open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ríshlocht na gCairilínseach

Ba theaghlach uasal Francach é **Ríshliocht na gCairilínseach**, a bhunaigh Charles Martell, de bhunús na gclann Arnulfing agus Pippinid den 7ú haois RCh.  Neartaigh an ríshliocht a chumhacht san 8ú haois, agus ar deireadh thiar ag déanamh na hoifigí Méara an Pháláis agus *[[:en:Dux_et_princeps_Francorum|Dux et Princeps Francorum]]* oidhreachtúil, agus  ar deireadh thiar d'éirigh leo bheith ina rialtóirí *de facto* de chuid na bhFranc mar na fíorchumhachtaí taobh thiar de ríchathaoir na Meirvínseach.Sa bhliain 751 cloíodh an Ríshliocht Meirvínseach, a rialaigh na Franc Gearmánach, le toiliú an Phápaíocht agus na huasaicme, agus coróiníodh Pépin Gearr, mac Mhartel, mar Rí na bhFranc. Shroich ríshliocht na gCairilínseach a bhuaicphointe sa bhliain 800 nuair a bhí Séarlas Mór mar an chéad Impire Rómhánach san Iarthar le breis is trí chéad bliain. Tar éis dó bás a fháil sa bhliain 814 thosaigh tréimhse fhada dhíscaoilte agus ilroinnte san Impireacht Chairilínseach as a thiocfadh éabhlóid Ríocht na Fraince agus Impireacht na Róimhe Naofa. 

## Ainm
Glacann  Ríshliocht na gCairilínseach a ainm ó *Carolus*, ainm Laidine Charles Martel, rialtóir *de facto* Francia ó 718 go dtí a bhás. D'eascair an t-ainm "Cairilínseach" (Laidin Mheánaoiseacha:*karolingi,*  ón fhoirm athraithe den Sean-Ghearmáinise Ard *karling* nó *kerling*, a chiallaíonn "de shliocht Charles" cf. MHG *kerlinc* )  nó "teaghlach Charles."   

## Stair
## Tagairtí

Catagóir:Ríshliocht Cairilínseach
Corc mac Luigthig

I seanscéalta bunúsacha na nEoghanacht, sinsear agus laoch ba ea **Corc mac Luigthig** (rugadh 340), aitheanta chomh maith mar **Chonall Corc**, *Corc Chaisil*, agus *Corc mac Láire*.

Tá na hEoghanachta ainmnithe as sinsear Chonaill, Eoghan Mór.  Is iad na *[[Deirgtine]]* an dream ársa a raibh siad gaolta leis.

## Beathaisnéis
Is amhlaidh gur gharmhac Ailealla Fhlainn Bhig an ea é, agus colanna ceathrar is dóchúil iad Dáire Cearba agus Criomhthann mac Fiadhaigh.  Ba é an dara duine a chéile comhraic i scéalaíocht cáiliúil.

Is doiléir é áfach ainm agus céannacht athair Chonaill.  Cé gur cinnte é gur bhall desna hEoghanachta é, ainmnítear é sna ginealaigh go neamhsheasmhach mar *Lugaid* nó *Láire*.  I bhfoinse ar leith, Laud 610,  deirtear gur athair Criomhthainn é *Láre Fidach* áirithe, ach más fíor, bheadh eisean agus Chonall  ina ndeartháireacha, rud atá sách dochreidte.  Sna seanscéalta, is é Criomhthann a chol ceathrair nó uncail.  Tháinig David Sproule ar an bhfadhb, ag moladh gurbh é *Lugaid Láre* athair Chonaill, agus go bhfuil locht i nginealach Laud agus/nó nár léadh i gceart é.

Bhí beirt bhan chéile ag Conall.  Duine amháin acu ab ea *[[Aimend]]* iníon Aonghasa Boilg, rí Corca Laidhe.  Iníon rí na gCruithneach ab ea an dara acu, agus deirtear sna ginealaigh gurbh *[[Mongfind]]* í, cé gur meascadh í is dócha le banríon Ghaelach, arbh fhéidir é gur dheirfiúr Criomhthainn í.

I measc na scéalta ginealaigh faightear:
* *[[Senchas Fagbála Caisil]]*
* *Conall Corc 7 Ríge Caisil*
* *Comthoth Lóegairi co cretim 7 a aided*
* *Conall Corc 7 Corco Loígde*

## Foinsí
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tuilleadh le léamh
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in *[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 35* (1984), ll.&nbsp;31–37.
* &mdash;, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in *Ériu 36* (1985), ll.&nbsp;11–28.

## Tagairtí

Catagóir:Éarainn
Deirgtine

Sinsir réamhstairiúla na nEoghanacht ab ea na **Deirgthine** (*Deirgtine, Dergtine, Dergthine*) nó **Clanna Deirgthine** (*Clanna Dergthened*) na Mumhan. 
Is doiléir iad a mbunús, ach d'fhéadfadh é gur tháinig suas ar an bhfód ón Ghaill in Éirinn ar na mallaibh.  Tá roinnt fianaise ann raibh siad gníomhach sa Bhreatain Rómhánach.

## Stair
I measc pearsana seanscéalacha ar Dheirgtine incluiad tá Mogh Nuadhad, Ailill Ólom, Eoghan Mór, agus Fiacha Muilleathan.  Cé gur maíodh níos déanaí é gur ríthe na Mumhan a bhí na pearsana úd, níor tháinig a sliocht i gceannas ar na Dáirine nó an Chorca Laidhe go dtí an 7ú haois AD.  I measc na scéalta cáiliúla a chuireann na Deirgthine in iúl, tá Cath Maige Mucrama.

Táthar ar an eolas go raibh dlúthghaoil pholaitiúla ag na Deirgthine le Déise na Mumhan, a raibh b'fhéidir a luath  facilitators is tábhachtaí.  Feictear ainmneacha go leor phearsana ó ginealaigh na nDeirgthine (.i. Eoghanachta) ar chlocha Oghaim i dtír na nDéise, Contae Phort Láirge.

Is fíor é freisin gur bhall de mhuintir na nÉarann iad roinnt phearsana miotasacha agus stairiúla, a mheastar níos deireanaí gur de shliocht na nDeirgthine agus a faightear i nginealaigh na nEoghanachta, tógtha isteach mar shinsir.  Ba é Conall Corc an sinsear iontaofa is luaite na nEoghanacht agus fíorbhunaitheoir na ríoraí.

## Féach freisin
* *[[Nia Segamain]]

==Foinsí==
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis John]], *Irish Kings and High-Kings*. Four Courts Press. 2a eagrán athbhreithnithe, 2001.
* [[Donnchadh Ó Corráin]], "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), *The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.

## Tagairtí

Catagóir:Mumhain
Fiachu Muillethan

Rí seanscéalach na nDeirgtine, sinsear réamhstairiúil na nEoghanacht ab ea **Fiacha Muilleathan** (*Fíachu Muillethan*) nó **Fíacha Fear Dá Liach** (*Fíachu Fer Da Liach*) mac Eoghain Mhóir.  Aithnítear é go formhór ón seanscéal *Forbhais Droma Dámhgháire*, ina chabhraíonn an laoch cáiliúil Mogh Roith é,  ag cur an ruaige ar Chormac mac Airt, a bhí i mbun ionsaithe ar a ríocht.  Ailill Flann Mór and Ailill Flann Beag ab ea mic Fiacha.

Maraon leis a athair Éogan Mór, seanathair Ailill Ólom, agus sin-seanathair Mogh Nuadhad, is amhlaidh gur ficseanúil é Fiacha go formhór.  Is léir go bhfuil sonraí a shaoil go leor seanscéalach, cuntas chun sinsear ar chomhaois le Cormaic a thabhairt dosna hEoghanachta, mar shampla sa scéal *[[Cath Maige Mucrama]]*.

Cé go raibh seanscéalach é Fiachu Muillethan féin, d'fhéadfadh é go bhfuil sonraí stairiúla le fáil i scéal a fhionnó [Conall Corc]], fíorbhunaitheoir na nEóganacht. 

Mar a tharla go minic, is féidir é gur phearsana éagsúla ó thús iad Muilleathan agus Fear Dá Liach. Rinne gineolaithe na meánaoise a sár iarracht a thabhairt le fios gurbh ionannas iad, gan fianaise ach scéal breith Fiacha *Cath Maige Mucrama*, sága ficsin pholaitiúil mór le rá.

## Foinsí
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*. Dublin: Four Courts Press. 2nd revised edition, 2001.
* Thomas Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*. Cambridge University Press. 2000.
* Michael A. O'Brien (ed.) with intr. by John V. Kelleher, *Corpus genealogiarum Hiberniae*. DIAS. 1976. / partial digital edition: Donnchadh Ó Corráin (ed.), Genealogies from Rawlinson B 502. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts. 1997.
*  Seán Ó Duinn (ed. and tr.), *Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong*. Cork: Mercier Press. 1992.
* Dan M. Wiley, Cath Maige Mucrama
* Dan M. Wiley, Compert Fíachach Muillethain
* Dan M. Wiley, Scéla Éogain ogus Cormaic 

## Tagairtí
Ailill Flann Beag

Ríora de chuid na *n[[Deirgtine]]*, sinsir réamhstairiúil na nEoghanacht ab ea **Ailill Flann Beag** mac of Fiacha Muilleathain.  B'athair *[[Luigthech|Luighthigh]]* é, agus dá bharr seanathair Chonaill Choirc.  B'fhéidir é gur mhac eile Ailealla é Dáire Cerbba, ach tá fianaise ann ina choinne.

D'uchtaigh a dheartháir Ailill Flann Mór é, nach raibh clann aige, agus tháinig sé i gcomharbacht air.

## Foinsí
* Kuno Meyer (eag.), "The Laud Genealogies and Tribal Histories", in *[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8*. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* Michael A. O'Brien (eag.) le réamhrá le John V. Kelleher, *Corpus genealogiarum Hiberniae*. IALBÁC. 1976. Páirt-eagrán díreach: Donnchadh Ó Corráin (eag.), Genealogies ó Rawlinson B 502. Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* John O'Donovan (eag. agus aistr.), *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*. 7 iml. Acadamh Ríoga na hÉireann. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2av eagrán, 1856.
* John O'Hart, Irish Pedigrees. Baile Átha Cliath: James Duffy and Co. 5ú eagrán, 1892.
* Eugene O'Keeffe (eag. agus aistr.), *Eoganacht Genealogies from the [[An Leabhar Muimhneach]]*. Corcaigh. 1703. (le fáil  anseo)
* T. F. O'Rahilly, *Early Irish History and Mythology*. Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.

## Tagairtí
Wilfred Benítez

Dornálaí Meiriceánach Afracach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea **Wilfred Benítez**, a rugadh ar 12 Meán Fómhair, 1958 i Nua-Eabhrac. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Felipe Anderson

Is imreoir sacair Brasaíleach é **Felipe Anderson Pereira Gomes** a rugadh ar an 15 Aibreán 1993 i Santa Maria (Distrito Federal). Imríonn sé faoi láthair le West Ham.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Imreoirí sacair na Brasaíle
Manuel Lanzini

Is imreoir sacair Airgintíneach é **Manuel Lanzini** a rugadh ar an 15 Feabhra 1993 in Ituzaingó, Buenos Aires. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Imreoirí sacair na hAirgintíne
Sabina Brennan

Is eolaí néarchórais, síceolaí agus aisteoir Éireannach í **Sabina Brennan**, faoi láthair ina ollamh taca ag obair i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath .

## Luathshaol
Is í Brennan an duine is óige de chúigear leanaí. D'oibrigh a hathair don Irish Life agus lean sí é sa ghnó seo díreach tar éis meánscoil.
### Aisteoireacht
Tugadh a díograis chun aisteoireacht nuair a bhí sí 8 mbliana d'aois. Mhol a múinteoir drámaíochta ceachtanna príobháideacha di dá tuismitheoirí.

D'fhill Brennan ar an spéis seo tar éis iomarcaíocht dheonach a thógáil ó *Irish Life*. Rinne sí staidéar ar dioplóma a múinteoirí ag Scoil Cheoil agus Drámaíochta Guildhall, agus chaith sí deich mbliana mar aisteoir lánaimseartha.

Bhí sí i níos mó ná 160 eipeasóid den tsraith theilifíse Éireannach Fair City i bpáirt Tess Halpin. Tachtadh a carachtar chun báis mar chuid de scéalaíocht iomráiteach drochíde baile.

### Taighde eolaíoch agus gairm bheatha
Tar éis Fair City a fhágáil, bhain Brennan céim i síceolaíocht amach in Ollscoil Mhá Nuad. Shocraigh sí leanúint lena cuid staidéar le PhD le Ian Robertson i gColáiste na Tríonóide ar athruithe san inchinn a bhaineann le haosú. Chríochnaigh sí a cuid staidéar PhD in 2011 lena tráchtas "*Innéacsanna néareolaíocha agus leictreifiseolaíochta de feidhmiú chognaíoch in aosú* ".

Tá os cionn 40 alt foilsithe aici maidir le sláinte inchinne, néaltrú agus feidhm chognaíoch i ndaoine fásta atá ag dul in aois. Tríd an obair seo, d'fhiosraigh sí a thábhachtaí agus atá an teacht aniar a neartú do shláinte na hinchinne tríd spreagadh meabhrach agus aclaíocht (i measc rudaí eile), a bhí mar bhunchloch ag cuid mhaith dá taighde ina dhiaidh sin.

Bhí sí ina comhstiúrthóir ar an gclár taighde '*NEIL*', a bhronn *Atlantic Philanthropies* dóibh chun idirghabhálacha a fhorbairt chun meath cognaíoch a mhoilliú nó a stopadh. Bhí sí ina comhiarrthóir ar thionscadal rathúil ón Aontais Eorpaigh, a bhunaigh an láithreán gréasáin agus aip 'Hello Brain' chun cur ar chumas daoine a mhealladh chun sláinte inchinne agus chun leideanna a sholáthar maidir le sláinte inchinne a chosaint.

Tá sí gníomhach sna meáin náisiúnta agus idirnáisiúnta, go háirithe i ndíospóireachtaí faoi néaltrú agus aosú. Le maoiniú ón tionscadal NEIL, d'fhorbair sí sraith scannán ag tabhairt aghaidh ar chaillteanas cuimhne agus ar shláinte inchinne le Coláiste na Tríonóide ar a dtugtar Freedem. In 2019 d'fhoilsigh Orion Spring a leabhar '100 Days to a Younger Brain'.

### Polaitíocht
In 2016, ba iarrthóir ar shuíochán de Choláiste na Tríonóide i Seanad Éireann í Brennan ach níor éirigh lei.

## Gradaim

* 2018 *Image* Mná na Bliana 
* 2017 Gradam Cumarsáide Eolaíochta Sármhaith de Fhondúireacht Eolaíochta Éireann as a cuid oibre ar an tionscadal 'Hello Brain' 
* 2017 Gradam Nuálaíochta na Tríonóide do Thionchar Sochaíoch 

## Saol Pearsanta
Tá Brennan pósta le beirt mhac.

## Tagairtí


Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Eolaithe Éireannacha

Catagóir:Fair City
James Orr (file)

File nó fíodóir ríme, ar a dtugtar *Bard Bhaile Caraidh*, ab ea **James Orr** (1770 - 24 Aibreán 1816), Contae Aontroma  ó Bhaile Caraidh i gCúige Uladh in Éirinn, a scríobh i mBéarla agus in Albainis Uladh. Ba é a dhán is cáiliúla ná The Irishman . Bhí sé ar thús cadhnaíochta mar fhíodóir ríme Uladh, agus bhí sé ag scríobh ag an am céanna le Raibeart Burns. Dar leis an bhfile mór Uladh eile, John Hewitt, tháirg sé roinnt ábhar éigin a bhí níos fearr ná Burns. 

Thosaigh Orr le Cumann na nÉireannach Aontaithe i 1791 agus ghlac sé páirt in Éirí Amach 1798. Briseadh ar an Arm Aontaithe Uladh, a raibh sé ina chuid de, ag Cath Aontroma. agus tar éis dó dul i bhfolach ó na húdaráis, theith sé go Meiriceá. D'fhan sé ansin ar feadh tamaill bhig, agus é ag saothrú trí nuachtán, ach d'fhill sé ar Bhaile Caraidh i 1802 faoi ollmhaithiúnas. Fuair sé bás i mBaile Caraidh sa bhliain 1816, ag aois 46. 

Tá séadchomhartha maorga ar Orr, arna thógáil ag Saoir Shaoránaigh áitiúla i 1831, suite i reilig Templecorran  gar do Bhaile Caraidh, mar chuimhne ar an Mháisiún agus *Fhíodóir Ríme Uladh*. Bhí Orr ina bhall cairte den Lóiste. 

## Dánta
Scríobhann James Orr (1770–1816) óna thaithí ar scéal na ndeoraithe ó Bhaile Caraidh tar éis an Éirí Amach 1798. 



## Féach freisin

* Liosta de scríbhneoirí Éireannacha 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Seol gréasáin SEARC 
* Comhairle Buirge Larne 
* Airteagal ar James Orr 
* Saor-Shaighdiúirí Éireannacha 

Catagóir:Cumann na nÉireannach Aontaithe
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Básanna i 1816
Catagóir:Daoine a rugadh i 1770
Catagóir:Filí na hÉireann
Sintéis cheimiceach

Is éard is **sintéis cheimiceach** ann ná forghníomhú saorga imoibrithe ceimiceacha úsáideacha chun táirgí amháin nó roinnt táirgí a fháil. Tarlaíonn sé seo trí ionramháil fhisiciúil agus cheimiceach a bhaineann le frithghníomh amháin nó níos mó de ghnáth. In úsáidí saotharlainne nua-aimseartha, tá an próiseas in-atáirgthe, iontaofa, agus bunaithe chun oibriú mar an gcéanna i saotharlanna iomadúla. 

Baineann sintéis cheimiceach le comhdhúile amháin nó níos mó ar a dtugtar imoibrithe nó imoibreáin a rachaidh faoi chlaochlú nuair a chuirtear faoi choinníollacha áirithe iad. Is féidir cineálacha éagsúla imoibrithe a chur i bhfeidhm chun táirge inmhianaithe a fhoirmliú. Éilíonn sé seo na comhdhúile a mheascadh i soitheach imoibriúcháin, amhail imoibreoir ceimice nó fleasc tóinchruinn. Éilíonn go leor imoibrithe modh éigin ullmhúchán nó íonú chun an táirge deiridh a haonrú.
Is é an méid táirge a dhéantar i sintéis cheimiceach ná an táirgeach imoibriúcháin, a chuirtear in iúl de ghnáth mar thiontú céatadáin ar an imoibrí teorantach. De ghnáth, léirítear táirgeachtaí ceimiceacha mar mheáchan i ngraim (i suíomh saotharlainne) nó mar chéatadán de chainníocht theoiriciúil iomlán an táirge a d'fhéadfaí a tháirgeadh bunaithe ar an imoibrí teorantach. 
Is éard is imoibriú tánaisteach ann ná imoibriú ceimiceach neamh-inmhianaithe a tharlaíonn agus a laghdaíonn toradh an táirge inmhianaithe. Bá é an poitigéir Hermann Kolbe a d'úsáid an téarma 'synthese' (Gaeilge:sintéis) den chéad uair.

## Sintéis orgánach

Craobh speisialta de shintéis cheimiceach is ea sintéis orgánach a dhéileálann le sintéis comhdhúile orgánacha. I sintéis iomlán táirge chasta, d'fhéadfadh go mbeadh céimeanna éagsúla de dhíth chun táirge áirithe a shintéisiú, agus méideanna neamhghnácha ama. Tá meas ar scileanna i sintéis orgánach i measc poitigéirí agus bhuaigh poitigéirí ar nós Robert Burns Woodward Duais Nobel don Cheimic mar gheall ar chomhdhúile atá thar a bheith luachmhar nó deacair a shintéisiú. Má thosaíonn sintéis cheimiceach ó chomhdhúile saotharlainne bunúsach, meastar gur próiseas sintéiseach amháin é. Má thosaítear sintéis cheimiceach le
comhdhúile saotharlainne bunúsacha, meastar gur próiseas sintéiseach amháin é. Má thosaíonn sé ó tháirge atá scoite amach ó phlandaí nó ó ainmhithe agus má théann sé ar aghaidh chuig comhdhúile nua, déantar cur síos ar shintéis mar phróiseas semisynthetic.ó tháirge atá díorthaithe ó phlandaí nó ó ainmhithe agus A lean ar aghaidh chuig comhdhúile nua, déantar cur síos ar shintéis mar phróiseas semisynthetic.má théann sé ar aghaidh chuig comhdhúile nua, déantar cur síos ar shintéis mar phróiseas leathshintéiseach.

## Sintéis neamhorgánach
Úsáidtear an téarmaí sintéis núicléach agus sintéis orgánaimhiotalach i gcomhair comhdhúile a ullmhú ina bhfuil cion suntasach neamhorgánach acu. Sampla léiriúcháin is ea ullmhú an druga frithailse cisplatin ó theitreaclóraflatlatáit photaisiam

:

## Tagairtí

Catagóir:Ceimic
Sé Náisiún 2020

Is é **[[Comórtas na Sé Náisiún]] 2020** an 126ú heagrán den chomórtas ó bunaíodh é, agus tá sé ar an 21ú heagrán ó tháinig an Iodáil isteach in 2000. Thosaigh an comórtas ar an 1 Feabhra 2020 agus chríochnaigh sé ar an 31 Deireadh Fómhair 2020.

## Rannpháirtithe agus cathracha

## Tábla

## Féilire
### Seachtain 1

### Seachtain 2

### Seachtain 3

### Seachtain 4

### Seachtain 5

## Staitisticí

### Scórálaithe is mó - Pointí

### Scórálaithe is mó - Úid

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas na Sé Náisiún
Catagóir:Spórt i 2020
Imoibrí Benedict

Is éard is **imoibrí Benedict** ann ná imoibrí ceimiceach agus meascán casta de charbónáit sóidiam, chiotráite sóidiam, shulfáit chopair (II), agus peintihiodráit  , a úsáidtear go minic in áit tuaslagáin Fehling chun láithreacht siúcraí dhí-ocsaídithe a bhrath. I láthair substaintí dhí-ocsaídithe faightear imoibriúchán dearfach freisin. Tugtar tástálacha **Benedict ar thástálacha** den sórt sin a úsáideann an t-imoibrí seo. Taispeántar tástáil dhearfach le hathrú datha ó ghorm soiléir go deascán donnrua. 

Go ginearálta, braitear i dtástáil Benedict go bhfuil aildéid agus alfa-hiodrocsa-céatóin i láthair, freisin trí heamaicéatal, lena n-áirítear iad siúd a tharlaíonn i gcéatóin áirithe. Dá bhrí sin, cé nach siúcra dhí-ocsaídithe é an fruchtós cétóis, is alfa-hiodrocsa-chéatón é, agus tugann sé toradh deimhneach mar go ndéantar é a thiontú go dtí na haldóis glúcós agus mannós trí an mbonn san imoibrí.
## Tagairtí

Catagóir: Comhdhúile copair
Catagóir: Trialacha ceimiceacha
Catagóir: Comhdhúile comhordaithe
Catagóir: Gníomhairí ocsaídeacha
Catagóir: Imoibrithe anailíseacha
In-atáirgtheacht

Is éard is **in-atáirgtheacht** ann ná cé chomh gar is atá an comhaontú idir torthaí tomhais an tomhasán céanna a rinneadh leis an modheolaíocht chéanna a ndéantar cur síos uirthi san fhianaise eolaíoch chomhfhreagrach (m.sh. foilseachán in iris piarmheasúnaithe).  Is féidir in-atáirgtheacht a chur i bhfeidhm freisin faoi choinníollacha athraithe an tomhais maidir leis an tomhasán céanna — chun a chinntiú nach déantán na nósanna imeachta tomhais iad na torthaí.   

Coincheap gaolmhar is ea athdhéanamh, sé sin, a bheith in ann conclúidí neamh-chomhionanna atá comhchosúil ar a laghad a bhaint amach, nuair a d'fhéadfadh difríochtaí i sampláil, nósanna imeachta taighde agus modhanna anailíse sonraí a bheith ann. Is iad in-atáirgtheacht agus athdhéanamh le chéile atá i measc na bpríomh-uirlisí sa mhodh eolaíochta.  Mar sin féin, tá éagsúlachtaí móra idir na léirithe coincréiteacha a bhaineann leis an modh eolaíochta i ndisciplíní taighde agus i réimsí staidéir.  Ábhar tábhachtach is ea an staidéar a dhéantar ar **in-atáirgtheacht**  sa mheiteolaíocht. 

## Tagairtí

Catagóir: Tomhas
Catagóir: Fealsúnacht na heolaíochta
Catagóir: Síciméadracht
Catagóir: Modh eolaíoch
Catagóir: Tástálacha
Catagóir: Bailíocht (staitisticí)
Catagóir: Conspóidí fionnachtana agus aireagáin
Catagóir: Meiteolaíocht
Cairpre

Ainm coiteann Gaelach na meánaoise is ea **Cairbre** (Sean-Ghaeilge **Cairpre**, **Coirpre**), a bhí ag roinnt phearsana miotasacha agus stairiúla, ina measc:

* Cairbre mac Oghma, file agus aorthóir na dTuath Dé Danann
* Cairbre mac Eithne, file i Miotaseolaíocht na nGael
* Cairbre Nia Fer, Rí na Teamhrach
* Cairbre Cuanach, laoch seanscéalach na *[[Ulaid|nUlad]]*
* Cairbre Cinnchait, Ard Rí seanscéalach forghabhálaithe na hÉireann den 1d aois
* Cairbre Lifechair, Ard-Rí na hÉireann den 3ú haois
* Coirpre mac Néill, bunaitheoir eapainmneach of the *Cenél Coirpri* (Cineál Chairbre), agus a bhfuil an bharúntacht i gContae Chill Dara ainmnithe as
* Triúr mhac Chonaire Chaoimh: Cairbre Músc, Cairbre Bascaínn, agus Cairbre Riada
* Coirpre Cromm mac Crimthainn, Rí na Mumhan

## Áiteanna
* Cairbre, sráidbhaile i gContae Chill Dara
* Cairbre, Barúntacht, Contae Chill Dara
* Cairbre, Barúntacht, Contae Shligigh
* Cairbre Dhroim Chliabh

Catagóir:Ainmneacha Gaeilge
Cleamaire

Tá sé ina shean-nós in Éirinn go ndéanann daoine áirithe cuairt ar bhainis gan choinne gan chuireadh. **[[Cleamaire|Cleamairí]]** a thugtar orthu sin, nó **geamairí** freisin.

Leasainm a thugtar ar na daoine seo ná "**Mac soipín**", nó sa Sacsbhéarla, *"strawboys*". Is as an aghaidh fidil a thugann siad orthu féin agus iad i mbun stocaireachta a thagann an t-ainm sin ó is gléasta i dtuí a théann siad thar bráid.
clé|mion|312x312px|Deoch an Dreoilín

## Imeachtaí
Is traidisiún in Éirinn é, agus tá an Dreoilín á gceiliúradh sa Bhreatain freisin, go mór mhór sa Bhreatain Bheag. Bíonn go leor seó agus searmanais ag baint le ceiliúradh na féile seo. Téann  "Lucht an dreoilín" ó theach go teach (nó ó theach tábhairne go teach tábhairneǃ) ag déanamh ceoil in onóir an dreoilín, agus b'fhéidir ag bailiú airgid agus bia. Iompraíonn an lucht ceoil, a chuireann seanéadaí nó clúdach tuí orthu féin, íomhá dreoilín nó dreoilín ina bheo i mbosca.

San am a chuaigh thart théadh scata buachaillí, is é sin fir nach bhfuil pósta, amach agus iad gléasta i mbréagriocht, agus chuirfidís an dreoilín marbh bocht i mbosca agus théadh siad ó theach go teach ag iarraidh airgid chun an dreoilín a chur sa talamh. Mura dtabharfadh bean nó fear an tí airgead nó dá maslódh siad lucht an dreoilín, d’fhéadfadh siad an dreoilín a adhlacadh i dtalamh úinéir an tí agus bheadh mí-ádh ar an duine sin ar feadh bliana.

Cé nach bhfuil an traidisiún chomh láidir agus chomh feiceálach in Éirinn anois agus a bhí, tá daoine ann atá ag iarraidh an traidisiún a thabhairt ar ais arís.

## Féach freisin
* Lá an Dreoilín
* Geamaireacht

## Tagairtí

Catagóir:Cultúr na hÉireann
Catagóir:An Nollaig
Catagóir:Drámaíocht ghrinn
Catagóir:Drámaíocht
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe
Catagóir:Pósadh
Catagóir:Nósanna na hÉireann
Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Carbónáit sóidiam

Comhdhúil neamhorgánach cheimiceach is ea **carbónáit sóidiam**, (ar a dtugtar **carbónáit déshóidiam** agus **sóid níocháin** freisin) leis an bhfoirmle Na2CO3, agus a hiodráití éagsúla.
Is salainn bhána, gan bholadh, intuaslagtha in uisce iad na cineálacha go léir a tháirgeann tuaslagáin measartha alcaileach in uisce.
Go stairiúil, baineadh í as luaithreach na bplandaí a bhí ag fás in ithreacha ar mhórán sóidiam. Toisc go raibh an cineál luaithrigh seo difriúil ó luaithreach adhmaid (a úsáideadh chun potais a tháirgeadh), tugadh *luaith shóide* ar charbónáit déshóidiam. Táirgtear í i gcainníochtaí móra ó chlóiríd sóidiam agus aolchloch trí phróiseas Solvay. 

## Tagairtí

Catagóir:Comhdhúile neamhorgánacha
Lizzo

Is amhránaí, ceoltóir rap agus fliúiteadóir Meiriceánach í **Melissa Viviane Jefferson**, nó **Lizzo** (rugadh í ar an 27 Aibreán 1988).

## Saol pearsanta
Rugadh i nDetroit, Michigan í. Bhóg a teaghlach go Houston, Texas nuair a bhí sí 10. Seinneann sí an fliúit agus fuair sí oiliúint chlasaiceach. Rinne sí staidéar ar ceol clasaiceach san Ollscoil Houston. D'éirí sí as an gcoláiste agus bhóg sí go Minneapolis, Minnesota in 2011. Is veigeán í.

## Dioscliosta

* *[[Lizzobangers]]* (2013)
* *[[Big Grrrl Small World]]* (2015)
* *[[Cuz I Love You]]* (2019)
* *[[Special (albam Lizzo)|Special]]* (2022)

## Scannáin

## Ceolchoirmeacha in Éirinn
[left|mion|Lizzo ar stáitse [Amharclann an Olympia i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2019]]
Sa bhliain 2019 chuir Lizzo ceolchoirm ar siúl in Amharclann an Olympia. Sheinn sí an fheadóg stáin le linn na ceolchoirme.

I mí Dheireadh Fómhair 2022 fógraíodh go mbeidh seó aici sa 3Arena i mBaile Átha Cliath an bhliain ina dhiaidh sin.
 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Póilíní Chathair Átha Cliath

Ba é Póilíní Chathair Átha Cliath (PCÁC) (nó i mBéarla **Dublin Metropolitan Police** (**DMP**)) fórsa póilíneachta Chathair Átha Cliath, Éire, ó 1836 go 1925, nuair a cónascadh é leis an *[[Garda Síochána|nGarda Síochána]]* nua. 

## Stair

### 19ú haois
Bhí mór-athchóirithe ar phóilíní Chathair Átha Cliath sa bhliain 1786 agus 1808. Thosaigh póilíneacht tuaithe in Éirinn nuair a chruthaigh Robert Peel, Príomh-Rúnaí na hÉireann, an Fórsa um Chaomhnú Síochána i 1814.  Dearadh an fórsa bunúsach póilíneachta seo chun póilíneacht a chur ar fáil i gceantair thuaithe na hÉireann, in áit chóras faireadóirí, constablaí barúnacha, oifigigh ioncaim agus fórsaí míleata na Breataine den 18ú haois. Ina dhiaidh sin bhunaigh Peel Póilíní Chathrach Londain. 

Sa bhliain 1822, chruthaigh Acht nua ceithre Chonstáblacht "Contae" feabhsaithe, a raibh a n-eagraíocht bunaithe ar chúigí traidisiúnta na hÉireann.  

#### 1836: athchóiriú
Sa bhliain 1836, nascadh na constáblachtí contae a isteach i gConstablacht na hÉireann nua, agus cuireadh  deireadh leis an bhFórsa um Chaomhnú Síochána.  Ag an am céanna, bunaíodh fórsaí neamh-pharaimíleatacha ar leith sna cathracha is mó:  Áth Cliath, Béal Feirste, agus Doire. Braitheadh go raibh easpa neamhchlaontachta ag fórsaí póilíneachta Bhéal Feirste agus Dhoire, tar éis círéibeacha sna cathracha sin, agus dá bharr sin slogadh an dá cheann  acu isteachi san bhfórsa náisiúnta i 1865 agus 1870 faoi seach, agus níor choinnigh ach Baile Átha Cliath a fhórsa ar leithligh.  Bunaíodh PCÁC faoi Acht Póilíneachta Bhaile Átha Cliath 1836  mar fhórsa neamharmtha agus gan faoi éide de mhíle chonstablaí lae agus oíche. Bhí an eagraíocht, a bhí faoi rialú an Chaisleáin, níos freagraí ná na constáblaí   agus lucht faire oíche neamhoilte a tháinig ina n-ionad. 
[mion| Tá an póilín ar tí an carr atá ag druidim  a sheiceáil gearr do [Baile Phib|''Bhaile Phib''. ]]

#### 1880í: Cogadh na Talún

### 20ú haois

#### 1913–14: Frithdhúnadh Átha Cliath

#### 1916 ar aghaidh

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Rolla Onórach DMP i Rolla Onóra Oifigigh Náisiúnta Póilíní na Breataine (ós rud é nach gclúdaíonn sé seo ach fórsaí na RA, ní chlúdaíonn na leathanaigh DMP suas go dtí 1922 ach amháin) 
* Airteagal faoi DMP tráth comóradh céad bliain i 1913 Frithdhúnadh 
* Leabhair Príosúnaigh Phóilíní Cathrach Bhaile Átha Cliath (DMP) 1905-1918. Bailiúchán Leabharlann Digiteach UCD. 
* Tuarascálacha Bliantúla DMP 1875 go dtí 1912 suíomh gréasáin an Gharda Síochána 
Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath
Ciotráit sóidiam

Féadfaidh **ciotráit sóidiam** tagairt a dhéanamh d'aon cheann de na salainn sóidiam d' aigéad citreach (cé gurb é an tríú ceann is coitianta é): 

*Ciotráit mhonasóidiam
* Ciotráit déshóidiam
*Ciotráit tríshóidiam

Tugtar an uimhir E 'E331' ar na trí chineál salainn. Úsáidtear ciotráití sóidiam mar rialtóirí aigéadachta i mbia agus i ndeochanna, agus freisin mar eiblitheoirí d'olaí. Cuireann siad ar chumas cáiseanna leá gan éirí gréisceach. 

Úsáidtear ciotráit sóidiam chun cosc a chur ar fuiltéachtadh fola a bhí deonaithe agus atá i dtaisce. Úsáidtear ciotráit sóidiam i saotharlann freisin chun a fháil amach an bhfuil fuil ró-tiubh agus go bhféadfadh í a bheith ina chúis le téachtadh fola nó gur féidir a rá an bhfuil an fhuil ró-tanaí roimh obráide. 

## Tagairtí

Catagóir:Comhdhúile orgánacha
Éire (idirdhealú)

Is oileán í Éire atá suite amuigh ó chósta iarthuaisceart mhórthír na hEorpa, siar ón mBreatain Mhór, in oirthear an Aigéin Atlantaigh thuaidh.

Seachas sin, b'fhéidir gur ceann de na hailt seo a leanas atá á lorg agat:
## Polaitíthe atá lonnaithe in Éirinn faoi láthair

* Éire, (Béarla:*Ireland*), ainm an oileáin atá suite amuigh ó chósta iarthuaisceart mhórthír na hEorpa, siar ón mBreatain Mhór, in oirthear an Aigéin Atlantaigh thuaidh. Tá 32 chontae in oileán na hÉirinn.
* Éire (Béarla: *Ireland*), stát ceannasach ar oileán na hÉireann, a dealaíodh ón gcuid eile den Ríocht Aontaithe nuair a tháinig an Conradh Angla-Éireannach i bhfeidhm sa bhliain 1922. Tá an stát comhdhéanta de 26 chontae  d'oileán na hÉireann.  
* Tuaisceart Éireann (Béarla: *Northern Ireland*), limistéar déabhlóidithe atá ina chuid den Ríocht Aontaithe. Tá an limistéar comhdhéanta de 6 chontae d'oileán na hÉireann.

## Miotas

* Éire (bandia), pearsa mhór i miotaseolaíocht na nGael

## Stair

* Cónaidhm Chill Chainnigh, riar poilitíochta a bhí ar an oileán thuasluaite, a mhair 1642–1652
* Ríocht na hÉireann, stát a bhí ar an oileán thuasluaite, nó ar chuid de, sna 16ú, 17ú agus 18ú haoiseanna
* Éire Óg, gluaiseacht phoilitiúil, chultúrtha, agus sóisialta ar an oileán thuasluaite sa 19ú haois
* Poblacht na hÉireann (1919)
* Saorstát Éireann

## Áiteanna Eile

* Éire Nua, oileán agus cúige de chuid Nua-Ghuine Phapua san Aigéine
* Oileán Éireann, an oileán is faide thiar thuaidh de chuid Bheirmiúda
* Tá sráidbhailte nó comhphobail ainmnithe i ndiaidh na hÉireann sna háiteanna seo a leanas:
** Alba Nua i gCeanada
** Sír Bedford Shasana
** Indiana, SAM
** Virginia Thiar

## Féach Freisin

* Stair na hÉireann
* Ard-Rí na hÉireann
Lear

I Miotaseolaíocht na nGael, dia na mara ab ea **Lear** (Sean-Ghaeilge: **Ler**), agus athair Mhanannáin mhic Lir.  Is pearsa sinsir é Lear go príomha, agus moltar a ainm gur pearsantú na mara é, in ionad a bheith ina dhia éagsúil.  Is é Lear rí an teidil sa seanscéal *[[Oidheadh Chlainne Lir]]*.

## Sanasaíocht
*Allód* is ainm dó i nginealaigh luatha, agus tá gaol aige le Llŷr i miotaseolaíocht na Breataine Bige.

Maraon le Llŷr, is dia na mara é Lear, ach ó thaobh na miotas Gaelach de, is léir go bhfuair Manannán mac Lir an ceann is fearr air.  Is amhlaidh áfach go raibh miotais eile ann nach maireann a luaigh Lear féin, agus go raibh an-ghnaoi aige i mbéil na ndaoine le taobh an lae inniu, go háirithe nuair a áirítear líon na bpearsana darb ainm 'mac Lir'.

Sa Sanas Cormaic de chuid na 9ú haoise, luann an t-easpag agus scoláire cáiliúil Cormac mac Cuileannáin Manannán agus a athair Lir, a shamhlaigh Cormac leis an muir:

## ''Oidheadh Chlainne Lir''
Is phríomhphearsa é Lear sa seanscéal *[[Oidheadh Chlainne Lir]]*.  Níl sé soiléir ámh, an é athair Mhanannáin an Lear seo, nó b'fhéidir Lear eile.

Ba chéile chomhrac é Lear an scéil seo de Bhodhbh Dearg le haghaidh ríocht na dTuath Dé Danann í ndiaidh a gcúlaithe isteach sna sídhe.  Chun Lear a cheansú, rinne Bodhbh cleamhnas lena iníon Aobh agus Lear.  Thug sí ceathrar leanbh ar an saol leis, beirt chúpla, Fionnuala agus Aodh, agus Fiachra agus Conn.

D'éag Aobh i mbun breithe clainne.  Ba mhiste le Bodhbh nach raibh na páistí gan máthair, agus dá bharr rinne sé cleamhnas nua lena iníon eile, Aoife (iníon Bhodhbh Dheirg).  D'éirigh Aoife in éad ar na páistí, agus chuir sí mallacht orthu, go maire siad i riocht ealaí ar feadh 900 bliain.

## Tagairtí

Catagóir:Tuatha Dé Danann
Teresa Mullen

Lúthchleasaí parailimpeach Éireannach ab ea **Teresa Mullen** (27 Aibreán 1938 - 23 Lúnasa 1989).

## Beathaisnéis
Rugadh Mullen i mBaile Átha Cliath an 27 Aibreán 1938. Ba iníon í do James Kelly agus Lily Kelly (née Boles) de Bhóthar Ellenfield, Fionnbhrú, Baile Átha Cliath. D'fhreastail sí ar scoil i mBaile Átha Cliath, agus d'oibrigh sí mar mheaisínóir.

Phós sí Christopher John Mullen i 1961. Rugadh mac agus beirt iníonacha dóibh. Chónaigh siad ar dtús sa Trá Thuaidh agus ansin bhog siad go dtí an Chúlóg, Baile Átha Cliath.

Bhí Mullen sna tríochaidí nuair a thosaigh sí ag brath ar chathaoir rothaí, tar éis deacrachtaí a d'eascair as eipeadúrach. Thosaigh sí ag freastal ar ionad lae Chluain Tarbh de chuid Chumann Cathaoireacha Rothaí na hÉireann i lár na 1980idí, áit ar tugadh isteach babhlaí faiche í agus a raibh cumas nádúrtha aici ina leith.

## Lúthchleasaíocht
Bhuaigh sí an teideal náisiúnta tosaitheoir i 1985 maidir le babhlaí, agus bhuaigh sí na teidil shinsearacha Éireannacha i 1986 agus 1987. Le seo bhí sí an céad babhlaí ó Phoblacht na hÉireann chun é sin a dhéanamh. Ghlac sí páirt i gCluichí Stoke Mandeville i 1986 agus 1987, agus bhuaigh sí cré-umha sna himeachtaí singil agus dúbailte. Fuair sí oiliúint i dTuaisceart Éireann mar ullmhúchán do na Cluichí Para-Oilimpeacha 1988 i Súl, sa Chóiré, ag traenáil i gcoinne na n-imreoirí ábalta is fearr agus iad a bhualadh go minic.

Díreach roimh na gcluichí 1988, rinneadh diagnóis ailse uirthi nach féidir a leigheas. Thaistil Mullen go dtí an Chóiré in aghaidh chomhairle a dochtúirí, ach tacaíodh a teaghlaigh agus maoirseacht leighis a sholáthair Comhairle Parailimpeach na hÉireann lei. Chaith Mullen a lán ama sa leaba i rith na gcluichí, ach ag imeacht chun bheith san iomaíocht. In ainneoin seo, bhuaigh sí an bonn óir i gcatagóir Singles Bowls na mBan. Fuair sí bás sa bhaile sa Chúlóg an 23 Lúnasa 1989, agus tá sí curtha i reilig Fhine Gall, Baile Ghrífín.

## Tagairtí

Catagóir:Lúthchleasaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Básanna i 1989
Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Daoine faoi mhíchumas
Robert Snodgrass

Is imreoir sacair Albanach é **Robert Snodgrass** a rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1987 i nGlaschú. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Imreoirí sacair na hAlban
Jorge Vaca

Dornálaí Meicsiceach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea **Jorge Vaca**, a rugadh ar 14 Nollaig, 1959 in Guadalajara. 

Catagóir:Dornálaithe Meicsiceacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Meicsiceo
Intellivision Amico

Is é **Intellivision Amico** an t-ainm ar an chéad ríomhaire cluichí déanta ag Intellivision Entertainment.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Consóil chluichí
Oileáin Shéarlait

deas|250px|thumb|Oileáin Shéarlait
Is oileáin iad **Oileáin Shéarlait** atá suite i gCeanada thiar. 

Catagóir:Tíreolaíocht Cheanada
Guadalajara (Meicsiceo)

:*Baineann an t-alt seo leis an gcathair i Meicsiceo. Féach [[Guadalajara (An Spáinn)]] freisin.*
Is cathair suite i Meicsiceo í **Guadalajara**.

## Daoine
Is as Guadalajara do Terraplen MC, geabaire a bhíonns ag dul dá cheard sa Nachuáitlis a chualathas ag Fite Fuaite i mBéal Feirste.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha agus bailte Mheicsiceo
Ubh Chásca (ríomhaireacht)

Is éard is **ubh Chásca** ann ná teachtaireacht rúnda nó scáileán i bhfolach i bhfeidhmchlár nó i gcluiche ríomhairí a úsáidtear le creidiúintí na foirne forbartha nó teachtaireacht ghreannmhar nó jóc a thaispeáint.
Monninkylä

Is sráidbhaile é **Monninkylä** (Sualainnis: *Monby*) i mbardas Askola de an Nualainn de an Fhionlainn. In éineacht le sráidbhaile eaglais Askola, tá sé ar cheann de na príomhionaid lonnaíochta sa bhardas. Tá daonra 1,339 ag Monninkylä, rud a fhágann gurb é an sráidbhaile is mó den bhardas é i dtéarmaí daonra. Tá tionchar mór ag suíomh an tsráidbhaile in aice leis an bpríomhbhóthar idir Porvoo agus Mäntsälä ar fhás an daonra. Tá an fad ó Monninkylä go Porvoo thart ar 17 ciliméadar agus le Mäntsälä thart ar 21 ciliméadar.

Tá trí scoil i Monninkylä: Tuairiscíodh Ardscoil, Gairmscoil Askola, arna chothabháil ag Comhairle Réigiúnach Oirthir Uusimaa agus Bunscoil Monninkylä, a tuairiscíodh tar éis don choisteoir tine a chur ar an scoil i mí Iúil 2017. I gceantair uirbeacha, áirítear na seirbhísí cathrach: clinic, fiaclóir, leabharlann, pizzeria kebab, siopa grósaera, salon gruagaireachta, scoil tiomána agus oifig bainc Osuuspankki. Is é an sráidbhaile an t-aon linn snámha lasmuigh den Fhionlainn atá á chothabháil ag paróiste, atá ar oscailt ó Mheitheamh go Lúnasa.

Catagóir:Sráidbhailte na Fionlainne
Klaukkala

Is sráidbhaile é **Klaukkala** (Sualainnis: *Klövskog*) sa chuid theas de bhardas Nurmijärvi de an Nualainn de an Fhionlainn, in aice le Loch Valkjärvi. Is é an ceann is mó de na sráidbhailte i Nurmijärvi agus is minic a cheaptar gur cathair ar leith é. Sa bhliain 2010, tá fás tagtha ar cheantar uirbeach Klaukkala mar chuid de cheantar uirbeach Heilsincí. Is é an t-achar ó Klaukkala go dtí teorainn Espoo agus teorainn Vantaa thart ar 5 km, agus sin an fáth go bhfuil Klaukkala an-ghar do cheantar an chaipitil.

Tá daonra beagnach 18,000 ag Klaukkala agus is é Nurmijärvi an limistéar is mó fáis; tá beagnach leath de dhaonra iomlán an bhardais ina chónaí i Klaukkala. Thosaigh a dhaonra ag ardú sna 1960í, nuair a sháraigh sé sráidbhaile eaglais Nurmijärvi. Sna 1970í, d'fhás Klaukkala freisin níos mó ná Rajamäki, a bhí ar an gceann is mó de shráidbhailte Nurmijärvi go dtí sin. Ag an am sin, bhí daonra Klaukkala os cionn 2,500. Faoi láthair, tá daonra an Klaukkala níos mó ná na trí chathair i an Nualainn: Hanko, Karkkila agus Loviisa. Tá imirce shuntasach ag Klaukkala go príomha ó chomhchathair Heilsincí; nuair a bhíonn sé ina shráidbhaile tuaithe leathuair an chloig ó lár Heilsincí, tarraingíonn sé go háirithe teaghlaigh le leanaí. Ar an drochuair, mar gheall ar an bhfás ollmhór daonra, tá an sráidbhaile an-bhréagach as a thrácht atá ag dul i méid, rud a chruthaíonn fadhbanna áitiúla ag maidin agus tráthnóna.

Go luath sna 2000í, tógadh go leor tithe scoite i Klaukkala, ach tá athrú tagtha ar an scéal de bhrí gur tithe árasán, tithe sraithe agus leathscoite iad suas le trí cheathrú de na tithe nua. In 2018, tógadh ceann de na chéad tithe cliste ar domhan i Klaukkala i bhfoirm bloc árasán cúig urlár ar a dtugtar As Oy Nurmijärven Kreivi, ag baint úsáide as an réiteach Sreafa Chónaithe Kone a chruthaigh KONE, rud a ligeann do ghuthán cliste feidhmiú mar eochair bhaile.

Catagóir:Sráidbhailte na Fionlainne
Áed Ua Crimthainn

Ba é **Áed Ua Crimthainn** (Nua-Ghaeilge: *Aodh Ó Criomhthainn*) nó **Áed mac Crimthainn** (12ú haois) ab agus comharba Thír Dhá Ghlas i ngar do Loch Dearg i gContae Thiobraid Árann. Ba é príomhscríobhaí an Leabhair Laighnigh (Leabhar an Nuachabhála) é agus síltear gurb eisean a dhíolaim é.

## Beatha agus saothar
Scoláire ba ea Áed agus é ina dhuine de sheanmhuintir eaglaiseach i gContae Laoise. Ba chomharbaí iad de Cholum moccu Loigse (Colum mac Crimthainn), manach a bhunaigh Mainistir Thír Dhá Ghlas sa 6ú haois agus a bhí mór le Colm Cille. Lean Áed Finn mac maic Chélechair Ui Cheinnéidig, ceann mainistreach a fuair bás in 1152. Is dócha gurbh é Áed an comharba deireanach, mar dódh an mhainistir in 1164.

Bhí Áed mór le Finn mac Gussáin Ua Gormáin, easpag Chill Dara agus ab an Iúir, agus théidís i gcomhar le chéile. Chuidigh Finn agus Gilla na Náem Úa Duinn le hÁed an Leabhar Laighneach a dhíolaim. 

Díolaim de stair, de scéalta agus de dhánta atá i gceist. Cuireann na hannála atá sa leabhar in iúl gur scríobhadh é idir 1151 and 1201, cé go raibh an chuid is mó de críochnaithe faoi na 1160idí. Is féidir an bhliain 1166 a chur leis an iontráil dheireanach a bhreac Áed lena láimh féin. 

Is dócha gurbh é Áed staraí an rí Diarmait Mac Murchada. Sa Leabhar Laighneach is cosúil go raibh sé ar an gcéad scoláire a bhain feidhm as an abairt “rí Érenn co fressabra” (rí na hÉireann go freasúra), abairt a mbainfeadh a lán eile feidhm aisti ina dhiaidh sin.

Rinneadh cóip de litir a fuair Áed ón easpag Finn san Leabhar Laighneach i bhFóilió 206, cóip a rinne ceann de na lámha eile sa lámhscríbhinn. Tá sí seo ar na litreacha pearsanta is luaithe a scríobhadh in Éirinn. Deir an litir:

:Betha 7 slainte o Fhind epscop (.i. Cilli Dara) do Aed mac Crimthainn do fhir leigind ardrid Leithi Moga (.i. Nuadat) 7 do chombarbu Cholumim meic Crimthaind 7 do phrimsenchaid Laigen ar gaes 7 eolas 7 trebaire lebur 7 fessa 7 foglomma 7 scribthar dam deired in sceoil bisce

::cu cinte duit a Aed amnais
::a fhir cosinn aeb ollmais
::cian gar dom beith it hingnais
::mían dam do bit him comgnais

:Tucthar dam duanaire Meic Lonain co faiccmis a cialla na nduan dilet ann. Et Uale in Christo

::*Beatha agus sláinte ó Fhionn easpag (i.e. easpag Chill Dara) chun Aodha mhic Chriomhthain, fear léinn Ardrí Leath Mhogha (i.e. Maigh Nuad) agus chun comharba Choilm mhic Chriomhthain agus chun príomhsheanchaí Laighean ar ghaois agus eolas agus treabhaire leabhar agus feasa agus foghlama, agus scríobhtar dom deireadh an scéil bhig: Go cinnte duit a Aodh ghéarintinnigh, a fhir na gnúise an-áille, más gearr nó fada atáim i d’éagmais is mian liom tú a bheith i mo chóngas. Go dtugtar dom duanaire [[Flann mac Lonáin|mhic Lonáin]] go bhfeicimis ciall na ndánta atá ann. Et vale in Christo*.

Bhí amhras ag Áed ar rudaí sa traidisiún ach bhí sé sásta iad a choinneáil sa lámhscríbhinn.
## Nótaí

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Scoláirí Gaeilge
An Ísiltír i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An Ísiltír** páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 1956.

## Iomaitheoirí
[alt=|mion|Duncan Lawrence ag cur i láthair i [Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2019|2019]]

## Tagairtí

Catagóir:Tíortha i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Roberto Jiménez Gago

Is imreoir sacair Spáinneach é **Roberto Jiménez Gago** a rugadh ar an 10 Feabhra 1986 i Maidrid. Imríonn sé faoi láthair le West Ham.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Imreoirí sacair na Spáinne
Liam Budhlaeir

Iriseoir agus láithreoir raidió ab ea **Liam Budhlaeir** (28 Meán Fómhair 1923 - 10 Meitheamh 1995). Rugadh i gCathair Chorcaí ach tógadh i mBaile an Fheirtéaraigh é. Thosaigh sé ag obair mar iriseoir agus léitheoir nuachta i Radio Éireann sna 1950idí, agus chaith sé an chuid eile dá shaol oibre i Seomra na Nuachta. Bhí sé freisin ina thráchtaire ar roinnt scannán Gaeilge, an scannán clúiteach Mise Éire ina measc.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Básanna i 1995
Marlon Starling

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea **Marlon Starling**, a rugadh ar 29 Lúnasa, 1959 i Hartford, Connecticut. 

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Achrann roimh an gCuimhneachán Lincoln, 2019

clé|250px|mion|Eanáir 2019 Cuimhneachán Lincoln coimhlint
Ar an 18 Eanáir, 2019, tharla achrann roimh an gCuimhneachán Lincoln in Washington, D.C..

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Washington, D.C.
Catagóir:2019
Catagóir:Polaitíocht na Stát Aontaithe
Tsai Ing-wen

Is polaiteoir Téavánach í **Tsai Ing-wen** (Sínis: ) a rugadh ar  31 Lúnasa 1956  i dTaipei. Mhúin sí in Ollscoil Chengchi Náisiúnta () agus in Ollscoil Soochow (). Chuaigh sí i bPáirtí Daonlathach Forásach () sa bhliain 2004.  Bhí sí ina cathaoirleach ar an pháirtí ó 2008 go 2018. Is í an 14ú uachtarán ar Phoblacht na Síne (2016–) agus an chéad bhean sa phost sin. Atoghadh í ar an 11 Eanáir 2020.

### 2022ː Cuairt Pelosi
I mí Lúnasa 2022, tháinig Nancy Pelosi, Spéicéir Theach Ionadaithe na Stát Aontaithe chuig an Téaváin, ar an bpolaiteoir Meiriceánach is sinsearaí le cuairt a thabhairt ar an Téaváin le fada an lá, agus  d'ainneoin an fholáirimh a bhí tugtha ag Rialtas na Síne di gan cos a leagan ar an oileán.

I gcruinniú a bhí aici le hUachtarán na Téaváine Tsai Ing-wen, mhaígh  Pelosi go bhfuil an Téaváin ar cheann de na sochaithe is saoire ar domhan agus gheall sí nach loicfeadh na Stáit Aontaithe ar an tír go brách.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ceannairí na Síne
Catagóir:Daoine Téavánacha
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna
Catagóir:Mná sa pholaitíocht
Catagóir:Saineolaithe dlí
Catagóir:Scoláirí
Catagóir:Uachtaráin
Galstobhadh

Is éard is **galstobhadh** ann ná bia a fhriochadh go bog agus ansin é a stobhadh go mall i ngabhdán dúnta.

catagóir:Bia
catagóir:Cócaireacht
Neamhspleách

Is éard is polaiteoir **neamhspleách** ann ná polaiteoir nach mbaineann le páirtí polaitíochta ar bith.

Catagóir:Polaitíocht
Éanfháidheacht

[alt=Sean-íomhá de dhuine gléasta mar rómhánach, ag díriú méar ar dhá éan atá ag eitilt sa spéir|mion|[Rómhánach ag déanamh éanfháidheacht]]

Is é an rud atá i gceist le h**éanfháidheacht**, nó dreolánacht, ná fáistineacht nó fáidheadóireacht le gutha, le heitilt, nó le luí éan.

## Tagairtí

Catagóir:Fáistineacht
Catagóir:Asarlaíocht
An Mhacadóin Thuaidh i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An Mhacadóin Thuaidh** (roimhe sin an **Iar-Phoblacht Iúgslavach na Macadóine**) páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 1998.

## Iomaitheoirí
[alt=|mion|287x287px|Tamara Todeska ag cur i láthair i [Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2019|2019 (7ú).]]

## Tagairtí
An tSeirbia i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An tSeirbia** páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2007.

## Iomaitheoirí
alt=|mion|309x309px|Marija Šerifović ag cur i láthair i 2007 (1ú).

## Tagairtí
An Rúis i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An Rúis** páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 1994. 

## Iomaitheoirí

## Tagairtí

Catagóir:Tíortha i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Dobharchú (osnádúrtha)

:*An t-arracht samhailteach atá faoi chaibilil anseo; Más spéis leat an t-ainmhí a mhaireann cois uisce, féach [[Dobharchú]]*

[alt=amhailt cosúil le madra ach é lannach agus le crúba scamallacha|clé|mion|Dobharchú mar [Araltas|armas]]

Cineál ainbheithígh is ea an **dobharchú**. Is san uisce a dhéanann sé a áitreamh agus deirtear go mbíonn sé chomh mór sin gur nós leis beithígh agus capaill a alpadh.

[alt=Ainmhí slim sleamhna ag stróiceadh rud éigin as a chéile|mion|[Dobharchú|Madra uisce mór i Meiriceá Theas]]

## Féach Freisin

* Onchú
* Each Uisce
* Ollphéist

## Tagairtí

Catagóir:Arrachtaí
Catagóir:Béaloideas
Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Catagóir:Araltas
Duais Idirnáisiúnta Shéarlais Mhóir Aachen

[alt=Fir i gculaithe, duine acu ag tabhair duaise do dhuine eile|mion|[William J. Clinton|Bill Clinton Mheiriceá ag glacadh na duaise]]

Ó 1950 i leith, bronntar an duais seo (ar a dtugtar freisin an **Karlpreis**) gach bliain ar dhuine a chothaigh aontacht san Eoraip.

Tá sé ainmnithe as Séarlas Mór, impire a chuir formhór Iarthar na hEorpa faoina smacht.
Catagóir:Duaiseanna
Catagóir: Duaiseanna Idirnáisiúnta
Onchú

Cineál ainbheithígh samhailteach is ea an **[[onchú]]**.

alt=an t-ainmhí ina sheasamh|mion|Onchú
[alt=Sciath mar a bhfuil leon ina sheasamh ar gach taobh de chaisleán, agus os a gcionn tá onchú ag seasamh ar chlogad|mion|280x280px|Armas chlann [Uí Cheallaigh, mar a bhfuil onchú ag an barr|clé]]

## Cur Síos
Is mar ainmhí hibrideach a dhéantar tagairt dó de ghnáth—ceann shionnaigh, brollach con, crága iolair, colainn leoin, agus cosa deiridh maraon le heireaball mhac tíre.

Tá cáil an nirt acu—tá a gcuid cumhachta inchurtha le láidreacht leoin.

## Féach Freisin
* Dobharchú
* Each Uisce
* Ollphéist
* Conriocht

## Tagairtí

Catagóir:Arrachtaí
Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Catagóir:Béaloideas
Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Catagóir:Araltas