Albedo One

Bhí ***Albedo One*** ina iris uafáis, fantaisíochta agus ficsean eolaíochta Éireannach, a bunaíodh sa bhliain 1993 arna fhoilsiú ag Albedo One Productions.

## Léargas ginearálta
Áiríodh *Albedo One* mar chomharba na hirise ficsean eolaíochta Éireannaí *[[FTL (iris)|FTL]]*, a d'fhoilsigh Cumann Ficsean Eolaíochta na hÉireann (EN: ISFA; cumann atá imithe i léig ó shin freisin). Ba chomharba é *FTL* féin ar an iris Éireannach *[[Gateway]]*. Is minic a dhéantar cur síos ar *Albedo One* mar an iris ficsean tuairimeach ab fhada a bhí á fhoilsiú in Éireann agus glacadh leis mar fhreagra na hÉireann ar *[[Interzone]]*. Ó eagrán 1 (1993) go heagrán 12 (1996), bhí *Albedo One* á fhoilsiú ag Tachyon Productions faoi leagan amach A5. Ó eagrán 13 (1996) ar aghaidh, d'aistrigh an iris go leagan amach A4 feasta agus b'iad Albedo One Productions a d'fhoilsigh. Dar leis na heagarthóirí, bhí na hathruithe seo ina n-iarracht dáileadh a mhéadú, níos mó fógraíochta a mhealladh, agus gus a chur san iris.

Is iad scéalta bunaidh a d’fhoilsigh *Albedo One* (.i. scéalta nár foilsíodh cheana), ó údair Éireannacha agus idirnáisiúnta. Is minic a luaigh léirmheastóirí fócas ar údair Éireannacha leis, ach níor cuireadh foilsiú údair neamh-Éireannacha as an áireamh mar amhail roinnt irisí náisiúnta de sheánraí faoi leith, agus is í an dea-scríbhneoireacht is mó ba chás leis. Dúirt lucht na hirise gur sainmhíniú thar a bheith leathan a bhí ar intinn acu ar an rud is ficsean eolaíocht, uafás, nó fantaisíocht ann agus gur thaitin leo ábhar a sháraigh na teorainneacha, rud ar thug léitheoirí agus léirmheastóirí suntas dó. Maidir leis seo, dúirt léirmheastóir amháin go bhfuil moladh tuillte ag aon iris a spreagann scríbhneoirí nua agus léitheoirí araon chun fairsinge.

Foilsíodh an iris i gcló agus mar pdf, thart ar dhá nó trí huaire sa bhliain. De ghnáth, bhíodh na scéalta a foilsíodh i ngach eagrán idir 2000 agus 8000 focal ar fhad, cé gur foilsíodh scéalta scaití a bhí lasmuigh de na teorainneacha seo. I ngach eagrán, d’fhoilsigh an iris agallamh le húdar aitheanta i seánra dá gcuid freisin, chomh maith le léirmheasanna leabhar agus colún litreacha (a bhí annamh níos faide anonn) faoin gceannteideal "*Ugly Chickens*" a ainmníodh as an scéal cáiliúil "The Ugly Chickens" [en] de chuid an údair Howard Waldrop. Dúirt eagarthóirí na hirise gur mheas siad gur thug ábhar neamhfhicsin, taobh leis an ficsean, a fhéiniúlacht féin don iris.

Bhíodh alt nó píosa tuairimíochta neamhrialta san iris freisin le húdair gan ainm ag scríobh faoin ainm Severian, as carachtar [en] a rinneadh cáiliúil i scríbhneoireacht an údair Gene Wolfe. Is minic ar tharraing na colúin seo aird as a seasaimh teanntásacha nó conspóideacha ar chúrsaí seánra. Rinne léirmheastóir amháin cur síos ar an gceann a bhí in eagrán 31 de *Albedo One* mar rámhaille a bhí gríosaitheach d'aon ghnó. Sa bhliain 1996, d'fhógair na heagarthóirí cuireadh oscailte alt a scríobh don cholún seo faoi cheist a bhfuil tuairimí láidre acu faoi.

## Foireann
* John Kenny, comheagarthóir
* Peter Loftus, comheagarthóir
* Frank Ludlow, comheagarthóir
* David Murphy, comheagarthóir
* Robert Neilson, comheagarthóir

## Aird ón tionscal agus duaiseanna
Idir 1997 agus 1999, thug Cumann Ficsean Eolaíochta na hEorpa [en] trí onóir d*<nowiki/>'Albedo One*, agus bhuaigh sé Gradaim don Iris is Fearr agus don Foilsitheoir is Fearr.

Is minic a thuill scéalta ón iris Moladh ar Leith sa *Year's Best Science Fiction*, arna chur in eagar ag Gardner Dozois, agus sa *Year's Best Fantasy and Horror,* arna chur in eagar ag Ellen Datlow, Kelly Link agus Gavin Grant.

In ainneoin seo, ba níos faide anonn ar tosaíodh athchló a chur ar scéalta ón iris in imleabhair *Year's Best*... nuair a cuireadh athchló ar "The Bad Magician" le Philip Raines agus Harvey Welles (ó eagrán 28 de *Albedo One*) in imleabhar 18 de *Year's Best Fantasy and Horror* 2004 agus athchlódh "I Hold My Father's Paws" (ó eagrán 31) le David D. Levine in imleabhar 24 de *Year's Best Science Fiction* 2006.

Sa bhliain 2006, bhótáladh *Albedo One* san 8ú háit sna hainmniúcháin do Ghradam Hugo faoin gcatagóir don iris leath-ghairmiúil is fearr. Cé nár measadh go raibh ainmniúchán do Ghradam Hugo bainte amach ach an cúigear ab airde bhóta ar an liosta faoin gcatagóir seo, bhí an ócáid suntasach mar gheall gurb í an chéad uair a bhí *Albedo One* ar liosta na n-ainmniúchán (agus an chéad uair a bhí iris Éireannach ar bith air). Bhí an ócáid suntasach freisin sa mhéid is gur cuireadh *Albedo One* chun tosaigh ar irisí aitheanta eile ar nós *Lady Churchill's Rosebud Wristlet*, *Postscripts* agus *Apex Digest*.

## Glacadh ag na gcriticí

### Caighdeán táirgthe
Luaigh *an Mammoth Encyclopedia of Science Fiction* go raibh clúdach clóite ar na heagráin le déanaí (faoi 2001), ach go raibh an méid istigh fós fótachóipeáilte i ndubh agus bán agus go bhféadfadh go mbeadh feabhsú ar a chaighdeán táirgthe bheith chun a leasa, ar bhonn aeistéiteach amháin. Lean an iontráil air le rá go ndíolann caighdeáin eagarthóireachta agus liteartha a bhfuil ann breis agus a chúiteamh as sin.

Mar sin féin, fuair Mann méid áirithe cáinte ó léirmheastóirí as roinnt irisí ar nós *Albedo One* a chur san áireamh thar irisí eile a bhí ar fáil, agus cheistnigh léirmheastóir amháin ón eagrán ar líne de *The Zone* cá raibh teidil inchomparáide ar nós *The Zone* le Tony Lee, *Back Brain Recluse* le Chris Reed a bhíodh galánta i gcónaí dar leo, nó an *Critical Wave* dodhearmadta, cé go raibh lua tuilte ag *Albedo One.*

Dúirt léirmheastóir amháin faoi eagrán 25 (2002) go raibh mire mheallacach áirithe ag baint lena dhearadh cló agus leagan amach a chuir aschur Pagemaker sna 1990idí luatha i gcuimhne, ach go raibh na scéalta láidir gan amhras. Maidir le caighdeán táirgthe, in 2003, dúirt eagarthóir amháin den iris gur bhreá leo iris lán-chlóite faoi chlúdach lán-daite a tháirgeadh ach, murab ionann agus an cás sa RA, ní raibh an Chomhairle Ealaíon abhus gur fiú ficsean eolaíochta ná foilsitheoireacht irisí a mheas i gcomhair tacaíochta.

Mar sin féin, mar fhreagra féideartha ar cháineadh b'fhéidir, rinne an iris iarracht feabhas a chur ar a chaighdeán táirgthe, le clúdaigh lán-daite, i bhformáid A4 faoi cheangal foirfe agus taobh istigh priontáilte i liathscála le DocuTech, ó eagrán 28 (2004) ar aghaidh. Ag an am, luaigh na heagarthóirí nár shamhlaíodar riamh nuair a thosaíodar amach go mbeidís fós ar an bhfód sa Mhílaois Nua ach gurb é á meon ná go leanfaidís air chomh fada agus a bheadh spraoi ann agus bhí fós. Ghuíodar go mbainfeadh na léitheoirí taitneamh as an gclúdach lán-daite.

### Ficsean
Go ginearálta, bhí léirmheasanna ar ábhar ficsean *Albedo One* ar scála idir dhearfach den chuid is mó agus an-dearfach. Dúirt léirmheastóir amháin gur frithnimh fhoirfe é *Albedo One* #29 in aghaidh táirgí truflaise ó scríbhneoirí patuara nach bhfuil ag cur i gcéill Dúirt an léirmheastóir céanna faoi eagrán 32 go raibh luas á chur faoi ardú éirime le heagrán ar tiomsaíodh go seoigh le meascán seolta d'fhicsean eolaíochta.

Dúirt léirmheas ar eagrán 33 ar BestSF faoin iris nach raibh sé baileach in acmhainn cic sa tóin a thabhairt do *Interzone*, ach tráth a bhí an iris tréitheach Sasanach ag déanamh dul chun cinn faoina cheannaireacht nua, bhí *Albedo One* ag coinneáil bonn ar aon leis agus bhí faoi raon súl de sciorta a gcóta, mura raibh faoi fhad alptha. Dúirt léirmheas ar eagrán 34 gur ábhar bród do lucht *Albedo One* é a gcuid ficsin shainiúil agus mar a dúradh cheana, a deir siad, sa dóigh sin ní haon áibhéil é.

É sin ráite, ní raibh gach léirmheas chomh dearfach leis sin, mura rabhadar baileach diúltach ach oiread. Fuair eagrán 30 léirmheas neodrach go leor ar BestSF. Agus iomrá mór faoi eagrán 32 ar intinn acu, dúirt léirmheastóir amháin gur fhill eagrán 33 ar fhicsean nach mbaineadh sceiteog chomh mór sin asat – deá-cheardaíocht taitneamhach ach beagáinín stálaithe mar sin féin.

Sa bhliain 2003, dúirt eagarthóir amháin go rabhadar ag dréim leis an iris a fheabhsú eagrán ar eagrán agus go raibh rudaí thar a bheith deas le rá leo ag lucht na critice in imeacht na mblianta, chomh maith le roinnt a bhí go dona. Dúirt an t-eagarthóir sin gur fearr leo scéalta a spreagann freagraí móra, dearfach nó diúltach, ná freagra patuar ó chách. Scéal a bhfuil an ghráin ag daoine air, ar a laghad chuaigh sé i bhfeidhm orthu sa mhéid is gur spreag mothúchán. Dúradh nár dhóigh leis an eagarthóir sin gur fhoilsíodar scéal ariamh ar thaitin le gach uile dhuine beo agus go rabhadar ag súil nach bhfoilseodh go deo.

Mhol léirmheastóir amháin an cur chuige ginearálta maidir le roghnú ficsean le foilsiú in *Albedo One*, á rá agus foilsitheoirí eile ag streachailt chun cloí le spriocdhátaí a leagann siad orthu féin, ghabh *Albedo One* go fonnmhar le sceideal foilsitheoireachta a bhí faoi réir ag an gcarnadh de réir a chéile ábhair atá ar ardchaighdeáin – ábhar ó mheascán de scríbhneoirí céaduaire agus daoine gairmiúla seanbhunaithe, agus a éilíonn lucht féachana.

## Duais Aeon
Ó 2004, bhí *Albedo One* ag déanamh urraíocht ar Ghradam Aeon, comórtas ficsean a bhí dírithe ar scríbhneoirí nua agus scríbhneoireacht i seánraí an fhicsin thuairimigh a chur chun cinn. Bhuaigh an scéal "My Marriage" leis an údar Sasanach Julian West an chéad Ghradam Aeon 2004-2005. Dúirt an tArd-Mholtóir Ian Watson gur cheap sé go raibh sé suaiteach go leor, agus mhol sé é le haghaidh Ghradam Lambda.

## ''Aeon Press''
Rinneadh cur síos ar *Aeon Press* mar chraobh fhoilsitheoireachta leabhar *Albedo One*, agus bhí sé ar an líon beag foilsitheoirí a bhí tiomnaithe don fhicsean eolaíochta, don fhantaisíocht agus don uafáis in Éirinn.

Ba é *[[Emerald Eye: Best Irish Imaginative Fiction]]* (2005), in eagair ag Roelof Goudriaan agus Frank Ludlow, a fhoilseachán ba shuntasaí.

Ba bhailiúchán é sin d'fhicsean eolaíochta, d'fhantaisíocht agus d'uafás ó údair Éireannacha na linne. Bhí mothú dorcha ann, agus éagmais eilimintí a shamhlaítear le fantaisíochta Éireannacha (m.sh. leipreacháin), rud a bhí conspóideach dar le daoine áirithe. Spreag léirmheas amháin díospóireacht réasúnta fada maidir le nádúr na fantaisíochta "Éireannaí", "Éireannachas" agus ealaín na léirmheastóireachta.

Sa bhliain 2011, d’eisigh *Aeon Press* dhá dhíolaim ghearrscéalta ag Bristolcon (RA) agus Octocon (Éire) [en].

Tá 16 scéal scéiniúil faoin ngrá agus faoin mbás le fáil in ''Box of Delights'', in eagair ag John Kenny, ó údair ar nós Mike Resnick, Kristine Kathryn Rusch, Steve Rasnic Tem, Don D'Ammassa agus Priya Sharma.

Is díolaim scéalta é *[[Transtories]]*, in eagair ag Colin Harvey, lena mbaineann an réimír *'trans-*'. I measc na n-údar suntasacha tá Aliette de Boddard, Jay Caselberg agus Lawrence M. Schoen.

## Formáid agus infhaighteacht
D’fhoilsítí eagráin dhá nó trí huaire in aghaidh na bliana le n-íoslódáil mar PDF agus mar iris chlóite i méid A4 araon. Bhí ábhar samplach ó eagráin áirithe ar fáil le feiceáil ar shuíomh gréasáin *Albedo One* agus rinneadh iad a nuashonrú go tréimhsiúil.

## Tagairtí

Catagóir:Irisí ficsean eolaíochta
Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach
Catagóir:Ficsean tuairimeach
Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach
Catagóir:Ficsean eolaíochta
Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach
Catagóir:Ficsean uafáis
Catagóir:Fantaisíocht Éireannach
Catagóir:Fantaisíocht
Catagóir:Irisí liteartha
Catagóir:Irisí Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin neamhrialta
Catagóir:Gearrscéalta
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1993
Catagóir:Bunaithe sna 1990í