open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haváí

Is stát de chuid na Stát Aontaithe é **Haváí** (**Hawaiʻi** as Habháís agus **Hawaii** as Béarla). Tá an stát suite san Aigéan Ciúin, 2,300 km ar shiúl ón mórthír.  Is í Honolúlú an phríomhchathair agus an chathair is mó. Seo iad príomhoileáin Haváí: Hawaiʻi (nó 'Big Island'), Maui, Oahu, Kauai, Molokai, Lanai, Niihau, agus Kahoolawe.

clé|mion

clé|mion
### Stair
Shealbhaigh na Stáit Aontaithe na hoileáin sa 19ú haois. Stát de chuid Mheiriceá is ea Hawaii ó 1959. Ba é Haváí an stát deireanach a glacadh isteach sa tír.
clé|mion

### Traidisiúin
Tá dearadh ar leith de sciorta ar a dtugtar 'malo' á chaitheamh ag fir *in Haváí* leis na cianta.

### Teanga
Bhí 24,042 cainteoir Haváise i Stáit Aontaithe Mheiriceá (Daonáireamh, 2008) agus formhór díobh lonnaithe ar oileáin Haváí. Níl ach 0.1% de dhaonra Haváí ina gcainteoirí dúchais Haváise, áfach, agus an t-oileán Ni’ihau a bhfuil daonra 180 ann, an t-aon oileán as ocht gcinn ina bhfuil an teanga á labhairt ag formhór na ndaoine. 

Is é Haváí an t-aon stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá (SAM feasta) ina bhfuil stádas oifigiúil stáit ag teanga dhúchais, rud a baineadh amach sa bhliain 1978. Cosúil le teangacha dúchasacha eile i SAM, tá an Haváis faoi bhrú ollmhór ón mBéarla.

### Gníomhartha
Tá an teileascóp James Clerk Maxwell suite ar shliabh Mauna Kea in Haváí.

### Nadúr
Is as Haváí ó thús é an *[[Néné|Nene]]*, agus is é an gé is teirce ar domhan.

## Féach freisin

* An Haváis

* Falscaithe Hawaii, 2023

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Hawaii.gov - Suíomh Greasáin oifigiúil

Catagóir:Stáit Mheiriceá
Catagóir:Haváí
Kostas Karamanlis

Príomh-Aire na Gréige is ea **Konstantínos Alexandrou Karamanlís** () Rugadh ar 14 Meán Fómhair, 1956 san Aithin é. Is nia Iaruachtaráin, Constantine Karamanlis é. Rinne sé staidéar ag an Scoil Dlí, Ollscoil na hAithine agus ag Coláiste Deree.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Karamanlis, Kostas
Catagóir:Daoine as an Aithin
Minnesota

Is stát de chuid S.A.M. í **Minnesota**, atá suite i dtuaisceart na tíre, ar chrích Cheanada. Is í Saint Paul an phríomhchathair, agus Minneapolis an chathair is mó, na "Cathracha Cúplacha" a dtugtar dóibh le chéile. Tá teorainneacha ag Minnesota freisin leis na stáit eile Wisconsin, Iowa, Dakota Thuaidh, agus Dakota Theas, í atá suite ar thaobh eile Loch Superior.

## Bailte i Minnesota
* Bloomington
* Duluth
* Minneapolis
* Rochester
* Saint Paul

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Minnesota.us - Suíomh idirlín oifigiúil.


Catagóir:Stáit Mheiriceá
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Ioannina

Cathair in iarthauisceart na Gréige is ea **Ioannina**. Is é príomhchathair an réigiúin Epirus agus tá Ollscoil Ioannina suite ann.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Tíreolaíocht na Gréige
Boise, Idaho

Is í **Boise** príomhchathair Idaho, i Stáit Aontaithe Mheiriceá, agus is í an chathair is mó sa stát céanna. Tá Boise suite i gContae Ada, agus tugtar an leasainm "City of Trees" uirthi.

Catagóir:Idaho
Catagóir:Cathracha in Idaho
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Idaho
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Arnold Rüütel

Polaiteoir Eastónach is ea **Arnold Rüütel** (10 Bealtaine 1928 a rugadh é). Rugadh i Saaremaa, an Eastóin é. Ba 3ú Uachtarán na hEastóine é, ón bhliain 2001 go 2006.

Bhain sé amach céim i 1949 ó Coláiste Talmhaíochta Jäneda.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Daoine beo
Rüütel, Arnold
Indiana

Is stát de chuid S.A.M. é **Indiana**. Is é Indianapolis an phríomhchathair agus an chathair is mó. Tugtar an t-ainm "Hoosiers" ar na daoine atá ina gcónaí sa stát. Tá teorainneacha ag Indiana le ceithre stát eile: Ohio, Michigan, Kentucky agus Illinois. Tá iarthuaisceart an stáit ar bhruach Loch Michigan agus tá deisceart an stáit ar bhruach na hAbhann Ohio. 
mion|235px|clé|Bloomington, Indiana

## Contaetha in Indiana

## Naisc sheachtracha
* in.gov - Suíomh idirlín oifigiúil (as Béarla).

Catagóir:Stáit Mheiriceá
Idaho

Is stát in iarthuaisceart na Stát Aontaithe Mheiriceá é **Idaho**. Is í Boise an phríomhchathair, agus an chathair is mó. Tugtar an t-ainm "Idahoans" ar na daoine atá ina gcónaí sa stát seo. Tá teorainneacha ag Idaho leis na stáit eile a leanas Washington, Oregon, Nevada, Utah, Montana, Wyoming agus an cúige Colóim Bhriotanach i gCeanada. Ba í an Ghaoluinn an phríomhtheanga ag 83 duine i Idaho sa bhliain 2010.  

## Contaetha in Idaho

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Idaho.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Stáit Mheiriceá
*
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Kentucky

Is stát i Meiriceá é **Kentucky**. Ar dtús ba chuid de Virginia é ach glacadh Kentucky isteach san Aontas mar stát sa bhliain 1792. Is é Frankfort an phríomhchathair, agus is é Louisville an chathair is mó. Tá teorainneacha ag an stát le Virginia Thiar, Virginia, agus Tennessee. 
 

## Contaetha in Kentucky

## Bailte in Kentucky
* Bowling Green 
* Frankfort
* La Grange
* Lexington
* Louisville

## Naisc sheachtracha
* Kentucky.gov - Suíomh idirlín oifigiúil (as Béarla).

[mion|250px|clé|Capaill ag féaraigh i gCríoch an [Poa pratensis|Chuise Mhín]]

Catagóir:Stáit Mheiriceá
*
Catagóir:Appalachia
Catagóir:Stáit in Appalachia
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Indianapolis, Indiana

Is í **Indianapolis** an phríomhchathair agus an chathair is mó i stát Indiana, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tá an chathair suite i gContae Marion.

## Tagairtí

Catagóir:Indiana
Catagóir:Cathracha in Indiana
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Indiana
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
São Paulo (stát)

Is stát sa Bhrasaíl é **São Paulo**. Tá sé suite siar ó dheas den Réigiún Thoir Theas. Is í São Paulo a phríomhchathair. Is iad Mato Grosso do Sul, Minas Gerais, Paraná agus Rio de Janeiro na stáit in aice láimhe. Tá 44,396,485 duine ina gcónaí sa stát nó 22% den tír.

Catagóir:Stáit na Brasaíle
Louisiana

Is stát i ndeisceart Stát Aontaithe Mheiriceá (SAM) í **Louisiana** - nó *Louisiane* i bhFraincis. Is é leasainm oifigiúil an stáit *Stát na bPeileacán*, ach tugtar *An Stát Crióil*, *Páiste Mississippi* nó an *Stát Siúcra* air freisin. Tagann an t-ainm ón bhFraincis, *Louisiane* ("Tír Alaois"), ainmnithe i ndiaidh Rí Alaois XIV na Fraince. Is í mana an stáit ná "Aontas, Ceartas agus Muinín".

## Tíreolaíocht
Is í príomhchathair an stáit Baton Rouge, (daonra 225,388, daonáireamh 2009). Tá teorainneacha ag an stát le Texas san iarthar, le Arkansas sa tuaisceart, le Mississippi san oirthear agus le Mhurascaill Mheicsiceo sa deisceart.

Tá talamh an stáit roinnte idir an ardchríoch agus an ísealchríoch (cósta glárach). Tá an glárach déanta de seascainn, talamh riascach, tránna agus oileáin bhacaine a chlúdaíonn 20,000 mílte cearnacha. Tá an ceantar seo lonnaithe go príomhúla timpeall an Mississippi agus Murascaill Mheicsiceo. Tá na hardchríocha déanta suas de chnoic agus sléibhte, lonnaithe sa tuaisceart & iarthuaisceart.

Tá roinnt chultúr dúchasacha sa stát, de bhunphointe Francach, agus labhraíonn 5% den daonra "Louisianacha" (an teanga).

## Contaetha i Louisiana

## Naisc sheachtracha
* Louisiana.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Stáit Mheiriceá
Geraldo Alckmin

Polaiteoir Brasaíleach is ea **Geraldo José Rodrigues Alckmin** (7 Samhain, 1952 a rugadh é). Is é an Gobharnóir reatha an stáit São Paulo ó 2003 nuair a fuair an t-Iargobharnóir, Mário Covas, bás san oifig. Rugadh i Pindamonhangaba, São Paulo é.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí na Brasaíle
Sacramento, California

Is é **Sacramento** príomhchathair California. Is é an chathair is mó i gContae Sacramento agus an 6ú cathair is mó i gCalifornia. Tá sé suite ag cumar na Sacramento agus na hAbhann Meiriceánaí i nGleann na Sacramento. Bhí 524,943 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2020. 
## Tagairtí

Catagóir:California
Catagóir:Cathracha in California
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in California
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Emilia-Romagna

thumb|left|Piazza Maggiore, Bologna
Réigiún san Iodáil is ea **Emilia-Romagna**. Cónaíonn thart ar ceithre mhilliún duine ann agus tá achar timpeall 22,000 ciliméadar cearnach ann. Tá an-cháil ar an mbia as an cheantar, go háirithe liathmhás Parma. Is i gcathair Modena a bunaíodh comhlacht cáiliúil Ferrari. 

Bologna an phríomhchathair, ionad mór comhdhála le cearnóg fhíorálainn. Is ann atá an ollscoil is sine san Eoraip, Ollscoil Bhologna. Is ann atá duine de na scríbhneoirí is cáiliúla ar domhan Umberto Eco ina ollamh le teangeolaíocht. Tá dhá thúr i lár an bhaile, ceann acu claonta agus an ceann bainte de ar eagla go dtitfeadh sé.

## Cúigí na Réigiúine
thumb|300px|left|

* Bologna
* Ferrara
* Forlì-Cesena
* Modena
* Parma
* Piacenza
* Ravenna
* Reggio Emilia
* Rimini

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hIodáile
Catagóir:Emilia-Romagna
Umberto Eco

Scríbhneoir agus scoláire ab ea **Umberto Eco**, a rugadh i mbaile beag darbh ainm Alessandria i bPiemonte na hIodáile ar an 5 Eanáir 1932 agus a d'éag ar 19 Feabhra 2016 i Milan. Le linn an Dara Cogadh Domhanda thug a mháthair go sráidbhaile sna sléibhte é le héalú ón chogaíocht. Theastaigh óna athair, cuntasóir, go mbeadh sé ina dhlíodóir, agus cuireadh go hollscoil Torino é, ach d'éirigh sé as an dlí. Rinne sé staidéar ar fhealsúnacht agus ar litríocht na meánaoiseanna, agus ghnóthaigh sé céim dochtúra le tráchtas faoi Thomas Aquinas i 1954.

Chaith Eco tamall ag obair le stáisiún raidió/teilifíse "Radiotelevisione Italiana", agus é ina léachtóir in Ollscoil Torino ag an am céanna. Foilsíodh a chéad leabhar, *Il Problema Estetico di San Tommaso*, a bhí bunaithe ar a thráchtas, i 1956. B'éigean dó éirí as a chuid oibre mar eagarthóir teilifíse mar gheall ar ualach a chuid oibre mar léachtóir, ach níorbh fhada go raibh sé ina eagarthóir neamhficsin i gcomhlacht foilsitheoireachta Casa Editrice Bopani i Milano, post a bhí aige ó 1959 go 1975. Chaith sé na blianta fada ina ollamh le séimeolaíocht in Ollscoil Bhologna.

D'fhoilsigh sé an-chuid aistí faoi litríocht na meánaoiseanna, go háirithe teoiric agus cleachtadh na litríochta. Chuir sé an-bhéim ar thábhacht an léitheora don saothar scríofa. 

Ach tá cáil dhomhanda Eco bunaithe ar a chuid úrscéalta, go háirithe *Il Nome della Rosa* (1980), (Ainm an Róis) a raibh an-ráchairt air ar fud an domhain, go háirithe nuair a rinne scannán Béarla de faoin ainm *The Name of the Rose*, leis an aisteoir clúiteach Seán Connery i bpáirt manaigh a bhí ag fiosrú dúnmharaithe i mainistir. 

Bronnadh gradaim gan áireamh ar Eco in ollscoileanna ar fud an domhain.

## Leabharliosta
### Úrscéalta
* *Il nome della rosa*, 1980
* *Il pendolo de Foucault*, 1988
* *L'isola del giorno prima*, 1994
* *Baudolino*, 2000
* *La misteriosa fiamma della regina Loana*, 2004 ("Lasair rúndiamhair na banríona Loana")
* *Il cimitero di Praga*, 2010 ("Reilig Phrág")
* *Numero zero*, (2015 "Uimhir náid")

### Neamhfhicsean roghnaithe
* *Il problema estetico in San Tommaso*, 1956
* *Opera Aperta*, 1962
* *Diario minimo*, 1963
* *Apocalittici e integrati*, 1964
* *Sviluppo dell'estetica medievale*, 1985

## Nascanna seachtracha
* themodernword.com/eco - as Béarla 

Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2016
Maryland

Stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea **Maryland** (AIF: [ˈmæɹ.ɪ.lənd]) atá suite i lár chósta thoir na tíre, i Réigiún an Lár-Atlantaigh. Tá teorainneacha ag Maryland le Pennsylvania ar an taobh ó thuaidh, le Virginia Thiar ar an taobh thiar, le Delaware agus leis an Aigéan Atlantach ar an taobh thoir agus le Virginia ar an taobh ó dheas. Tá teorainn aige freisin leis an gceantar feidearálach Washington, D.C. arb í príomhchathair na tíre í. Ba le Maryland an talamh sin go stairiúil. Ba é Maryland an seachtú stát a dhaingnigh Bunreacht Mheiriceá. Uaireanta, tugtar mar leasainmneacha air *The Old Line State* agus *The Free State*. 

Ba é Maryland an chéad áit i Meiriceá ina raibh an tsaoirse reiligiúnach, prionsabal a tugadh isteach i dtréimhse choilíneach an stáit. Shocraigh George Calvert, an chéad Tiarna Baltimore, go mbeadh Maryland ina thearmann do Chaitlicigh Shasanacha a bhí faoi ghéarleanúint. 

Is é Maryland ceann de na stáit is lú achar agus is dlúithe daonra sna Stáit Aontaithe. Is í Annapolis príomhchathair an stáit ach is í Baltimore an chathair is mó. Cé go maítear go hoifigiúil gur ainmníodh an stát in ómós don Bhanríon Henrietta Maria, creideann go leor staraithe gur in ómós do Mhuire, máthair Íosa, a d'ainmnigh George Calvert i ndáiríre é sular bhásaigh sé in 1632.  Is é Maryland an stát is rachmasaí sa tír, óir is ann atá an meánioncam teaghlaigh is airde.

## Tíreolaíocht
32,133.2 ciliméadar cearnach achar Maryland, figiúr is inchomparáide le hachar na Beilge (30,530 km2). Is é an 42ú stát is mó, nó an 9ú stát is lú, beagnach ar cóimhéid le Haváí.

Cé go bhfuil Maryland ar na stáit is lú achar, tá ilghnéitheacht topagrafaíochta agus réimse leathan timpeallachtaí nádúrtha le fáil ann. Tugtar 'Mionsamhail Mheiriceá' nó *America in Miniature* mar leasainm eile air dá bharr. Tá oileáin fhada chúnga cois cósta agus dumhcha breactha le féar mara. Tá talamh íseal riascach isteach faoin tír agus mórthimpeall an Chesapeake, ceantar atá ag cur thar maoil le fiadhúlra. Is é an Chesapeake an t-inbhear is mó sa tír agus is beag nach ngearrann sé an stát ina dhá leath. *The Eastern Shore* a thugtar ar na contaetha sin lastoir den bhá. Is ar bhruach thiar na bá atá formhór mór an daonra. I lár an stáit, tá coillte darach agus talamh réchnocach sa réigiún a dtugtar an Píodmantach air. Tá iarthar an stáit lonnaithe sna Sléibhte Apaláiseacha.

Ritheann formhór mór na n-aibhneacha sa stát síos go dtí an Chesapeake, ach is i ndobhardhroim na Mississippi atá cuid d'iarthar Chontae Garrett, an contae is sia siar sa stát. Tá an pointe in airde sa stát, Sliabh Chnámh Droma nó *Backbone Mountain*, lonnaithe i gcúinne iardheiscirt Chontae Garrett chomh maith, gar d'uiscí uachtair na Potomac.

## Contaetha i Maryland

## Aeráid
## Stair
## Déimeagrafaic
## Geilleagar
## Iompar
## Dlí agus rialtas
## Oideachas
## Spóirt
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Maryland.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Stáit Mheiriceá

Catagóir:Appalachia
Catagóir:Stáit in Appalachia
Mérida

Is í **Mérida** príomhchathair Extremadura, in iarthar na Spáinne. Tá níos mó ná 60,000 duine ina gcónaí ann agus tá sé suite i gcúige Badajoz (cúige). Cé gur príomhchathair an réigiúin í is í Badajoz príomhchathair an chúige. Ainmníodh Mérida i Veiniséala agus Mérida i Meicsiceo as Mérida na Spáinne.

## Stair
Cuireadh an chathair ar bun faoin ainm Emerita Augusta ar ordú ón Impire Rómhánach Augustus, chun áth agus droichead ar abhainn Guadiana a chosaint. Chuir dhá léigiún de sheansaighdiúirí fúthu sa cheantar. Rinneadh príomhchathair an chúige Lusitania as Mérida, agus bhí an-tábhacht léi ar feadh i bhfad. Tá níos mó iarsmaí Rómhánacha i Mérida ná in aon áit eile sa Spáinn, agus is Suíomh Oidhreachta Domhanda UNESCO í dá bharr sin. 

Tá an *Punto Romano*, seandroichead na Rómhánach, ina sheasamh go fóill, chomh maith le Teampall Diana, iarsmaí an Fhóraim, an Circus Maximus, amharclanna agus suíomhanna seandálaíocha éagsúla. Tá léargas iontach ar stair agus ar chultúr na Rómhánach ar fáil sa mhúsaem. 

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe
Catagóir:Cathracha agus Bailte in Extremadura
Catagóir:Extremadura
Catagóir:Príomhchathracha na Spáinne
Hugo Chávez

Bhí **Hugo Rafael Chávez Frias** (28 Iúil 1954 – 5 Márta 2013) ina Uachtarán ar Veiniséala, oifigeach airm, pobalóir agus  i bhfad amach ar an eite chlé.

clé|mion|290x290px|timpeall 1972
clé|mion|220x220px|oifigeach airm, 1974
clé|mion|220x220px

## Tús a shaoil

An dara mac ag beirt mhúinteoir, agus bhí sé ina oifigeach airm óna óige.     

Nuair a tharla éiri amach "Caracazo" sa bhliain 1989, bhí roinnt den MBR-200, de chuid Chavez, páirteach in aghaidh na n-agóidí, cé go raibh Chávez é féin tinn leis an bhfiabhras dearg ag an am sin.  

Bhí Chavez i mbun dhá coup d'état in 2002, mí Feabhra agus mí na Samhna.  Nuair a theip ar éirí amach míleata in aghaidh rialtas na tíre, ina ndearna Chávez agus oifigigh eile iarracht an phríomhchathair a ghabháil, cuireadh chun príosúin é ar feadh dhá bhliain.  

Bhunaigh sé "Gluaiseacht na Cúigiú Poblachta" (*MVR—Movimiento Quinta República*), i 1997. 
clé|mion|220x220px|Hugo Chavez, 14 Aibreán 2002

## Uachtaránacht

Toghadh Chávez ina Uachtarán i 1998 mar gheall ar na geallúintí a thug sé go dtroidfeadh sé in aghaidh an bhochtanais agus na caimiléireachta. Ghnóthaigh sé 56% den vóta sa toghchán. 

A éachtaí:
* Bhí feachtais oideachais agus sláinte ar bun aige chun 'Réabhlóid Bolivarach' a chur ar bun.
* Bhí iarrachtaí á ndéanamh aige chun comhghuallaíocht a bhunú idir tíortha Mheiriceá Laidineach agus neamhspleáchas a bhaint amach dóibh ó Stáit Aontaithe Mheiriceá. Rinne sé socrú le Cúba chun dochtúirí a fháil le dul i mbun seirbhísí leighis sna bruachbhailte bochta nuair a dhiúltaigh dochtúirí meánaicmeacha a thíre féin tacú lena scéimeanna, agus chuir sé ola saor ar fáil do réimeas Fidel Castro mar íocaíocht. Bhí Veiniséala i mbun cainteanna le tíortha eile sa chomharsanacht chun píblínte gáis a thógáil a chuirfeadh gás nádúrtha ar fáil ar fud Mheiriceá Theas.
clé|mion|220x220px|Físeán:  Hugo Chávez, as a mheabhair, 2010 agus oifigigh airm i láthair

## Freasúra

Bhí meánaicmí agus uasaicmí Veiniséala i gcoinne Chávez, agus chuir siad caimiléireacht toghcháin, sárú cearta daonna agus cos ar bolg ina leith.  
clé|mion|220x220px|Físeán:  Hugo Chávez, 2012
Rinneadh iarracht Chavez a chur as oifig in éirí amach airm ar 11 Aibreán 2002. Ach tháinig slua ollmhór amach ar na sráideanna ag tacú leis agus cuireadh ar ais in oifig é.

Cháin na Stáit Aontaithe ag an am an iarracht ar coup d'état.

Bhuaigh Chávez reifreann i 2004 a d'fhág i gceannas na tíre é. I bhfad ró-ramhar, bhuail ailse é agus d'éag sé ar 5 Márta 2013, in aois 58 bliain dó.

Tháinig Nicolás Maduro, pobalóir agus deachtóir, i gcomharbacht ar Hugo Chávez in 2013.

## Féach freisin

* Nicolás Maduro
* Coup d'État 2002 i Veiniséala
* Géarchéim i Veiniséala

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Básanna in 2013
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Coirpigh
Catagóir:Daoine de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Marxachas
Catagóir:Náisiúnaithe
Catagóir:Pobalóirí
Catagóir:Polaiteoirí Veiniséalacha
Catagóir:Réabhlóidithe
Catagóir:Saighdiúirí
Catagóir:Sóisialaithe
Catagóir:Uachtaráin
Diallas

Is é is **diallas** ann ná airde (stua) na réalta ón meánchiorcal neamhaí. Is iad an diallas agus an cheartairde (an ceartéirí, an dronairde) comhordanáidí an mheánchiorcail a úsáidtear le suíomh na réalta ar an spéir a shainmhíniú ar bhealach réasúnta do-athraithe. Ní athraítear comhordanáidí meánchiorcail na réalta ar feadh an lae ná na hoíche, ná fiú in imeacht na bliana. Scéal eile ar fad é, ar ndóighe, an tionchar a imríonn an luainíocht, an nútú agus an dualghluaisne orthu.
Margaíocht

Is éard is **Margaíocht** ann daoine a mhealladh chun earraí nó seirbhísí áirithe a cheannach nó chun teacht le dearcadh áirithe. Tá gnéithe éagsúla ag roinnt léi:
* dearadh agus airíonna an táirge fhéin, 
* dáileadh an táirge, 
* praghas an táirge, agus gan amhras, 
* an fhógraíocht agus an bholscaireacht a dhéantar ar son an táirge. 

Catagóir:Gnó
An tSlóivéin

Tír bheag i lár na hEorpa, in oirthear na nAlp is ea **an tSlóivéin** (Slóivéinis: *Slovenija*), go hoifigiúil **Poblacht na Slóivéine** (Slóivéinis: *Republika Slovenija*), le teorannacha leis an Ostair, an Iodáil, an Ungáir agus an Chróit.  

## Stair
Bhí tailte na Slóivéine mar chuid den Impireacht Naofa Rómhánach agus d'Impireacht na hOstaire go dtí 1918. Ag an am sin, chuaigh na Slóivéanaigh i bpáirt leis na Seirbiaigh agus na Cróátaigh chun stát nua ilnáisiúnta, an Iúgslaiv a bhunú.  

D'fhan an tSlóivéin ina cuid den Iúgslaiv tar éis an Dara Cogadh Domhanda, faoi rialtas Cumannach 

I 1991 d'éirigh leis an tSlóivéin a neamhspleáchas a bhaint amach tar éis chogadh deich lá.  
clé|mion|Prisega vojakov, 2 Meitheamh 1991
Ar an 28 Meitheamh 1991, rinne trúpaí na hIúgslaive ionradh ar an tSlóivéin 48 uair an chloig tar éis a neamhspleáchas a fhógairt. 

Mar gheall ar na naisc stairiúla le tíortha ar nós na hIodáile agus na hOstaire, ní raibh sé deacair don tSlóivéin dul i bpáirt arís leo. 

Glacadh an tSlóivéin isteach san Aontacht Eorpach agus in ECAT sa bhliain 2004. 

## Tíreolaíocht
* Achar iomlán 20,273 ciliméadar cearnach. Cósta: 46.6 km.

* Aeráid mheánmhuirí ar an gcósta, aeráid Alpach sa réigiún sléibhtiúil in aice na hIodáile agus na hOstaire. 

* Daonra (2005): 2,011,070, ag titim go mall.

## Tagairtí


Slóvéin, An
S
Michigan

Stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea **Michigan**. Is é Lansing an phríomhchathair, ach is é Detroit an chathair is mó atá sa stát. Tá Michigan teorainneach le Indiana, Ohio, Wisconsin, Illinois, agus le Cúige Ontario i gCeanada. Dhá leath-inis atá sa stát, le cóstaí ar Loch Michigan, Loch Huron, Loch Superior agus Loch Erie.Is é Michigan an t-aon stát inar laghdaigh an daonra de réir Dhaonáireamh 2010. Úsáidtear an giorrúchán **MI** don phost.

## Teangacha á úsáid sa stát
Sa bhliain 2010 ba é Béarla an phríomhtheanga do 91.11% (8,507,947) do dhaonra Michigan aois 5+.

## Tíreolaíocht Michigan

### Contaetha i Michigan

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh gréasáin Rialtas Mhichigan

[mion|225px|clé|Teach solais Little Sable ar bhruach [Loch Michigan]]

Catagóir:Stáit Mheiriceá
*
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Montana

Is stát in iarthar Mheiriceá é **Montana**, an ceathrú ceann is mó sa tír ó thaobh achair de. Is í Helena an phríomhchathair, agus is í Billings an chathair is mó. I measc na n-áiteanna atá sa stát seo tá cuid de Pháirc Náisiúnta Yellowstone, na Sléibhte Creagacha agus an suíomh Little Big Horn. Tá Montana ag críochantacht le hIdaho, Dakota Thuaidh, Dakota Theas, Wyoming, agus leis an gColóim Bhriotanach, Alberta agus Saskatchewan, cúigí de chuid Cheanada.
mion|300 px|clé|Na Missouri River Breaks i lár an stáit

## Naisc sheachtracha
* Montana.gov - Suíomh idirlín oifigiúil (as Béarla).


Catagóir:Stáit Mheiriceá
Ceará

Is stát de chuid na Brasaíle é **Ceará**. Tá sé suite i dtuaisceart an Réigiúin Thoir Thuaidh. Is í Fortaleza a phríomhchathair. Is é Cid Ferreira Gomes gobharnóir an stáit. 

Catagóir:Stáit na Brasaíle
Nua-Mheicsiceo

Is stát in iardheisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Nua-Mheicsiceo** nó **Nuevo México** as Spáinnis, an cúigiú stát is mó sa tír ó thaobh achair de. Is é Santa Fe an phríomhchathair, an ceann is sine sa tír, agus is í Albuquerque an chathair is mó. Tá teorainneacha ag Nua-Mheicsiceo le Texas, Oklahoma, Colorado, Arizona, agus Utah, agus le Meicsiceo ar dheas. Béarla an príomhtheanga don chuid is mó de dhaonra Nua-Mheicsiceo (64%). Is í Spáinnis an príomhtheanga do nach mór 29% de dhaonra Nua-Mheicsiceo. Navajo an príomhtheanga do thart ar 4% de dhaonra Nua-Mheicsiceo.

## Contaetha i Nua-Mheicsiceo

## Íomhánna

Image:KiMo Albuquerque.jpg|Albuquerque
Image:Loretto Chapel, Santa Fe NM.jpg|Santa Fe
Image:Jemez River, Santa Ana Pueblo NM.jpg|Abhainn Jemez


## Naisc sheachtracha
* New Mexico.us  - Suíomh idirlín oifigiúil

Catagóir:Stáit Mheiriceá
Fortaleza

thumb|250px|Fortaleza
Cathair sa Bhrasaíl is í **Fortaleza**. Tá sí suite in oirthuaisceart na tíre agus is í príomhchathair an Stáit Ceará. Bhí 2,551,806 duine ina gcónaí i bhFortaleza agus 3,602,319 ina gcónaí sa cheantar cathrach (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Benoded

Baile i bPenn-ar-Bed i mBriotáin na Fraince is ea **Benoded** 
(Briotáinis:*Béal an Oded*), nó **Bénodet** sa Fhraincis. Tá sé suite in aice le Kemper, ar an Oded. I 1999, bhí cónaí sa bhaile ar 2,750 daoine. Is é Méara an bhaile faoi láthair ná Christian Pennanech, a toghadh i 2001.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil (i mBéarla agus sa Fhraincis)

## Féach freisin
*Ceantair sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair sa Fhrainc
Romano Prodi

Is polaiteoir Iodálach é **Romano Prodi** (rugadh 9 Lúnasa, 1939 i Reggio Emilia, An Iodáil). Iar-Phríomh-Aire na hIodáile é Prodi, agus iar-Uachtarán ar Choimisiún na hEorpa chomh maith. Fuair sé céim sa dlí ón ollscoil Chaitliceach i Milano agus chaith seal ina mhac léinn sa London School of Economics. Ba mar ollamh le heacnamaíocht a thosaigh sé a ghairm, agus chaith sé sealanna gearra in ollscoileanna Stanford agus Harvard. Chaith sé ocht mbliana fichead ina ollamh le hEacnamaíocht in Ollscoil Bhologna, áit a gcónaíonn sé go fóill. 

Chuaigh sé le polaitíocht i lár na 1970í, agus ceapadh é ina Aire Tionsclaíochta i 1978. Bhí sé ar choimisiúin éagsúla sna 1980í agus go luath sna 1990í. Rinneadh Príomh-aire na hIodáile de i 1996, ach thit a rialtas i 1998 nuair a tharraing na Cumannaigh siar a dtacaíocht. 

Bhí Romano Prodi ina Uachtarán ar Choimisiún na hEorpa ó Mheán Fómhair 1999 go Samhain 2004. Ghlac sé páirt arís i bpolaitíocht Iodálacha, agus bhuaigh sé an toghchán i gcoinne Silvio Berlusconi i mí Aibreáin, 2006.

[left|upright|thumb|Romano Prodi (ar an lámha dheis) le [Uachtarán na Stát Aontaithe George W. Bush agus Príomhaire na Sualainne Göran Persson ar 14 Meitheamh, 2001.]]

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Príomh-Airí na hIodáile
New Hampshire

Stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea **New Hampshire**, atá suite i Sasana Nua, i dtuaisceart na tíre. Ainmníodh New Hampshire as Hampshire, an contae i ndeisceart Shasana. Is é Concord an phríomhchathair, agus Manchester an chathair is mó. Bhí New Hampshire ar an gcéad coilíneacht sna Meiricí, Theas nó Thuaidh, a d'fhógair a neamhspleáchas ó na cumhachtaí Eorpacha. Tá teorainneacha ag New Hampshire le Maine, Vermont, Massachusetts, agus cósta leis an Aigéan Atlantach. Tá teorainn aici freisin le Quebec i gCeanada.

## Contaetha i New Hampshire
*Contae Belknap
*Contae Carroll
*Contae Cheshire
*Contae Coös
*Contae Grafton
*Contae Hillsborough
*Contae Merrimack
*Contae Rockingham
*Contae Strafford
*Contae Sullivan

## Bailte i New Hampshire
* Manchester
* Nashua
* **[[Concord, New Hampshire|Concord]]**
* Dover

## Teangacha

Is í Béarla an phríomhtheanga ag formhór dhaonra New Hampshire (aois 5+). Is í Fraincis an príomhtheanga do 3.4% don daonra agus Spáinnis an príomhtheanga do 1.6% don daonra (i 2000).

## Naisc sheachtracha
* New Hampshire.us - Suíomh idirlín oifigiúil.

mion|clé|Sliabh Washington, 1,917m. d'airde, an pointe is airde i New Hampshire

 

Catagóir:Stáit Mheiriceá
An Chéad Dáil

[right|thumb|340px|An Chéad Dáil ag bailiú le chéile i d[Teach an Ardmhéara, Baile Átha Cliath ar 21 Eanáir, 1919.]]
[mion|[Forógra Neamhspleáchais na hÉireann]]
Ar an 21 Eanáir 1919, tháinig ionadaithe tofa Shinn Féin le chéile leis an gCéad Dáil a chur ar siúl. D'fhógair siad “Poblacht na hÉireann” i dTeach an Ard-Mhéara i mBaile Átha Cliath.

## Cúlra
Ba í **an Chéad Dáil** parlaimint Éireannach nua a bunaíodh i mBaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann sa bhliain 1919. Ag an am, ba pháirt den Ríocht Aontaithe í an tír, agus shuigh na polaiteoirí i Westminster, Sasana. Ach tar éis Éirí Amach na Cásca in 1916, bhí a lán tacaíochta ag an bpáirtí poblachtach Sinn Féin, agus bhunaigh siad a bparlaimint nua féin in Éirinn leis an ainm "Dáil Éireann". 

## Cruinniú i dTeach an Ardmhéara
Ag an chéad chruinniú ar an 21 Eanáir, eisíodh Faisnéis Neamhspleádhchuis, nó Forógra Neamhspleáchais na hÉireann, mar a ghlaoitear air anois, ag rá go raibh Poblacht na hÉireann i bhfeidhm. 

Bhí a lán de na hionaid Éireannacha fós i bpríosún, agus dá bharr ní raibh ach 26 díobh i láthair.  

Bhí an chéad chruinniú i dTeach an Ardmhéara, agus rinneadh an chuid is mó den ghnó i nGaeilge. Toghadh Cathal Brugha ina Cheann Comhairle (nó cathaoirleach) agus cuireadh cúpla cáipéis i láthair:

* Bunreacht Dála Éireann - bunreacht gearr agus sealadach
*Faisnéis Neamhspleádhchuis
* Scéal Ó Dháil Éireann Chun Saor-Náisiúin an Domhain
* Clár Oibre Poblacánaighe

Dhearbhaigh an Forógra Neamhspleáchais gurb rialtas ar stát ardcheannasach í an Dáil leis an ainm Dáil Éireann, agus ansin bhunaigh an Dáil comhaireacht faoin ainm "An Aireacht". Chomh maith le sin, roghnaíodh duine amháin a bheith ina "Phríomh-Aire" agus leis an teideal "Uachtarán ar Dháil Éireann" freisin. Ba é Brugha an príomh-aire sealadach a toghadh, agus tháinig de Valera isteach ina áit i mí Aibreáin.

## Imeachtaí eile
Briseadh amach Cogadh Angla-Éireannach ar an lá céanna, 21 Eanáir 1919. Rinne cathlán de chuid an IRA (baill de Thríú Briogáid Thiobráid Árann) luíochán ar bheirt chonstábla RIC ag Sulchóid Bheag i dTiobráid Árann. Breathnaítear ar an ionsaí mar thús oifigiúil le Cogadh Saoirse na hÉireann nó an Cogadh Angla-Éireannach

I mí na Samhna 1919, dhearbhaigh Rialtas na Breataine go raibh an Dáil mí-dhleathach agus ó shin ar aghaidh bhí orthu teacht le chéile faoi rún. 

## Rialtas na chéad Dála
### Aireacht a haon (sealadach)
Bhí an chéad aireacht i bhfeidhm ó 21 Eanáir 1919 go dtí 1 Aibreán 1919.

### Aireacht a dó (sealadach)
Bhí an dara haireacht i bhfeidhm ó 1 Aibreán 1919 go dtí 26 Lúnasa 1921.

### Airí nach raibh san aireacht

## Baill shuntasacha
* Éamon de Valera
* Mícheál Ó Coileáin
* Liam Tomás Mac Cosgair
* An Cunta Pluincéad
* Eoin Mac Néill
* Art Ó Gríofa
* Cathal Brugha
* Caoimhín Ó hUiginn
* Constance Markievicz

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Dáil Éireann
Catagóir:Cogadh na Saoirse in Éirinn
Páirc Uí Chaoimh

Is staid spóirt í **Páirc Uí Chaoimh** gur leis an Cumann Lúthchleas Gael í. Baintear úsáid aisti don iománaíocht agus don pheil ghaelach, go háirithe do chluichí móra idir foirne Chorcaí agus contaetha eile. Tá sé lonnaithe i gCathair Chorcaí, Éireann, agus toilleadh 43,500 air. Tá ardán faoi iamh, ardán oscailte, agus dhá ardáin seasaimh taobh thiar gach cuaille báire. D’osclaíodh é go hoifigiúil ar an 6ú Meitheamh, 1976 ag Con Murphy, Uachtarán CLG ag an am. B’é an chéad staid riamh a dtógadh go speisialta do chluichí ghaelach; tógadh é ar shean-suíomh na faichí lúthchleasa i mBaile an Teampaill. 

## Dúchas
Fuair an staid a hainm tar éis Pádraig Ó Caoimh, rúnaí CLG idir 1929 agus 1964 agus aitheanta mar ailtire an nua-CLG. Tá an príomhardán ainmnithe tar éis Seán Mac Cárthaigh, an dara uachtarán den chumann a tháinig as Corcaigh.

## Inniu
Faoi láthair (2006), tá fonn ag an CLG i gCorcaigh an fearann in aice láimhe le Páirc Uí Chaoimh a cheannach ó Chumann Talmhaíochta na Mumhan. Tar éis na céime seo, tosóidh athchóiriú an staid a bheidh in ann freastal ar 55,000 daoine ina dhiaidh. Cuirfear leibhéal eile leis an ardán faoi iamh atá ann, agus gheobhaidh an chuid eile den staid díon. Tá gach cosúlacht ann go bhfaighidh an pháirc tuilsoilse cosúil le Páirc Uí Rinn, staid CLG eile in aice láimhe.

Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Penn-ar-Bed

Is é **Penn-ar-Bed** (*Finistère* as Fraincis) an 'Départment' is faide siar sa Bhriotáin. 

## Suíomh

280px|mion|clé||Aillte ar chósta thiar Phenn-ar-Bed gar do bhaile Camaret

Tá cósta an Aigéin Atlantaigh ar thrí thaobh di. Tá Contae Aodoù-an-Arvor suite ar a teorainn oirthuaiscirt agus tá Contae Mor-Bihan soir ó dheas di.

Ciallaíonn an t-ainm 'Ceann an Domhain' nó deireadh an domhain sa Bhriotáinis. Ar an dtaobh thuaidh di i sean-limistéar Leon, tá an cósta íseal den chuid is mó le tránna gainimhe. Tá aillte agus cuain domhain ar an gcósta thiar agus theas agus is ann atá limistéir ársa Bro-Gerne, a ainmníodh ó na daoine a lonnaigh san áit fadó as Corn na Breataine.

Cruthaíodh Penn-ar-Bed i ndiaidh Réabhlóid na Fraince nuair a aontaíodh Leon leis an gcuid is mó de sean-limistéar Bro-Gerne.

## Daonra
Sa bhliain 1999, bhí 852,418 duine ina gcónaí sa chontae, an 24ú líon is mó i measc *départments* na Fraince. Bhí 303,484 bailithe i mórchathair Bhrest ag an am.

Is i bPenn-ar-Bed is mó a labhraítear Briotáinis. Bíonn an-chuid féilte ann, go háirithe i rith an tsamhraidh. Sa bhliain 2008, d'fhreastail thart ar 4.7% de pháistí bunscoile Phenn-ar-Bed ar scoileanna dhátheangacha ina raibh an chuid is mó den teagasc trí mheán na Briotáinise. Déanann cuid de na daltaí i scoileanna eile staidéar ar an mBriotáinis freisin.

## Bailte
Cé gurb í Brest an chathair is mó i bPenn-ar-Bed, is í Kemper (*Quimper* as Fraincis) príomhchathair an réigiúin agus tá an-cháil ar photadóireacht *Faïence* atá bunaithe inti. Is ón bhfocal *kembraeg* a thagann ainm na cathrach. Ciallaíonn sé 'cumar' agus is ann a thagann trí abhainn, an Steir, Odet, agus an Jet le chéile. Tá ardeaglais naomh Corentin, a bhfuil dhá thúr uirthi agus dealbh den rí Gradlon ar muin capaill idir eatarthu. Tá nasc idir Kemper agus Luimneach in Éirinn. 

I dtuaisceart an régiúin tá Montroulez (*Morlaix* as Fraincis) a bhí tráth ina calafort tábhachtach d'fhoghlaithe mara, agus tá tarbhealach ollmhór don bhóthar iarainn crochta os cionn an bhaile ó tógadh é sa 19ú haois. 

Siar ó thuaidh ó Kemper tá baile iascaireachta Douarnenez, agus de réir an tseanchais is i mbá Douarnenez a bhí cathair Ys mar a raibh Gradlon ina rí, suite.

## Eacnamaíocht
Is í Brest ceann des na calafoirt is mó sa Fhrainc agus tá ionad mór de chuid chabhlach na Fraince suite inti freisin. Ba lárionad d'fhomhuireáin na Gearmáine í le linn an Dara Cogadh Domhanda. Is inti a thógadh an t-iompróir eitleán Francach, an Charles de Gaulle, ceann de na longa cogaidh is mó ar domhan. Bíonn féilte móra seoltóireachta i mBrest gach bliain. Tá nasc idir í agus Dún Laoghaire in Éirinn. 

Tá nasc farantóireachta idir Rosscoff agus Corcaigh, agus bailte i Sasana.

Talmhaíocht, próiseáil bia agus turasóireacht na tionscail eile is mó atá ann.

## Féach freisin
*Ceantair sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair sa Fhrainc
Ys

280px|mion|clé|Cuan Douarnenez ar bhun-taoide. Má fhéachann tú go géar air, b'fhéidir go bhfeicfidh tú cathair ársa Ys!
Ker-Ys, nó Ys, baile a bhí, de réir finscéalta na Briotáine, lonnaithe i gCuan Douarnenez, Penn-ar-Bed. Ba é an Rí Gradlon a thóg é dá iníon Dahut. 

Bhí Ys faoi leibhéal na farraige, agus í cosanta ag bábhún ón bhfarraige. Ba ag an rí a bhí aon eochair gheata an bhábhúin, ach tháinig Sátan go Ys lá agus mheall sé iníon an rí, Dahut, chun an eochair a ghoid óna hathair. D'oscail sé geata na farraige ansin agus bádh an chathair. 

Níor tháinig slán ach an rí Gradlon, agus thréig sé a iníon ar chomhairle an naomh Guénolé. Bhunaigh Gradlon Kemper ansin agus nuair a fuair sé bás, cuireadh dealbh de ar muin capaill ar Ardeaglais Naomh Corentin, mar a sheasann sé go fóill. 

De réir na bhfinscéalta ba í Ys an chathair ba áille ar domhan, agus deirtear gur tugadh 'Paris' ar an gcathair sin mar go raibh sí cosúil le Ys ('Par-Ys'). 

Mar gheall ar go bhfuil láthair na cathrach chomh soiléir sin, agus go bhfuil bóithre Rómhánacha ag dul isteach sa bhfarraige sa cheantar, glactar leis go raibh cathair ann tráth i mBá Douarnenez, agus gur dócha gur bádh í sa 5ú haois. 

Nuair a foilsíodh bailiúchán amhrán de chuid na Briotáine, an Barzaz Breizh, in 1839, mhéadaigh cáil Ys, agus rinne Luminais pictiúr taibhseach ildaite de Gradlon i 1884.

## Naisc sheachtracha
*Leagan níos iomláine de scéal Gradlon, arna rochtain ar 29 N. 2015

## Féach freisin
*Ceantair sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair sa Fhrainc
Catagóir:An Bhriotáin
Oileán Rhode

Stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea **Oileán Rhode** ( nó *State of Rhode Island* go hoifigiúil. Ainmníodh é *State of Rhode Island and Providence Plantations* roimh 2020). Suite i réigiún Sasana Nua in oirthuaisceart na tíre, is é Oileán Rhode an stát is lú i S.A.M. Is í Providence an phríomhchathair agus an chathair is mó, agus tá teorainneacha aici le Massachusetts, Connecticut, Nua-Eabhrac (teorainn mhuirí amháin) chomh maith le cósta ar an Aigéan Atlantach. Tugtar “An Stát Aigéin” ar Oileán Rhode toisc go bhfuil níos mó ná 400 míle de chósta aige. 

Rinne taiscéalaí na hIodáile Giovanni da Verrazzano iniúchadh ar an gceantar i 1524. Ansin i 1636, bhunaigh Roger Williams — fear a díbríodh as Coilíneacht Bhá Massachusetts in aice láimhe mar gheall ar a chreidimh reiligiúnacha — coilíneacht Rhode Island. Thabharfaí an réigiún mar láthair ina bhféadfadh daoine ó go leor reiligiún éagsúil cleachtadh go saor.

I 1776, ba é Rhode Island an chéad choilíneacht a dhearbhaigh neamhspleáchas ón mBreatain Mhór.

## Contaetha in Oileán Rhode
* Contae Bristol
* Contae Kent
* Contae Newport
* Contae Washington
* Contae Providence

## Bailte in Oileán Rhode
* Cranston
* Newport
* Pawtucket
* Providence
* Warwick

## Teangacha

De réir daonáireamh S.A.M. 2000, labhair 84% de dhaonra Oileán Rhode Béarla sa bhaile. Labhair 8.07% Spáinnis, 3.8% Portaingéilis, 1.96% Fraincis, agus 1.39% Béarla. Bhí príomhtheanga eile ag 0.78% don daonra.

## Naisc sheachtracha
* Rhode Island.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.
* Rehabilitation Rhode Island

mion|clé|300px|Maidin cheobhráin i nGoose Neck Cove, ar chósta Rhode Island


Catagóir:Stáit Mheiriceá
Oklahoma

Is stát i ndeisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Oklahoma**. Cathair Oklahoma an phríomhchathair agus an chathair is mó, agus tá an stát ag críochantacht le Arkansas, le Missouri, le Kansas, le Colorado, le Nua-Mheicsiceo agus le Texas. 

Is é Oklahoma an 20ú stát is mó agus tá breis is 3.5 milliún duine ina gcónaí ann. Tagann an t-ainm ó theanga na Seactách. Tugtar an leasainm **' air. **' a thugtar ar mhuintir an stáit. Aontaíodh Críoch Oklahoma agus Críoch Indiach ar an 16 Samhain 1907 chun Oklahoma a chruthú.

## Contaetha in Oklahoma
* Liosta anseo: Contaetha in Oklahoma

## Bailte in Oklahoma
* **[[Cathair Oklahoma, Oklahoma|Cathair Oklahoma]]**
* Tulsa
* Norman
* Broken Arrow
* Lawton
* Tahlequah

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Oklahoma.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Stáit Mheiriceá
*
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Lámh

Is ball den chorp é **lámh** atá ag deireadh na géaga. Baintear feidhm as láimhe chun greim a fháil ar rudaí. Bíonn ordóg agus ceithre mhéar ar gach lámh. Lúidín a ghlaoitear ar an méar is lú. Bíonn inge ar barr na méara agus na hordóige. Glaoitear bos ar an gcuid fhairsing den taobh istigh den lámh. Is iad na hailt an áit a fhásann na méara ón mbos. Glaoitear dorn ar lámh nuair atá na méara agus an ordóg druidte go daingean.

Ciotóg a ghlaoitear ar an lámh ar an ngéag chlé. Deasóg a ghlaoitear ar an lámh ar an ngéag dheas.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Corp an duine
Catagóir:Lámh
Páirc Uí Rinn

Is staid spóirt í **Páirc Uí Rinn** atá suite i mBaile an Teampaill, bruachbhaile in oirthear Chathair Chorcaí. 

## Stair
Flower Lodge ab ea an t-ainm bunaidh a bhí ar Pháirc Uí Rinn a bhí ina pháirc sacair ar imir roinnt maith foirne Chorcaí ón tosach den 20ú chéad. Go háirithe, bhí aghaidh na ndaoine ar Cork Hibernians', a d’éirigh go geal leis sna seascaidí agus na seachtóidí. Bhíodh an 'Lodge' go tráthrialta plódaithe, go speisialta nuair a d’imir Hibs i gcoinne Cork Celtic, foireann eile as an gcathair; briseadh ina gnó iad araon i 1977 agus 1979 faoi seach. Tháinig ionadúchán i 1984 nuair a thosaigh Cork City F.C. ag imirt ag Flower Lodge arís ach bhí orthu aistriú go Turner’s Cross i 1986 nuair a dhíol an Ancient Order of Hibernians, an t-úinéir, Flower Lodge do Cumann Lúthchleas Gael.

## Athchóiriú
Thug an CLG an t-ainm nua Páirc Uí Rinn ar an staid i gcuimhne Christóir Uí Rinn, an iománaí cáiliúil a d’imir le Corcaigh agus Fánaithe an Ghleanna, agus an iománaí is fearr dá raibh riamh ann. Is í Páirc Uí Rinn an dara staid is mó i gCathair Chorcaí, tar éis Páirc Uí Chaoimh, agus toilleadh 18,000 air. Nuair a cheannaigh an CLG an staid, bhí air na h-ardáin taobh thiar gach cuaille báire a leagan chun fad a chur leis an bpáirc féin mar is riachtanach do chluichí gaelach. Tá plean ann an toilleamh a mhéadú trí fadú an príomhardán agus ardáin seasaimh a chur isteach taobh thiar na cuaille báire. Ba í Páirc Uí Rinn an chéad staid CLG in Éirinn a bhfuair tuilsoilse.

Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Lee Harvey Oswald

[200px|thumb|Oswald faoi ghlas i n[Dallas.|clé]]
B'é **Lee Harvey Oswald** (18 Deireadh Fómhair, 1939 – 24 Samhain, 1963) an duine a bhí cúisithe as feallmharú John F. Kennedy, 35ú Uachtarán na Stát Aontaithe ar 22 Samhain 1963, i nDallas, Texas. De réir an Chomisiúin Warren, mharaigh Oswald freisin an póilín J. D. Tippit ar an lá céanna. Mharaigh Jack Ruby Oswald féin ar 24 Samhain. 

Bíonn díospóireacht agus argóint ar siúl i gcónaí faoin eachtra seo, faoi na sonraí agus na cúiseanna. Dúirt Oswald féin nach raibh sé ach ina cheap milleáin, agus níor mharaigh sé éinne ar chor ar bith. Rialaigh an *House Select Committee on Assassinations* (HSCA), a chruinnigh idir 1976 agus 1979, go raibh Oswald ciontach. Ach, mhaígh siad freisin go raibh Oswald páirteach i dteoiric comhcheilge. Sa bhliain 2002, níor cheap ach 32% de na Meiriceánaigh go ndearna Oswald an jab ina aonar.

Catagóir:Feallmharfóirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Básanna i 1963
Baile an Teampaill (Cathair Chorcaí)

Is bruachbhaile de chuid Chorcaí é **Baile an Teampaill** atá suite in oirthear na cathrach cois Laoi idir Corcaigh agus an Charraig Dhubh. Uair dá raibh, bhí Baile an Teampaill ina shráidbhaile scartha ó Chorcaigh ach inniu tá sé ceangailte leis an gcathair.

## An sráidbhaile
Ritheann Bóthar na Dúcharraige tríd an sráidbhaile, ina bhfuil oifig an phoist, siopaí beaga, agus dhá theach tábhairne – *The Venue* agus *The Temple Inn* (ar a dtugtar *Longboats* go háitiúil). Tá Ionad Lavanagh suite i mBaile an Teampaill chomh maith, a thugann seirbhís do dhaoine corpéislinneacha, idir óg is aosta. Tá an-chuid saoráidí ag an ionad, lena n-áirítear linn snámha.
 
## Spórt
Tá Páirc Uí Rinn sa cheantar, chomh maith le Páirc Uí Chaoimh, iad araon úsáidte ag foirne Chorcaí san iomáint agus sa pheil. Tá Páirc Uí Rinn díreach in aice Temple Hill, an staid rugbaí ina n-imríonn Cork Constitution.

## Stair
Tá fothrach chaisleáin an Dúin Daingean suite i ngar do Pháirc Uí Chaoimh cois Laoi. Deirtear gur fhág William Penn, an té a bhunaigh Pennsylvania, é ar a shlí go Meiriceá i 1682. Deirtear chomh maith gur chaith Sir Walter Raleigh tréimhse beag ann roimh a thuras farraige deireanach don Indiacha Thiar i Lúnasa 1617. 

Bhí an t-ollamh George Boole, a chruth ailgéabar Boole, ina chónaí ann i rith an 19ú haois agus é ag obair i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Lá amháin, shiúil sé na ceithre mhíle faoi bháisteach trom idir a chónaí agus an coláiste chun léacht a thabhairt. Fuair sé niúmóine ina dhiaidh agus d’éag sé i mí na Nollag 1864. 

## Spriocanna eile
In aice láimhe Páirc Uí Rinn feictear cairéal Bhaile an Teampaill atá tréigthe inniu ach a thug soláthar aolchloiche do Chathair Chorcaí leis na cianta. Tá páirceanna Chumann Talamhaíochta na Mumhain suite in aice le Páirc Uí Chaoimh – baintear úsáid astu do thaispeántais talmhaíochta.

## Tagairtí

Catagóir:Corcaigh
Wild Bill Hickok

clé|mion|Wild Bill Hickok
Carachtar cáiliúil ón Iarthar Fiáin i Meiriceá ab ea **Wild Bill Hickok** (rugadh mar **James Butler Hickok**, 27 Bealtaine, 1837 – 2 Lúnasa, 1876).

Maraíodh é i 1837, agus cuireadh é in Deadwood, Dakota Theas.

Catagóir:An tIarthar Fiáin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1837
Catagóir:Básanna i 1876
Pennsylvania

Is stát i Meiriceá é **Pennsylvania**, atá suite in oirthuaisceart na tíre. Is comhlathas é, cosúil le Massachusetts, Virginia, agus Kentucky. Ba é Pennsylvania an dara stát a ghlacadh isteach san aontas, agus is é an 5ú stát is mó de réir daonra é. Úsáidtear an giorrúchán **PA** don phost.

## Tíreolaíocht

### Contaetha

* Contae Adams
* Contae Allegheny
* Contae Armstrong
* Contae Beaver
* Contae Bedford
* Contae Berks
* Contae Blair
* Contae Bradford
* Contae Bucks
* Contae Butler
* Contae Cambria
* Contae Cameron
* Contae Carbon
* Contae Centre
* Contae Chester
* Contae Clarion
* Contae Clearfield
* Contae Clinton
* Contae Columbia
* Contae Crawford
* Contae Cumberland
* Contae Dauphin
* Contae Delaware
* Contae Eabhrac
* Contae Elk
* Contae Erie
* Contae Fayette
* Contae Foraoise
* Contae Franklin
* Contae Fulton
* Contae Greene
* Contae Huntingdon
* Contae Indiana
* Contae Jefferson
* Contae Juniata
* Contae Lackawanna
* Contae Lancaster
* Contae Lawrence
* Contae Lebanon
* Contae Lehigh
* Contae Luzerne
* Contae Lycoming
* Contae McKean
* Contae Mercer
* Contae Mifflin
* Contae Monroe
* Contae Montgomery
* Contae Montour
* Contae Northampton
* Contae Northumberland
* Contae Perry
* Contae Philadelphia
* Contae Pike
* Contae Potter
* Contae Schuylkill
* Contae Snyder
* Contae Somerset
* Contae Uí Shúilleabháin
* Contae Susquehanna
* Contae Tioga
* Contae Union
* Contae Venango
* Contae Warren
* Contae Washington
* Contae Wayne
* Contae Westmoreland
* Contae Wyoming

### Cathracha in Pennsylvania

* Allentown
* Bethlehem
* Erie
* **[[Harrisburg, Pennsylvania|Harrisburg]]**
* Philadelphia
* Pittsburgh
* York

## Cultúr
* Amanaigh

## Teangacha
Bhí Béarla an phríomhtheanga do 90.15% do dhaonra Pennsylvania.

## Gailearaí

Íomhá:Central Butler Historic District.jpg
Íomhá:Philadelphia-CityHall-2006.jpg
Íomhá:Duquesne Incline from top.jpg


## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Pennsylvania.us  - Suíomh idirlín oifigiúil.


Catagóir:Stáit Mheiriceá
Catagóir:Appalachia
Catagóir:Stáit in Appalachia
Wyoming

Stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Wyoming**. Is í Cheyenne an phríomhchathair agus an chathair is mó. An stát leis an daonra is lú atá ann ach an deichiú stát is mó ó thaobh achair de. Chuir Comhdháil na Stát Aontaithe Críoch Wyoming ar bun sa bhliain 1868 agus rinneadh stát de sa bhliain 1890. Uaireanta tugtar Stát an Chomhionannais mar leasainm ar Wyoming as cearta polaitiúla a bheith ag na mná ansin sula raibh siad acu in aon stát eile sa tír úd.

## Bailte i Wyoming

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Wyoming.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.


Catagóir:Cathracha in Wyoming
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Stáit Mheiriceá