Oireachtas na Gaeilge

alt=Halla damhsa nua-aimseartha aibhseach taibhseach agus daoine ag damhsa faoi shoilse an stáitse|mion|An siamsa ina thús ag Club na Féile

Féile chultúrtha is ea **an tOireachtas**. Is é an aidhm atá leis an Oireachtas ná ealaíona dúchasacha na hÉireann a chur chun cinn agus a cheiliúradh trí mheán na Gaeilge—idir amhránaíocht, ceol, rince, scéalaíocht agus drámaíocht.

Eagraíonn Oireachtas na Gaeilge raon leathan imeachtaí i rith na bliana, go háirithe Oireachtas na Samhna, ar siúl thart faoi Oíche Shamhna. Tugtar aire do gach aon ealaín thraidisiúnta ag na féilte.

Tá i bhfad níos mó imeachtaí agus pléaráca eile ar siúl ag an fhéile na laethanta seo m.s. ceolchoirmeacha, drámaí, oíche ghrinn le GaelGÁIRÍ, seolta albam, cláracha teilifís agus raidió á gcraoladh beo, agus Club na Féile—oíche atá go hiomlán craiceáilte. Tá an taobh sóisialta den fhéile tábhachtach fosta—ag bualadh le daoine ó gach áit in Éirinn agus thar lear.

## Na comórtais
mion|Bhí páirt lárnach ag an Oireachtas in athbheochan damhsa sean nós fosta
Tá na comórtais lárnach don fhéile, mar a bhí siad ón am a bunaíodh é. D’fhéadfá a rá go gurbh é comórtas Chorn Uí Riada mar ‘Chorn an Domhain’ fá choinne amhránaíochta traidisiúnta an tSean-Nóis agus mar buaicphointe na seachtaine.

Eagraítear sraith comórtas gach bliain do scríbhneoirí óga agus do scríbhneoirí fásta, faoin teideal *Comórtais Liteartha an Oireachtais*, chun cuidiú le litríocht chomhaimseartha a chur ar fáil do phobal na Gaeilge. Tá sé mar aidhm leo: deiseanna a chur ar fáil don ghréasán scríbhneoirí Gaeilge ar fud an domhain; litríocht agus nuascríbhneoireacht na Gaeilge a chur chun cinn; agus scríbhneoirí óga nua a mhealladh le dul i mbun pinn. Tugann Gradaim Chumarsáide an Oireachtais aitheantas do dhaoine atá ag saothrú sna meáin Ghaeilge a bhaineann ardchaighdeán amach i réimsí éagsúla oibre. 

Áirítear na Gradaim Fhoilsitheoireachta mar phríomhdhuaiseanna litríochta agus foilsitheoireachta na Gaeilge. Ó 2006 i leith bronntar na gradaim i rith Oireachtas na Samhna.

Bhí páirt lárnach ag an Oireachtas in athbheochan damhsa sean nós fosta. Anois is iad na comórtais sin—nó Steip mar a bhearr siad orthu—mar bhuaicphointe eile na féile.

Cuireadh raon nua comórtas ar siúl sa bhliain 2025 agus an Oireachtas i mBéal Feirste. Ina measc bhí comórtas rapcheoil do pháistí, an chéad uair dá raibh a leithéid ar siúl ag an bhféile. Móglaí Bap agus DJ Próvaí a bhí mar mholtóirí air, rud nár fógraíodh roimh ré agus a chuaigh i bhfeidhm ar na hiomaitheoirí agus ar an lucht féachana. Lena ais sin, thugadar ceolchoirm uathu i rith na féile in éineacht le Le Boom.

Tá baint ag an Oireachtas leis an bhFéile Náisiúnta Drámaíochta a reáchtáil ó 2025 i leith.

## Stair
[mion|[Dubhghlas de hÍde]]
Cuireadh tús le féile aon lae i 1897, ceithre bliana tar éis bhunú an Chonartha sa bhliain 1893. Reáchtáladh an chéad Oireachtas ar an Luan, 17 Bealtaine 1897, agus é ar siúl i Seomra Cruinn an Rotunda i mBaile Átha Cliath. Is cúis iontais gur fhreastail os cionn 1,000 duine ar an bhféile leathlae sin. Cuireadh ar siúl naoi gcomórtas san fhilíocht, sa phrós, san amhránaíocht, sa scéalaíocht agus sa rannaireacht. Scríobh agus chum Annie W. Patterson an slógamhrán ‘Go mairidh ár nGaedhilg slán’ don ócáid agus chuir Dermot Foley focail leis. Chum an chéad Uachtarán Chonradh na Gaeilge, Dubhghlas de hÍde, dán chomh maith.

Tháinig meath ar an Oireachtas ag tús na 1920idí. Tar éis Oireachtas na bliana 1923 ní raibh ceann eile go dtí 1939 nuair a bhí aththosú air i mBaile Átha Cliath. D'fhan sé sa phríomhchathair le linn na 1940idí, 1950idí agus 1960idí. 

Cuireadh brú a chur ar Chonradh na Gaeilge é a bhogadh amach as an nGalltacht agus reáchtáladh Oireachtas na nGael i Ros Muc i 1970, i dTír An Fhia i 1971, i gCorca Dhuibhne i 1972 agus i gCill Chiarán i 1973. D'éirigh leis an bhfeachtas agus reáchtáladh Oireachtas na Gaeilge 1974 i gCois Fharraige. Ba sa gceantar Gaeltachta seo a cuireadh tús le nós an Oireachtais bogadh ó bhaile go baile.
[mion|[Darach Ó Scolaí ag 'Oireachtas na Gaeilge 2015', agus 'Oileán an Órchiste' ina lámh aige, aistriúchán agus oiriúnú a rinne sé ar *'Treasure Island*' le Robert Louis Stevenson]]

### Suímh an Oireachtais
* (2026 - Cill Airne)
* 2025 - Béal Feirste
* 2024 - Cill Airne
* 2023 - Cill Airne
* 2022 - Cill Airne
* 2021 - Cill Airne
* 2020 - Cathair na Gaillimhe
* 2019 - Baile Átha Cliath
* 2018 - Cill Airne
* 2017 - Cill Airne
* 2016 - Cill Airne
* 2015 - Baile Átha Cliath
* 2014 - Cill Airne
* 2013 - Cill Airne
* 2012 - Leitir Ceanainn
* 2011 - Cill Airne
* 2010 - Cill Airne
* 2009 - Leitir Ceanainn mion|Anna Heussaff ag Oireachtas na Gaeilge 2015
* 2008 - Corcaigh 
* 2007 - Cathair na Mart
* 2006 - Doire
* 2005 - Corcaigh 
* 2004 - Leitir Ceanainn
* 2003 - Trá Lí 
* [mion|[Alan Titley ag Oireachtas na Gaeilge 2015]]2002 - Gaoth Dobhair
* 2001 - An Daingean 
* 2000 - Caisleán an Bharraigh 
* 1999 - Dún Garbhán

* 1997 - Béal Feirste

* 1995 - Baile Átha Cliath
* 1994 - Dún Garbhán
* 1993 - Cathair na Gaillimhe

* 1991 - Baile Átha Cliath
* 1990 - Inis
* 1989 - Gleann Cholm Cille
* 1988 - Trá Lí

* 1980 - Gaoth Dobhair

* 1977 - Gaoth Dobhair

* 1974 - Cois Fharraige
* 1973 - Baile Átha Cliath
* 1940 go 1972 - Baile Átha Cliath
* 1939 - Baile Átha Cliath
Ní raibh an tOireachtas ar siúl 1924 go 1938
* 1923 - Baile Átha Cliath

* 1920 - Baile Átha Cliath
* 1919 - Corcaigh

* 1917 - Port Láirge

* 1915 - Dún Dealgan
* 1914 - Cill Airne
* 1913 - Cathair na Gaillimhe
* 1912 - Baile Átha Cliath
* 1911 - Baile Átha Cliath
* 1910 - Baile Átha Cliath
* 1909 - Baile Átha Cliath
* 1908 - Baile Átha Cliath
* 1907 - Baile Átha Cliath
* 1906 - Baile Átha Cliath
* 1905 - Baile Átha Cliath
* 1904 - Baile Átha Cliath
* 1903 - Baile Átha Cliath
* 1902 - Baile Átha Cliath
* 1901 - Baile Átha Cliath
* 1900 - Baile Átha Cliath
* 1899 - Baile Átha Cliath
* 1898 - Baile Átha Cliath
* 1897 - Baile Átha Cliath

## Uachtaráin
Insealbhaítear uachtarán ar Oireachtas na Gaeilge gach bliain. 

* 2025 - Éamon Ó Cuív
* 2024 - Pádraig Mac Fhearghusa
* 2023 - Gearóid Denvir
* 2022 - Máirín de Brún
* 2021 - Gearóid Denvir
* 2020 - Gearóid Denvir
* 2019 - Micheál Mac Aogáin
* 2018 - Máirín Uí Chonghaile
* 2016 - Ray Mac Mánais
* 2015 - Ray Mac Mánais
* 2014 - Pádraig Ó Héalaí
* 2013 - Bláthnaid Ó Brádaigh
* 2012 - Micheál Mac Giolla Easbuic
* 2010 - Micheál de Mórdha
* 2007 - Tadhg Mac Dhonnagáin
* 2005 - Seán Ó Sé
* 2004 - Proinsias Ó Maonaigh

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin an Oireachtais
* Cuir isteach ar na comórtais liteartha

## Féach freisin
* Corn Uí Riada
* Steip Beo
* Lár Stáitse
* Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais
* Gradaim Chumarsáide an Oireachtais
* Comórtas Agallamh Beirte
* Comórtas Amhrán Saothair
* Sean-Nós na mBan
* Lúibíní
* Amhrán Nuachumtha
* An Fhéile Náisiúnta Drámaíochta
* Féile na Gealaí

## Tagairtí


Catagóir:Cultúr na hÉireann
Catagóir:Conradh na Gaeilge
*
Catagóir:Féilte ceoil
*
*
*
*
*
*
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Féile na Bliana
Catagóir:Aipeanna Gaeilge
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge