open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ad exstirpanda

Is éard a bhí i gceist le ***Ad exstirpanda*** ná bulla de chuid an Phápa Innocent IV. Eisíodh ar an 15 Bealtaine 1252 é. Bhain sé le bealaigh le dul i ngleic le heiricigh. Tá aithne air mar an chéad cháipéis ó Phápa a lig do na firéinn céasadh a chleachtadh ar dhaoine a raibh eiriceacht churtha ina leith. Bhí tionchar ollmhór ag an gcáipéis seo ar stair eaglais na meánaoiseanna.

Sé an sliocht a bhaineann leis an gcéasadh, as Laidin, ná:

Aistriúchán:

De bharr an fhorógra seo cuireadh eiricigh ar chomhchéim le dúnmharfóirí agus coirpigh eile.

Catagóir:Céasadh
Catagóir:An Chúistiúnacht
Mífheidhmiú ardúcháin

Is **mífheidhmiú adhairce** an neamhábaltacht comhriachtain a dhéanamh de bhrí nach féidir leis ardú an phéinis a chur i ngníomh. Nó an t-éagumas fireann a tharlaíonn de bharr easpa adhairce a bheith ar fhear, toisc go dteipeann ar fhíochán an bhoid cruachan agus at.  

Is éard is cúis leis an gcruachan an fíochán a líonadh le fuil mar a líonfadh spúinse, i dtreo gurb ionann an fhuil agus sreabhán hiodrálachais. Spreagadh collaí a chuireann tús leis an líonadh sin, spreagadh a sheolann teachtaireacht ón inchinn chuig néaróga san pheilbheas. 
clé|mion

mion|clé
## Cúiseanna
Is iomaí cúis atá leis an mífheidhmiú.  I gcuid bheag de na cásanna bíonn galar orgánach mar bhun leis, cosúil le tál uireasach na hormón gnéasach ag an bhfaireog phiotútach nó an uirí, riochtaí mar dhiaibéiteas ina mbíonn dochar éigin don néarsholáthar simpiteach d'fhuileadáin an phéinis, agus galair ghéara lagaithe eile (fadhbanna néareolaíocha, mar shampla, an dochar a rinne próstaiteachtóime).

Is féidir go mbeidh sreabhadh uireasach fola, cliseadh na néaratharchuradóirí, nó fo-iarsmaí drugaí ina bhfachtóirí (nó easpa hormón agus na hiarsmaí is féidir a bheith ann de dheasca cógais áirithe), nó galracha cardashoithíocha sa riocht freisin. 
mion|clé|Pumpa mar leigheas
Ach cúiseanna síceolaíocha is mó a bhíonn mar bhun leis. 

Ina measc seo bíonn neart an spreagtha ghnéasaigh, seasaimh na bpairtnéirí maidir le gnéas, agus an caidreamh pósta, clainne is sóisialta.

## Leigheas
Oibríonn Viagra trí shreabhadh na fola trí na baill ghiniúna fhireanna (an péineas) a mhéadú. Braitheadh an iarmhairt seo nuair a bhí an druga á thástáil mar chóireáil ar ghalar croí.

## Féach freisin

* Sláinte na bhfear
* Sildenafil

## Tagairtí

Catagóir:Úireolaíocht
Catagóir:Sláinte gnéis
Catagóir:Sláinte na bhfear
Scitsifréine

[mion|clé|Risperidone nó Risperdal:[cógas]]

Is galar millteach meabhrach é **scitsifréine** agus neamhord néarafhorbatha. Is riocht athlastach é san inchinn ach níl tuiscint iomlán ar an gcúis  

Is iad na siomptóim a bhaineann léi, dímhothú, siabhráin, maolú mothúchán, glórtha inmheánacha á gcloisint, srl.  

Tosaíonn an scitsifréine go minic nuair a bhíonn duine sna fíchidí. mion|Físeán ː  MíniúTagann ainm an ghalair ó dhá fhocal sa tSean-Ghréigis 'scitsi' (σχίζειν, "scoilt") agus 'fréin' (φρήν, φρεν-, " meabhair"). mion
## Cúiseanna
Cheaptaí fadó gur easpa cumarsáide sa teaghlach ba chiontach leis an scitsifréine**.** Ach is cinnte anois gur galar intinne í.  

Tá baint ag a lán cúinsí leis an ngalar, b'fhéidirː géinitic, cúram réamhbhreithe, tógáil,  tosca timpeallachta agus saol uirbeach, bochtanas, caitheamh drugaí agus  alcóil, agus mar sin de.  Tá níos mó fear buailte ná mná.  

### Fás an fhéatais
Uaireanta cuirtear síolta an ghalair le linn fás an fhéatais sa bhroinn,  De réir mar a fhorbraíonn an féatas, fásann néaróga tríd an mbánábhar san inchinn, agus trí phláta fonéarógach idir an bánábhar is an liathábhar, chun ceangail a dhéanamh i liathábhar na coirtéise.  mion

De ghnáth, bíonn cealla comharthaíochta sa phláta fo-néarógach a threoraíonn an fás seo, ach bíonn easpa cealla comharthaíochta i nduine le scitsifréine agus an-chuid néaróg míthreoraithe dá bharr.  

Ní fios fós cad is ciontach leis an easpa seo. Ach de réir mar a chuirtear an tuiscint ar an ngalar iomlán seo chun cinn, tá súil ag na heolaithe gur féidir an féatas a chosaint ón easpa amach anseo. 
mion|Eipidéimeolaíocht, 2019

## Na tréithe a bhaineann le scitsifréine
Léiríonn an ghalar na hairí seo go coitianta; 

* siabhránacht chloisteála,
* siabhráin pharanóideacha,
* urlabhra agus
* smaointeoireacht gan eagar maille le mífheidhm cheirde nó shóisialta.

I gcás daoine a bhfuil bunfhadhbanna sláinte intinne acu, d'fhéadfaí go músclódh úsáid cannabais an scitsifréine.
## Eipidéimeolaíocht
Buaileann scitsifréine timpeall 1% de dhaonra in Éirinn.

Deirtear uaireanta go bhfuil na hÉireannaigh sa dara háit, tar éis daoine dubha ón Chairib, ó thaobh scitsifréine de. Ach níl sé sin fíor ar chor ar bith.

## Stair
Chum Eugen Bleuler an téarma 'scitsifréine' don ghalar intinne sa bhliain 1911 ("Néaltrú Praecox" an téarma go dtí an t-am sin). Thuig sé nach raibh néaltrú i gceist agus nár thosaigh sé sna hóig (Praecox) i gcónaí. 

As Gréigis, ciallaíonn *Schizo* deighilt agus ciallaíonn *Phrene* intinn.

## Daoine a raibh scitsifréine orthu

* John Nash: Scitsifréine pharanóiach a bhí ar Nash, a scríobh Nash tráchtas dochtúireachta sa bhliain 1950 a ghnóthaigh Duais Nobel dó i 1994, ach sa bhliain 1959 bhí sé in ospidéal meabhairghalair. 
* Scitsifréine pharanóiach a bhí ar  Sheosamh Mac Grianna a cuireadh isteach in ospidéal Leitir Ceanainn tuairim is 1957.  Ach níor fhág sin nach bhféadfadh sé a bheith páirteach in éigsí agus i bhféiltí i nDún na nGall ar ball.

## Féach freisin

* Athlasadh
* Eugen Bleuler

## Tagairtí

Catagóir:Síceolaíocht chliniciúil
Catagóir:Neamhoird
Imeall

Is albam de chuid Mairéad Ní Mhaonaigh í ***Imeall***, an chéad albam aonarach atá táiféadtha aici i ndiaidh 23 bliain mar cheoltóir. Rinne Manus Lunny an albam a léiriú, agus rinneadh an taifeadadh i stiúideo s'aige, 'Stiúidió na Mara' i gCo. Dhún na nGall. Is féidir leithéidí Tríona Ní Dhomhnaill, Dónal Lunny agus Michael McGoldrick a chloisint ar an albam.

## Raonliosta
# A Óganaigh Óig (4:18)
# Gardaí ‘n Rí (3:13)
# Mazurkas (3:35)
# Is Fada Ó Bhaile (4:33)
# An Fidleoir (3:28)
# Highlands / Red Crow (3:37)
# Mo Níon Ó (4:28)
# Dobbin's Flowery Vale (6:07)
# Girseachaí an Phointe / Port Chití Rua (3:51)
# Méillte Cheann Dubhráin (5:02)
# Néillí Bhán (3:28)
# Aige Bruach Dhún Réimhe (5:01)
# The Pigeon on the Gate (3:36)
# An Dro / Imeall (4:08)

## Ceoltóirí
* Mairéad Ní Mhaonaigh - guth, fidil Gaelach, fidil Hardanger
* Manus Lunny - bouzouki, guth, giotár
* Tríona Ní Dhomhnaill - pianó
* Dónal Lunny - bodhrán
* Michael McGoldrick - feadóg mhór, píopaí uileann
* Jim Higgins - drumaí, bodhrán
* Graham Henderson - méarchláir
* Ann Björg Lien - fidil Hardanger
* Tim Edey - giotár

## Naisc lasmuigh
* Suíomh Oifigiúil - Mairéad Ní Mhaonaigh
* Imeall - eolas & focail na n-amhrán

## Tagairtí

Catagóir:Albaim Éireannacha
Catagóir:Albaim a eisíodh in 2009
Historia Regum Britanniae

mion
Scríobh Geoffrey of Monmouth a leabhar ***Historia Regum Britanniae*** (*Stair Ríthe Shasana*) i Laidin thart faoin mbliain 1136. Stair Ríthe Shasana thar tréimhse dhá mhíle bliain ó Thraoi in Íliad Hóiméir go dtí an seachtú céad tar éis Críost, um an dtaca ar ghlac na hAnglaigh is na Sacsanaigh seilbh ar Shasana, atá ann. Tá sé suimiúil gur scríobhadh leabhar den chineál céanna thart fán am sin in Éirinn dar teideal Leabhar Gabhála na hÉireann.

Ní féidir brath ar shaothar Geoffrey of Monmouth mar an fhírinne ghlan nó fiú gar di, agus ní mhaireann na foinsí agus na cáipéisí a dtagraíonn sé dóibh ach an oiread. 

De réir dealraimh is as na scéalta a instear ins an leabhar is ea a d'eascair an scéalaíocht i leith Artúir agus Ridirí an Bhoird Chruinn.
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Téacsanna na Laidine
Helen Suzman

Polaiteoir de chuid na hAfraice Theas ab ea **Helen Suzman** (17 Samhain 1917 - 1 Eanáir 2009). 

Ba inimircigh Giúdacha ón Liotuáin darbh ainm Gavronsky a tuismitheoirí. Rugadh í nGermiston i gceantar Witwatersrand agus oileadh í i scoil Caitliceach. Phós sí Dr Mosie Suzman nuair a bhí sí fiche bliain d'aois agus bhí beirt iníonacha acu. Bhain sí céim amach in Ollscoil Witwatersrand. 

Toghadh í do pharlaimint na hAfraice Theas don chéad uair sa bhliain 1953. Bhí cead vótála ag an gcine geall amháin ag an am sin. Bhí sí ina ball den United Party ar dtús ach ba bhunaitheoir í de pháirtí liobrálach nua, an Progressive Party, sa bhliain 1959. Ba í an t-aon ionadaí den pháirtí tofa in olltoghchán na bliana 1961 agus idir 1961 agus 1974 ba í an t-aon ionadaí sa pharlaimint a sheas in éadan na cinedheighilte (nó *[[apairtéid]]*). Cháin sí polasaithe an rialtais go géar. Bhí sí ciaptha ag na péas agus tapáladh a guthán.

Thug sí cuairt go minic ar Nelson Mandela nuair a bhí sé i bpríosún.

Ba bhall den pharlaimint í go dtí 1989.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hAfraice Theas
Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna in 2009
Abney Park

Banna galphunc as Seattle, Meiriceá is ea **Abney Park**. Seinneann siad ceol damhsa leictreonach agus ceol traidisiúnta as roinnt tíreacha, fite fuaite le chéile. Fuair siad a n-ainm as an reilig Abney Park Cemetery i Londain, Sasana.

Níor thosaigh Abney Park mar bhanna galphunc; i dtús bhí stíl ghotach acu. Thosaigh siad leis an stíl galphunc sa bhliain 2006 lena n-albam *The Death of a Tragedy*. As sin amach, d'éirigh siad níos galphuncaí go dtí gur scaoileadar a n-albam *Lost Horizons*.

## Stair
Bhunaigh Robert Brown an banna Abney Park sa bhliain 1997. Scaoil siad a gcéad albam *Abney Park* an bhliain dár gcionn agus scaoileadar *Return to the Fire* sa bhliain 1999. Bhí amhráin as a gcéad agus dara halbaim ar a dtríú halbam, *Cemetary Number 1*, chomh maith le hamhráin nua. Ar 1ú Meitheamh 2005, d'fhógair Robert ar a LiveJournal go raibh baill nua ag an mbanna, Krysztof Nemeth agus Traci Nemeth, as an mbanna *Sinforosa*.

Bhí seanamhráin, trí amhrán beo agus dhá amhrán, a bhí scaoilte ag bannaí eile cheana, ar a gceathrú halbam *Taxidermy*. Tar éis *The Death of Tragedy*, d'athraigh foireann an bhanna. D'fhág Robert Hazelton, Traci Nemeth agus Krysztof Nemeth, agus ghlac Jean-Paul Mayden, Magdalene Veen (Eliza is ainm dí, ach úsáideann sí ainm stáitse) agus Nathaniel Johnstone a háiteanna. Faoi dheireadh, d'fhág Jean-Paul Mayden agus ghlac Daniel C. a áit.

### 2008
San Earrach 2008, d'fhág Magdalene Veen. Bhí sin fógartha ar MySpace an bhanna ar 13ú Feabhra. Ghlac Finn Von Claret a háit.

Thosaigh Captaen Robert ag taifeadadh dialann fuaime atá le cloisteáil ar shuíomh an bhanna. Tá an chéad iontráil, dar teideal *How It All Began - part 1*, postáilte ar an 27ú Márta ag insint an scéil agus na hathruithe maidir le stíl an bhanna.*Cliceáil ar Crew agus ansin Captain Robert*

## Albaim
* 1998: *Abney Park*
* 1999: *Return to the Fire*
* 2000: *Cemetary Number 1*
* 2001: *For Dreams Or Angels*
* 2005: *Twisted & Broken*
* 2005: *Taxidermy*
* 2005: *The Death of Tragedy*
* 2008: *Lost Horizons*
* 2008: *Dark Christmas* Scríofa níos luaithe, ach scaoilte mar albam sa bhliain 2008

### Singil
* 2005: *Stigmata Martyr and The Wrong Side*

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Blag an Captaen
MySpace Abney Park

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1997
Punt steirling

250px|mion|clé|Punt steirling
Is é an **punt steirling** (as Béarla: *pound sterling*, , siombail: **[[Comhartha puint|£]]**; cód ISO: **GBP**), a fhóroinntear i 100 *pingin* (as Béarla: *penny*, iolra: *pence*), airgeadra na Ríochta Aontaithe, na spleáchas Corónach d'Oileán Mhanann agus Oileáin Mhuir nIocht, agus na gCríoch Thar Lear Briotanach den Seoirsia Theas agus Oileáin Sandwich Theas agus Críoch Antartach na Breataine.

Is airgeadraí ar leith iad punt Giobráltar, punt Oileáin Fháclainne agus punt San Héilin, atá le rátaí malairte pionnáilte leis an steirling acu.

Tá an steirling ar an tríú airgeadra cúltaca is coitianta faoi láthair, i ndiaidh dollar na Stáit Aontaithe agus an euro. Is eisean an ceathrú airgeadra is trádálaithe sa mhargadh airgeadraí, i ndiaidh dollar SAM, an euro agus yen na Seapáine.

## Féach freisin
* Pingin
* Punt
* Airgeadra cúltaca

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Punt steirling  

Catagóir:Airgeadraí na hEorpa
Catagóir:Ríocht Aontaithe
Lindsay Lohan

Is ban-aisteoir, amhránaí agus dearthóir luiteoga í **Lindsay Lohan**. Rugadh í ar 2 Iúil 1986 i gCathair Nua-Eabhrac. Bhain sí cáil amach mar pháiste sa scannán Disney *[[The Parent Trap (1998)|The Parent Trap]]*. 

Nuair a bhí sí ina déagóir bhí rólanna móra le rá aici ar nós *[[Freaky Friday (2003)]]* le Jamie-Lee Curtis agus a scannán is cáiliúla, *[[Mean Girls (2004)]]*. Le déanaí bhí mionpháirt aici sa tsraith theilifíse *[[Ugly Betty]]*. 

Tá dúil aici sa cheol freisin - d'eisigh sí a céad albam, darbh ainm *Speak*, i 2004 agus a dara halbam, *A Little More Personal (Raw)*, an bhliain dár gcionn. Tá a tríú halbam, *Spirit in the Dark*, le teacht amach sa bhliain 2009.

Is pearsanta conspóideach í Lindsay i Hollywood de bharr a meáchan, coimhlint lena hathair, saol sóisialta fián, troideanna le daoine cáiliúla eile agus a caidreamh le Samantha Ronson, DJ Sasanach.

## Scannáin

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Mícheál Ó hAnnracháin

Náisiúnaí agus réabhlóidí Éireannach ab ea **Mícheál Ó hAnnracháin** (), 17 Márta, 1877 – 4 Bealtaine, 1916) a ghlac páirt ghníomhach in Éirí Amach na Cásca i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1916.

## Cúlra
As Ros Mhic Thriúin i gContae Loch Garman dó, bhunaigh Ó hAnnracháin craobh de Chonradh na Gaeilge i gCeatharlach agus scríobh sé na húrscéalta *A Swordsman of the Brigade* agus *When the Norman Came*. Chuaigh sé díreach isteach in Óglaigh na hÉireann gan mhoill nuair a bunaíodh iad sa bhliain 1913.

## Éirí Amach na Cásca
Bhí Ó hAnnracháin ar an dara duine i gceannas ar 3ú Cathlán Bhaile Átha Cliath, faoi cheannas Thomáis Mhic Dhonnchadha. Bhí na réabhlóidithe bunaithe i monarcha bhriosca Jacob's, ach ní fhaca siad mórán aicsin i rith na seachtaine. Gabhadh Ó hAnnracháin, agus lámhachadh é i bPríosún Chill Mhaighneann ar an 4 Bealtaine in éineacht leis na gceannairí. Bhí a dheartháir Anraí páirteach san éirí amach chomh maith, agus daoradh pianseirbhís air.

## Saothar
* A Swordsman of the Brigade (1914).
* When the Norman Came (1918).

## Oidhreacht
Tá an stáisiún traenach i Loch Garman agus an droichead thar abhainn na Bearú i Ros Mhic Thriúin ainmnithe in ómós dó.

## Tagairtí

Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha
Catagóir:Baill de BPÉ
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Daoine a rugadh i 1877
Catagóir:Básanna i 1916
Ron Asheton

Ba ghiotáraí, dordghiotáraí agus cumadóir rac-cheoil é **Ron Asheton** (17 Iúil, 1948 - 6 Eanáir, 2009). Meiriceánach as Ann Arbor, Michigan a bhí ann, agus bhí ar dhuine de bhunaitheoirí an bhanna The Stooges, in éineacht le Iggy Pop, sa bhliain 1967. Sheinn sé an giotár ar na chéad dá albam a sheol an grúpa, ach don tríú halbam *Raw Power* ghlac James Williamson a áit mar ghiotáraí agus d'athraigh Asheton go dtí an dordghiotár. Nuair a tháinig The Stooges ar ais le chéile sa bhliain 2003, d'fhill Asheton ar a shean-uirlis.

Tá deartháir Asheton ina bhall den bhanna céanna mar dhrumadóir (Scott Asheton).

Fuair Asheton bás sa bhaile in Ann Arbor. Taom croí a bhí i gceist.

## Tagairtí

Catagóir:Giotáraithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Básanna in 2009
Dealbhóireacht

[deas|200px|thumb|"Pietà", le [Michelangelo (1499).]]
Is é atá i gceist le **dealbhóireacht** ná obair ealaíne thríthoiseach a chruthaítear nuair a lúbtar nó nuair a mheasctar ábhair éagsúla, mar shampla cloch (carraig nó marmar), miotal, gloine, adhmad, fuaim, téacs, solas agus araile. Is minic a thaispeántar dealbha mar ealaín phoiblí.

Tugtar **dealbhóir** ar ealaíontóir a cruthaíonn dealbh.

## Féach freisin
* Dearcealaíona

## Naisc sheachtracha

* Acmhainn Náisiúnta Ealaíne

Catagóir:Dealbhóireacht
Catagóir:Míndána
Am

[thumb|right|[Éirí na gréine ar thaispeáint in iar-aga.]]

Is comhpháirt é an t-**am** de chórais thomhais le haghaidh teagmhas a chur in ord, le haghaidh marthanachta teagmhas agus na n-eatramh eatarthu a chur i gcomparáid le chéile, agus le haghaidh gluaisní réad a mheas.

Is é an t-am a scarann imeachtaí leanúnacha ó imeachtaí comhuaineacha. 

Luaitear an t-am mar an 4ú toise, leis na 3 thoise spásúil. 

Ligeann an t-am dúinn feiniméan amháin a ainmniú mar chúis is feiniméan eile mar thoradh, agus an aimsir chaite, an aimsir láithreach is an aimsir fháistineach atá le teacht a ainmniú freisin. 
clé|mion|clog adamhach

## Fisic
I meicnic Newton, is dearbhthomhas an t-am, agus is ionann soicind atá tomhaiste ag breathnadóir amháin is soicind atá tomhaiste ag breathnadóir ar bith eile. 

Ach thaispeáin teoiric na coibhneasachta speisialta gur mícheart an tuiscint seo go ginearálta.  I gcórais teirmidinimice, díorthaítear treo-aimsitheacht ama ón eantrópacht.

Braitheadh treo-aimsitheacht an ama i bhfisic na gcáithníní den chéad uair i 1998 trí thréithe na gcáithníní fonúicléacha, na céóin.

## Tomhas
mion|orláiste
Úsáidtear an tsiombail t dó, agus tomhaistear é i soicindí (s), nóiméid is uaireanta.

Cainníocht scálach a thugtar ar chainníocht nach bhfuil treo sa spás ag gabháil léi. 

Cainníocht scálach is ea an t-am. Is é "*t*" an tsiombail air. 

An soicind ("*s*"), sin an t-aonad ama. 

Déantar cainníochtaí beaga ama a thomhas ina milleasoicindí nó ina micreasoicindí. 

Déantar eatraimh ama níos mó ná sin a thomhas ina n-uaireanta, ina laethanta nó ina mblianta. 

Is ina soicindí is ceart fad ama a scríobh agus fadhbanna uimhriúla á réiteach san fhisic.

## Féach freisin
* Spás-am
* aonad ama
* am caighdeánach
* am eifimirise
* am samhraidh
* am uilíoch
* spás Minkowski

## Tagairtí


Catagóir:Cainníochtaí fisiceacha
Catagóir:Coincheapa bunúsacha na fisice
Catagóir:Uaireolaíocht
Catagóir:Meitifisic
Pedro Calderón de la Barca

Drámadóir Spáinneach ab ea **Pedro Calderón de la Barca y Henao**. Thuil Calderón a cháil mar dhrámadóir mar gheall ar fheabhas a chuid filíochta, a struchtúr drámatúil agus doimhneacht a chuid fealsúnachta. Scríobh sé níos mó ná 70 dráma san iomlán. 

## Luathshaol
Rugadh Calderón ar an 17 Eanáir, 1600. 

Rugadh agus tógadh é sa phríomhchathair Maidrid. Ba de shliocht Pléimeannach a mháthair agus bhí a athair ina rúnaí sa státchiste. 

Ghnóthaigh sé comórtais filíochta agus é ina fhear óg agus cuireadh a chéad dráma *"Amor, Honor y poder"* ar stáitse i mí an Mheithimh 1623.  

## Saighdiúireacht
Tá sé ráite go raibh sé i seirbhís in arm na Spáinne san Iodáil agus i bhFlóndras idir 1625 agus 1635. 

Faoin am go raibh sé sna tríochaidí, aithníodh Calderón mar phríomhdhramadóir na Spáinne.

Chaith sé dhá bhliain san arm 1640-1642, ina *Cuirassier* (marcshlua, marcoifigeach nó oifigeach ar muin capaill) sa Chatalóin.  Sa bhliain 1645, bronnadh pinsean speisialta míleata air mar gheall ar a ghaisce mar shaighdiúir.  

## Sagartacht
Tamall de bhlianta ina dhiaidh sin chuaigh Calderón isteach in Ord Naomh Proinsiais. Rinneadh sagart de sa bhliain 1651. As sin amach, dhírigh sé ar shaothair a bhain le miotaseolaíocht agus le creideamh. 

Mhair Calderón ar feadh 81 bliana go bhfuair bás ar an 25 Bealtaine, 1681.  

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1600
Catagóir:Básanna i 1681
Catagóir:Scríbhneoirí Spáinneacha
Scoil Uí Chonaill

Is meánscoil í **Scoil Uí Chonaill** (nó *O'Connell School* as Béarla) atá suite ar Shráid Richmond Thuaidh i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath. Is í an mheánscoil Chaitliceach is sine i mBaile Átha Cliath agus í bunaithe ar dtús i 1827. 

## Stair
Ainmníodh an scoil as Dónall Ó Conaill mar gheall ar a iarrachtaí ar son shaoirse na gCaitliceach in Éirinn. Leag sé féin an bhunchloch agus bhronn sé 1,500 punt dá airgead féin ar an scoil. Bunaíodh í mar scoil do bhuachaillí ar dtús ach is scoil mheasctha í anois.

## Iar-dhaltaí cáiliúla

* Seán Lemass, Taoiseach na hÉireann ó 1959-1966 
* Lúcás Ó Ceallaigh, Ceoltóir agus amhránaí traidisiúnta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín na scoile

Catagóir:Meánscoileanna na mBráithre Críostaí in Éirinn

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
An Mhonacais

Is í an **Mhonacais** (nó *Munegascu*, mar a deir lucht a labhartha féin) teanga dhúchasach mhuintir Mhonacó. Teanga Rómánsach í, agus is féidir a rá gurb ionann í, a bheag nó a mhór, agus an chanúint a labhraítear i Genova san Iodáil. Ní hí an Mhonacais teanga oifigiúil Mhonacó, nó is easaoránaigh ón bhFrainc iad formhór mór na ndaoine a bhfuil cónaí orthu i Monacó, agus mar sin, is í an Fhraincis teanga oifigiúil an stáit. Mar sin féin, táthar ag iarraidh an tseanteanga a choinneáil beo sna scoileanna, agus bíonn sí le feiceáil go poiblí in áiteanna i Monacó.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha Rómánsacha
Catagóir:Teangacha na hEorpa
Catagóir:Monacó
Leeds United Football Club

Club peile atá suite i Leeds, Iarthar Yorkshire is ea **Leeds United Association Football Club**, nó go simplí **Leeds United**. Cé gur imir an fhoireann i bPríomhroinn Shasana uair amháin, imíonn siad anois i sraith níos ísle. Tá a staid baile, Elland Road, suite i mBeeston, áit a d'imir siad ó bhúnú an chlub sa bhliain 1919. Tugtar "Leeds" orthu go minic nó na "Whites" mar leasainm mar gheall ar na geansaithe bána. 

Cé go bhfuil "AFC" in ainm oifigiúil an chlub agus bhí sé le feiceáil ar an suaitheantas san aimsir caite, níl ach "LUFC" le feiceáil ar an suaitheantas inniu.thumb|260px|left|Elland Road

Don chuid is mó dá stair d'imir siad i bpríomhroinn Shasana. Faoi bhainisteoireacht Don Revie i rith na 1960í agus 1970í, bhuaigh Leeds cúpla trófaithe intíre agus Eorpach. Cuireadh síos iad go dtí an dara roinn sa bhliain 1982, agus d'fhill siad ar an bpríomhroinn sa bhliain 1990. Bhuaigh siad an tsraith sa bhliain 1992. Tar éis tubaistí airgeadais cuireadh síos iad go dtí "League One" don séasúr 2007–08. Sa séasúr 2009/10, bhuaigh Leeds ardú go dtí an Championship tar éis 3 bliain caite i League One. Ar an 21ú Nollaig, ceannaigh "GFH Capital" 100% den chlub as Ken Bates, ach fánóidh Bates go dtí deireadh an séasúr.

## Stair

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna sacair Shasana
Forógra na Feabhra

Is éard a bhí i gceist le **Forógra na Feabhra** i stair na Fionlainne ná an forógra a d'eisigh impire na Rúise (Nioclás II) ar an 15 Feabhra 1899 le cuid den fhéinrialtas a bhaint d'Ard-Diúcacht na Fionlainne. Go dtí sin, bhí sé de chumhacht ag Dáil na Fionlainne gan glacadh leis na dlíthe nua Rúiseacha - is é sin, ní thugadh na Fionlannaigh aird ach ar an gcuid sin den reachtaíocht uile-Rúiseach a raibh siad sásta léi. Ó bhí na Fionlannaigh sách dílis don Impire ar dhóigheanna eile, tháinig an Forógra seo aniar aduaidh orthu ar fad, agus iad den tuairim gur míthuiscint de chineál éigin a bhí i gceist. D'achainigh leathmhilliún Fionlannach ar an Impire an forógra a chur ar ceal, ó shíl siad nach ón Impire féin a tháinig an forógra, ach ó chomhairleoir éigin nár thuig cúrsaí na Fionlainne.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Fionlainne
Kate Winslet

Is ban-aisteoir Sasanach í **Kate Elizabeth Winslet** (5 Deireadh Fómhair 1975 a rugadh í). Aisteoir ar leith í Kate Winslet atá ag treabhadh léi in iomaire na haisteoireachta ó na 1990idí ar aghaidh.  Cé go bhfuil sí neadaithe i scioból samhlaíochta an phobail mar Rose in *[[Titanic (scannán 1997)|Titanic]]* (1997) tá saothair théagartha agus taispeántais chumasacha taosctha chugainn aici i gcaitheamh na mblianta, go háirithe, *Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004), Revolutionary Road (2007), The Reader (2009)* agus le déanaí an tsraith iontach sin *Mare of Easttown (2021).* 

Tá duais Oscar agus dhá dhuais Emmy gnóthaithe aici (suas go dtí 2024).
  
## Scannáin

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* 

Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
The Dark Knight (scannán)

Is scannán sárlaoich Meiriceánach é ***The Dark Knight*** ón bhliain 2008, a bhí stiúrtha agus scríofa le Christopher Nolan. Tá sé bunaithe ar an gcarachtar Batman ó DC Comics, agus is clár leantach é don scannán Batman Begins. B'é Christian Bale a ghlac an phríomhpháirt do Batman/Bruce Wayne. Leanann an scannán Batman, agus a ghleic le coirpeacht agus an bagairt nua; an Joker. B'é Heath Ledger a ghlac páirt an Joker. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 16ú lá de Mhí Iúil sa bhliain 2008. Ba é seo an scannán is mó a thug airgead isteach sa bhliain 2008.

## Foireann aisteoirí
* Christian Bale - Bruce Wayne / Batman
* Heath Ledger - The Joker
* Aaron Eckhart - Harvey Dent / Two-Face
* Maggie Gyllenhaal - Rachel Dawes
* Gary Oldman - James Gordon
* Michael Caine - Alfred Pennyworth
* Morgan Freeman - Lucius Fox
* Eric Roberts - Sal Maroni
* Colin McFarlane - Gillian B. Loeb

## Ceol
# "Why So Serious?" – 9:14 
# "I'm Not a Hero" – 6:34 
# "Harvey Two-Face" – 6:16
# "Aggressive Expansion" – 4:35 
# "Always a Catch" – 1:39 
# "Blood on My Hands" – 2:16
# "A Little Push" – 2:42 
# "Like a Dog Chasing Cars" – 5:02
# "I Am the Batman" – 1:59 
# "And I Thought My Jokes Were Bad" – 2:28
# "Agent of Chaos" – 6:55 
# "Introduce a Little Anarchy" – 3:42 
# "Watch the World Burn" – 3:47 
# "A Dark Knight" – 16:14 

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* Suíomh oifigiúil script 
* The Dark Knight ar IMDB
* The Dark Knight ar AllMovie
* The Dark Knight ar Box Office Mojo
* The Dark Knight ar Rotten Tomatoes
* The Dark Knight ar Meta Critic

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Dark Knight, The
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Batman
Catagóir:Christopher Nolan
Giurtelecu Şimleului

Baile sa Rómáin is ea **Giurtelecu Şimleului**. 

## Déimeagrafaic

## Naisc Sheachtracha
 
* http://www.donau-archaeologie.de/doku.php/kataloge/grabkatalog/g/giurtelec 
* http://www.mek.oszk.hu/04700/04750/html/293.html
* http://www.hiszi-map.hu/catalog/displayimage.php?pid=2337&fullsize=1 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte na Rómáine
Iaşi

Is é **Iaşi** an dara cathair is mó sa Rómáin. Tá an chathair suite in oirthuaisceart na tíre. Bhí Iaşi mar phríomhchathair ar Ríocht na Rómáine ó 1916 go 1918 agus an Chéad Chogadh Domhanda ar siúl.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Rómáine
Harry Potter agus an Órchloch (scannán)

Is scannán é **Harry Potter and the Philosopher's Stone** (*"Harry Potter agus an Órchloch"*) atá bunaithe ar an leabhar le J. K. Rowling a bhfuil an t-ainm céanna air. B'é Chris Columbus stiúrthóir an scannáin, agus Daniel Radcliffe a ghlac páirt Harry. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 18ú lá de Mhí na Samhna sa bhliain 2001. Ba é seo an scannán is mó a thug airgead isteach sa bhliain 2001.

## Carachtair
* *[[Harry Potter (carachtar)|Harry Pother]]* - Daniel Radcliffe
* *[[Hermione Granger]]* - Emma Watson
* *[[Ron Weasley]]* - Rupert Grint
* *[[Albus Dumbledore]]* - Richard Harris 
* *Rubeus Hagrid* - Robbie Coltrane
* *Severus Snape* - Alan Rickman
* *An tOllamh McGonagall* - Maggie Smith
* *Draco Malfoy* - Tom Felton
* *Professor Quirrell* - Ian Hart
* *Vernon Dursley* - Richard Griffiths
* *Petunia Dursley* - Fiona Shaw
* *Dudley Dursley* - Harry Melling
* *Mr Ollivander* - John Hurt
* *Neville Longbottom* - Matthew Lewis 
* *Filius Flitwick* - Warwick Davis 
* *Nearly Headless Nick* - John Cleese 
* *Molly Weasley* - Julie Walters 
* *Lord Voldemort* - Richard Bremmer 
* *Peeves* - Rik Mayall 

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil don ''Warner Bros''

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Harry Potter and the Philosopher's Stone
Catagóir:Harry Potter
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin na Breataine
Próstatach

mionsamhail|clé

Is comhfhaireog eisicríneach fidí-ailbheolach é an **próstatach**. Tagann an t-ainm 'próstatach' ón bhfocal προστάτης - prostates, go litriúil "an té a sheasann os comhair", "cosantóir", "garda" sa tSean-Ghréigis.

Luíonn sé taobh istigh den pheilbheas faoi bhun an lamhnáin, ag timpeallú cuid den úiréadra. Téann na duchtanna seadta tríthi roimh dhul isteach san úiréadra. Beag ag an mbreith, fásann sí go tapa le linn caithreachais, agus baineann méid an duine fhásta amach i rith bliana nó mar sin. Le linn spreagtha ghnéasaigh, cuireann sí sreabhán alcaileach trí dhuchtanna a osclaíonn isteach san úiréadra leis an seamhan (suas le trian dá thoirt), ag tabhairt a bholaidh shainiúil dó. Roinntear an fhaireog i maotháin: maothán matánach den chuid is mó chun tosaigh, maotháin chliathánacha ar an dá thaobh, maothán láir, agus maothán eile ar chúl (ionad ina dtarlaíonn ailse phrostátach, go minic). Tar éis 50 bliain d'aois, is féidir go seargfaidh an fhaireog. Ach is féidir freisin go méadóidh an maothán láir an iomarca, ag cur brú ar an úiréadra is an lamhnán, rud a chuirfidh isteach go dochrach ar fheidhmiú na nduán. Sa chás sin, is í an chóireáil is gá ná an fhaireog nó cuid di a bhaint trí mháinliacht.

Sa bhliain 2002, athainmníodh na faireoga paraúiréadracha baineanna, nó faireoga Skene go hoifigiúil mar an próstatach baineann, ag an gCoiste Cónaidhme Idirnáisiúnta um Théarmaíochta Anatamaíocha. (Béarla:Federative International Committee on Anatomical Terminology]]. 

Bíonn difríochtaí móra idir próstataigh na speiceas éagsúla i dtaca le hanatamaíocht, ceimic, agus fiseolaíocht.

## Tagairtí

Catagóir:Faireoga
Catagóir:Córas eisicríneach
Catagóir:Córas atáirgeadh na bhfear
Catagóir:Anatamaíocht ghnéasach
Nizhny Novgorod

Is é **Nizhny Novgorod** (Rúisis: *Нижний Новгород*) príomhchathair Chúige Nizhny Novgorod agus tá sé mar an ceathrú chathair is mó sa Rúis (tar éis Moscó, Cathair Pheadair, agus Novosibirsk).

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Gaelscoil Mhuscraí

Is Gaelscoil í **Gaelscoil ** atá suite sa Bhlarna i gContae Chorcaí. Bunaíodh an scoil sa bhliain 2003.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn
Brokeback Mountain

Scannán ón bhliain 2005 is ea ***Brokeback Mountain***.
Is scannán é *Brokeback Mountain* atá bunaithe ar ghearrscéal de chuid Annie Proulx a bhfuil an t-ainm céanna air. B'é Ang Lee stiúrthóir an scannáin, agus Jake Gyllenhaal agus Heath Ledger sna príomhpháirteanna.

## Carachtair
* Heath Ledger - Ennis del Mar
* Jake Gyllenhaal - Jack Twist
* Anne Hathaway - Lureen Newsome
* Michelle Williams - Alma Beers
* Randy Quaid - Joe Aguirre
* Linda Cardellini - Cassie
* Anna Faris - Lashawn Malone
* David Harbour - Randall Malone
* Roberta Maxwell - Mrs. Twist
* Peter McRobbie - John Twist
* Kate Mara - Alma Jr.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil 
* Brockback Mountain ar Internet Movie Database
* Brockback Mountain ar Allmovie
* Brockback Mountain ar Box Office Mojo
* Brockback Mountain ar Rotten Tomatoes

Catagóir:Scannáin Béarla
Brokeback Mountain
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Alatri

thumb|upright|Eaglais na Santa Maria Maggiore.
Is í **Alatri** príomhchathair réigiún Ciociaria san Iodáil.

Catagóir:Cathracha na hIodáile
Orna Ní Choileáin

Is scríbhneoir agus ceoltóir í **Orna Ní Choileáin**.

Rinne Éilis Ní Dhuibhne a cuid oibre a mheas i 2006/2007 faoi Scéim na n-Oidí Bord na Leabhar Gaeilge.

Tá dhá chnuasach gearrscéalta léi foilsithe go dtí seo: *Canary Wharf* (2009) agus *Sciorrann an tAm* (2014). Bhí *Sciorrann an tAm* ar an ngearrliosta do Leabhar na Bliana, Gradam Uí Shúilleabháin in 2014. D'fhoilsigh Cois Life an chéad úrscéal sa tsraith vaimpírí (*Ailfí agus an vaimpír*) in 2012. Ó shin, foilsíodh trí scéal eile sa tsraith chéanna: *Vaimpír san áiléar* (2013), *I measc vaimpírí* (2015) agus *Greim na vaimpíre* (2017). D'fhoilsigh An Gúm úrscéal eile dá cuid, *Morf*, sa bhliain 2016.

Fuair sí aitheantas ón Oireachtas as ucht a cuid oibre i 2007, 2008, 2014 agus 2016.

Rinneadh léirmheas ar a saothar san *[[Irish Times]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Corpse Bride

Scannán is ea ***Corpse Bride*** (2005).

## Carachtair
* Johnny Depp - Victor Van Dort
* Helena Bonham Carter - Emily, an Corpse Bride
* Emily Watson - Victoria Everglot
* Tracey Ullman - Nell Van Dort / Hildegarde
* Paul Whitehouse - William Van Dort / Mayhew / Paul (freastalaí)
* Joanna Lumley - Lady Maudeline Everglot
* Albert Finney - Lord Finis Everglot
* Richard E. Grant - Lord Barkis Bittern
* Christopher Lee - Pastor Galswells
* Michael Gough - Elder Gutknecht
* Jane Horrocks - Black Widow / Mrs. Plum
* Enn Reitel - Maggot / Callaire
* Deep Roy - General Bonesapart
* Danny Elfman - Bonejangles
* Stephen Ballantyne - Emil
* Lisa Kay - Buachaill

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Corpse Bride
Catagóir:Scannáin na Breataine
Harry Potter (carachtar)

Draíodóir ficseanúil a chruthaigh an scríbhneoir Sasanach J. K. Rowling is ea an carachtar **Harry James Potter** (rugadh 31 Iúil 1980). Chruthaigh J.K. Rowling an carachtar seo mar charachtar úrscéil sa bhliain 1997. Scríobhadh seacht n-úrscéal ar fad faoi. Is scoláire óg é ag Scoil Chomhoideachais Draíodóireachta Hogwarts.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair i Harry Potter
Catagóir:Arm Dumbledore
Catagóir:Lucht Gryffindor
Twilight (scannán 2008)

Is scannán rómánsach/fantaisíocht Meiriceánach é **Twilight** atá bunaithe ar úrscéal le Stephenie Meyer. Stiúir Catherine Hardwicke an scannáin. Ghlac Kristen Stewart páirt mar Bella Swan, cailín 17 mbliana d'aois, agus Robert Pattinson páirt mar Edward Cullen, vaimpír. 

## Plota
Bogann Bella Swan, cailín seacht mbliana déag d'aois, go baile beag, Forks, in Washington. Déanann sí a lán cairde san ardscoil nua. Suíonn sí síos in aice le Edward Cullen sa ranga bitheolaíocht ach is vaimpír is é Edward, vaimpír nach ólann fuil daonna ... ansin titeann siad in ngrá.

## Carachtair
### Na Cullens agus an Swans
* Kristen Stewart - *[[Bella Swan]]*
* Robert Pattinson - *[[Edward Cullen (Twilight)|Edward Cullen]]*
* Peter Facinelli - *[[Carlisle Cullen]]*
* Elizabeth Reaser - *[[Esme Cullen]]*
* Ashley Greene - *[[Alice Cullen (Twilight)|Alice Cullen]]*
* Jackson Rathbone - *[[Jasper Hale]]*
* Nikki Reed - *[[Rosalie Hale]]*
* Kellan Lutz - *[[Emmett Cullen]]*
* Billy Burke - *[[Charlie Swan (Twilight)|Charlie Swan]]*

### Vaimpír Fánaím
* Cam Gigandet - *James*
* Rachelle Lefèvre - *Victoria*
* Edi Gathegi - *Laurent*

### Daonna
* Sarah Clarke - *Renée Dwyer*
* Matt Bushell - *Phil Dwyer*
* Taylor Lautner - *Jacob Black*
* Gil Birmingham - *Billy Black*
* Solomon Trimble - *Sam Uley*
* Christian Serratos - *Angela Weber*
* Michael Welch - *Mike Newton*
* Anna Kendrick - *Jessica Stanley*
* Gregory Tyree Boyce - *Tyler Crowley*
* Justin Chon - *Eric Yorkie*
* Ned Bellamy - *Waylon Forge*
* José Zúñiga - *Mr. Molina*
* Stephenie Meyer

## Ceol
Eisiúint sé ar an 4ú lá de Mhí na Samhna sa bhliain 2008.
      
# "Supermassive Black Hole" (Muse) – 3:29
# "Decode" (Paramore) – 4:22
# "Full Moon" (The Black Ghosts) – 3:50
# "Leave Out All the Rest" (Linkin Park) – 3:20
# "Spotlight" (Twilight Mix) (Mute Math) – 3:20
# "Go All the Way (Into the Twilight)" (Daniel Newman agus Perry Farrell) – 3:27
# "Tremble for My Beloved" (Collective Soul) – 3:53
# "I Caught Myself" (Paramore) – 3:55
# "Eyes On Fire" (Blue Foundation) – 5:01
# "Never Think" (Robert Pattinson) – 4:29
# "Flightless Bird, American Mouth" (Iron & Wine) – 4:00
# "Bella's Lullaby" (Carter Burwell) – 2:19

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil 

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Twilight
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Rupert Grint

Is aisteoir Sasanach é **Rupert Alexander Lloyd Grint** (24 Lúnasa 1988 a rugadh é).
  
## Scannáin

## Naisc sheachtracha
* Rupert Grint ag an IMDB 

Grint, Rupert
Grint, Rupert
Catagóir:Daoine beo
Robert Pattinson

Is aisteoir Sasanach é **Robert Pattinson** (13 Meitheamh 1986 a rugadh é).
  
## Scannáin

## Naisc Sheachtracha
* Robert Pattinson ag an IMDB

Pattinson, Robert
Pattinson, Robert
Catagóir:Daoine beo
Empire of the Sun (scannán)

Scannán is ea ***Empire of the Sun*** atá bunaithe ar an úrscéal le J. G. Ballard. B'é Steven Spielberg stiúrthóir an scannáin.

## Carachtair
* *[[Christian Bale]]* - *James "Jamie" Graham*
* *[[John Malkovich]]* - *Basie*
* *[[Miranda Richardson]]* - *Mrs. Victor*
* *[[Nigel Havers]]* - *Dr. Rawlins*

## Naisc sheachtracha
* IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Empire of the Sun
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Fear and Loathing in Las Vegas (scannán)

Scannán is ea **Fear and Loathing in Las Vegas** atá bunaithe ar an úrscéal le Hunter S. Thompson ón bhliain 1971. B'é Terry Gilliam stiúrthóir an scannáin.

## Carachtair
* Johnny Depp - Raoul Duke
* Benicio del Toro - Dr. Gonzo
* Tobey Maguire - An Síobaire
* Ellen Barkin - An freastalaí ag an North Star Cafe
* Gary Busey - An Póilín bealach mór
* Christina Ricci - Lucy
* Mark Harmon - An Iris tuairisceoir ag an Mint 400
* Cameron Diaz - An Fionn TV Tuairisceoir
* Katherine Helmond - An Deasc Cléireach ag an Óstán Mint 
* Michael Jeter - L. Ron Bumquist
* Penn Jillette - An Carnie Talker
* Craig Bierko - Lacerda
* Lyle Lovett - An Bóthar Dhuine
* Micheal "Flea" Balzary - Hippie
* Laraine Newman - An Frog-Eyed Bean
* Christopher Meloni - Sven, cléireach ag an Óstán Flamingo
* Harry Dean Stanton - An Breitheamh
* Troy Evans - An Garda Taoiseach
* Debbie Reynolds - féin (guth amháin)
* Jenette Goldstein - Alice an Cailín
* Verne Troyer - Wee Freastalaí 
* Gregory Itzin - Cléireach ag an Óstán Mint

## Naisc sheachtracha
* IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Fear and Loathing in Las Vegas
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Nicolas Appert

Sólaisteoir agus aireagóir Francach ba ea **Nicolas Appert** (Châlons en Champagne 17 Samhain, 1749- Massy 1841). 

## A Shaol agus a Shaothar
Eisean an chéad duine a chaomhnaigh bia trína aimridiú le teas i soithí leáshéalaithe (i mbuidéil ar dtús agus ansin i mboscaí stáin), agus thóg sé an chéad mhonarcha thorthaí leasaithe. Bhí óstán ag a mhuintir, agus bhí Nicholas ar an naoú duine den chlann. Bhí taithí aige as a óige ar obair an chócaire agus an tsólaisteora, agus eolas aige ar mhodhanna caomhnaithe bia. 

Idir na blianta 1772 agus 1784 bhí sé ar aimsir ag baill den uaisle mar *officier de bouche*; ansin bhain sé amach Páras, áit ar oscail sé siopa milseogra. Tháinig rath ar an ngnó, agus tar éis na Réabhlóide (eachtra a raibh sé páirteach inti) thosaigh sé ag déanamh taighde ar chaomhnú an bhia de réir critéir áirithe - athrú an bhlais, costas, an cothú a bheadh le baint as bia salannaithe, triomaithe agus deataithe, agus criostalú na dtorthaí. 

Faoin mbliain 1795 bhí a shainmhodh caomhnaithe beartaithe aige agus chuir sé bailchríoch air ina dhiaidh sin; thosaigh sé ag soláthar bia don Chabhlach, agus tar éis gur chuir Napoléon Bonaparte in iúl gur bhreá leis bia caomhnaithe a bheith ar fáil ag an Arm, d'fhoilsigh sé leabhar sa bhliain 1810 dar theideal: *Le livre de tous les ménages ou L’art de conserver pendant plusieurs années toutes les substances animales ou végétales*.
clé|thumb|Trafalgar

Bhí fáilte roimh an leabhar seo sa Bhreatain, ach ní bhfuair Appert aon airgead dá bharr, cé go raibh na Sasanaigh sásta ardmholadh a thabhairt dó. Bhain Bryan Donkin agus John Hall feidhm as boscaí stáin seachas as buidéil agus iad ag brath ar obair an aireagóra Pierre Durand. (Bhí breis slí sna boscaí ach ba dheacair iad a oscailt.) Sa Fhrainc tháinig laghdú mór ar an éileamh a bhí ar bhia chaomhnaithe le haghaidh turais fhada mhara agus na cogaíochta de bharr mheath an Chabhlaigh tar éis dhíomua Trafalgar agus imdhruidim na Mór-Roinne. Scriosadh Appert de bharr choimhlint na mBriotanach, dream a raibh teacht réidh ar stán acu, agus bhí sé ar an anás nuair a cailleadh é.

## An tAimridiú
Is éard atá san aimridiú bia a théamh i dtreo go scriostar nó go lagaítear na mionorgánaigh nó na heinsímí a d'fhéadfadh an bia a athrú. Is féidir é sin a dhéanamh le téamh atá isteach is amach le 100&nbsp;°C de réir nádúr agus mhéid an ruda atá á ullmhú. Ní cóir na mionorgánaigh go léir a scrios, mar bhainfeadh sin den chothú. 

Dhéanadh Appert na buidéil a líonadh beagach go béal, iad a shéalú le bís agus iad a théamh le huisce. Bhí gloine na mbuidéal níos tibhe ná ba ghnách chun go seasfaidís an brú a tháinig den téamh istigh. Uair amháin, ar son gaisce, chaomhnaigh sé caora iomlán.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Appert-aina.com 
* Historique des travaux de Nicolas Appert 
* Portrait de Nicolas Appert 
* Site complet sur Nicolas Appert 

Appert, Nicolas
Appert, Nicolas
Appert, Nicolas
Role Models

Is scannán é ***Role Models***. B'é David Wain stiúrthóir an scannáin.

## Carachtair
* Paul Rudd - Danny Donahue
* Seann William Scott - Anson Wheeler
* Christopher Mintz-Plasse - Augie Farks
* Bobb'e J. Thompson - Ronnie Shields
* Elizabeth Banks - Beth
* Jane Lynch - Gayle Sweeny
* Ken Jeong - King Argotron
* Ken Marino - Jim Stansel
* Kerri Kenney-Silver - Lynette
* A.D. Miles - Martin Gary
* Joe Lo Truglio - Kuzzik
* Matt Walsh - Davith of Glencracken
* Nicole Randall Johnson - Karen
* Allie Stamler - Queen Esplen (Sarah)
* Jessica Morris - Linda the Teacher

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Role Models
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Ice Age (scannán)

Scannán de chuid Blue Sky Studios is ea **Ice Age** (2002). Ghlac Ray Romano, John Leguizamo, Denis Leary, agus Jack Black páirt ann. B'iad Chris Wedge agus Carlos Saldanha stiúrthóirí na scannán. Sraitheanna scannán, *[[Ice Age: The Meltdown]]* agus *[[Ice Age: Dawn of the Dinosaurs]]*, eisíodh i pictiúrlanna i 2006 agus 2009.

## Carachtair
* Manfred (mamat) — Ray Romano
* Sid (spadán) — John Leguizamo
* Diego (smilodon) — Denis Leary
* Soto (smilodon) — Goran Visnjic
* Zeke (smilodon) — Jack Black
* Oscar (smilodon) — Diedrich Bader 
* Lenny (smilodon) — Alan Tudyk
* Scrat (iora) — Chris Wedge
* Carl (brontops) — Cedric the Entertainer
* Frank (brontops) — Stephen Root
* Rachel (spadán) — Jane Krakowski
* Jennifer (spadán) — Lorri Bagley

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin 2002
Catagóir:Scannáin beochana 2002
Catagóir:Scannáin Blue Sky Studios
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Cill Gharbháin, Contae Chiarraí

Sráidbhaile in Éirinn is ea **Cill Gharbháin**. Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí.

Tá teach tábhairne Healy Rae i gCill Gharbháin.  Bhí ríshliocht polaitiúil fágtha ina dhiaidh ag Jackie Healy-Rae (a d'éag in 2014) le beirt dá chlann mhac, Michael Healy-Rae agus Danny Healy-Rae agus duine dá gharchlann Johnny Healy-Rae, gafa leis an gcúram.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Kristen Stewart

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Kristen Jaymes Stewart** (ar 9 Aibreán 1990 a rugadh í).

## Scannáin

## Gradaim
Tá 52 ghradam buaite ag Stewart.

## Naisc sheachtracha
* Kirsten Stewart ag an IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
[[Catagóir:Daoine beo]
An Seanphobal

Sráidbhaile Gaeltachta i ndeisceart na hÉireann is ea **an Seanphobal**. 

## An sráidbhaile
Tá sé suite in iarthar Chontae Phort Láirge i nGaeltacht na nDéise os cionn na lonnaíochtaí seo leanas: Maoil a’ Chóirne, Baile na nGall, Heilbhic. Limistéar ciúin tuaithe atá ann, gar d'Aird Mhór. Paróiste cuibheasach mór atá ann (cúig chiliméadar cearnach is tríocha).

Tá roinnt seirbhísí poiblí ar fáil ann, mar shampla bunscoil agus séipéal. Sa bhliain 2003, ceadaíodh pleanáil d’ionad pobail agus do naíolann in aice leis agus soir ón séipéal, le rochtain go talamh cúil agus páirc sacair sa todhchaí.

## Stair
Deirtear gur bhunaigh Naomh Colmán an Seanphobal i bhfad sular tháinig Naomh Pádraig go hÉirinn agus fiú sular tháinig Naomh Deaglán go dtí Aird Mhór. Roimh an Drochshaol bhí an daonra i bhfad níos mó ná mar atá sé anois.

## Teach solais
An ghné is mó de dhéantús an duine ar líne an chósta ná teach solais Mhion Ard is ea -- téann a stair siar go dtí an bhliain 1851. Tá líne an chósta contúirteach go leor agus mar sin is léir tá an teach solais riachtanach. 

## An Chailleach Béarra
Struchtúr eile de dhéantús an duine is ea an Chailleach Béara: seo tuama meigiliteach a théann siar go dtí 2,000 RC. Léiríonn na radhairc ar oirthear Phort Láirge agus Chontae Loch Garman go dtí Rinn Duáin agus níos faide soir cén fáth gur roghnaíodh an áit seo leis an tuama a thógáil.

## Oidhreacht nádúrtha
Cuimsíonn líne an chósta (in aice leis an mbá, an Mheá) muirdhreach aillte, thart ar seachtó méadar in airde, agus roinnt silteán sruthanna agus bánna beaga freisin. Meallann an féarach ar na haillte a lán éan mara. Taitníonn an ceantar leo siúd a bhfuil suim acu sa dúlra agus sna héin.

## Spórt
Tá cumann de chuid CLG sa cheantar - is í an pheil an spórt is mó a imrítear ann. Bhuaigh na *Shocks* Craobh Shóisear an Chontae sa bhliain 1949. Imríonn iománaithe an cheantair le foireann na Rinne.

## Chicago
Is de shliocht Maurice Daley iad Richard J. Daley agus Richard M. Daley, a bhí mar mhéaraí ar Chicago ar feadh tamaill fhada. D'fhág Maurice An Seanphobal sa dara leath den 19ú céad.

## Tagairtí
* Richard J. Daley (i mBéarla)

## Naisc sheachtracha
* deise.ie - Gaeltacht na nDéise 

Catagóir:Bailte i gContae Phort Láirge
Catagóir:Gaeltacht na nDéise
Leic Snámha

Sráidbhaile in Éirinn is ea **Leic Snámha**. Úsáidtear 'Leac Snámha' go coitianta anois. Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí. Bunaíodh an sráidbhaile i ré na Normannach in aice le habhainn na Bríce i dtuaisceart an chontae. 

Tá ceithre thigh tábhairne lonnaithe i Leic Snámha, chomh maith le ceithre shiopa eile.

## Tagairtí

.

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Gleann Beithe

Sráidbhaile nó baile in Éirinn is ea **Gleann Beithe** (ginideach: Ghleann Beithe). Ainm deimhnithe is ea Gleann Beithe as Gaeilge. Tháinig an t-ainm as na focail gleann (an áit) agus beith (an crann).  Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí i mbarúntacht Uíbh Ráthach i bparóiste dlí Gleann Beithe.   Tugtar Glenbeigh nó Glanbehy as Béarla. Tá Trá Ros Beithe suite in aice leis an baile Gleann Beithe.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
An Fhianait

Sráidbhaile in Éirinn is ea **an Fhianait**. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí, i ngar do Thrá Lí.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
An Fearann Fuar

Sráidbhaile in Éirinn is ea **an Fearann Fuar**. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí idir Trá Lí agus Cill Airne. Tá Aerfort Chiarraí suite san Fhearann Fuar.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
An tSnaidhm

Baile in Éirinn is ea **an tSnaidhm**. Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí. Bhí cónaí ar 258 dhuine i Snaidhm sa bhliain 2011. 

Sneem 05.JPG
Sneem 02.JPG
Sneem 08.JPG
Sneem 07.JPG
Sneem 06.JPG


## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
An Tóchar, Contae Chiarraí

Sráidbhaile in Éirinn is ea **an Tóchar** (Béarla: *Causeway*). Tugtar *Kantogher* nó *Ceann an Tóchair* air uaireanta. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí. Bhí 251 dhuine ina gcónaí ann de réir an daonáirimh sa bhliain 2002.

## Tagairtí

Tochar, An
Caisleán na Mainge

Baile beag in Éirinn is ea **Caisleán na Mainge**. Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí idir Cill Orglan agus Trá Lí. Bhí cónaí ar 187 duine i gCaisleán na Mainge sa bhliain 2011. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Caisleán Ghriaire

Sráidbhaile in Éirinn is ea **Caisleán Ghriaire** nó *Caisleán Graighre*. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí. Bhí cónaí ar 243 duine i gCaisleán Ghriaire sa bhliain 2011. Bhí an Gaoluinn ag 52.3% de dhaonra an shráidbhaile ag an am. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Baile an Bhuinneánaigh

Baile in Éirinn is ea **Baile an Bhuinneánaigh**. Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí.

## Teangacha

Bhí 574 (42.5%) daoine ábalta Gaeilge a labhairt. Labhraíonn 139 (10.2%) de na daoine seo Gaeilge gach lá. Labhraíonn 45 (3.3%) daoine teanga eile seachas Gaeilge nó Béarla sa bhaile, ní raibh 6 (0.5%) daoine Béarla a labhairt. Bhí Polainnis an teanga foreign is coitianta sa bhaile le 16 (1.2%) ábalta é a labhairt.

## Lucht saothair

* http://census.cso.ie/areaprofiles/CHARTS/LABOURFORCE/T19018LabourForce.bmp  

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Cathair Dónall

Sráidbhaile in Éirinn is ea **Cathair Dónall**. Tá an sráidbhaile suite in iardheisceart na tíre i gContae Chiarraí.
De réir an *Staidéir Chuimsithigh Theangeolaígh ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht*, bhí 97 duine ina gcónaí i gCathair Dónaill agus labhair 10 nduine Gaeilge go laethúil taobh amuigh den chóras oideachais.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí