh Benjamin Franklin go bhfuil aibhléis sa tintreach trí thurgnamh a dhéanamh le heitleoig agus le heochair.
[mion|[Benjamin Franklin ag tarraingt spréach leictrigh as scamall le linn stoirm thintrí]]

## Breitheanna
* 1 Eanáir — Betsy Ross, cumhdaitheoir agus déantóir bratach Meiriceánach (b. 1836)
* 18 Eanáir — John Nash, ailtire Briotanach
* 7 Iúil — Joseph Marie Jacquard, ceapadóir Francach
* 18 Meán Fómhair — Adrien-Marie Legendre, matamaiticeoir Francach  (b. 1833)

## Básanna
* 16 Meitheamh — Joseph Butler, sagart agus diagaí Sasanach (r. 1692).
* 17 Iúil — Daniel Juslenius, scríbhneoir Fionlannach

Catagóir:Blianta
Seanad na Stát Aontaithe

Is cuid den Chomhdháil na Stát Aontaithe é **Seanad na Stát Aontaithe**. Is é Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe an teach eile.    

Tá dhá sheanadóir ó gach stát mar bhaill den Seanad. Tá 100 ball ann san iomlán. Bíonn téarma sé bhliana ag na seanadóirí. Roinntear baill an tSeanaid ina dtrí "rang" chun go dtoghfaí an tríú cuid den Seanad gach dhá bhliain.   

[mion|clé|Tagann an Seanad le chéile sa Chaipeatól i [Washington, D.C.]]

Roghnaíodh dálaí reachtais na stát na seanadóirí ar dtús, ach ón bhliain 1913 i leith toghtar iad trí mheán toghchán díreach.

## Féach freisin
*Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe 
*Comhdháil na Stát Aontaithe 
*Seanadóirí na Stát Aontaithe

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na Stát Aontaithe
Catagóir:Tionóil náisiúnta
1753

## Tarluithe
* 1 Márta - Ghlac an tSualainn le féilire Ghréagóra.
* 1 Bealtaine - *Species Plantarum*, an chéad aicmiú eolaíoch plandaí, foilsithe ag Carolus Linnaeus
* 7 Iúil - Saoránacht tugtha do na Giúdaigh i Sasana ag an bParlaimint
[mion|6 Lúnasa: Fuair an fisicí Balt-Ghearmánach Georg Wilhelm Richmann (1711–1753) bás i g[Cathair Pheadair agus é i mbun turgnaimh leictrigh le linn stoirm thintrí]]

## Breitheanna
* 26 Márta — Benjamin Thompson, Fisiceoir agus aireagóir Briotanach a rugadh i Meiriceá
* 28 Aibreán — Franz Karl Achard, ceimiceoir Gearmánach
* 8 Bealtaine — Miguel Hidalgo, réabhlóidí Meicsiceach agus sagart Caitliceach (b. 1811)
* 10 Meán Fómhair — John Soane, ailtire Sasanach
* 3 Nollaig — Samuel Crompton, ceapadóir Sasanach (b. 1827)
* ? - Phillis Wheatley, sclábhaí agus file Meiriceánach a rugadh san Afraic (b. 1784)

## Básanna
* 11 Eanáir — Hans Sloane, lia agus bailitheoir a rugadh in Éirinn (r. 1660)
* 14 Eanáir — George Berkeley, fealsamh Éireannach (r. 1685)
* 19 Lúnasa — Balthasar Neumann, ailtire Gearmánach (r. 1687)
* 15 Nollaig — Richard Boyle, 3ú hIarla Burlington, ailtire Sasanach (r. 1694)

Catagóir:Blianta
Liosta fealsúna Éireannacha

## G

* George Berkeley, (1685 - 1753)

## H
* Francis Hutcheson, (1694 - 1746)

## J

* Johannes Scotus Eriugena, (815-877)

## T

* William Thompson, (1775-1833)

Fealsúna
23 Lúnasa

Is é an **23 Lúnasa** an 235ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 236ú lá i mbliain bhisigh. Tá 130 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An tSuasalainn - *Lá Umhlanga*
* An Úcráin - *Lá na mBratach*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1740 — Ivan VI na Rúise, impire na Rúise (b. 1764)
* 1754 — Louis XVI, rí na Fraince (b. 1793)
* 1842 — Osborne Reynolds, innealtóir agus fisiceoir Éireannach (b. 1912)
* 1864 — Eleftherios Venizelos, polaiteoir Gréagach (b. 1936)
* 1868 — Laming Worthington-Evans, polaiteoir Briotanach (b. 1931)
* 1869 — Robert Gunther, míoleolaí (b. 1940)
* 1910 — Giuseppe Meazza, imreoir sacair agus bainisteoir Iodálach (b. 1979)
* 1912 — Gene Kelly, damhsóir, aisteoir, amhránaí, agus cóiréagrafaí Meiriceánach (b. 1996)
* 1912 — Teuvo Tulio, stiúrthóir Fionlannach (b. 2000)
* 1922 — Marianne Stone, ban-aisteoir (b. 2009)
* 1923 — Edgar F. Codd, ríomheolaí Briotanach (b. 2003)
* 1933 — Robert Floyd Curl, ceimiceoir Meiriceánach (b. 2022)
* 1947 — Keith Moon, drumadóir leis an rac-bhanna *The Who* (b. 1978)
* 1949 — Shelley Long, ban-aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
* 1969 — Brian Hayes, polaiteoir Éireannach
* 1970 — Jay Mohr, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
* 1976 — Michael McGrath, polaiteoir Éireannach
* 1978 — Kobe Bryant, cispheileadóir Meiriceánach (b. 2020)
* 1979 — Nichola Mallon, polaiteoir Éireannach
* 1991 — Fabián Balbuena, imreoir sacair Paraguach 
* 1995 — Kai Widdrington, damhsóir Briotanach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1305 — Uilleam Uallas, ridire Albanach (r. 1272)
* 1369 — Philippa de Hainault, céile Éadbhard III Shasana (r. 1311)
* 1464 — Pápa Pius II, Pápa ó 1458 go 1464 (r. 1405)
* 1806 — Charles Augustin de Coulomb, fisiceoir Francach (r. 1736)
* 1825 — Michael Dwyer, náisiúnaí Éireannach (r. 1772)
* 1982 — Stanford Moore, bithcheimicí Meiriceánach (r. 1913)
* 1989 — Ronald D. Laing, síciatraí Briotanach (r. 1927)
* 1989 — Teresa Mullen, lúthchleasaí parailimpeach Éireannach (r. 1938)
* 1997 — John Cowdery Kendrew, bithcheimicí (r. 1917)
* 2008 — Thomas Huckle Weller, víreolaí (r. 1915)

## Tarluithe eile
* 1914 - D'fhógair an tSeapáin cogadh ar an nGearmáin sa Chéad Choghadh Domhanda
* 1939 - Dara Cogadh Domhanda: Shínigh An Ghearmáin Naitsíoch agus An tAontas Sóivéadach an Conradh Ribbentrop-Molotov
* 1942 - Dara Cogadh Domhanda: Thosaigh Cath Stalingrad
* 1943 - Dara Cogadh Domhanda: shaor An tArm Dearg Kharkiv don chéád uair sa Chath Kursk
* 1944 - Dara Cogadh Domhanda: shaor na Comhghuaillithe Marseille 
* 1990 - D'fhógair An Airméin neamhspleáchas amach ón Aontas Sóivéadach
* 1990 - D'fhógair An Ghearmáin Thoir agus An Ghearmáin Thiar go n-athaontaigh siad ar 3 Deireadh Fómhair
* 1991 - Rinneadh An Gréasán Domhanda ar fáil don phobal
* 2005 - Cumadh Hairicín Katrina i Mhurascaill Mheicsiceo
* 2005 - Dhíbir fórsaí Iosrael míleataí ó Stráice Gaza agus ón mBruach Thiar
* 2011 - Cuireadh Muammar Gaddafi as cumhacht san Libia
* 2023 - Thuairteáil eitleán le baill shinsearacha den ghrúpa Wagner, comhlacht príobháideach míleata sa Rúis.
0823
Lúnasa, 23
1755

## Tarluithe
* 24 Eanáir – D'eisigh rialtas na Rúise eascaire a bhunaigh Ollscoil Mhoscó.
* 7 Meitheamh – Maraíodh 40,000 míle duine i i gcrith talún i dtuaisceart na hIaráine.  
* 9 Iúil – Bhris na Francaigh ar na Sasanaigh in aice leis an Fort Duquesne in iarthar Pennsylvania. Fuair an Ginearál Edward Braddock bás.
* 1 Samhain – Maraíodh idir 60,000 agus 100,000 duine i gcrith talún mór na Liospóine agus sa súnámaí a tháinig ina dhiaidh.
mion|1 Samhain: Crith talún agus súnamaí na Liospóine

## Breitheanna
* 11 Eanáir (a cheaptar) – Alexander Hamilton, státaire Meiriceánach (b. 1804)
* 23 Feabhra — John Cary, Greanadóir is cartagrafaí Sasanach
* 10 Aibreán – Samuel Hahnemann, dochtúir hómaepaiteach Gearmánach (b. 1843) 
* 13 Meán Fómhair — Oliver Evans, ceapadóir Meiriceánach
* 28 Deireadh Fómhair — Jacques Labillardière, luibheolaí Francach
* 2 Samhain - Marie Antoinette, banríon na Fraince (b. 1793)
* 17 Samhain - Laoiseach XVIII na Fraince, rí (b. 1824)

## Básanna
* 10 Feabhra — Montesquieu, scríbhneoir Francach (r. 1689)

Catagóir:Blianta
1756

## Tarluithe
* 15 Bealtaine - An tús den Cogadh Seacht mBliain idir an Fhrainc agus an Bhreatain

## Breitheanna
* 27 Eanáir — Wolfgang Amadeus Mozart, cumadóir ceoil Ostarach (b. 1791)
* 6 Feabhra — Aaron Burr, Leasuachtarán na Stát Aontaithe ó 1801 go 1805
## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1757

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 11 Eanáir — Alexander Hamilton, teoiricí polaitiúil agus státaire Meiriceánach
* 30 Bealtaine — Henry Addington, Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó 1801 go 1804
* 22 Meitheamh — George Vancouver, loingseoir is taiscéalaí Sasanach
* 6 Meán Fómhair – Gilbert du Motier, marquis de La Fayette, saighdiúir agus státaire Francach (b. 1834)
* 9 Deireadh Fómhair - Séarlas X na Fraince, rí (b. 1836)
* 1 Samhain – Antonio Canova, dealbhóir Iodálach (b. 1822)

## Básanna
* 17 Deireadh Fómhair — René Antoine Ferchault de Réaumur, eolaí Francach
*

Catagóir:Blianta
6 Samhain

Is é an **6 Samhain** an 310ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 311ú lá i mbliain bhisigh. Tá 55 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Phoblacht Dhoiminiceach - *Lá na Poblachta*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1661 — Séarlas II na Spáinne, Rí na Spáinne (b. 1700)
* 1771 — Aloys Senefelder, ceapadóir, aisteoir, agus drámadóir Gearmánach a rugadh i bPrág (b. 1884)
* 1883 — John Brophy, gníomhaí Meiriceánach ar son an lucht oibre (b. 1963)
* 1887 — Éamonn Mac Giolla Iasachta, ginealeolaí Éireannach (b 1986)
* 1924 — William Auld, file Albanach (b.2006)
* 1929 — Peadar Ó Lochlainn, ceoltóir Éireannach (b. 2017)
* 1946 — Sally Field, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1956 — Marc Dutroux, dúnmharfóir srathach Beilgeach
* 1957 — Cam Clarke, guthaisteoir Meiriceánach
* 1976 — Carlos Quintana, dornálaí Pórtó Ríceach
* 1987 — Ana Ivanović, imreoir leadóige Seirbiach
* 1988 — Emma Stone, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1997 — Déaglán Daltúin, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1632 — Gustaf Adolf, rí na Sualainne (r.1594)
* 1649 — Eoghan Rua Ó Néill, saighdiúir Éireannach (r. ~1590)
* 1796 — Caitríona Mhór, banimpire na Rúise (r.1729)
* 1822 — Claude Louis Berthollet, ceimiceoir Francach (r. 1748)
* 1836 — Charles X, rí na Fraince (r.1757)
* 1893 — Pyotr Ilyich Tchaikovsky, cumadóir Rúiseach (r. 1840)
* 1963 — Daniel Mannix, easpag Caitliceach (r. 1864) 
* 1964 — Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin, eolaí Sualannach (r. 1873)
* 2003 — Risteárd Ó Glaisne, iriseoir agus scríbhneoir Éireannach (r. 1927)
* 2012 — Clive Dunn, aisteoir Briotanach (r. 1920)

## Tarluithe eile
* 1860 - Toghadh Abraham Lincoln ina Uachtarán na Stát Aontaithe
* 1887 - Bunaíodh Celtic Football Club ag an mbráthair Walfrid i nGlaschú
* 1900 - Toghadh William McKinley ina Uachtarán na Stát Aontaithe arís
* 2012 - Togadh Tammy Baldwin, an chéad polaiteoir aerach go hoscailte ar an Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá

1106
Samhain, 06
1759

## Tarluithe
* 13 Meán Fómhair - Ghabh fórsaí na Breataine cathair Québec ó na Francaigh.
* 20 Samhain - Bhuaigh cabhlach na Breataine ar na Francaigh i mBá Quiberon, an cath farraige ba thábhachtaí sa Chogadh Seacht mBliana.

## Breitheanna
* 25 Eanáir — Raibeart Burns, file náisiúnta na hAlban (b. 1796)
* 27 Aibreán — Mary Wollstonecraft, scríbhneoir Sasanach
* 28 Bealtaine — William Pitt Óg, státaire Briotanach agus Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe (b. 1806)
* 24 Lúnasa — William Wilberforce, polaiteoir agus daonchara Sasanach
* 25 Deireadh Fómhair — William Wyndham Grenville, polaiteoir agus Príomh-Aire na Breataine
* 10 Samhain — Friedrich Schiller, scríbhneoir Gearmánach (b. 1805)
* 12 Samhain — Maria Petraccini, anatamaí agus lia Iodálach

## Básanna
* 14 Aibreán — George Frideric Handel, cumadóir ceoil Gearmánach (b. 1685)
* 27 Iúil — Pierre Louis Moreau de Maupertuis, réalteolaí agus matamaiticeoir Briotánach (r. 1698)
* 10 Lúnasa — Feardorcha VI na Spáinne, Rí na Spáinne

Catagóir:Blianta
1754

## Tarluithe
* 28 Bealtaine – Chuir Cath Gleann Jumonville tús leis an gCogadh Franc-Indiach i Meiriceá Thuaidh.

## Breitheanna
* 15 Eanáir — Richard Martin, Éireannach, ball Palaiminte ar son Chontae na Gaillimhe agus gníomhaí i gcoinne mí-usáide ainmhithe (b. 1834) 
* 23 Bealtaine — William Drennan, File, lia agus gníomhaí polaitiúil Éireannach
* 18 Meitheamh — Anna Maria Lenngren, scríbhneoir Sualannach
* 23 Lúnasa - Rí Laoiseach XVI na Fraince (b. 1793)
* 1 Deireadh Fómhair - Sár Pól I na Rúise (b. 1801)
* 17 Meán Fómhair - William Bligh, captaen an long *Bounty* (b. 1817)

## Básanna
* 7 Eanáir — Seán Clárach Mac Domhnaill, file Éireannach
* 6 Márta — Henry Pelham, Príomh-Aire na Breataine
* 5 Lúnasa — James Gibbs, ailtire Albanach
* 8 Deireadh Fómhair — Henry Fielding, úrscéalaí Sasanach (r. 1707)
* 12 Samhain — Jacob de Wit, péintéir Ísiltíreach

Catagóir:Blianta
James Buchanan

Ba é **James Buchanan** (23 Aibreán, 1791 – 1 Meitheamh, 1868) 15ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta, 1857 go dtí an 4 Márta, 1861.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1791
Catagóir:Básanna i 1868
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Státrúnaithe Mheiriceá
23 Aibreán

Is é an **23 Aibreán** an 113ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 114ú lá i mbliain bhisigh. Tá 252 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Lá Fhéile Seoirse 
* Lá Domhanda na Leabhar

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1570 — Guy Fawkes, míleatach Caitliceach Sasanach (b. 1606)
* 1775 — J. M. W. Turner, ealaíontóir Sasanach (b.1868)
* 1791 — James Buchanan, 15ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (b.1868)
* 1792 — John Thomas Romney Robinson, réalteolaí agus fisiceoir Éireannach (b.1882)
* 1858 — Max Planck, fisiceoir Gearmánach (b.1947)
* 1898 — Arthur E. Watkins, luibheolaí Sasanach (b. 1967)
* 1928 — Shirley Temple, aisteoir Meiriceánach (b. 2014)
* 1931 — Chuck Feeney, fear gnó Meiriceánach (b. 2023)
* 1932 — Halldór Laxness, úrscéalaí Íoslannach (b.1998)
* 1932 — Joan Lingard, scríbhneoir Briotanach (b. 2022)
* 1936 — Roy Orbison, amhránaí agus cumadóir ceoil (b.1988)
* 1941 — Jacqueline Boyer, amhránaí Francach
* 1941 — Ray Tomlinson, ríomhchláraitheoir Meiriceánach (b. 2016)
* 1947 — Bernadette Devlin McAliskey, polaiteoir Éireannach
* 1948 — Dónall Mac Giolla Easpaig, saineolaí ar logainmneacha na hÉireann
* 1957 — Kenji Kawai, cumadóir Seapánach
* 1961 — George Lopez, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
* 1966 — Jim Stynes, imreoir peile Astrálaí (b. 2012)
* 1977 — John Cena,  iomrascálaí gairmiúil agus aisteoir Meiriceánach 
* 1979 — Michael English, amhránaí ceol tíre Éireannach
* 1982 — Eoghan Murphy, polaiteoir Éireannach
* 1983 — Mícheál Breathnach, iománaí agus imreoir peil Ghaelach
* 1988 — Victor Anichebe, imreoir sacair Nigéarach
* 1991 — Caleb Johnson, amhránaí Meiriceánach
* 2018 — Prionsa Louis Cambridge, prionsa Sasanach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 303 — Naomh Seoirse (r. ~275)
* 1014 — Brian Bóirmhe, 73, Ard-Rí na hÉireann agus buaiteoir Cath Chluain Tairbhe (r.~941)
* 1616 — Miguel de Cervantes, scríbhneoir Spáinneach (r.1547)
* 1616 — William Shakespeare, scríbhneoir Sasanach (r.1564)
* 1850 — William Wordsworth, file Sasanach (r. 1770)
* 1923 — Seán Eichingeam, polaiteoir Éireannach (r.1870)
* 1942 — William Thrift, scoláire agus polaiteoir Éireannach (r. 1870)
* 1952 — Robert Ryan, polaiteoir Éireannach (r. 1882)
* 1961 — Daniel Corkery, polaiteoir Éireannach (r. 1883)
* 1969 — Florence Wycherley, polaiteoir Éireannach (r. 1908)
* 1972 — Edward Kelly, polaiteoir Éireannach (r. 1883)
* 1975 — Michael Carty, polaiteoir Éireannach (r. 1916)
* 1990 — Paulette Goddard, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1910)
* 1998 — James Earl Ray, feallmharfóir Martin Luther King (r.1928)
* 2005 — John Mills, aisteoir Sasanach (r. 1908)
* 2007 — Boris Yeltsin, iarcheannaire na Rúise (r.1931)
* 2022 — Orrin Hatch, polaiteoir Meiriceánach (r 1934)

## Tarluithe eile
* 1014 - Cath Chluain Tarbh: Chloígh Brian Bóramha na Lochlannaigh, ach fuair sé bás sa chath
* 1661 - Corónaíodh Séarlas II in Abtheach Westminster
* 1984 - Tháinig eolaithe ar an víreas a ceapadh go mba cúis leis an galar SEIF
* 1985 - D'athrú Coca-Cola a oideas agus chuir sé *New Coke* amach
* 2005 - Foilsíodh an chéad físeán ar YouTube, darb ainm *[[Me at the zoo]]*

0423
Aibreán, 23
1791

## Tarluithe
* 20 Meitheamh – Gabhadh teaghlach ríoga na Fraince agus iad ag iarraidh éalú ón tír faoi bhréagriocht.
* gan dáta
** Glacadh leis an gcóras méadrach den chéad uair sa Fhrainc.
** Bhris reibiliún sclábhaithe amach i Háítí.
** Luadh an daorchluiche i scríbhinn sa chéad uair i Meiriceá Thuaidh.
## Breitheanna
* 6 Márta — Seán Mac Héil, easpag Éireannach
* 23 Aibreán — James Buchanan, 15ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (b. 1868)
* 27 Aibreán — Samuel Morse, aireagóir Meiriceánach (b. 1872)
* 30 Meitheamh — Felix Savart, fisiceoir Francach
* 14 Meán Fómhair — Franz Bopp, focleolaí Gearmánach
* 22 Meán Fómhair — Michael Faraday, eolaí Sasanach (b. 1867)
* 4 Nollaig — Jane Griffin, taistealaí agus ceannródaí Astrálach (b. 1875)
* 26 Nollaig — Charles Babbage, matamaiticeoir agus aireagóir Sasanach (b. 1871)
* Gan dáta – Robert Adams, máinlia Éireannach (b. 1875)

## Básanna
* 2 Márta — John Wesley, bunaitheoir Sasanach an chreidimh Mhódhaigh (r. 1703}
* 1 Meitheamh — Maria Petraccini, anatamaí agus lia Iodálach
* 1 Iúil — Séarlas Ó Conchúir Dhoinn, ársaitheoir
* 5 Nollaig — Wolfgang Amadeus Mozart, cumadóir ceoil Ostarach (r. 1756)

Catagóir:Blianta
1868

## Tarluithe
* 3 Eanáir - D'fill an chlann Méiji go cumhacht sa tSeapáin
* 9 Eanáir - Tháinig deireadh ar chóras iompar na bpianseirbhíthe nuair a bhain an long *Hougoumont* an Astráil Thiar amach, 62 Fíníneach ar bord.

## Breitheanna
* 17 Eanáir — Louis Couturat, loighceoir, matamaiticeoir, fealsamh, agus teangeolaí Francach
* 4 Feabhra — Constance Gore-Booth Markiewicz, polaiteoir, náisiúnaí, agus réabhlóidí Éireannach
* 23 Feabhra — W. E. B. Du Bois, gníomhaí ar son chearta sibhialta, socheolaí agus staraí Meiriceánach
* 7 Márta — Maud Joynt, scoláire agus teangeolaí Éireannach
* 22 Márta — Robert Millikan, fisiceoir Meiriceánach
* 1 Aibreán — Edward Gwynn, scoláire Éireannach
* 10 Aibreán — George Arliss, aisteoir Sasanach
* 13 Aibreán — Butch Cassidy, eisreachtaí Meiriceánach
* 25 Aibreán — Willie Maley, bainisteoir sacair (b. 1958)
* 28 Aibreán — Joel Engel, cumadóir
* 7 Bealtaine — Seán Mac Giolla Bhríde, poblachtánach Éireannach
* 18 Bealtaine — Nioclás II, Sár deireanach na Rúise (b. 1918)
* 5 Meitheamh — Séamus Ó Conghaile, ceannaire sóisialach in Éirinn (b. 1916)
* 6 Meitheamh — Robert Falcon Scott, taiscéalaí Sasanach
* 7 Meitheamh — Charles Rennie Mackintosh, Ailtire agus ceannródaí na Stíle Ghlascú
* 7 Meitheamh — John Sealy Townsend, fisiceoir matamaiticiúil Éireannach
* 4 Iúil — Henrietta Swan Leavitt, réalteolaí Meiriceánach
* 23 Lúnasa — Laming Worthington-Evans, polaiteoir Briotanach
* 6 Meán Fómhair — Heinrich Häberlin, ball de Chomhairle Chónaidhme na hEilvéise
* 13 Meán Fómhair — Thomas Kelly, polaiteoir Éireannach
* 28 Deireadh Fómhair — James Brendan Connolly, lúthchleasaí
* 5 Nollaig — Arnold Sommerfeld, fisiceoir Gearmánach
* 9 Nollaig — Fritz Haber, ceimiceoir Gearmánach (b. 1934)
* 24 Nollaig — Emanuel Lasker, imreoir fichille Gearmánach agus curadh an domhain

## Básanna
* 3 Eanáir — Juan Bustamante Dueñas, polaiteoir Peiriúch
* 10 Feabhra — David Brewster, fisiceoir Albanach
* 7 Aibreán — Thomas D'Arcy McGee, polaiteoir Ceanadach
* 19 Bealtaine — Benjamin Guinness, polaiteoir Éireannach
* 1 Meitheamh — James Buchanan, 15ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (r. 1791)
* 11 Meán Fómhair — Léon Foucault, fisiceoir Francach (r. 1819)
* 26 Meán Fómhair — August Ferdinand Möbius, matamaiticeoir agus réalteolaí Gearmánach
* 13 Samhain — Gioachino Rossini, scríbhneoir ceoldrámaí Iodálach (r. 1792)

Catagóir:Blianta
11 Meitheamh

Is é an **11 Meitheamh** an 162ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 163ú lá i mbliain bhisigh. Tá 203 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Haváí - Lá Kamehameha
* Albain Nua - Lá Davis

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1448 — Domenico Ghirlandaio, péintéir Iodálach de chuid na hAthbheochana (b. 1494)
* 1776 — John Constable, péintéir Sasanach (b. 1837) 
* 1862 — Violet Florence Martin, scríbhneoir (b.1915)
* 1864 — Richard Strauß, Cumadóir agus stiúrthóir Gearmánach (b. 1949)
* 1870 — Chief Red Fox, aisteoir Meiriceánach (b. 1976)
* 1899 — Yasunari Kawabata, úrscéalaí Seapánach (b. 1972)
* 1933 — Gene Wilder, aisteoir Meiriceánach (b. 2016)
* 1933 — Mychal F. Judge, sagart Caitliceach (b. 2001)
* 1935 — Charles McDonald, polaiteoir Éireannach 
* 1936 — Isabelle Pierre, amhránaí Ceanadach
* 1937 — Robin Warren, paiteolaí Astrálach (b. 2024)
* 1939 — Jackie Stewart, Tiománaí Foirmle a hAon ó Albain
* 1943 — Henry Hill, drongadóir Meiriceánach (b. 2012)
* 1949 — Bernez Tangí, file agus ealaíontóir Briotánach
* 1959 — Hugh Laurie,  aisteoir Sasanach
* 1962 — Ambrós Ó Donnabháin, imreoir peil Ghaelach
* 1969 — Frank O'Rourke, polaiteoir Éireannach
* 1969 — Peter Dinklage, aisteoir Meiriceánach
* 1982 — Diana Taurasi, cispheileadóir
* 1984 — Andy Lee, Dornálaí
* 1986 — Uáin Mac Conmara, iománaí Éireannach
* 1987 — Gabhán Ó Mathúna, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1488 — Séamas III, Rí na nAlbanach, (r. 1451)
* 1727 — Seoirse I, 67, rí na Breataine Móire (r.1660)
* 1847 — John Franklin, oifigeach i gCabhlach na Breataine, taiscéalaí Artach, agus riarthóir coilíneach (r. 1786)
* 1859 — Klemens Wenzel von Metternich, taidhleoir Ostarach (r. 1773)
* 1897 — Carl Remigius Fresenius, ceimiceoir Gearmánach (r. 1818)
* 1937 — Reginald Joseph Mitchell, dearthóir aerárthach Sasanach (r. 1895)
* 1952 — Rube Ferns, dornálaí Meiriceánach (r. 1873)
* 1970 — Alexander Kerensky, polaiteoir Rúiseach (r. 1881)
* 1979 — John Wayne, 72, aisteoir Meiriceánach (r.1907)
* 1990 — Seosamh Mac Grianna, scríbhneoir Éireannach (r. 1901)
* 1992 — Rafael Orozco Loaiza, amhránaí Colómach (r. 1954)
* 1993 — Bernard Bresslaw, aisteoir Briotanach (r. 1934)
* 1993 — Ray Sharkey, aisteoir Meiriceánach (r. 1952)
* 2012 — Ann Rutherford, ban-aisteoir (r. 1917)
* 2015 — Joe Joe Mac an Iomaire, siopadóir agus adhlacóir as Conamara 
* 2015 — Mary Mulvihill, eolaí, láithreoir teilifíse, láithreoir raidió, údar agus oideachasóir Éıreannach (r. 1959)
* 2015 — Ron Moody, aisteoir Briotanach (r. 1924)
* 2023 — Gearóid Mac Eoin, scoláire Éireannach (r. 1929)

## Tarluithe eile
* 1509 - Phós Anraí VIII Caitríona Aragón
* 1770 - Chuaigh James Cook i dtalamh ag An Mhórsceir Bhacainneach
* 1955 - Maraíodh 80 duine ag Ráschúrsa Le Mans nuair a chuaigh Mercedes-Benz ó smacht
* 1998 - Thug na Náisiúin Aontaithe le fios go raibh gorta i ndán do mhuintir na Súdáine
* 2010 - Thosaigh an chéad Chorn Sacair an Domhain Afracach san Afraic Theas

0611
Meitheamh, 11
1730idí

## Imeachtaí agus treochtaí

## Ceannairí stáit


 Peadar II
 Beinidict XIII

## Tagairtí

Catagóir:Deichniúra
Seán Ó Ríordáin

thumb|185px|Seán Ó Ríordáin|clé

Duine de mhórfhilí na Gaeilge ón bhfichiú haois ab ea **Seán Ó Ríordáin** (3 Nollaig 1916 – 21 Feabhra 1977).

## Saol

Rugadh i mBaile Bhuirne i nGaeltacht Mhúscraí é Ó Ríordáin ar 3 Nollaig 1916, agus b'ansin a chaith sé tús a óige. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé go cathair Chorcaí le freastal ar scoil ansin, agus d'fhan sé ina chónaí sa chathair an chuid ba mhó dá shaol.

Chuaigh sé le hiriseoireacht freisin, agus é ag scríobh ailt go rialta ar an *[[Irish Times]]*.

Fuair pinsean a bhí bunaithe ar 34 bliana seirbhíse i 1965, nuair a d’éirigh sé as a phost i mBardas Chorcaí 30 Meán Fómhair sa bhliain sin. 

Mhair sé le heitinn ar feadh i bhfad. Bíonn an galair sin crua ar na scamhóga.

Fuair Seán Ó Ríordáin bás sa bhliain 1977.

## Litríocht

Foilsíodh a chnuasach dánta *[[Eireaball Spideoige]]* sa bhliain 1952, agus ansin, bhain sé clú amach dó féin mar fhile nua-aimseartha den scoth. Tháinig an dara cnuasach leis, *Brosna*, i gcló sa bhliain 1964. Faoin am céanna foilsíodh an leabhar *Rí na nUile*. Nua-leaganacha a bhí ann de dhánta diaga ón tsean-Ghaeilge, agus d'oibrigh an Ríordánach amach iad in éineacht leis an an Athair Seán S. Ó Conghaile.

File fealsúnach Críostaí ab ea an Ríordánach. Bhíodh rúndiamhra na beatha is an bháis, na síoraíochta is an pheaca ag cur as dó go minic. Ag an am céanna léirigh sé grá don dúchas agus do leanúnachas an chine Éireannaigh agus an traidisiúin dhúchasaigh.

Scríobh Seán Ó Coileáin an leabhar *Beatha Agus Saothar* ar cuntas é ar shaol agus ar shaothar an Ríordánaigh. D'fhoilsigh Seán Ó Tuama leabhar faoin teideal *Filí faoi Sceimhle* sa bhliain 1978, leabhar a bhfuil dhá aiste ann, agus ceann acu ag trácht ar an Ríordánach.[thumb|border|right| Mise, Seán Ó Ríordáin
  - [http://www.youtube.com/watch?v=6tt5TkGSOv4 Clár] ó [TG4  ]]

## Saothair
* *[[Eireaball Spideoige]]*
* *[[Brosna]]*
* *[[Línte Liombó]]*
* *[[Tar Éis Mo Bháis]]*
## Tagairtí

## Tuille eolas
* Clár faisnéise TG4 (2007): Cuid 1, Cuid 2, Cuid 3
* Ainm.ie - Bio
*Filíocht idir dhá chultúr: Seán Ó Ríordáin


Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1977
Catagóir:Iriseoirí The Irish Times
1760

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 2 Márta — Camille Desmoulins, polaiteoir Francach
* 10 Bealtaine — Claude Joseph Rouget de Lisle, saighdiúir Francach
* 31 Deireadh Fómhair — Hokusai, ealaíontóir Seapánach

## Básanna
* 11 Deireadh Fómhair — Seòras Moireach, ginearál Albanach
* 25 Deireadh Fómhair — Seoirse II na Breataine Móire, rí (r. 1683)

Catagóir:Blianta
1761

## Tarluithe
* 8 Feabhra - Crith talún, Londain
## Breitheanna
* 3 Meitheamh — Henry Shrapnel, ginearál Briotanach
* 20 Samhain — Pápa Pius VIII, Pápa ó 1829 go 1830
* 21 Samhain — Dorothy Jordan, aisteoir Éireannach agus bean luí rí Uilliam IV (b. 1816)
* 30 Samhain — Smithson Tennant, ceimiceoir Briotanach

## Básanna
* 14 Bealtaine — Thomas Simpson, matamaiticeoir Sasanach (r. 1710)
* 4 Iúil — Samuel Richardson, Scríbhneoir Sasanach

Catagóir:Blianta
1762

## Tarluithe
* D'fhoilsigh Jean-Jacques Rousseau Du Contrat Social
* 4 Eanáir - D'fhógair An Bhreatain cogadh ar an Spáinn agus Napoli
* 15 Bealtaine - chuir Conradh Chathair Pheadair deireadh leis an chogadh idir an Phrúis agus an Rúis
* 22 Bealtaine – Conradh Hamburg a thug an tSualainn amach as an chogadh in aghaidh na Prúise
* 9 Iúil - rinneadh Banimpire na Rúise de Chaitríona II 
* 10 Lúnasa - ghabh fórsaí na Breataine Havána
* 5 Deireadh Fómhair - ghabh fórsaí na Breataine Mainile

## Breitheanna
* 19 Bealtaine — Johann Gottlieb Fichte, fealsamh Gearmánach
* 1 Meitheamh — Éamann Iognáid Rís, eaglaiseach Éireannach (b. 1844)
* 12 Lúnasa — Seoirse IV na Ríochta Aontaithe (b. 1830)
* 25 Nollaig — Michael Kelly, amhránaí agus cumadóir Éireannach

## Básanna
* 5 Eanáir — Éilís na Rúise, Banimpire na Rúise (r. 1709)
* 21 Márta — Nicolas Louis de Lacaille, réalteolaí Francach
* 17 Iúil — Peadar III na Rúise, impire (r. 1728)

Catagóir:Blianta
1763

## Tarluithe
*
Tháinig deireadh le Cogadh na Seacht mBliana (1756-1763)

## Breitheanna
* 21 Márta — William James MacNeven, scríbhneoir agus dochtúir Gael-Mheiriceánach
* 20 Meitheamh — Theobald Wolfe Tone, tírghráthóir Éireannach (b. 1798)
* 15 Deireadh Fómhair — Éadbhard Mac Gearailt, uaslathaí Éireannach agus tiarna (b. 1798)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1764

## Tarluithe
* 
## Breitheanna
* 13 Márta — Charles Grey, 2nd Earl Grey, Príomh-Aire Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann
* 24 Aibreán — Thomas Addis Emmet, dlíodóir agus polaiteoir Gael-Mheiriceánach
* 1 Bealtaine — Benjamin Henry Latrobe, ailtire Briotanach-Mheiriceánach (b. 1820)
* 9 Iúil — Ann Radcliffe, scríbhneoir Sasanach (b. 1823)
* 17 Meán Fómhair — John Goodricke, réalteolaí Ísiltíreach
* 25 Meán Fómhair — Fletcher Christian, ceannairceach ar an HMS Bounty
* 8 Nollaig — Eli Whitney, ceapadóir Meiriceánach

## Básanna
* 2 Deireadh Fómhair — William Cavendish, Príomh-Aire na Breataine
*

Catagóir:Blianta
1765

## Tarluithe
* 

## Breitheanna
* 7 Márta — Joseph Nicéphore Niepce, ceimicí Francach
* 21 Lúnasa — Liam IV na Ríochta Aontaithe (b. 1837)
* 18 Meán Fómhair — Pápa Greagóir XVI, Pápa ó 1831 go 1846
* 14 Samhain — Robert Fulton, (b. 1815)
* 6 Nollaig — Éadbhard Ó Raghallaigh, scoláire Éireannach
* 8 Nollaig — Eli Whitney, ceapadóir Meiriceánach (b. 1825)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1766

## Tarluithe
* 
## Breitheanna
* Feabhra — Thomas Malthus, eacnamaí Sasanach agus fealsamh polaitíochta (b. 1834)
* 3 Feabhra — Maitias Séamas Ó Coinmhí, foclóirí agus teangeolaí Éireannach
* 22 Aibreán — Germaine de Staël, údar Eilvéiseach
* 6 Meán Fómhair — John Dalton, ceimiceoir agus fisiceoir Briotanach
* 29 Nollaig — Charles Macintosh, ceimiceoir Briotanach

## Básanna
* 1 Eanáir - *[[James Francis Edward Stuart]]* "An Seanéilitheoir" (r. 1688)

Catagóir:Blianta
1769

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 4 Márta — Muhammad Ali na hÉigipte, gobharnóir Otamánach ar an Éigipt
* 25 Aibreán — Marc Isambard Brunel, innealtóir Francach
* 1 Bealtaine — Arthur Wellesley, 1ú Diúc Wellington, saighdiúir Angla-Éireannach agus ginearál agus státaire na dTóraithe
* 18 Meitheamh — Robert Stewart, Bíocunta an Chaisleáin Riabhaigh, polaiteoir Briotanach
* 15 Lúnasa — Napoléon Bonaparte, Impire na Fraince (b. 1821)
* 14 Meán Fómhair — Alexander von Humboldt, eolaí Gearmánach (b. 1859)

## Básanna
* 2 Feabhra — Pápa Cléimeans XIII, Pápa ó 1758 go 1769
Gan dáta 
* Peadar Ó Doirnín, file Éireannach (r. 1700)

Catagóir:Blianta