Goídel Glas

De réir miotaseolaíochta Gaelaí, ba é **Goídel Glas** (nó Gael Glas) a chuir síol do na Gaeil agus a chruthaigh a dteanga. Téann an scéal seo siar go dtí an chéad aois déag, ar a laghad, nuair a rinneadh lua dó ins an *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]* (*LGÉ*).  Tá leagan Albanach ann le John of Fordun (bás. 1384).

## ''Leabhar Gabhála na hÉireann''
Is é Leabhar Gabhála na hÉireann príomh-fhoinse an scéil, agus tá sé scríobhtha sa leabhar sin gur mhac Niul é Goídel, agus gurbh í Scota, nighean Fharó na hÉigipte, a mháthair. Insítear go raibh athair athar Ghoídel, an prionsa Scitiach Fénius, i measc na dtaoiseach a thóg Túr Bháibil, agus gur chuir Goídel an Ghaeilge le chéile de na gnéithe ab fhearr den dá teanga agus seachtó a cruthaíodh ag Mearbhall na dTeangacha. D’fhág muintir Ghoídel an Éigipt ag am Imeachta na nIosraelíteach, agus cosúil leis an méid trioblóide a d’fhulaing Maois agus a leantóirí imirce, casadh sraith cora casta ar na Gaeil le linn ré de cheithre aoiseanna agus ceathracha bliain sular tháinig siad in Éirinn.

I dtreo dheireadh na ré fánaíochta, shroich na Gaeil an Spáinn, mar a bhunaigh prionsa acu, *[[Breogán]],* an chathair *Brigantia.* Thóg Breogán túr, agus fuair a mhac *[[Íth]]* spléachadh ar Éirinn ón bharr de. D'fhéadfadh gurb ionann *Brigantia* agus Bragança sa Phortaingéil, nó b'fhéidir A Coruña i nGalicia (darbh ainm *Brigantium* ag an am sin), agus gurb ionann Túr Bhreogháin agus Túr Earcail, a thóg na Rómhánaigh ag A Coruña.

Tá staróg ann san *LGE* a insíonn conas a leigheasadh Goídel Glas mac *Niul* ar greim nathrach nimhe, nuair a ghuigh Maois go díograiseach agus leag sé a mhaide ar chneá an stócaigh .  Faightear i sroichte idirshuite ní ba luaithe faoi Ghoídel: "glas a lámha agus a chulaith".  Chuireann leagan Mhichíl Uí Chléirigh den *LGÉ* leis an scéal gur fhág greim na nathrach fáinne ghlas ar an ngarsún, agus dá bharr a leasainm Goídel Glas (an dath).  Deir Céitinn é seo chomh maith, ag lua a rann sanasach, cé go dtugann sé réamhrá maidir le díorthú eile den leasainm, sa bhrí "faoi ghlas".

## John of Fordun

Tá leagan Albanach ann den eachtra Ghoídil Ghlais agus Scota, caomhnaithe ag John of Fordun.  Is amhlaidh nach bhfuil an leagan seo bunaithe ar an gcuntas san *LGÉ*.  Déanann Fordun teacht ar go leor foinsí, ag iarraidh iad go léir a thiomsú i n-aon stair amháin.

Sa leagan seo, is mac é Gaythelos, mar a ghlaoitear ar Ghoídel Glas, de "rí éigin de thíortha na Gréige,  'sé sin, darb ainm Neolus, nó Heolaus", a díbríodh go dtí An Éigipt.  Chuaigh sé mar ghiolla i gcúirt an Fharó, agus phós iníon an Fharó, Scota.  Insítear conas a díbríodh Gaythelos ón Éigipt — de bharr éirí amach i ndiaidh bás an Fharó agus a airm sa Mhuir Rua; ar tóir Mhaois; ar eagla Plánna na hÉigipte; nó, tar éis ionraithe Aetópaigh — ach i ndeireadh na dála, cuireadh Gaythelos agus Scota ar deoraíocht i dteannta le huaisle Tréigeadh agus Éigipteach, agus lonnaigh siad san Ibéir tar éis tréimhse fada ag fámaireacht, sa cheantar iarthuaisceart darbh ainm Brigancia (cathair A Coruña, aitheanta ag na Rómhánaigh mar *Brigantium*).

Dúradh gur bhunaitheoir na cathrach Porto é Gaythelos.  De réir roinnt sean scríbhneoirí, tháinig sé i dtír sa chuan "Portus Gaythelos" mar a thug sé air, agus a thug a ainm don tír iomlán, Portaingéil.

## Foinsí
* Broun, Dauvit, *The Irish Identity of the Kingdom of the Scots in the Twelfth and Thirteenth Centuries.* Boydell, Woodbridge, 1999. 
* Ferguson, William, *The Identity of the Scottish Nation: An historic quest.* Edinburgh U.P., Dún Éideann, 1998. 
* Seathrún Céitinn, *Foras Feasa ar Éirinn*, §16
*  [series: ITS Iml. 4, 8, 9, 15] (eag. & aistr.)
* John of Fordun, *Chronicle of the Scottish Nation*, eag. William Forbes Skene, aistr. Felix J.H. Skene, 2 iml.  Athchló, Llanerch Press, Lampeter, 1993. 
* MacKillop, James, *The Oxford Dictionary of Celtic Mythology.* Oxford U.P., Oxford, 1998. 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Scéalta Miotaseolaíochta