open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Seosamh I, An tImpire Naofa Rómhánach

B'Impire Naofa Rómhánach, Rí na Boihéime, Rí na hUngáire, Rí na Rómhánaigh, é Seosamh I (26 Iúil, 1678 – 17 Aibreán, 1711). Ba é an mac is sine leis an Impire Leopold I agus lena thríú bean chéile, Eleonore-Magdalena as Pfalz-Neuburg.

Rugadh é i Vín. Sa bhliain 1687, fuair sé coróin na hUngáire agus bhí sé mar Rí na Rómhánach ó 6 Eanáir, 1690 ar aghaidh.

Sa bhliain 1702, throid sé ag léigear Landau i gCogadh Chomharbas na Spáinne. Deirtear go raibh rosc catha aige ar láthair chathaː "siúd atá eaglach is féidir leo cúlú".

Fuair sé bás den bholgach.

## Íomhánna

Íomhá:Holy Roman Emperor Joseph I.jpg|Joseph 1 holy roman
Íomhá:Joseph I Holy Roman Emperor.png|
Íomhá:Coat of Arms of Joseph I, Holy Roman Emperor-Or shield variant.svg|
Íomhá:Arms of Joseph I, Holy Roman Emperor (variant).svg|
Íomhá:Joseph I Holy Roman Emperor 003.jpg|
Íomhá:2 Thalers, Joseph I, Holy Roman Empire, Hall, date unknown - Bode-Museum - DSC02699.JPG|


## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1678
Catagóir:Básanna i 1711
Catagóir:Impirí Naofa Rómhánach
Catagóir:Monarcaí na Boihéime
Catagóir:Ríthe Gearmánacha
Catagóir:Ríthe na Cróite
Catagóir:Ríthe na hUngáire‎
Catagóir:Teaghlach Habsburgach‎
RTÉ News Now

Is seirbhís nuachta é **RTÉ News Now**. Craolann sé 24/7 ar feadh na seachtaine tríd an idirlíon, ag rte.ie. Craolann sé nuacht agus cúrsaí reatha ar fud an lae. Níl an tseirbhís beo, ach, craolann sé an clár deireanach, is déanaí ó RTÉ, an nuacht ag a 1 a chlog, nuacht 6:1, agus nuacht ag a 9 a chlog, ach ní amháin sin, ach cláir mar *Prime Time*, *The Week In Politics*, agus cláir eile maidir le cúrsaí reatha. Tá an tseirbhís ar fáil ar an láithreán gréasáin RTÉ, tríd *Windows Media Player*. Is féidir an nuacht RTÉ a féachaint ag am éagsúla, ag lá éagsúla, ag ait éagsúla.

Catagóir:RTÉ
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na hÉireann
Fluent Dysphasia

Gearrscannán is ea ***Fluent Dysphasia*** a scríobh agus a stiúir Daniel O'Hara. 

Taispeánadh é ag Féile Scannán Chorcaí i mí Dheireadh Fómhair 2004 agus bhuaigh sé gradam an lucht féachana don ghearrscannán is fearr Éireannach. Bhuaigh sé gradaim eile tar éis seo.

Scéal faoin gcairdeas agus an teagmháil idir athair (Stephen Rea) agus iníon sna déaga (Jayne Stynes) atá i gceist ann.

Taifeadadh an gearrscannán seo, atá 16 nóiméad ar fhad, taobh istigh de cheithre lá. Ar nós scannán eile ó O'Hara, *[[Yu Ming Is Ainm Dom]]*, tá sé suite i mBaile Átha Cliath den chuid is mó.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Fluent Dysphasia (2004) ar Atom.com 

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Compántas na gCaitliceach

[clé|mion|318x318px|[Dónall Ó Conaill, "Curadh na Saoirse", póstaer a foilsíodh sna  i bPennsylvania, 1847.]]
Is éard a bhí i gceist le **Compántas na gCaitliceach** (*Cumann na gCaitliceach* uaireanta) ná an eagraíocht pholaitiúil a bhunaigh Dónall Ó Conaill sa chéad leath den naoú haois déag le feachtas a chur ar son Fhuascailt na gCaitliceach i Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann. 

## Bunú an Chompántais
Ba é Dónall Ó Conaill a chur an Compántas ar bun sa bhliain 1823. Ní raibh ann ar dtús ach ceann eile d'eagraíochtaí den chineál céanna a bhí á mbunú le deich mbliana anuas. Níor bhláthaigh aon cheann de na cinn a bhí ann roimh an gCompántas. 

Bhí an Compántas ar cheann de na slua-eagraíochtaí polaitiúla is luaithe a tháinig ar an bhfód san Eoraip. 

## Féach freisin

* Fuascailt na gCaitliceach, Gluaiseacht na hAisghairme  agus  Acht Faoisimh do Chaitlicigh (1829)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Fuascailt na gCaitliceach
Catagóir:1820idí in Éirinn
Catagóir:1823
Oakland, California

Is cathair i gCalifornia, Stáit Aontaithe Mheiriceá í **Oakland**. Tá an chathair suite i gContae Alameda agus is í an 8ú chathair is mó sa stáit. 

Tá timpeall is 390,724 (2010) duine ina gcónaí sa chathair.

Bunaíodh Oakland sa bhliain 1852.

Sna 1980í bhí clú agus cáil ar Oakland mar gheall ar an méid rapcheoil a bhí ann sa cheantar.

## Tagairtí

*
Catagóir:California
Catagóir:Cathracha i gCeantar Bhá San Francisco
Catagóir:Ceantar Bhá San Francisco
Catagóir:Bá San Francisco
Catagóir:Cathracha in California
Catagóir:Cathracha móra in California
Catagóir:Lárionaid daonra in California
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cathracha California bunaithe sa bhliain 1852
Catagóir:Lárionaid daonra California bunaithe sa bhliain 1852
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe bunaithe sa bhliain 1852
Catagóir:Lárionaid daonra bunaithe sa bhliain 1852
Catagóir:Cathracha bunaithe sa bhliain 1852
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1852
Owen Heary

Is imreoir sacair é **Owen Heary**. Imríonn sé faoi láthair le Bohemians agus tá sé ina chaptaen. D'imir Heary le Home Farm agus bhí sé ag imirt le Shelbourne ó 1998 go 2007. Is cosantóir é.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Paul Doolin

Is traenálaí agus iarimreoir peile é **Paul Doolin**.

D'imir sé le Bohemians, Shamrock Rovers, Shelbourne, Derry City, Dundalk agus Portadown.

Bhí sé ina thraenálaí le UCD ó 2001 go 2003 agus Drogheda United ó 2003 go 2008. Bhuaigh sé an Corn FAI agus Sraith na hÉireann le Drogheda.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Traenálaithe League of Ireland
Catagóir:Imreoirí Shamrock Rovers Football Club
Pádraig Phiarais Cúndún

Rugadh **Pádraig Phiarais Cundún** (1777–1857) i ngar do Bhaile Mhac Óda, Contae Chorcaí, agus tháinig clú air mar fhile agus mar fhear grinn. Bhí feirm aige in Uíbh Mac Coille láimh le hEochaill, ach sa bhliain 1826, in aois a naoi mbliana is daichead, thug sé a mhuirín leis go dtí Stát Nua-Eabhrac agus d’fhódaigh sé é féin in Utica, áit a raibh gaolta leis cheana. Bhí Canáil mhór Erie á ghearradh ann timpeall na bliana 1826 agus Gaeilge ag mórán de na hoibrithe. Chuir an Cundúnach aithne ar a lán acu. 
thumb|center|600px|SeanChanáil Erie 1832: cainteoirí Gaeilge a thochail cuid mhaith di, agus aithne ag an gCundúnach orthu.
Cheannaigh an Cundúnach feirm ar cairde; sa bhliain 1834, nuair a bhí an costas íoctha aige, thosaigh sé ag scríobh abhaile. Idir na blianta 1834 agus 1857 chuir sé neart litreacha agus dánta abhaile i nGaeilge, agus tóir orthu ar fud a cheantair dhúchais. Ag seo sliocht as litir leis (30 Márta 1852):

:*Féach feirmeoirí na tíre seo, bíonn bia is deoch gach uile lá insan bhliain acu chomh maith is a bheadh ag aon duine uasal. Ní bhíonn aon scorn orthu iad féin, a mná is a gclann do chaitheamh a gcoda ar aonchlár lena lucht oibre: aonbhia is aonchlár a bhíonn acu uile. Ní dheinid siad dála Sheáin an scadáin, a chognadh a chuid a chuid insan seomra go hamplach doicheallach. Agus samhailt eile Sheáin de chineál daoine, is beag an dolaidh iad a bheith mar atáid, go cúthail cráite faoi láimh daoirse Gall, óir is follas go bhfáiscfidís féin an tsnaidhm ar an mbocht chomh docht is a dhéanfadh an Gall nó fós níos measa dá mbeadh ar a gcumas.*

Chuir Risteard Ó Foghludha (Fiachra Éilgeach) an cnuasach go léir in eagar sa bhliain 1932. 

## Féach freisin

* An Ghaeilge i Meiriceá

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Answers.com - Pádraig Phiarais Cúndún

Cundun, Padraig Phiarais
Cundun, Padraig Phiarais
Cundun, Padraig Phiarais
Cundun, Padraig Phiarais
Cundun, Padraig Phiarais
Breac

[thumb|[Breac dea-dhathach, *Oncorhynchus mykiss*]]
[thumb|[Breac biwa, *Oncorhynchus masou rhodurus*]]
Is ceann de roinnt speiceas d'iasc fionnuisce é an **breac**, a bhíonn bainteach leis an bhfofhine *Salmoninae*. Cé go mbaineann na bradáin leis an ngéineas céanna is na bric, murab ionann agus formhór na mbreac, caitheann formhór na mbradán a gcuid ama san fharraige. 

Bíonn an focal 'breac' in úsáid freisin agus roinnt iasc nach breadáin iad a ainmniú, a leithéid agus *Cynoscion nebulosus*, an breac ballach nó an breac breac.

## Speiceas
Úsáidtear an t-ainm 'breac' go minic i ndáil le speicis áirithe, i dtrí as seacht de na géinis, san fhofhine Salmoninae: *Salmo* (an Atlantaigh); *Oncorhynchus* (an Aigéin Chiúíin); agus *Salvelinus* na ruabhric san áireamh).
Áireofar na héisc seo a leanas mar bhric:
* Géineas *[[Salmo]]*
** Breac aidríad, *Salmo obtusirostris*
** Breac donn, *Salmo trutta*
** Breac ceannchothroim, 'Salmo platycephalus*
** [[Breac marmoratach]], *Salmo trutta marmoratus*
** [[Breac ohid]], *Salmo letnica*
** [[Breac sevan]],*Salmo ischchan*

* Géineas *Oncorhynchus* 
** [[Breac apache]], *Oncorhynchus apache*
** [[Breac sima]], *Oncorhynchus masou*
** [[Breac píbchréachtach]], *Oncorhynchus clarki*
** [[Breac gila]], *Oncorhynchus gilae*
** [[Breac órga]], *Oncorhynchus aguabonita*
** [[Breac dea-dhathach]],*Oncorhynchus mykiss*
** [[Breac órga Meicsiceach]], *Oncorhynchus chrysogaster*

* Géineas *Salvelinus* (An Ruabhreac)
** *Salvelinus alpinus*
** *Salvelinus fontinalis timagamiensis*
** *Salvelinus fontinalis*
** *Salvelinus confluentus*
** *Salvelinus malma*
** *Salvelinus namaycush*
** *Salvelinus fontinalis agassizi'' (díothaithe)

Catagóir:Dobharshaothrú
Catagóir:Éisc fuaruisce
Catagóir:Éisc inite
Catagóir:Fána na Graonlainne
Catagóir:Salmonidae
Catagóir:Éisc tráchtálafish
Catagóir:Éisc
An Pháilis

í

Is teanga Ind-Eorpach, Ind-Airíoch í an **Pháilis** (nó an Phailis), agus is ceann de na teangacha Meán-Ind-Airíocha í. Teanga chlasaiceach í an Pháilis féin inniu nach labhraítear ach amháin i searmanais Búdaíocha. Is é *Tipitaka*, an scrioptúr naofa i mBúdachas Theireaváda, an fhoinse a bhfuil caighdeán na Páilise bunaithe uirthi. Is é is brí le hainm na teanga, ó thús, ná "líne" nó "téacs scrioptúrtha", agus ní díol iontais é, ós teanga scrioptúrtha í an Pháilis go bunúsach. 

Nuair a breacadh na scrioptúir Pháilise síos an chéad uair san aois dheireanach roimh bhreith Chríost, ba teanga labhartha í, nó ar a laghad, bhí canúintí labhartha ann agus iad sách cosúil leis an bPáilis. Na míreanna tráchtaireachta atá curtha leis an scrioptúr ó shin, áfach, tháinig siad ó pheann lucht léinn a d'fhoghlaim an Pháilis mar chaighdeán liteartha is mar theanga iasachta.

Ceann de na Pracraití í an Pháilis, is é sin, ceann de na canúintí beo a tháinig in úsáid sa litríocht san India i ndiaidh don tSanscrait dul in éag mar theanga labhartha.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha marbha
Catagóir:Búdachas
Catagóir:An India
Stephen Kenny

Is bainisteoir agus iarimreoir sacair é **Stephen Kenny** (a rugadh ar an 30 Deireadh Fómhair 1971 i mBaile Átha Cliath, Éire). Is iarbhainisteoir é le  Longford Town, Bohemians, Derry City, Dunfermline Athletic, Shamrock Rovers and Dundalk F.C. Bhí sé ina bhainisteoir ar fhoireann sacair na hÉireann. 

D'imir sé le Belvedere, St Patrick's Athletic agus Home Farm.

## Tagairtí

## Féach freisin

* Traenálaithe sacair,  Mick McCarthy, Heimir Hallgrímsson

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Traenálaithe League of Ireland
Catagóir:Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann
Catagóir:Traenálaithe sacair
Alan Mathews

Is traenálaí agus iarimreoir sacair é **Alan Mathews** (a rugadh ar an 27 Meitheamh, 1965 i mBaile Átha Cliath, Éire). Tá sé ina thraenálaí le Shelbourne faoi láthair.

D'imir sé le a lán clubanna. Bhí sé ina thraenálaí le Longford Town ó 2002 go 2007. D'oibrigh sé le Cork City i 2008.

Mathews, Alan
Mathews, Alan
Jamie Carragher

Is iarimreoir sacair é **Jamie Lee Duncan Lee Carragher** (a rugadh ar an 28 Eanáir 1978 i mBootle, Sasana). Fear "aonchlub" a bhí ann, a chaith na blianta ina chosantóir ar fhoireann Liverpool. 

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Daoine as Learpholl
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Maitias Séamas Ó Coinmhí

I gcathair na Gaillimhe, 3 Feabhra 1766, a rugadh **Maitias Séamas Ó Coinmhí** (Ó Coinmhidhe). De mhuintir Ógáin a mháthair agus Gaeilgeoir dúchais ab ea nach raibh focal Béarla aige nó go raibh sé thar ocht mbliana d’aois, ós lena sheanmhuintir taobh amuigh den chathair a bhí sé ina chónaí. Bhí a mhuintir deisiúil; cuireadh ar scoil i nGaillimh é agus d’fhoghlaim sé Béarla, Fraincis, Laidin agus Gréigis, in éineacht le rince agus pionsóireacht. Bhí sé thar barr mar dhornálaí agus mar snámhóir. Sagairt Abhistíneacha is mó a chuir oideachas air, cé go raibh raibí mar mháistir príobháideach aige.

In aois a sé déag rinneadh printíseach d'aturnae de chuid mhuintir Bhrianach. Rinneadh iarracht ar an mBrianach a thógáil lá agus an bheirt acu ag déanamh ar Bhaile Átha Cliath; throid siad seisear constábla agus d’éalaigh, agus chuir athair Maitias go dtí oileán Grenada sna hIndiacha Thiar é. I seilbh na Fraince a bhí Grenada, ach ba ghearr go bhfuair Sasana greim air. D’imigh Ó Coinmhí leis agus shroich sé Philadelphia i dtús na bliana 1784 in aois a ocht mbliana déag. Fógra Saoirse Mheiriceá a mheall é ó bhí Stáit Aontaithe Mheiriceá ann le hocht mbliana. 
thumb|Imreoirí liathróide de chuid na Seactach (''Choctaw'') agus na Lacótach (''Lakota''). D'fhoghlaim Ó Coinmhí teangacha a leithéidí. George Catlin a rinne an pictiúr sna 1830í

Saol Meiriceánach a bhí aige as sin amach: é ar fiannas i mílíste Pennsylvania, ina thrádálaí leis na hIndiacha, ina mháistir scoile, agus ina thaistealaí. Phós sé bean an-óg arbh as Corcaigh dá máthair, agus bhí iníon leo, Cecelia, ar bhunaitheoirí Siúracha na Carthanachta i Meiriceá. Thug sé tamall i bPittsburgh agus bhain amach New Orleans, áit a raibh faill aige leis an gcreideamh a chleachtadh gan dua: Caitliceach tréan ab ea Ó Coinmhí i gcónaí. 

Chuir sé foclóir Spáinnise i dtoll a chéile, agus nuair a bhí sin críochnaithe aige sa bhliain 1812 thosaigh sé ar fhoclóir Béarla-Gaeilge. Is leis a chaith sé formhór a shaoil as sin amach, agus lámhscríbhinn thoirtiúil atá ann. Theip air foilsitheoir a fháil dó de bharr a mhéid, rud a ghoill air go mór. *An Foclóir Béarla-Gaoidheilge* a thug sé air, agus tuairim is 14,000 focal Gaeilge ann – sin 50,000 slipeanna nó cártaí eolais. 

Is cosúil go raibh eolas éigin aige ar thuairim is céad teanga, agus teangacha Indiacha ina measc. 
   
## Foinsí

Mac Aonghusa, Proinsias, ‘An Ghaeilge i Meiriceá’ as *Go Meiriceá Siar - Na Gaeil agus Meiriceá: cnuasach aistí*, Stiofáin Ó hAnnracháin (eag.). An Clóchomhar Tta 1979. 

## Féach freisin
* An Ghaeilge i Meiriceá

## Tagairtí

Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1766
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe

Catagóir:Daoine ilteangach
Peter Hutton

Is imreoir sacair é **Peter Hutton** (a rugadh 2 Márta, 1973 i Doire. Imríonn sé faoi láthair le Cliftonville sa tSraith Éireannch. D'imir sé le Cathair Dhoire ón bhliain 2002 go 2009. D'imir sé le Port an Dúnáin sa bhliain 1998 agus Shelbourne ón bhliain 2001 go 2002. Is cosantóir é.

Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Imreoirí sacair Thuaisceart Éireann
Mark Farren

Ba imreoir sacair é **Mark Farren** (Rugadh é ar an 1 Bealtaine, 1982 i gCaisleán Nua, Dún na Gall, Éire agus fuair sé bás ar an 3 Feabhra, 2016). D'imir sé le Glenavon F.C. agus  roimhe sin le Derry City.

D'imir sé freisin le Monaghan United ó 2001 go 2003. Bhí sé ar foireann na hógánaigh le Tranmere Rovers, Huddersfield agus Finn Harps. 

D'aimsigh sé neart cúil le Derry.
Fuair sé bás tubaisteach de bharr ailse sa bhliain 2016.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Sammy Morrow

Is imreoir sacair Éireannach Tuaisceartach é **Samuel Morrow** (a rugadh 3 Márta, 1985 i Doire i dTuaisceart Éireann). Ar an 16 Meitheamh 2011, shínigh Morrow le Ross County in Albain . 

D'imir sé le Derry City, Ipswich Town, Hibernian agus le Tranmere United roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Daoine beo
Pádraig Amond

Is peileadóir é **Pádraig Amond** (Ceatharlach, 15 Lúnasa 1988). Imríonn sé faoi láthair le Accrington Stanley mar ionsaitheoir. D'imir sé le Paços de Ferreira, Shamrock Rovers agus Sligo Rovers cheanna. 

Catagóir:Imreoirí League of Ireland
An Hitis

Seanteanga Ind-Eorpach a bhí sa **Hitis** a bhí á labhairt san Anatóil (i dTuirc an lae inniu) ón 19ú haois RC go dtí an 11ú haois RC. Dealraíonn sé, áfach gur mhair iarsmaí éigin den Hitis i mbéal na ndaoine ina dhiaidh sin ar feadh cúpla céad bliain ar fad. Tháinig deireadh leis an scríbhneoireacht dhingchruthach timpeall na bliana 1100 RC, nuair a d'imigh impireacht na Hiteach de dhroim an tsaoil.

Is í an Hitis an ceann is sine de na teangacha Ind-Eorpacha a d'fhág iarsmaí scríofa ina ndiaidh, agus í chomh seanársa is go síleann cuid de na saineolaithe nach teanga Ind-Eorpach í i gciall chúng an téarma, ach gur chóir téarma nua a cheapadh leis an réamhtheanga ársa a shainaithint as ar fáisceadh an Ind-Eorpais agus an Hitis araon. Is fearr leis an gcuid ba mhó de na teangeolaithe, áfach, an Hitis a aicmiú mar cheann de na teangacha Ind-Eorpacha.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha marbha
Catagóir:An Tuirc
Brian Shelley

Is imreoir sacair é **Brian Shelley** (a rugadh ar an 15 Samhain, 1981 i mBaile Átha Cliath, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Ballarat Red Devils chomh maith le post mar thraenálaí. 

D'imir sé le Shamrock Rovers, Carlisle United agus Drogheda United roimhe sin.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Umbro

Comhlacht is ea **Umbro**. Déanann sé éadaí spóirt agus feisteas spóirt. Tá a cheanncheathrú i Cheadle i Sasana. Déanann sé geansaithe do chlubanna sacair, Sunderland, Bohemians, Shamrock Rovers, Newcastle United agus clubanna eile san áireamh.

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí Spóirt
Gary Deegan

Is imreoir sacair é **Gary Deegan**(a rugadh 28 Meán Fómhair, 1987 i mBaile Átha Cliath, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Hibernian F.C. san Alban.

D'imir sé le Bohemians agus Shelbourne roimhe sin. D'imir an Corn UEFA agus Sraith na Seaimpíní leo. Chuaigh sé go dtí an Longford Town sa bhliain 2006. Bhí sé ag imirt le Galway United sa bhliain 2008 ach cheannaigh Bohemians é. Bhí ag éirí go maith leis le Cathair Coventry ach gortaíodh é agus ní bheidh sé in ann imirt ar feadh cúpla mí. 

Imríonn sé i lár na páirce.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Nike

Is comhlacht earraí spóirt  é **Nike**. Bunaíodh an comhlacht sa bhliain 1971 i Meiriceá. Tá ceannáras an chomhlachta suite in Beaverton, Oregon. Tá cáil ar Nike mar gheall ar a lógó "swoosh".

## Stair

Bunaíodh an chuideachta mar Blue Ribbon Sports ar an 25 Eanáir 1964. Athainmníodh é mar Nike i 1971. Is iad Bill Bowerman agus Phil Knight bunaidh bhunaitheoirí Nike. Tá an chuideachta ainmnithe i ndiaidh Nike, bandia na Gréige bua.

## Nike inniu

mion|clé|Bróga reatha Nike do pháistí á dtaispeáint i siopa.

Díolann Nike a chuid táirgí faoina ainm féin chomh maith le Nike Golf, Nike Pro, Nike +, Air Jordan, agus Team Starter. Is leis Nike freisin na brandaí Bauer, Cole Haan, Hurley International, agus Converse.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Nike, arna rochtain ar 7 Aibreán 2014

## Féach freisin

* Converse

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí Spóirt
Catagóir:Brandaí bróg
Catagóir:Déantóirí bróg
Neale Fenn

Is iarimreoir sacair é **Neale Fenn** a rugadh ar an 18 Eanáir 1977 i Londain, Sasana. Ionsaitheoir a bhí ann.

D'imir sé le Tottenham Hotspur, Peterborough United, Waterford United, Cork City, Bohemians, Dundalk agus Shamrock Rovers. 

Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Daniel Levy

Is cathaoirleach club sacair Tottenham Hotspur é **Daniel Levy** a rugadh ar 8 Feabhra 1962. Cheannaigh sé an club ó Sir Alan Sugar sa bhliain 2001.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Puma

Comhlacht Gearmánach ilnáisiúnta is ea **Puma AG Rudolf Dassler Sport (Puma)**. Déanann sé feisteas spóirt. Déanann sé geansaithe do chlubanna sacair, Tottenham Hotspur, Lazio, SV Austria Salzburg agus clubanna eile san áireamh. Urraitheoir Usain Bolt is ea é.

## Naisc sheachtracha
* puma.com
* puma-time.com 

Catagóir:Comhlachtaí Spóirt
Seosamh Ó Déin

Is imreoir iomána Éireannach é **Seosamh Ó Déin** (Béarla: *Joe Deane*) a rugadh i gContae Chorcaí ar an 15 Samhain 1977. Imríonn sé fós leis a chlub áitiúil i gCill Ia, agus bhí gairmréim fhada agus rathúil aige le foireann idirchontae Chorcaí idir 1996 agus 2008, tréimhse inar bhuaigh sé gach duais atá ar fáil sa spórt. 

Dheimhnigh bainisteoir nua an chontae Donncha Breathnach go bhfuil sé scortha ón imirt, agus é faoi agallamh ar an 20 Aibreán 2009. Níor ghlac "Deano", mar a thugann siad air, aon pháirt sa tSraith Náisiúnta sa bhliain 2009.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
1284

## Tarluithe
* 

## Breitheanna
* 25 Aibreán — Éadbhard II, rí Shasana (b. 1327) 

## Básanna
* 4 Aibreán - Alfonso X, de Castilla y León (r. 1221)

Catagóir:Blianta
Schachnovelle (Úrscéal Fichille)

Is é **Scachnovelle (Úrscéal Fichille)** an t-úrscéal deireanach agus b'fhéidir an ceann is aitheanta a scríobh Stefan Zweig sular chuir sé lámh ina bhás féin sa bhliain 1942.

clé|mion|greanadh adhmaid

## An Scéal
clé|mion|greanadh adhmaid
Ar long paisinéirí ag seoladh idir Nua-Eabhrac agus Buenos Aires éiríonn leis an bpríomhcharachtair, seaimpín fichille an domhain, atá mar phaisinéir ar an long, a mhealladh isteach i gcluiche fichille ar son airgid. Agus an cluiche ar siúl chuireann Dr B., teifeach ón Ostair, comhairle ar an mbuíonn fear atá ag imirt i gcoinne an tseaimpín agus de bharr a chabhair chríochnaíonn an cluiche cothrom. Bíonn an méid sin iontas ann go ndéanann an príomhcharachtair tréaniarracht an teifeach a mhealladh chun cluiche iomlán a imirt i gcoinne an tseaimpín. Agus é ag iarraidh chuir ina luí air gur cheart dó an dúshlán a thabhairt, insítear scéal an teifigh dúinn.

Is léir gur chuireadh faoi ghlas é in óstán ag na Naitsithe ar feadh achar fada gan aige ach leabhar faoi 150 cluiche fichille clúiteach, a ghoid sé ó saighdiúir Gearmánach lena aigne a choimeád aclaí. Tar éis tamaill bíonn gach uile cluiche ar eolas aige agus ansin agus é cráite ag an t-uaigneas éiríonn leis cluichí a imirt idir dubh agus bán ina intinn féin. Is gá dó a intinn a scoilt ina dhá leath chun an éacht seo a bhaint amach. Éiríonn leis ach faoi dheireadh chuireann an deighilt cumtha seo isteach air agus cuireadh faoi chúram in ospidéal é. Tá an síciatraí thar a bheith tuisceanach agus tar éis biseach a theacht ar an Ostarach, scaoileadh saor é. Tugadh foláireamh dó gan a bheith ag plé le fichille arís áfach. Dár ndóigh cuireann an príomhcharachtair ina luí air an cluiche a imirt.

In aghaidh thoil an teifigh, socraíonn siad cluiche eile a imirt chun deis díoltais a thabhairt don seaimpín. Is éard a thiteann amach ná go gcuireann an seaimpín isteach chomh mór sin ar an teifeach, d'aon turas, le himirt mall go chliseann sláinte intinne an Ostarach agus fágann sé an bord le gealltanas nach n-imreodh sé fichille arís go deo.

## Míniú an Scéil
Deirtear go seasann seaimpín fichille an domhain do Hitler, duine gan oiliúint gan samhlaíocht ach cumas de shaghas éigin aige agus go seasann an buíonn eile don fhreasúra le tallann agus oideachas ach gan an cumas acu cuir in aghaidh Hitler.

## Féach freisin

* Stefan Zweig

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Stefan Zweig
Liosta dánta Gaelacha

## A-D
* Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs? (Dán)
* Aubade (Dán)
* An Bád Sí (Dán)
* An Chaor Aduaidh (Dán)
* An Obair (Dán)
* Ceist na Teangan (Dán)
* Ceo Draíochta
* Dubh (Dán)

## E-L
* Féar Suaithinseach
* Geasa (Dán)
* Is fada liom Oíche Fhírfhliuch (Dán)
* I Sacsaibh na séad i gcéin óm dhúchas

## M-P
* Ó mo Bheirt Phailistíneach (Dán)

## Q-T
* Suantraí dá Mhac Tabhartha
* Tráth inné is mé tnáite tréith
* Tusa (Dán)

## U-Z
* Úirchill an Chreagáin (dán)
* Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte (Dán)

*
Dánta Gaelacha
Aereiteog

Is é rud is **aereiteog** ann: réad cosúil le sciathán eitleáin. Mar gheall ar a cruth is amhlaidh a théann fórsa ardaithe i bhfeidhm uirthi nuair a ghluaiseann sí go cothrománach tríd an aer nó trí aon sreabhán eile. Is cruth mar sin a bhíonn ar liáin, ar stiúracha, ar liáin muilte gaoithe, ar liopaí sciathán agus ar sheolta bád chomh maith.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Aeraidinimic
Mála aeir

thumb|Mála aeir (i SEAT Ibiza)
Is éard is **mála aeir** ann ná fearas cosanta uathoibríoch i ngluaisteáin chun an lucht taistil a chosaint ar imbhualadh. Le blianta beaga anuas tá aermhálaí á suiteáil i gcuid mhaith de na gluaisteáin nua, i lár an rotha stiúrtha agus sa stiall tosaigh os comhair an taistealóir. Is amhlaidh a bhíonn trasduchtóir sa stiall sin. Leanann luasmhoilliú gach uile imbhualadh ar ndóigh. Imbhualadh ar bith os cionn 20km san uair, braitheann an trasduchtóir sin sa stiall an luasmhoilliú, agus taobh istigh de 30 milleasoicind nó mar sin, déanann an trasduchtóir comhartha leictreonach, agus spreagann sé sin caidéal ar leith chun na málaí a líonadh le haer nó le nítrigin. 

Na haermhálaí séidte - is é rud atá iontu sin: adhartáin roimh an tiománaí agus an duine eile sna suíocháin tosaigh, chun iad a chosaint ar an roth, ar an stiall, agus ar an ngaothscáth. Chun an chosaint is fearr a thabhairt, ní mór crios sábhála trí phointe a chaitheamh in éineacht leis an aermhála. Is é sin, crios a ghabhann trasna na coime agus thar an ngualainn.

Ansin díreach tar éis a líonta agus tar éis an imbhuailte, ligtear don aer éalú, agus crapann na málaí chun gur féidir leis an tiománaí agus leis an duine eile éalú as an ngluaisteán. Taispeánadh i Meiriceá a fheabhas atá na haermhálaí: ó tosaíodh ar na haermhálaí a shuiteáil i ngluaisteáin is lú i bhfad an méid daoine a ghortaítear agus a mharaítear in imbhuailtí ar na bóithre. Mar shampla, measann na húdaráis sna Stáit Aontaithe gur shábháil na haermhálaí beo 2,400 duine idir 1990 agus 1995, agus gur lú de 29,000 an méid drochghortuithe a bhí ann dá mbarr.

## Tagairtí

Catagóir:Gluaisteáin
Catagóir:Trealamh sábháilteachta
Trasduchtóir

Feiste é **trasduchtóir** chun cineál amháin fuinnimh a athrú ina chineál eile. Is gnách gurb é rud a bhíonn i gceist: cineál ar leith fuinnimh a athrú ina fhuinneamh leictreach. An micreafón, cuir i gcás, déanann sé fuinneamh meicniúil fuaime a athrú ina fhuinneamh leictreach. Teirmiméadar leictreach abair - is é rud a dhéanann sé: an teocht a athrú ina comhartha leictreach. 'Trasduchtóir brathadóra' is gnách a thabhairt ar thrasduchtóir a dhéanann comhartha leictreach, voltas nó sruth, agus é sin i gcomhréir le hairí éigin ar chineál eile fuinnimh - cuir i gcás, díláithriú, brú, luasghéarú, bogthaise, teocht, nó a leithéid.


Catagóir:Fuinneamh
Siostól

thumb|Siostól méadailíneach
Cuid de thréimhse nó de thimthriall an chroí é sin. Le linn an t**siostóil** is amhlaidh a chrapann matán an chroí. Is mar sin a dhéanann an croí an fuil a bhrú timpeall an corp. An croí a dhéanamh bog - sin é a dhéantar sa chuid eile den timthriall. Diastól a thugtar ar an gcuid seo den timthriall. Is le linn an tsiostóil is mó a bhíonn brú na fola, agus le linn an diastóil is ea is lú a bhíonn sé.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cairdeolaíocht
Catagóir:Brú fola
Catagóir:Córas cardashoithíoch
Scála Richter

Scála logartamach is ea **Scála Richter**. Scála é chun cur síos a dhéanamh ar mhéid na gcreathanna talún. An seismeolaí Meiriceánach Charles Francis Richter (1900-1985) is as a ainmníodh an scála. Is mar a chéile méadú d'aonad amháin ar Scála Richter agus iolrú faoina deich ar mhéid an chreatha talún. Mar sin, más é 7 scór an chreatha talún ar an scála seo, is mó faoina deich é ná crith ar scór 6 ar Scála Richter. Nuair is é fuinneamh an chreatha talún a bhíonn i gceist, is mó faoi thríocha fuinneamh an chreatha talún ar scór 7 ná fuinneamh an chreatha talún ar scór 6 ar Scála Richter.

Catagóir:Geolaíocht
Catagóir:Geoifisic
Catagóir:Seismeolaíocht
Sruth leictreach

[mion|[Dlí Ohm]]
Nuair a shreabhann lucht leictreach trí ábhar ar bith, bíodh an lucht deimhneach nó diúltach, is é **sruth leictreach** a thugtar ar an méid lucht a ritheann thar ionad ar leith in aghaidh an tsoicind. Is é an t-aimpéar an t-aonad ina dtomhaistear sruth leictreach, agus is é *A* an nod ar an aimpéar. Is ionann aimpéar agus cúlóm luchta a rith thart gach uile shoicind.

An sruth a shreabhadh in aon treo amháin an t-am go léir - is sruth díreach (s.d) an uair sin é. Glactar leis gurb é treo an tsrutha: treo coibhéiseach shreabhadh an luchta dheimhnigh. Is é a mhalairt sin, dá réir sin: i gcoinne shreabhadh an luchta dhiúltaigh. 

Is sruth díreach a fhaightear ó cill leictreach. I gcás an dineamó áfach, is sruth malartach nó sruth ailtéarnach (s.a.) a shreabhann uaidh sin i dtreo amháin leath an ama, agus sa treo eile, an leath eile den am. 

An t-ábhar a sreabhann an sruth tríd - seoltóir leictreach a thugtar air.

Scríobh Matt Husseyː

*Nuair a shreabhann lucht leictreach trí ábhar ar bith, bíodh sé dearfach nó diúltach, tugtar sruth leictreach ar an méid luchta ghlain a ritheann thar ionad ar leith in aghaidh an tsoicind.* 

*Is é an t-aimpéar an t-aonad ina dtomhaistear sruth leictreach, agus giorraítear go dtí A é. Is ionann aimpéar is cúlóm luchta ag rith thart gach soicind. Sa chás go sreabhann an sruth in aon treo amháin an t-am go léir, tugtar sruth díreach (SD) air. I*

*s é an gnás go nglactar le treo an tsrutha mar threo coibhéiseach sreabhadh luchta dhearfaigh, agus mar sin i gcoinne sreabhadh luchta dhiúltaigh. Sruth díreach a thaightear ó chill leictreach.* 

*I gcás dineamó, áfach, sreabhann sruth ailtéarnach (SA) uaidh, i dtreo amháin leath den am, sa treo eile an leath eile. Sruth ailtéarnach a thaightear ó sholáthróirí leictreachais.* 

*Tugtar seoltóir ar an ábhar trína sreabhann an sruth, agus chun an sruth a chur ar siúl, ní mór fórsa leictreaghluaisneach nó voltas chun an sruth a bhrú trí fhriotaíocht an tseoltóra, de réir [[dlí Ohm]].*

## Féach freisin

* aimpéar
* Dlí Ohm
* seoltóir leictreach
* ainéimiméadar
* airgead (Ag)
* aonaid
* astaíocht leictreamaighnéadach
* bithleictreachas
* caidéal leictreamaighnéadach
* ciorcad leictreach

## Tagairtí

Catagóir:Leictreamaighnéadas
Catagóir:Leictreachas
Galileo (taiscéalaí spáis)

Taiscéalaí spáis ab ea **Galileo.** Lainseáladh an spásárthach sa bhliain 1989 ón tointeálaí spáis ag NASA. Shroich sé Iúpatar i 1995. 
[clé|mion|Ar 11 Nollaig 1990, thóg grianghrafanna den [domhan]]

[clé|mion|Rinne Galileo tomhais ar  [Maighnéadaisféar|mhaighnéadaisféar Ganymede sa bhliain 1996]]
mion|clé
Rinne sé atmaisféar Iúpatair a thástáil go díreach, gealacha Galileo a iniúchadh go mion, agus pictiúir de na príomhghealacha sin a tharchur a bhí suas le 100 oiread níos géire ná na pictiúir a ghlac Voyager 2 sa bhliain 1979. 

Rinne Galileo tomhais ar atmaisféar is maighnéadaisféar an phláinéid. Don chéad uair, bhí teagmháil aige le hastaróideach (ar tugadh Gaspra air), agus thóg grianghrafanna de ghealach astaróidigh, arís don chéad uair. Bhí sé in ann pictiúir a thógaint d'imbhualadh 20 giota de chóiméad Shoemaker-Levy le taobh na hoíche d'atmaisféar an phláinéid i 1994. 

D'fheidhmigh Galileo cúig bliana ar a laghad níos faide ná a bhí beartaithe, agus dódh é in atmaisféar Iúpatair sa bhliain 2003.
mion|clé

## Féach freisin

* Voyager 2 
* Galileo Galilei

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Galileo
Catagóir:Iúpatar
Teangacha Heilléanacha

Craobh de na teangacha Ind-Eorpacha iad na **teangacha Gréagacha**. Go bunúsach, ní gnách dearcadh orthu mar theangacha éagsúla, ach mar chanúintí nó mar chéimeanna stairiúla aon teanga amháin - is é sin, an Ghréigis.

* an Phróta-Ghréigis nó an Réamh-Ghréigis

* an Mhicéinis

* an tSean-Ghréigis agus na canúintí éagsúla di: an Ghréigis Hóiméarach, an Ghréigis Ataiceach, an Ghréigis Dhórach, an Ghréigis Iónach, an Ghréigis Locrach, an Ghréigis Phaimfíleach, an Ghréigis Aeólach

* an *Koiné* nó an chanúint mheasctha a tháinig in úsáid i ndiaidh ghabháltaisí Alastair Mhóir

* an Mheán-Ghréigis (an Ghréigis Bhiosántach)

* an Nua-Ghréigis, idir *Katharevousa* (teanga scríofa imghlanta) agus *Dhimotiki* (teanga liteartha a bunaíodh ar chaint na ndaoine)

* an Ghréigis Phontach, agus í á labhairt ag na Gréagaigh chois na Mara Duibhe

* an tSacóinis, agus í ag dornán beag daoine timpeall ar Shliabh Parnon in Oirthear na Peilipinéise

* an teanga *Griko*, nó an Ghreacáinise, canúint Gréigise a labhraítear i gCalabria san Iodáil

* an Chapadóicis, a bhí á labhairt i lár na Mion-Áise i réigiún na Capadóice, áit a bhfuil an chathair Thurcach úd Kayseri.

Catagóir:Teangacha Ind-Eorpacha
Glen Crowe

Is imreoir sacair é **Glen Crowe** (a rugadh 25 Nollaig, 1977 i mBaile Átha Cliath, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Sporting Fingal.

D'imir sé le Wolves, Bohemians agus Shelbourne roimhe sin.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Crowe, Glen
Tesco

Is é **Tesco** an tríú grúpa ollmhargaí is mó ar domhan. Bhunaigh Jack Cohen Tesco i 1919 sa Bhreatain. Tá clú agus cáil ar an ainm ar fud an domhain.

## Féach freisin
* Tesco Ireland

;Príomhiomaitheoirí Tesco sa Bhreatain:
* Sainsbury's
* Morrisons
* Asda

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin Tesco 

Catagóir:Ollmhargaí
Mangainéis

Is í an **mhangainéis** dúil cheimiceach a 25, agus is í an tsiombail cheimiceach a sheasann di ná **Mn**. Faightear ina dúil sa dúlra í, ach tá go leor mianraí mangainéise ann chomh maith. Riandúil thábhachtach í, is é sin, bíonn beagáinín mangainéise de dhíth ar an gcuid is mó de na horgánaigh bheo, ach san am chéanna, is féidir le barraíocht mangainéise dochar a dhéanamh dóibh.

Miotal crua sobhriste í an mhangainéis agus é ag breathnú cosúil leis an iarann. Tá an mhangainéis agus cuid dá comhdhúile paramhaighnéadach, is é sin, ní féidir buanmhaighnéad a dhéanamh den mhangainéis, ach má chuirtear réimse maighnéadach i bhfeidhm uirthi ón taobh amuigh, beidh sí ag freagairt an mhaighnéadais, ionas go n-aomfaidh an maighnéad í.

Bíonn an mhangainéis ag flúirsiú i screamh an Domhain, agus í ar an dara dúil déag is coitianta ansin. Mianraí tábhachtacha mangainéise iad an phirealúisít (an phoiliainít), arb ionann í agus dé-ocsaíd na mangainéise, an bhrabhainít (cineál sileacáite), an silimeileán (ocsaídí éagsúla mangainéise in éineacht le potaisiam agus bairiam) agus an ródacróisít (carbónáit na mangainéise).

Níl ach aon iseatóp amháin le fáil sa dúlra, Mn-55, agus is é an t-aon iseatóp amháin atá cobhsaí. Tá an raidiseatóp úd Mn-53 sách fadsaolach (beagnach ceithre mhilliún bliain ar leathré), ach is iseatóp saorga é. 

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is tábhachtaí atá ag an mangainéis ná +2, +3, +4, +6 agus +7. Is iad na comhdhúile is cobhsaí na cinn ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin úd +2 ag an mangainéis, agus bíonn na comhdhúile seo dearg (an ródacróisít mar shampla, MnCO3) nó pinc. Le fírinne, bíonn dathanna na gcomhdhúl chomh láidir sin is gur féidir úsáid an dathlí a bhaint as cuid acu. Is é +2 staid ocsaídiúcháin na mangainéise in orgánach an duine freisin, agus mar sin, ní bhíonn na comhdhúile seo chomh nimhiúil agus na comhdhúile eile.

Comhdhúile tábhachtacha iad an dé-ocsaíd MnO2 agus na sármhanganáití freisin, cosúil le sármhanganáit an photaisiam, KMnO4. Ocsaídeoir láidir í an tsármhanganáit photaisiam, agus is iomaí cineál úsáid a bhaintear aisti dá réir: bhí sí tábhachtach i ndíghalrú an uisce tráth, agus is féidir na baictéir a mharú in othrais athlasta léi freisin. Thairis sin, is ceimiceán agus imoibrí tábhachtach saotharlainne í.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Miotal trasdultacha
Catagóir:Mangainéis
Catagóir:Mianraí cothaithe
Catagóir:Sábháilteacht cheirde agus sláinte cheirde
1442

## Eachtraí

## Breitheanna
* 28 Aibreán — Éadbhard IV Shasana (b. 1483)

## Básanna

Catagóir:Blianta
1316

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 10 Márta — Roibeard II, Rí na nAlbanach, Rí na nAlbanach ó 1371 go dtí a bhás
* Go luath sa bhliain seo ach gan an dáta cruinn – Roibeard II, Rí na nAlbanach (b. 1390)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
Elizabeth Strout

Is scríbhneoir Meiriceánach í **Elizabeth Strout**, a bhuaigh an duais Pulitzer leis an gcnuasach gearrscéalta *Olive Kitteridge* sa bhliain 2009. Tógadh í i mbailte beaga i New Hampshire agus Maine sna Stáit Aontaithe. Caitheann sí cuid den bhliain i gCathair Nua-Eabhrac agus an chuid eile in Maine.

## Saothair
* *Amy and Isabelle* (1998)
* *The Friend Who Got Away* (2005)
* *Abide with Me* (2006)
* *Olive Kitteridge* (2008)
* *The Burgess Boys* (2013)
* My Name Is Lucy Barton (2016)
* Anything is Possible (2017) 
*Olive, Again (2019)

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Críostóir Ó Cuana

Is iaruachtarán ar an CLG é **Críostóir Ó Cuana** (Béarla: *Christy Cooney*). Toghadh ina uachtarán é ar an 12 Aibreán, 2008 ag Comhdháil Chumann Lúthchleas Gael na bliana sin, agus tháinig sé isteach i mbun oifige sa bhliain 2009. Tháinig sé i gcomharbacht ar Nioclás Ó Braonáin, as Contae Chill Chainnigh.

Is as Eochaill i gContae Chorcaí é Ó Cuana, áit inar rugadh é sa bhliain 1952. Nuair a toghadh Nioclás Ó Braonáin sa bhliain 2005, bhí Ó Cuana san iomaíocht fós, ach fuair Ó Braonáin seacht vóta déag ní ba mhó. Agus é ag glacadh oifige, dúirt Ó Braonáin go mbeadh sé ag súil go gcuirfeadh Ó Cuana a ainm isteach sa chéad toghchán eile, agus rinne sé amhlaidh sa bhliain 2008.

I dtoghchán na bliana 2008, bhailigh Ó Cuana níos mó ná leath na vótaí, ag fáil an ceann is fearr ar Liam Ó Néill agus Seán Ó Fógartaigh.

Tháinig Liam Ó Néill i gcomharbacht air sa bhliain 2012.

Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Uachtaráin de chuid an Chumainn Lúthchleas Gael
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Thomas Bracken

B'fhile aithnidiúil é **Thomas Bracken** (21 Nollaig 1843 – 16 Feabhra 1898) i ndeireadh an 19ú haois. Scríobh sé liricí amhrán náisiúnta na Nua-Shéalainne. Chum sé "*God Defend New Zealand*", ceann de dhá amhrán náisiúnta na Nua-Shéalainne ("God Save the Queen" an ceann eile). B'é an chéad duine é a d'fhoilsigh an frása "*God's Own Country*". 
clé|mion

## Saol
Rugadh Bracken i gCluain Eois, Contae Mhuineacháin is cosúil. Fuair a mháthair bás nuair a bhí sé ina leanbh óg agus a athair nuair a bhí sé 10 mbliana d'aois. 

Cuireadh chun na hAstráile é agus é dhá bhliain déag d’aois chun cónaithe lena uncail ansin, John Kiernan,i Geelong, Victoria. Is cosúil go bhfuair sé post mar phrintíseach poitigéireachta, ach bhog sé thart ar na feirmeacha agus é ag obair mar lomaire caorach agus aoire.  Bhíodh sé ag cuardach óir agus ina choimeádaí siopa chomh maith. Bhíodh sé ag scríobh faoin saol mórthimpeall air.

D’aistrigh Bracken go Dunedin (logainm a eascraíonn ó Dhún Éideann na hAlban) sa bhliain 1869, agus lean sé ar aghaidh leis an scríbhneoireacht (filíocht agus iriseoireacht). D’éirigh go maith leis.
clé|mion|"God Defend New Zealand"

### "God Defend New Zealand"
Sa bhliain 1876, foilsíodh an dán "God Defend New Zealand"*.*
clé|mion
Sa bhliain 1940 glacadh leis mar iomann náisiúnta, agus mar amhrán náisiúnta i 1977. 

Bhí Bracken báúil le cúis na Maorach. Deirtear go bhfuil tagairt do Te Kooti, ar thaoiseach tábhachtach as iarthar na tíre é, agus do na Maoraigh sa líne “guard Pacific’s triple star". Ach deir staraithe eile gur meafar é do thrí oileán na tíre.
clé|mion
D’aistrigh breitheamh an t-amhrán go Maorais don chead uair in 1878, ach ní raibh mórán tráchta ar an leagan sin go deireadh an chéid seo caite. 

#### 1999
B’ag cluiche a d’imir na All Blacks i gcoinne na Sasanach le linn Corn an Domhain sa Rugbaí i 1999 a canadh é i Maorais amháin. Bhí raic ann, mar níor thuig go leor Nua-Shéalainneach brí na bhfocal. Ach dúradh nach raibh na liricí Béarla ar eolas ag formhór na tíre ach an oiread, agus níor chan na himreoirí ar chor ar bith! I ndeireadh na dála, cheap daoine go mba cheart dóibh leagan dátheangach a chanadh. Tar éis do Te Taura Whiri (Coimisiún Teanga na Maoirise) bileoga eolais a eagrú, foghlaimíodh na focail. Anois, is é an nós ná rann amháin a chanadh i mBéarla agus an chéad rann eile i Maorais.thumb|Leac chuimhneacháin do Thomas Bracken ag Reilig Tuaisceartach Dunedin|clé

## Naisc sheachtracha
An Rialtas -  Thomas Bracken

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1843
Catagóir:Básanna i 1898
Catagóir:Iriseoirí Nua-Shéalannacha
Catagóir:Filí na Nua-Shéalainne
Catagóir:Scríbhneoirí polaitíochta na Nua-Shéalainne
Catagóir:Baill Teach na nIonadaithe de chuid na Nua-Shéalainne
Catagóir:Scríbhneoirí amhrán náisiúnta
Catagóir:Nua-Shéalannaigh de shliocht na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin
Lifestyle Sports

Is siopa spóirt é **Lifestyle Sports** i bPoblacht na hÉireann, i dTuaisceart Éireann, agus i bPoblacht na Seice. Tá 62 siopa acu ar oileán na hÉireann.

Is é Stafford Holdings an t-úinéir faoi láthair.

In 2013, rinne Life Style Sports comhpháirtí oifigiúil miondíola de Rugbaí Laighean, le siopa Life Style Sports suite i Staid Dhroim Conrach agus an Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath (RDS), baile Rugbaí Laighean. Is comhpháirtí oifigiúil miondíola é Life Style Sports de Rugbaí Mumhan freisin.

## Tagairtí

[mion|clé|Lifestyle Sports, [Dún Droma]]

Catagóir:Comhlachtaí Spóirt
Aubade (Dán)

Scríobh Nuala Ní Dhomhnaill an dán **Aubade**. Foilsíodh é i 'Feis', An Sagart, Má Nuat, Baile Átha Cliath 1991

Rugadh Ní Dhomhnaill i Sasana agus d'fhás sí suas i Luimneach, in Aonach agus i nGaeltacht Corca Dhuibhne. D'fhreastail sí ar mheánscoil i gCathair Luimnigh agus chuaigh sí ar bhun staidéir i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Tá roinnt cnuasaigh filíochta trí Ghaeilge scríofa aici. Ina measc, tá Cead Aighnis ina bhfuil dánta iontacha faoi shlua atá ag cur fúthu faoin bhfarraige darbh ainm na Murúcha. Samhlaíocht agus béaloideas agus na seanamhráin a bhíonn ag Nuala mar thobar dá cuid saothair.

Catagóir:Dánta
An Obair (Dán)

Scríobh Nuala Ní Dhomhnaill an dán seo, **An Obair**. Foilsíodh sa bhliain 1984 é, sa leabhar *Féar Suaithinseach* (An Sagart, Má Nuat, BAC).

Catagóir:Dánta
Ceist na Teangan (Dán)

Sa dán seo, déanann an file Nuala Ní Dhomhnaill cuir síos ar an Ghaeilge i bhfoirm an meafar 'bádidín leochaileach sobhriste' agus ina ndeir sí go bhfuil a cuid dánta chomh leochaileach céanna.

## Téacs

Siad na focla ná:

:**Ceist na Teangan** 

:*Cuirim mo dhóchas ar snámh*

:*i mbáidín teangan*

:*faoi mar a leagfá naíonán*

:*i gcliabhán*

:*a bheadh fite fuaite*

:*de dhuilleoga feileastraim*

:*is bitiúman agus pic*

:*bheith cuimilte lena thóin*

 

:*ansan é a leagadh síos*

:*i measc na ngiolcach*

:*is coigeal na mban sí*

:*le taobh na habhann,*

:*féachaint n’fheadaraís*

:*cá dtabharfaidh an sruth é,*

:féachaint, dála Mhaoise,*

:*an bhfóirfidh iníon Fharoinn?''

Catagóir:Dánta
Dubh (Dán)

Scríobh Nuala Ní Dhomhnaill an dán seo, **Dubh**. Foilsíodh é ins an 'Cead Aighnis',An Sagart Má Nuat, BAC 1998.

## Tagairtí

Catagóir:Dánta
Geasa (Dán)

Dán de chuid Nuala Ní Dhomhnaill is ea ***Geasa***. Foilsíodh é sa leabhar *An Dealg Droighinn* (The Mercier Press, BÁC) sa bhliain  1981.

Catagóir:Dánta
Tusa (Dán)

Dán a scríobh an file Nuala Ní Dhomhnaill is ea ***Tusa***. Foilsíodh é ina bailiúchán *Feis* (An Sagart, 1991) agus níos déanaí in *The Water Horse* (The Gallery Press, 1999) in éindí le haistriúchán Béarla le Eiléan Ní Chuilleanáin.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Téacs an dáin

Catagóir:Dánta
Ó mo Bheirt Phailistíneach (Dán)

Chum an file Michael Davitt an dán **Ó mo Bheirt Phailistíneach**. Foilsíodh é i 'Bligeard Bráide', Coiscéim, BAC 1983.

Bhunaigh agus d'eagraigh Davitt an iris filíochta "Innti". D'oibrigh sé le RTÉ mar thuairisceoir agus láithreoir. I 1994, bhronn An Institiúid Chultúrtha Ghael-Mheiriceánach Duais an Bhuitléaraigh air. Bhí sé ina bhall d'Aosdána.

## An dán
:*Bhrúigh mé an doras
:*oiread a ligfeadh solas cheann an staighre
:*orthu isteach:

:*na héadaí leapa caite díobh acu
:*iad ina luí sceabhach
:*mar a thiteadar:

:*a gúna oíche caite aníos thar a mása
:*fuil ar a brístín lása,
:*as scailp i gcúl a cinn

:*a hinchinn sicín ag aiseag ar an bpiliúr,
:*putóg ag úscadh as a bholgsan
:*mar fheamainn ar charraig,

:*ae ar bhraillín,
:*leathlámh fhuilthéachta in airde.
:''Ó mo bheirt Phailistíneach ag lobhadh sa teas lárnach.

## Naisc sheachtracha
* http://scriobh.blogspot.com/2008/02/about-palestinians.html

Catagóir:Dánta
Mainistir Mhucrois

Bunaíodh **Mainistir Mhucrois** nó *Mainistir Locha Léin* sa 15ú céad agus tá cuma fíormhaith uirthi go fóill. Mainistir Phroinsiasach ab ea í. Tógadh an séipéal roimh an túr, agus is é seo an t-aon túr Proinsiasach in Éirinn atá chomh leathan leis an séipéal. Tá an mhainistir agus na foirgnimh go léir a bhaineann léi ina seasamh agus tá seanchrann iúir, *Taxus baccata*, i lár báire. Sa bhliain 1652, chuir lucht Chromail an ruaig ar na manaigh. 
thumb|right|220px|Clós clabhstraíthe na Mainistreach agus an crann ag fás i lár báire.
Sa 17ú agus sa 18ú céad, adhlacadh roinnt filí iomráiteacha na háite ann, Aogán Ó Rathaille agus Eoghan Rua Ó Súilleabháin.

Catagóir:Foirgnimh i gContae Chiarraí
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Frithirí Proinsiasacha na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Páirc Náisiúnta Chill Airne

Tá **Páirc Náisiúnta Chill Airne** suite in aice bhaile Chill Airne, Contae Chiarraí, Éire. Ba í an chéad páirc náisiúnta in Éirinn í. Bunaíodh í nuair a bronnadh Eastát Mhucrois do Stáit na hÉireann sa bhliain 1932. Ó shin i leith, tá an pháirc fairsingithe as cuimse, agus tá níos mó ná 102.89 km2 (25,425 acra) d'éiceolaíocht ilchineálach inti, Lochanna Chill Airne, coillte darach agus iúir atá tábhachtach go hidirnáisiúnta, agus beanna sléibhte san áireamh. 

Tá an t-aonú tréad d'fhianna rua dúchasacha agus an tsraith chlúdaigh foraoise dúchasaigh is mó atá fágtha in Éirinn, inti.

## Naisc sheachtracha
* An tIardheisceart/Páirc Naisiunta Chill Airne
* Suíomh oifigiúil na Páirce, i mBéarla amháin

Catagóir:Tíreolaíocht Chontae Chiarraí
Catagóir:Áiteanna oidhreachta Chontae Chiarraí
Catagóir:Páirceanna Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Tíreolaíocht na Mumhan
Antamóiníd alúmanaim

Is comhdhúil é **Antamóiníd alúmanaim** (AlSb) agus is é AlSb an fhoirmle atá aige. Is ábhar lánseolta é den chlann III-V, ina bhfuil
alúmanam agus antamón. Is é 0.61 nm a thairiseach laitíseach. Is é a bhandabhearna indíreach ná timpeall 1.6 eV ag 300 K, cé go bhfuil a bhandabhearna díreach 2.22 eV.

Is é 200 cm²·V−1·s−1 a shoghluaisteacht leictreonach agus 400 cm²·V−1·s−1 a shoghluaisteacht phollach, ag 300 K. Is é a Innéacs Athraonach na 3.3 ag tonnfhad 2 µm. Is é a thairiseach tréleictreach ná 10.9 ag mhinicíochta micreathonnáin.

Is féidir le Antamóiníd alúmanaim bheith cóimhiotlaithe le hábhair III-V eile, chun na miotal treasach seo a leanas:AlInSb, AlGaSb agus AlAsSb.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Comhdhúile ceimiceacha
Catagóir:Liosta comhdhúile neamhorgánacha ceimiceacha
Catagóir:Ábhair leathsheoltacha
Catagóir:Antamóinídí
Catagóir:Comhdhúile alúmanaim
Catagóir:Comhdhúile: Catagóirí III-V
CLG Chontae Ard Mhacha

Eagraíocht spóirt é **Cumann Lúthchleas Gael Chontae Ard Mhacha**, atá i gceannas ar na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Ard Mhacha, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael.

## Imreoirí cáiliúla
### Peil
* Seosamh Mac Thiarnáin
* Séamas Mac Gabhann
* Gearóid Ó hUallacháin
* Ciarán Mac Géibheannaigh
* Oisín Mac Conmhaoil
* Pól Mag Ráine
* Stiofán Mac Dónaill
* Proinsias Beilliú
* Rónán Ó Cléirigh

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil 
* Suíomh don lucht leanta 
* Suíomh don lucht leanta
* Ard Mhacha ar Hoganstand.com
* Coirn buaite ag foirne ón chontae 
* Buaiteoirí chraobh an chontae 

## Tagairtí

A
Catagóir:Contae Ard Mhacha
CLG Chontae an Dúin

Eagraíocht spóirt é **Cumann Lúthchleas Gael Chontae an Dúin**, atá i gceannas ar na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae an Dúin, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael.

## Peileadóirí cáiliúla
* Seán Ó Néill
* Caoimhín Mussen
* Pádraig Ó Dochartaigh
* Seosamh Ó Leannáin
* Pádraig Ó Ruairc
* Séamas Mac Artáin
* Gréagóir Bléine
* Ross Ó Carra
* D. J. Ó Céin
* Micí Mac Giolla Fhiondáin

## Tagairtí

Catagóir:Boird contae CLG
Catagóir:Contae an Dúin