open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Better Call Saul

Is sraith teilifíse drámaíochta coireachta dlí neo-noir Meiriceánach í **Better Call Saul** a chruthaigh Vince Gilligan agus Peter Gould do AMC. Mar chuid den saincheadúnas Breaking Bad, is seachthoradh é ar shraith roimhe seo Gilligan, Breaking Bad (2008–2013), a bhfeidhmíonn sé go príomha mar réamhscéal, le roinnt radharcanna ag tarlú le linn agus i ndiaidh imeachtaí Breaking Bad. Craoladh Better Call Saul den chéad uair ar AMC ar 8 Feabhra, 2015, agus chríochnaigh sé ar 15 Lúnasa, 2022, tar éis 6 shéasúr, ina raibh 63 eipeasóid san iomlán.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Cláir dráma
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2022
Feadánra scagdhealaithe

deas|mion|Feadánra scagdhealaithe
Is **feadánra scagdhealaithe**, ar a dtugtar ***feadánra Visking*** freisin, feadánra  scannáin leath-thréscaoiltigh saorga  a úsáidtear i dteicnící deighilte, a éascaíonn sreabhadh móilíní beaga bídeacha i dtuaslagán bunaithe ar idirleathadh difreálach. I gcomhthéacs taighde eolaíochta beatha, úsáidtear feadánra scagdhealaithe de ghnáth i nglanadh samplaí agus i bpróiseáil próitéiní agus samplaí ADN nó samplaí bitheolaíocha casta amhail fuil nó séirim. Úsáidtear feadánra scagdhealaithe go minic freisin mar áis teagaisc chun prionsabail an idirleata, an osmóis, gluaisne Brownian agus gluaiseacht móilíní trasna scannán sriantach a léiriú. Le haghaidh prionsabail agus úsáid scagdhealaithe i suíomh taighde, féach Scagdhealú (ceimic).

## Stair, airíonna agus comhdhéanamh
alt=Small-molecule dialysis using dialysis tubing|deas|Scagdhealú beagmhóilíní ag baint úsáide as feadánra scagdhealaithe

## Tagairtí

Catagóir:Innealtóireacht cheimiceach
Catagóir:Idirleathadh
Eolaire na Fuirseoireachta Éireannaí

Is suíomh gréasáin é **[[Eolaire na Fuirseoireachta Éireannaí]]** (Béarla: *Irish Comedy Guide*) mar a chuirtear eolas ar fáil faoi ghigeanna grinn fud fad na hÉireann, chomh maith le háiseanna d'fhuirseoirí ar nós ceardlanna agus gairmeacha oscailte gur féidir a chur isteach orthu.

Is iad na fuirseoirí Ailish McCarthy, Eddie Mullarkey, agus Damo Clark a chuir ar bun é i 2023 agus is é an chéad suíomh dá leithéid in Éirinn. Táthar ag súil go dtarraingeoidh sé seo aird ar cheantracha nach bhfuil freastal ceart á dhéanamh orthu go dtí seo ó thaobh clubanna grinn de. Deir McCarthy nach bhfuil airgead i gceist leis.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh gréasáin: ''irishcomedyguide''.ie

## Féach freisin
* :Catagóir:Fuirseoireacht in Éirinn
* :Catagóir:Fuirseoireacht i nGaeilge

## Tagairtí

*
Catagóir:Fuirseoireacht
Catagóir:Siamsaíocht de réir tíre
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe
Catagóir:Coiméide
Catagóir:Greann
Catagóir:Cultúr na hÉireann
Réigiún Bitíreolaíoch Atlantach

Tá an **Réigiún Bitíreolaíoch Atlantach** suite ar iardheisceart na hEorapa, teoranta ag an Aigéan Atlantach agus ag an Muir Thuaidh.  Cuireadh an réigiún i bhfeidhm ag an gCoimisiún Eorpach agus Comhairle na hEorpa chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

## Fairsinge
Tá an réigiún Atlantach teoranta ag an Muir Thuaidh agus ag an Aigéan Atlantach Thoir Thuaidh, agus lena n-áirítear ann ná tíortha a leanas: an Ríocht Aontaithe, Éire agus an Ísiltír; codanna den Ghearmáin, den Danmhairg, den Bheilg agus den Fhrainc; agus bhruacha tuaisceartacha na Spáinne agus na Portaingéile.

Tá aeráid aigéanach ag an réigiún, le gaoithe aniar, báisteach mheánach agus samhraí is geimhrí séimhe.

## Timpeallacht
Tá an-chuid gnáthóg le fáil ar fad an imeallbhoird fhada.  I gceantair éigin, tá aillte, cinn tíre carraigeacha agus inbhir chaoil, agus i gceantair eile tá cuanta foscúla, réileáin láibe idirthaoideacha agus tránna ghainimh.  

Bhí an chuid is mó den talamh faoi oighear go dtí 10,000 bliain ó shin, agus tá éagsúlacht speicis níos lú ná ar fud na réigiún eile.  Mar sin féin, tá fiadhúlra le fáil go flúirseach, ina measc ealta móra imirce éan agus beatha mara cothaithe ag bia atá iompaithe ar  ón .

Tá tionchar as cuimse ag daoine daonna ar an talamh, le glanadh  foraoise chun talamhaíochta agus ceantair mhóra uirbeacha.  Is fadhb é truailliú ar talamh agus san fharraige araon, agus is bagairt í ró-iascaireachta.

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
Terraria

Is cluiche físeáin eachtraíochta-gníomhaíochta é ***Terraria*** a d'fhorbair Re-Logic agus a d'fhoilsigh 505 Games. Mar chluiche fánaíochta, níl aon spriocanna socraithe ag *Terraria*. Tar éis an carachtar a chruthú agus deacracht an chluiche a roghnú, cuirtear an t-imreoir i ndomhan dháthoiseach, a ghintear go nós imeachta, áit a ndéanann siad iniúchadh, troid i gcoinne naimhde, acmhainní a bhailiú agus trealamh a chruthú. Troideann na himreoirí le *bosses*, cineál namhaid níos deacra, chun rochtain a fháil ar taisceadh na marbh, acmhainní agus trealaimh. Trí spriocanna roghnaithe a chomhlánú, faigheann imreoirí rochtain ar charachtair neamh-imreoirí (*NPCanna*) a dhíolann míreanna agus a thairgeann seirbhísí, amhail rompu cneasaithe agus iascaireachta. Is féidir *Terraria* a imirt ina aonar nó le daoine eile, agus tá tacaíocht ann do mionathrúchán.
Catagóir:Físchluichí
Signal

Is seirbhís teachtaireachtaí criptithe saor í **Signal** le haghaidh teachtaireachtaí meandaracha, glaonna gutha agus glaonna físe.

Forbraíodh é ag an eagraíocht neamhbhrabúis Signal Foundation agus a fhochuideachta Signal Messenger LLC. Tá bogearraí Signal saor in aisce agus foinse oscailte. Dáiltear Signal freisin le haghaidh iOS agus do Windows, macOS, agus Linux.

## Tagairtí

Catagóir:Bogearraí
Réigiúin bhitíreolaíocha na hEorpa

thumb | Léarscáil de réigiúin bhitíreolaíocha na hEorpa | 300px

Déanann an  sainmhíniú ar na **réigiúin bhitíreolaíocha na hEorpa**.  I dtosach, ní raibh ann ach ballstáit den Aontas Eorpach, ach níos déanaí, cuireadh leo chun an Eoraip uile taobh thiar den Úrail a chlúdach, an Tuirc iomlán san áireamh.  De bhun tola, is córas simplí é a dhéanann neamhaird ar aimhrialtachtaí áitiúla.  Cuireadh i bhfeidhm é chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

## Coinbhinsiún Bheirn agus Treoir maidir le Gnáthóga
thumb | Ballstáit de
Comhairle na hEorpa

Is cuid thábhachtach í an Treoir maidir le Gnáthóga de bheartas caomhantais an AE.  Cuireann sí i bhfeidhm Coinbhinsiún Bheirn 1982 le Comhairle na hEorpa.  Chuir sí ar bun Natura 2000, an líonra de limistéir chosanta ar fud an AE.  Níl raon geografach na Treorach chomh leathan is atá Coinbhinsiún Bheirn, ach tá cur i bhfeidhm níos láidre aici.

Leagtar amach in Iarscríbhinn III sa Treoir maidir le Gnáthóga modh 2-chéim chun caomhantas a  chur in ord tosaíochta, céim 1 déanta ag na ballstáit féin agus céim 2 idir na ballstáit uile. Déantar measúnú ar láithreán a bhfuil tábhacht chomhphobail leo leis na critéir a leanas;
** tábhachtach náisiúnta
** méad 
** bithéagsúlacht
** an láithreán trasteorann é
** tábhachtach domhanda

## Réigiúin
Is iad a leanas na réigiúin bhitíreolaíocha agus na príomhbhaoil dá mbithéagsúlacht as 2003:

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
Éagsúlacht, Comhionannas, agus Ionchuimsiú

mion|Léaráid teibí shimplithe ar éagsúlacht, comhionannas, agus ionchuimsiú
Sna Stáit Aontaithe, is creataí eagraíochta iad **éagsúlacht, cothromas agus cuimsiú** ( ÉCC ) (Béarla:***diversity, equity, and inclusion (DEI)*** a fhéachann le cóir chothrom agus rannpháirtíocht iomlán gach duine a chur chun cinn, go háirithe grúpaí a bhí faoi tearcionadaíocht stairiúil nó atá faoi réir idirdhealaithe bunaithe ar fhéiniúlacht nó ar mhíchumas .  Is ionann na trí choincheap seo ( éagsúlacht, cothromas agus cuimsiú ) le chéile agus “trí luach atá dlúthnasctha” a théann eagraíochtaí i mbun a institiúidiú trí chreataí DEI.   Tá na coincheapa níos sine ná an téarmaíocht seo agus uaireanta áirítear ar mhalairtí téarmaí eile amhail  **muintearas**, **ceartas** agus **inrochtaineacht**. Dá réir sin, tá creataí amhail **cuimsiú agus éagsúlacht** ( C**&É** );  **éagsúlacht, cothromas, cuimsiú agus muintearas** ( ÉCCM );    **ceartas, cothromas, éagsúlacht agus cuimsiú** ( CCÉC );   nó **éagsúlacht, cothromas, cuimsiú agus inrochtaineacht** ( ÉCCI )    ann. Sa Ríocht Aontaithe, úsáidtear an téarma éagsúlacht, comhionannas, agus cuimsiú ( ÉCC ) ar bhealach comhchosúil.
## Tagairtí
Catagóir:Ceartas sóisialta
Catagóir:Feimineachas
Catagóir:Gníomhaíocht dhearfach
Réigiún Bitíreolaíoch Bóireach

[thumb | '' Foraois bóireach sprúis-beithe forest i b[Páirc Náisiúnta Norra Kvill, an tSualainn Theas]]
[thumb | Réigiúin bhitíreolaíocha, sainithe ag an n[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]]

Tá an **Réigiún Bitíreolaíoch Bóireach** suite i dtuaisceart na hEorpa.  Faightear ann go formhór foraoisí buaircíneacha agus bogaigh.  Cuireadh an réigiún i bhfeidhm ag an gCoimisiún Eorpach agus Comhairle na hEorpa chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

## Fairsinge
Tá ann sa Réigiún Bóireach san AE: an chuid is mó den ; na stáit bhaltacha an Eastóin, an Laitvia agus an Liotuáin; agus agus an chuid is mó den tSualainn agus den .  Síneann an réigiún bitíreolaíoch féin soir san Rúis isteach.

Tá an chuid is mó den talamh faoi bhun 500&nbsp;m arairde agus é sách cothrom.  Sa tuaisceart, meascann an réigiún le foraois agus tundra an Réigiúin Bitíreolaíoch Artaigh, agus sa deisceart, tagann sé le chéile le foraoisí duillsilteacha an Réigiún Bitíreolaíoch Ilchríochach.  San iarthar, ardaíonn an talamh i sléibhte na Leithinise Fion-Lochlannaí, cuid den Réigiún Bitíreolaíoch Alpach.

## Timpeallacht
Tá 60% den talamh san AE clúdaithe le foraois ach tá an chuid is mó do siúd ina fháschoill thráchtála.  Tá níos lú ná 10% den forais ina sheanfhás.  The typical western taiga forest contains Sprús Lochlannach (*Picea abies*) agus Péine Albanach (*Pinus sylvestris*) ag fás ar cré tanaí clúdaithe le caonach, crotal agus toir eiriceacha.

Dar le Petersen et al., tá dhá réigiún bhitíreolaíocha ann ar an Sciath Fhion-Lochlannach ó thaobh aibhneacha de:
* *Grúpa aibhneacha foraoisí-measctha an deiscirt*, suite in oirdheisceart na Fionlainne, le srutháin ghearra grádáin-ísil, i bhforaoisí measctha bhuaircíneacha, ag nascadh go leor lochanna, linnte, portach mhóna agus bogach.  D'fhéadfadh an whole Neva River basin your a chur sa chrios seo.
* *Grúpaí aibhneacha bóireacha*, le srutháin ghrádáin aird.

## Caomhantas
Laistigh den Aontas Eorpach, glacadh liosta de shuíomhanna Natura 2000 sa Réigiún Bóireach ar dtús i mí Eanáir 2005.  Ón mbliain 2009 amach, bhí ann  6,266 Láithreán a bhfuil Tábhacht Chomhphobail leis faoi réirag na Treorach maidir le Gnáthóga, ag clúdach níos mó 111,000 km2 ar achar. I dteannta sin, bhí ann 1,165 Limistéar Cosanta Speisialta faoi réirag Treorach maidir le hÉin.  Faightear roinnt suíomhanna mar láithreán agus limistéir araon.  Clúdaítear eatarthu níos mó ná 12% den réigiún san AE.

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
Ad Astra (albam)

Is albam ón bhanna Ash é **Ad Astra**, a bhí eisithe ar an 3 Deireadh Fómhair, 2025.

## Traicliosta
Gach amhrán le Wheeler, ach amháin iad le nótaí.

#"Zarathustra" (Richard Strauss)- 1:33
#"Which One Do You Want?" - 3:31
#"Fun People" (le Graham Coxon) - 3:49
#"Give Me Back My World" - 2:43
#"Hallion"	(Wheeler, Ilan Eshkeri) - 3:34
#"Deadly Love" - 6:06
#"My Favourite Ghost" - 3:13
#"Jump In The Line"	(Lord Kitchener) - 3:27
#"Keep Dreaming" - 3:29
#"Dehumanised" - 4:20
#"Ghosting"	- 2:33
#"Ad Astra" (le Graham Coxon) - 5:15

## Singlí

## Foireann
*Tim Wheeler - Fonnadóireacht, Giotár, cnaguirlisí, méarchláir, ríomhchlárú
*Mark Hamilton - Dordghiotár
*Rick McMurray  - Drumaí agus cnaguirlisí

### Ceoltóirí eile
*Graham Coxon - giotár, fonnadóireacht (traic 3 agus 12)
*Julia Restoin Roitfeld - béiceacha (traic 3)
*Romy Konjic Restoin - béiceacha (traic 3)
*Ilan Eshkeri - cóiriú de théada (traic 5 and 7), ríomhchlárú (traic 1)
*Angie McCrisken - intreoir labhartha(traic 5)
*Jo Dudderidge - fonnadóireacht taca (traic 5), pianó breise(traic 7)
*Pat Dam Smyth - fonnadóireacht taca (traic 5)
*Tim Wheeler, Graeme Young & Rick McMurray - boiseoga agus stompáil (traic 3, 8 and 9)
*Pat Wheeler & Mark Arigho - bualadh bos (traic 8)
*Mark Hamilton - béic (traic 8)
*Téada (traic 5 agus 7) leis an LMO:
**John Mils - veidhlín
**Matthew Ward - veidhlín
**Bob Smissen - veidhlín
**Nick Cooper - dordveidhil

### Léiriúchán
*Tim Wheeler - léiritheoir
* Claudius Mittendorfer – meascadh
*John Webber – máistriú

## Cairteacha
### Buaicphointí ar an gCairt

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2025
Cruachan (ceimic)

Is próiseas ceimiceach é **cruadhú** a úsáidtear i gceimic agus innealtóireacht polaiméireach a tháirgeann neartú nó cruachan ábhar polaiméire trí chrosnascadh slabhraí polaiméire.

## Tagairtí
Réigiún Bitíreolaíoch Ilchríochach

thumb | Torun, an Pholainn, struchtúrach thar an Viostúile, 1996
[thumb | Réigiúin bitíreolaíocha na hEorpa, sainithe ag an n[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]]

Síneann an **Réigiún Bitíreolaíoch Ilchríochach** siar soir i stráice leathan trí lár na hEorpa.  Cuireadh an réigiún i bhfeidhm ag an gCoimisiún Eorpach agus Comhairle na hEorpa chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

* Tíortha: an Ostair, an Bheilg, an Bhealarúis, an Bhoisnia-Heirseagaivéin, an Bhulgáir, an Chróit, an tSeicia, an Ghearmáin, an Danmhairg, an Fhrainc, an Iodáil, an Liotuáin, Lucsamburg, an Mholdóiv, an Mhacadóin Thuaidh, an Pholainn, an Rómáin, an Rúis, an tSeirbia, an tSlóivéin, an tSualainn, an Eilvéis, an Úcráin
* Mara: Bailtic, Aidriad
* Aibhneacha: an Danóib, an Loire, an Réin, An Phó, An Eilbe, an Oder, an Viostúile

## Fairsinge
Síneann an Réigiún in Fhrainc go dtí Sléibhte na hÚraile.  Tá an chuid sa deisceart scartha beagnach go hiomlán ón tuaisceart ag na hAlpa agus Sléibhte Cairp de chuid an réigiúin Alpaigh agus machairí de chuid an réigiúin Phanónaigh.

## Timpeallacht
De ghnáth bíonn an aeráid te i rith an tsamhraidh agus fuair san gheimhridh.  Tá éagsúlacht na teochta níos lú san iarthar, le tionchar maolaitheach an Atlantaigh.  Tá an talamh de ghnáth cothrom sa tuaisceart, ach níos cnocaí sa deisceart, seachas tuilemhánna leathana na Danóibe agus na Pó.

Bhí an réigiún clúdaithe ag bogaigh agus foraoisí feá le cúlú na n-oighearshruthanna tar éis deireadh na hoighearaoise.  Tá na crainn beagnach glanta as an réigiún chun talamhaíochta agus tá canálacha déanta as na haibhneacha, agus de thoradh sin tá laghdú mór tagtha ar ghnáthóga bogaigh.  Tá daonra beag fós ann i bPomaeria sa Pholainn agus oirthear na Gearmáine, agus faightear ann fosta go leor lochanna, eanach agus bogach.  Taobh ó dheas, tá vegetation atá mar a chéile leis an réigiún Alpach íochtarach agus an réigiún Meánmuirí.

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
Luanti

Is inneall cluiche voxel scriptithe saor in aisce agus foinse oscailte é ***Luanti*** (ar a dtugtar ***Minetest*** freisin) le tacaíocht ón bpobal, bunaithe ar *Irrilicht Engine*, agus tá sé ar fáil ar ghléasanna soghluaiste agus ríomhairí éagsúla, lena n-áirítear malairtí GNU, agus BSD. Ar dtús, ba chluiche voxel é Luanti a cruthaíodh i mí Dheireadh Fómhair 2010 ag Perttu Ahola (aitheanta mar *celeron55* nó *c55*) chun meicnic *[[Minecraft]]* a iniúchadh. https://en.wikinews.org/wiki/Open_source_game_developer_Perttu_Ahola_talks_about_Minetest_with_Wikinews Le himeacht ama, tá *Luanti* tar éis teacht chun cinn ón gcluiche Minetest bunaidh go hinneall cluiche ginearálta de réir mar a tá gnéithe nua comhtháite go gníomhach ag forbróirí.
Réigiún Bitíreolaíoch Artach

thumb | Oileánra Svalbard
[thumb | Réigiúin bhitíreolaíocha, sainithe ag n[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]]

Tá **Réigiún Bitíreolaíoch Artach Eorpach** suite timpeall an Aigéin Artaigh agus laistigh de.  Cé nach bhfuil tír ar bith sa réigiún ina bhall den Aontas Eorpach, cuireadh an réigiún i bhfeidhm ag an gCoimisiún Eorpach, i dteannta le Comhairle na hEorpa le chéile, chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

## Fairsinge
Tá ann sa réigiún an Íoslainn agus codanna den Iorua agus den Rúis, san áireamh Oileánra Svalbard, Tír Franz Josef agus Novaya Zemlya.  Tá achar talún 670,000 km2 aige, as a bhfuil 63% dó sa Rúis, 22% san Iorua 15% san Íoslainn.  Tá tuairim is 60% den talamh clúdaithe le féarach agus tundra.

## Timpeallacht
Tá go leor tírdhreach difriúil le fáil sa réigiún, agus faightear ann roinnt desna fiántais dheireanacha san Eoraip.  Tá talamh shíorshioctha i gceachtar áirithe, agus tá ceantair eile faoi chlúdach oighir, agus déanann sin dúshláin sin fhiadhúlra.  Tá an chuid is mó de speicis faoi shuan i rith an gheimhridh agus tagann éin agus éisc ar imirce le linn an tsamhraidh.

Tá an timpeallacht bhaile go dona ag truailliú aeir as foinsí thar lear.  Tá roinnt ceantar buailte ag ró-innilt, agus anois ag turasóireacht.  Caithfidh spriocanna bogadh ó thuaidh nó níos airde de bharr théamh domhanda warming, agus tarlóidh díothaithe mar gheall air.

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
Réigiún Bitíreolaíoch Alpach

[thumb | Sliabhraon Marmara, [Sléibhte Cairp na hÚcráine]]
[thumb | Réigiúin bhitíreolaíocha na hEorpa, sainithe ag an n[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]]

Clúdaíonn an **Réigiún Bitíreolaíoch Alpach** sliabhraonta airde na hEorapa.  Cuireadh an réigiún i bhfeidhm ag an gCoimisiún Eorpach agus Comhairle na hEorpa chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

## Fairsinge
Tá san áireamh sa Réigiún Bitíreolaíoch Alpach na hEorpa: na hAlpa sa Fhrainc, san Iodáil, sa Ghearmáin, san Ostair, sa tSlóivéin, san Eilvéis agus Monacó; na hAipiníní san Iodáil; na Piréiní idir an Spáinn agus an Fhrainc; na Sléibhte Chríoch Lochlann sa tSualainn, san Fhionlainn agus san Iorua; agus na Sléibhte Cairp sa tSlóvaic, sa Pholainn, sa Rómáin agus san Úcráin.  Tá ann fosta sliabhraonta na nAlp Dionárach, Rhodope, na hÚraile agus Cugais.

## Timpeallacht
Tá ag gach raon sa réigiún sléibhte arda, tír-raon creagach agus aeráid fhuar.  Faightear ann go leor miocraeráidí éagsúla de thoradh na topagrafaíochta casta.

Tá an fásra céanna le fáil ar fud an réigiúin.  Ar na fánaí ísle, feictear foraoisí agus féaraigh. Níos airde géilleann na féaraigh do fhraochmhá agus ansin roinnt plandaí crua.

Tá ag an réigiún tuairim is dhá thrian de speicis plandaí san Eoraip, lena n-áirítear plandaí dúchasacha ar airde le dáileadh an-teoranta.

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
Turcach Meicniúil

mion|Trasghearradh den Turcach Mechanúil, ag taispeáint conas a cheap Joseph Racknitz go raibh an t-oibreoir ina shuí istigh agus é ag imirt a chéile comhraic. Bhí Racknitz mícheart faoi shuíomh an oibreora agus faoi thoisí an meaisínre araon.
**An Turcach Meicniúil**, ar a dtugtar an **tImreoir Ficheall Uathoibríoch** freisin, nó **an Tuirc** go simplí, meaisín fichille a bhí ann. Taispeánadh den chéad uair é sa bhliain 1770, agus bhí an chuma air go raibh sé in ann cluiche láidir fichille a imirt go neamhspleách, ach i ndáiríre bhog máistir fichille a phíosaí trí luamháin agus maighnéid i bhfolach taobh istigh de. Rinneadh camchuairt ar an meaisín agus taispeánadh é ar feadh 84 bliain mar uathoibrí, agus lean sé ar aghaidh ag tabhairt taispeántais ó am go chéile go dtí 1854, nuair a scriosadh é i dtine. Sa bhliain 1857, thug alt a d’fhoilsigh mac an úinéara an chéad mhíniú iomlán ar an meicníocht, a raibh amhras forleathan ann gur cleas a bhí ann ach nár cuireadh síos cruinn air riamh fad a bhí an meaisín fós ann.

Tógtha ag Wolfgang von Kempelen chun dul i bhfeidhm ar an banimpire Maria Theresa na hOstaire. Bhuaigh an Tuirc formhór na gcluichí, lena n-áirítear iad siúd i gcoinne státairí ar nós Napoleon Bonaparte agus Benjamin Franklin. Cheannaigh Johann Nepomuk Mälzel é sa bhliain 1804, agus lean sé de bheith á thaispeáint. I measc na máistrí fichille a d'oibrigh é sa tréimhse níos déanaí seo bhí Johann Allgaier, Boncourt, Aaron Alexandre, William Lewis, Jacques Mouret agus William Schlumberger, ach níl a hoibreoirí le linn turas bunaidh Kempelen anaithnid fós. Ní hamháin gur imir an gléas go maith i gcluichí fichille ach d'fhéadfadh sé turas an ridire a dhéanamh freisin, fadhb a éilíonn ar an imreoir an ridire a bhogadh chun cuairt a thabhairt ar gach cearnóg ar an gclár.

## Tagairtí

Catagóir:Meaisíní
Catagóir:Uathoibreáin
Seactáis

Teanga dhúchais de chuid Mheiriceá Thuaidh is ea **Seactáis**  a bhaineann le teaghlaigh teangacha *[[Muskogean]]*. Tá gaol gairid dlúthghaol  aici le Chickasaw chomh maith. Bhíodh an teanga á labhairt go forleathan sa Deisceart den mhór-roinn roimh theacht na nEorpach, go háirithe i Mississippi, Alabama, Louisiana agus Florida.
clé|mion|220x220px|"Conas atá tú"?
[clé|mion|220x220px|[Aibítir]]
clé|mion|353x353px|Gramadach, 1870
clé|mion|220x220px|Léarscáil
clé|mion|314x314px|Foclóir le Ben Watkins, 1892

## An Pobal
Is náisiún aitheanta iad muintir na Seactách agus tá a gceannceathrú i Durant, Oklahoma inniu. Bhí orthu aistriú ó thalamh a sinsear sa Deisceart sna 1830idí mar chuid de "Trail of Tears" - imeacht tubaisteach faoi *Indian Removal Act*. Fuair na mílte bás ar an mbealach go Oklahoma.

Tá breis is 200,000 ball cláraithe ag an Náisiún Seactách faoi láthair, rud a fhágann gurb é ceann de na náisiúin dhúchasacha is mó sna Stáit Aontaithe é. Tá an chuid is mó díobh ina gcónaí i Oklahoma fós.

Tá rialtas féin-rialachais ag an Náisiún Seactách, le taoiseach tofa, comhairle, agus córas cúirte. Tá a gcuid seirbhísí sláinte, oideachais agus cúraim shóisialta acu féin.

Bhí tionchar mór ag an bpobal Seactách ar chultúr agus ar stair Oklahoma. Bhí ról lárnach acu i bhforbairt an stáit agus tá a n-oidhreacht le feiceáil fós sna hainmneacha áite, sna traidisiúin, agus sa phobal áitiúil.

## Staid na Teanga
Tá an tSeactáis i mbaol. Meastar nach bhfuil ach timpeall 9,000-10,000 cainteoirí fágtha, agus tá an chuid is mó acu sin os cionn 60 bliain d'aois. Tá sí liostaithe mar theanga atá "i mbaol tromchúiseach" ag UNESCO.

Tá an Náisiún Seactách gníomhach maidir le cur chun cinn na teanga:

* Ranganna teanga do dhaoine fásta agus do pháistí
* Clár tumtha teanga do pháistí óga
* Acmhainní ar líne, lena n-áirítear foclóir agus ábhair foghlama
* Craoltaí agus físeáin sa teanga
* Togra comharthaí sráide;  crochadh na chéad chomharthaí Seactáise ar Choctaw Avenue i lár chathair McAlester sa bhliain 2025, chun ómós a léiriú don tSeactáis agus d’oidhreacht na Seactách. Ba é seo an chéad uair i stair na Stát Aontaithe a raibh an Béarla agus an tSeactáis taobh le chéile ar chomharthaí sráide.

## Éire
Tá nasc ar leith ag muintir na hÉireann leis an bpobal Seactách mar gheall ar an tabhartas flaithiúil a thug an pobal sin don tír seo le linn an Ghorta Mhóir.

## Féach freisin

* Na Meiriceánaigh Dhúchasacha
* Seactách (an pobal)

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Teangacha dúchasacha sa SAM
Catagóir:Teangacha dúchasacha
Catagóir:Mionteangacha
Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Catagóir:An Gorta Mór
Catagóir:Oklahoma
Catagóir:Mississippi
Catagóir:Seactách
Teoiric rogha an phobail

Is éard is **teoiric rogha an phobail** nó **rogha an phobail** ann ná "*úsáid uirlisí eacnamaíocha chun dul i ngleic le fadhbanna traidisiúnta na [[Eolaíocht pholaitiúil|heolaíochta polaitiúla]]* ". Cuimsíonn sé staidéar ar iompraíocht pholaitiúil. It is the origin and intellectual foundation of contemporary work in political economics.San eolaíocht pholaitiúil, is é an fo-thacar den teoiric pholaitiúil dhearfach a dhéanann staidéar ar ghníomhairí féinleasmhara (vótálaithe, polaiteoirí, maorlathaithe) agus a gcaidreamh, ar féidir a n-idirghníomhartha a léiriú ar go leor bealaí — trí úsáid a bhaint as (mar shampla) uasmhéadú caighdeánach fóntais srianta:, teoiric cluichí, nó teoiric chinnteoireachta. Is ann a tháinig an obair chomhaimseartha san eacnamaíocht pholaitiúil ar an saol agus is ann atá a bunchloch intleachtúil.Is ann a tháinig an obair chomhaimseartha san eacnamaíocht pholaitiúil ar an saol agus is ann atá a bunchloch intleachtúil..
## Tagairtí
*
Catagóir:Eacnamaíocht an Phobail
Catagóir:Teoiricí na heolaíochta polaitiúla
Cosáin fhad-achair in Éirinn

Catagóir:Cosáin fhad-achair in Éirinn
Catagóir:Spórt in Éirinn
Catagóir:Siúl
Catagóir:Siúlóireacht in Éirinn
Catagóir:Taisteal in Éirinn
Catagóir:Conairí siúlóireachta
mion|220x220px
mion|220x220px|Baile Mhic Thorcail
[mion|220x220px|Cuimhneachán J B Malone,  [Slí Chill Mhantáin]]
Tá níos mó ná 4,000 ciliméadar de shlite slímharcáilte i bPoblacht na hÉireann.  Tá 43 Slí Slímharcáilte Náisiúnta ann.  Is í Oifig na Slite Náisiúnta de chuid na Comhairle Spóirt an bainisteoir.

## Cosáin fhad-achair
Is iad na slite is mó a bhfuil daoine ag taisteal orthu ná Slí Chill Mhantáin (nó Slí Cualann Nua), Ceann Caorach, Slí Chiarraí, An Daingean, An Bhéarra, An Bhoirinn agus na Slite Iartharacha.  Is í Slí Chill Mhantáin an tslí is sine i bPoblacht na hÉireann – osclaíodh í in 1980.   Ó Shlí réasúnta gearr an Chabháin 26-km go Slí Chiarraí 214km, roinntear na slite seo ina gcéimeanna le lóistín feadh na slí ionas gur féidir leat an turas a bhriseadh suas mar is mian leat.

Comharthaíocht: Bíonn cuaille dubh ar gach slí le híomhá i mbuí de dhuine ag siúl agus saighead treorach air  

## Conairí oilithreachta
Tá traidisiún na hoilithreachta an-láidir in Éirinn agus tá 124 ciliméadar de phríomhchonairí oilithreachta ann in 2025, lena n-áirítear:

* Cnoc na dTobar 
* Cosán na Naomh  
* Slí Oilithreachta Naomh Fionnbarra  
* Slí Naomh Caoimhín 
* Tóchar Phádraig

Tá an ‘Turas’ ann i dTuras Cholm Cille in iardheisceart Dhún na nGall agus i dTuras Columbanus in oirthear na tíre, ‘Cosán’ a tharraing muintir na Ríochta chucu féin do ‘Cosán na Naomh’ i gCorca Dhuibhne, agus tá na Déisigh an-bhródúil as ‘Rian’ Bó Phádraig.

Féach ar threoirleabhar John G O’Dwyer *(Great Irish Pilgrim Journeys,* Currach Books, 2025)

## Rochtain
Tá 50% de shlite slímharcáilte na hÉireann ar bhóthar, de bharr easpa cearta slí poiblí.  Tá "cogadh idir feirmeoirí agus siúlaithe" in Éirinn.  Tá a gcearta féin ag feirmeoirí  in Éirinn agus iad buartha faoi mhadraí agus ceisteanna árachais srl.  Mar sin,  i gcontae na Mí, is ar éigean gur féidir siúl áit ar bith nach bóthar tarmac é.  Ar an taobh eile, tá an iomarca béime á leagan in Éirinn ar na glasbhealaí. 

## Féach freisin

* Hiiker
* Siúlóireacht

## Tagairtí
Réigiún Bitíreolaíoch Panónach

[mion | '' [an Danóib taobh ó thuaidh de ]]
[mion | Réigiún Bitíreolaíoch na hEorpa, sainithe ag an n[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]]

Clúdaíonn an **Réigiún Bitíreolaíoch Panónach** ísealchríocha an Imchuach Phanónaigh, agus an Ungáir ina lár.  Cuireadh an réigiún i bhfeidhm ag an gCoimisiún Eorpach agus Comhairle na hEorpa chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

## Fairsinge
Is imchuach glárach cothrom é an Réigiún Panónach Region, agus é tráth ina grinneall farraige intíre.  Ina thimpeall tá na Sléibhte Cairp lastuaidh is lastoir; na hAlpa lastiar; agus na hAlpa Dionracha laisteas.  Sruthaíonn an Danóib agus an Tisza trasna an imchuach ó thuaidh ó dheas.

Tá an Ungáir go iomlán sa réigiún, and thart timpeall an innill, tá codanna den tSlóvaic, Seicia, Rómáin, Seirbia, Cróit, Boisnia-Heirseagaivéin agus Ucráin.

## Timpeallacht
Tá an Réigiún faoi scáth na sléibhte, ach tá aimsir sách casta ann agus an chuid na gaoithe fliucha aniar, níos tirime aneas agus níos fionnuaire óna sléibhte féin.  De thoradh sin your, tarlaíonn scaití drochstoirmeacha.

Tá ann san imchuach dumhcha, sand steipeanna gainimh, féaraigh lóis agus foraoisí lóis le mailp agus dair.  Le fada an lá, áfach, tá crainn, riasca agus lochanna tanaí na bhforaoisí glanta agus taosctha chun féarach agus saothraithe.

Tá forluí suntasach idir an réigiún agus an t-éiciréigiún foraoisí measctha Panónacha.

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
JAM Media

Is comhlacht Éireannach é **Jam Media,** ceann de na comhlachtaí beochana is mó cáil in Éirinn. Tá a cheannoifig suite i mBaile Átha Cliath agus stiúideo táirgeachta i mBéal Feirste. 

Tá JAM Media aitheanta go forleathan as a gcuid clár teilifíse do leanaí agus do lucht féachana réamhscoile.  Bhuaigh Jam roinnt gradam tábhachtacha, lena n-áirítear duaiseanna BAFTA, RTS, agus Kidscreen. Bhí a sraith "**Roy**" ar cheann de na cláracha ba rathúla dóibh, ag buachan gradaim idirnáisiúnta éagsúla.

## Eagraíocht
Bunaíodh JAM Media  sa bhliain 2002. Bhunaigh triúr cairde an comhlacht  - John Rice, Alan Shannon agus Mark Cumberton - a bhí ag obair mar beochantóirí ag an am. Osclaíodh oifig i mBéal Feirste in 2013; cruthaíodh 40 post nua le tacaíocht ó Invest NI agus Northern Ireland Screen.

In 2025, d'fhostaigh JAM Media beagnach 180 duine.

Baineann JAM Media  meascán de bheochan traidisiúnta, puipéadóireacht, beochan 2D agus CG. Léiríonn  an clár "**Becca's Bunch**" an cur chuige seo, ag cónascadh formáidí éagsúla chun domhan uigeach a chruthú.

Eagraíonn Jam Media féile *Animation Dingle*, féile mhór bheochana in Éirinn.  

## Cláir
Tá clú idirnáisiúnta bainte amach ag JAM Media le cláracha mar:

* **Roy** - Sraith a bhuaigh duais BAFTA, sraith teilifíse do leanaí a craoladh ar CBBC
* **Becca's Bunch** - Sraith réamhscoile a cheannaigh Nickelodeon 
* **Nova Jones** - Sraith sci-fi agus ceoil a craoladh ar CBBC agus RTÉ, a bhaineann le réalta spáis
* **Jessy and Nessy** - Sraith réamhscoile a cruthaíodh do Amazon Studios
* **Little Roy**, **Baby Jake**, **Tilly and Friends**, agus go leor eile

Sa bhliain 2025 d'fhógair Jam go mbeidh an seó **'BeddyByes**' ag teacht go Disney+ agus Disney Jr.  Is cartún é 'BeddyByes' do pháistí óga. Díríonn an seó isteach ar dhá charachtar 'MeMo' agus 'BaBa'. I ngach eipeasóid, déanann na príomhcharachtair gnáthchúrsaí laethúla.  Chruthaigh Jam Media 'BeddyByes' timpeall 2021. Bhí thart ar 110 duine ag obair ar an seó seo. In 2024, thosaigh siad ag obair le RTÉ Jr agus BBC. Sa bhliain 2025, bhí 52 eipeasóid ann, 11 nóiméad ar fad.

## Féach freisin

* Cartoon Saloon

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí Éireannacha
Catagóir:Beochan Éireannach
Catagóir:Beochantóirí
Réigiún Bitíreolaíoch Steipe

[mion | [Askania-Nova, an Úcráin]]
[mion | Réigiúin bhitíreolaíocha na hEorpa, sainithe ag an n[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]] 

Ceantar mór fairsing in oirdheisceart na hEorpa is ea an **Réigiún Bitíreolaíoch Steipeach**.  Cuireadh an réigiún i bhfeidhm ag an gCoimisiún Eorpach agus Comhairle na hEorpa chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

## Fairsinge
Síneann an réigiún siar-soir ón Rómáin, tríd an Moldóiv, an nÚcráin, an Rúis, iarthair na Casacstáine agus, as sin amach, níos faide siar san Áise isteach.  Machairí ísle, cnoic droimneacha agus ardchláir is ea sainghnéithe na háite.  Tá airde an réigiúin idir 200-300 m ar an meán.

## Timpeallacht
Is an-shaibhir iad na hithreacha húmais.  Is féara é an fásra dúchasach den chuid is mó, féara amhail is *[[Broimfhéar|Elymus repens]]* (broimfhéar), *[[Stipa]]* (féar cleiteach) agus *[[Festuca]]* (feisciú).  I measc na bhféar, faightear anseo is ansiúd plandaí luibheacha amhail is *[[Pótaintille]]* (cúig mhéar), *[[Verbascum]]* (coinnle) agus *[[Artemisia (genus)|Artemisia]]* (mormónta).

Tá an chuid is mó den réigiún tiontaithe ina thalamh curaíochta, agus fágtha anois ann ach beagán den chéadfhásra.

## Caomhantas
Is í an Rómáin an t-aon tír amháin de chuid an AE atá sa Réigiún Steipeach.  This is a small dianfheirmeoireacht area.

Glacadh liosta Natura 2000 don réigiún i mí na Nollag 2008, le 34 Limistéar Caomhantais Speisialta faoin Treoir maidir le Gnáthóga agus 40 Limistéar Cosanta Speisialta faoin Treoir maidir le hÉin.  Tá roinnt limistéar sa dá chatagóir.  Sa Rómáin, tá tuairim is 20% den réigiún faoi chosaint.

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
Réigiún Bitíreolaíoch na Macarainéise

thumb | Curral das Freiras, Maidéara
thumb | Biogeographic

Is ceantar muirí é **Réigiún Bitíreolaíoch na Macarainéise** suite in oirthear an Aigéin Atlantaigh.  Ainmnítear an réigiún as na ceithre  oileánraí aitheanta le chéile mar an Mhacarainéis, lena n-áirítear Cabo Verde, cé nach bhfuil siúd sa réigiún Eorpach.  Cuirfeadh an réigiún i bhfeidhm ag an gCoimisiún Eorpach agus Comhairle na hEorpa chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.
 
## Fairsinge
Tá ann sa Réigiún Bitíreolaíoch na Macarainéise ná oileánraí na nAsór agus  de chuid na Portaingéile, agus na hOileáin Chanáracha de chuid na Spáinne.

Ba é an liosta Natura 2000 sin réigiún de Láithreáin a bhfuil Tábhacht Chomhphobail leo an chéad liosta dá leithéid a bheith glactha riamh, i mí na Nollag 2001.  Bhí an dá liosta 208 láithreán ag clúdach níos mó ná 5000 km2 de thalamh is farraige.  As 14ú Nollaig 2018 amach, bhí 224 iontráil ar an liosta.

## Timpeallacht
Tá ag na hoileánraí bunús bolcáin, tírdhreacha casta agus aeráid shéimh, agus bithéagsúlacht shaibhir acu.

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
Réigiún Bitíreolaíoch Anatólach

thumb | An tArdchlár Anatólach gar de Mhalatya
[thumb | Réigiúin bhitíreolaíocha na hEorpa, sainithe ag an n[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]]

Tá an **Réigiún Bitíreolaíoch Anatólach** stiúir sa Tuirc.  Cuirfeadh an réigiún i bhfeidhm ag an gCoimisiún Eorpach agus Comhairle na hEorpa chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

## Fairsinge
Clúdaíonn an Réigiún Bitíreolaíoch Anatólach taobh istigh agus oirthear na hAnatóile, ach gan na ceantair cois farraige fad na Mara Duibhe agus na Meánmhara.  Tá ann san aireamh an tArdchlár Anatólach láir, na sléibhte Pontacha agus Taurus mountains, agus tuaisceart na Measpatáime.

## Tíreolaíocht
Cruthaíodh sléibhte an cheantair ar na mallaibh as carraigeacha dríodair le linn an Ré Pailéasóiche go dtí an Tréimhse Cheathartha (539 milliún bliain ó shin), Sliabh Ararat san áireamh Cé go bhfuil gníomhaíocht bholcánach ar bith sa cheantar san lá atá inniu ann, tá sé éagobhsaí ó thaobh na geolaíochta de agus tarlaíonn go leor creathanna talún.

Tá an ceantar 900&nbsp;m os cionn na farraige ar an meán, le tír-raon creagach of in éineacht le talamh cothrom.  Is iad na príomh-aibhneacha sa réigiún ná an Eofrait, an Tígris, an Kızılırmak agus an Sakarya.

## Timpeallacht
Sa chuid is mó den cheantar, níl fhaightear ach beagán frasaíocht.  Tá an-difríocht idir teochta an tsamhraidh agus an gheimhridh.  Tá ina gcónaí ann roinnt mamach a tháinig ar dtús as an Aifric Theas nó as an Áis.  Tá go leor speicis dhúchasacha flóra ann atá curtha in oiriúint d'ithreacha xéirifíteacha agus salainn steipe.

Cuireann na bagairtí a leanas bithéagsúlacht an réigiúin i mbaol: talamhaíocht, ró-innilt, speicis ionracha, dambaí agus tionscadail draenála.

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na Tuirce
Seosamh Ó Braonáin

Craoltóir agus colúnaí as Indreabhán ba ea **Seosamh (Joe)** **Ó Braonáin** (timpeall 1953 - 16 Deireadh Fómhair 2025). 

## Beatha
Rugadh agus tógadh Seosamh Ó Braonáin i gCor na Rón in Indreabhán agus is ann a thóg sé a chlann féin 30 bliain níos déanaí lena bhean Eilín. D’fhreastail sé ar Scoil Shailearna agus bhuaigh sé scoláireacht go Coláiste Muire i nGaillimh. Bhain sé BA amach in Ollscoil na Gaillimhe i dtús na seachtóidí. Chuaigh sé ag obair leis an teach foilsitheoireachta a bhí ag Comharchumann Chois Fharraige – Cló Chois Fharraige. Is ag plé le leabhair scoile i nGaeilge a bhíodh sé den chuid is mó agus an obair sin ar bun aige.

D’fhág sé an Cló Chois Fharraige sna 1980idí agus chuaigh sé go Raidió na Gaeltachta. D'éirigh sé ina Eagarthóir Stiúrtha na gClár. Chaith sé tréimhsí ina chlár-reachtaire sa seomra nuachta i gCasla agus ba é a léirigh an clár iomráiteach *Leagan Cainte*.   Bhí sé i RnaG ar feadh isteach is amach le scór blianta.
[mion|220x220px|[Rásaí na Gaillimhe (féile)|Rásaí na Gaillimhe, 2007]]
Ba shaineolaí é Seosamh Ó Braonáin ar chúrsaí capall agus ba mhinic é ag trácht ar an rásaíocht capall ar Raidió na Gaeltachta agus TG4. Bhí sé ar dhuine den fhoireann bhunaidh a bhí ag plé le cúrsaí capall nuair a thosaigh TG4 ag craoladh ó na rásaí móra, Rásaí na Gaillimhe ina measc.

Bhí sé ina cholúnaí ag roinnt foilseachán Gaeilge agus Béarla i gcaitheamh na mblianta, *Amárach* agus *[[Foinse]]* ina measc. Is faoi chúrsaí capall agus faoi chairr a bhíodh sé ag scríobh den chuid is mó. Dhéanadh sé léirmheasanna ar chairr nua.

Nuair a d’éirigh sé as an gcraoltóireacht, dhírigh sé ar chúrsaí aistriúcháin, obair a d’fheil go maith dó mar gheall ar a spéis sa Ghaeilge féin agus i gcruinnscríobh na teanga. In 2004 ceapadh ina chathaoirleach ar an gCoimisiún Logainmneacha, ról a bhí aige ar feadh trí bliana.

### Pearsanta
Chaith sé tamall ina eagarthóir ar an irisleabhar *Biseach* a fhoilsítear go bliantúil i gCois Fharraige. Dhéanadh sé obair phrofléitheoireachta d’fhoilseacháin Ghaeilge eile freisin. Ceoltóir ab ea Seosamh Ó Braonáin freisin, agus chasadh sé ag seisiúin cheoil agus i mbannaí ceoil ar an mbainseó.

Bhuail an galar néarón luadrach é sna 2010idí.  Bhásaigh sé i gcomhluadar a mhuintire in Ospidéal na hOllscoile Gaillimh ar an 16ú Deireadh Fómhair 2025.  Maireann  a bhean chéile Eilín, a mhac Mícheál agus a iníon Síle.  Cuireadh é  i Reilig an Chnoic.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Daoine as Conamara
Catagóir:Iriseoirí Gaeilge
Catagóir:Craoltóirí Gaeilge
Catagóir:Daoine le galar néarón luadrach
Catagóir:Daoine curtha i reilig an Chnoic, Maigh Cuilinn
Réigiún Bitíreolaíoch na Mara Duibhe

mion | Rize, tuaisceart na Tuirce
[mion | Réigiúin bhitíreolaíocha na hEorpa, sainithe ag an n[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]]

Tá an **Réigiún Bitíreolaíoch na Mara Duibhe** suite ar imill Thiar agus dheas na mara úd.  Cuirfeadh an réigiún i bhfeidhm ag an gCoimisiún Eorpach agus Comhairle na hEorpa chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

## Fairsinge
Is stráice cois farraige é Réigiún Bitíreolaíoch na Mara Duibhe.  Níl sé ach 20-60 km ar leithead fad costaí na Rómáine agus na Bulgáire, ach níos leithne fad costaí na Tuirce agus na Seoirsia. 

## Timpeallacht
Is iad sainghnéithe an chósta ná dumhcha fada ísle agus tránna gainimh.  Faightear freisin áfach cuana carraigeacha agus aillte mara.

Sruthaíonn dhá abhainn suntasacha tríd an réigiún, Kizilirmak agus Sakarya.

Tá tionchar maolaithe ag an bhfarraige ar an aeráid sea.  Is annamh a fheictear teochta níos lú ná 0°C i rith an gheimhridh.

Saibhir ó thaobh fhios de is ea áilte an Kaliakra i n-oirthuaisceart na Bulgáire, legged n-áirítear go léir speiceas dála na réigiúin Steipe agus Meánmhuirí in aice láimhe.

Trí iarthar na réigiún téann an Via Pontica, an dara bealach imirce éan is mó le fáil san Eoraip.  Baineann na héin ar imirce leas as na lochanna, riasca agus murlaigh fad líne an chladaigh, agus caitheann roinnt dóibh ann geimhreadh sna bogaigh úd.

I measc bogaigh an réigiúin, is í Deilt na Danóibe an ceann is mó le ráo.

Tá easpa ocsaigin sa Mhuir Dhubh féin agus cothaíonn sí sách beag beatha mhara sna réigiúin is doimhne.  

## Caomhantas
Sa Bhulgáir agus sa Rómáin, tá ag réigiún faoi bhagairtí talamhaíochta, tionscadail, cathraithe agus turasóireachta.  Bhí iascach breá an go dtí na 1960í, nuair a thit stocanna iasc as éadan de bharr ró-iascaireacht, truaillithe agus speiceas ionrach.

Glacadh an chéad liosta de shuíomhanna Natura 2000 don chuid den réigiún atá san AE i mí na Nollaig 2008.  Bhí ann san áireamh 27 Limistéar Cosanta Speisialta faoin Treoir maidir le hÉin agus 40 Limistéar Caomhantais Speisialta faoin Treoir maidir le Gnáthóga.  Bhí roinnt limistéar sa dá chatagóir agus dá bharr bhí an t-iomlán níos lú ná 67.  Clúdaítear tuairim is leath den achar talún sna limistéir..  As 12ú December 2017 amach, bhí 45 limistéar faoi chaomhnú ann.

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
Sigfrido Ranucci

Iriseoir Iodálach is ea **Sigfrido Ranucci** (rugadh é ar an 24 Lúnasa 1961). Is é Ranucci an t-údar idirnáisiúnta a bhfuil cáil air as an scannán faisnéise *Fallujah. La strage nascosta*, a stiúradh.

Ó 2017 i leith, tá Ranucci ina óstach ar an tsraith teilifíse imscrúdaitheach Iodálach aitheanta *Report* ar an teilifís phoiblí RAI 3. *De* réir Euronews, is í an iris pholaitiúil " *one of the few investigative programmes on Italian television and regularly breaks news involving prominent Italian politicians, business leaders and public figure.*".

Sa bhliain 2006 ceapadh Ranucci ina chomhúdar ar *[[Report_(sraith teilifíse)|Report]]*, le Milena Gabanelli. Sa bhliain 2009 d’fhoilsigh sé *T*he story: from Ciancimino to Dell'Utri, the Stato-mafia trattativa nel racconto inedito di un infiltrato.

Tá Ranucci ina chónaí i mbruachbhaile Rómhánach Campo Ascolano gar do chósta na Meánmhara. Sa bhliain 2024, d'aimsigh Ranucci dhá urchar os comhair a thí, a fágadh ann mar bhagairt, is cosúil. Oíche an 16 Deireadh Fómhair 2025, phléasc coirpigh anaithnide carr Sigfrido Ranucci. Thuairiscigh cónaitheoirí dhá phléascadh as a chéile, thar a bheith glórach. Bhí an carr páirceáilte os comhair theach Ranucci agus dódh go hiomlán é. Scriosadh carr a iníne, a bhí páirceáilte in aice leis, freisin. D'fhógair eagarthóir eagarthóireachta de chuid Ranucci sa *Report* go raibh "*fórsa na pléisce chomh láidir sin go bhféadfadh sé a bheith marfach dá mbeadh duine éigin ag dul thart ag an am sin"*. Creideann na húdaráis agus na meáin gur ionsaí an Mhaifia a bhí ann.

Luaigh an ceardchumann Usigrai, cúpla uair an chloig tar éis an ionsaithe, gur cháin siad Rai sa mhí roimh an mbuamáil as an am craolta a bhí ar fáil do Report a laghdú agus go háirithe an aeráid fuatha agus éadulaingthe i leith imscrúduithe na foirne eagarthóireachta. *"In prime time on Rai1, the second highest office of the state even went so far as to describe Report staff as 'serial slanderers,' without either the presenter or the company distancing themselves. A hate campaign against investigative journalism that must end."* 

Tá Sigfrido Ranucci pósta le Marina agus tá triúr clainne aige; is Caitliceach Rómhánach é. 
## Naisc sheachtracha
*Italian investigative journalism TV host targeted in bomb attack near Rome
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iriseoirí Iodálacha
Réigiún Bitíreolaíoch Meánmhuirí

[mion | Foraois Riparia agus fásra toir ar [Monte Arcosu, an tSairdín]]
[mion | Réigiúin bhitíreolaíocha na hEorpa, sainithe ag an n[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]]

Tá an **Réigiún Bitíreolaíoch Meánmhuirí** suite laistigh agus that timpeall na mara úd, ach cuirtear [an Phortaingéil san áireamh fosta.  Cuirfeadh an réigiún i bhfeidhm ag an g[Coimisiún Eorpach agus Comhairle na hEorpa chun iarrachtaí caomhantas a chomheagrú agus a thuairisciú.

Is saibhir é an réigiún ó thabhú bithéagsúlachta de agus go léir speiceas dúchasach le fáil ann.

## Fairsinge
Tá ann sa Réigiún Bitíreolaíoch Meánmhuirí mar a leanas: an Mheánmhuir féin; an Ghréig, Málta, agus an Chipir; codanna móra den an Phortaingéil, an Spáinn agus an Iodáil; agus chuid níos lú den an Fhrainc.  In iomlán, tá an dá réigiún 21% de chríocha an AE.

## Aeráid
Tá ag an réigiún geimhrí  region has fionnuara taise agus samhraí teo tirime.  Faoin Aicmiú aeráide Köppen, tugtar an cód "Cs" don mheánmhuir, agus roinntear é seo i ndá leath, "Csa" le teocht níos mó ná 22°C ar an meán agus "Csb" níos lú ná sin.
Aithnítear fo-réigiúin eile, mar shampla ceantair thirime amhail is Alacant sa Spáinn, agus ceantair thaise amhail is Cinque Terre san Iodáil.

## Tír-raon
Tá an sa réigiún tír-raoncnocach, sléibhte airde, oileáin, steipeanna breacthuir agus foraois, na coillearnach agus raingléis le go leor blátholaí.  Tá ann imeallbhoird chreagacha agus tránna gainimh.

Tá drochthionchar daoine le feiceáil sa réigiún, le hinnilt, saothrú, glanadh foraoise agus dóiteáin fhoraoise.  Le roinnt blianta anuas, feictear tionchar turasóireachta ar timpeallacht an chósta.

## Bithéagsúlacht
Tá bithéagsúlacht shaibhir ag an Réigiún Bitíreolaíoch Meánmhuirí.  Tá níos mó speicis phlandaí ann ná an chuid eile den Eoraip le chéile.  Tá ina gcónaí sna bogaigh cois farraige speicis dhúchasacha d'fheithidí, débheathaigh agus éisc, a chothaíonn ealbhaí móra lapairí agus lachain shrúmála.  Tá an fharraige féin saibhir le beatha mhuirí fosta.  Gar d'uiscí tanaí an chósta, tá grinnill mhóra *[[Fiaile phoisíodóin|Posidonia]]* a thugann tearmann do chrústaigh, spúinsí agus *[[Ascidiacea]]* (ascaid) neamhchoitianta.

Tá Leithinis na hIbéire go háirithe saibhir le speicis, neamhchoitianta agus dúchasach araon san áireamh, a bhuí lena haeráid agus triasin casta, agus an provided refugia a chur sí ar fáil le linn oighearaois an tSealaid Phléisticéinigh.

Ón mbliain 2009 amach, ní raibh dóthain sonraí faoin réigiún sa bhunachar EuMon.  Dá n-earcódh daoine deonacha, réiteodh b'fhéidir an fhadhb.

## Féach freisin
* Imchuach na Meánmhara
* An Mheánmhuir

## Tuilleadh le léamh
* 
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:an Mheánmhuir
Catagóir:Timpeallacht na hEorpa
Fosfar (lonracht)

mion
Tugtar fosfaracht nó fosfaraíocht ar an méarnáil a thagann i substaintí áirithe, mar shampla **fosfar**, agus iad tar éis solas nó radaíocht a shú isteach. Le fírinne, ní fosfaracht den chineál seo atá i gceist le méarnáil an fhosfair bháin, ach ceimealonracht. Is é sin, tá imoibriú ceimiceach ar siúl idir an fosfar agus ocsaigin an aeir - tá an fosfar bán á dhó os íseal, ag déanamh cráindó - agus is é an t-imoibriú sin is cúis leis an loinnir.

## Féach freisin

* Fosfaracht
* Lonracht
* Fosfar (dúil 15)

## Tagairtí

Catagóir:Lonracht
Eotrófú

mion|Eotrófú i nGaillimh, 2016
Is éard is **eotrófú** ann ná próiseas (nó an staid **eotróife**) ina méadaítear an oiread cothaitheach i gcomhair plandaí atá i loch nó lochán. 

Is amhlaidh a iompraíonn srutháin is aibhneacha níotráití, fosfáití is leasúcháin nádúrtha eile a thuaslagann siad amach ón ithir isteach i locha, mar a dtiubhaíonn siad. Mar thoradh air sin fásann algaí is plandaí uisce as cuimse, plódaíonn siad an t-uisce, agus nuair a fhaigheann siad bás ídíonn an fásra lofa an ocsaigin thuaslagtha san uisce ionas go maraítear na héisc sa loch. 

Leanann plódú an uisce, agus líontar an loch de réir a chéile le fásra marbh. Tagann an loch le bheith ina phortach, agus faoi dheireadh ina ithir thirim. 

Tá eotrófú mire ar siúl in áiteanna áirithe de bharr imeachtaí daonna. Cuireann leasúcháin shaorga a nítear isteach in aibhneacha, camras, fuíll áirithe tionsclaíochta, agus glantaigh go mór leis an bpróiseas. De réir dealraimh, tá an-dochar den saghas seo déanta do Loch nEathach in Éirinn, do Loch Erie i Meiriceá Thuaidh, Muir na Gailíle, agus Loch Baikal sa tSibéir.

## Féach freisin

* Loch nEathach
* Truailliú uisce
* Fosfáit

## Tagairtí

Catagóir:Eotrófú
Catagóir:Truailliú uisce
Catagóir:Fosfar (dúil 15)
Catagóir:Eiceolaíocht
Catagóir:Soláthar uisce
Catagóir:Uisce agus an timpeallacht
Catagóir:Ceisteanna timpeallachta
Catagóir:Truailliú cothaitheach
Catagóir:Ceimic chomhshaoil
Distíme

Is riocht síciatrach é **an distíme** , ar a dtugtar **neamhord dúlagair leanúnach** (**NDL**) sa DSM-5-TR agus **neamhord distimeach** in ICD-11, a bhfuil airíonna cosúil le mór-neamhord dúlagair, ach a mhaireann ar feadh dhá bhliain ar a laghad i measc daoine fásta agus bliain amháin i measc na bpáistí. Thug Robert Spitzer an téarma isteach ag deireadh na 1970idí in ionad an choincheapa "*depressive personality*".().

## Tagairtí

Catagóir:Speictream dépholach
Catagóir:Dúlagar (giúmar)
Catagóir:Neamhoird ghiúmair
Catagóir:Neamhord meabhrach