open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bécc Bairrche mac Blathmaic

Rí na nUladh de chuid an Dáil Fhiatach ba ea **Béic Bairrche mac Blathmhaic** ( (bás 718) a bhí i réim ó 692 go 707.  Blathmhac mac Maoil Chobha (bás 670), iar-rí, ba ea a athair.

## Leasainm
Luann a leasainm dúiche Bheanna Boirche l ndeisceart Chontae an Dúin.  Mar is gnách, is féidir ainm dá leithéid nó ceantar nó altranas a lua, agus d'fhéadfadh é go bhfuil nasc ann le muintir Uí Bhairrche na Laigean.

## Beatha
Bhí an Dál Fiatach i gceannas ríogacht na nUlad ón bhliain 637 go 674.  Bhíodh imreas clainne i measc an Dáil san aimsir sin.  Maraíodh seanathair Bhéic, Maol Cobha mac Fiachna ag an nia féin, Congal Ceannfhada mac Dúnchadha sa bhliain 647.  Sa bhliain 674, mharaigh Béic Congal, agus dá bharr rinneadh rí Dhál Fhiatach de Bhéic.   Níor tháinig Béic i gcoróin mar rí na nUlad, and, go dtí 692, tar éis bhás Fhearghasa mhic Aodháin den ghéag iomaíochta, Uí Eachach Cobha (Dál nAraidi).  B'fhéidir é gurbh iarrthóir comhréiteach é. 

D'fhéadfadh é go raibh Ard-Rí na hÉireann, Fínsnechta Fledach den Síol Aodha Sláine, pósta le Concheann iníon Chongail, agus go raibh achrann pearsanta eatarthu.  Rinne Béic ruathar ar thailte Ui Neill an deiscirt, ach chloígh  Fínsneachta é ag Taillte sa bhliain 679.

Tar éis bhás Fhínsneachta, phós Béic Concheann, is dóigh chun a chéim i nUlaid a threisiú.  Phós sé freisin Barrdubh iníon Leathlobhair mac Eachach (bás 709) den Dál nAraidi.

Mar rí na nUlad, ar duine a bhí sé de ráthóirí Cáin Adhamhnáin ag Biorra sa bhliain 697.

Sa bhliain 691, rinne an Dál Riada creach ar na Cruithne (Dál nAraidi) agus na hUlaid (Dál Fiatach).  Bhí foghlaithe Briotanaigh gníomhach timpeall tús na 8ú haoise.  Sa bhliain 697, rinne na hUlaid agus Briotanaigh le chéile scrios ar Mhagh Muirtheimhne i gContae Lú, áit a raibh cónaí ar treibh Ulad Conaille Muirtheimne.  Sa bhliain 703, bhí na hUlaid agus na Briotanaigh i mbun chogaidh eatarthu féin, agus throid siad Cath Mhagh Cuilinn san Aird.  Maraíodh an  Briotanach, mac Radgann (a raibh clú aige as ucht chreachadh eaglaisí).  

D'éirigh Béic as a gcoróin agus thug sé leis maide an oiltrigh sa bhliain 707.  Fuair sé bás sa bhliain 718.

Bhí a mhac le Concheann, Aodh Róin (bás 735) in am trátha ina rí Ulad.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh ag G100001A
** Annála Tiarnaigh ag G100002
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Charles-Edwards, T. M. (2000), *Early Christian Ireland*, Cambridge: Cambridge University Press, 
* Gearoid Mac Niocaill (1972), *Ireland before the Vikings*, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan
* Dáibhí Ó Cróinín (2005), *A New History of Ireland*, Volume One, Oxford: Oxford University Press

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:8ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na nUladh
Len Harvey

Dornálaí Cornach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Leonard Austen "Len" Harvey**, a rugadh ar 11 Iúil 1907 i Stoke Climsland, Corn na Breataine agus a fuair bás ar an 28 Samhain 1976. 

Catagóir:Dornálaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1976
Tiarnas Angla-Normannach

thumb|350px|right|Sealúchais na Normannach sa dara haois déag
Comhfhreagraíonn an **Tiarnas Angla-Normannach** ("Baronnage" i bhFraincis) go príomha d'uaisle Dhiúcacht na Normainne a fuair talamh i Sasana ó aimsir  **[[Liam I Shasana|Liam Concar]]** tar éis Chath Hastings i mí Dheireadh Fómhair 1066. Cosúil leis na Várangaigh i Rúis na Chív sa naoú go dtí an t-aonú haois déag, is uaisle de bhunadh eachtrach iad le taobh  an daonra dhúchasaigh gur tromlach den chuid is mó iad na hAngla-Shacsanaigh agus na Danair go háirithe maidir le Sasana. 

Go príomha, tionóntaí ceannasacha phrionsacht na Normannach iad, agus go minic Normannaigh Dhiúcacht Rolló (Na Rollónaigh), ach freisin uaisle ó ghallóglaigh eachtrannacha. Déanta na fírinne, i dteannta na Normannach, ghlac go leor gallóglach a tháinig ó réigiúin agus fiú ó thíortha éagsúla páirt i gconcas na Normannach ar Shasana: Briotánaigh, Pléimeannaigh, Piocardaigh, Ainsivínigh, Mainigh, Poitouigh, agus Burgúnaigh,  agus amhais  eile chomh fada i gcéin leis an Ghearmán agus Normannaigh as deisceart na hIodáile, a mheal saint, a bhí ag lorg creachadóireachta agus, agus fiú,  fanacht ar feadh tréimhse éiginntech i dtír a bhí curtha faoi chois. 

Tugann an *Liber de Wintonia sa bhliain 1086 (Leabhar an Bhreithiúnais Dheireanaigh) an*  deis dúinn na críocha gafa nó faoi smacht na n-uaisle nua seo a aimsiú go beacht i Sasana, a thóg daingne, doinsiúin agus caisleáin go tapa (tógálacha nach raibh ann i measc na nAngla-Shacsanach go dtí seo) chun a sábháilteacht a ráthú agus thar aon rud eile chun a n-údarás a thaispeáint i leith an an daonra dhúchasaigh. Ach, mar sin féin, ba ghnách go raibh claonadh ag an aicme rialaithe nua seo a bheith níos ceannairceach agus níos neamhspleáiche i leith na cumhachta ríoga.

## Príomhtheaghlaigh Angla-Normannacha

Is minic go gcaithfidh na teaghlaigh chumhachtacha seo den Mheánaois Angla-Normannacha, i measc go leor eile, de bharr a gcomhshealúchais idir an mhór-roinn agus Sasana, roghanna a dhéanamh le linn na coimhlintí iomadúla idir oidhrí an Choncaire.

## Tagarmharcanna croineolaíocha

* 1066: Concas na Normannach ar Shasana; Cath Hastings;
* 1086: Scríobhadh an * [[Liber de Wintonia]] * a rinneadh ar spreagadha Liam I Shasana;
* 28 Meán Fómhair 1106: Cath Tinchebray i gcoinne beirt de mhic an Choncaire: Robert Courteheuse, Diúc na Normainne agus a dheartháir níos óige Henri Beauclerc, Rí Shasana;
* 25 Samhain 1120: longbhriseadh an* [[Blanche-Nef]] * leis an iliomad uaisle Angla-Normannach ar bord. Fuair ​​an t-aon mhac leis an rí Henri Beauclerc bás ansin, agus dá bhrí sin d'eascair  fadhbanna an chomharbais;
* 1135 - 1154: Cogadh Cathartha Shasana (1135-1154) idir lucht tacaíochta Étienne de Blois agus lucht tacaíochta an Bhanimpire Mathilda, iníon le Beauclerc.
* 1204: ionchorprú  diúcacht na Normainne le Ríocht na Fraince.
## Tagairtí

Catagóir: Teaghlach Angla-Normannach
Catagóir:  Grúpaí eitneacha meánaoiseacha na hEorpa
Normannaigh
Catagóir:Stair na hÉireann
Clóiríd sóidiam

Is comhdhúil ianach í **clóiríd sóidiam**, ar a dtugtar **salann** go coitianta (cé go mbíonn  salainn cheimiceacha eile i salann sáile freisin), leis an bhfoirmle cheimiceach NaCl, a léiríonn cóimheas 1: 1 d'iain sóidiam agus clóiríd. Le maiseanna mólaracha 22.99 agus 35.45 g / mol faoi seach, tá 39.34 g Na agus 60.66 g Cl i 100 g de NaCl. 

Is í clóiríd sóidiam an salann is mó atá freagrach as salandacht uisce farraige agus as sreabhán eachtarcheallach go leor orgánach ilcheallach. Ina fhoirm inite de shalann boird, úsáidtear go coitianta í mar tharsann agus leasú bia. Úsáidtear méideanna móra de chlóiríd sóidiam  in go leor próiseas tionsclaíoch, agus is foinse mhór chomhdhúile sóidiam agus clóirín í a úsáidtear mar stoic chothaithe le haghaidh tuilleadh sintéisí ceimiceacha. Is é a dara mórfheidhm ná le haghaidh bóithre a dhí-oighriú in aimsir sheaca.

## Fiúntais
Chomh maith leis na húsáidí baile a bhaineann le salann, tá ceimiceáin agus dí-oighriú i measc na bhfeidhmeanna níos ceannasaí. Táirgtear thart ar 250 milliún tonna in aghaidh na bliana (sonraí 2008).  Westphal, Gisbert '' et al. ' '(2002) "Clóiríd Sóidiam" i Encyclopedia na Ceimice Tionsclaíche Ullmann, Wiley-VCH, Weinheim . 

### Táirgeadh ceimiceán
Úsáidtear salann, go díreach nó go hindíreach, i dtáirgeadh go leor ceimiceán, a ídíonn an chuid is mó de tháirgeadh an domhain.

## Tagairtí

Catagóir: Clóirídí miotail alcaile
Catagóir: Clóirídí
Catagóir: Ceimiceáin tí
Catagóir: hailídí miotail
Catagóir: Comhdhúile sóidiam
Catagóir: Mianraí sóidiam
Aonad Airgeadra Eorpach

Aonad cuntais ba ea an t**Aonad Airgeadra Eorpach (AAE)****,** a sheasann do mheán ualaithe rátaí malairte na mballstát san EMS.   
[clé|mion|ráta malairte - ECU & EUR vs [ór ː  ECU ó 1979 go dtí 1998 agus an euro ó 1999 go dtí Meitheamh 2012]]

## Stair
Mhair an tAAE 20 bliain, ó 1979 go dtí 1999, nuair a tháinig an euro i bhfeidhm.

Ar 5 Nollaig 1978, reáchtáladh Comhairle Eorpach sa Bhruiséil, agus beartaíodh an Córas Airgeadaíochta Eorpach a bhí bunaithe ar an aonad airgeadra Eorpach (an tAAE). Cinneadh coiste a bhunú chun leasuithe ar mheicníochtaí agus ar nósanna imeachta institiúideacha a mheas i gcomhthéacs méadaithe.

Ar 3-4 Nollaig 1984, tionóladh Comhairle Eorpach i mBaile Átha Cliath. Socraíodh an Córas Eorpach Airgeadaíochta (CEA) a dhaingniú agus ról níos tábhachtaí a thabhairt don Aonad Airgeadra Eorpach (AAE).

## Tagairtí

Catagóir:Euro
Catagóir:An tAontas Eorpach
An Mhuiríoch (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Mhuiríoch** air:
* An Mhuiríoch, Contae Chiarraí (Corca Dhuibhne): baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Mhuiríoch, Contae Chiarraí (Uíbh Ráthach): baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Mhuiríoch, Contae Chill Mhantáin: dúiche i gContae Chill Mhantáin
* An Mhuiríoch, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
An Sián Mór

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Sián Mór** air:
* An Sián Mór, Contae Mhaigh Eo: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Sián Mór, Contae Phort Láirge: baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Sián Mór, Contae Shligigh: baile fearainn i gContae Shligigh
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Comhdhúil ianach

mion| Criostalstruchtúr  de chlóiríd sóidiam, NaCl, comhdhúil ianach tipiciúil. Léiríonn na sféar corcra  caitiain sóidiam, Na +, agus is ionann na sféir ghlasa agus ainiain clóiríd, Cl−.
Sa cheimic, is comhdhúil cheimiceach í **comhdhúil ianach** atá comhdhéanta d'iain atá á gcoinneáil le chéile ag fórsaí leictreastatacha ar a dtugtar nascadh ianach. Tá an chomhdhúil neodrach ar an iomlán, ach tá sí comhdhéanta d'iain luchtaithe go dearfach ar a dtugtar caitiain agus iain luchtaithe go diúltach ar a dtugtar ainiain. Is féidir iad seo a bheith ina hiain shimplí mar an sóidiam (Na +) agus clóiríd (Cl−) i gclóiríd sóidiam, nó ina speiceas iladamhach mar na hiain amóiniam (NH +
4) agus carbónáit (CO2−
3) i gcarbónáit amóiniam. De ghnáth bíonn iliomad comharsana is gaire ag iain aonair laistigh de chomhdhúil ianach, mar sin ní mheastar gur cuid de mhóilíní iad, ach ina ionad sin is cuid iad de líonra leanúnach tríthoiseach, de ghnáth i struchtúr criostalta.     

Aicmítear comhdhúile ianacha ina bhfuil iain bhunúsacha hiodrocsaíd (OH−) nó ocsaíd (O2−) mar bhoinn. Tugtar salainn ar chomhdhúile ianacha gan na hiain seo freisin agus is féidir iad a fhoirmiú trí imoibrithe aigéad-bun. Is féidir comhdhúile ianacha a tháirgeadh freisin óna chomhiain trí a dtuaslagóirí a ghalú, a dheascadh, a reo, trí itrí imoibriúcháin sholadstaide, nó imoibriúcháin aistrithe leictreon idir mhiotail imoibríocha le neamh-mhiotail imoibríocha, amhail gáis halaigine. 

De ghnáth bíonn leáphointe agus fiuchphointe ard ag comhdhúile ianacha, agus bíonn siad crua agus sobhriste. Mar sholaid, beagnach i gcónaí, bíonn siad inslithe go leictreach, ach nuair a leáítear nó a tuaslagfar iad bíonn siad an-seoltach, toisc go bhfuil na hiain soghluaiste.       

## Stair na fionnachtana
Tagann an focal *ian* ón Ghréigis , *ian*, "ag dul". Thug an fisiceoir agus poitigéir Sasanach Michael Faraday an téarma seo isteach sa bhliain 1834 do na speicis nach raibh *ar* eolas an uair sin a *théann* ó leictreoid amháin go ceann eile trí mheán uiscí.mion| Speictriméadar X-gha arna fhorbairt ag Bragg
## Tagairtí

Catagóir:Comhdhúile ceimiceacha
Catagóir:Iain
Géineas tíopa

[mion| Lacha chlóis bhaineann (''Anas platyrhynchos'' ) agus a hál de lachain. Is é ''Anas'' an géineas tíopa don fhine [Anatidae. ]]
In aicmiú bitheolaíoch, go háirithe zó-eolaíocht, is é an  **géineas tíopa** an géineas a shainmhíníonn fhine bhitheolaíoch agus fréamh ainm na fine. 

## Ainmníocht zó-eolaíochta
De réir Chód Idirnáisiúnta na hAinmníochta Zó-eolaíochta, " *"The name-bearing type of a nominal family-group taxon is a nominal genus called the 'type genus'; the family-group name is based upon that of the type genus*."."    

## Tagairtí

Catagóir:Tacsanomaíocht
Gealbhan ladharghearr

Is éan é an **gealbhan ladharghearr**. Is baill d'fhine na Passeridae iad. 

## Féach freisin

* *[[:Catagóir:Passeridae|Passeridae]]*

## Tagairtí

Catagóir:Passeridae
Catagóir:Gealbhain
Glasán gléigeal

Is éan é an **glasán gléigeal** (*Montifringilla nivalis*). Is baill d'fhine na Passeridae iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Pápa Innocentius XI

Ba phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Innocentius XI**. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1611
Catagóir:Básanna i 1689
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Anton Christoforidis

Dornálaí Gréagach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Anton Christoforidis**, a rugadh ar 26 Bealtaine 1917 i Mersin, Impireacht Otamánach agus a fuair bás ar an 19 Deireadh Fómhair 1985. 

Catagóir:Dornálaithe Gréagacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna i 1985
Liana

[mion| Lianaí de speicis éagsúla in aimhréitigh san [An Astráil|Astráil thrópaiceach. ]]
mion| Lianaí in Udawattakele, Srí Lanca
[mion| Ceannbhrat de ''Entada gigas'' atá ag fás thar  ''Bauhinia glabra'' ar [Kauai, Haváí. ]]
mion| Tranglam mór de Liana trasna ar fhoraois sna  G''aati Iartharach''
Is éard is **liana** ann ná dreapaire  fadghasach adhmadach atá fréamhaithe san ithir ag leibhéal na talún agus a úsáideann crainn, chomh maith le modhanna eile tacaíochta ingearacha, chun dreapadh suas go dtí an ceannbhrat chun rochtain a fháil ar cheantair dea-soilsithe den fhoraois.   Is saintréith de chuid na bhforaoisí duillsilteacha taise trópaiceacha (go háirithe foraoisí séasúracha), ach tá siad le fáil i bhforaoisí báistí measartha agus i bhforaoisí duillsilteacha measartha. Bíonn lianaí measartha ann freisin, mar shampla baill na ngéineas *[[Cleiméatas|Clematis]]* nó *[[Fíniúin|Vitis]]* (fíonchaor fhiáin). Is féidir le lianaí droichid a fhoirmiú i measc ceannbhrat na foraoise, ag soláthar cosáin ar fud na foraoise d’ainmhithe crannacha. Féadann na droichid seo crainn níos laige a chosaint ar ghaoth láidir. Bíonn lianaí san iomaíocht le crainn fhoraoiseacha le haghaidh solas na gréine, uisce agus cothaithigh ón ithir..  Táirgeann foraoisí gan lianaí 150% níos mó torthaí; bíonn dóchúlacht faoi dhó ag na crainn a bhfuil lianaí acu bás a fháil.
 
## Tagairtí

Catagóir: Moirfeolaíocht phlandaí
Catagóir: Téarmaíocht bhitheolaíocht
Catagóir: Beathachruth plandaí
Catagóir: Plandaí de réir na gnáthóige
Séamus Mac Seáin

Is gníomhaí teanga, scríbhneoir agus iar-fhear tacsaí ó Bhéal Feirste é **Séamus Mac Seáin**. Rugadh sa bhliain 1937 é. 

D'fhoghlaim sé an Ghaeilge ag ranganna Chonradh na Gaeilge i ndiaidh dó an scoil a fhágáil ag 15. Chláraigh sé le Cumann Chluain Ard nuair a bhí sé 18 mbliana d'aois. D'oibrigh sé mar mheicneoir ag córas bus Bhéal Feirste. 

Bhí sé ar feadh tamaill ina oibrí forbartha Gaeilge, ina fhear tacsaí agus ar feadh 20 bliain, ba é stiúrthóir airgeadais an Andersonstown News i mBéal Feirste é. 

Bhí baint aige le bunú Ghaeltacht Bhóthar Seoighe in 1969, le hatógáil Shráid Bombay in 1970, le bunú Bhunscoil Phobal Feirste sa bhliain 1971, le bunú na chéad Mheánscoile Gaeilge sa chathair in 1978, Chlub Leabhar Choiscéim agus Chumann Staire Uí Fhiaich in 1990 agus le bunú Choláiste Feirste agus Cultúrlann McAdam Ó Fiaich in 1991. Ba é an chéad Chathaoirleach ar Iontaobhas na Gaelscolaíochta, a bunaíodh in 2001. 

Ceapadh é ina Chathaoirleach ar Taca, an charthanacht a bhailíonn airgead don Ghaelscolaíocht sna sé chontae.

Phós sé féin agus Brighid Ní Chonghaile 50 bliain ó shin agus tá ceathrar páistí acu, deichniúr garpháistí agus fionnó amháin.

## Saothair dá chuid

* *D’imigh sin agus Tháinig seo*, Scéal oibrí fir i mBéal Feirste a linne. Coiscéim, 2010 296 lth. Dírbheatháisnéis ar shaol agus saothar duine de laochra na Gaeilge i mBéal Feirste.

## Tagairtí

catagóir:Gaeilgeoirí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge
Linaria (éan)

Is géineas d’éin bheaga phasaireacha san fhine Fringillidae (Glasáin) é ***Linaria***. 

Roimhe seo bhí na speicis san áireamh sa ghéineas *Carduelis*. Fuair staidéar móilíneach fíliginiteach, ag baint úsáide as seichimh d'aigéad dí-ocsairibeanúicléasach (ADN) miteacoindreach agus núicléacha, a foilsíodh sa bhliain 2012, go raibh an géineas polaifíléiteach. Dá bhrí sin roinneadh é ingenera monaifíléiteacha agus bhog an ghleoiseach sléibhe (Béarla:  twite)  agus na gleoiseacha eile go dtí an géineas athbheoite *Linaria* . Thug an nádúraí Gearmánach Johann Matthäus Bechstein an t-ainm isteach ar dtús sa bhliain 1802.  

## Speicis

## Tagairtí


Catagóir:Genera na n-éan
V. R. Krishna Iyer

Breitheamh ar Chúirt Uachtarach na hIndia ab ea **V. R. Krishna Iyer** (15 Samhain 1915 – 4 Nollaig 2014).   Feachtasóir díograiseach ar son cearta sibhialta agus sóisialta ba ea é. Rinne sé ceannródaíocht ar mhodh breithnithe inar tugadh ciall ní ba leithne don Bhunreacht agus a cuireadh próiseas an dlí in oiriúint don cheartas sóisialta.

Bronnadh an dara gradam is airde san India, an Padma Vibhushan, air sa bhliain 1999.

## Saol
Thosaigh Iyer ag cleachtadh an dlí sa bhliain 1938. Níorbh fhada go ndeachaigh sé i bpáirt leis an eite chlé ina cheantar dúchais. clé|mion|2009Tar éis dó a bheith tofa ina bhall neamhspleách de Chomhthionól Reachtaíochta Mhadras sa bhliain 1952, bhí Iyer ina aire dlí agus cirt, gnóthaí baile, uiscithe, cumhachta, príosún, leasa shóisialta agus longseoireachta intíre sa chéad rialtas Cumannach i Stát Kerala (1957-59). D'fhan sé ina bhall den chomhthionól go dtí 1965.mion|príomhaire Modi agus Justice Krishna Iyer|cléSa bhliain 1968, ceapadh Iyer ina bhreitheamh d'Ard-Chúirt Kerala. Ansin bhí sé ina bhall de Choimisiún Dlí na hIndia idir 1971 agus 1973. 

Ar 17 Iúil 1973, ceapadh ar Chúirt Uachtarach na hIndia é. Agus Iyer ina bhreitheamh, rinne sé ceannródaíocht ar mhodh breithnithe ní ba dhíograisí, sásta le ciall ní ba leithne a thabhairt d'fhorálacha an bhunreachta agus próiseas an dlí a chur in oiriúint d'éilimh an cheartais shóisialta trí dhlíthíocht leasa an phobail a chruthú. Bhí sé ina thacadóir dílis de chuid an chúnaimh dlí chomh maith. 

### Ar scor
Sa bhliain 1980, tar éis dó éirí as an gCúirt Uachtarach, lean Iyer ar aghaidh mar phearsa phoiblí ghníomhach, a bhíodh i mbun feachtais ar son na gcúiseanna a bhí á gcur chun cinn aige an t-am ar fad ó bhí sé ina fhear óg, go dtí cúpla seachtain roimh a bhás, agus é naoi mbliana is nócha d'aois.

## Féach freisin

* Breithiúna Indiacha

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hIndia
Catagóir:Básanna in 2014
Catagóir:Daoine a rugadh i 1915
Catagóir:Cumannaithe
Catagóir:Dlíodóirí Indiacha
Catagóir:Breithiúna Indiacha
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna
Chaka Khan

Amhránaí Meiriceánach is ea **Chaka Khan** a rugadh **Yvette Marie Stevens** ar an 23 Márta, 1953 i Chicago, Illinois. 

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Páirtí na bPantar Dubh

clé|250px|thumb|Páirtí Pantar dubh
Eagraíocht pholaitiúil shóisialach réabhlóideach ab ea **Páirtí na bPantar Dubh** (Béarla *Black Panther Party*) a bhunaigh mic léinn ollscoile de chuid Marx, Bobby Seale (cathaoirleach) agus Huey Newton ("Aire Cosanta') i nDeireadh Fómhair 1966 in Oakland, California.

Duine ar bith a bhfuil cur amach acu ar chúrsaí polaitíochta na ndaoine gorma sna Stáit Aontaithe agus Páirtí na bPantar Dubh, beidh ainm Angela Davis ar eolas acu, gníomhaí ar son chearta an duine.

## Féach freisin

* Black Lives Mattter
* Eachtraí ciníocha

## Tagairtí

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Páirtithe polaitíochta sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Ciníochas
Pápa Alastar VIII

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Alastar VIII**. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1610
Catagóir:Básanna i 1691
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Gus Lesnevich

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Gustav George Lesnevich**, a rugadh ar 22 Feabhra 1915 i gCliffside Park, Nua-Gheirsí agus a fuair bás ar an 28 Feabhra 1964. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1915
Catagóir:Básanna i 1964
Bobby Womack

Amhránaí ''soul'' Meiriceánach ab ea **Bobby Womack** a rugadh ar an 4 Márta, 1944 i gCleveland, Ohio, agus a fuair bás ar an 27 Meitheamh, 2014. 

## Tagairtí

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Básanna in 2014
CMAT

Is ceoltóir Éireannach í **CMAT** (Ciara Mary-Alice Thompson). Is as Dún Búinne i gcontae na Mí í.

clé|mion|220x220px|2025

## Gairm ceoil
Ba bhall den bhanna ceoil Bad Sea í, sular thosaigh sí ag obair mar cheoltóir aonair.

Chuir sí dhá shingil amach le linn dianghlasála COVID-19: 'Another Day (KFC)' agus 'Rodney'.

### Gaeilge
Déantar tionchar an chúlaithe eacnamaíochta in Éirinn a chaoineadh san amhrán ‘Euro-Country’, a tháinig amach in 2025.  Eisíodh an albam  *Euro-Country*, i mí Lúnasa 2025.

Is i nGaeilge atá an chéad véarsa den amhrán ‘Euro-Country’:  “Cad is gá dom a dhéanamh mura bhfuil mé ag bualadh leat?   Tá ceann folamh agam agus pearsantacht nua.     Éirím níos dofheicthe is tú imithe ó mo shaol.    Níl aon rud fágtha sa scáthán.  An mbeidh mé álainn maol?*”*Nuair a craoladh ‘Euro-Country’, den chéad uair riamh ar BBC Radio One, níor craoladh tús an amhráin, an chuid atá i nGaeilge.

## Dioscliosta

* *If My Wife New I'd Be Dead* (2022)
* *Crazymad, for Me* (2023)
* *Euro-Country* (2025)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Gearg choille scornáin

Is éan í **ghearg choille scornáin**. Is baill d'fhine na Odontophoridae é.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Pápa Innocentius XII

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Innocentius XII**. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1615
Catagóir:Básanna i 1700
Catagóir:An Chúistiúnacht
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Taidhleoirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Freddie Mills

Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Frederick Percival Mills**, a rugadh ar 26 Meitheamh 1919 i mBournemouth, Hampshire agus a fuair bás ar an 25 Iúil 1965. 

Catagóir:Dornálaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna i 1965
Isaac Hayes

Amhránaí ''soul'' Meiriceánach ab ea **Isaac Lee Hayes Jr.** a rugadh ar an 20 Lúnasa, 1942 i gCovington, Tennessee, agus a fuair bás ar an 10 Lúnasa, 2008. 

## Tagairtí

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Básanna in 2008
Irgun

Grúpa paraimíleata ba ea an ***Irgun*** **(**הצבאי הלאומי בארץ ישראל), a bhí gníomhach in Iosrael idir 1931 agus 1948, agus a raibh baint aige leis an Síónachas Athbhreithnitheach.

Bhí an an *Irgun* freagrach as go leor ionsaithe sceimhlitheoireachta, mar shampla Buamáil Óstán Rí Daithí sa bhliain 1946.

Tugadh Gluaiseacht Frithbheartaíochta na nGiúdach isteach, ar scátheagraíocht agus eite pholaitiúil Irgun agus sceimhlitheoirí eile a bhí inti.
clé|mion|Póstaer "Erez Yisrael" in Oirthear na hEorpa sa bhliain 1931

## Baill

* Menachem Begin
* Yitzhak Shamir 
* Ariel Sharon 
* tuistí Tzipi Livni

## Féach freisin

* Buamáil Óstán Rí Daithí
* Gluaiseacht Frithbheartaíochta na nGiúdach

## Tagairtí

Catagóir:Sceimhlitheoireacht
Catagóir:Sceimhlitheoirí
Catagóir:Stair Iosrael
Catagóir:An Phalaistín
Muiris Ó Laoire

Is scríbhneoir agus acadóir Éireannach é an tOllamh **Muiris Ó Laoire**. Ciarraíoch atá ann a bhfuil léachtóireacht sa Ghaeilge déanta aige san Institiúid Teicneolaíochta, Trá Lí. Oifigeach Oideachais le Gaeilge sa Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta a bhí ann freisin.  

Tá céim dochtúireachta aige ó Ollscoil na hÉireann, Má Nuad. Tá téacsleabhair agus ailt éagsúla foilsithe aige i réimse an oideachais agus na teangeolaíochta feidhmí.

### ''Athbheochan''
Scríobh an Laoireach leabhar dar teideal *Athbheochan na hEabhraise - Ceacht don Ghaeilge* faoi athbheochan theanga na hEabhraise. Tugtar léiriú sa leabhar ar ghnéithe áirithe d'athbheochan na hEabhraise sa Phalaistín le linn na tréimhse 1880 go 1930.  

Féachtar sa leabhar seo ar chúlra stairiúil na hathbheochana agus dírítear ar ar na cúinsí a bhí laistiar de leathnú na teanga, go háirithe i réimsí an teaghlaigh agus an oideachais. Scrúdaítear cúlra athbheochan na Gaeilge agus cuid den phleanáil teanga a rinneadh abhus ar mhaithe le roinnt gnéithe inchomparáide idir an dá athbheochan a léiriú. Is saothar taighde é an leabhar seo agus is é bonn na hanailíse ann ná an cheist seo a leanas a fhreagairt:  Cén fáth go raibh rath chomh mór is a bhí ar athbheochan na hEabhraise in Iosrael, agus céard is féidir leis na Gaeil a fhoghlaim chun an dul chun cinn céanna leis an nGaeilge a bhaint amach?

## Tagairtí

catagóir:Gaeilgeoirí
catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Póiseard ceannrua Meiriceánach

Is éan é **póiseard ceannrua Meiriceánach**. Is baill d'fhine na Phasianidae é. .

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Mionlacha iascán

Is éan í **mionlacha iascán** (*Aythya affinis*). Is baill d'fhine na Anatidae é. .

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Pápa Cléimeans XI

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Cléimeans XI**. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1649
Catagóir:Básanna i 1721
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Joey Maxim

Dornálaí Meiriceánach ab ea  **Joey Maxim,** a rugadh  **Giuseppe Antonio Berardinelli** ar 28 Márta, 1922 i gCleveland, Ohio agus a fuair bás ar an 2 Meitheamh, 2001. 

Bhí sé ina churadh domhanda sa rannóg throm-mheáchan éadrom. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Catagóir:Básanna in 2001
Neifirtítí

Banríon Éigipteach agus an bhean chéile ríoga an Acnatan, ab ea **Neifirtítí** (c. 1370 r. Chr.– c. 1330 r. Chr.). 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Farónna
An Gort Bán

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Gort Bán** air:
* An Gort Bán, Contae Chill Mhantáin: baile fearainn i gContae Chill Mhantáin
* An Gort Bán, Contae Mhaigh Eo: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Léigear alcázar, Toledo

Ar an 21 Iúil 1936, le linn Chogadh Cathartha na Spáinne, chuir na Poblachtánaigh an ''alcázar'' (nó seandún)  i gcathair Toledo  faoi léigear, áit a raibh grúpa beag náisiúnaithe ag seasamh an fhóid i gcoinne fhórsaí an rialtais.  

Ba shaghas siombail den éirí amach é do na náisiúnaithe an Alcázar. Bheartaigh an Ginearál Franco dul i gcabhair orthu agus cuireadh an t-ionsaí ar Mhaidrid ar athló.
clé|mion|238x238px|Toledo i 1936 agus mná ag troid? Bréagphictiúr is cosúil, nó bolscaireacht.  Bhí mná go leor i dToledo ag an am ach is cosuil nach cead acu a bheith ag troid.

Thóg na réabhlóidithe mianadóirí ó Asturias, i dtuaisceart na tíre, isteach chun buamaí a chur faoin gcaisleán, iarracht dheireanach chun na cosantóirí a chloí. Cé gur phléasc na buamaí is gur thit cuid den chaisleán, ní raibh na hionsaitheoirí in ann na fothracha a thógáil.

Chuir Francisco Franco deireadh leis an léigear ar an 26 Meán Fómhair. Bua siombalach  a bhí ann thar aon ní eile.

## Tagairtí

Catagóir:Cogadh Cathartha na Spáinne
Catagóir:Léigir
Naoise Dolan

Is úrscéalaí Éireannach í **Naoise Dolan.** Scríobh sí an leabhar iomráiteach Exciting Times.

## Luathshaol agus oideachas
Is as Baile Átha Cliath di, ach chaith sí tréimhse ina cónaí i Hong Cong, san Iodáil, i Singeapór agus i Sasana chomh maith. Bhain sí céim Béarla amach ó Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath sa bhliain 2016 agus thuill sí máistreacht i litríocht Victeoiriach ó Ollscoil Oxford.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Camóg (féileacán)

Is feithid é an **camóg**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. Tógann sé a ainm ón camóg bán ar an bhfo-eite.

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Círéibeacha Detroit 1967

Idir 23-25 Iúil 1967, tharla círéibeacha agus sléacht i Detroit, Michigan. Fuair 43 bás (daoine gealaː 10 agus daoine gormaː 33).

mion|clé|1942
clé|mion|Detroit Historical Museum inniuː tá cnuasach an-mhór cáipéisí stairiúla san iarsmalann[mion|ː24 Iúil 1967 san [oifig ovalː Lyndon B. Johnson agus  ó chlé go deas  Marvin Watson, J. Edgar Hoover, Sec. Robert McNamara, Gen. Harold Johnson, Joe Califano, agus Stanley Resor.|clé]]

## Cúlra
Ó 1915 go 1970 d’aistrigh tuairim is sé mhilliúin duine den chine gorm ó cheantair thuaithe an deiscirt go cathracha an tuaiscirt.  Tugadh " The Great Migration" air. Ní nach ionadh chothaigh seo míshuaimhneas agus teannas le geiteonna bochta duairce á maoirsiú ag póilíní bána a raibh dearcadh ciníoch ag a bhformhór.

Bhí Detroit ina cathair láidir bhríomhar agus ise ag fás aníos. Bhí meascán mearaí ciníocha sa chathair.  Buaiteoir domhanda a bhí inti lena cuid carranna, lena cuid ceol Motown. Ach ag an am céanna, faoi na 1960í, bhí cathracha ar nós Detroit ar tinneall.  Ní raibh sé mídhleathach leatrom a dhéanamh ar bhonn cine.

## Imeachtaí
Cuireadh an lasair sa bharrach ansin ar an 23 Iúil nuair a thug na póilíní ruathar fíochmhar faoi shíbín. Ansin bhris círéibeacha amach le ragairne santach na bhfoghlaithe sráide. Creachadh agus léirscriosadh na siopaí. Díoltas na mbocht a bhí ann. 

D'imir an tUachtarán,  Lyndon B. Johnson, cúig an chiníochais, d'fhéadfaí a rá. 

## Tagairtí

Catagóir:Círéibeacha
Catagóir:Michigan
Catagóir:Eachtraí ciníocha
Catagóir:1967
Catagóir:Lyndon Johnson
Buamáil Óstán Rí Daithí

Ionsaí sceimhlitheoireachta ab ea **Buamáil Óstán Rí Daithí** ar an 22 Iúil 1946, ceanncheathrú an rialtais Bhriotanaigh in Iarúsailéim ag an am. Maraíodh 93 san ionsaí ar an óstán.

mion|clé|Óstán Rí Daithí

## Cúlra

Sna 1940idí, d'fhear an Irgun, mílíste Síónach de chuid Menachem Begin (príomh-aire Iosrael ina dhiaidh sin) feachtas sceimhlitheoireachta i gcoinne na bPalaistíneach agus na mBriotanach. 

De thoradh gníomhaíochtaí mar é, bunaíodh an stát Giúdach sa bhliain 1948, bunús na coimhlinte idir Arabaigh agus Iosraelaigh a tharla ina dhiaidh sin.

## Féach freisin

* Irgun
* Gluaiseacht Frithbheartaíochta na nGiúdach

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta
Catagóir:Stair Iosrael
Catagóir:1946
Catagóir:Stair na Palaistíne
Cill Gharbháin

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Cill Gharbháin** air:
* Cill Gharbháin, Contae Chiarraí: sráidbhaile, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae Chiarraí
* Cill Gharbháin, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cill Gharbháin, Contae Dhún na nGall: paróiste dlí agus toghroinn i gContae Dhún na nGall
* Cill Gharbháin, Contae Loch Garman: paróiste dlí agus baile fearainn i gContae Loch Garman

## Féach Freisin
* Cill na nGarbhán

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Pápa Cléimeans VII

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Cléimeans VII**. Thosaigh an Reifirméisean nuair a bhí sé ina Phápa. Nuair a bhí sé ina phápa, chreach an tImpire Séarlas V, Impire Naofa Rómhánach, cathair na Róimhe.   

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1478
Catagóir:Básanna i 1534
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Harold Johnson

Dornálaí Meiriceánach ab ea  **Harold Johnson** a rugadh ar 9 Lúnasa, 1928 i Manayunk, Philadelphia agus a fuair bás ar an 19 Feabhra, 2015. 

Bhí sé ina churadh domhanda sa rannóg throm-mheáchan éadrom. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2015
Cath Ros Mhic Thriúin

Tá níos mó ná cath amháin i stair na hÉireann a bhfuil an t-ainm Cath Ros Mhic Thriúin air:
* Cath Ros Mhic Thriúin (1643)
* Cath Ros Mhic Thriúin (1798)

Catagóirí: Idirdhealáin
Roberta Flack

Amhránaí Meiriceánach is ea **Roberta Cleopatra Flack** (a rugadh ar an 10 Feabhra, 1937 i mBlack Mountain, Carolina Thuaidh agus a d'éag ar an 24 Feabhra 2025).. 

## Tagairtí

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Básanna in 2025
Cath Ros Mhic Thriúin (1798)

Cath fíochmhar aon lae a troideadh in Ros Mhic Thriúin, Contae Loch Garman ar an 5 Meitheamh 1798 mar chuid d'Éirí Amach na nÉireannach Aontaithe ab ea **Cath Ros Mhic Thriúin**.
An t-ionsaí a rinne na reibiliúnaithe ar bhaile Ros Mhic Thriúina ar abhainn na Bearú, ba iarracht í a rinne na reibiliúnaithe a bhuaigh le déanaí, briseadh amach as chontae Loch Garman trasna abhainn na Bearú agus an t-éirí amach go contae Chill Chainnigh agus isteach cúige forimeallach na Mumhan. 

Catagóir:Cathanna Éirí Amach 1798 in Éirinn
Catagóir:Stair Chontae Loch Garman
Catagóir:Sléachtanna in Éirinn
Catagóir:Ros Mhic Thriúin
Speiceas i mbaol (Stádas AICD)

[mion|259x259px| An lincse [Lincse Ibéarach|Ibéarach (*Lynx pardinus* ), speiceas atá i mbaol. ]]
Tugtar **speiceas i mbaol** ar speiceas atá curtha i gcatagóir mar speiceas ar dóigh go n-éireoidh sé díofa go luath amach anseo, ag an Aontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra (AICD). Ar Liosta Dearg an Aontais, ciallaíonn an t-aicme 'i mbaol'  (IM) an dara stádas caomhantais is déine do líon na n-ainmhithe fiáine i scéimre an AICD, i ndiaidh a bheith i mbaol go criticiúil.(BC). Sa bhliain 2012, bhí 3,079 speiceas ainmhithe agus 2,655 speiceas plandaí i mbaol ar fud an domhain ar Liosta Dearg an AICD. .  Ba iad na figiúirí do 1998 ná 1,102 agus 1,197 faoi seach. 

## Liosta Dearg an AICD
[mion| Tá an [Tíogar Amúrach|tíogair Sibéireach i mbaol &nbsp;  fospeicis tíogair . Tá trí fhspeiceas tíogair díofa cheana féin (féach Liosta na gcarnabhóirí de réir líon ).  ]]
Cé go bhfuil sé lipéadaithe mar liosta, is córas é Liosta Dearg an AICD chun stádas caomhantais domhanda na speiceas a mheas, a chuimsíonn speicis “sonraí uireasacha ” (SU) - speicis a bhfuil gá le níos mó sonraí agus measúnaithe ina leith sula bhféadtar a staid a chinneadh - chomh maith le speicis a rinneadh measúnú cuimsitheach orthu ag próiseas measúnaithe speiceas an AICD. Na speicis sin a bhfuil stádas gar do bheith faoi bhagairt (GB) agus is lú imní (LI) a mheas agus fuarthas go bhfuil líon réasúnta láidir agus sláintiúla iontu, cé go bhféadfadh siad seo a bheith ag dul i laghad. Murab ionann agus a n-úsáid níos ginearálta in áiteanna eile, úsáideann an Liosta na téarmaí "speiceas i mbaol" agus "speiceas atá faoi bhagairt" le bríonna ar leith: tá na speicis "i mbaol" (IB) idir speicis "leochaileach" (Lo) agus "i mbaol criticiúil" (BC), cé gurb iad na speicis "gar do bheith faoi bhagairt" (GB) ná na speicis sin a socraíodh a bheith "leochaileach", "i baol" nó "i mbaol criticiúil".
## Tagairtí

Catagóir: Bithra de réir stádas caomhantais
Catagóir: Liosta Dearg an AICD
Catagóir: Gnáthóg
Catagóir: Liosta Dearg an AICD
Catagóir:Speicis i mbaol
Buddenbrooks

Leabhar le Thomas Mann is ea **''Buddenbrooks - Verfall einer Familie** ("Muintir Buddenbrook - an meath a tháinig ar an teaghlach").* Thosaigh Mann ag scríobh *Buddenbrooks* i 1897, an chéad [[úrscéal]] leis. Tháinig *Buddenbrooks* i gcló i mí Dheireadh Fómhair 1901. 

Ní raibh Mann ach dhá bhliain fichead d'aois, nuair a d'fhoilsigh sé *Buddenbrooks*, arb é scéal an teaghlaigh bhuirgéisigh úd Buddenbrook i [[Lübeck]] é.   

Foilsíodh an chéad eagrán ina dhá imleabhar, agus ní bhfuair sé mórán fáilte ó na [[Léirmheas Leabhar|léirmheastói]]<nowiki/>rí. Níor thosaigh siad ag tuiscint fhiúntas an [[Leabhar|leabhair]] sular tháinig an dara heagrán amach in aon imleabhar amháin, sa bhliain 1903.
[[Íomhá:Haus Buddenbrook 01.jpg|clé|mion|Teach Buddenbrook, [[Lübeck|Lubeck]]]]
Thabhaigh an t-úrscéal an-cháil do Mann, agus bhí muintir [[Lübeck]] ag ráflaíocht eatarthu faoi na bunchuspaí a bhí ag pearsana an úrscéil, mar a chonacthas dóibhsean. 
[[Íomhá:Elisabeth_Mann.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Elisabeth_Mann.jpg|alt=|mion|clé|391x391px|Elisabeth Mann, 1870,  aintín agus pearsantacht sa leabhar *Buddenbrooks'']]
B'é an t-úrscéal seo, go bunúsach, ba chúis leis go bhfuair an scríbhneoir Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 1929.

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Thomas Mann
Pápa Aidrian VI

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **an Pápa Aidrian VI**. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1468
Catagóir:Básanna i 1549
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine as an Ísiltír
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Pápaí
Willie Pastrano

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Wilfred Raleigh Pastrano**, a rugadh ar 27 Samhain, 1935 i New Orleans, Louisiana agus a fuair bás ar an 6 Nollaig, 1997. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1935
Catagóir:Básanna i 1997
Liosta na bhféileacán in Éirinn

Seo liosta d’fhéileacáin na hÉireann, san am a chuaigh thart agus san am i láthair.
Tá sonraí na speiceas thíos do phobal na hÉireann amháin.

Catagóir:Féileacáin
Féileacáin
Féileacáin
Donnóg an bhalla

Is feithid é **donnóg an bhalla**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Dionne Warwick

Amhránaí Meiriceánach is ea **Marie Dionne Warwick** a rugadh ar an 12 Nollaig, 1940 in Orange, Nua-Gheirsí. 

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Daoine beo
An Mullán

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Mullán** air:
* An Mullán, Contae an Chabháin: baile fearainn i gContae an Chabháin
* An Mullán, Contae Dhoire: ionad daonra agus baile fearainn i gContae Dhoire
* An Mullán, Contae Liatroma (Cill Tiobrad): baile fearainn i gContae Liatroma
* An Mullán, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar): baile fearainn i gContae Liatroma
* An Mullán, Contae Liatroma (Eanach Duibh): baile fearainn i gContae Liatroma
* An Mullán, Contae Liatroma (Maothail): baile fearainn i gContae Liatroma
* An Mullán, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Mullán, Contae Luimnigh: baile fearainn i gContae Luimnigh
* An Mullán, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Mullán, Contae Mhaigh Eo (Cill Mheáin): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Mullán, Contae Mhuineacháin: baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Mullán, Contae Shligigh (Luíne): baile fearainn i gContae Shligigh
* An Mullán, Contae Shligigh (Tír Oirill): baile fearainn i gContae Shligigh
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
An Ros Mór

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Ros Mór** air:
* An Ros Mór, Contae Chiarraí (Dún Ciaráin Theas): baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Ros Mór, Contae Chiarraí (Maigh gCoinchinn): baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Ros Mór, Contae Chill Chainnigh: baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* An Ros Mór, Contae Chorcaí (Barraigh Mhóra): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Ros Mór, Contae Chorcaí (Cairbrigh Thiar): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Ros Mór, Contae Chorcaí (Cairbrigh Thoir): ionad daonra, baile fearainn, agus toghroinn i gContae Chorcaí
* An Ros Mór, Contae Chorcaí (Múscraí Thiar): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Ros Mór, Contae Laoise (An Sráidbhaile): baile fearainn i gContae Laoise
* An Ros Mór, Contae Laoise (Clann Donncha): baile fearainn i gContae Laoise
* An Ros Mór, Contae Laoise (Port Laoise Thiar): baile fearainn i gContae Laoise
* An Ros Mór, Contae Laoise (Sliabh Mairge): baile fearainn i gContae Laoise
* An Ros Mór, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar): baile fearainn i gContae Liatroma
* An Ros Mór, Contae Liatroma (Maothail): baile fearainn i gContae Liatroma
* An Ros Mór, Contae Luimnigh: baile fearainn i gContae Luimnigh
* An Ros Mór, Contae Mhaigh Eo: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Ros Mór, Contae Ros Comáin: toghroinn i gContae Ros Comáin
* An Ros Mór, Contae Shligigh: baile fearainn i gContae Shligigh
* An Ros Mór, Contae Thiobraid Árann (Coill na Manach Íochtarach): ionad daonra agus baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* An Ros Mór, Contae Thiobraid Árann (Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
An Srath Mór

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Srath Mór** air:
* An Srath Mór, Contae Chill Mhantáin (An tInbhear Mór): baile fearainn i gContae Chill Mhantáin
* An Srath Mór, Contae Chill Mhantáin (Baile na Corra Thuaidh): baile fearainn i gContae Chill Mhantáin
* An Srath Mór, Contae Dhún na nGall: baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* An Srath Mór, Contae Liatroma: baile fearainn i gContae Liatroma
* An Srath Mór, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Srath Mór, Contae Mhaigh Eo (Acaill): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Srath Mór, Contae Mhaigh Eo (Loch Fíoch): ionad daonra, baile fearainn, agus toghroinn i gContae Mhaigh Eo
* An Srath Mór, Contae Mhaigh Eo (Iorras): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Srath Mór, Contae Mhuineacháin: baile fearainn i gContae Mhuineacháin

## Féach Freisin
* An Srath Mòr, Comhairle na Gàidhealtachd

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Páirtí Náisiúnach (Málta)

Is páirtí polaitiúil   coimeádach Dhaonlathaithe Críostaí i Málta é an **Páirtí Náisiúnach** (Máltais: *Partit Nazzjonalista*, PN). Tá sé ar cheann de dhá mhórpháirtí polaitiúla comhaimseartha i Málta, in éineacht le Páirtí an Lucht Oibre a rialaíonn faoi láthair. Páirtí an Fhreasúra is ea an Páirtí Náisiúnach sa Pharlaimint i Málta. 

## Idé-eolaíocht
Is é Páirtí Náisiúnach Mhálta comharba an Pháirtí Frith-Athchóirithe a bhunaigh Fortunato Mizzi isa bhliain 1883, ag cur i gcoinne cánachais a d’ ordaigh údaráis choilíneacha na Breataine agus bearta chun na córais oideachais agus a ghalldú le linn na tréimhse “ceist na teanga"”. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí


Catagóir: Páirtithe polaitiúla Caitliceacha
Catagóir: Páirtithe daonlathacha Críostaí san Eoraip
Catagóir: Páirtithe polaitiúla i Málta
Catagóir: Páirtithe polaitiúla a bunaíodh i 1880
Catagóir: Ballpháirtithe Aontas na nDaonlathaithe Idirnáisiúnta
Catagóir: Bunaíochtaí 1880 i Málta
Catagóir: Ballpháirtithe Pháirtí an Phobail Eorpaigh
Catagóir: Náisiúnachas Mháltach
Catagóir: Páirtithe coimeádacha san Eoraip
Ollscoil Mhálta

**Is institiúid ardoideachais é Ollscoil Mhálta (**Máltais: L-Università ta' Malta, UM). Tairgeann sé fochéimeanna baitsiléara, iarchéimeanna máistreachta agus iarchéime dochtúireachta. Tá sé ina bhall de Chumann Ollscoileanna na hEorpa, Líonra Rochtana na hEorpa, Cumann Ollscoileanna an Chomhlathais, Líonra Utrecht, Líonra Santander, Grúpa Compostela, Cumann Eorpach um Fhoghlaim Ollscoile ar Feadh an tSaoil (EUCEN) agus an Clár Idirnáisiúnta um Malartú Mac Léinn (ISEP). 

## Tagairtí

Catagóir:Ollscoileanna
HSBC

Is banc infheistíochta ilnáisiúnta agus cuideachta sealbhaíochta seirbhísí airgeadais é **HSBC Holdings plc**. Ba é an 7ú banc is mó ar domhan faoi 2018, agus an banc is mó san Eoraip, le sócmhainní iomlána de US $ 2.558 trilliún (ó bhí an Nollaig 2018). Rianaíonn HSBC a bhunús go dtí an hong i Hong Cong na Breataine agus bhunaigh Corparáid Baincéireachta Hong Cong agus Shang-hai an fhoirm ina bhfuil sé faoi láthair i Londain chun gníomhú mar chuideachta shealbhaíochta grúpa nua sa bhliain 1991; Eascraíonn a ainm ó cheannlitreacha na cuideachta sin. D'oscail Corparáid Baincéireachta Hong Cong agus Shang-hai craobhacha i Shang-hai sa bhliain 1865 agus corpraíodh go foirmiúil den chéad uair é sa bhliain 1866.
Fabrizio Miccoli

Is iarpheileadóir gairmiúil Iodálach é **Fabrizio Miccoli** (rugadh 27 Meitheamh 1979) agus a d’imir mar thosaí láir.
 

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Radio 101 (Málta)

Is stáisiún raidió Máltach é **Radio 101** ar le Media.link Communications é, arm na meán de chuid an Pháirtí Náisiúnaigh . 

## Naisc sheachtracha
Pápa Iúil II

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é an **Pápa Iúil II**. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1443
Catagóir:Básanna i 1513
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Coláiste Naomh Aloysius (Málta)

Coláiste Caitliceach a ghearrann táillí agus a ritheann na hÍosánaigh i Birkirkara, Málta is ea **Coláiste Naomh Aloysius** (Béarla: **St Aloysius College**). Bunaíodh é sa bhliain 1907 chun na cliarscoileanna agus na hinstitiúidí treasach a bhí ann cheana ar an oileán a chomhlánú. Is bunscoil agus meánscoil do bhuachaillí é inniu, le scéim  comhoideachais i bhfeidhm don séú rang. Tá séipéal paróiste i gcompún an Choláiste freisin a úsáideann an scoil agus a osclaítear don phobal. 

## Stair
Ar 8 Deireadh Fómhair 1907 bhunaigh na hÍosánaigh, ar iarratas ón bPápa Pius X, an scoil le 139 buachaill.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí
Comhdháil na hÉireann

[mion|[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide agus Teach an Leasrí (Regent House), áit a raibh an Chomhdháil ar siúl]]
Ar 25 Iúil 1917, tháinig **Comhdháil na hÉireann** le chéile i mBaile Átha Cliath.  Reáchtáladh Lloyd George an cruinniú ar mholadh ó John Redmond chun socrú polaitiúil a dhéanamh ar cheist bhunreachtúil na hÉireann, agus é ag iarraidh teacht ar réiteach maidir le féinrialú na hÉireann, agus céim chun tosaigh maidir le heisiamh na sé chontae a chur i bhfeidhm.
[clé|mion|Bhí Sir [Horace Plunkett ina chathaoirleach air. ]]

## Imeachtaí
Cuireadh ar siúl an chéad chruinniú de chuid Chomhdháil na hÉireann i gColáiste na Tríonóide ar 25 Iúil. Bhí Sir Horace Plunkett ina chathaoirleach air. Is iad baill Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann is mó a stiúrann an Chomhdháil tar éis do Shinn Féin diúltú páirt a ghlacadh ann.  Ní fhéadfaí teacht ar chomhaontú le hAontachtaithe Uladh ar an gceist ach an oiread.

Tharla cliseadh Chomhdháil na hÉireann in Aibreán 1918.

## Féach freisin

* Géarchéim an Choinscríofa, 1918.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn
Catagóir:1917
José Torres

Dornálaí Pórtó Ríceach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **José ("Chegüi") Torres**, a rugadh ar 3 Bealtaine, 1936 i bPonce, Pórtó Ríce agus a fuair bás ar an 19 Eanáir, 2009. 

Catagóir:Dornálaithe Pórtó Ríceacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2009
Nina Simone

Amhránaí Meiriceánach ab ea **Nina Simone,** a rugadh **Eunice Kathleen Waymon** ar an 21 Feabhra, 1933 i dTryon, Carolina Thuaidh. Fuair sí bás ar an 21 Aibreán, 2003. 

## Tagairtí

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2003
Beinn Chlìbric

Sliabh i dTír MhicAoidh is ea **Beinn Chlìbric** (Béarla: *Ben Klibreck*). Is é Meall nan Con an t-ainm atá ar an mhullach. Tá sé 962 méadar ar airde, agus is Beinn Rothaich é. Tagann an t-ainm ón Sean-Lochlainnis *clete* nó *klif* agus *brekka*, a chiallaíonn fána aille. D'fhéadfadh sé freisin go gciallaíonn sé cliath breac. 
De ghnáth beifear ag déanamh ar an shliabh seo ó Vagastie ar an mbóthar A36. De ghnáth bítear ag dul in aon treo síos, agus ní bhítear ag ceangal le sliabh eile. 
Ón mhullach gheofar amhairc ar Loch na Bhfear, Loch Sìn, Asaint, Sliabh Hòb agus Cataibh thoir.

## Tagairtí

Catagóir: Munros
Catagóir: Cataibh
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
An Trian Meánach

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Trian Meánach** air:
* An Trian Meánach, Contae Chiarraí: baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Trian Meánach, Contae Luimnigh: baile fearainn i gContae Luimnigh
* An Trian Meánach, Contae Phort Láirge: barúntacht i gContae Phort Láirge
* An Trian Meánach, Contae Thiobraid Árann: barúntacht i gContae Thiobraid Árann
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Tuirne lín Meiriceánach

Is éan é **tuirne lín Meiriceánach**. Is baill d'fhine na Caprimulgidae é. .

## Tagairtí

Catagóir:Éin
John Conteh

Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea **John Anthony Conteh**, a rugadh ar 27 Bealtaine 1951 i Learpholl, Toxteth. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Briotanacha gorma
Catagóir:Dornálaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Billie Holiday

Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea **Billie Holiday**  a rugadh **Eleanora Fagan** ar 7 Aibreán, 1915 i bhPhiladelphia Pennsylvania agus a fuair bás ar an 17 Iúil, 1959. 

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1915
Catagóir:Básanna i 1959
Catagóir:Mná déghnéasacha‎