open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022

Reáchtáladh idir 6 Samhain - 18 Samhain 2022 in Sharm El Sheikh san Égipt, **COP27** (Comhdháil na bPáirtithe 27) nó **Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide**, **2022**. Tíortha a shínigh Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide a  bhí páirteach sa chruinniú mullaigh dá ngairmtear COP27, faoi choimirce na Náisiún Aontaithe.

### Cúlra
Bhí an Chomhdháil ag tarlú agus níos mó fianaise ná riamh tagtha chun solais go bhfuil an pláinéad i staid éigeandála, mar a dúirt António Guterres, Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe, agus go bhfuil géarghá le héirí as úsáid breoslaí iontaise chomh luath agus is féidir.

### Eagraíocht
Bhí níos mó ná nócha ceann stáit agus ionadaithe ó beagnach dhá chéad tír i láthair.  Bhí sé molta do thíortha rachmasacha an domhain gearradh siar suntasach a dhéanamh ar a gcuid astaíochtaí carbóin má táthar le teocht na cruinne a choinneáil 1.5 céim os cionn an leibhéil a bhí ann ag deireadh na naoú haoise déag. Bhí Joe Biden, Uachtarán na Stát Aontaithe, ann ach ní raibh Xi Jinping, Ceannaire ar Dhaon-Phoblacht na Síne, i láthair.

#### Cabhair ar phobail leochaileacha
Bunaíodht ciste idirnáisiúnta le teacht i gcabhair ar phobail leochaileacha ar fud an domhain a bhfuil an t-athrú aeráide ag dul i gcion go mór orthu. 

Don chéad uair, ghlac na tíortha saibhre leis an bprionsabal an 'údar an truaillithe a íocann".  Ach chuir Éire €10 milliún sa chiste (méid beag bídeach).

Rinne Uachtarán na Fraince, Emmanuel Macron, éileamh ar an tSín agus ar na Stáit Aontaithe a gcion féin a íoc ionas go mbeidh na tíortha bochta in ann déileáil leis an athrú aeráide.

#### Éire
Bhí sé geallta ag an Taoiseach Micheál Martin go ndéanfaidh Éire gach ar féidir léi lena chinntiú "go mbeadh an Domhan inmharthana".

### Conspóidí
Cáineadh an Chomhdháil mar go raibh an comhlacht Coca-Cola ina urraitheoir uirthi. Bhí a lán brústocairí eile ann chomh maith. Agus bhí eitleáin phríobháideacha ag teacht agus imeacht cosúil le fheithidí.

Dúirt Greta Thunberg nach bhfuil sa chomhdháil ach “sciúradh glas,

## Féach freisin

* Cóir aeráide
* COP26
* Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Athrú Aeráide

## Tagairtí

Catagóir:Athrú aeráide
Catagóir:2021
Catagóir:Comhdhálacha na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Téamh domhanda
Artemisia Gentileschi

Péintéir Barócach Iodálach ab ea **Artemisia Lomi** nó **Artemisia Gentileschi**, (8 Iúil 1593 – c 1656).  Meastar go bhfuil Gentileschi i measc na n-ealaíontóirí is éirimiúla ón seachtú haois déag, ag obair i dtús báire i stíl Caravaggio. Faoi 15 bliana d'aois, bhí sí ag táirgeadh saothar gairmiúil. I ré nuair nach raibh mórán deiseanna ag mná dul le hoiliúint ealaíonta nó obair mar ealaíontóirí gairmiúla, ba í Gentileschi an chéad bhean í a tháinig chun bheith ina ball den *Accademia di Arte del Disegno* i bhFlórans, agus bhí cliant idirnáisiúnta aici. 

Baineann go leor de phictiúir Gentileschi le mná sa mhiotaseolaíocht, allagóirí agus an Bíobla, lena n-áirítear íospartaigh, féinmharaithe, agus laochra. Is iad *Susanna e i vecchioni* (Gaeilge:  *Susanna agus na Seanóirí)* cuid dá hábhair is cáiliúla (go háirithe leagan 1610 in Pommersfelden), *Giuditta che decapita Oloferne* (tá a leagan 1614–1620 i ngailearaí Uffizi), agus *Giuditta con la sua ancella* (tá a leagan de 1625 san Institiúid Ealaíon Detroit).
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1593

Catagóir:básanna 1650í
Catagóir:Péinteoirí Iodálacha ón 17ú haois
Catagóir:Mná Iodálach an 17ú haois
Catagóir:Ealaíontóirí mná Iodálacha ón 17ú haois
Catagóir:Péinteoirí ón Róimh
Catagóir:Péinteoirí cúirte
Catagóir:Péinteoirí Bharócacha na hIodáile
Catagóir:Péintéirí mná na hIodáile
Catagóir:Éigniú san Iodáil
Catagóir:Daoine ó Stáit an Phápa
Catagóir:Caravaggisti
Catagóir:Péinteoirí Caitliceacha
Catagóir:Ealaíontóirí Mná Caitliceacha
Eduardo Riedel

Is é **Eduardo Riedel** an 12ú Gobharnóir agus reatha ar Mato Grosso do Sul ó 2023. Rugadh é i Rio de Janeiro (An Bhrasaíl) an 5 Iúil, 1969, agus is Bolsonarista é.

In 2015, d’éirigh Riedel as a phost mar uachtarán ar stiúrthóir Famasul (2012-2014), ag glacadh ceannasaí ar an Rúnaíocht Stáit don Rialtas agus Bainistíocht Straitéiseach Mato Grosso do Sul, i rialtas Reinaldo Azambuja, post ina ndearna sé fós go dtí 2021.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Toghcháin na Stát Aontaithe 2022

Reáchtáladh **toghcháin sna Stáit Aontaithe** ar 8 Samhain 2022, na toghcháin "lár téarma". Theip ar chuid mhór de na hiarrthóirí ar thacaigh Trump leo i dtoghcháin lár téarma 2022.
[mion|clé|Bhí praghas an [breosla|bhreosla  ag cur isteach ar an gcuid is mó den phobal]]

### Ceisteanna móra na linne
Ba iad an ráta ard boilscithe agus an ginmhilleadh na ceisteanna ba mhó a bhí ag déanamh scime do vótóirí roimh na toghcháin, de réir na bpobalbhreitheanna. Bhí praghas an bhreosla agus an méid airgid atá ina bpóca ag cur isteach ar an gcuid is mó den phobal.

### Seanad
Bhí 50 suíochán buaite ag na Daonlathaigh, agus 49 ag na Poblachtánaigh i Seanad Mheiriceá(agus vóta réitigh ar 6 Nollaig 2022 in Georgia). 

D'éirigh na Daonlathaithe níos fearr i dtoghchán an tSeanaid ná mar a bhíothas ag súil leo. Creidtear gur vótáil sciar suntasach de lucht tacaíochta na bPoblachtach ar son iarrthóirí Daonathacha de bharr a míshásaimh le dearcadh an Pháirtí Phoblachtaigh ar an nginmhilleadh, agus go háirithe le rialú na Cúirte Uachtaraí ar 3 Bealtaine 2022 an ceart a bhíodh ann ginmhilleadh a fháil a chur ar neamhní.
[mion|[Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe|Teach na nIonadaithe]]

### Teach na nIonadaithe
Bhí an lá leis na Poblachtánaigh. Fuair siad smacht ar an Teach agus in ann mar sin clár reachtaíochta an Uachtaráin Joe Biden a shárú. Cé gur éirigh níos fearr leis na Daonlathaigh sna toghcháin seo ná mar a bhí súil leis níl smacht acu ar an gComhdháil níos mó. Dá réir ní bheidh ar a gcumas a gcuid mianta a chur i gcrích mar go gcuirfear ina n-aghaidh ag gach céim de phróiseas casta reachtaíochta na Stát Aontaithe.

### Arizona
[mion|Choimeád seanadóir Catherine Cortez Masto a suíochán i stát [Nevada]]
Bhí beirt de na hiarrthóirí is mó iomrá a thacaíonn go láidir le dearcadh Donald Trump agus lena sheasamh taobh istigh den Pháirtí Poblachtánach in Arizona – Kari Lake a bhí ag seasamh le haghaidh post an ghobharnóra agus Blake Masters a hí san iomaíocht don Seanad. Ach theiip orthu i ndeireadh an lae. 

### Georgia
Thug pobal Georgia droim láimhe don iarrthóir ab ansa le Trump i mí na Bealtaine 2022 a bheith ina ghobharnóir ar an Stát sin – David Perdue. Bhí an lá ag Brian Kemp.
[mion|an bua ag iarrthóir an pháirtí Daonlathach John Fetterman in [Pennsylvania]]

### Nevada
Choimeád seanadóir Catherine Cortez Masto a suíochán i stát Nevada. D'éirigh léi ar éigin ina toghchán i gcoinne Adam Laxalt ón bpáirtí Poblachtánach, a raibh tacaíocht aige ón iar-Uachtarán Trump.

### Pennsylvania
Rug iarrthóir an pháirtí Daonlathach John Fetterman an bua ar an bPoblachtach, an Dr Mehmet Oz, i dtoghchán an tSeanaid i stát Pennsylvania.

## Féach freisin

* Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020

## Tagairtí

Catagóir:2022
Catagóir:Toghcháin na Stát Aontaithe
Catagóir:Donald Trump
Catagóir:Joe Biden
Dracaena cinnabari

Is crann dracaeine é an ***Dracaena cinnabari,*** atá dúchasach don oileánra Socatra, cuid den Éimin, atá suite sa Mhuir Arabach. 

## Cur síos
mion| Eiseamal óg de ''Dracaena cinnabari'' i nGairdín Luibheolaíoch Koko Crater, Honolulu, Haváí, Stáit Aontaithe Mheiriceá
[mion| Crainn dragain ar imeall an ghleanna i [Socatra.]]
Tá cuma uathúil agus aisteach ar an gcrann *Dracaena cinnabari*, le coróin bun os cionn, pacáilte go dlúth, a bhfuil cruth scáth fearthainne ina sheasamh air. Tá sé ainmnithe i ndiaidh an tsú dheirg, a tháirgeann na crainn, atá cosúil le fuil.. Murab ionann agus an chuid is mó de na monocotylidae, léiríonn *Dracaena* athfhás (.i. fás tánaisteach), tá criosanna fáis ag *D. cinnabari* fiú atá cosúil le fáinní crainn a fhaightear sna déchotailéadóin. Mar aon le speicis chrannúla *Dracaena* eile tá nós fáis sainiúil aige ar a dtugtar "*dracoid habitus* ".  Ní fhaightear a dhuilleoga ach ag deireadh a mbrainsí is óige; cailltear a dhuilleoga go léir gach 3 nó 4 bliana sula n-aibíonn duilleoga nua ag an am céanna. Is gnách go dtarlaíonn leathadh nuair a stoptar fás na rinnbhachlóg, mar gheall ar bhláthú nó eachtraí   trámacha (m.sh. luibhiteoirí ag beathú ar an phlandaí beo.).
## Naisc sheachtracha
*Saving the dragon’s blood: how an island refused to let a legendary tree die out
## Tagairtí
cinnabari
Catagóir:Flóra eindéimeac Socatra
Catagóir:Plandaí le cur síos orthu in 1882
Catagóir:Ruaimeanna plandaí
Catagóir:Tacsóin ainmnithe ag Isaac Bayley Balfour
Warham St Leger

Saighdiúir, riarthóir agus polaiteoir Sasanach ab ea **Sir Warham St Leger** (c. 1525 – 1597), a shuigh i dTeach na dTeachtaí in Éirinn sna blianta 1585 -1586.

Is dócha gur rugadh Warham sa bhliain 1525 i Sasana, an dara mac ag Sir Anthony St Leger agus a bhean Agnes Warham. Ceapadh a athair ina Fhear Ionaid na hÉireann sa bhliain 1540 . Ba as Ulcombe, Kent, teaghlach a athar. Ba iníon í a mháthair le Sir Hugh Warham, deartháir le William Warham, ardeaspag Canterbury.

## Luathshaol
Bhain a athair an deartháir ba shine William as oidhreacht mar gheall ar a stíl mhaireachtála  ainrianta; rinneadh Máistir na Rollaí in Éirinn den tríú deartháir, Anthony, sa bhliain 1593 . Ghlac  Warham páirt in ionradh an Protector Somerset ar Albain sa bhliain 1547 mar bhí sé ina phríosúnach ann go dtí Eanáir 1550, nuair a fuasclaíodh é. Sa bhliain 1553 throid sé in aghaidh lucht tacaíochta éirí amach Wyatt i Kent, agus b’fhéidir gur chaith sé seal in Éirinn faoina athair le linn réimeas Mháire. Timpeall na bliana 1559 ainmníodh é ina choimisinéir chun lámhscríbhinní agus leabhair John Bale a thabhairt ar ais go Sasana. Sa bhliain 1560 bhí sé ina Ard-Sirriam ar Kent. Níorbh fhada go raibh sé ina bhall de Phrí-Chomhairle na hÉireann, agus i mí Iúil 1565 rinneadh ridire de. Bhí cinneadh déanta ag an mBanríon Eilís rialtas uachtaránachta a bhunú i gCúige Mumhan, agus i mí Eanáir 1566 ainmníodh St Leger mar Uachtarán na Mumhan, ach go háitiúil ag Sir Henry Sidney, Fear Ionaid na hÉireann ; fuair sé treoracha dar dáta 1 Feabhra, agus an mhí dár gcionn cuireadh é i gceannas ar gach léibhinn i gCúige Mumhan. Dhiúltaigh Éilis, áfach, ceapachán St Leger a dheimhniú. An chúis a bhí leis sin ná go raibh nimh san fheoil ag St Leger do Thomás Dubh de Buitléir, 10ú hIarla Urumhan, col ceathrair don Bhanríon ar thaobh na Boleyn dá mhuintir, agus carad dá réir le Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan; agus  go luath sa bhliain 1565, thug an bhanríon le fios go raibh  doicheall ar St Leger roimh an Iarla a ghabháil. Athghaireadh St Leger dá bharr sin, agus i mí na Samhna 1568 rinneadh uachtarán na Mumhan de Sir John Perrot.
Catagóir:Básanna i 1597
Catagóir:Daoine a rugadh i 1525
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha an 16ú haois
Catagóir:Ard-Sirriamaí Kent
Warham
Catagóir:Daoine ó Leeds, Kent
Catagóir:Daoine de thréimhse na dTúdarach
Catagóir:Adhlacthaí ag St Dunstan-in-the-East
Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan

Bhí cuid mhór de Chúige Mumhan faoi úinéireacht ag **Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan** (c. 1533 - 1583), a áirítear freisin mar an 15ú nó 16ú Iarla. Sa bhliain 1565 throid sé an cath príobháideach darbh ainm Cath Átha Mheáin i gcoinne a chomharsana, na Buitléirigh.  Ina dhiaidh sin, coinníodh é ar feadh tamaill i dTúr Londan. Cé gur tharla an Chéad Éirí Amach i Ina dhiaidh sin, bhí sé faoi choinneáil i dTúr Londan ar feadh tamaill. Cé gur tharla Céad Éirí Amach Deasumhan nuair a bhí sé as láthair, bhí sé i gceannas ar Dhara Éirí Amach Deasumhan ó 1579 go dtí a bhás agus dá bhrí sin glaodh *The Rebel Earl* air mar sin.  Rinneadh ionsaí air i 1582 agus chuaigh sé i bhfolach ach rugadh air agus maraíodh é. 

Rugadh Gearailt timpeall na bliana 1533.  Ba é an mac ba shine é ag Séamus Mac Seáin mac Ghearailt ag a dhara bean chéile, Mór Uí Chaerbhaill. Toisc gurbh é Séamus (nó James sa Bhéarla)  an t-ainm a bhí ar a athair, tugadh  “mac  Seáin “ nó “fitz James” air freisin, i ndiaidh an phatrúin Normannaigh. Ba é a ainm iomlán, mar sin:  “Gearailt Mac Séamuis Mac Gearailt" nó "Gerald FitzJames FitzGerald". Ba é an 13ú (nó 14ú nó 15ú) Iarla Dheasumhan a athair. Phós a athair Siobhán de Róiste (Béarla: Joan Roache) mar a chéad bhean bhean chéile, a gharneacht agus bhí mac aige uaithi a mb'é Tomás an t - ainm a bhí air. Shéan a athair Siobhán mar gheall ar ghaol fola agus measadh Thomas a bheith neamhdhlisteanach. Ba chraobh shóisearach de Shean-Ghearaltaigh Shasana iad Gearaltaigh Dheasumhan, agus ba iad Gearaltaigh Chill Dara an chraobh shinsearach díobh.

Cearbhailligh ab ea máthair Ghearailt. Bhí beirt deartháireacha agus cúigear deirfiúracha aige.
	
## Naisc sheachtracha
*The Desmond Rebellions Part II, The Second Rebellion, 1579-83
	
## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Ríshliocht Mhic Gearailt
Catagóir:Daoine a rugadh sna 1530í
Billy Hutchinson

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é **Billy "Hutchie" Hutchinson** (). Bhí sé ina cheannaire ar an bPáirtí Aontachtach Forásach ó 2011 go 2023. Ba chomhalta den Tionól Reachtach é do Bhéal Feirste Thuaidh, ó 1998 go 2003.

## Saol pearsanta
Is as Bóthar na Seanchille é. Is aindiachaí é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha
Séamus Mac Seáin Mac Gearailt, 13ú Iarla Dheasumhan

Áirítear **Séamus Mac Seáin Mac Gearailt**, 13ú Iarla Dheasumhan (a fuair bás 1558), freisin mar an 14ú Iarla, a rialaigh 22 bliain, ar dtús ar feadh 4 bliana mar Iarla *de facto* go dtí bás Shéamuis Mhic Gearailt, *de jure* an 12ú Iarla Dheasumhan, ar a dtugtar 'péitse cúirte'.  Mharaigh Totane, deartháir Shéamuis Mhic Gearailt é.

Choinnigh Séamus Mac Seáin é féin i gcumhacht trí thaidhleoireacht sciliúil, a sheachain coinbhleacht agus scrios armtha. Ceapadh é ina Ard-Chisteoir ar Éirinn sa bhliain 1547.

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Básanna i 1558
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríshliocht Mhic Gearailt
Seán Mac Gearailt, 12 Iarla Dheasumhan, de facto

Deartháir le Tomás Mac Gearailt, 11ú Iarla Dheasumhan, ab ea **Seán Mac Gearailt, 12ú Iarla Dheasumhan**  *de facto* (d'éag Nollaig 1536).  Ar bhás a dhearthár sa bhliain 1534, cheistigh Seán teideal gharmhac a dhearthár Séamus Mac Gearailt, 12ú Iarla Dheasumhan  don iarlacht, de jure.
## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1534
Catagóir:Ríshliocht Mhic Gearailt
Evie Hone

Ba ealaíontóir í **Eva Sydney Hone** (22 Aibreán 1894 – 13 Márta 1955) nó **Evie** a chuir daoine uirthi de ghnáth. Ba phéintéir í ar dtús agus rinne sí ealaín ghloine dhaite níos déanaí.

Deirtear gur réadóir luath í den chiúbachas ach bhí clú agus cáil uirthi mar gheall ar a saothair gloine. is é an saothar ealaíne is cáiliúla atá déanta aici ná *[[:en:My_Four_Green_Fields|My Four Green Fields]]* atá anois suite sna foirgnimh rialtais i mBaile Átha Cliath.

mion|clé|Fuinneoig Naomh Bríd Loughrea - Evie Hone
mion|clé|Fuinneoige Rós, Ardara -Evie Hone

## Saol
Rugadh Evie Hone i nDomhnach Broc, i mBaile Átha Cliath ar an 22ú Aibreán 1894. Ba í Evie an iníon is óige de Joseph Hone agus Eva Eleanor Robinson, iníon Sir Henry Robinson agus fuair sí bás díreach tar éis bhreith Hone.   

Bhí Clann Hone lonnaithe sa cheantair Bhaile Átha Cliath ar feadh na blianta. Bhí go leor daoine gaolta leo a bhí mór le rá ag an am, mar shampla péintéir portráid darbh ainm Nathaniel Hone, RA (1718-1784). Tá líne leanúnach ann d'ealaíontóirí sa chlann.  

Cúpla seachtain roimh bhreithlá s'aici (12 bhliain d'aois), d'fhulaing sí le póilió.  

## Féach freisin
*Hallowed Fire: The Art of Evie Hone
* Harry Clarke

## Tagairtí

Catagóir:Ealaíontóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1894
Catagóir:Gloine dhaite
Catagóir:Básanna i 1955
Thomas Stukley

Ba amhas Sasanach é **Thomas Stucley** (c. 1525 – 4 Lúnasa 1578),  – 4 Lúnasa 1578), scríofa freisin **Stukeley** nó **Stukley** agus ar a dtugtar **an Lusty Stucley**,  a throid sa Fhrainc, in Éirinn, agus ag Cath Lepanto (1571) agus a maraíodh ag Cath Alcazar (1578), ag troid in aghaidh arm Mharacó. Bhí sé ina Chaitliceach Rómhánach a dhiúltaigh freastal ar sheirbhísí eaglaise de chuid na nAnglacánach, agus ina reibiliúnach i gcoinne na Banríona Protastúnaí Eilís I.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sna 1520í
Catagóir:Básanna i 1578
Catagóir:Pearsanra míleata Shasana a maraíodh le linn comhraic
Catagóir:Caitlicigh Rómhánacha Shasana
Catagóir:Amhais Shasana
Catagóir:Daoine ó Cheantar Lár Devon
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha an 16ú haois
Catagóir:Caitlicigh Rómhánacha an 16ú haois
Catagóir:Leanaí neamhdhlisteanach Anraí VIII Shasana
Thomas
Séamus Mac an Iomaire

Iascaire, luibheolaí agus scríbhneoir as Conamara ba ea **Séamus Mac an Iomaire** (nó **Seamus Ridge**, nó **Jimmy Choilm**; 13 Eanáir 1891 - 15 Samhain 1967).

### Beatha
I Maínis, Co. na Gaillimhe a rugadh é 13 Eanáir 1891. 

Tháinig a leabhar *Cladaí Chonamara* amach den chéad uair sa bhliain 1938, ina raibh cur síos ar iascáin trá, éisc farraige agus ar phlandaí farraige a cheantair, agus ar chúrsaí bádóireachta is iascaireachta mar a bhí siad le linn don údar a bheith ag teacht i méadaíocht.

Tháinig a leabhar, *Conamara Man*, amach tar éis a bháis.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Iascaireacht
Catagóir:Iascairí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1891
Catagóir:Básanna i 1967
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Luibheolaithe

Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Heather Payne

Is imreoir sacair í **Heather Payne**. Imríonn sí d'fhoireann sacair na hÉireann.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh in 2000
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Imreoirí sacair mná
Idan Ofer

Is billiúnaí, fear gnó agus daonchara Iosraelach é **Idan Ofer** (Eabhrais:עידן עופר; rugadh 2 Deireadh Fómhair 1955), a bhfuil leas gnó aige i loingseoireacht, fuinneamh, mianadóireacht agus spóirt. Bhunaigh sé  *Eastern Pacific Shipping*, agus ina phríomhaí ar *Quantum Pacific Group*, cuideachta sealbhaíochta. Tá sé ina scairshealbhóir tromlaigh den ''Israel Corporation'', atá liostaithe ar Stocmhalartán Tel Aviv, chomh maith le *Kenon Holdings*, atá liostaithe ar Stocmhalartán Tel Aviv agus Nua - Eabhrac. Is úinéir é freisin ar an gcuideachta shealbhaíochta Iosraelach *Lynav Holdings* agus ar *Ansonia Holdings* atá lonnaithe san Ísiltír.****

Tá sciar 33% ag Ofer i gcumann peile ''La Liga'' na Spáinne, an club peile *[[Club Atlético de Madrid|Atlético Madrid]],* agus sciar 85% i gcumann peile *Primeira Liga* na Portaingéile, an club peile *FC Famalicão*. 

O bhí Lúnasa measadh gur US$11.0 billiún a ghlanfhiúchas.

## Luathshaol
Mac a billionaire IosraelachI Sammy Ofer (Shmuel Herskovich ar dtús) nach maireann agus Aviva Ofer, is ea Idan Ofer B'fhear ceannasach loingseoireachta Iosraelach a athair a tháinig ar imirce go hIosrael ón Rómáin. Is fear gnó Iosraelach Eyal Ofer a dheartháir níos sine. Is é a uncail Yuli Ofer.
## Naisc sheachtracha
*Incident off Oman involved vessel owned by Idan Ofer conglomerate
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Haifa
Catagóir:Alumni Scoil Ghnó Londain
Catagóir:Daoine gnó Iosraelacha
Catagóir:Daoine gnó Iosraelacha i loingseoireacht
Catagóir:Daoine gnó ó Londain
Catagóir:Iosraelach de bhunadh na Rómáine-Giúdach
Catagóir:Daonchairde Iosrael
Catagóir:Daonchairde Giúdacha
Catagóir:Daoine ó Scoil Harvard Kennedy
Idan
Catagóir:Daoine ainmnithe sna Páipéir Panama
Catagóir:Daoine ainmnithe sna Páipéir Paradise
Catagóir:Giúdaigh Aisceanazaíocha
Catagóir:Giúdaigh Iosraelacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Lucht gnó
Catagóir:Billiúnaithe
Iascaire

Is éard is **iascaire** ann ná duine a ghabhann éisc agus ainmhithe eile as dhobharlach, nó a bhailíonn sliogéisc.

Ar fud an domhain, tá thart ar 38 milliún iascaire tráchtála agus leorchothaitheach agus feirmeoirí éisc.  Tá iascaireacht ann mar mhodh chun bia a fháil ón tréimhse Mhéisiliteach.
## Stair
Bhí an iascaireacht ina príomhbhealach chun maireachtáil chomh maith le bheith ina fhiontar gnó.
clé|mion|

## Tagairtí

Catagóir:Iascairí
Catagóir:Slite beatha seirbhísí bia
Catagóir:Slite beatha mara
Taigh-feachd an Ruadhainn

Is cuimhneachán dea-chaomhnaithe é **Taigh-feachd an Ruadhainn** (Gaeilge na hÉireann: *Beairic an Ruadhainn*)  in aice le Cinn aʼ Ghiuthsaich ar bhlianta suaite na Seacaibíteach in Albain. Is féidir na fothracha suntasacha a fheiceáil thart ar 400m soir ó thuaidh ar bhaile beag Ruadhainn, agus tá siad mórán mar a bhí siad nuair a mhúchadh an tine a las na Seacaibítigh san fhoirgneamh sa bhliain 1746.

## Naisc sheachtracha

* Albain Ársa: Iniúchadh ar Bheairic Ruthin: Eolas do mhúinteoirí 

Catagóir:Fothracha i nGàidhealtachd na h-Alba
Catagóir:Beairic in Albain
Catagóir:Dúnta in Albain
Catagóir:Dúnta liostaithe in Albain
Catagóir:Séadchomharthaí Sceidealta in Albain
Juan Bustamante Dueñas

Ceannaire dúchasach de chuid Pheiriú ab ea **Juan Bustamante Dueñas** (Vilque, 24 Meitheamh 1808 — 3 Eanáir 1868), ar a dtugtar **Túpac Amaru III**,, a bhí, ar lorg ceartas sóisialta, i gceannas ar an réabhlóid thuathánach i bPuno idir 1867 agus 1868. 

Ar 2 Eanáir 1868, bhí 71 dá lucht tacaíochta faoi ghlas i mbotháin tuí, a dódh síos ar maidin an 3 Eanáir. 

Cuireadh iachall ar Bustamante na corpáin a aistriú chuig uaigh coiteann. 

Níos déanaí, tugadh go dtí an phríomhchearnóg é, áit ar crochadh a lena chosa é agus buaileadh é. Dícheannadh é ar deireadh.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1808
Catagóir:Peiriúch de bhunadh na Spáinne
Catagóir:Peiriúigh de bhunadh Ceatsuais
Catagóir:Pearsanra míleata 1868
Rabairt Bontine Coineagan Greumach

Polaiteoir, scríbhneoir, iriseoir agus eachtránaí ab ea ** Rabairt Bontine Coineagan Greumach ** (Béarla; *Robert Bontine Cunningham Graham*,  24 Bealtaine 1852-20 Márta 1936)**,** agus an chéad fheisire parlaiminte sóisialach riamh sa Bhreatain. Bhunaigh sé ní hamháin Páirtí an Lucht Oibre, ach bhunaigh sé Páirtí Náisiúnta na hAlban freisin.

Múinteoir Spáinnise a bhí i seanmháthair a mháthair, Doña Catalina Paulina Alessandro de Jiménez. Ach in ainneoin a thógáil uasal, ba shóisialach é **Rabairt** a throid ar son cearta daoine eile, in Albain agus thar lear. Cé gur rugadh **Rabairt** i Londain sa bhliain 1852, chaith sé an chuid is mó dá óige ar eastát an teaghlaigh, Finlaystone House, in Inbhir Chluaidh agus in Ardoch Siorrachd Dhùn Breatann. . Bhí baint aige leis an Spáinn, agus ó tharla go raibh tionchar mór ag a mháthair agus a sheanmháthair ar  **Rabairt** óg, ba í an Spáinnis a chéad teanga.

Chuaigh Coineagan Greumach chuig scoil chónaithe Harrow, agus ina dhiaidh sin chuaigh sé go dtí an Airgintín  le haghaidh eallach a bheathú. Bhain sé cáil amach mar eachtránaí agus Gaucho. Chuaigh sé go Maracó faoi bhréagriocht mar síc Turcach, mhúin sé pionsóireacht i Meicsiceo, agus bhí sé ina chairde le Buffalo Bill é féin i dTexas .

Mar sin féin, agus é ag taisteal thar lear, chonaic sé an taobh eile d’Impireacht na Breataine, agus an dochar a bhí á dhéanamh aici do na pobail dhúchasacha. .
Catagóir:Polaiteoirí Albanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1852
Catagóir:Básanna i 1936
Vicky Phelan

Bean Éireannach as Móin Choinn i gContae Chill Chainnigh, ab ea **Vicky Phelan** (28 Deireadh Fómhair 1974 - 14 Samhain 2022), a bhain clú amach san fheachtas chun cúiteamh a fháil d'íospartaigh Scannal CervicalCheck. 

Tharraing a troid aird ar chearta na n-othar agus ar an leatrom a rinneadh ar mhná ar fud na tíre a fuair torthaí míchruinne ar thástálacha smearaidh don ailse i mbéal na broinne. Thuill sí meas as cuimse as an mbealach a lean sí lena feachtas agus í ag dul i ngleic ag an am céanna leis an ngalar a mharaigh sa deireadh í. 

## Scannal
D'eascair conspóid CervicalCheck as cás Ard-Chúirte a thug Phelan in aghaidh saotharlann i Meiriceá a rinne anailís ar a tástáil smeartha in 2011. Ach níor aimsíodh aon mhínormáltacht dá barr. Rinneadh míléamh ar na torthaí sin a thug le fios nach raibh aon chomharthaí ailse uirthi.

Fuarthas amach ina dhiaidh sin go raibh toradh na tástála sin mícheart. In 2014, diagnóisíodh go raibh ailse ceirbheacs ar Phelan.

Le linn 2015-2018, thug sí cás Ard-Chúirte in aghaidh na saotharlainne i Meiriceá a rinne anailís ar a tástáil smeartha in 2011.

Faoi dheireadh, rinne Phelan socrú €2.5 milliún sa chás Ard-Chúirte. Níor ghlac an tsaotharlann le dilteanas sa chás.

## Fiosrúchán
Bunaíodh Fiosrúchán Scally mar gheall ar an dua a chaith sí agus an misneach a léirigh sí ag tarraingt aird ar a scéal féin agus ar scéalta ban eile.

Foilsíodh tuarascáil Fhiosrúchán Scally in 2018 ar ghabh an Stát léithscéal leis na mná dá barr.

## Bás
Bhásaigh Phelan ar 14 mí na Samhna, 2022  in Ospís Áth an Mhuilinn i Luimneach. 

Tar éis a báis, dúirt Uachtarán na hÉireann, Mícheál D. Ó hUigínn, *"A bhuíochas lena hiarrachtaí pearsanta uafásacha gan staonadh in ainneoin an ualaigh arbh éigean di a iompar, tá cosaint tugtha agus tabharfar amach anseo, do shaol an iliomad ban."*

## Féach freisin

* ‪Scannal CervicalCheck (2018)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn
Catagóir:Básanna de bharr ailse in Éirinn
Lucy Quinn

Is imreoir sacair í **Lucy Quinn** (r. 29 Meán Fómhar 1993). Imríonn Lucy i lár na páirce. Ina gairm bheatha ag imirt d'Éirinn, scóráil sí 2 chúl ina iomlán. Rugadh i Sasana í, agus imríonn sí le foireann na hÉireann i gcomórtais idirnáisiúnta. Thosaigh sí le Birmingham City don dara huair i 2021, tar éis di imirt freisin do Portsmouth Football Club.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Imreoirí sacair mná
Kyra Carusa

Is imreoir sacar Éireannach í **Kyra Taylor Carusa** (a rugadh ar 14 Samhain 1995). Imríonn sí sa Elitedivisionen do HB Køge agus don foireann sacair ban na hÉireann mar tosaigh.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Imreoirí sacair mná
Abbie Larkin

Is imreoir sacair i **Abbie Larkin**. Imríonn Abbie mar tosaí. Imríonn Abbie do club HB Køge.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh in 2005
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Imreoirí sacair mná
Ciara Grant

Is lianna Éireannach agus peileadóir gairmiúil í **Ciara Grant** (rugadh 17 Bealtaine 1978) a imríonn mar imreoir lár páirce do Heart of Midlothian de Phríomhshraith na mBan in Albain agus d’ fhoireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann. D’imir Grant roimhe seo do Raheny United F.C., UCD Waves agus Shelbourne F.C. de Shraith Náisiúnta na mBan, agus do chlub Phríomhroinn na mBan, Sion Swifts. Díreach sular thosaigh sí ag Hearts, d'imir Grant do Rangers .

## Tagairtí

Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Imreoirí sacair mná
Niamh Fahey

Is imreoir sacair í **Niamh Fahey**. Imríonn sí mar chosantóir agus imreoir lár páirce d'fhoireann Learphoill sa *Women's Super League* agus d'fhoireann náisiúnta na hÉireann. Roimh Learpholl, d'imir Niamh le foireann Chelsea, agus roimhe sin, chaith sí sé shéasúr le Arsenal. Chomh maith leis sin, bhuaigh sí corn náisiúnta i bpeil na mban ag imirt le Contae na Gaillimhe. Bhí deirfiúr Niamh ina captaen ar fhoireann na Gaillimhe a bhuaigh an *All Ireland* in 2001.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Imreoirí sacair mná
Ron DeSantis

Polaiteoir Meiriceánach agus gobharnóir Florida is ea **Ron DeSantis** (a rugadh ar 14 Meán Fómhair 1978 i Florida). Is ball den Pháirtí Poblachtach  é, pobalóir agus i bhfad amach ar an eite dheis. 
clé|mion|sa cháblach, am éigin idir  2004 agus 2006
clé|mion|DeSantis  agus a bhean Casey , 2021

## Gairm
Toghadh DeSantis chun Comhdháil na Stát Aontaithe don chéad uair sa bhliain 2012.

Toghadh DeSantis mar Ghobharnóir  Florida don chéad uair sa bhliain 2018.

Sna toghcháin in 2022, d’éirigh thar cionn leis. Bhí a phost coinnithe go héasca aige agus bail mhaith air dá mbuailfeadh fonn é tabhairt faoi ainmniúchán na bPoblachtánach don uachtaránacht in 2024.
Ar 23 Bealtaine 2023, chaith DeSantis a hata san áireamh i dtoghchán tosaigh an Pháirtí Phobhlachtánaigh chun iarrthóir uachtaránachta a roghnú. Bhí sé ag iarraidh an fógra a dhéanamh beo ar Twitter, le chéile le Elon Musk,. Ach tharla fadhbanna móra teicniúla agus rinneadh praiseach de. D’éirigh príomhinnealtór Twitter as a phost an lá dá gcionn.

Ar 23 Bealtaine 2023, chaith DeSantis a hata san áireamh i dtoghchán tosaigh an Pháirtí Phobhlachtánaigh chun iarrthóir uachtaránachta a roghnú. Bhí sé ag iarraidh an fógra a dhéanamh beo ar Twitter, le chéile le Elon Musk,. Ach tharla fadhbanna móra teicniúla agus rinneadh praiseach de. D’éirigh príomhinnealtór Twitter as a phost an lá dá gcionn.  Thug an eachtra ar fad deis do Donald Trump a bheith ag fonóid tuilleadh faoi DeSantis.

In 2024, d’éirigh DeSantis as an rás go dtí an Teach Bán i ndiaidh Iowa agus thug a bheannacht do Trump mar iarrthóir. 

### Polasaithe
Tá mana glic ag DeSantis, *'Make America Florida*' agus '"*Make America* *Great Again*" (MAGA) ag Trump.  ‘MAGA without the mess’ a deir daoine an bunús atá le feachtas DeSantis. Polasaithe Trump gan na deacrachtaí a bhaineann le Trump mar iarrthóir.

Tá leathnú cearta gunna, maoiniú a bhaint de scéimeanna éagsúlachta agus cosc ar leabhair áirithe (i réimse an ghnéasoideachais) luaite ag DeSantis mar pholasaithe dá chlár rialtais. Is laoch de i measc na gcoimeádach agus bithiúnach i measc forásaithe.

## Féach freisin

* Toghcháin na Stát Aontaithe 2022

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine frith-LADT
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Catagóir:Pobalóirí
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Workers United

Is ceardchumann  Meiriceánach agus Ceanadach é **Workers United** (Gaeilge; *Oibrithe  Aontaithe* ) a dhéanann ionadaíocht do thart ar 86,000 oibrí sna tionscail éadaigh, teicstíle, níocháin tráchtála, dáileadh, seirbhís bia, fáilteachais, folláine agus neamhbhrabúis. Bunaíodh é mar atá sé faoi láthair in 2009 agus tá sé cleamhnaithe le Service Employees International Union (SEIU) (Gaeilge; Aontas Idirnáisiúnta na bhFostaithe Seirbhíse (AIFS)).

## Stair
Téann an ceardchumann siar go dtí 1900 nuair a bunaíodh Aontas Idirnáisiúnta na nOibrithe Éadaí Mná agus 1914 nuair a cruthaíodh Amalgamated Clothing and Textile Workers Union. . Chomhcheangail an dá cheardchumannsa bhliain 1995 chun a bheith ina Union of Needletrades, Industrial and Textile Employees  (UNITE), a chomhcheangail  le Hotel Employees and Restaurant Employees Union (HERE) chun "UNITE HERE" a bhunú in 2004. Mar sin féin, bhí go leor de mhuintir na háite a bhí le UNITE míshásta leis an gcumasc UNITE HERE.
## Tagairtí

Catagóir:Ceardchumann sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Ceardchumann a bunaíodh in 2009
Catagóir:Service Employees International Union
Catagóir:Ceardchumainn teicstíle agus éadaigh
Catagóir:International Ladies Garment Workers Union
Gníomhas

Scríbhinn ar pháipéar, ar phár nó ar pháipéar párach is ea **gníomhas**, trína n-aistrítear leas, ceart, nó maoin, nó trína gcruthaítear ceangaltas ar dhuine éigin, nó atá ina dhearbhú ar ghníomh trínar aistríodh leas, ceart, nó maoin.

## Tagairtí
Éasúint

Is éard atá i gceist le **éasúint** ná ceart talamh duine eile a úsáid chun críche ar leith, mar cheart slí. Tá an dlí a bhaineann le héasúintí casta go minic.

### Míniú
Chun ceart a rangú mar éasúint, ní mór tréithe áirithe  a shásamh. Mar shampla ní mór go mbeadh píosa talún ann a bhaineann leas as an éasúint (ar a dtugtar an talamh ceannasach) agus píosa talún ar leith ar a bhfeidhmítear an ceart (ar a dtugtar an fothalamh). Caithfidh an ceart dul chun sochair na talún ceannasach agus ualach a chur ar an bhfothalamh agus gan a bheith ina leas pearsanta amháin d'úinéir na talún. Ina theannta sin, ní mór an dá phíosa talún a bheith faoi úinéireacht dhifriúil, agus ní mór go bhféadfaí an ceart a dheonú, i bhfocail eile, ní mór go mbeadh sé de cheart gníomh dearfach a dhéanamh nó a chur i gcrích ar an bhfothalamh. ===
Is trí ghníomhas, an chéad sampla de chruthú éasúint, agus b'fhéidir an ceann is soiléire. D’fhéadfadh sé seo a bheith i ngníomhas neamhspleách ar leith nó laistigh de dhoiciméad níos mó mar chuid de dhiúscairt ar nós léis nó i ngníomhas aistrithe ar dhíolachán maoine. 

An chéad sampla de éasúint a chruthú, a bhfuil b'fhéidir an chuid is mó soiléir é, trí ghníomhas. D'fhéadfadh sé seo a bheith i ngníomhas neamhspleách ar leith nó laistigh de dhoiciméad níos mó mar chuid de dhiúscairt ar nós léas nó i ngníomhas aistrithe ar dhíolachán maoine. Má dheonaítear í ó eastát ruílse nó ó eastát léasach, oibreoidh éasúint trí ghníomhas mar leas dlíthiúil i dtalamh ach ní dhéanfar é a chlárú ach amháin ar an teideal i gClárlann na Talún. Go dtí go mbeidh an clárú críochnaithe, beidh éifeacht ag an éasúint mar cheart cothromais. Mura gcláraítear an fothalamh beidh éifeacht leis an ngníomhas nuair a bheidh sé dátaithe.  Ní féidir éasúint dhlíthiúil a chlárú i leith talaimh neamhchláraithe. (Is féidir éasúint chothromais a chlárú mar mhuirear talaimh má chruthaítear í tríd an bpost 1925). D'fhéadfaí rabhadh i gcoinne chéadchlárú na fothalún a thaisceadh chun an príomhúinéir talún a chosaint, ionas go bhféadfaí an éasúint a thabhairt faoi deara ag an am céanna nuair a dhéantar iarratas chun  na fothalún  a chlárú.

## Féach freisin

* Cúnant (dlí)

## Tagairtí

Catagóir:Coincheapa dlíthiúla
Catagóir:Réadmhaoin
Córas na Bruiséile

mion|316x316px|Stáit a chuireann Córas na Bruiséile i bhfeidhm 

Is sraith rialacha é **Córas na Bruiséile** a rialaíonn na cúirteanna a bhfuil dlínse acu i ndíospóidí dlíthiúla de chineál sibhialta nó tráchtála idir daoine aonair a bhfuil cónaí orthu i mballstáit éagsúla an Aontais Eorpaigh (AE) agus Comhlachas Saorthrádála na hEorpa (CSTE). Tá rialacha mionsonraithe aige lena sanntar dlínse chun an díospóid a éisteacht agus lena rialaítear aitheantas agus forghníomhú breithiúnas coigríche.

## Ionstraimí
Tagann cúig ionstraim dlí le chéile i gCóras na Bruiséile. Tá na cúig ionstraim dlí cosúil a bheag nó a mhór lena chéile ó thaobh ábhair agus cur i bhfeidhm de, ach tá difríochtaí ina gcríoch feidhme.  Bunaíonn siad riail ghinearálta go gcuirfí an dlí ar daoine aonair ina stáit shainchónaithe agus ansin leanann siad ar aghaidh le liosta eisceachtaí a sholáthar. Déantar foráil bhreise sna hionstraimí maidir le breithiúnais a thugtar i dtíortha eile a aithint..

### Coinbhinsiún na Bruiséile (1968)
Cuireadh aithint agus forghníomhú breithiúnas i gcásanna sibhialta agus tráchtála i gcrích ar dtús laistigh de na Comhphobail Eorpacha le **Coinbhinsiún na Bruiséile** 1968, conradh a shínigh seisear comhalta de na Comhphobail  a bhí ann ag an am. Leasaíodh an Conradh seo roinnt uaireanta agus cuireadh rialachán a glacadh in 2001, Rialachán na Bruiséile I, ina ionad. Sa lá atá inniu ann níl feidhm ag an gcoinbhinsiún ach amháin idir na 15 Bhallstát roimh 2004 den Aontas Eorpach idir na 15 bhall den Aontas Eorpach a bhí ann roimh 2004 agus críocha áirithe de bhallstáit an AE atá lasmuigh den Aontas: Aruba, críocha thar lear na Fraince agus Mayotte. Tá sé beartaithe go gcuirfear Coinbhinsiún nua Lugano in ionad Choinbhinsiún na Bruiséile, agus go bhféadfaidh Ballstáit an AE a ghníomhaíonn thar ceann críocha neamh-Eorpacha ar leis an mBallstát sin, an Coinbhinsiún sin a dhaingniú.

### Coinbhinsiún Lugano (1988)
## Tagairtí

Catagóir:Coinbhleacht dlíthe
Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Rialacháin an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Conarthaí a tugadh chun críche i 1969 
Catagóir:Conarthaí a tháinig i bhfeidhm i 1973 
Catagóir:Conarthaí a tugadh chun críche i 1988 
Catagóir:Conarthaí a tháinig i bhfeidhm i 1992 
Catagóir:Conarthaí a tugadh chun críche in 2007 
Catagóir:Conarthaí a tháinig i bhfeidhm in 2010 
Catagóir:Dlí paitinne an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Comhar breithiúnach in ábhair shibhialta san Aontas Eorpach
Travis Scott

Is rapálaí, amhránaí is scríbhneoir agus léiritheoir ceirnín Meiriceánach é **Jacques Bermon Webster II** (a rugadh ar 30 Aibreán, 1991), **Travis Scott**  an t-ainm stáitse atá aige. 
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Nan Ghriallais

Amhránaí ar an seannós ab ea **Nan Ghriallais**, Áine bean Uí Fhátharta (2 Aibreán 1936 - 19 Samhain 2018). agus duine de mhóramhránaithe sean-nóis na hÉireann.

Is í Nan Ghriallais an dara duine riamh a bhuaigh Corn Uí Riada nuair a thug sí an corn sin léi ag Oireachtas na Gaeilge i 1973. Bhain beirt deirfiúracha léi Corn Uí Riada chomh maith, Sarah agus Nora.
[mion|[Corn Uí Riada]]

## Beatha
Rugadh Áine, nó Nan mar ba mhó a thugtaí uirthi, sa mbaile ar an 2 Aibreán 1936, Tógadh í i Muiceanach Idir Dhá Sháile, ar dhuine den dáréag clainne a bhí i dteaghlach ceolmhar mhuintir Ghriallais, a bhfuil a gcáil i bhfad is i ngearr as a gcumas fonnadóireachta. Bhí Nan ar an tríú duine clainne. agus oileadh í ar Scoil Náisiúnta Leitir Mucú. Bhuaigh sí an chéad duais i gcomórtas de chuid na feise agus gan í ach aon bhliain déag d’aois.

Mar a rinne a lán dá haois thug Nan a haghaidh ar Bhoston Mheiriceá sa bhliain 1952. Chaith sí roinnt blianta ann, ag déanamh obair tí den chuid is mó. Phós sí Seán Ó Fátharta (Seán an Fhátharta) as an Tuairín sa mbliain 1960 i mBostún.

In 1964 d'fhill sí ar Chonamara a dúchais, ar Mhuiceanach. Fuair sí post i dtús na seachtóidí leis an stáisiún nua Raidió na Gaeltachta, ag obair sa chistin. Thug sí fiche bliain ag obair ansin ó 1972 go 1992, nuair a chuaigh sí ar scor.

Aitheantas a bhí san onóir sin don mháistreacht agus an mhuinín as an ngnáth a bhí ag Nan as an amhrán agus as a dúchas ceoil féin agus an t-anam agus an nádúr a bhí ina cuid fonnadóireachta.

D’éag 19 Samhain 2018, tar éis a bheith tinn le tamaill anuas.

I mí na Márta 2019 a bhásaigh a deirfiúr Nora Ghriallais, amhránaí cumasach eile, agus an t-aon bhean riamh a bhuaigh Corn Uí Riada trí huaire. Bronnadh Gradam Shean-Nós Cois Life na bliana 2019 ar Nan, ar Nóra agus ar Sarah in éindí mar gheall ar an saibhriú a rinneadar ar an amhránaíocht ar an sean-nós.

## Féach freisin

* Corn Uí Riada

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós

Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Príomh-Bhreitheamh Thuaisceart Éireann

Is breitheamh é **Príomh-Bhreitheamh Thuaisceart Éireann** atá mar uachtarán Cúirteanna Thuaisceart Éireann agus mar cheannaire breithiúna Tuaisceart Éireann. Is í Siobhan Keegan an Príomh-Bhreitheamh faoi láthair. Cruthaíodh an post le cruthú Thuaisceart Éireann in 1922.

## Cúlra
Is é Príomh-Bhreitheamh Thuaisceart Éireann uachtarán cúirteanna Thuaisceart Éireann agus ceannaire breithiúna Thuaisceart Éireann.

Tá an Príomh-Bhreitheamh freagrach as tuairimí breithiúna Thuaisceart Éireann a chur in iúl don rialtas, agus as socruithe cuí a choinneáil ar bun maidir le leas, oiliúint agus treoir bhreithiúna Thuaisceart Éireann, agus as socruithe cuí a chothabháil maidir le himscaradh bhreithiúna Thuaisceart Éireann agus leithdháileadh oibre laistigh de chúirteanna.

Tá an Príomh-Bhreitheamh mar uachtaráin ar an Chúirt Achomhairc, an Ard-Chúirt, Cúirt na Corónach, na cúirteanna contae agus na cúirteanna giúistís. Tá an Príomh-Bhreitheamh i dteideal suí in aon cheann de na cúirteanna seo, ach suíonn sé/sí go rialta ar an gCúirt Achomhairc.

## Príomh-Bhreithimh Thuaisceart Éireann
* Denis Henry (1922–1925)
* William Moore (1925–1937)
* James Andrews (1937–1951)
* John MacDermott (1951–1971)
* Robert Lynd Erskine Lowry (1971–1989)
* Brian Hutton (1989–1997)
* Robert Carswell (1997–2004) 
* Brian Kerr (2004–2009)
* Declan Morgan (2009–2021)
* Siobhán Keegan (2021-)

## Tagairtí

Catagóir:Rialtas Thuaisceart Éireann
Dvorak

Is sloinne Seiceach é Dvorak.

## Féach Freisin
*Antonín Dvořák (1841–1904), cumadóir Seiceach
__DISAMBIG__
Áiteanna Chun Athraithe (feachtas)

Is cuibhreannas agus feachtas Briotanach é **Áiteanna Chun Athraithe** (**ÁCA**) (Breatnais: ***Toiled Lleoedd Newid***) a bhfuil mar aidhm aige áiseanna inrochtana leithris a fheabhsú. Coinníonn sé liosta leithris a chomhlíonann a riachtanais — ó Mhárta 2020, bhí 1460 cláraithe. I measc na suíomhanna tá 100 ollmhargadh Tesco, agus Túr Londain.

## Stair
Bunaíodh cuibhreannas ÁCA sa bhliain 2005.

In 2019, sheol Rialtas na hAlban comhairliúchán ar athruithe ar rialacha pleanála ina dtabharfaí isteach riachtanais maidir le hÁCA.

Ó 2021, beidh sé éigeantach i Sasana go n-áireofaí go leor foirgneamh nua le saoráid ÁCA. Fógraíodh freisin go mbeadh saoráidí ÁCA suiteáilte ag 37 seirbhís mótarbhealaigh, rud a chiallódh go mbeidh saoráid ÁCA ag 87 as 118 seirbhís i Sasana.

## Obair
Deir an cuibhreannas nach gcomhlíonann leithris caighdeánacha inrochtana na riachtanais atá ag thart ar 250,000 duine faoi mhíchumas sa Ríocht Aontaithe agus tá liosta riachtanas cruthaithe aige maidir le saoráid ÁCA. Ina measc seo tá íosachar don tsaoráid, ardaitheoir, binse athraithe, agus cuirtíní.

Is féidir léarscáil d'áiseanna ÁCA a fheiceáil ar shuíomh gréasáin an chuibhreannais, agus is féidir léirmheasanna a scríobh trí aip.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Láithreán gréasáin oifigiúil
Irving Berlin

Ba chumadóir Meiriceánach é **Irving Berlin** (11 Bealtaine 1888 – 22 Meán Fómhair 1989). 

## Luathshaol

Rugadh san Impireacht na Rúise é ach chuaigh a theaghlach ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe nuair a bhí sé 5 bliana d'aois.

## Tagairtí

Berlin, Irving
Berlin, Irving
Catagóir:Cumadóirí Meiriceánacha
Self Help Africa

Is grúpa eagraíochtaí a oibríonn i 17 tír, go háirithe san Afraic fho-Shahárach é **Self Help Africa**.

Bhí cónascadh idir na heagraíochtaí carthanachta talmhaíochta **Self Help Africa** agus Gorta in 2014. Úsáidtear an teideal Self Help Africa le haghaidh eagraíocht anois.

In 2021, cónascadh an eagraíocht **United Purpose** leis an ngrúpa. Tá an eagraíocht **Partner Africa** agus an fiontar sóisialta **Trutrade** ina mbaill den ghrúpa freisin.

Oibríonn Self Help Afica trí na baill eagraíochta i 17 tír san Afraic i réimse na talmhaíochta agus thacaigh siad le breis agus 5 milliún duine in 2021.

## Naisc Sheachtracha

* Self Help Africa
* Dóchas - The Irish Association of Non-Governmental Development Organisations
* Tacaíocht d'Eagraíochtaí eile na Sochaí Sibhialta - Cúnamh Éireann

## Féach freisin

* Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)
* An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála
* Dóchas - An Scátheagras Éireannach d'Eagraíochtaí Forbartha Neamhrialtasacha
* An Afraic
* Na Náisiúin Aontaithe
* An tAontas Eorpach
* Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe

Catagóir:Carthanais bunaithe in Éirinn
Catagóir:Cabhair dhaonnúil
Mixcloud

Is suíomh greásáin é **Mixcloud** inar féidir podchraoltaí, idir cainte agus go háirithe ceoil a uaslodáil, agus éisteacht leis na rudaí a uaslódálann daoine eile.

Bunaíodh an comhlacht i Sasana in 2008 agus tá ceanncheathrú na heagraíochta i Londain.

Tá breis is 1 milliún uaslódálacha ann agus tá breis is 20 milliún lucht éisteachta ag an suíomh in 2022, dar leis an gcomhlacht.

Bhí sé saor in aisce rudaí a uaslódáil ar an suíomh ach d'fhógair an comhlacht ag deireadh 2022 go mbeadh ar úsáideoirí íoc as cuntais tar éis an 1ú Nollaig 2022 má theastaíonn uathu níos mó ná 10 bpodchraoladh a uaslódáil ina dhiaidh an dáta sin.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Mixcloud
Íoslach

mion|íoslach
Seomraí foirgnimh faoi leibhéal na talún is ea **íoslach** (Béarla: *basement*).

## Féach freisin

* Áiléar

## Tagairtí

Catagóir:Tithe
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir
Clóraimeatán

Is comhdhúil orgánach leis an bhfoirmle cheimiceach é **clóraimeatán**, ar a dtugtar **clóiríd mheitile** freisin, **Cuisneán-40**, **R-40** nó **HCC 40** . Ceann de na hala-alcáin, is gás éadathach, inlasta, gan bholadh é. Is imoibrí ríthábhachtach é clóraimeatán sa cheimic thionsclaíoch, cé go bhfuil sé i láthair go hannamh i dtáirgí  tomhaltais,  agus úsáideadh é roimhe seo mar chuisneán .

## Tarlú
Is halacarbón flúirseach é clóraimeatán, antrapaigineach nó nádúrtha, san atmaisféar.

### Muirí
Táirgeann cultúir saotharlainne  d' fhíteaplanctóin mhara (*Phaeodactylum tricornutum*, *Phaeocystis* sp., *Thalassiosira weissflogii*, *Chaetoceros calcitrans*, *Isochrysis* sp., *Porphyridium* sp., *Synechococcus* sp., *Tetraselmis* sp., *Prorocentrum sp.*, agus *Emiliana huxleyi)* CH3Cl, ach i méideanna réasúnta neamhshuntasach.Léirigh staidéar fairsing ar 30 speiceas de mhacralgaí polacha sceitheadh de mhéideanna suntasacha CH3Cl i *Gigartina skottsbergii* agus *Gymnogongrus antarcticus* amháin. 
### Bithghineas
Sa phlanda riascach *Batis maritima* tá an einsím traschuráis chlóiríd mheitile a chatalaíonn sintéis CH3Cl ó S-adanóisín-L-meitiainín agus clóiríd.  Íonaíodh an próitéin seo agus nochtadh é in *[[Escherichia|E. coli]]*, agus is cosúil go bhfuil sé i láthair in orgánaigh eile cosúil le fungais bánlobhaidh (*Phellinus pomaceus*), algaí dearga (*Endocladia muricata*), agus *Mesembryanthemum crystallinum*, agus is táirgeoirí CH3Cl gach ceann acu .

## Tagairetí
Catagóir:Tuaslagóirí halaiginithe
Catagóir:Halaimeatáin
Catagóir:Truailleáin aeir ghuaiseacha
Catagóir:Carcanaiginí Grúpa 3 GITA
Catagóir:Clóralcáin
Catagóir:Cuisneáin
Catagóir:Táirgí nádúrtha ina bhfuil halaigin

Catagóir:Gáis cheaptha teasa
Áiléar

mion
Seomra atá díreach faoi dhíon tí is ea **áiléar** (Béarla: *attic*).

## Féach freisin

* Íoslach

## Tagairtí

Catagóir:Tithe
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir
Ollscoil Ave Maria

Ollscoil Caitliceach is ea **Ave Maria University** agus é suite i bhFlorida sna Stáit Aontaithe.

Ar 20 Samhain 2002, thairg Thomas Monaghan, fiontraí Gael-Mheiriceánach, bunaitheoir Domino's Pizza agus coimeádach go smior, $220 milliún, chun ollscoil a thógáil. Bhí sé mar aidhm aiig an leagan Caitliceach den dea-scéala a scaipeadh.

## Féach freisin

* Caitliceachas

## Tagairtí

Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha
Catagóir:Florida
Catagóir:Ollscoileanna i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Trujillo, Cáceres

Is bardas é **Trujillo** atá suite in Extremadura, sa phobal féinrialaitheach i gCúige Cáceres. Sa bhliain 2013, bhí 9,086 áitritheoir sa bhardas (Daonáireamh INE, 2013 ). Socraíodh é ar dtús ar chnoc eibhir a bhí sodhaingnithe agus síneanntá an baile soir ó dheas óna shuíomh bunaidh anois. Is lárionad turasóireachta é Trujillo, le níos mó ná 25 óstán, agus baile margaidh réigiúnach.

Tá go leor foirgneamh meánaoiseach agus athbheochan sa seanbhaile.

Óstálaim sé an fhéile náisiúnta cáise go luath i mí na Bealtaine.
## Daoine Cáiliúla
*Francisco Pizarro (1478 - 1541): Conquistador Spáinneach.
*Gaspar de Rodas, (1518 - 1607): Conquistador Spáinneach.
## Comhchathracha
* 22px Almagro
* 22px Arzúa
* 22px Batalha
* 22px Castegnato
* 22px Ordizia
* 22px Piura
* 22px Santa Fe de Antioquia
* Trujillo (Honduras)
* 22px Trujillo (Pearu)
* 22px Trujillo (A' Bheiniseala)
## Tagairtí

Catagóir:Bardais i gCúige Cáceres
Catagóir:Limistéir faoi Chosaint Speisialta de chuid Extremadura
Catagóir:An Eoraip
Catagóir:An Spáinn