Éanna Mac Murchadha

:*Féach freisin [[Diarmait mac Énna meic Murchada|Diarmaid mac Éanna mhic Mhurchadha]]

Rí [[Ríthe na Laighean|na Laighean]] agus [[ríocht Átha Cliath]] de rítheaghlach [[Uí Chinnsealaigh]] ba ea *'Éanna Mac Murchadha** ([[Meán-Ghaeilge]]: **Énna Mac Murchada*'), aitheanta fosta mar Éanna mac Donnchadha (*Énna mac Donnchada*), agus Éanna mac Donnchadha mhic Mhurchadha (*Énna mac Donnchada meic Murchada*).

Tháinig Éanna i réim tar éis bhás a choil cheathrair, [[Diarmaid mac Éanna]]. Le linn an coda is mó dá réimeas, d'aithin Éanna Ard ardcheannas [[Toirdhealbach Ua Conchobair|Toirdhealbhaigh Uí Chonchúir]], rí na gConnacht, cé gur éirí sé amach gan rath ina choinne sa bhliain 1124 sula ndearna sé cúiteamh. Tar éis bhás Éanna sa bhliain 1126, tháinig Toirdhealbhach i dtír ar an folús cumhachta a tharla mar thoradh.

[[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 503, folio 36r).jpg|mion|200px|Ainm Éanna mar a fheictear é ar folio 36r de Oxford Bodleian Library Rawlinson B 503 ([[Annála Inis Faithlinn]]): *Ennu mc Diurmuta*.]]

==Laigin==
[[Donnchad mac Murchada]], rí Laigean, ba ea athair Éanna. Bhí beirt mhac eile ag Donnchadh: maraíodh duine ansin acu sa bhliain 1115; agus an duine eile [[Diarmait Mac Murchada|Diarmaid]]. Sna 1040í, tháinig sin-seanathair Éanna, [[Diarmait mac Máel na mBó]] agus a mhuintir i gceannas sa Laigean. D'éirigh Diarmaid ina rí Átha Cliath, agus rinne fosta iarracht ar [[Ardrí na hÉireann|ard-ríogacht na hÉireann]] féin. Le céad bhliain i ndiaidh sin, rinneadh ríthe Laigean de dhaoine na clainne.

Sa bhliain 1117, bhí col ceathrar Éanna, [[Diarmait mac Énna|Diarmaid mac Éanna]], ina rí Uí Chinnsealaigh, na Laigean agus Átha Cliath.  Fuair Diarmaid bás laistigh den bhliain, agus tháinig Éanna i gcomharbacht air mar rí Uí Chinnsealaigh agus na Laigean. Murab ionann agus taoisigh Uí Chinnsealaigh le déanaí, níor rí le freasúra é Éanna.

==Áth Cliath==
Sa bhliain 1118, ghabh [[Toirdelbach Ua Conchobair|Toirdhealbhach Ó Conchúir]], rí na gConnacht, [[ríocht Átha Cliath|ríogacht Átha Cliath]], tar éis dó an ruaig a chur ar [[Domnall Gerrlámhach|Dhomhnall Gearrlámhach Ó Briain]], a tháinig i gceannas ann tar éis bhás Dhiarmada an bhliain roimhe sin.

Is amhlaidh go ndearnadh níos deireanaí *rí Laigen ⁊ Gall* d'Éanna, mar a tuairiscítear i n[[Annála Uladh]] agus Éanna ag géilleadh do Thoirdhealbhach sa bhliain 1122. Lig Toirdhealbhach d'Éanna Áth Cliath a rialú mar íochtarán.  Cé go raibh caidreamh maith ag an mbeirt, d'éirigh Éanna amach in éadan Toirdhealbhaigh sa bhliain 1124, i dteannta leis an gceannaire [[Cormac Mac Carthaig|Cormac mac Cárthaigh]], Rinneadh síocháin eatarthu i ndearadh na dála, agus rinne Toirdhealbhach turas go hÁth Cliath chun an ríogachta a bhronnadh air, mar atá tuairiscithe i n[[Annála Tiarnaigh]]. Le linn a réimis ann, bhronn Éanna eastát *Realgeallyn'' ar Ardeaglais Theampall Chríost.

[mion|Sliocht as Oxford Bodleian Library [Rawlinson B 489 (Annála Uladh) maidir le bás Éanna sa bhliain 1126. San iontráil seo, tá ainm seanathartha ag Éanna.]]

Feictear tuairiscí faoi bhás Éanna sa bhliain 1126 i nAnnála amhail is Annála Inis Faithlinn, Annála Tiarnaigh, Annála na gCeithre Máistrí agus Annála Uladh. Insítear fosta sa Leabhar Laighneach go bhfuair sé bás i Loch Garman. Moltar seo go raibh caidreamh maith idir Mhic Mhurchadha agus an iamhchríoch Ghael-Ghall seo, agus is amhlaidh gur phríomhfhoinsí shaibhreas na Laighean iad an bhaile seo agus Áth Cliath.

Bhain Toirdhealbhach leas as an easpa chumhachta tar éis bhás Éanna, agus an bhliain dár gcionn chuir sé a mhac féin, Conchúr, i gcoróin Átha Cliath. Rinne Toirdhealbhach ansin ionsaí ar thailte Uí Chinnsealaigh, chuir duine Mhic Mhurchadha as agus Conchúr isteach. B'fhéidir gurbh é Máel Sechlainn mac Diarmata, col cúigear Éanna, an duine Mhic Mhurchadha úd. D'fhéadfadh gurbh é deartháir Éanna, céile comhraic Mhaoil Sheachlainn, a bhí i gceist.

## Ginealach
# Énna Mac Murchada (bás 1126)
# Donnchad mac Murchada, rí Laigean (bás 1115)
# Murchad mac Diarmata, rí Laigean, Átha Cliath agus na nOileán (bás 1070)
# Diarmait mac Máel na mBó (bás 1072)
# Donnchad mac Diarmata (bás 1006).
# Aífe ingen Gilla Pátraic

## Foinsí
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Tagairtí

Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Ríthe na Laighean
Catagóir:Ríthe Uí Chinnsealaigh