Sechtae

[An tús-litir maisithe ''A'' don ''Sechta I'' ([Leabharlann Choláiste na Tríonóide|Coláiste na Tríonóide, MS 1336).|thumb]]

Is cnuasach seachtaí de chuid An Fhéineachais é an ***Sechtae***. Faightear cúig sheachta is seasca ann ar ábhair éagsúla, ar cheann de na foinsí is faide agus is leithne ar luath dhlí na hÉireann. 

Is é an naoú dréacht é atá le fáil san *[[Senchas Már]]*.

## Lámhscríbhinní
Caomhnaítear an *Sechtae* go iomlán in aon lámhscríbhinn amháin, Bodleian Library MS Rawlinson B 487, cé go bhfuil Rudolf Thurneysen den tuairim nach bhfuil ach droch-chaighdeán aici. Tá sleachta den *Sechtae* le fáil i roinnt lámhscríbhinní eile. 

## Ábhair
Is ar cheann de na téacsanna is faide den surviving texts of Fhéineachas atá fós ar marthain é an *Sechtae*.  Is é an naoú dréacht é atá le fáil san *[[Senchas Már]]*, suite ag tús an trian lárnach.  Creidtear gur cuireadh an Seanchas le chéile idir deireadh an tseachtú haois agus tús an ochtú haois.

Ní léir é ar scríobhadh an *Sechtae* le húdair thuata nó cléireacha.  Bhí D. A. Binchy den tuairim gurbh údar tuata a bhí ann, le fianaise ann dlí scaoilte maidir le colscaradh i Seachta III. 

Tá cúig sheachta is seasca ann sa téacs den *Sechtae*, liostaí neamónacha le seacht mír ar ábhar éigin dlí, mar shampla, seacht áit nach raibh cead ann troid.  Ag lua mórleithead an téacs, dúirt Rudolf Thurneysen go bhfaightear ann ábhair nach bhfuil le fáil áit ar bith eile.{{rp|233} 

Tá seacht seachta déag eile ar marthain ann as saothair eile.  Cuireadh go léir le chéile i gcló  iad in *Ancient Laws of Ireland*.   Pléadh roinnt seachtaí agus a n-ábhair luath-dhlí ag scoláirí éagsúla:
* Eoin Mac Néill (1923): aistriúcháin dhe Seachtaí XII go dtí XV, ag plé dlí stádais.
* Rudolf Thurneysen (1925): Seachta XXV i gcomhthéacs *[[Cóic Conara Fugill]]*
* &mdash; (1928): XXX agus LXV i gcomhthéacs dlí urra
* Binchy (1938): XXV i gcomhthéacs dlí *orhruis* nó fulaingt tinnis
* Liam Breatnach (1989): I agus II i gcomhthéacs dícháilithe dhlíthiúil
* Donnchadh Ó Corráin (1995): XLVII I gcomhthéacs éignithe agus caidrimh chollaí neamhcheadaithe
* Charlene Eska (2022): LXIV i gníomhach dlí earraí caillte.

## Sliocht
Seo a leanas Seachta XLVII, ina bpléitear éigniú agus caighdeán chollaí.

*Tá .uii. mná la Féniu [https://dil.ie/254 ada]² [https://dil.ie/16453 dílsi]² ina [https://dil.ie/24416 frithigib] [https://dil.ie/33175 nacon]¹ [https://dil.ie/17037 dlegar]¹² [https://dil.ie/16710 díre]² ná [https://dil.ie/20074 eneclainn]² ina [https://dil.ie/37898 sleith]; ní tuillet fiachu ná éric ina [https://dil.ie/23492 forcur] cibé [https://dil.ie/17752 do-d-róna]¹: [https://dil.ie/19519 echlach]² [https://dil.ie/25653 oides]¹ a corp do chách [https://dil.ie/18383 co rogaib]³ [https://dil.ie/25653 1 genus]² (nó [https://dil.ie/25654 2 genus]³), ben [https://dil.ie/4345 ara-túaisi] a sleith, ben [https://dil.ie/12011 con-ceil] a forcor, ben for-curthar i cathuir ná [https://dil.ie/17647 fóccuir] co n[https://dil.ie/16102 dichet] [https://dil.ie/34769 do ráith], ben [https://dil.ie/4118 ara-foím] [https://dil.ie/27761 immarmus] [https://dil.ie/9131 do chind]¹ a céile, ben [https://dil.ie/50038 ara-dála] fer [https://dil.ie/10032 2 cuice]³ i muine no lige, ben [https://dil.ie/467 ad-guid] [https://dil.ie/2810 aitire] Dé no duine i [https://dil.ie/23209 fomatu] a cuirp, ben [https://dil.ie/17617 do-fairget]²<sup>:tairg</sup> ar [https://dil.ie/14958 decmuic]. It é .uii. mná inso ada [https://dil.ie/42198 tualuing] taburta a corp i fomatu [https://dil.ie/29549 lánamnuis] acht ná [https://dil.ie/32100 methat] a ngnímu. Ní berat [https://dil.ie/11611 comperta]² for fine nadbi tualuing [https://dil.ie/38435 somaine]² lánamnuis.

¹: tagairt indíreach ar [https://dil.ie/ eDIL]<br>
²: féach fosta ar [https://www.teanglann.ie/ga/ FGB]<br>
³: doiléir

== Féach freisin ==
* *Gúbretha Caratniad*, luath-théacs leathan eile an Fhéineachas.
* *Recholl Breth*luath-théacs leathan eile an Fhéineachas, ina bhfuil seachta amháin ann.

== Tuilleadh le léamh ==
*  [https://archive.org/details/ancientlawsirel01hancgoog/page/119 ll. 119-351] (aistriúchán Béarla), [https://archive.org/details/ancientlawsirel01hancgoog/page/353 353-373] (seachtaí eile as aistriúcháin Bhéarla).
*  1.1-64.5; 1881.9-1896.22; 537.16-549.18; 1821.28-1854.36 (*Sechtae'' sna foinsí Sean-Ghaeilge)

## Tagairtí

Catagóir:An Féineachas