open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Piocadh na sróine

Is éard atá i gceist le **piocadh na sróine** ná múcas a bhaint ón tsrón le méar (**rinitileicsis**) agus, uaireanta, an múcas a baineadh a ithe (**múcafagacht**). I gcultúir an Iarthair, meastar go ginearálta gur iompraíocht chlaonaíoch é seo; is minic a dhéanann tuismitheoirí agus péidiatraithe iarracht cosc a chur ar an iompar. Is ábhar magaidh agus grinn sna meáin í an mhúcafagacht.

Is iompar thar a bheith forleathan é piocadh na sróine: léiríonn roinnt suirbhéanna go bhfuil sé beagnach uilíoch, agus déantar é timpeall ceithre huaire sa lá ar an meán. Rinneadh staidéar ar phiocadh na sróine sa bhliain 1995, agus iarradh faisnéis ó 1,000 duine fásta a roghnaíodh go randamach ó Wisconsin, SAM. Fuarthas 254 freagra. Shainmhínigh an staidéar piocadh na sróine mar “méar (nó rud eile) a chur isteach sa tsrón le hintinn tál triomaithe a bhaint as”. Díobh siúd a d’fhreagair an suirbhé, dúirt 91% gur phioc siad a srón go rialta (cé nár chreid ach 75% díobh go ndearna gach duine é), agus mhaígh beirt fhreagróirí gur chaith siad idir 15 agus 30 nóiméad agus idir uair agus dhá uair an chloig sa lá ag piocadh a sróine.

Táirgeann an tseicin mhúcasach i gcuas na sróine múcas fliuch a bhaineann deannach agus pataiginí ón aer a théann tríd an gcuas. Den chuid is mó, aistríonn na fabhráin sa chuas an múcas i dtreo na scornaí, áit ar féidir é a shlogadh. Mar sin féin, ní fhanann an múcas go léir sách sreabhach lenar féidir leis na fabhráin é a aistriú. Dá ghaire an múcas do pholl na sróine, is amhlaidh is mó an taise a chailleann sé don aer lasmuigh, agus is mó an seans go dtriomóidh sé agus go rachaidh sé i bhfostú sa tsrón. Nuair a bhíonn sé triomaithe, is gnách go mbíonn an múcas ina chúis le greannú a chuireann fonn ar dhaoine é a bhaint. Bíonn fonn ar dhaoine an múcas a bhaint freisin mar gheall ar análú laghdaithe tríd an tsrón, agus uaireanta mar gheall ar imní go bhféadfadh daoine eile é a fheiceáil i bpoll na sróine.

I gcultúir áirithe, meastar gur gníomh príobháideach é piocadh na sróine, cosúil le dífhaecú (cacadh), mún, bromadh, brúchtaíl, agus lámhchartadh. Cé go gcreidtear go bhfuil an mhúcafagacht fiú níos measa, léirítear é mar ábhar grinn sna meáin.

## Tagairtí

Catagóir:Iompraíocht an duine
Catagóir:Srón
Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022

I Meán Fómhair 2022, tharla **seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin**. Fograíodh Ionghabháil na réigiún Donetsk, Luhansk, Kherson agus Zaporizhzhia, réigiúin a bhí faoi smacht na Rúise cheana féin. Is ionann na réigiúin seo agus 15% de chríocha na hÚcráine; bhí os cionn 103,000 ciliméadar cearnach gafa ag an Rúis in oirthear agus deisceart na hÚcráine.

### Cúlra
Bhí fonn ar Uachtarán na Rúise, Vladimir Putin, teorainn na Rúise a bhogadh ionas go mbeidh sé in ann a rá gur cogadh cosanta atá ar siúl aige. Is ar an gcaoi chéanna seo a ghabh an Rúis leithinis na Crimé in 2014, tar éis dóibh 'reifreann' a thionól, ceann a cáineadh toisc gan é a bheith iontaofa;  ‘cur i gcéill’ a bhí ann.

Bhí bagairt déanta ag Vladimir Putin, go n-úsáidfidh sé airm núicléacha chun na ceithre réigiún a chosaint, más gá, nuair a bheas ionghabháil déanta orthu.
[clé|mion|30 M.F. 2022ː 'ceannairí' na réigiún sa Chreimilː Volodymyr Saldo, Yevgeny Balitsky, [Vladímír Pútín|Vladimir Putin, Denis Pushilin, agus Leonid Pasechnik.]]

### Imeachtaí
clé|mion|'an-tacaíocht'ː  níos mó ná 87% sa réigiún Kherson agus sna 90idí sna réigiún eile.
Reachtáladh 'reifrinn' idir 23-27 Meán Fómhair i gceithre réigiún (Donetsk, Luhansk, Kherson agus Zaporizhzhia) ina raibh smácht ag arm na Rúise (cé nach raibh smacht iomlán ag an Rúis ar na críocha sin go léir). Cuireadh ceist ar na pobail iontu ar mhaith leo a bheith mar chuid den Rúis. Cuireadh iallach ar na pobail iontu vótáil ar son an Úcráin a fhágáil,

Mhol rialtas na hÚcráine dá shaoránaigh gan páirt a ghlacadh sa phróiseas, ós rud é nach reifrinn shaora a bhí iontu. 

Tháinig na 'torthaí' amach láithreach ar 27 Meán Fómhair;  tugadh 'an-tacaíocht' don Ionghabháil na Rúise, níos mó ná 87% sa réigiún Kherson agus sna 90idí sna réigiún eile.

Ar 30 Meán Fómhair, tionóladh searmanas an tsínithe i bPálás Mór na Creimile, síniú a rinne beag beann den dlí idirnáisiúnta a bheith a shárú. Dúirt  Uachtarán na Rúise, Vladimir Putin, go raibh "rogha shoiléir" déanta ag na pobail sna réigiúin sin nuair a léirigh siad gurbh fhearr leo a bheith faoi smacht Mhoscó.  Tugadh faoin bpróiseas foirmeálta chun na réigiúin a thabhairt isteach i gCónaidhm na Rúiseach.

Cáineadh na 'reifrinn' go hidirnáisiúnta. Níor ghlac tír ar bith eile le torthaí na reifreann ná iarrachtaí Putin críocha na Rúise a leathadh.

### Samhain 2022ː bua na hÚcráine
Ba í Kherson an t-aon phríomhchathair réigiúnach a tháinig faoi smacht na Rúiseach ó rinne siad ionradh ar an Úcráin i dtús an earraigh.

## Féach freisin

* Ionradh na Rúise ar an Úcráin

## Tagairtí

Catagóir:2022
Catagóir:Stair na Rúise
Catagóir:Stair na hÚcráine
Catagóir:Ionradh na Rúise ar an Úcráin
Naíonra

[mion|réamhscoil san [An Afganastáin|Afganastáin]]
Scoil ar leith do naíonáin is ea **naíonra**, nó **creche,** **réamhscoil**, **naíolann**, **naíscoil** nó **scoil naíonán** (preschool srl i mBéarla). 

## Féach freisin

* Naíonán
* Cúram leanaí
* Kindergarten nó ciondargairdín (fealsúnacht oideachais)

## Tagairtí

Catagóir:Leanaí
Catagóir:Scoileanna
Niamh Ní Chróinín

Is láithreoir teilifíse agus raidió í **Niamh Ní Chróinín** agus is í an príomhláithreoir ag an tseirbhís do dhaoine óga a bhíonn ar Cúla4. Bíonn baint mhór aici le himeachtaí Gaeilge do dhaoine óga. Tá sí ina hambasadóir ag Cúla4 freisin ag imeachtaí do dhaoine óga ar fud na tíre.

## Gairm
Is as Baile Átha Cliath do Niamh Ní Chróinín agus bhíodh sí ag obair roimhe seo ina DJ le TodayFM, 98Fm, Raidió RíRá agus RnaG. Bhí sí ina moltóir ar an tsraith *[[Junior Eurovision Éire|Junior Eurovision]]* ar TG4. Bíonn sí ina Bean an Tí ag BEO – comórtas ceoil Oireachtas na Gaeilge agus ag comórtas Scléip Ghael-Linn. 

## Tagairtí

Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Láithreoirí raidió Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne
Catagóir:Lucht TG4
Catagóir:Cúla4
Ró-iascaireacht

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Chilean_purse_seine.jpg/300px-Chilean_purse_seine.jpg|mion|300x300px| Bolmáin Sileacha gafa ag peas-saighneoireacht [An tSile|Sileach]]
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Fishing_down_the_food_web.jpg/350px-Fishing_down_the_food_web.jpg|mion|350x350px| Iascaireacht síos an bia-eangach
Is éard is **ró-iascaireacht** ann ná speiceas éisc (.i . iascaireacht) a bhaint as dobharlach ag ráta níos airde ná an ráta gur féidir leis an speiceas a dhaonra a athlíonadh go nádúrtha  (.i. róshaothrú ar stoc éisc an iascaigh atá ann faoi láthair), rud a fhágann go bhfuil an speiceas ag éirí níos tearcdhaonrtha sa limistéar sin. Is féidir le ró-iascaireacht tarlú i ndobharlaigh de mhéideanna ar bith, amhail linnte, bogaigh, aibhneacha, lochanna nó aigéin, agus d'fhéadfadh ídiú acmhainní, rátaí fáis bitheolaíocha laghdaithe agus leibhéil ísle bithmhaise a bheith mar thoradh air. Is féidir le ró - iascaireacht bhuan a bheith ina cúis le déspeansáid chriticiúil, nuair nach bhfuil an daonra éisc in ann é féin a chothú a thuilleadh. Tá cineálacha áirithe ró-iascaireachta, cosúil le ró-iascaireacht na siorcanna, tar éis cur isteach ar éiceachórais mhuirí iomlána. I measc na gcineálacha ró-iascaireachta tá: ró-iascaireacht ar éisc óga, ró-iascaireacht ar éisc mhóra, ró-iascaireacht éiceachórais.

Braitheann cumas an iascaigh teacht aniar ón ró-iascach ar cibé an bhfuil a acmhainn  beathaithe iomlán agus éagsúlacht na ndálaí éiceolaíocha oiriúnach don téarnamh sin. D’fhéadfadh athrú éiceachórais a bheith mar thoradh ar athruithe móra ar chomhdhéanamh speiceas, nuair a bhíonn comhdhéanamh speiceas éagsúil ó na cinn a bhí ann roimh ídiú an stoic éisc bhunaidh. Mar shampla, nuair a bhíonn an ró-iascach déanta ar bhric, d’fhéadfadh carbáin leas a bhaint as an athrú ar  chothromaíochtaí iomaíocha  agus seilbh a ghlacadh ar bhealach a fhágann nach féidir leis na mbric daonra pórúcháin a athbhunú.
Double Asteroid Redirection Test

I Méan Fómhair 2022, rinne NASA turgnamh chun astaróideach sa spás a bhriseadh, an ***Double Asteroid Redirection Test*** nó **DART**. Bhí NASA ag iarraidh a fháil amach cad a tharlódh dá mbeadh astaróideach ag teacht i dtreo an domhain amach anseo. Bhí súil ag NASA go mbeadh an t-astaróideach ag taisteal i dtreo eile tar éis an buille a fháil.

Bhuail spásárthach an t-astaróideach ar 28 Meán Fómhair 2022. Thosaigh turas an spásárthaigh i Nollaig 2021, agus thaistil an spásárthach beagnach 11 mhilliún km idir Nollaig 2021 agus Méan Fómhair 2022.

## Féach freisin

* Astaróideach

## Tagairtí

Catagóir:Astaróidigh
Catagóir:NASA
Catagóir:2022
Amybeth McNulty

Is aisteoir Éireannach í **Amybeth McNulty**.  Rugadh ar 7 Samhain 2001 i Leitir Ceanainn í. Tá cáil bainte amach aice mar an carachtar Anne Shirley ar an chlár teilifíse *[[Anne with an E]]* (2017-19) agus mar Vickie sa tsraith Netflix *[[Stranger Things]]* (2022–2025).

## Saol pearsanta
Rugadh in Ospidéal Ginearálta Leitir Ceanainn í agus tógadh i mBaile na nGallóglach í. Bhí a h-athair Éireannach agus a máthair Ceanadach. Rinne sí scolaíocht bhaile. Ba bhall den "amharclann óige" in Amharclann an Ghrianáin í agus oileadh i mbailé agus aisteoireacht í ansin.

Nuair a bhí sí 19 d'aois, bhog sí ó Dhún na nGall go Londain. Is déghnéasach í agus tháinig sí amach in 2020. Is veigeatóir í. 

## Scannánliosta
### Scannáin

### Teilifís

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Amybeth McNulty ar IMDb

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine LADT
Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh in 2001
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Ceirníní Doegen

Is éard is ** Ceirníní Doegen** ann ná taifeadtaí fuaime de Chanúintí na Gaeilge a rinne an Dr Wilhelm Doegen (1877-1967) sna blianta 1928 go 1931. Tá siad ar fáil ar *Tionscadal Gréasáin Cheirníní Doegen*, suíomh idirlín https://www.doegen.ie/LA_1087d2

catagóir:An Ghaeilge
catagóir:Taifeadtaí Gaeilge
Aodán Ó Ceallaigh

Amhránaí sean-nóis é **Aodán Ó Ceallaigh**. Is as Rinn Ua gCuanach é agus tá a theaghlach tumtha sa cheol. Ba é Buaiteoir Chorn na bhFear é ag Oireachtas na Samhna 2019.

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós
Síomóntacht

mion|Simon Magus agus Petrus, le Nucci, Avanzino (1620)
Ag ceannach nó ag díol poist cumhachtacha san Eaglais is ea **síomóntacht** (**simony** i mBéarla), nó go bunúsach, breabaireacht (ag glacadh le hairgead chun poist tábhachtacha a bhronnadh). Tharla an míchleachtas seo go minic sans Eaglais roimh an Reifirméisean.

Chuir Comhairle Trent cosc ar an tSíomóntacht agus ar an fhiníochas.

## Féach freisin

* An Reifirméisean
* Breabaireacht
* Comhairle Trent 

## Tagairtí

Catagóir:Reiligiún
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Breabaireacht
Catagóir:Comhairle Trent
Ollsléacht Nong Bua Lamphu, 2022

Tharla **Ollsléacht Nong Bua Lamphu** ar 6 Deireadh Fómhair 2022; mharaigh fear a raibh gunna agus scian aige 38 duine ag ionad cúram leanaí i mbaile Uthai Sawan i gCúige Nong Bua Lamphu i dtuaisceart na Téalainne in aice leis an teorainn le Laos. Iar-phóilín a bhí ann a mharaigh a bhean agus a pháiste san ionsaí, i dteannta 35- duine eile sular chaith sé é féin.
clé|mion|Ospidéal Nong Bua Lamphu, faoi uisce

## Imeachtaí
Briseadh Panya Khamrab, 34 bliain d'aois, as a phost leis na póilíní sa bhliain 2021 nuair a cúisíodh i gcoireanna drugaí mídhleathacha é. Bhí sé os comhair cúirte faoi na cúisimh sin ar maidin sular thug sé faoin sléacht.

Ag am lóin a thosaigh an ruathar nuair a tháinig Khamrab isteach in ionad leanaí lena ghasúr a thabhairt abhaile. Ach bhí an páiste gaibhte abhaile roimhe sin le bean chéile an fhir. Chaill Khamrab a chiall agus chaith sé cúigear den mheitheal oibre (bhí gunna 9mm agus scian aige) sular thug sé faoi sléacht na bpáistí, a bhí ina curtha a chodladh i seomra a bhí faoi ghlas.

Bhí 22 páiste san iomlán maraithe ag Khamrab. Dhá bhliain d'aois a bhí na gasúir is óige a maraíodh. Idir dhá bhliain agus chúig bhliana a bhí na páistí ar fad. Is le scian den chuid is mó a thug fear an ionsaithe faoin ruathar. Bheadh níos mó fós sa naíolann marach go raibh daoine coinnithe sa mbaile ag báisteach throm agus fuarlaigh.

As sin, chuaigh Khamrab abhaile, áit ar mharaigh sé a bhean agus páiste sular chuir sé é féin den tsaol.

## Cúlra
Ar 8 / 9 Feabhra 2020, mharaigh saighdiúir de chuid an Royal Thai Army 29 duine.

## Féach freisin

* Ollsléachtanna

## Tagairtí

Catagóir:2022
Catagóir:Stair na Téalainne
Catagóir:Eachtraí lámhaigh
Spite feamainne

Coincheap socheolaíochta agus rá Gaeilge é **spite feamainne** (*spaidht feamainne* uaireanta) - a bhaineann le troid idir beirt sa gcás go dtéann duine amháin isteach le feamainn a bhaint ar ‘straidhp’ nó píosa talún atá fágtha go traidisiúnta ag duine eile, nó ag a gclann. Is éard atá ann ná an t-aighneas idir comharsana a d’eascair ó dhuine acu feamainn a bhaint ar straidhp an duine eile. San aimsir a caitheadh, b’uafásach an choir le déanamh é, nach raibh glacadh ar bith ag an bpobal leis, arbh ionann é agus gadaíocht ó do chomharsan. Bheadh sé ar chomhchéim le colg an Bull McCabe i ndráma cáiliúil John B. Keane, ‘The Field’. Le Conamara a bhaineann an focal go háirithe.

Sa lá atá inniu ann úsáidtear an nath cainte maidir le daoine a bhfuil achrann binibeach eatarthu.

## Stádas Dlíthiúil na Feamainne

Tá na cearta maidir le saothrú ón chladach leagtha síos san Acht Úrthrá 1933 agus achtanna a tháinig ina dhiaidh. Go bunúsach, is leis an Stát gach a bhfuil ar an gcladach munar féidir úinéireacht phríobháideach a chruthú agus más mian le duine ábhar a bhaint ón gcladach caithfear ceadúnas a fháil chuige sin. 

## Eolas Eile

Sa bhliain 2021, bhunaigh TG4 ceann dá míreanna aitheantais ar an nath cainte seo.

Is minic “bíodh an fheamainn aige” mar mhallacht ar dhuine le cloisteáil.

## Tagairtí

catagóir:Socheolaíocht na hÉireann
Ceretic Guletic

Rí Briotanach ar Alt Clut (Dùn Breatann, nó *Dumbarton* i mBéarla inniu) sa 5ú haois ab ea **Ceretic Guletic**.

Scríobh Naomh Pádraig cuntais ar na ruathair rialta a thug an rí Págánach **Coroticus,** nó Ceretic Guletic is cosúil, as an mBreatain ar Éirinn ar mhaithe le Críostaithe a fhuadach nó a mharú.

## Féach freisin

* Naomh Pádraig

## Tagairtí

Catagóir:5ú haois
Catagóir:Ríthe Eorpacha
Sluaíocht de chuid na Fraince chuig Éirinn, 1796

I mí na Nollag 1796, seoladh arm 14,000 saighdiúir Francacha go hÉirinn. Ba é an Ginearál Lazare Hoche a bhí i gceannas  orthu. D’fhéadfadh an fórsa seo athrú mór a dhéanamh in Éirinn: bheadh a ndóthain le déanamh ag na Sasanaigh na hÉireannaigh Aontaithe a chloí dá dtiocfadh na Francaigh i dtír. 

Ach níor tháinig. Scrios gálaí a lán de na longa. Tháinig cuid acu gar do Bhá Bheanntraí ach ní raibh na saighdiúirí in ann dul i dtír agus b’éigean do na longa filleadh ar an bhFrainc.  

## Féach freisin

* Na hÉireannaigh Aontaithe 
* Bá Bheanntraí

## Tagairtí

Catagóir:1796
Catagóir:18ú haois in Éirinn
Catagóir:Cumann na nÉireannach Aontaithe
Catagóir:Stair Chontae Chiarraí
Scott Brown

Is bainisteoir peile gairmiúil Albanach agus iarimreoir é **Scott Brown** (rugadh 25 Meitheamh 1985) atá ina bhainisteoir ar Fleetwood Town League One faoi láthair. Is iarimreoir lár páirce é, agus tá aithne fhorleathan air mar gheall ar an tréimhse 14 bliana a chaith sé le Celtic, áit a raibh sé ina chaptaen ar feadh 11 bhliain agus bhuaigh sé deich gcraobh sraithe na hAlban.

Thosaigh Brown a ghairm le Hibernian, ag briseadh isteach sa gcéad fhoireann in 2002. Ba é an t-aon duais a bhí aige le Hibs ná Corn Shraith na hAlban 2006-07; sa séasúr sin bhuaigh sé gradam Imreoir Óg na Bliana SFWA freisin. I mBealtaine 2007, d’aistrigh sé go Celtic ar tháille £4.4 milliún, an táille aistrithe ab airde a íocadh idir dhá chlub Albanacha.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hAlban
Todhchaí na hÉireann (stocairí)

Is brúghrúpa é ***Ireland's Future*** nó ***Todhchaí na hÉIreann***, gluaiseacht a bunaíodh le díospóireacht agus anailís a dhéanamh faoi 'Éire Nua'. ‘Sibhialaigh Náisiúnacha’ a bhunaigh an feachtas chun machnamh agus scrúdú a dhéanamh 'roimh reifreann' faoi athaontú na hÉireann.
mion|an bhrionglóid
***Raison d'être***

De réir Chomhaontú Aoine an Chéasta, is féidir le Rúnaí Stáit do Thuaisceart Éireann reifreann a fhógairt más léir go bhfuil níos mó ná leath an phobail sa Tuaisceart i bhfabhar Éireann Aontaithe. Meastar go bhfuil níos mó suime san athrú anois mar gheall ar imeacht na Ríochta Aontaithe ón Aontas Eorpach agus mar gheall ar an líon Caitliceach sa Tuaisceart a bheith níos airde ná an líon Protastúnach den chéad uair.

Sa bhliain 2019, scríobh an grúpa litir inar dúradh:“Iarraimid ar an Rialtas Tionól Saoránach a bhunú chun tuairimí saoránach thuaidh agus theas a léiriú; sin nó Fóram a bhunú inar féidir an *todhchaí* a phlé chomh maith leis an dóigh chun an chomhthoil is mó a bhaint amach faoin bhealach chun cinn.” Molann an grúpa plé ar“an todhchaí” agus níl "aontú'.  

Bhí sé ráite ag an am ag an Taoiseach Leo Varadkar, ag ceannaire Fhianna Fáil Micheál Martin, nach dteastaíonn reifreann uathu go luath ar cheist na teorann. 

## Féach freisin

* Sinn Féin
* Athaontú na hÉireann
* Críochdheighilt na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Athaontú na hÉireann
Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe náisiúnacha na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta i dTuaisceart Éireann
Catagóir:Bunreacht na hÉireann
Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Poblachtachas na hÉireann
Róise & Frank

Is scannán Gaeilge é ***[[Róise & Frank]]*** a bhfuil páirt lárnach ag an iománaíocht agus madra ann. Taifeadadh é sa Rinn.

Tá cameo beag ó Sheán T. Ó Meallaigh ann.

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Ghaeilge
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Scannáin TG4
Catagóir:Scannáin 2022
Catagóir:Réalachas draíochta
Catagóir:Gaeltacht na nDéise
Bouli

Is sraith theilifíse beochana é **Bouli** a craoladh ar dtús sa Fhrainc idir 1989 go dtí 1991. Craoladh leagan dubáilte Gaeilge ar RTÉ Two ón 2 Meán Fómhair 1991, agus ar TnaG (TG4 anois) ina dhiaidh sin go déanach sna 1990dí.

## Amhrán aitheantais

:Geimhreadh beagnach caite
:Tá an fear sneachta ina sheasamh ins an ghrian 
:Céard a dhéanfaidh sé anois 
:Nuair a aireoidh sé an teas mór ar a dhroim? 
:Tá an ghealach thuas sa spéir 
:Bíonn sí i gcónaí ag spraoi 
:Le réalta beaga geala ar feadh na hoích'  
:Ach ansin feiceann sí nach bhfuil an fear sneachta 
:Leath sách fuar - ansin 
:Is le beagán draíocht' a abraíonn sí Bouli 
:Fear sneachta bán - hata ar a cheann 
:Sin é Bouli ag imeacht leis síos 
:Éistigí anois agus féachaigí  
:Seo scéal faoi Bouli 'gus a chairde  
:Bouli - Bouli  
:Bouli - Bouli  
:Bouli - Bouli  
:Bouli - Bouli

catagóir:Cartúin Ghaeilge
catagóir:Beochan Gaeilge
catagóir:Cláir Ghaeilge
Michael Mansfield

Abhcóide Sasanach is ea **Michael Mansfield**, QC (a rugadh ar 12 Deireadh Fómhair 1941), duine de na dlíodóirí le dlí coiriúil is mó le rá ag Barra Shasana agus urlabhraí ar son a lán cúiseanna forásacha. 
clé|mion|2013

### Gairm
clé|mion|2015
Céimí de chuid Ollscoil Keele, glaodh Mansfield chun an Bharra (in Ósta Gray)  sa bhliain 1964 agus chun an Bharra Laistigh sa bhliain 1989.  

Mar dhuine de na dlíodóirí le dlí coiriúil is mó le rá ag Barra Shasana agus urlabhraí ar son a lán cúiseanna forásacha, bhí Seisear Birmingham, Ceathrar Guildford agus na deirfiúracha Price i measc a chuid cliant.  

Is cuid réasúnta mór dá chleachtadh ionadaíocht a dhéanamh do mhuintir na marbh ag ionchoisní agus fiosrúcháin, mar shampla Fiosrúchán Saville maidir le Domhnach na Fola agus fiosrúchán i dtaobh Grenfell Tower. 

## Féach freisin

* Domhnach na Fola (1972) 
* Seisear Birmingham 
* Ceathrar Guildford 
* Loscadh Thúr Grenfell 

## Tagairtí

Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe
Catagóir:Dlíodóirí Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Cearta daonna
Catagóir:Na Trioblóidí
John Philpot Curran

Abhcóide, óráidí, polaiteoir agus breitheamh Éireannach ab ea **John Philpot Curran** (24 Iúil 1750 – 14 Deireadh Fómhair 1817).
clé|mion|1879

### Beatha
clé|mion|1799, le Thomas Lawrence (Gailearaí Náisiúnta)
Tar éis a chuid staidéir i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, Cumann Onórach Óstaí an Rí agus Cumann Onórach an Teampaill Láir glaodh Curran chun Bharra na hÉireann sa bhliain 1775. 

I ndiaidh dó stad sa chaint a shárú, bhain sé clú agus cáil amach go tapa mar dhuine de na príomh-abhcóidí lena linn. Sa pholatíocht, bhí sé i bhfabhar Fhuascailt na gCaitliceach agus leathnú ar an gceart vótála. Bhí sé go láidir i gcoinne Acht an Aontais. 

Bhí sé ina bhall de Theach Teachtaí na hÉireann ó 1783 go 1798 agus ó 1800 go 1801. Ar dtús bhí sé báúil le cuspóirí na nÉireannach Aontaithe (agus chosain sé roinnt ceannairí den chumann sin i gcúirt, Wolfe Tone, An Tiarna Edward Fitzgerald agus Napper Tandy san áireamh). 
clé|mion|le John Comerford, 1809
Mar sin féin, bhí níos mó agus níos mó díomá air faoin ngluaiseacht mar gheall ar a bhfaca sé i bhFrainc na Réabhlóide agus toisc gur dúnmharaíodh cara leis, An Tiarna Príomh-Bhreitheamh Coill Bhairnín, i rith Éirí Amach Emmet sa bhliain 1803.

Bhí sé ina Mháistir ar na Rollaí in Éirinn ó 1806 go 1814. Bhog sé go Londain nuair a d'éirigh sé as sa bhliain 1814. Fuair sé bás thall ansin trí bliana dár gcionn i 1817.

### Tionchar
Maireann an cháil atá air mar óráidí, go mór mór i SAM, tír inar minic a gcloistear a dheacht (nó leagan éigin de) "Is é an t-airdeall síoraí an coinníoll ar ar thug Dia saoirse don chine daonna" (a díríodh ar an gcéad dul síos ar Bhardas Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1790.) Bhí An Tiarna Byron agus Karl Marx i measc na ndaoine a raibh meas acu air.

## Féach freisin

* John Curran (Fine Gael)

## Tagairtí

Catagóir:Dlíodóirí Éireannacha
Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1750
Catagóir:Básanna i 1817
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Filí na hÉireann
Stephen Farry

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é **Stephen Anthony Farry** (). Rugadh é ar 22 Aibreán 1971 i mBaile Nua na hArda. Is ball de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann é. 

Ba chomhalta den Tionól Reachtach é don Dún Thuaidh, ó 2007 go 2019.

I mí na Nollag 2019, bhí sé tofa den chéad uair mar theachta parlaiminte don Dún Thuaidh.

San Olltoghchán 2024 sa Dún Thuaidh fuair Easton an ceann is fearr ar Farry. (B'é an t-aontachtaí Alex Easton an t-aon iarrthóir neamhspleách a toghadh i dTÉ in 2024).

## Saol pearsanta
Is mac le Vincent Farry agus Margaret Farry (née Greer). Rinne sí staidéar ar an bpolaitíocht agus caidreamh idirnáisiúnta in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. Phós sé Wendy Watt in 2005.

## Féach freisin

*

## Tagairtí

 
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae an Dúin
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:An Dún Thuaidh (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Cliseadh croí

Galar ainsealach, tromchúiseach atá i g**cliseadh croí** a thagann ar dhuine nuair a theipeann ar an gcroí dóthain fola a phumpáil tríd an gcorp leis na horgáin a chothú. 

Na comharthaí a bheadh ann ná na cosa a bheith ata, nó easpa anála, nó pian sa chliabhrach, nó a bheith tuirseach, srl.  

### Cúiseanna
Is iomaí cúis a bhaineann le cliseadh croí, mar shampla,  hipirtheannas artaireach, neamhrithimeacht, srl. Tarlaíonn cliseadh croí uaireanta de bharr damáiste do mhatáin an chroí (de bharr alcólachas, mí-úsáid drugaí nó tuaslagóirí, srl). 

### Éire
Bhí an galar ag gabháil do 90,000 duine in Éirinn sna 2010idí. Léirígh tuarascáil Éireannach a bhí curtha i dtoll a chéile faoin ngalar nach bhfuil ach seacht faoin gcéad de mhuintir na hÉireann in ann comharthaí cliseadh croí a aithint. Ní bhfaigheadh an oiread daoine bás le galar croí dá gcaithfí tuilleadh airgid ar eolas a scaipeadh agus tuiscint níos fearr a thabhairt ar na comharthaí sóirt a bhaineann le cliseadh croí. 

## Féach freisin

* Taom croí

## Tagairtí

Catagóir:Croí
Catagóir:Galair chroí
Foireann sacair ban Phoblacht na hÉireann

Déanann **foireann sacair ban Phoblacht na hÉireann** ionadaíocht ar son Phoblacht na hÉireann i gcomórtais sacair idirnáisiúnta. Cuirtear na 'Cailíní i nGlas' orthu mar leasainm.

### 2011
Bunaíodh Sraith Náisiúnta na mBan in Éirinn, nó Príomhroinn na mBan SSE Airtricity mar atá uirthi anois, in 2011. 

### 2012
Sa bhliain 2012, bhí an fhoireann ag uimhir 28 ar liosta FIFA agus 17 i rangú na hEorpa, faoi stiúir an bhainisteora Sue Ronan.

### 2022
Bhain foireann na hÉireann áit amach ag Corn an Domhain den chéad uair riamh nuair a fuair siad an ceann is fearr ar Albain i nGlaschú ar 11 Deireadh Fómhair 2022.

#### Conspóid
I mí Dheireadh Fómhair 2022, foilsíodh físeán ar na meáin shóisialta de na mná sa seomra feistis i ndiaidh an chluiche agus rosc catha ag moladh an IRA á bhladhradh acu.  Scaipeadh físeán d’imreoirí ag canadh an amhráin ‘Celtic Symphony’ de chuid na Wolfe Tones. Bhí roinnt imreoirí le feiceáil ag canadh na liricí ‘Ooh, ah, up the Ra’ atá mar chuid den amhrán. 

Tá fíneáil de €20,000 gearrtha ag Aontas Chumann Sacair na hEorpa (UEFA) ar Chumann Peile na hÉireann (FAI). Mhaígh UEFA gur sháraigh foireann sacair le Poblacht na hÉireann rialacha i dtaca le dea-iompar. Bhí leithscéal gafa ag Cumann Peile na hÉireann (FAI) faoi.

### Amhrán d’fhoireann na mban
Chum an t-údar Ré Ó Laighléis amhrán Amhrán dátheangach d’fhoireann na mban. Is é *Céim ar Chéim* an t-ainm atá ar an amhrán agus canann Anna Mullarkey é.Is sinne Mná na hÉireann,

Is muid a dhéanfaidh beart,

Is sinn a bhéarfaidh bua

And we’re only at the start

Of all we can achieve ...

## An fhoireann sa bhliain 2022/2023
Ainmníodh an fhoireann seo a leanas le haghaidh cluiche cáilithe Corn Domhanda FIFA na mBan 2023 ar an 21 Deireadh Fómhair 2022.  Bhí Éire ag tabhairt aghaidh ar an Astráil, ar Cheanada agus ar an Nigéir i nGrúpa B Bhí an Astráil agus Ceanada sa 10ú háit agus sa 7ú háit ar domhan faoi seach, agus mar sin, rogha na coitiantachta chun teacht amach as an ghrúpa.

## Féach freisin

* Corn Domhanda na mBan FIFA 2023

## Tagairtí

Éire
Catagóir:Sacar i bPoblacht na hÉireann

Catagóir:Sacar na mban
Díthocsainiú digiteach

mion
Ciallaíonn **staonadh digiteach** nó **díthocsainiú digiteach** go nglacann duine sos ón teicneolaíocht ar feadh tamaill. Ceapann daoine go bhfuil sé go deas uaireanta briseadh a ghlacadh ó na scáileáin, chun am a chaitheamh ag labhairt le daoine eile nó chun leabhar a léamh.  Tá roinnt daoine ag diúltú don domhan digiteach ina maireann muid. cuardach  ceangal le rud éigin níos mó agus níos sine ná iad féin.
[mion|2015ː  graifítí i m[Bancác|Bangkok]]

### Togra pobail
I mbaile beag, Vadgaon, in iarthar na hIndia, tá staonadh digiteach oifigiúil curtha i bhfeidhm. Gach tráthnóna ó 7.00 go 8.30 bíonn cosc ar an teilifís ná an fón póca a úsáid. Tá cosc ar ghléasanna digiteacha eile chomh maith.  Caitheann daoine am ag labhairt lena chéile agus ag déanamh obair bhaile. Séideann bonnán ag 7.00pm agus arís ag 8.30pm chun an tús agus an deireadh a fhógairt.

## Féach freisin

* An t-idirlíon
* Sláinte mheabhrach

## Tagairtí

Catagóir:Idirlíon
Catagóir:Sláinte mheabhrach
Catagóir:Meáin dhigiteacha
Catagóir:Meáin chumarsáide
Catagóir:Cultúr
Catagóir:Teicneolaíocht dhigiteach
Catagóir:Teicneolaíocht
Tamim bin Hamad Al Thani

Éimír Chatar is ea **Síc Tamim bin Hamad Al Thani** (Araibis: تميم بن حمد بن خليفة آل ثاني,a rugadh 3 Meitheamh 1980). Is é an ceathrú mac é ag an Éimír roimhe seo, Hamad bin Khalifa. Bhí sé ina rialtóir ar Chatar ó 2013 nuair a d'éirigh a athair as an ríchathaoir. Ba é Tamim ina chomharba dealraitheach ó 2003 i leith nuair a thréig a dheartháir níos sine Síc Jassim a éileamh ar an ríchathaoir.

Is monarc Chatar é, ar mhonarcacht absalóideach í. Bhí baint aige le hiarrachtaí chun próifíl idirnáisiúnta Chatar a ardú trí imeachtaí spóirt a óstáil, chomh maith le Paris Saint-Germain FC a cheannach.

## Luathshaol agus oideachas
Rugadh Tamim bin Hamad ar an 3 Meitheamh 1980 i Doha, Catar. Is é an ceathrú mac é ag Síc Hamad bin Khalifa Al Thani, agus dara mac ag Síc Moza bint Nasser Al-Missned, dara bean chéile Hamad. Fuair Tamim a chuid oideachais ag Scoil Sherborne na Breataine Móire (Coláiste Idirnáisiúnta) i nDorset, agus ag Scoil Harrow, áit ar bhain sé A-Leibhéil amach i 1997.  D’fhreastail sé ansin ar an Acadamh Míleata Ríoga Sandhurst, agus bhain sé céim amach i 1998.

## Gairm
Coimisiúnaíodh Síc Tamim mar an dara leifteanant i bhFórsaí Armtha Chatar nuair a bhain sé céim amach ó Sandhurst. Tháinig sé chun bheith ina oidhre ar ríchathaoir Chatar an 5 Lúnasa 2003, nuair a thréig a dheartháir níos sine Síc Jassim a éileamh ar an teideal. Ó shin réitíodh é chun dul i gceannas ar an stát, ag obair sna poist is airde slándála agus eacnamaíocha  An 5 Lúnasa 2003, ceapadh é ina leas-cheannasaí ar fhórsaí armtha Chatar.
## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Robert Reich

Is ollamh Meiriceánach, údar, dlíodóir, agus tráchtaire polaitíochta é **Robert Bernard Reich** (a rugadh 24 Meitheamh, 1946). D'oibrigh sé i riaracháin na nUachtarán Gerald Ford agus Jimmy Carter, agus bhí sé ina Rúnaí Saothair ó 1993 go 1997 i gcomh-aireachta an Uachtaráin Bill Clinton. Bhí sé ina bhall freisin de bhord comhairleach an Uachtaráin Barack Obama um aistriú eacnamaíoch an Uachtaráin Barack Obama..

Ollamh an tSeansailéara um Beartas Poiblí is ea Reich ag Goldman School of Public Policy, UC Berkeley ó Eanáir 2006. Tráth, bhí sé ina Léachtóir ag Scoil Rialtais John F. Kennedy de chuid Ollscoil Harvard  agus ina ollamh um beartas sóisialta agus eacnamaíoch ag Scoil Heller do Bheartas Sóisialta agus Bainistíocht, Ollscoil Brandeis. Bhí sé ina eagarthóir rannpháirteach ar *The New Republic*, *The American Prospect* (freisin ina chathaoirleach agus ina heagarthóir bunaidh), *Harvard Business Review*, *The Atlantic*, *[[The New York Times]]*, agus *The Wall Street Journal* .

Is tráchtaire polaitiúil é Reich ar chláir lena n-áirítear; *Erin Burnett OutFront*, *CNN Tonight*, *AC360* Anderson Cooper, *Hardball le Chris Matthews*, *This Week le George Stephanopoulos*, *Kudlow &amp;amp; Company* de chuid CNBC, agus *APM 's Marketplace*. Sa bhliain 2008, d'ainmnigh an iris  é ar cheann de na Deich mBall Comh-aireachta is Fearr den chéid,  agus sa bhliain chéanna chuir *The Wall Street Journal* é sa séú háit ar liosta na Smaointeoirí Gnó is mó Tionchair.

D'fhoilsigh sé 18 leabhar atá aistrithe go 22 teanga, lena n-áirítear na leabhair is mó díol; *The Work of Nations*, *Reason*, *Saving Capitalism*, *Supercapitalism*, *Aftershock: The Next Economy and America's Future*, agus ríomhleabhar mór-ráchairte, *Beyond Outrage*. Tá sé ina chathaoirleach emeritus freisin ar bhord Common Cause agus scríobhann sé a bhlag féin faoin ngeilleagar polaitiúil ag Robertreich.org. Roghnaíodh an scannán Robert Reich- Jacob Kornbluth *Saving Capitalism* le bheith ina Netflix Original, agus cuireadh tús leis i mí na Samhna 2017, agus bhuaigh a scannán *Inequality for All* Gradam Speisialta Ghiúiré na Stát Aontaithe don Ghnóthachtáil sa Scannánaíocht ag Féile Scannán Sundance 2013 in Utah.

Sa bhliain 2015, bhunaigh Reich agus Kornbluth Inequality Media, cuideachta meán digiteach neamhbhrabúis. I bhfíseáin Inequality Media bíonn Reich ag plé ábhair a bhaineann le héagothroime agus cumhacht go príomha sna Stáit Aontaithe, lena n-áirítear bunioncam uilíoch, cosaint cearta saothair, bearna rachmais ciníoch, tithíocht inacmhainne, agus claonroinnt.
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a d'fhreastail Yale Law School
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Céannacht Euler

Sa mhatamaitic, is ionann **céannacht Euler**  (ar a dtugtar cothromóid Euler freisin)e^{i \pi} + 1 = 0nuair atá

: *e* ina uimhir Euler, bonn logartaim aiceanta,
: *i* ina  aonad samhailteach, a shásaíonn i2 = −1 de réir sainmhínithe, agus
: *π* pi, an cóimheas idir cuar-imlíne ciorcail agus a thrastomhas.
## Naisc sheachtracha
* Pleananna Teagaisc & Foghlama. Foireann Forbartha an Tionscadail Mhata 2012 
## Tagairtí

Catagóir:easpónantúilí
Catagóir:Céannachtaí matamaiticiúla
Catagóir:Teoirimí san anailís chasta
Catagóir:Leonhard Euler
Comhionannas inscne

mion
Is  ionann **comhionannas inscne** is cearta, freagrachtaí agus deiseanna comhionanna a bheith ag mná agus ag fir, ag buachaillí agus ag cailíní. Ní hionann comhionannas go mbeadh mná agus fir mar an gcéanna, ach ciallaíonn sé NACH mbeidh cearta, freagrachtaí agus deiseanna na mban agus na bhfear ag brath ar cibé an fear nó bean iad.

Ciallaíonn sé sin cothroime rochtana ar acmhainní agus ar thairbhí agus cothroime rialaithe ina dtaobh, mar aon le cothroime rannpháirtíochta i gcinnteoireacht pholaitiúil agus comhionannas faoin dlí. Ba cheart rochtain a bheith ag gach duine ar an gcúram sláinte céanna, ar an oideachas céanna agus ar na poist chéanna.

### Forbairt
Cé gur saincheist dhomhanda é neamhionannas inscne, is measa fós é i gcás bochtaineachta. Is príomhthoisc é freisin maidir le marthanacht bochtaineachta. 

Nuair nach mbíonn cothroime rochtana ag mná ná ag fir ar acmhainní nó ar chomhdheiseanna chun páirt a ghlacadh i gcinnteoireacht, bíonn costais eacnamaíocha agus sóisialta dhíreacha ann. Cuireann sé sin isteach ar mhná ach bíonn iarmhairtí ann freisin dá leanaí, dá bpobail agus dá dtíortha.

### Oideachas
I mí Dheireadh Fómhair 2022, d’fhoilsigh *I Wish*, eagraíocht for-rochtana oideachais ETIM (eolaíocht, teicneolaíocht, innealtóireacht agus mata) na hÉireann torthaí a taighde. Fuarthas amach go bhfuil athrú le déanaí ar dhearcadh cailíní sna déaga i leith gairm bheatha a bheith acu in ábhair ETIM agus ochtó a ceathair faoin gcéad de chailíní sna déaga ag iarraidh tuilleadh eolais a fháil faoi ETIM, i gcomparáid le caoga a trí faoin gcéad sa bhliain dhá mhíle is a sé. Léirigh an suirbhé freisin go bhfuil an dearcadh seo ag éirí níos dearfaí in ainneoin torthaí níos imníche.
[mion|[Rialú Kreil|Tanja Kreil]]

## Féach freisin

* Cearta na mban
* Foréigean inscne
* Rialú Kreil, 2000.  In 1996 chuir Tanja Kreil iarratas isteach ar phost mar Innealtóir san arm Gearmánach. Ar 11 Eanáir 2000, dhearbhaigh Cúirt Bhreithiúnais na gComhphobal Eorpach go raibh an reachtaíocht Ghearmánach contrártha do dhlí an Chomhphobail ar chomhionannas inscne.

## Naisc sheachtracha

* An Coiste um Chomhionannas Inscne - Oireachtas na hEireann

## Tagairtí

Catagóir:Comhionannas inscne
Catagóir:Cearta na mban
Catagóir:Feimineachas
Oisín Mac

Is rapálaí, ceoltóir rapcheol, nó geabaire Gaelach é **Oisín Mac**, nó **Oisín Mac Giolla Bhríde** (**Oisín Mac Giolla Dhaltúin** tar éis pósadh dó), a dhéanann iarracht sean-chleachtas dúchasach na filíochta siollaí agus stíl ealaíne lucht oibreach chomhaimseartha an Hip Hap a cheangailt le chéile i snaidhm. Is minic é le feiceáil agus le cloisteáil ag reic a chuid rannaireachta radacaigh ar stáitsí timpeall na tíre ag féilte agus ceolchoirmeacha éagsúla. Seinntear a chuid ceoil ar leithéidí Raidió na Gaeltachta, Raidió na Life agus an BBC. Anuas air sin, bíonn sé ag reáchtáil ceardlanna ar an bhfilíocht, ar an gceol agus ar an Hip Hap i ngrúpaí óga agus i scoileanna na tíre freisin. Ainmníodh é do ghradaim éagsúla ag Gradaim Ceoil Nós thar na blianta agus tá amhrán dá chuid, *An Saol Rúnda* ar shiollabas reatha an Teastais Shóiséaraigh. Is as Cill Mhantáin é Oisín ó dhúchas, ach tá sé ag cur faoi i lár Bhaile Átha Cliath le blianta anuas.

Tá Oisín ag cumadh leis le tamall de bhlianta agus is minic ar ardán é ag gigeanna Gaeilge fud fad na tíre, Féile na Gealaí, agus REIC ina measc.

Aithnítear é mar gheall ar a liricí láidre agus a bhlas sainiúil.

Tá sé tar éis tráchtas máistreachta a scríobh bunaithe ar a thaighde ar idé-eolaíochtaí teanga i leith an phróisis aistrithe teanga sa litríocht Ghaelach i Mórcheantar Bhaile Átha Cliath na 18ú haoise, oidhreacht a mhúnlaíonn a shaothar fileata féin.

## Saothair

**An Saol Rúnda*
**Meon na hAoise*

Catagóir:Rapálaithe Gaeilge
catagóir:Rapálaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge
Catagóir:Cumadóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Nuatheachtaí na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana
Crannbhanc

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/The_house_at_the_end_of_the_street.jpg/300px-The_house_at_the_end_of_the_street.jpg|deas|mion| Anótálann an chuid is mó de na crannbhainc leaganacha de struchtúr frásaí (ar chlé) nó struchtúr spleáchais (ar dheis).
Sa teangeolaíocht, is corpas de théacs parsáilte é **[[crannbhanc]]** a anótálann struchtúr abairtí comhréireacha nó séimeantacha. D'athraigh tógáil corpas parsáilte, go luath sna 1990idí, an teangeolaíocht ríomhaireachtúil as éadan, ag baint leasa as sonraí eimpíreacha ar scála mór.

## Sanasaíocht
Chum an teangeolaí Geoffrey Leech an téarma Béarla *treebank* sna 1980idí, trí analaí le taisclanna eile cosúil le *seedbank* nó *bloodbank* (banc fola)*.* Tá sé seo amhlaidh toisc go léirítear struchtúr comhréireach agus séimeantach go cumadóireachta mar struchtúr crainn. Is minic a úsáidtear an téarma corpas parsáilte go hidirmhalartaithe leis an téarma *treebank*, agus an bhéim ar thosaíocht abairtí seachas crainn.

## Tagairtí

Catagóir:Ríomhtheangeolaíocht
Catagóir:Teangeolaíocht chorpais
Catagóir:Comhréir
Catagóir:Séimeantaic
Catagóir:Míreanna tástála
Na deartháireacha Noel agus Pádraig Ó Dugáin

Bhunaigh an cúpla Pádraig agus Noel Ó Dúgáin an sárghrúpa Clannad i nGaoth Dobhair sa bhliain 1970 i gcomhluadar a nianna agus a neachtanna i gclann Uí Bhraonáin, Máire, Ciarán, Pól agus Enya. Uncailí le muintir Bhraonáin – Ciarán, Pól, Moya agus Enya ab ea Pádraig agus Noel.

## Gairm
Rugadh agus tógadh Pádraig agus Noel i nGaeltacht Ghaoth Dobhair agus bhí siad ar an mbeirt ab óige den seisear clainne a bhí ag Aodh agus Máire Duggan.

D’éirigh go maith ó thús leis an mbanna agus lena gceol sainiúil, ar mheascán é den cheol traidisiúnta agus stíleanna eile ceoil.

Bhíodh Noel ag seinm, ag canadh agus ag cumadh amhrán don ghrúpa. Bhíodh Pádraig ag seinm giotáir. Thug siad chéad turas le Clannad ar Mheiriceá sa mbliain 1979 agus dhá bhliain ina dhiaidh sin thug siad an sintéiseoir isteach sa ngrúpa, rud a spreag an t-ainm don chéad albam eile Fuaim.
mion|Noelː  Féile Lorient 2013

### Níos déanaí
Agus sos á thógáil ag Clannad chuir Pádraig agus Noel albam dá gcuid féin, *Rubicon*, amach in 2005.

Ainneoin gur iomaí cineál fuaime a bhain Pádraig agus Clannad as uirlisí éagsúla ina gcuid taistil as baile, bhí baint mhór aige le teagasc an cheoil feadóige agus fífe ina pharóiste féin agus le buíonn fífeanna Ghaoth Dobhair mar is léir ó ranganna ann i 1984.
mion|Pádraigː Lorient 2013
Bhásaigh Noel Ó Dúgáin go tobann ar 16 Deireadh Fómhair 2022 agus é amuigh le cairde i nDún na nGall. Bhí sé 73 bliain d’aois.

Bhí Pádraig tinn ar feadh tamaill sna 2010idí agus fuair sé bás in Ospidéal Bhaile Bhlainséir sa bhliain 2016.

## Féach freisin

* Clannad
* Moya Brennan
* Enya
* Gaoth Dobhair

## Naisc sheachtracha
Fear as Dobhar, RTÉ (2016), Sa chlár seo caitheann Dónall Mac Ruairí súil siar ar Phádraig, ar an méid a bhain sé amach, an tionchar a bhí aige ar an ghrúpa, agus an bhearna atá fágtha ag a bhás.

## Tagairtí

Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge
Catagóir:Clannad
Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Básanna in 2016
Inneall difríochta

Gléas meicniúil is ea **inneall difríochta**, nár fhéad ach suimiú agus dealú a dhéanamh (uimhríocht), a dearadh chun táblaí uimhreacha, a bheadh úsáideach le haghaidh loingseoireachta, a ríomh.

Thóg Charles Babbage inneall difríochta agus cheap sé córas cláraithe chuige sna 1820idí. Réamhtheachtaire an ríomhaire a bhí ann.clé|mion|An ''"Difference Engine #2"'', i músaem i Londain.
Sa bhliain 1991, thóg an Músaem Eolaíochta i Londain "Inneall Difríochta Uimhir 2", leagan lánscála dá mheaisín ríomhaithe de réir na mbundearthaí ó 1847.

## Féach freisin

* Charles Babbage
* Áireamhán

## Tagairtí

Catagóir:Ríomhaireacht
Catagóir:Áireamháin
Catagóir:Uimhríocht
Charlotte Stoker

Bean tí agus scéalaí Éireannach ab ea **Charlotte Matilda Blake Stoker** (née Thornley, 1818–1901). Spreag sí a mhac, Bram Stoker agus údar Dracula, chun dul i mbun pinn.

## Beatha
Rugadh Stoker sa bhliain 1818 i mBéal Átha Seanaidh, Contae Dhún na nGall. Bhí athair Stoker Thomas Thornley ina chaptaen sa 43ú Coisithe Éadrom in Arm na Breataine. Chuaigh Thornley isteach i gConstáblacht Ríoga na hÉireann ina dhiaidh sin. Tháinig muintir Thornley ó Shasana ach bhog siad go Béal Átha Seanaidh sna 1780idí. Ba í máthair Stoker Matilda Blake.

Bhí beirt deartháireacha níos óige ag Stoker agus bhog an teaghlach go Sligeach nuair a bhí sí fós óg. Sa bhliain 1832, thit eipidéim chalair amach i Sligeach, in aois 14 bliain do Stoker ag an am.

Phós Stoker in 1844. Bhuail sí lena fear céile Abraham i gCúil Raithin, Contae Dhoire, agus é ar saoire óna phost i gCaisleán Bhaile Átha Cliath. Bhí sé timpeall 20 bliain níos sine ná í. Tháinig a shinsir go hÉirinn le Liam III Shasana. Nuair a phós siad, bhog siad go Sráid Fhearchair i mBaile Átha Cliath sular bhog siad go dtí an Corrán i gCluain Tarbh. Bhí seachtar clainne acu: Thornley, Matilda, Abraham (Bram), Tom, Richard, Margaret, agus George (a rugadh sa bhliain 1855).

Chuaigh fear céile Stoker ar scor in 1865 agus é 65 bliana d’aois.  Bhog sé go dtí an Fhrainc lena bhean, Matilda agus Margaret i 1872 mar go raibh an costas maireachtála níos ísle ann. D’fhág siad a gcúigear mac, a bhí ag déanamh go maith, Thornley, Richard agus George i gcúrsaí leighis, Bram i gCaisleán Bhaile Átha Cliath, agus Tom, ag staidéar fós i gColáiste na Tríonóide.

Fuair fear céile Stoker bás ar 12 Deireadh Fómhair 1876 agus cuireadh in Tirana é. D’fhill Stoker ar Bhaile Átha Cliath in 1885. Bhí Bram i Londain ag an am seo agus d’iarr uirthi scríobh chuige faoi na heachtraí i Sligeach i 1832.  Bhain Bram úsáid  as seo mar fhoinse dá leabhar *Dracula*.

Fuair Stoker bás i 1901. Bhí sí 83 bliain d'aois agus ag éirí dall. Tá sí curtha i Reilig Chnocán Iaróm.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1818
Catagóir:Básanna i 1901
Catagóir:Básanna de bharr galair
Catagóir:Daoine Angla-Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Shligigh
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna
Catagóir:Gníomhaithe cearta na mban
Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Seanchaithe Éireannacha
Cúnamh daonnúil

mion
Cuirtear **cúnamh daonnúil** (nó **cabhair dhaonnúil**), amhail cógais, pubaill agus soláthairtí bia, chuig daoine atá ag fulaingt ó chogadh, tuilte, creathanna talún, hairicíní, srl. 
mion

## Féach freisin

* Cúnamh Éireann
* Trócaire

## Tagairtí

Catagóir:Cabhair dhaonnúil
Gavin Bazunu

Peileadóir gairmiúil Éireannach é **Gavin Okeroghene Bazunu** (rugadh 20 Feabhra 2002) a imríonn mar chúl báire do chlub Southampton sa Premier League agus d’fhoireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann.

Chuir Bazunu tús lena ghairm bheatha ag Shamrock Rovers, ag imirt a chéad chluiche foirne i Meitheamh 2018 ag 16 bliana d’aois, sula ndeachaigh sé isteach i Manchester City i mí Feabhra 2019. Chaith sé séasúr 2020–21 ar iasacht ag Rochdale agus séasúr 2021–22 ar iasacht ag Portsmouth.

Is idirnáisiúnta óg Éireannach é, rinne sé a chéad chluiche sinsearach idirnáisiúnta in 2021.

## Saol pearsanta
Rugadh Bazunu i mBaile Átha Cliath agus tógadh é i mbruachbhaile Teach na Giúise. Is de bhunadh na Nigéire é.

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Éillitheacht

mion|The Price Of Corruption i mBailte Átha Cliath, 24 Samhain 2012
Is éard atá i **éillitheacht** (nó **éilliú**) ann ná **caimiléireacht** a dhéanann duine ar dhuine eile.

Is gníomh d'aon ghnó amháin a dhéanann páirtí amháin chun páirtí eile a spreagadh chun gníomhú nó staonadh ó ghníomhaíocht ar bhealach áirithe agus faigheann an duine a dhéanann caimiléireacht buntáiste as agus / nó cuirtear costas ar íospartach na caimiléireachta.

Cuimsítear chomh maith iarrachtaí chun gníomhartha den sórt sin a dhéanamh.

I dtíortha áirithe, tá an chaimiléireacht go smior sa chóras. 

### Éire
De réir innéacs Transparency International, bhí Éire sa 13ú háit as 180 tír ar an innéacs caimiléireachta don bhliain 2021. (Is í an tír atá sa chéad áit an tír leis an méid is lú caimiléireachta, agus an tír sa 180ú háit an tír is measa).

Bhí an t-éilliú i réim fud fad an rialtais áitiúil in Éirinn sa 20ú haois, agus iarrachtaí ar oifigigh a éilliú.

## Féach freisin

* Calaois

## Tagairtí

Catagóir:Coireanna
Catagóir:Éillitheacht
Fagopyrum esculentum

Is planda bláthanna é ***Fagopyrum esculentum***, (Gaeilge: **ruán** nó **lus na gcearc**)  san fhine Polygonaceae, a shaothraítear le haghaidh a shíolta gránach agus mar bharr cumhdaigh. Úsáidtear an t-ainm "ruán nó lus na gcearc" le haghaidh roinnt speiceas eile, mar shampla *Fagopyrum tataricum*, plandaí bia ceansaithe a saothraítear san Áise.

In ainneoin a ainm *buckwheat* sa Bhéarla, níl dlúthbhaint ag ruán nó lus na gcearc le cruithneacht. Ní sé ina ghránbharr, ná fiú ina bhall den fhine Poaceae nó Gramineae (na féara). Tá baint ag an ruán le samhadh, glúineach, agus biabhóg, agus tugtar bréag-ghránbharr air toisc go bhfuil úsáid chócaireachta a shíolta mar an gcéanna le gránaigh, mar gheall ar a ardchion stáirse .
## Tagairtí


Catagóir:Barraí de thionscnamh na hÁise
Catagóir:Flóra ón Áise
Catagóir:Fagopyrum
Catagóir:bréag-ghránbharra
Sprints

Is banna rac-cheoil as Éirinn é **Sprints**. Bunaíodh é sa bhliain 2019, agus tá ceathrar sa bhanna: Karla Chubb (scríbhneoir, amhránaí agus giotár), Colm O'Reilly (príomghiotáraí), Sam McCann (dordghiotáraí) agus Jack Callan (drumaí). Tá siad ar an lipéad ceoil neamhspleách Nice Swan Records. Is meascán de phunc-rac agus grúinse é a gcuid ceoil. Ba chairde iad ón am a bhí siad óg Jack Callan, Colm O'Reilly agus Sam McCann - ón Chúlóg agus Cill Bharróg i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath iad - agus is as Ráth Fearnáin í Karla Chubb. Scríobhann sí amhráin faoina taithí pearsanta mar bhean i mbanna ceoil agus a cuid cnéasachta féin. De ghnáth bíonn téamaí polaitiúla nó sóisialta ag baint leis na liricí.

## Baill an bhanna
* Karla Chubb - Príomhamhránaí agus giotár
* Colm O'Reilly - Príomghiotáraí
* Sam McCann - Dordghiotáraí agus amhránaí taca
* Jack Callan - Drumaí

## Albaim
* 2020 - An chéad Singil "*Pathetic*"
* 2021 - Ceirnín Leathfhada "*Manifesto*"
* 2022 - Ceirnín Leathfhada "*Modern Job*" eisithe 18 Feabhra.

## Léirithe Suntasacha
Chuir paindéim Covid-19 isteach ar léirithe ceoil le linn 2020 agus 2021. Cuireadh siar an chéad chamchuairt ó Bhealtaine 2020 go Deireadh Fómhair 2021. Seo liosta de na léirithe is mó le rá ón bhliain 2022:

* Márta 2022 Féile *South by Southwest*, Austin, Texas
* 24ú Meitheamh 2022 tacaíocht do Liam Gallagher i bPáirc Ormeau i mBéal Feirste
* 26ú Meitheamh 2022 bhí siad ar mhionstáitse *William's Green* i Glastonbury 
* Deireadh Fómhair 2022 - Camchuairt na hÉireann le gigeanna i gCorcaigh, Londain, Luimneach, Gaillimh agus Baile Átha Cliath

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Racghrúpaí Éireannacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2019
Grant v Australian Knitting Mills

Sa chás **Grant v Australian Knitting Mills** [1936] AC 562, rialaíodh go raibh an dualgas cúraim a fógraíodh trí bliana roimhe sin i Donoghue v Stevenson, 1933, ina phrionsabal cuid mhór ní ba leithne ná mar a tuigeadh go dtí sin. Thug an Ríchomhairle a breithiúnas sa chás ar 21 Deireadh Fómhair 1936.

## Féach freisin

* Donoghue v Stevenson
* Dlí na faillí

## Tagairtí

Catagóir:1936
Catagóir:Cásanna dlí
Catagóir:Faillí
Catagóir:Dlí na faillí
Catagóir:Dlí tort