open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caisleán Ghráinne (Cliara)

Túrtheach agus Séadchomhartha Náisiúnta atá suite in Oileán Chliara, Éire is ea **Caisleán Ghráinne**.

## Suíomh
Tá Caisleán Ghráinne suite ar chósta thoir Oileán Chliara.

## Stair
Is iad Ó Máille (Ua Máille), Ríthe Umaill, a thóg Caisleán Ghránuaile sa 16ú haois. Bhí sé ina dhaingean ag Gráinne Ní Mháille (c. 1530 – c. 1603), an "banríon foghlaí mara" cháiliúil. Ba i gCaisleán Charraig an Chabhlaigh (ar Chuan Mó) agus i gCaisleán Ghráinne a bhí a daingean eile.

Sna 1820í iompaíodh an caisleán ina bheairic póilíní.

## Foirgneamh
Bhí an príomhsheomra suí ar an gcéad urlár sin le rochtain ar na bartasán agus an losáin.

## Gailearaí

Íomhá:Clare_Island,_County_Mayo,_Ireland_in_summer_1994_04.jpg|alt=The castle in 1994|An caisleán i 1994
Íomhá:Granuaile's_castle_exterior_-_geograph.org.uk_-_965112.jpg|alt=Castle exterior|Taobh amuigh an Chaisleáin
Íomhá:Granuaile's_castle_interior_-_geograph.org.uk_-_965110.jpg|alt=Castle interior|Taobh Istigh an Chaisleáin


## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Mhaigh Eo
Catagóir:Caisleáin i gContae Mhaigh Eo
Cainéal (idirdhealú)

* Cainéal (spíosra): coirt crainn a úsáidtear mar spíosra
* Cainéal (uisce): uiscerian, nó caol farraige idir dhá thalamh
* Cainéal cumarsáide: meán a úsáidtear chun faisnéis a tharchur
** Cainéal teilifíse
** Cainéal (fuaim)
Stáisiún Traenach Charraig Fhearghais

Is stáisiún traenach é **Stáisiún Traenach Charraig Fhearghais** atá suite i gCarraig Fhearghais, Contae Aontroma. D'oscail an stáisiún ar 1 Deireadh Fómhair 1862. 

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Catagóir:Carraig Fhearghais
Atáirgeadh (idirdhealú)

* Atáirgeadh (bitheolaíocht) — próiseas chun sliocht a tháirgeadh
** Atáirgeadh éighnéasach
** Atáirgeadh gnéasach
** Atáirgeadh plandaí
** Atáirgeadh plandúil
* Atáirgeadh (cóipeáil)
** Atáirgeadh fuaime
** Atáirgeadh fótaimeicniúil
An Domhan Nua

mion|300x300px| Léarscáil 1540 den Domhan Nua le Sebastian Münster
Úsáidtear an téarma “ **An Domhan Nua** ” chun cur síos a dhéanamh ar fhormhór na dtailte i Leathsféar Thiar an Domhain, go háirithe i Meiriceá .  Tháinig an téarma chun suntais go luath sa 16ú haois le linn Ré na Fionnachtana san Eoraip, tar éis don taiscéalaí Iodálach Amerigo Vespucci an paimfléad ***Mundus Novus*** Laidineach a fhoilsiú, ag cur i láthair a chonclúid gur mór-roinn nua na tailte seo, ar a dtugtar Meiriceá go luath bunaithe ar an ainm Amerigo . . 

Nuair a tuigeadh gur mór-roinn nua a bhí ann, mhéadaigh sé seo léaslíne gheografach na ngeografaithe Eorpacha roimhe sin, a shíl nach raibh san áireamh sa domhan ach tailte Afra-Eoráiseacha. Tugadh “Seandomhan” an Leathsféir Thoir ar an Afraic, ar an Áise agus ar an Eoraip i dteannta a chéile, agus tagraíodh do Mheiriceá ansin mar "an ceathrú cuid den domhan ", nó an Domhan Nua. 

Meastar nach tailte an tSean Domhain ná an Domhan Nua iad Antartaice agus an Aigéine, ós rud é nár choilínigh ach na hEorpaigh iad i bhfad níos déanaí. Ina ionad sin, bhain siad leis an *[[Terra Australis Incognita|Terra Australis]]* a bhí ceaptha mar mhór-roinn hipitéiseach theas.

## Bunús an téarma
mion| ''Historia antipodum oder newe Welt''  le '''Matthäus Merian''' der Ältere, a foilsíodh sa bhliain 1631 .
Is gnách go dtugtar creidiúint don taiscéalaí ó Fhlórans Amerigo Vespucci as an téarma *Mundus Novus* do Mheiriceá a cheapadh, i litir sa bhliain 1503, rud a thugann a shuaitheantas coitianta dó, cé go raibh téarmaí den chineál céanna in úsáid agus curtha i bhfeidhm roimhe.

## Tagairtí

Catagóir:Leathsféar Thiar
Catagóir:Ré na Fionnachtana
Ráth Áth an Bhaird

Is lios agus séadchomhartha náisiúnta é an **Ráth Áth an Bhaird** atá suite i gContae Longfoirt, Éire.

## Suíomh
Tá dún Rath Áth an Bhaird suite timpeall 2 km (1.2 mhíle) lastuaidh de Bhéal Átha na Lao, díreach lastuaidh de Theach Áth an Bhaird. Tá roinnt fuarán in aice láimhe, agus craobh-aibhneacha éagsúla den Chamlinn.

## Cur síos
Is imfhálú é an lios le bruach ard cré agus díog sheachtrach, an bruach ag ardú suas 2.5 m (8 tr 2 orlach) ó bhun an díog.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Longfoirt
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Ceirnín leathfhada

deas|mion|250x250px| Ceirnín leathfhada vinil de "I Fall to Pieces" le Michael Nesmith le ceithre traic
Is taifeadadh ceoil é **ceirnín leathfhada** (CL) a bhfuil níos mó traic ann ná singil ach níos lú ná albam. Go hiondúil bíonn suas le hocht n-rian i CL chomhaimseartha agus bíonn am imeartha 15 go 30 nóiméad acu.

## Tagairtí

Catagóir:Ceol taifeadta
Ainmean-Àite na h-Alba

Is é **Ainmean-Àite na h-Alba** (nó **AÀA** ) an chomhpháirtíocht chomhairleach náisiúnta ar logainmneacha Gaelacha na hAlban. Is é an príomhchuspóir atá leis ná na leaganacha cearta de logainmneacha na hAlban a cheadú le haghaidh léarscáileanna, fógraí agus úsáid ghinearálta. 

## Faoi Ainmean-Àite na h-Alba
Is é AÀA an chomhpháirtíocht chomhairleach náisiúnta do logainmneacha Gaelacha in Albain. Mar chuid dá shainchúram, baintear úsáid as eolas áitiúil, saineolas stairiúil agus prionsabail sheanbhunaithe chun foirmeacha cuí de logainmneacha Gaelacha a mholadh le haghaidh úsáidí mar chomharthaíocht, léarscáileanna agus ábhar foilsithe eile. Leantar cleachtais sheanbhunaithe litrithe, leithéidí 'Gnàthachas Litreachadh na Gàidhlig' agus an treoir atá ullmhaithe acu ar ainmean-àite Gàidhlig (logainmneacha i nGaeilge na hAlban).

## Suirbhéireacht Ordanáis agus Gaeilge na hAlban
Tá an Chomhpháirtíocht ag obair leis an Suirbhéireacht Ordanáis, comhairlí áitiúla, údaráis bhóithre agus comhlachtaí poiblí ó 2000, ag soláthar logainmneacha Gaelacha do léarscáileanna agus comharthaí. Tá clár náisiúnta d'ainmneacha Gaelacha á bhunú ag an gComhpháirtíocht mar a fógraíodh i bPlana Nàiseanta na Gàidhlig, chun eolas iontaofa ar logainmneacha Gaelacha a chur in iúl 

## Tagairtí


## Naisc sheachtracha
*Làrach-lìn Ainmean-Àite na h-Alba
*POILEASAIDH AINMEAN GÀIDHLIG
Catagóir:Buíonta Gaelacha
Catagóir:Gaeilge na hAlban
Catagóir:Logainmníocht na hAlban
Gáire As Gaeilge

Is oíche ghrinn í '''Gáire As Gaeilge''' (GAG) a bhíonn le feiceáil mar chuid d'Fhéile Ghrinn na Gaillimhe i mí Dheireadh Fómhair. De réir tuairisce, is léiriú beo a bhíonn inti ar sár-éirim grinn agus cuid de na jócanna is fearr dá mbíonn le cloisteáil ag an bhféile ar fad.

## Clár

### 2022
Bhí "Banríon na fuirseoireachta" Aideen McQueen (*So you think you’re Funny*, Féile Imill Dhún Éideann) ag "coinneáil smacht ar na leaids" mar bhean an tí. Ar an clár in éindí léi sa Taibhdhearc bhí Páraic Breathnach (''Ros na Rún'', *[[Killinaskully]]*), Eddie Mullarkey (*[[Show Me The Funny]]*, Féile Imill Dhún Éideann), an seanchaí agus ceoltóir Aindrias de Staic agus Seán Begley (*"Best New Act"* - Féile Ghrinn Bhré 2018, RTÉ *[[Stand Up and Be Funny]]*). Thuil an seó ard-mholadh.

### 2023
Hector Ó hEochagáin a bhí i mbróga McQueen an bhliain dar gcionn, agus ina leathbhádóirí aige bhí Aideen McQueen, Eddie Mullarkey agus Al Porter. An Crane Bar a bhí mar ionad don oíche ghrinn.

### 2024
Bhí trí ghig grinn ar siúl faoi bhrat "Gháire As Gaeilge" an bhliain seo, ina measc gig díolta amach i dtigh ósta Cois Cuain ar an Spidéal féin i nGaeltacht Chois Fharraige, an dá cheann eile sa Crane Bar i nGaillimh. Bhí Hector Ó hEochagáin ina fhear tí arís agus beirt fhuirseoir aitheanta eile ar an stáitse gach aon oíche, as Aideen McQueen, Eddie Mullarkey, Al Porter, agus Bernard Casey.

### 2025
Bhí Gáire As Gaeilge ar siúil sa phictiúrlann an Pálás i mbliana agus Hector mar fhear an tí. I mbun fuirseoireachta bhí Eddie Mullarkey, Al Porter, agus Páraic Breathnach.

## Naisc sheachtracha
* Ticéid

## Féach freisin
* GaelGÁIRÍ
* Gal-gáireach
* Funny Focail

## Tagairtí

Catagóir:Fuirseoireacht i nGaeilge
Catagóir:Fuirseoireacht in Éirinn
Catagóir:Fuirseoireacht
Catagóir:Greann na Gaeilge
Catagóir:Greann
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge
Catagóir:Féilte grinn in Éirinn
Catagóir:Féilte grinn
Catagóir:Féilte Gaeilge
Catagóir:Féilte Éireannacha
Catagóir:Gaillimh
Catagóir:Conamara
Catagóir:Contae na Gaillimhe
Black Dog (scannán 2024)

Is scannán é ***Black Dog***, a tháinig amach sa bhliain 2024, stiúrtha ag Hu Guan.  Insítear scéal díbeartaigh agus an dlúthchaidreamh a neartaíonn idir fear agus a mhadra. Beirt iad a dtugann an pobal cúl droma dóibh agus iad ag tóraíocht ré nua ina saol, sa tslí ina raibh an tSín le linn na gCluichí Oilimpeacha in 2008. Is saothar é *Black Dog* a fheidhmíonn mar fháthscéal na Síne sa 21ú haois agus mar scéal pearsanta faoin dlúthchaidreamh mothúchánach atá ag aonarán le madra seachráin.

mion

## Scéal
Tá *Black Dog* lonnaithe i mbaile iargúlta sa tSín atá ag meathlú ar imeall Ghaineamhlach Ghóibí sna seachtainí roimh na Cluichí Oilimpeacha i mBéising in 2008. Tosaíonn an scéal le radharc de scata madraí fiáine a ionsaíonn bus atá ag taisteal trí fhásach lom na Síne. Cuirtear an príomhcharachtar in aithne dúinn, Tang, duine a mbíodh clú agus cáil air sa cheantar tráth ach atá anois ag filleadh abhaile i ndiaidh seal a chaitheamh sa phríosún.

Fad is a bhí sé imithe bheartaigh an rialtas ar thionscadal athnuachana radacach don sráidbhaile ina mbíodh cónaí air, gníomh a dhíláithrigh pobal na háite. Thréig formhór na ndaoine na madraí a bhíodh acu mar pheataí tráth agus tá siad ag imeacht fiáin anois. De réir na n-údarás is bac iad na madraí sin ar an tionscadal mór agus cruthaítear tascfhórsa chun iad a ghabháil. Déantar Tang a earcú cé go bhfuil sé doicheallach.

Deintear luach saothair maith a thairiscint don té a ghabhfaidh an madra is fiáine agus is seachantaí. Sin é an ‘Madra Dubh’ ach nuair a fhaigheann Tang greim air tá drogall air é a thabhairt ar láimh dos na húdaráis.

## Fáilte
Tugadh ardmholadh don saothar seo sa chatagóir *Un Certain Regard* ag Féile Scannán Cannes sa bhliain 2024. Tá an moladh tuillte ag foireann aisteoireachta agus léiriúcháin an scannáin, go mór mór ag Eddie Peng, an príomhaisteoir a bhí i ról stóchúil Tang, agus an madra dubh a d’uchtaigh sé sa bhfíorshaol nuair a chríochnaigh léiriú an scannáin seo.

## Féach freisin

* Cluichí Oilimpeacha i mBéising in 2008.

## Tagairtí

Catagóir:2024
Catagóir:Scannáin Sínise
Catagóir:Madraí sa mhiotaseolaíocht
Cleome spinosa

[mion| Grianghraf de ''Cleome spinosa''. i b[Pennsylvania.]]
Speiceas de phlanda bláthanna sa ghéineas *Cleome* is ea ***Cleome spinosa***. Tá sé dúchasach do Thrópaicí an Domhain Nua, agus tugadh isteach go dtí na Stáit Aontaithe, an Afraic thrópaiceach, Fo-ilchríoch na hIndia, Vítneam, an Nua-Chaladóin, agus an Chóiré.  Pailnítear iad ag ialtóga. 

## Tagairtí

spinosa
Catagóir:Plandaí a bhfuil cur síos orthu sa bhliain 1760
An tArm Dearg

Tugtar **an tArm Dearg** ar arm Phoblacht Shóivéadach na Rúise (1918–1922) agus, ó 1922 go 1946, ar arm agus aerfhórsa an Aontais Shóivéadaigh. Bhunaigh Leon Trotsky an t-arm i mí Eanáir 1918 chun troid in aghaidh naimhde an náisiúin nua le linn Chogadh Cathartha na Rúise, go háirithe na grúpaí éagsúla frithchumannacha ar a dtugtar an tArm Bán. I mí Feabhra 1946, athainmníodh an tArm Dearg (a chuimsigh an chuid is mó d'Fhórsaí Armtha an Aontais Shóivéadaigh, in éineacht leis an gCabhlach Sóivéadach) mar “an tArm Sóivéadach”, agus ina dhiaidh sin mar “Arm na Rúise” ar an 7 Bealtaine 1992, tar éis titim an Aontais Shóivéadaigh.

Sholáthair an tArm Dearg an fórsa talún is mó i mbua na gComhghuaillithe san Eoraip sa Dara Cogadh Domhanda, agus bhrostaigh an t-ionradh a rinne sé ar an Manchúir géilleadh gan choinníoll na Seapáine Impiriúla. Le linn a chuid oibríochtaí ar an bhFronta Thoir san Eoraip, ba é ba chúis le 75-80% de na taismigh a d'fhulaing an *[[Wehrmacht]]* agus an *Waffen-SS* le linn an chogaidh, agus i ndeireadh na dála, ghabh sé príomhchathair na Gearmáine, Beirlín.

Bhí suas le 34 milliún saighdiúir san Arm Dearg le linn an Dara Cogadh Domhanda, agus ba mhionlaigh neamh-Shlavacha 8 milliún acu. Go hoifigiúil, maraíodh 6,329,600 saighdiúir de chuid an Airm Dheirg i gcomhrac, fuair 555,400 bás de bharr galair, agus chuaigh 4,559,000 ar iarraidh i gcomhrac (gabhadh an chuid is mó acu). Gan príosúnaigh chogaidh a áireamh, ba Rúisigh eitneacha iad formhór na marbh (5,756,000) agus Úcránaigh eitneacha ina dhiaidh sin (1,377,400). As na 4.5 milliún saighdiúir a bhí ar iarraidh, d'fhill 939,700 ar an arm i gcríocha saortha Sóivéadacha, agus d'fhill 1,836,000 eile ó bhraighdeanas na Gearmáine. Ba é 8,668,400 iomlán oifigiúil na gcaillteanas i ndeireadh na dála, ach fuair suas le 11 milliún saighdiúir bás de réir meastacháin eile.

## Tagairtí

Catagóir:Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha
Catagóir:Airm
Ráth na Cabraí

Is lios (ráth) agus Séadchomhartha Náisiúnta é **Ráth na Cabraí** atá suite i gContae an Chabháin, Éire.

## Suíomh
Tá Rath na Cabraí suite timpeall 2.7 km (1.7 mhíle) siar ó dheas ó Mhuinchille.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae an Chabháin
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Stáisiún Traenach an Chinn Bháin

Is stáisiún traenach é **Stáisiún Traenach an Chinn Bháin** atá suite sa Cheann Bán, Contae Aontroma. D'oscail an stáisiún ar 1 Bealtaine 1863.

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
An Cartún

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Cartún** air:
* An Cartún, Contae an Longfoirt: baile fearainn i gContae an Longfoirt
* An Cartún, Contae Chill Dara: baile fearainn i gContae Chill Dara
* An Cartún, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar): baile fearainn i gContae Liatroma
* An Cartún, Contae Liatroma (Maothail): baile fearainn i gContae Liatroma
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Acaill): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Achadh Mór): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (An tEanach): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Ceara): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Cill Bheitheach): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Cill Lasrach): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Cill Liadáin): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Cill Mheáin): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Cill Mhic Laisre): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Cill na nGarbhán): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Clann Mhuiris): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cartún, Contae na Gaillimhe (Baile na hInse): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Cartún, Contae na Gaillimhe (Béal Chláir): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Cartún, Contae na Gaillimhe (Cill Chonla): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Cartún, Contae na Gaillimhe (Eadargúil): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Cartún, Contae na Gaillimhe (Eanach Dhúin): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Cartún, Contae na Gaillimhe (Tuaim): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Cartún, Contae Ros Comáin (Cill Bheagnait): baile fearainn i gContae Ros Comáin
* An Cartún, Contae Ros Comáin (Droim an Teampaill): baile fearainn i gContae Ros Comáin
* An Cartún, Contae Shligigh (Cairbre): baile fearainn i gContae Shligigh
* An Cartún, Contae Shligigh (Cill Ghlas): baile fearainn i gContae Shligigh
* An Cartún, Contae Shligigh (Luíne): toghroinn i gContae Shligigh
* An Cartún, Contae Shligigh (Teampall Baoith): baile fearainn i gContae Shligigh
* An Cartún, Contae Shligigh (Tír Oirill): baile fearainn i gContae Shligigh
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Naoisse Mac Cithruaidh

Ceoltóir Éireannach a fuair bás sa bhliain 1561 ab ea **Naoisse Mac Cithruaidh.**

Tá Naoisse agus a bhean chéile luaite in Annála Loch Cé, *sub anno* 1561:

*Naoisse Mac Cithruaidh, ant aon dhuine is binde do bhí a nEirinn, do bhadhadh ar [[Loch Gile (Sligeach agus Liatroim)|Loch Gile]], ocus a ben, ingen Mic Donnchada, ocus Athairne mac Matha Ghlais; ocus fao mor in sgél mac I Duibhgeannain.*

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:Básanna i 1561
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Ráth Bhaile an Londraigh

Lios (Ráth) agus Séadchomhartha Náisiúnta atá suite i gContae Luimnigh, Éire is ea **Ráth Bhaile an Londraigh**.

## Suíomh
Tá dún Bhaile an Londraigh suite 1&nbsp;km (1,100 slat) lastuaidh de Bhaile an Londraigh.

## Cur síos
Is ráth aonmhúrach é Rath Bhaile an Londraigh, le dhá fháinne amuigh le feiceáil mar bharrachomhartha. Tá iarsmaí fulacht fiadh in aice láimhe.

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí náisiúnta i gContae Luimnigh
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Oileán Mhic Aodha

Is leithinis agus paróistí sibhialta i gContae Aontroma é **Oileán Mhic Aodha **  (Béarla: *Islandmagee*)

## Spórt
### Sacar
* Islandmagee F.C.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
Aisling Trí Néallaibh (scannán)

Scannán beathaisnéise Gaeilge ón mbliain 2022 é **Aisling Trí Néallaibh**. Bhain an file agus scríbhneoir Doireann Ní Ghríofa cáil idirnáisiúnta amach sa bhliain 2020 nuair a d'fhoilsigh sí an t-úrscéal *A Ghost in the Throat*. Feicfear mar a chuireann Ní Ghríofa peann le pár sa scannán seo agus tugtar léargas ar an áit a thugann inspioráid di, a háit dúchais i gContae an Chláir. Is í Ciara Nic Chormaic a stiúir an scannán seo. Dlúth-phortráid ar shaothar, samhlaíocht agus domhan Dhoireann Ní Ghríofa is ea an scannán seo.
Caomhnóirí na Talún (clár teilifíse)

Clár teilifíse ón mbliain 2024 é **Caomhnóirí na Talún**. Sa chlár feictear go bhfuil meath tubaisteach tagtha ar éin, beacha fiáine agus plandaí dúchasacha ar fud na tuaithe. Áirítear diansaothrú na feirmeoireachta agus na foraoiseachta ar cheann de na cúiseanna is mó atá leis seo. Má tá feabhas le teacht ar an mbithéagsúlacht, dar le lucht an chláir seo, is ar thalamh feirme na tíre a tharlóidh sé. Leantar cúigear feirmeoirí sa tsraith seo ó IWR Media agus iad ag feirmeoireacht, ag dul i ngleic le deacrachtaí, ag plé leis an dúlra, ag cruthú agus ag caomhnú gnáthóga ar a bhfeirmeacha, ag triail smaointe nua agus ag iarraidh an dúlra agus a slí bheatha a chosaint.
Trasna na dTonnta (feachtas)

Is feachtas Gaeilge ar líne é **Trasna na dTonnta** nó **#TrasnanadTonnta** a dhéanann ceiliúradh ar an nGaeilge ar fud an domhain. Sa bhliain 2024 bhí an feachtas á reáchtáil ag ICUF agus Conradh na Gaeilge ón 21 – 25 Deireadh Fómhair. Bíonn daoine aonair agus grúpaí pobail ag glacadh páirte ann.
Mike Jackson

Iaroifigeach i reisimint pharaisiút Arm na Breataine ba ea an Ginearál **Sir Michael David Jackson**, GCB, CBE, DSO, DL (21 Márta 1944 – 15 Deireadh Fómhair 2024), nó **Mike Jackson**,  Bhí Mike Jackson i láthair sléachta sa Tuaisceart le linn na dTrioblóidí. Níor tugadh Mike Jackson riamh os comhair cúirte faoin uafás.

clé|mion|Jackson in 2008;  thóg sé amach a dhírbheathaisnéis''''',''' Soldier'', in 2008.

### Sléacht Bhaile Uí Mhurchú
[clé|mion|Jackson ar chlé, san [An Astráil|Astráil, 2011]]
Lámhach agus mharaigh saighdiúirí ón reisimint pharaisiút deichniúr i mBaile Uí Mhurchú in iarthar Bhéal Feirste idir 9-11 Lúnasa 1971, máthair ochtair agus sagart ina measc. Gortaíodh na dosaein eile. Captaen sa reisimint pharaisiút ab ea Mike Jackson ag an am, ar dualgas i mBaile Uí Mhurchú ag an am.

San fhianaise a thug Jackson ag an gcoiste cróinéara, dúirt sé  go mb'fhéidir gur thug sé le fios do nuachtóirí sna laethanta i ndiaidh an áir go raibh baill den IRA i measc na ndaoine a bhí lámhachta ag na saighdiúirí.  Ach chinn cróinéir in 2020 go raibh an deichniúr "iomlán neamhchiontach", mar ba léir do chách ón tús.

### Domhnach na Fola 1972
Bhí Mike Jackson ar dualgas i nDoire nuair a lámhach agus a mharaigh saighdiúirí ón reisimint sin trí dhuine dhéag, ógánaigh a bhformhór. Lámhachadh agus gortaíodh na scórtha eile an lá sin chomh maith (agus fuair duine acu bás cúpla mí ina dhiaidh sin).

Labhair Jackson leis na paratrúipéirí a rinne an marú tar éis dóibh a ngunnaí a chur i leataobh agus mhaígh sé go raibh na saighdiúirí ag scaoileadh ar ais le baill den IRA a bhí ag scaoileadh leosan, scéal nach raibh fírinne dá laghad ann.

Thug Jackson le fios in 2007 go ndúirt Frank Kitson gur chóra don Choirnéal Derek Wilford – an t-oifigeach a bhí i gceannas na saighdiúirí an lá sin – gur chóra dó "an obair a chríochnú".

Chinn Binse Fiosrúcháin Saviile in 2010 go raibh bréaga inste ag na saighdiúirí agus nach raibh aon duine de na mairbh armtha nuair a lámhachadh iad, mar ba léir don saol riamh.

### Gairm
Ardú céime i ndiaidh ardú céime a fuair Mike Jackson ó Dhomhnach na Fola i leith agus bhain sé buaic amach nuair a ceapadh é ina cheann foirne ar Arm na Breataine in 2003.  Ansin tharraing sé conspóid san Iaráic sna 2000idí, agus Cogadh na hIaráice faoi lánseol.

Foilsíodh a dhírbheathaisnéis**'',** Soldier,'' in 2008.

## Féach freisin

* Sléacht Bhaile Uí Mhurchú, 1971  agus Domhnach na Fola, 1972
* An reisimint pharaisiút

## Tagairtí

Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Domhnach na Fola 1972
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Reisimint Pharaisiúit (Ríocht Aontaithe)
Idelisa Bonnelly

Bitheolaí muirí Doiminiceach ab ea **Idelisa Bonnelly de Calventi** ( Santiago de los Caballeros, an Phoblacht Dhoiminiceach, 10 Meán Fómhair, 1931 - 3 Iúil, 2022) a measadh a bheith ina  "*madre de la conservación marina en el Caribe*"  Ba í a bhunaigh staidéar na bitheolaíochta sa Phoblacht Dhoiminiceach, chomh maith le hInstitiúid Bitheolaíochta na Mara (*Instituto de Biología Marina* ) agus an Fhondúireacht Dhoiminiceach um Thaighde Mara (*Fundación Dominicana para la Investigación Marina*).   Bhí sí lárnach i gcruthú an chéad tearmann do mhíolta móra dronnacha an Atlantaigh Thuaidh(Santuario de Ballenas Jorobadas del Atlántico Norte) agus fuair sí go leor dámhachtainí, lena n-áirítear Bonn Marie Curie UNESCO agus Orden al Mérito de Duarte, Sánchez y Mella . Thagair an BBC do Bhonnelly mar dhuine de na heolaithe is tábhachtaí i Meiriceá Laidineach .  
## Beathaisnéis
Rugadh í ar 10 Meán Fómhair, 1931 i Santiago de los Caballeros, An Phoblacht Dhoiminiceach. Ós rud é go raibh sí ag iarraidh staidéar a dhéanamh ar bhitheolaíocht na mara agus nach raibh aon scoileanna ag múineadh bitheolaíochta sa Phoblacht Dhoiminiceach, lean sí dá chuid staidéir ollscoile i Nua-Eabhrac.  Sa bhliain 1953, chláraigh sí in Ollscoil Columbia agus bhain sí céim bhaitsiléara amach sa bhitheolaíocht mhuirí sa bhliain 1956. Ghnóthaigh sí céim mháistir ó Ollscoil Nua-Eabhrac sa bhliain 19612. Tar éis di a cuid staidéir a chríochnú, thosaigh Bonnelly a céad phost ag Uisceadán Nua-Eabhrac (*New York Aquarium*) mar chúntóir taighde ar Ross Nigrelli.

Sa bhliain 1962 d'fhill sí ar an bPoblacht Dhoiminiceach agus thosaigh sí ag múineadh ag an Universidad Autónoma de Santo Domingo (UASD), ag bunú an chéad institiúid chun staidéar a dhéanamh ar an mbitheolaíocht sa tír.  Sa bhliain 1966, bhunaigh sí Institiúid na Bitheolaíochta Mara (*Instituto de Biología Marina*), a bhí ina hIonad um Thaighde Bitheolaíochta Mara (*Centro de Investigación de Biología Marina (CIBIMA)*) ina dhiaidh sin, áit ar mhúin sí ó 1967 go 1986 agus ansin go dtí 1992 bhí sí mar chomhordaitheoir staidéir iarchéime.
## Naisc sheachtracha
*Palabra de Mujer
## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí ón Phoblacht Dhoiminiceach
Catagóir:Bitheolaitheón ón Phoblacht Dhoiminiceach
Catagóir:Mná
Catagóir:Eolaitheón ón Phoblacht Dhoiminiceach
Catagóir:Bitheolaithe
Irishluck.ie

Suíomh gréasáin dírithe ar an gcearrbhachas ar líne is ea **Irishluck.ie**. Is é Cameron Murphy, saineolaí ar chasaíní, a bhunaigh an suíomh sa bhliain 2016. Cuireann sé eolas faoi chasaíní ar líne, gealltóireacht spóirt, agus cluichí sliotáin ar fáil, ag díriú ar an margadh Éireannach. Chomh maith leis sin, cuireann sé acmhainní oideachais ar fáil maidir le cearrbhachas stuama, modhanna íocaíochta, agus straitéisí cearrbhachais. Is é Gentoo Media a oibríonn Irishluck.ie, fiontar de chuid iGaming lonnaithe i Málta.

## Stair
Bhunaigh Cameron Murphy Irishluck.ie in 2016 le cúig léirmheas ar chasaíní ar líne. Le blianta beaga anuas, leathnaíodh ábhar an tsuíomh chun cluichí sliotáin agus gealltóireacht spóirt a chur san áireamh, dírithe ar an margadh Éireannach.

Rinneadh athdhearadh ar an suíomh in 2019 agus arís in 2024 chun inúsáidteacht a fheabhsú agus aiseolas ó úsáideoirí a chomhtháthú. Faoi 2024, cuimsíonn Irishluck.ie os cionn 800 leathanach faisnéise agus léirmheasanna ar níos mó ná 500 oibreoir casaíne ar líne agus seirbhísí gealltóireachta spóirt.

## Tagairtí

Catagóir:Suímh ghréasáin
Catagóir:Cearrbhachas
Conair Chósta Sir Benfro

mion|220x220px| Léarscáil de Sir Benfro, a thaispeánann an Chonair (dearg) agus an Pháirc Náisiúnta (glas)
Is Conair Náisiúnta ainmnithe í **Conair Chósta Sir Benfro** (Breatnais: *Llwybr Arfordir Sir Benfro)*, i Sir Benfro, in iardheisceart na Breataine Bige. Bunaithe sa bhliain 1970, is bealach spaisteoireachta fad-achair 299 km é,  suite ar bharr aille den chuid is mó, le 11,000 m d'fhána géar go dtí an barr. Ag an bpointe is airde – Pen yr afr, ar Phen Cemaes  – sroicheann sé 175 m ar airde, agus ag an bpointe is ísle– Trasbhealach Sandy Haven, in aice le Aberdaugleddau– níl ann ach 2 m os cionn uisce nuair a bhíonn sé ina lag trá.  Cé go bhfuil aghaidh an chuid is mó den chósta siar, tairgeann sé – ag pointí éagsúla – radhairc chósta i ngach treo den chompás.

Tá taobh theas an chosáin ag Amroth, Sir Benfro . Is minic a bhreathnaítear ar  Poppit Sands, in aice le Llandudoch, Sir Benfro, áit a raibh an phlaic oifigiúil suite ar dtús,  mar a taobh thuidh.   ach leanann an  chonair  anois go dtí Llandudoch, áit a raibh marc faid nua a nochtadh i mí Iúil 2009.  Anseo nascann an cosán le  Llwybr Arfordir Ceredigion, a leanann ó thuaidh. 

Tá Conair Chósta Sir Benfro ina chuid de Chonair Chósta na Breataine Bige 1,400 km timpeall chósta iomlán na Breataine Bige ó *[[Cas-gwent]]* go Y Fferi Isaf, a osclaíodh go hoifigiúil in 2012. 
## Tagairtí
Catagóir:Conairí cósta sa Bhreatain Bheag
Catagóir:Conairí fadraoin sa Bhreatain Bheag
Catagóir:Áiteanna turasóireachta sa Bhreatain Bheag
Catagóir:Bunaíochtaí 2012 sa Bhreatain Bheag
Stáisiún Traenach Bhaile Cora

Is stad traenach é **Stáisiún Traenach Bhaile Cora** atá suite i gContae Aontroma. D'oscail an stáisiún ar 1 Deireadh Fómhair 1862. Freastalaíonn sé Baile Cora agus Oileán Mhic Aodha

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Cogaí na nEaspag

Tagraíonn an abairt **Cogaí na nEaspag** (sa Laidin *Bellum Episcopale*) do dhá choimhlint armtha idir Séarlas I Shasana agus Cúnantóirí na hAlban i 1639 agus 1640, agus a leag síos an fasach do Chogadh Cathartha Shasana agus Cogaí na dTrí Ríochta ina dhiaidh sin.

## Éirí amach na nEaspag
Bhí sé i gceist le Reifirméisean na hAlban sa bhliain 1560 ceist an reiligiúin stáit in Albain a réiteach, ach lean conspóidí sna blianta ina dhiaidh sin. Ar feadh tamaill fhada, d’fhan struchtúr agus rialtas eaglais nua na hAlban trína chéile, cé go raibh dhá thaobh ar leith le feiceáil sa bhliain 1580, na Preispitéirigh (i bhfabhar rialtas eaglaise trí chomhairlí eaglasta) agus na hEaspaig (i bhfabhar rialtas na n-easpag). Cé nach féidir línte na coimhlinte a tharraingt le soiléireacht iomlán, bhí luí ag an chéad seasamh i bhfabhar airí radacacha san eaglais le fir amhail  Andrew Melville, agus bhí an ceann eile i bhfabhar na corónach. D’fhógair Rí Séamas I Shasana: *“Mura bhfuil easpaig ann, níl aon rí ann*»: Is feidhm riachtanach de chuid na Corónach í an fheidhm easpagóideach. Ag tús an seachtú haois déag, chuir Séamas I grúpa easpag isteach in eaglais na hAlban. Mar sin, i ndeireadh réimeas Shéamais I, sa bhliain 1625, b’fhéidir go raibh eaglais na hAlban ina dteagasc Cailvíneach, ach d'fhéach sí cosúil go leor leis an slí bhí sí roimh an Reifirméisean.
## Tagairtí

Catagóir:1639 in Albain
Catagóir:1640 in Albain
Catagóir:Stair mhíleata na hAlban sa 17ú haois
Catagóir:Eaglais na hAlban
Catagóir:Coimhlintí sa bhliain 1639
Catagóir:Coinbhleachtaí sa bhliain 1640
Catagóir:Cogaí a bhaineann le Sasana
Catagóir:Cogaí a bhaineann le hAlbain
Catagóir:Cogaí na dTrí Ríocht
Ráth Mhullach Raoileann

Is ráth agus Séadchomhartha Náisiúnta atá suite i gContae Chill Dara, Éire é **Ráth Mhullach Raoileann**.

## Suíomh
Tá Ráth Mhullach Raoileann suite ag airde 170 m (560 tr), ag breathnú amach ar an Abhainn Ghrís. Tá sé timpeallaithe ag Coill Mhullach Raoileann, foraois Choillte.

## Stair agus seandálaíocht
Luadh an ráth i sean-lámhscríbhinní na hÉireann i gcomhar le Ríthe Laighean: luaitear *rí Raithleand* (Rí Raoileann) faoi dhó i Lebor na Cert. Sa bhliain 1854, thángthas ar seilt sa ráth. Sa bhliain 1861, thángthas ar urn adhlactha ón gCré-umhaois in aice láimhe.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Cill Dara
Dún na Móna

Is móta agus bábhún agus Séadchomhartha Náisiúnta é **Dún na Móna** i gContae na hIarmhí, Éire.

## Suíomh
Tá Dhún na Móna suite in aice le craobh-abhainn de chuid Abhainn na Carraige, 4.7 km (2.9 mhíle) soir ó Tobar Chláir.

## Stair agus seandálaíocht
Cineál caisleáin céadrata a bhí i gcaisleáin móta agus bábhún a thóg an ionradh Normannach, tulach cré agus pailis adhmaid ar a bharr. Tugadh an réigiún seo, ar a dtugtar Tethbae, ar an teaghlach Dillon, sliocht Sir Henry de Leon (c. 1176 - 1244). Thóg siad móta ag Dún na Móna chomh maith le ceann eile ag Droim Raithne, ag tréigean níos déanaí na mótaí le haghaidh caisleáin chloiche buana.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae na hIarmhí
Yahya Sinwar

Ceannaire Hamas ba ea **Yahya Ibrahim Hassan Sinwar** (Araibis : يحيى إبراهيم حسن السنوار, romanized: *Yaḥyá Ibrāhīm Ḥasan al-Sinwār*; 29 Deireadh Fómhair 1962 – 16 Deireadh Fómhair 2024). Deirtear gurb é Sinwar, thar aon duine eile in Hamas, a bheartaigh an mórionsaí a dhéanamh ar dheisceart Iosrael ar an 7 Deireadh Fómhair 2023, inar maraíodh thart ar 1,200 duine.

### Gairm
Cuireadh Sinwar i bpríosún in Iosrael in 1982 (20 bliain d'aois ag an am), 1985 agus 1989-2011.

Ceapadh Sinwar ina cheannaire ar Hamas i mí Lúnasa 2024, tar éis do na hIosraelaigh an ceannaire a bhí ann roimhe sin, Ismail Haniyeh, a fheallmharú san Iaráin. Ansin bhí sé ráite ag Fórsaí "Cosanta" Iosrael go raibh rún diongbháilte acu Sinwar a bhású. 

Ar an 20 Bealtaine 2024, d'eisigh an Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta barántais do Sinwar (agus ceannairí de chuid Hamas), ar chúiseanna a bhain le coireanna cogaidh agus coireanna in aghaidh na daonnachta.
clé|mion|2011

### Pearsanta
Phós Sinwar a bhean, Samar Muhammad Abu Zamar, ar an 21 November 2011 agus bhí triúr clainne orthu.

### Marú
Bhi Sinwar maraithe ag fórsaí Iosrael in Gaza ar an 16 Deireadh Fómhair 2024, ar dhuine de thriúr a maraíodh nuair a rinne saighdiúirí Iosraelacha ionsaí ar fhoirgneamh i gcathair Rafah i ndeisceart Gaza.   

Ar an dea-uair (do Iosrael), buamáladh foirgneamh agus sheol an IDF drón isteach chun aimsiú cé nó cad a bhí ann. Bhí seanfhear ann, gortaithe, ina shuí ar chathaoir, agus d'ionsaigh sé an drón. Chinn an IDF  "fáil réidh" leis, mar a deir siad, agus scriosadh an foirgneamh.  Fuarthas fiacla an tseanfhir - agus a chuid ADN - níos déanaí agus úsáideadh an t-eolas chun a chinntiú cé a bhí ann.

### Iarmhairtí
Fógraíodh bás Sinwar ar an 17 Deireadh Fómhair; bhí ceiliúradh spleodrach in Iosrael nuair a tháinig an nuacht amach.

Mhaígh  Príomhaire Benjamin Netanyahu,  i bhfianaise mharú cheannaire Hamas, go raibh "deireadh an chogaidh in Gaza ag druidim le hIosrael"  agus "Ní féidir a rá go fóill gur deireadh an chogaidh atá ann ach is cinnte gur tús an deiridh atá ann".

## Féach freisin

* Imscrúdú na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta sa Phalaistín
* Cogadh Iosrael-Gaza
* Mohammed Deif

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Cogadh Iosrael-Gaza
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Polaiteoirí Palaistíneacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Hamas
Catagóir:Moslamaigh
Catagóir:Polaiteoirí na hÁise
Catagóir:Stráice Gaza
Stáisiún Traenach Bhaile Shiurdáin

Is stáisiún traenach é **Stáisiún Traenach Bhaile Shiurdáin** atá suite i mBaile Shiúrdáin, Contae Aontroma. D'oscail an stáisiún ar 1 Feabhra 1853. Freastalaíonn sé Ollscoil Uladh i mBaile Shiúrdáin.

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
An Abhainn Mhór (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Abhainn Mhór** air:
* An Abhainn Mhór, Contae an Chabháin: abhainn i gContae an Chabháin
* An Abhainn Mhór, Contae Chill Mhantáin: abhainn i gContae Chill Mhantáin
* An Abhainn Mhór, Contae Mhaigh Eo (Iorras): abhainn i gContae Mhaigh Eo
* An Abhainn Mhór, Contae Mhaigh Eo (Muraisc): abhainn i gContae Mhaigh Eo
* An Abhainn Mhór, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh): abhainn i gContae Mhaigh Eo
* An Abhainn Mhór, Contae na Gaillimhe: abhainn i gContae na Gaillimhe
* An Abhainn Mhór, Contae Shligigh: abhainn agus toghroinn i gContae Shligigh
* An Abhainn Mhór, Cúige Mumhan: abhainn i gContaethe Charraí, Chorcaí agus Phort Láirge
* An Abhainn Mhór, Cúige Uladh: abhainn i gContae Ard Mhacha agus i gContae Thír Eoghain

## Féach freisin
* An Abhainn Mhór (Alba Nuadh) — áit lonnaithe i gCeanada

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
An Mhainistir Fhionn

Is baile fearainn i gContae Aontroma é **An Mhainistir Fhionn** (Béarla: *Whiteabbey*) 

## Iompair
*Stáisiún Traenach na Mainistreach Finne

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
An Baile Nua

Tá go leor leor áiteanna in Éirinn darb ainm **An Baile Nua** — ar a laghad dhá chéad acu. Is é an logainm is coitianta ar Logainm.ie. Mar shampla:

* An Baile Nua, Contae an Dúin
* An Baile Nua, Contae Chorcaí
* An Baile Nua, Contae Dhún na nGall
* An Baile Nua, Contae Fhear Manach
* An Baile Nua, Contae Laoise
* An Baile Nua, Contae Phort Láirge
* An Baile Nua, Contae Thiobraid Árann
* An Baile Nua, Contae Thír Eoghain

## Féach freisin
* An Baile Nua (Guest)
* An Baile Nua (Hodgins)

## Tagairtí

## Nasc seachtrach
Liosta ar logainm.ie

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Farmers' Alliance

Is páirtí polaitíochta talmhaíochta Éireannach é **Farmers' Alliance** a bunaíodh in 2023. Mar pháirtí ar an eite dheis I measc a chuid beartas, molann sé cniogbheartaíocht ar inimirce agus cur i gcoinne bearta glasa.

I mí Eanáir 2024, thug an Coimisiún Toghcháin fógra go raibh sé ar intinn acu clárú an pháirtí a fhormheas. I mí Feabhra 2024, d’éirigh an comhbhunaitheoir Helen O’Sullivan as an bpáirtí.

D’fhormhuinigh an páirtí vóta ‘Níl’ i reifrinn bhunreachtúla na hÉireann 2024.

## Tagairtí

Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Bernard Casey

Fuirseoir, aisteoir, agus oide drámaíochta é Bernard Casey a bhfuil "cliú agus cáil" air "ar fuaid na tíre seo."

Rinne sé ceithre seó grinn ag Féile Ghrinn na Gaillimhe i mí Dheireadh Fómhair 2024, ina measc gig de chuid Gáire As Gaeilge in éineacht le Hector Ó hEochagáin agus Aideen McQueen.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh gréasáin

## Tagairtí

Catagóir:Fuirseoirí Éireannacha
Catagóir:Fuirseoirí le Gaeilge
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine beo
An Currach (idirdhealú)

Tá go leor áiteanna in Éirinn darb ainm **An Currach** — níos mó ná daichead.  Mar shampla:

* An Currach, Contae Chill Dara: suíomh i gContae Chill Dara ina bhfuil campa míleata

## Féach freisin
* Corra, Contae Chiarraí: baile fearainn ar a dtugtar “an Currach” freisin
* An Currach Buí
* Curraich: áit lonnaithe in Albain, i ngar do Dhún Éideann
* Curach: cineál báid

## Tagairtí

## Nasc seachtrach
Liosta ar logainm.ie

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Stáisiún Traenach Ceathrún Titanic

Is stad traenach é **Stáisiún Traenach Ceathrún Titanic** atá suite i mBéal Feirste. Freastalaíonn sé an Cheathrú Titanic agus Baile Mhic Gearóid. 

## Stair
D'oscail sé ar 9 Bealtaine 1977. **Ceann an Droichid** () a bhí air go 2012.

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Catagóir:Béal Feirste
An Grianán

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Grianán** air:
* An Grianán, Contae Aontroma: baile fearainn i gContae Aontroma
* An Grianán, Contae Bhaile Átha Cliath: teach i gContae Bhaile Átha Cliath
* An Grianán, Contae Cheatharlach: baile fearainn i gContae Cheatharlach
* An Grianán, Contae Chill Chainnigh: baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* An Grianán, Contae Chill Mhantáin: ionad daonra i gContae Chill Mhantáin
* An Grianán, Contae Chorcaí (Béarra): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Grianán, Contae Chorcaí (Cairbrigh Thiar): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Grianán, Contae Chorcaí (Dúiche Ealla): baile fearainn agus toghroinn i gContae Chorcaí
* An Grianán, Contae Dhún na nGall (Báinigh): baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* An Grianán, Contae Dhún na nGall (Cill Mhic Réanáin): cnoc nó cnoic i gContae Dhún na nGall
* An Grianán, Contae Laoise: baile fearainn i gContae Laoise
* An Grianán, Contae Liatroma: baile fearainn i gContae Liatroma
* An Grianán, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Grianán, Contae Luimnigh: baile fearainn i gContae Luimnigh
* An Grianán, Contae Mhaigh Eo (An Ros): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Grianán, Contae Mhaigh Eo (Ceara): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Grianán, Contae Mhaigh Eo (Clann Mhuiris): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Grianán, Contae Mhaigh Eo (Iorras): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Grianán, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Grianán, Contae Mhuineacháin: baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Grianán, Contae na hIarmhí: ionad daonra, baile fearainn, agus toghroinn i gContae na hIarmhí
* An Grianán, Contae na Mí: baile fearainn i gContae na Mí
* An Grianán, Contae Phort Láirge (Coilligeán): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Grianán, Contae Phort Láirge (Gleann na hUidhre): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Grianán, Contae Phort Láirge (Na Déise): sruthán i gContae Phort Láirge
* An Grianán, Contae Phort Láirge (Ros Mír): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Grianán, Contae Shligigh: baile fearainn i gContae Shligigh
* An Grianán, Contae Thiobraid Árann (Clann Liam): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* An Grianán, Contae Thiobraid Árann (Gleann na hUidhre): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* An Grianán, Contae Thiobraid Árann (Uíbh Eoghain): sliabh nó sliabhraon i gContae Thiobraid Árann
* An Grianán, Contae Thiobraid Árann (Urumhain Uachtarach): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Cluain Mór

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Cluain Mór** air:
* Cluain Mór, Contae an Chláir: baile fearainn i gContae an Chláir
* Cluain Mór, Contae an Longfoirt: baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Cluain Mór, Contae Chiarraí (Cill Cholmáin): baile fearainn i gContae Chiarraí
* Cluain Mór, Contae Chiarraí (Ráth Teas): baile fearainn i gContae Chiarraí
* Cluain Mór, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cluain Mór, Contae Laoise (Clann Donncha): baile fearainn agus toghroinn i gContae Laoise
* Cluain Mór, Contae Laoise (Sliabh Mairge): baile fearainn i gContae Laoise
* Cluain Mór, Contae Loch Garman (Cluain Mór): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Cluain Mór, Contae Loch Garman (Scairbh Bhailis): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Cluain Mór, Contae Loch Garman (Síol Maoluír Thiar): paróiste dlí i gContae Loch Garman
* Cluain Mór, Contae Mhaigh Eo (Clann Mhuiris): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Cluain Mór, Contae Mhaigh Eo (Coistealaigh): baile fearainn agus toghroinn i gContae Mhaigh Eo
* Cluain Mór, Contae Mhuineacháin: baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Cluain Mór, Contae na Gaillimhe (Béal Átha Mó): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Cluain Mór, Contae na Gaillimhe (Béal Chláir): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Cluain Mór, Contae na Gaillimhe (Maigh Cuilinn): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Cluain Mór, Contae na Gaillimhe (Tuaim): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Cluain Mór, Contae na hIarmhí (Maigh Asail): baile fearainn i gContae na hIarmhí
* Cluain Mór, Contae na hIarmhí (Uí Mhac gCuais): baile fearainn i gContae na hIarmhí
* Cluain Mór, Contae Phort Láirge: baile fearainn i gContae Phort Láirge
* Cluain Mór, Contae Ros Comáin: baile fearainn i gContae Ros Comáin
* Cluain Mór, Contae Thiobraid Árann (An Doladh): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cluain Mór, Contae Thiobraid Árann (Baile Uí Mhacaí): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cluain Mór, Contae Thiobraid Árann (Éile Uí Fhógarta): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cluain Mór, Contae Thiobraid Árann (Uí Chairín): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cluain Mór, Contae Uíbh Fhailí (Baile an Bhairínigh): baile fearainn agus toghroinn i gContae Uíbh Fhailí
* Cluain Mór, Contae Uíbh Fhailí (Baile an Bhriotaigh): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
* Cluain Mór, Contae Uíbh Fhailí (Baile an Chúlaígh): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
* Cluain Mór, Contae Uíbh Fhailí (Géisill): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí

## Féach freisin
* Cluain Mhór
* An Chluain Mhór

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
An Chluain Mhór

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Chluain Mhór** air:
* An Chluain Mhór, Contae an Chláir (Bun Raite Uachtarach): baile fearainn i gContae an Chláir
* An Chluain Mhór, Contae an Chláir (Na hOileáin): baile fearainn i gContae an Chláir
* An Chluain Mhór, Contae Luimnigh (Cois Sléibhe): baile fearainn i gContae Luimnigh
* An Chluain Mhór, Contae Luimnigh (Gleann an Choim): baile fearainn i gContae Luimnigh
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Cluain Mhór

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Cluain Mhór** air:
* Cluain Mhór, Contae Ard Mhacha: baile fearainn i gContae Ard Mhacha
* Cluain Mhór, Contae Cheatharlach: ionad daonra, baile fearainn, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae Cheatharlach
* Cluain Mhór, Contae Cheatharlach (Uí Dhróna Thiar): baile fearainn i gContae Cheatharlach
* Cluain Mhór, Contae Chill Chainnigh: baile fearainn agus paróiste dlí i gContae Chill Chainnigh
* Cluain Mhór, Contae Lú: baile fearainn agus paróiste dlí i gContae Lú
* Cluain Mhór, Contae na Mí: baile fearainn i gContae na Mí
* Cluain Mhór, Contae Ros Comáin: baile fearainn i gContae Ros Comáin
* Cluain Mhór, Contae Thiobraid Árann (An Trian Meánach): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cluain Mhór, Contae Thiobraid Árann (Clann Liam): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cluain Mhór, Contae Thiobraid Árann (Uíbh Eoghain): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann

## Féach freisin
* An Chluain Mhór
* Cluain Mór

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Deonú orgán

[mion|"Life Goes On" Sráid John, [An Ómaigh]]
Is é **deonú orgán** nuair a thugtar orgáin agus fíochán sláintiúil go ndéanfar iad a thrasphlandú i nduine eile, le hiad a chur in ionad orgáin nach bhfuil sláintiúil. Is féidir an croí, na duáin, na scamhóga, an t-ae, an paincréas srl a dheonú le haghaidh trasphlandú.

Ní dhéantar formhór na n-orgán a thrasphlandú ach tar éis duit bás a fháil. Ach is féidir le duán a dheonú nuair a bhíonn stíl mhaireachtála shláintiúil a bheith ag duine gan an t-orgán. Chun go ndéantar deontóir beo de dhuine, caithfear toiliú feasach a thabhairt.

Ní úsáidfear d’orgáin, amanna, fiú más deontóir orgáin atá i gceist. Tá critéir leighis agus coinníollacha eile ann nach mór a shásamh.

## "Dlí Dáithí"
Tháinig "Dlí Dáithí"  i bhfeidhm sa Tuaisceart in 2023, dlí in onóir Dháithí Mhic Gabhann, buachaill as Béal Feirste a bhí ag fanacht le croí nua ó 2018.

## Sa Phoblacht
Sa bhliain 2024, rinneadh 263 obráid trasphlandaithe sa Stát, lena n-áirítear 84 orgán ó dhaoine a bhí básaithe agus 30 orgán ó dhaoine a bhí ina mbeatha. Trasphlandú duán is mó a bhí i gceist. Níor baineadh leas as orgáin 1-2% de dhaoine tar éis bháis.

Ar an 17 Meitheamh 2025, tháinig dlí nua i bhfeidhm in Éirinn:  glactar leis anois go bhfuil gach duine os cionn ocht mbliana déag d'aois sásta a gcuid orgán a dheonú tar éis a mbáis, seachas sa chás gur chuir siad a mhalairt in iúl go sonrach.   Daoine nach mian leo go mbainfí leas as a gcuid orgán tar éis a mbáis, ní mór dóibh a n-ainm a chlárú ar liosta oifigiúil neamhdheontóirí atá bunaithe faoin Acht um Fhíochán Daonna 2024.   Caithfear cead a fháil fós ó theaghlach an té a bhásaigh a chuid orgán a dheonú.

### Líonra Deontóirí na hÉireann
Is grúpa de dhaoine aonair agus cumainn othar atá bainteach go díreach le trasphlandú orgáin, teaghlaigh dheontóirí agus comhordaitheoirí leighis atá bainteach i dtrasphlandú orgáin agus fíocháin é Líonra Deontóirí na hÉireann.

## Féach freisin

* Trasphlandú orgán
* Dlí Dáithí
* Siondróm hipeapláiseach croí clé

## Tagairtí

Catagóir:Deonú orgán
Catagóir:Trasphlandú orgáin
Lios an Uisce

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Lios an Uisce** air:
* Lios an Uisce, Contae an Chabháin: baile fearainn i gContae an Chabháin
* Lios an Uisce, Contae an Longfoirt (Ardach): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Lios an Uisce, Contae an Longfoirt (Ráth Claon): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Lios an Uisce, Contae Chiarraí (Gleann Ó Ruachta): baile fearainn i gContae Chiarraí
* Lios an Uisce, Contae Chiarraí (Oireacht Uí Chonchúir): baile fearainn i gContae Chiarraí
* Lios an Uisce, Contae Chorcaí (Barraigh Mhóra): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Lios an Uisce, Contae Chorcaí (Cineál Aodha): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Lios an Uisce, Contae Chorcaí (Dúiche Ealla): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Lios an Uisce, Contae Chorcaí (Mainistir Fhear Maí): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Lios an Uisce, Contae Liatroma: baile fearainn i gContae Liatroma
* Lios an Uisce, Contae Mhaigh Eo (An Droim): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Lios an Uisce, Contae Mhaigh Eo (Baile an Róba): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Lios an Uisce, Contae Mhaigh Eo (Cill Dachomóg): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Lios an Uisce, Contae Mhaigh Eo (Coistealaigh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Lios an Uisce, Contae Mhaigh Eo (Gaileanga): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Lios an Uisce, Contae Mhaigh Eo (Róibín): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Lios an Uisce, Contae Mhuineacháin (Críoch Mhúrn): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Lios an Uisce, Contae Mhuineacháin (Fearnaigh): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Lios an Uisce, Contae na Gaillimhe (Liatroim): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Lios an Uisce, Contae na Gaillimhe (Tigh Dachoinne): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Lios an Uisce, Contae Phort Láirge: baile fearainn i gContae Phort Láirge
* Lios an Uisce, Contae Ros Comáin: baile fearainn i gContae Ros Comáin
* Lios an Uisce, Contae Thiobraid Árann: baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Lios an Uisce, Contae Uíbh Fhailí (Baile Mhic Comhainn): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
* Lios an Uisce, Contae Uíbh Fhailí (Garraí an Chaisleáin): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann