open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Unguarded Hour

Is scannán dráma Meiriceánach 1936 é ***The Unguarded Hour*** a stiúir Sam Wood. Is Loretta Young, Franchot Tone, agus Roland Young a bhí sna príomhpháirteanna. Baineann an scéal le hionchúisitheoir óg mór le rá i dtriail dúnmharaithe i Sasana. Níl a fhios aige go bhfuil baint ag a bhean chéile leis an dúnmharú.

Tá sé bunaithe ar dhráma de chuid Bernard Merivale ó 1935 dar teideal *The Unguarded Hour* freisin, oiriúnú ar shaothar Ungárach níos luaithe le Ladislas Fodor.  Rinneadh roinnt athruithe ar an scéal d’fhonn cur leis an dráma, lena n-áirítear an banlaoch a bheith mar fhinné doiléir maidir leis an triail. Ba é Cedric Gibbons a rinne maoirseacht ar dhearaí seite an scannáin, le cúnamh ó Edwin B. Willis agus Joseph Wright. Dhear Dolly Tree na cultacha.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* 1952 ''Theatre Guild on the Air'' radio adaptation of original play at Internet Archive
Moonlight Murder

Scannán coireachta Meiriceánach ó 1936 é ***Moonlight Murder*** a stiúir Edwin L. Marin agus a scríobh Florence Ryerson agus Edgar Allan Woolf. Chester Morris, Madge Evans, Leo Carrillo, Frank McHugh, Benita Hume, Grant Mitchell, Katharine Alexander agus J. Carrol Naish a bhí sna príomhpháirteanna. Scaoileadh an scannán ar an 27 Márta 1936, ag Metro-Goldwyn-Mayer. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Hibernia (pearsantú)

Pearsantú náisiúnta ar Éirinn a bhí le feiceáil i go leor cartún agus saothar ealaíne, go háirithe sa naoú haois déag, is ea ***Hibernia***.

## Féach freisin
* Hibernia — ainm Laidine ar oileán na hÉireann

## Tagairtí
Ceadúnas teilifíse

mion|Póstaer san Astráil sna 1950idí
Caithfidh daoine **ceadúnas teilifíse** a cheannach i dtíortha áirithe chun breathnú ar an teilifís.

### In Éirínn
€160 a chosnaíonn ceadúnas teilifíse in Éirinn. Tá ceanglas ar An Post de réir dlí maidir le seirbhísí a bhaineann le ceadúnais theilifíse a sholáthar thar ceann an tAire Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus Meán. 

San Acht Craolacháin 2009 agus i ndlíthe eile a leagtar amach an reachtaíocht maidir le Ceadúnais Theilifíse. "Ciallaíonn “gléas teilifíse” aon ghaireas leictreonach a fhéadfaidh seirbhísí craolacháin teilifíse a ghlacadh agus a thaispeáint a chraoltar lena nglacadh go coitianta". Ach is féidir breathnú saor in aisce ar RTÉ Replay etc le ríomhaire agus ní gá ceadúnas a cheannach (tá gá le ceadúnas sa R-A sa chás seo).

#### Conspóidí
Bhí molta ag Fianna Fáil in 2019 go gcoinneofaí cuid den cheadúnas teilifíse siar ó RTÉ i bhfianaise chinneadh an Choimisinéara Teanga go bhfuil an craoltóir ag sárú an dlí chraolacháin i leith na Gaeilge.
In  2023/2024 bhris scannal íocaíochta RTÉ amach.

#### Léasú
Bhunaigh an Rialtas i mí Mheán Fómhair 2020 Coimisiún um Thodhchaí na Meán.  D'fhoilsigh an Coimisiún tuarascáil "Todchaí Choimsiún na Meán" sa bhliain 2022.  Moladh sa tuarascáil go gcuirfí maoiniú státchiste ar fáil in áit an cheadúnais atá ann faoi láthair. 

Ach dúirt an Rialtas ag an am go gcoimeádfadh sé an ceadúnas chun ceangal díreach idir na meáin agus an pobal ar a fhreastalaíonn siad a choimeád. Shocraigh an Rialtas go gcoimeádfar an ceadúnas teilifíse ach go ndéanfar "athchóiriú" air. Níor tharla faic agus bhris scannal íocaíochta RTÉ amach in 2023/2024.

I mí Feabhra 2024, dúirt  Mary Lou McDonaldí go raibh daoine ag vótáil lena gcosa gan an ceadúnas teilifíse a íoc agus d'iarr arís go gcuirfí deireadh leis go hiomlán.

### Sa Ríocht Aontaithe
Tá costas £159 (€184) ar cheadúnas teilifíse sa R-A. In 2015 bhí diúltaithe ag tuairim is 50 ball de Cymdeithas yr Iaith Gymraeg an táille sin a íoc.  Bhí lucht an fheachtais ag éileamh go gcraolfaí níos mó ábhar Breatnaise.

## Féach freisin

* Scannal íocaíochta RTÉ

## Naisc sheachtracha

* Acht Craolacháin 2009 (Éire)
* Is féidir tuilleadh eolais faoin dlí a bhaineann le Ceadúnais Theilifíse a fháil ach gliogáil ar an nasc seo.

## Tagairtí

Catagóir:Teilifís

Catagóir:Cáin
Whipsaw (scannán)

Is scannán dráma coireachta Meiriceánach ó 1935 é ***Whipsaw*** a stiúir Sam Wood. Myrna Loy agus Spencer Tracy a bhí sna príomhpháirteanna. Howard Emmett Rogers a scríobh é, bunaithe ar scéal le James Edward Grant. Baineann an scéal le gníomhaire rialtais ag obair faoi cheilt ag taisteal ar fud na tíre le bean nach dtuigeann an sórt oibre atá ar siúl aige. Tá sé ag súil go dtabharfaidh sí é chuig drong gadaithe seod. Ba é Harry Rapf a léirigh an scannán do Metro-Goldwyn-Mayer, agus eisíodh é ar an 18 Nollaig 1935 sna Stáit Aontaithe.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Curgan

[deas|mion| Curgan, 4ú haois RC, Fillipovka, Sléibhte na hÚraile Theas, [an Rúis.]]
Is cineál dumha adhlactha é **curgan** a tógadh os cionn uaighe. Téann na curgain is sine siar go dtí an 4ú mílaois RC i réigiún Chugais agus nascann roinnt taighdeoirí iad seo leis na hInd-Eorpaigh.

## Féach freisin
* Tulach

## Tagairtí

Catagóir:Adhlacthaí
Comhaontú Hillsborough, 2010

In 2010, cheadaigh síniú **Chomhaontú Hillsborough** aistriú cúraimí póilíneachta ó Whitehall go Stormont. Síníodh ar an 5 Feabhra 2010. 

[clé|mion|[Caisleán Hillsborough, Contae an Dúin ]]
### Cúlra
Ba é John Hume a d’éiligh an Fóram um Éire Nua inar deineadh a thuilleadh forbartha ar mholtaí do nascanna trasteorann. As sin a d’eascair Comhaontú Hillsborough a thug ról do rialtas na hÉireann sa Tuaisceart den chéad uair..

### Comhaontú
Cuireadh tús le cineachadh cumhachtaí póilíneachta agus ceartais chuig Comhthionól Thuaisceart Éireann. Thosaigh na beartaí nua níos déanaí in 2010. Áiríodh ann freisin comhaontú ar pharáidí conspóideacha a bhí ina gcúis coimhlinte leanúnach idir pobail.

Chinntigh comhaontú Hillsborough go raibh na constaicí ag an am maidir le comhlíonadh chomhaontú Aoine an Chéasta sáraithe.

#### Gaeilge
Thug Rialtas na Breataine maoiniú i rith cainteanna Hillsborough fá choinne an Ciste Craoltóireachta chun Ciste Infheistíochta a bhunú agus chun cuidiú le forbairt gréasán Cultúrlanna.

## Féach freisin

* Comhaontú Hillsborough, 1985
* Comhaontú Chill Rìmhinn, 2006 (St Andrew's Agreement)
* Tionól Thuaisceart Éireann

## Tagairtí

Catagóir:2010
Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann
Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann
Catagóir:Conarthaí na Ríochta Aontaithe
Badakhshan

Tá **Badakhshan** (Peirsis بدخشان, *Badaxšān*) ar cheann de na 34 cúige san Afganastáin, suite in oirthuaisceart na tíre. 

## Logainm
Tagann an t-ainm Badakhshan as an bhfocal Meán-Pheirsis "badaxš", ar teideal oifigiúil é. Is iarmhír é an focal "ān" a léiríonn logainm.

[clé|mion|250x250px|Is é [Noshaq an dara buaic neamhspleách is airde i raon Hindu Kush tar éis Tirich Mir. (7,492 m)]]

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:An Afganastáin
Kunar

Tá **Kunar** (Paistis: کونړ; Dairis: کنر) ar cheann de na 34 cúige san Afganastáin, atá suite in oirthuaisceart na tíre.
 
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:An Afganastáin
An Dairis

Canúint de chuid na Peirsise a labhraítear san Afganastáin is ea **an Dairis**. Is é “Dari” ainm na teanga atá aitheanta agus curtha chun cinn go hoifigiúil ag rialtas na hAfganastáine ó 1964 i leith. Ba de bharr cúinsí polaitíochta níos mó ná difríochtaí teangeolaíochta a tugadh ainm difriúil ar an teanga, mar thaca le scéal na hAfganastáine mar stát aontaithe. Seachas cúpla miondifríocht sa stór focal, is beag difríocht atá idir Peirsis fhoirmiúil scríofa na hAfganastáine agus na hIaráine; tuigeann cainteoirí an dá theanga a chéile. Úsáidtear an téarma “Dari” go hoifigiúil ar chanúint labhartha na Peirsise san Afganastáin, ach b'fhearr an téarma seo a úsáid ar an tsainréim fhoirmiúil amháin.  Is fearr le lucht labhartha na Peirsise san Afganastáin “Farsi” a thabhairt ar an teanga, toisc go gcreidtear gur bhrúigh an pobal Paistiúnach (atá i dtreis sa tír) an t-ainm “Dari” orthu, in iarracht na nascanna cultúrtha, teangeolaíochta, agus stairiúla idir an Afganastáin agus domhan na Peirsise (an Iaráin, an Táidsíceastáin, agus cuid den Úisbéiceastáin) a bhriseadh. Is í an Dairis an teanga oifigiúil do 35 milliún Afganastánach san Afganastáin agus is francbhéarla í do chumarsáid idireitneach san Afganastáin.

## Tagairtí

Catagóir:An Afganastáin
Catagóir:Teangacha
Hindu Kush

Is sliabhraon 800 ciliméadar ar fad é **Hindu Kush**  ar ardchlár na hIaráine i lár agus i ndeisceart na hÁise in iarthar na Himiléithe. Síneann sé ó lár agus oirthear na hAfganastáine go dtí iarthuaisceart na Pacastáine agus oirdheisceart na Táidsíceastáine. 

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Pacastáine
Noshaq

Is é **Noshaq** an dara sliabh is airde sa raon Hindu Kush. Tá sé suite ar an teorainn idir an Afganastáin agus an Phacastáin.

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÁise
Ealaíona comhraic na hÉireann

Tá roinnt ealaíona comhraic traidisiúnta ó dhúchas in Éirinn. I measc na stíleanna traidisiúnta tá dornálaíocht, coraíocht, speachóireacht, agus bataireacht (troid bataí).

## Dornálaíocht
mion| Charlie Mitchell ag léiriú seasamh traidisiúnta na dornálaíochta dorn-nochta.
Uaireanta léirítear an seasamh a d'úsáidtí sa dornálaíocht thraidisiúnta Éireannach, cineál dornálaíochta dorn-nochta, i gcaracatúir Éireannacha ar nós Leipreachán Notre Dame. &#x5B;*Lua ag teastáil*&#x5D; Fanann an lámh chun tosaigh níos faide ón gcorp ná mar a fhanann sa dornálaíocht nua-aimseartha. &#x5B;*Lua ag teastáil*&#x5D; Fanann gualainn na láimhe chun tosaigh daingean in aghaidh an ghéill agus déantar an lámh eile a choinneáil buailte go docht leis an gcorp, agus úsáidtear an dorn chun an giall a chosaint. Ní bhíodh miotóga dornálaíochta á gcaitheamh. Ina áit sin, d'úsáidtí an lámh chun tosaigh chun an t-ionsaí a bhí ag teacht a bhac agus sheastaí ar leataobh agus ghlactaí céim siar chun uillinn a chruthú nó dhéantaí an chabhail a luascadh nó a bhogadh i dtreo an chéile comhraic.

Craoladh clár faisnéise *[[Prime Time (clár teilifíse)|Prime Time]]* maidir leis an Lucht Siúil agus a n-oidhreacht dornálaíochta dorn-nochta ar Raidió Teilifís Éireann. &#x5B;*Lua ag teastáil*&#x5D; 

## ''Coraíocht''
Tá a leagan féin de choraíocht ag Éirinn. Coraíocht an t-ainm a thugtar ar stíl chúlchoinneála a chleachtaítear in Éirinn. Is féidir coraíocht a chleachtadh le seaicéad nó a leithéid ach níl éadaí de dhíth. Tá raon leathan de ghluaiseachtaí agus d'éalaithe ann. 

I measc na laochra Éireannacha suntasacha tá Danno O’Mahony as Contae Chorcaí (iar-churadh an domhain), Steve Casey as Contae Chiarraí (iar-churadh an domhain), agus Con O’Kelly, a bhí san iomaíocht don Bhreatain i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1908. I measc na n-iomarscálaithe Gael-Mheiriceánacha tá John McMahon. &#x5B;*Lua ag teastáil*&#x5D; 

## Bataireacht

Baineann *[[Sail éille|Bataireacht]]*, téarma a thagraíonn do throid bataí, le húsáid sail éille agus maidí troda eile. Ní bhíodh na maidí a d'úsáidtí le haghaidh na Bataireachta caighdeánaithe, mar go mbíodh stíleanna éagsúla Bataireachta ann. Géaga crainn nó bataí siúil a bhíodh i gceist go minic.

Faoin 18ú haois, bhíodh dronganna Éireannacha ag casadh lena cheile le troideanna a bheith acu, cleachtas ar a dtugtar faicseanaíocht. Bhíodh grúpaí móra daoine páirteach sna troideanna faicseanaíochta ag aontaí móra, póstaí, sochraidí nó cruinnithe eile, ag Domhnach Broc mar shampla. &#x5B;*Lua ag teastáil*&#x5D; Tá sé maíte ag roinnt staraithe, mar atá luaite ag James S. Donnelly Jr. (1983) in "Irish Peasants: Violence & Political Unrest, 1780") go raibh gné aicmeach agus pholaitiúil ag baint leis an bhfaicseanaíocht.

## Tagairtí

## Tuilleadh léitheoireachta

* Carleton, Uilliam. *Traits and Stories of Irish Peasantry* (Cúig imleabhar, a foilsíodh idir 1833 agus c. 1853)
** 
** 
** 
** 

## Naisc sheachtracha

* Cumann Taighde na nEalaíon Comhraic Cheilteach
* Shillelagh Irish Stick-fighting

Catagóir:Spóirt na hÉireann
Catagóir:Ealaíona comhraic
Óisibigh

Is pobal Anishinaabe iad **na hÓisibigh** a bhfuil cónaí orthu i ndeisceart Cheanada, i dtuaisceart na Stát Aontaithe Láir agus sna Machairí Thuaidh.

De réir daonáireamh na Stát Aontaithe, tá na hÓisibigh ar cheann de na daonraí treibhe is mó i measc pobail Bhundúchasacha Mheiriceá. I gCeanada, is iad an dara daonra is mó de chuid na Chéad Náisiúin iad, agus is iad na Craígh amháin a bhfuil daonra níos mó acu. Tá siad ar cheann de na Bundúchasaigh Mheiriceá is líonmhaire lastuaidh den Río Bravo.  Tá daonra na nÓisibeach thart ar 320,000 duine, le 170,742 ina gcónaí sna Stáit Aontaithe in 2010, agus timpeall 160,000 ina gcónaí i gCeanada. 

## Naisc sheachtracha
*Faoiseamh a Gheobhadsa/Niwii-aabiziwinge i nGaeilge agus Óisibis  

## Tagairtí
Christopher Nolan (idirdhealú)

Is scannánóir é **[[Christopher Nolan]]**

D'fhéadfadh é gurbh ionann **Chris** nó **Christopher Nolan** fosta agus:
* Christopher Nolan (scríbhneoir), (1965-2009), scríbhneoir, file agus péintéir Éireannach.
* Criostóir Ó Nualláin, nó Chris Nolan, (r. 1998), iománaí Éireannach.
Catagóir:Idirdhealáin
Loch Cuan (idirdhealú)

Loch i gContae an Dúin is ea **[[Loch Cuan]]**.

D'fhéadfadh é gurbh ionann **Loch Cuan** fosta agus:
*Baile Loch Cuan, sráidbhaile i gContae an Dúin
*Seirbhís Farantóireachta Loch Cuan, seirbhís farantóireachta
*Loch Cuan (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe), toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe
*Loch Cuan (Toghcheantar Tionóil), toghcheantar ar Thionól Thuaisceart Éireann

Catagóir:Idirdhealáin
Grúpaí polaitíochta i bParlaimint na hEorpa

mion|Grúpaí polaitíochta i bParlaimint na hEorpa, 2019 (agus 2014);  bhí an R-A fós ann
Is iad **Grúpaí polaitíochta i bParlaimint na hEorpa** ná na grúpaí polaitiúla a aithnítear go hoifigiúil arb éard iad reachtóirí atá  ailínithe ar bhonn idé-eolaíoch i bParlaimint na hEorpa .

Tá Parlaimint na hEorpa uathúil i measc na gcomhthionól fornáisiúnta sa mhéid is go n-eagraíonn a comhaltaí (FPEanna) iad féin ina ngrúpaí polaitíochta.  Ní eagraítear iad de réir náisiúntachta, ach de réir cleamhnachta polaitiúla. Glactar leis go bhfuil sraith de chroíphrionsabail ag gach grúpa polaitiúil, agus d'fhéadfaí grúpaí polaitíochta nach féidir leo é seo a léiriú a dhíscaoileadh.

## Modh oibre
Suíonn na FPEnna  i ngrúpaí polaitíochta - Sa bhliain 2024, bhí 8 ngrúpa polaitíochta sa Pharlaimint. Chun grúpa polaitíocht a chur ar bun, is gá 23 Fheisire agus ní mór ionadaíocht a bheith ag an gceathrú cuid ar a laghad de na Ballstáit laistigh den ghrúpa. Ní fhéadfaidh Feisire a bheith i níos mó ná grúpa polaitiúil amháin.

Tá roinnt Feisirí ann nach mbaineann le grúpa polaitiúil ar bith agus tugtar Feisirí neamhcheangailte orthu.

Tá gach grúpa polaitiúil freagrach as a eagar inmheánach féin, trí chathaoirleach (nó beirt chomhchathaoirleach i gcás grúpaí áirithe), biúró agus rúnaíocht a cheapadh.

Cinneadh na háiteanna a shanntar d'Fheisirí sa Seomra Tionóil trí chleamhnacht pholaitiúil, ó chlé go deas, trí chomhaontú le cathaoirligh an ghrúpa.

Roimh gach vóta sa suí iomlánach déanann grúpaí polaitiúla grinnscrúdú ar na tuarascálacha arna ndréachtú ag na coistí parlaiminteacha agus cuireann siad leasuithe síos orthu.

Aontaítear an seasamh a ghlacfaidh an grúpa polaitiúil trí phlé laistigh den ghrúpa. Ní féidir iallach a chur ar aon Fheisire vótáil ar shlí ar leith.

## Liosta (2024)
* Grúpa Pháirtí an Phobail Eorpaigh (Na Daonlathaithe Críostaí)
* An Grúpa d'Aontas Forchéimnitheach na Sóisialaithe agus na nDaonlathaithe 
* Renew Europe Group
* An Grúpa Glas/Grúpa na Saor-Comhghuaillíochta Eorpaí 
* An Grúpa do Choimeádaigh agus Leasaitheoirí na hEorpa 
* Grúpa na Féiniúlachta agus an Daonlathais 
* Grúpa na Clé i bParlaimint na hEorpa - GUE/NGL 

## Féach freisin

* Feisire de Pharlaimint na hEorpa

## Tagairtí
Catagóir:Polaitíocht na hEorpa

Catagóir:Parlaimint na hEorpa
Catagóir:Grúpaí polaitíochta i bParlaimint na hEorpa
Ceiba chodatii

Speiceas de chrann duillsilteach atá dúchasach d'fhoraoisí trópaiceacha agus fothrópaiceacha Mheiriceá Theas is ea ***Ceiba chodatii***. Tá tamhan ata i gcruth buidéil aige ina stóráiltear uisce don séasúr tirim agus tugtar palo borracho air go háitiúil.

## Cur síos

Is crann duillsilteach meánmhéide é *Ceiba chodatii* le tamhan ard, láidir, lom. Fásann sé go dtí thart ar 12 méadar in áirde, tá roinnt craobhacha tiubha ag barr an tamhain ata agus tá coróin chruinn. Tá an choirt réidh le hiomairí ingearacha agus roic chothroma. Tá clóraifill ann agus bíonn sé glas nuair a bhíonn sé óg agus in ann fótaisintéis a dhéanamh, ach éiríonn sé liath le haois. Tá sé clúdaithe le spíonta cónúla tiubha, adhmadacha. Tá na duilleoga malartacha palmatacha le cúig maothán agus imill fhiaclacha Tá na bláthanna mór, aonarach agus buíbhán le cúpla flioscaí corcra. Tá siad suas le 15 ceintiméadar ar fada le cailísí buí-uaine agus coróiníní foiséadach le cúig peitil méithe, ribeacha ceangailte ag an mbun. Is capsúl mór fada glas é na toradh. Nuair a bhíonn sé aibí scoilteann sé chun síolta dubha a nochtadh timpeallaithe ag mais snáithíní bána cosúil le cadás.
## Dáileadh agus gnáthóg
Tá *Ceiba chodatii* dúchasach d'fhoraoisí na Bolaive, réigiún Chaco i bParagua agus Sléibhte Píodmant in iarthar na hAirgintíne áit a bhfuil sé le fáil i gcoillearnacha atá tirim go séasúrach. Tagann bláthanna air idir Feabhra agus Bealtaine.

## Éiceolaíocht
Le titim na hoíche, osclaíonn na bláthanna agus is dócha go bhfuil siad pailnithe ag na Sphingidae. Tá baill eile den ghéineas pailnithe ag sciatháin leathair ach is cosúil nach dócha go bhfuil sé seo fíor do *Ceiba chodatii* mar is beag neachtar a tháirgeann na bláthanna. Tugann dordéan (Trochilidae) cuairt ar na bláthanna freisin ach ach ní dhéanann siad teagmháil leis na hantair ná an stiogma. Ní tharlaíonn féinphailniú sa speiceas seo mar gheall ar fhoirm de fhéin-neamhréiteachta atá ag gníomhú go déanach.Tá an tamhan foiséadach ata le huisce á choinneáil ag an gcrann le húsáid sa séasúr tirim. Baineann pobal dúchais an Chaco úsáid as an uisce seo dá gcuid eallaigh agus úsáidtear an t-adhmad chun canúnna agus earraí a dhéanamh lena n-úsáid go laethúil. Fitear snáithíní as an stoc isteach i rópaí agus úsáidtear sleachta as an gcoirt le haghaidh súdaireachta agus mar ruaim.

San Chaco tirim áit a bhfuil an crann seo le fáil tá coillearnacha spíonacha dlútha comhdhéanta de chrainn íseal agus sraith mheánach de *Aspidosperma*, *Astronium*, *Schinopsis*, *Ceiba*, agus *Bulnesia*. Tá an talamh cumhdaithe i bplandaí dealga, cuid acu le micrifillí agus cuid eile gan duilleoga, agus cachtais mar *Cereus* agus *Stetsonia*. Carnann roinnt plandaí mar *Jacaratia* uisce i dtiúbairíní.
## Tagairtí
chodatii
Catagóir:Crainn na Bolaive
Catagóir:Crainn Pharagua
Catagóir:Crainn na hAirgintíne
Cadhnaíocht: Aistí ar Mháirtín Ó Cadhain

Is leabhar aistí le hAindrias Ó Cathasaigh é ***Cadhnaíocht: Aistí ar Mháirtín Ó Cadhain***. Coiscéim a d'fhoilsigh sa bhliain 2021.

Seo cnuasach aistí a thugann léiriú ar Mháirtín Ó Cadhain mar ghníomhaí radacach polaitiúil. Déantar anailís ann ar a chuid tuairimí polaitiúla agus a chuid scríbhneoireachta i gcomhthéacs na polaitíochta. Ní léir cén uair a scríobhadh na haistí seo, ná cén comhthéacs inar scríobhadh iad. Tugann an cnuasach spléachadh ar shaol polaitiúil Mháirtín agus cé go bhfuil gean ag an údar ar Ó Cadhain éiríonn leis anailís oibiachtúil a dhéanamh air.

## Naisc
*

Catagóir:Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Cnuasaigh Aistí
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Leabhair neamhfhicsin
Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha

mion|Agóid i Londain sa bhliain 2023
Thosaigh **Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha** sa Háig ar 19 Feabhra 2024.  Baineann an cás le gníomhartha a rinne Iosrael roimh an ionsaí ar Gaza in 2023.
[mion|[Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]]

### Na héisteachtaí
D’iarr ionadaithe na Palaistíne ar bhreithiúna na Náisiún Aontaithe a dhearbhú go bhfuil forghabháil Iosrael ar a gcríoch mídhleathach.

Dhiúltaigh Iosrael freastal ar na héisteachtaí. Níor sheol Iosrael ach aighneacht i scríbhinn chuig an Chúirt agus ní raibh aon dlíodóir de chuid Iosrael i láthair le linn na n-éisteachtaí poiblí.  Mhaígh an ráiteas scríofa cúig leathanach go bhfuil na ceisteanna a chuir Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe claonta.

### Seasamh na hÉireann
Bhí Éire ar cheann de leathchéad tír a raibh aighneachtaí á gcur faoi bhráid na cúirte acu maidir le forghabháil na Iosraelach ar chríocha Palaistíneacha.

Thug Ard-Aighne na hÉireann, Rossa Fanning, thar ceann an Rialtais, le fios go bhfuil sárú tromchúiseach á dhéanamh ag stát Iosrael ar chearta Palaistíneach in Gaza, sa Bhruach Thiar agus in áiteanna eile sa Neasoirthear. Dúirt sé go bhfuil oibleagáid ar stáit éagsúla comhoibriú le deireadh a chur leis an leatrom atá na hIosraelaigh a dhéanamh ar na Palaistínigh. Chuige sin, arsa sé, ba cheart do stáit athbhreithniú a dhéanamh ar na socruithe trádála atá acu le háitribh mhídhleathacha Iosraelacha sna críocha Palaistíneacha lena chinntiú nach bhfuil siad ag tacú *de facto* leis na háitribh sin.

Thug sé le tuiscint freisin gur léir go bhfuil na hIosraelaigh – idir an stát agus na lucht na n-áitreabh mídhleathach – go bhfuil siad ag forghabháil tuilleadh talaimh diaidh ar ndiaidh an t-am ar fad.

## Féach freisin
* Coimhlint Iosrael–Hamas
* Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta
* An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)
* Coinbhinsiún maidir le cinedhíothú
* Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta,  Blinne Ní Ghrálaigh

## Tagairtí

Catagóir:Stair Iosrael
Catagóir:Stair na Palaistíne
Catagóir:2024
Catagóir:Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta
Catagóir:Cinedhíothú san Áise
Catagóir:Cearta daonna
Catagóir:Cogadh Iosrael-Gaza
Jason Byrne

Tá níos mó ná duine amháin darb ainm **Jason Byrne** ann:
* Jason Byrne (fear grinn) — (r. 1972), fuirseoir Éireannach
* Jason Byrne (imreoir sacair) — (r. 1978), imreoir sacair Éireannach

## Tagairtí

Catagóir:Idirdhealáin
Daniel Quayle

Is ceoltóir Manannach é **Daniel Quayle**. Seinneann sé an giotár, an pianó, agus an basúcaí, uaireanta ina aonar, agus uaireanta in éineacht le Elizabeth Davidson-Blythe.

Tá Gaeilge Mhanann líofa aige, agus cuireann sé an clár raidió *Kiaull as Cooish* i láthair ar Radio Vannin (Raidió Mhanann) gach seachtain.

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:Ceoltóirí Manannacha
Éilias I Seiliúicia-Teasafón

Ba é **Éilias I** Patrarc Eaglais an Oirthir ó 1028 go 1049. Bhí cáil air freisin as graiméar Siricise a scríobh sé thart ar 1000 CR.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1049
Catagóir:Eaglais an Oirthir
Coimisiún Toghcháin (Éire)

Is é an **Coimisiún Toghcháin** in Éirinn an comhlacht reachtúil neamhspleách a dhéanann maoirseacht ar thoghcháin. Bainistíonn an **Coimisiún**  Clár na bPáirtithe Polaitíochta agus tó feidhmeanna aige freisin maidir le fógraíocht pholaitiúil.

### Bunús
Rialaíonn an tAcht Athchóiriú Toghcháin 2022 comhdhéanamh agus feidhmeanna an Choimisiúin. Bunaíodh an Coimisiún Toghcháin an 9 Feabhra 2023.  Tháinig sé in ionad an Choimisiúin Reifrinn.

### Feidhmeanna an Choimisiúin Toghcháin

* Athbhreithniú a dhéanamh ar thoghcheantair agus ar theorainneacha dáilcheantair le haghaidh olltoghcháin, toghcháin Eorpacha agus áitiúla
* An pobal a chur ar an eolas faoi reifrinn
* Ag insint don phobal faoi conas vótáil agus daoine a spreagadh chun vótáil i reifrinn agus toghcháin
* Clár na bPáirtithe Polaitíochta a chothabháil
* Maoirseacht a dhéanamh ar bhainistiú Chlár na dToghthóirí ag údaráis áitiúla
* Fógraíocht pholaitiúil ar líne a rialáil

### Gníomhartha
An 30 Lúnasa 2023, d’fhoilsigh an Coimisiún Toghcháin a athbhreithniú ar thoghcheantair na hÉireann. Bhí na moltaí ag teacht leis na riachtanais reachtúla a leagadh síos don athbhreithniú, sin a rá comhionannas “réasúnta” idir na toghlaigh éagsúla ó thaobh na hionadaíochta de. Mhol an Coimisiún : méadaítear líon na dTeachtaí Dála i nDáil Éireann go 174 (ó 160) agus líon na dtoghcheantar Dála go 43 (ó 39).

### Gaeilge
Rinne An Coimisiún Toghcháin praiseach cheart den bhileog as Gaeilge faoi na reifrinn a reáchtáladh ar an 8 Márta 2024. D’fhoilsigh an Coimisiún "leabhráin eolais" 12-leathanach. Ach bhí botúin sa leagan Gaeilge a d’fhág nach raibh cuid den fhoclaíocht sa leabhrán ag teacht leis an reachtaíocht a cuireadh trí Thithe an Oireachtais agus ní raibh aon chiall leis an leagan Gaeilge. Ceartaíodh an bhileog ach tháinig an leagan as Gaeilge amach i bhfad níos déanaí ná an bhileog i mBéarla. Ina theannta sin, bhí an bhileog scríofa i stíl thar a bheith foclach, 12 leathanach in iomlán.
[mion|"[Pinocchio (carachtar)|Pinocchio"]]

## Maoirseacht agus bréagnuacht
In 2024, dúirt Art O’Leary, Príomhfheidhmeannach an Choimisiúin, nach raibh aon fheidhm reachtúil nó rialála ag an gCoimisiún Toghcháin i leith an bhréageolais agus na mífhaisnéise.
Mar sin dúirt sé gur chóir go mbeadh an t-amhras céanna ar dhaoine faoi chúrsaí nuachta gach lá is bhíonn orthu ar an 1 Aibreáin nuair a chuirtear scéalta bréige amach ar mhaithe leis an gcraic. Na ceisteanna a chur orainn féin: Cé atá á insint seo dom? Conas go bhfuil a fhios agam go bhfuil seo fíor?, agus  An bhfuil foinsí iontaofa eile ann?

## Féach freisin

* Bréagnuacht

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Catagóir:Bréagnuacht
Catagóir:Toghcháin Éireannacha
Nuacht RTÉ

Is cuid thábhachtach de RTÉ é **Nuacht agus Cúrsaí Reatha RTÉ** agus tá sé freagrach as cláir nuachta ar an teilifís, ar an raidió agus ar líne. Is é seo an fhoinse nuachta is mó agus is mó tóir in Éirinn - tá sé mar phríomhfhoinse nuachta ag 77% de phobal na hÉireann le haghaidh nuacht Éireannach agus nuacht idirnáisiúnta araon. Craolann sé i nGaeilge agus i mBéarla, chomh maith le Teanga Chomharthaíochta na hÉireann.
mion|Nuacht RTÉ
Tá iomaíocht ag RTÉ News in Éirinn féin agus thar lear. In Éirinn, tá 3News in iomaíocht leo agus soláthraíonn Nuacht BBC Newsline seirbhísí malartacha nuachta ó Thuaisceart Éireann.

Léiríonn Nuacht agus Cúrsaí Reatha RTÉ breis agus 1,000 uair an chloig de chláir theilifíse agus 2,000 uair an chloig de chláir raidió in aghaidh na bliana (in 2020).

### Conspóid
Soláthraítear seirbhísí RTÉ saor in aisce. Ach tá RTÉ in iomaíocht le comhlachtaí eile, iomaíocht éagórach dar leo.

## Féach freisin

* Nuacht TG4
* RTÉ

## Tagairtí

Catagóir:RTÉ
Catagóir:Nuacht
Capall Mearaí

Bhí **Capall Mearaí** (Lacótais: **Tȟašúŋke Witkó** nó i nGaeilge **Tá a chapall creaceáilte**.) ina cheann feadhna Lacótach ar an fhobhuíon Oglalach sa 19ú haois. Chuaigh sé i mbun comhraic in aghaidh rialtas feidearálach na Stát Aontaithe chun troid in aghaidh lonnaitheoirí bána Meiriceánacha a bhí ag cúngú ar chríoch na Meiriceánach Dúchasach agus chun slí beatha thraidisiúnta mhuintir na treibhe a chaomhnú. Thuill a rannpháirtíocht i roinnt cathanna cáiliúla de Chogadh Mór na Suach (1876) i dtuaisceart na Machairí Móra, Cath Fetterman ina measc, sa bhliain 1866, ina raibh sé ina dhíthreoraí, agus Cath an Fhéir Ghréiscigh i 1876, ina raibh sé i gceannas ar bhuíon chogaidh chun bua, inar thuill sé meas mór óna naimhde agus óna mhuintir féin.

I mí Mheán Fómhair 1877, ceithre mhí tar éis géilleadh do thrúpaí SAM, faoin nGinearál George Crook, gortaíodh Capall Mearaí go marfach ag garda míleata a raibh bairnéid ina lámh acu agus é líomhanta go raibh sé in aghaidh príosúnachta ag Camp Robinson i Nebraska an lae inniu. Thug Seirbhís Phoist na Stát Aontaithe onóir dó i 1982 le stampa poist 13 ¢ .

## Luathshaol
deas|mion|350x350px| ''Capall Mearaí agus a dhíorma Oglalaigh ar a mbealach ó Champa Sheridan le géilleadh don Ghinearál Crook ag an Red Cloud Agency'' ; ar an Domhnach, 6 Bealtaine, 1877. Berghavy, ó sceitsí leis an Uasal Hottes
## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1877
Eitilt United Airlines 811

Ar 24 Feabhra 1989, b'éigean do eitleán le comhlacht 'United Airlines', **Eitilt 811**, tuirlingt éigeandála a dhéanamh nuair a séideadh ceann de dhoirse an eitleáin amach le linn na heitilte. Maraíodh naonúr.
clé|mion|poll mór domhain
clé|mion|poll mór domhain, áit a raibh an doras

### Eachtra
clé|mion|an doras
D'imigh an t-eitleán ó Honolulu, Havái ar a shlí go Auckland. 21 nóiméad níos déanaí, agus an t-eitleán fós ag ardú san aer, tharla an eachtra ag airde 6,700 - 7,000 m.  

Súdh naonúr.paisinéirí amach as an eitleán. Bhí ceann amháin ionghafa i scairdinneall fiú. Bhí na créatúir ag eitilt sa ghrád gnó. Níor thángthas riamh ar na coirp, seachas na baill phearsanta a bhí i scairdinneall uimhir a trí.

Gortaíodh 38 eile a bhí fágtha san eitleán. nó le linn an éalaithe as an eitleán ar an rúidbhealach. B'éigean don Jumbo dul ar ais agus tuirlingt éigeandála a dhéanamh ag aerfort Idirnáisiúnta Honolulu, Haváí. Idir éirí de thalamh agus tuirlingt, mhair an eitilt 31 nóiméad.

Chreid na píolótaí ag an am gur phléasc buama. Ar 21 Nollaig 1988, maraíodh 270 duine nuair a phléasc buama ar bord eitilte de chuid Pan Am (Eitilt 103) i Loch Earbaí san Alban. Ach bhí fabht struchtúrach i gceist an uair seo. Eitleán de dhéantús 'Boeing 747' (Jumbo) a bhí ann, a thosaigh ag eitilt in 1970.

## Féach freisin

* Teagmhais eitlíochta
* Eitilt Alaska Airlines 1282
* Pan Am Eitilt 103 (1988)
* Eitilt Aloha Airlines 243, 1988

## Tagairtí

Catagóir:Teagmhais eitlíochta
Catagóir:Boeing
Catagóir:1989
Catagóir:Haváí
Catagóir:An Nua-Shéalainn
Clifford P. Brangwynne

Ollamh le hinnealtóireacht cheimiceach agus bhitheolaíoch in Ollscoil Princeton,   stiúrthóir Thionscnamh Bithinnealtóireachta in Ollscoil Princeton, agus Ollamh June K. Wu ’92  le hInnealtóireacht i is ea **Clifford P. Brangwynne**.  Is taighdeoir é freisin ag Institiúid Leighis Howard Hughes .

## Oideachas
Bhain Brangwynne céim amach in Ollscoil Carnegie Mellon in 2001 le céim in eolaíocht ábhar agus innealtóireacht, agus bhain sé Ph.D. san fhisic fheidhmeach ó Ollscoil Harvard in 2007.  Chaith sé seal ina chomhalta iardhochtúireachta ag an Max Planck Institute, ag obair le Anthony Hyman . 

## Gradaim

* 2023 - Duais Dickson sa Leigheas 
* 2023 – Duais Ceannais sna hEolaíochtaí Beatha 
* 2021 - Dámhachtain HFSP Nakasone 
* 2021 - Duais Wiley sna hEolaíochtaí Bithleighis 
* 2020 - Gradaim Blavatnik d’Eolaithe Óga 
* 2020 - Gradam Michael and Kate Bárány 
* 2018 agus 2019 - Iomaitheoirí sna hiomaitheoirí deiridh do Ghradaim Blavatnik d’Eolaithe Óga 
* 2018 - MacArthur Fellowship 
* 2014 - Comhaltacht Taighde Sloan 
* 2013 - Gradam GAIRMEACHA na Fondúireachta Eolaíochta Náisiúnta 
* 2012 -NIH Director's New Innovator Award 
* 2012 – Clár Scoláirí Searle 
* 2008–2010 – Comhalta de chuid Fondúireacht Helen Hay Whitney 
## Naisc sheachtracha
*CLIFFORD BRANGWYNNE, PH.D.
*Professor of Engineering and Professor of Chemical and Biological Engineering
## Tagairtí

Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Acadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Carnegie Mellon
Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard
Cíomóisin

Is próitéáis a fhaightear i mbinid é **cíomóisin** nó **reinin**. Táirgeann ainmhithe athchogantacha nuabheirthe é i líneáil an ghoile chun an bhainne a ionghabhann siad a ghruthú. Úsáidtear go forleathan é i dtáirgeadh cáise.

## Féach freisin
* Reinín

## Tagairtí

Catagóir:Cáis
Catagóir:Einsímí
Alfred Trubner Nutt

Foilsitheoir, béaloideasóir, agus Ceiltíoch Sasanach ab ea **Alfred Trubner Nutt** (22 Samhain 1856 – 21 Bealtaine 1910). Rugadh i Londain é in 1856, agus ghlac sé seilbh ar ghnó foilsitheoireachta a athar in 1878 tar éis dó staidéar a dhéanamh sa Fhrainc agus printíseachtaí gnó éagsúla san Eoraip.

Rinne sé taighde tábhachtach ar an mbéaloideas. Bhunaigh sé *The Folk-Lore Journal* agus bhí sé i gceannas ar *The Folklore Society* i Londain.  Rinne sé taighde suntasach ar fhréamhacha Ceilteacha fhinscéal an tSoithigh Naofa. Bhí baint aige le bunú Chumann na Scríbheann nGaedhilge in 1898. Bádh Nutt sa bhliain 1910 agus é ag iarraidh a mhac, a bhí faoi mhíchumas, a tharrtháil sa tSéin.

## Rogha foilseachán
* *[https://catalog.hathitrust.org/Record/100547388 Studies on the Legend of the Holy Grail: With Especial Reference to the Hypothesis of Its Celtic Origin]* (Londain: David Nutt, 1888)
* *[https://catalog.hathitrust.org/Record/100895712 Beside the Fire: A Collection of Irish Gaelic Folk Stories]* (le Dubhghlas de hÍde; Londain: David Nutt, 1890)
* *[https://catalog.hathitrust.org/Record/100325228 Folk and Hero Tales]* (le Duncan MacInnes; Londain: David Nutt, 1890)
* *[https://catalog.hathitrust.org/Record/001058725/Home The Voyage of Bran, Son of Febal, to the Land of the Living; An Old Irish Saga]* (le Kuno Meyer; Londain: David Nutt, 1895)
* *[https://catalog.hathitrust.org/Record/007701672 Celtic and Mediæval Romance]* (Londain: David Nutt, 1899)

## Tagairtí

Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh
Catagóir:Básanna i 1910
Catagóir:Daoine a rugadh i 1856
Susie Wolff

Is iarthiománaí rásaíochta gairmiúla Albanach agus stiúrthóir bainistíochta reatha Acadamh F1 í **Suzanne Wolff MBE** (née Stoddart). Rugadh í ar an 6ú Nollag 1982 i An t-Òban, Albain.

## Gairm
mion|'''Susie Stoddart 2009'''
Chuir Susie Wolff, tús lena gairmréim iomaíoch motorsport nuair a bhí sí ocht mbliana d'aois, ag tosú amach mar a rinne an oiread sin dá lucht rásaíochta, ar an mbóthar karting. I 1996, nuair a bhí sí 13, ainmníodh í mar tiomanaí rásaíocht cairtín baineann Briotanach na bliana.  Faoi an am a bhí sí ocht mbliana déag d'aois, bhí ainm s'aici isteach sa rangú Chraobh an Domhain. Ar feadh seacht mbliana, rás Suise Craobhchomórtas Carranna Camchuairte na Gearmáine faoi Mercedes Benz, ach tar éis 2015, stop sí ag rásaíoht go hiomaíoch san hiomlán. 

Tar éis di ainm a dhéanamh di féin i karting, Formula Renault agus DTM do Mercedes-Benz, chuaigh Susie ar aghaidh chun stair a dhéanamh ag Grand Prix na Breataine 2014 trí bheith ar an gcéad bhean a ghlac páirt i deireadh seachtaine rás Formula 1 i 22 bliain. Tar éis 2015, stop sí ag rásaíoht go hiomaíoch san hiomlán.

Tar éis di éirí as an tiomáint in 2015 agus mar chuid dá tiomantas d'athrú dearfach a dhéanamh laistigh den spórt, in 2016 sheol Susie Dare To Be Different, eagraíocht atá dírithe ar thallann na mban a thiomáint tríd an gcéad ghlúin eile a spreagadh agus rannpháirtíocht na mban a mhéadú i ngach leibhéal agus gné de mhótarspórt.

## Tagairtí
Marta García

Is tiománaí F1 í **Marta García**.
## Bunús
Rugadh Marta García i Dénia sa Spáinn ar an 9ú lá de mhí Lúnasa 2000.

## Óige agus Oideachas
Ag aois 10, bhí a fhios aici go raibh sí ag iarraidh a bheith ina tiománaí F1. Dúirt sí lena hathair go raibh sé seo cad a bhí sí ag iarraidh dhéanamh lena saol.
mion|Marta García sa tsraith W in 2021

## Teaghlach
Is iad Francisco agus Paqui García a tuistí. Tá deirfiúr amháin aici darb ainm Esther García.

## Gairm
Thosaigh Marta García a gairm i F1 agus thóg sí abhaile go leor corn, cosúil leis an 'CIK-FIA Karting Academy Trophy' agus an 'Trofeo delle Industrie' an dá cheann acu in 2015. Tá sí anois ag tiomáint le PREMA Racing i F1 Academy.

## Tagairtí
IM-1

Ar 22 Feabhra 2024, thuirling **IM-1**, spásárthach ó na Stáit Aontaithe (ach spásárthach príobháideach de chuid Intuitive Machines), gan tuisliú gar do mhol theas na gealaí, limistéar ar an ngealach gur beag taighde a bhí déanta ann. Tá suim ar leith ag eolaithe san oighear uisce, toisc go bhféadfaí é a úsáid fá choinne breosla, ocsaigine agus uisce óil.
clé|mion|"páirc" thuirlingthe

### Cúlra
Is suíomh straitéiseach é mol theas na gealaí. Measann eolaithe go mb’fhéidir go bhfuil uisce reoite sna cráitéir ar thaobh dorcha na gealaí, cráitéir a bhíonn faoi scáth i gcónaí. Creidtear go mb'fhéidir go bhféadfaí an-leas a bhaint san am atá le teacht as an leac oighir ag an mol theas. Cuir i gcás, d'fhéadfaí uisce óil nó ocsaigin le haghaidh spásairí idirnáisiúnta a dhéanamh as an leac oighir, é sin nó breosla a dhéanamh as.

Tá dromchla mhol theas na gealaí fíorgharbh agus aimhréidh, agus theip ar iarrachtaí spáseolaithe ó thíortha eile roimhe seo árthach a chur ann.  Go deimhin, theip ar spásárthach ón Rúis tuirlingt ann cúpla lá roimh Chandrayaan-3, ar 19 Lúnasa 1923. Sheol an Rúis Luna-25 chun na gealaí ach d’imigh an spásárthach sin ó smacht agus bhuail sí in éadan na gealaí.

### Misean
Spásárthach príobháideach ar an ngealach atá in IM-1.  D’éirigh le comhlacht príobháideach (Intuitive Machines) spásárthach a sheoladh chuig an ngealach don chéad uair riamh.  Ba é seo an chéad uair le 50 bliain gur leaindeáil spásárthach ó Mheiriceá ar an ngealach.

Tá cuma ar an scéal gur leaindeáil an spásárthach go míchothrom, ach bhí teachtaireachtaí ag teacht ón spásárthach chuig an gcomhlacht. Ní raibh aon duine ar an spásárthach, ach thug an turas seo eolas dúinn faoin tslí le spásairí a chur chuig an ngealach amach anseo.

## Féach freisin

* Clár Apollo
* Luna-25
* Chandrayaan-3
## Tagairtí

Catagóir:2024
Catagóir:NASA
Catagóir:Spáseitilt
Catagóir:Spástaiscéalaíocht
Catagóir:Spásárthaí
Grand Prix na hAraibe Sádaí

Is imeacht rásaíocht charranna Foirmle a hAon san Araib Shádach é **Grand Prix na hAraibe Sádaí** (Araibis: جائزة السعودية الكبرى). Tharla an chead rás ar an 5 Nollaig 2021 le Lewis Hamilton mar bhuaiteoir an rása. Reáchtáladh an chéad eagrán den rás in Jeddah. Ba é an cúigiú rás lán-oíche ar fhéilire Foirmle a hAon, ag leanúint Grands Prix Singeapór, Bairéin, Sakhir agus Catar.

## Tagairtí

Catagóir:Foirmle a hAon
Catagóir:An Araib Shádach
Catagóir:Grands Prix Foirmle a hAon
Catagóir:Grand Prix na hAraibe Sádaí
Grand Prix na hAstráile

Is imeacht rásaíocht charranna Foirmle a hAon san Astráil é **Grand Prix na hAstráile** atá faoi chonradh chun Foirmle a hAon a óstáil go dtí 2035. Tá sé ceann de na comórtais mótarspóirt atá fós beo atá eagraithe san Astráil, bogadh an Grand Prix go minic le 23 ionad úsáidte ón chéad rás ar Oileán Phillip i 1928. Rinneadh páirt den Chraobh Dhomhanda Foirmle a hAon de i 1985. Ó 1996 ar aghaidh, reáchtáladh é ag Ráschúrsa Páirc Albert i Melbourne, le 2020 agus 2021 mar eisceachtaí, nuair a chuireadh na rásaí ar ceal de bharr na paindéime COVID-19.Roimhe sin, reáchtáladh é in Adelaide.

## Tagairtí

Catagóir: Foirmle a hAon
Catagóir: an Astráil
Catagóir:Grands Prix Foirmle a hAon
Catagóir:Grand Prix na hAstráile
Iar-eagarthóireacht

Is éard is **iar-eagarthóireacht** ná an próiseas trína leasaíonn daoine aistriúchán meaisínghinte chun táirge deiridh inghlactha a bhaint amach. Tugtar iar-eagarthóir ar dhuine a dhéanann iar-eagarthóireacht. Tá coincheap na hiar-eagarthóireachta nasctha le coincheap na réamh-eagarthóireachta. Agus téacs á aistriú trí ríomhaistriúchán, is féidir na torthaí is fearr a bhaint amach trí réamheagarthóireacht a dhéanamh ar an mbuntéacs – mar shampla trí phrionsabail na teanga rialaithe a chur i bhfeidhm – agus ansin iar-eagarthóireacht a dhéanamh ar an ríomhaistriúchán. Ní hionann é agus eagarthóireacht, a thagraíonn don phróiseas feabhsúcháin a chuirtear i bhfeidhm ar théacs a chruthaigh duine (próiseas ar a dtugtar *athbhreithniú* go minic i réimse an aistriúcháin). Is féidir téacs a ndearnadh iar-eagarthóireacht air a athbhreithniú ina dhiaidh sin chun a chinntiú go ndéantar profléamh ar chaighdeán na roghanna teanga chun botúin shimplí a cheartú.

Is éard atá i gceist leis an iar-eagarthóireacht ná aschur ó ríomhaistriúchán a cheartú lena chinntiú go gcomhlíonann sé leibhéal cáilíochta a shocraítear roimh ré idir an cliant agus an t-iar-eagarthóir. Tá sé mar aidhm ag **iar-eagarthóireacht éadrom** an t-aschur a dhéanamh intuigthe. Tá sé mar aidhm ag **iar-eagarthóireacht iomlán** é a dhéanamh feiliúnach ó thaobh stíle de freisin. Le dul chun cinn sa ríomhaistriúchán, tá iar-eagarthóireacht iomlán ag teacht chun cinn mar mhalairt ar aistriúchán láimhe. Tacaíonn beagnach gach uirlis aistriúcháin ríomhchuidithe leis an iar-eagarthóireacht ó ríomhaistriúchán.

## Naisc sheachtracha
* Translation Automation Users Society (TAUS)
## Tagairtí
Grand Prix Bairéin

Is imeacht rásaíocht charranna Foirmle a hAon i mBairéin é **Grand Prix Bairéin** (Araibis: جائزة البحرين الكبرى), nó an **Gulf Air Bahrain Grand Prix** go hoifigiúil mar gheall ar chúiseanna urraíochta. Tharla an chéad rás ar 4 Aibreán 2004 ag Ráschúrsa Idirnáisiúnta Bairéin. Ba é an chéad Grand Prix Foirmle a hAon a eagraíodh sa Mheánoirthear. Is é an dara, tríú, nó ceathrú rás ar an fhéilire Foirmle a hAon. Sa séasúr 2006, mhalartaigh Bairéin leis an osclóir traidisiúnta, Grand Prix na hAstráile, a bhí curtha ar athlá chun teacht le chéile a sheachaint le Cluichí an Chomhlathais.  

## Tagairtí

Catagóir:Foirmle a hAon
Catagóir:Bairéin
Catagóir:Grands Prix Foirmle a hAon
Catagóir:Grand Prix Bairéin
Masafer Yatta

mion| Massafer Yatta i gCnoic Heabrón, an Bhruach Thiar
Bailiúchán de 19 sráidbhaile Palaistíneach sa Bhruach Thiar is ea **Masafer Yatta** (, litrithe freisin **Mosfaret Yatta**), i nGobharnóireacht Heabrón i Stát na Palaistíne, atá suite idir 14 agus 24 ciliméadar ó dheas ó chathair Heabrón, i ndeisceart Chnoic Heabrón. Tá na sráidbhailte suite laistigh de theorainn chathrach Yatta. Creidtear go dtagann an logainm "Masafer" ó na focail Araibise le haghaidh "ag taisteal", i bhfianaise an achair is gá chun taisteal ó Yatta, nó " rud ar bith " i bhfianaise an chreidimh áitiúil nach mbeadh " rud ar bith " in ann maireachtáil sa cheantar.''' 
## Naisc sheachtracha
*Israeli director receives death threats after officials call Berlin film festival ‘antisemitic’
## Tagairtí
Catagóir:Gobharnóireacht Heabrón
Catagóir:Sráidbhailte ar an mBruach Thiar
An Feabhal (idirdhealú)

Abhainn in iarthuaisceart na hÉireann is ea an **[[An Feabhal|Feabhal]]**

D'fhéadfadh é gurbh ionann **An Feabhal** fosta agus:
*An Feabhal (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe),  toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe.
*An Feabhal (Toghcheantar Tionóil), toghcheantar ar Thionól Thuaisceart Éireann
*BBC Raidió Feabhail, stáisiún raidió áitiúil
*Loch Feabhail, loch i gContae Dhoire

Catagóir:Idirdhealáin
Lár Uladh

Is féidir le **Lár Uladh** tagairt le:
*Comhairle Ceantair Lár Uladh, údarás áitiúil i dTuaisceart Éireann
*Lár Uladh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe), toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe
*Lár Uladh (Toghcheantar Tionóil), toghcheantar ar Thionól Thuaisceart Éireann

Catagóir:Idirdhealáin
Troidfidh cailleach i gcruachás

Is seanfhocal Gaeilge é ***troidfidh cailleach i gcruachás***. Ciallaíonn sé go seasfaidh an duine (nó an pobal) is ceansa an fód in aghaidh ionsaitheora a théann thar fóir.

## Béarla

I mBéarla, deirtear “Even a worm will turn”, frása a taifeadadh ar dtús i mbailiúchán seanfhocal le John Heywood in 1546, san fhoirm “Treade a worme on the tayle, and it must turne agayne.” D'úsáid William Shakespeare é in *Henry VI, Cuid 3:*

## Tagairtí

Catagóir:Seanfhocail
Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh

[mion|[portach*,* An Chloch Fhionn (Cloghfin), Tír Chonaill.  Athchóiriú 30,000 heicteár in Éirinn faoi bhealach sna 2020idí]]
Is éard atá i gceist le **Dlí Athchóirithe Nádúir** **an Aontais Eorpaigh** (Béarla: EU Nature Restoration Law) ná athchóiriú a dhéanamh ar thalamh ar bhealach nádúrtha. Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don Dlí ar 27 Feabhra 2024. Ghlac  Airí Comhshaoil an AE leis freisin i mí an Mhárta 2024). 

[mion|BoerBurgerBeweging,  nó  [Gluaiseacht na bhFeirmeoirí agus na Saoránach (BBB) san Ísiltír,]]

### An dlí
Ghlac Parlaimint na hEorpa in 2024 le dlí suaitheanta an AE chun athchóiriú a dhéanamh ar an dúlra, ag cloí le cuid den phlean a bhí ann cosaint a dhéanamh ar an timpeallacht i ndiaidh agóidíocht na bhfeirmeoirí.

Sa chéad dul síos, caithfidh tíortha an Aontais Eorpaigh (AE) plean a leagan amach faoin gcaoi a ndéanfar athchóiriú ar 20% de thalamh agus réimsí farraige an AE faoin mbliain 2030. Caithfidh siad na pleananna a leagan amach roimh 2027.

Tá an sprioc ann go mbeidh na héiceachórais ar fad curtha san áireamh faoi 2050. Tá spriocanna áirithe aeráide leagtha síos sa dlí nua.

### Cur in aghaidh
Is beag fáilte atá á chur ag feirmeoirí roimh an dlí. Creideann roinnt feirmeoirí go mbeidh a slí bheatha siar leis. Ach dúirt an Feisire Eorpach, Sean Kelly go bhfuil geallúint faighte aige ó Choimisinéir Talmhaíochta an AE nach mbeidh aon iallach ar fheirmeoirí géilleadh don dlí seo, agus go mbeadh cúiteamh ann do pé feirmeoir a bheadh sásta a bheith páirteach sa scéim.

Caitheadh i dtraipisí i mí Mhárta 2024 reachtaíocht Eorpach a bhí nach mór aontaithe a chinnteodh go mbeadh an nádúr i réim arís in 20 faoin gcéad d’achar talún agus mhara an Aontais Eorpaigh; baineadh an reachtaíocht sin den chlár plé nuair ba léir nach mbeadh móramh ann di sa Chomhairle Eorpach.

### An Dlí in Éirinn
Ritheadh An tAcht um Fhiadhúlra (Leasú), 2023 agus an Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Bithéagsúlacht, 2023 don tréimhse 2023-2030. Tá ar gach údarás áitiúil in Éirinn plean bithéagsúlachta dá gcuid féin a chur i dtoll a chéile, a nuashonrú agus a chur i ngníomh. Cuireadh acmhainn bhreise ar fáil don tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra, de réir an phlean, le dul i ngleic le daoine agus le heagraíochtaí a sháraíonn an dlí.

## Féach freisin

* Athrú aeráide san Eoraip

## Tagairtí

Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Nádúr
Catagóir:2024
Catagóir:Athrú aeráide
Catagóir:Feirmeoireacht
Catagóir:Parlaimint na hEorpa
Grand Prix Bairéin 2024

Is imeacht rásaíocht charranna Foirmle a hAon é **Grand Prix Bairéin 2024** (an **Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix 2024** go hoifigiúil). Tá sé beartaithe go mbeidh sé ar siúl ar an 2 Márta 2024 ag an Ráschúrsa Idirnáisiúnta Bairéin in Sakhir, Bairéin. Beidh sé an chéad rás den Séasúr Foirmle a hAon 2024. 

## Cúlra
Tá an imeacht socraithe thar an deireadh seachtaine 29 Feabhra - 2 Márta. Beidh sé an chéad babhta den Séasúr Foirmle a hAon 2024 agus an fichiú Grand Prix Bairéin.

Tosnóidh an Grand Prix ar a 18:00 (UTC+3) ar Dé Sathairn, 2 Márta 2024, an chéad Grand Prix Craobh Dhomhanda Foirmle a hAon atá ag titim amach ar Satharn ón Grand Prix na hAfraice Theas 1982. Socraíodh an imeacht don Satharn chun géilleadh le rialacháin a deir go mbeidh seachtain amháin idir Grands Prix ar a laghad, mar beidh Grand Prix na hAraibe Sádaí tar éis ar an 9 Márta. Cuireadh Grand Prix na hAraibe Sádaí chun tosaigh lá amháin chun coimhlinte a sheachaint le Ramadan, a thosaíonn ar an 10 Márta.

### Iontrálaithe
Beidh na tiománaí agus na foirne mar an gcéanna le liosta iontrála an tséasúir gan aon tiománaí breise ag seasamh isteach don rás.

### Roghanna boinn
Glacfaidh an soláthraí boinn Pirelli na cumaisc boinn C1, C2 agus C3 (na trí cinn is crua ina réimse) ainmnithe mar an crua, measartha agus bog, faoi seach, le húsáid ag na foirne don imeacht.

## Cleachtadh
Beidh trí sheisiún cleachtaidh shaoir ann don imeacht. Bhí an chéad seisiún cleachtaidh shaoir ar an 29 Feabhra 2024, ar 14:30 (UTC+3).

Bhí an dara seisiún cleachtaidh shaoir ar an lá chéanna, ar a 18:00.

Bhí an tríú seisiún cleachtaidh shaoir ar an 1 Márta 2024, ar 15:30.

## Babhta cáilithe
Rith an babhta cáilithe ar 1 Márta 2024, ar a 19:00 (UTC+3)

## Rás
Rith an rás ar 2 Márta 2024, ar a 18:00 (UTC+3), agus tá sé beartaithe go rithfidh sé do 57 cuaird.

## Tagairtí

Catagóir:Foirmle a hAon
Catagóir:Grand Prix Bairéin
Grand Prix na Síne

Is imeacht rásaíocht charranna Foirmle a hAon sa tSín é **Grand Prix na Síne** (Sínis: 中国大奖赛). Thís an rás amach gach bliain ó 2004 chuig 2019, agus tá sé faoi chonradh le bheith ar an fhéilire go 2030. Bhí an imeacht faoi chonradh ó 2020 chuig 2023, ach curadh é ar ceal gach bliain mar thoradh na Paindéime COVID-19 sa tSín.

Ritheann sé ag an Ráschúrsa Idirnáisiúnta Shanghai, Jiading, Shanghai. Dhear Hermann Tilke é agus osclaíodh é i 2004. Ba é ráschúrsa US$240 milliún Shanghai an áis chiorcad Foirmle a hAon is daoire, go dtí go osclaíodh an ráschúrsa US$6 billiún Abú Daibí cúig bliana níos moille. 

## Tagairtí

Catagóir:Foirmle a hAon
Catagóir:An tSín
Catagóir:Grands Prix Foirmle a hAon
Catagóir:Grand Prix na Síne