1 Eanáir

Is é an **1 [[An tEanáir|Eanáir]]** an 1ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 364 lá fágtha sa bhliain nó 365 i mbliain bhisigh.
clé|mion|Cuimhneachán Cork 800, 1/1/1985

## Féilte
* Lá Caille (feictear an leagan canúnach *lá Coille* freisin). Is éard atá i gceist leis an bhfocal *Caille* ná ginideach an ainmfhocail *caileann*. Tháinig an focal seo as *Calendae* nó *Kalendae* na Laidine (*calends* sa Bhéarla). Is ionann *Kalendae* agus an chéad lá den mhí.

### Nósanna
Cf. Bailiúchán na Scolclé|mion|ag snámh ar Lá Caille in Kippford, Albain (1 Eanáir 2009)

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1431 — Pápa Alastar VI (b. 1503)
* 1710 — Cathal Ó Conchubhair, ársaitheoir Éireannach (b. 1791)
* 1735 — Paul Revere, gabha geal Meiriceánach (b. 1818)
* 1767 — Maria Edgeworth, scríbhneoir Éireannach (b.1849)
* 1790 — George Petrie, ealaíontóir Éireannach (b. 1866)
* 1816 — Manuel Murillo Toro, polaiteoir Colómach (b. 1880)
* 1860 — Máirtín Mac Donnchadha, polaiteoir Éireannach (b. 1934)
* 1864 — George Washington Carver, luibheolaí agus aireagóir Afra-Mheiriceánach (b. 1943)
* 1878 — James FitzGerald-Kenney, polaiteoir Éireannach (b. 1956)
* 1879 — E. M. Forster, úrscéalaí Sasanach (b. 1970)
* 1880 — Margaretta Bowen, péintéir Éireannach (b. 1981)
* 1884 — George Nicolls, Polaiteoir Éireannach (b. 1942)
* 1886 — Patrick Hogan, polaiteoir Éireannach (b. 1969)
* 1889 — Richard Corish, polaiteoir Éireannach (b. 1845)
* 1895 — J. Edgar Hoover, Stiúrthóir de chuid Federal Bureau of Investigation (b. 1972)
* 1900 — Stephen Fuller, polaiteoir Éireannach  (b. 1984)
* 1919 — Carole Landis, ban-aisteoir (b. 1948)
* 1919 — J. D. Salinger, úrscéalaí Meiriceánach (b.2010)
* 1919 — Rocky Graziano, dornálaí Meiriceánach (b. 1990)
* 1924 — Charlie Munger, fear gnó Meiriceánach (b. 2023)
* 1928 — Iain Mac a' Ghobhainn, scríbhneoir (b.1998)
* 1930 — Adonis, scríbhneoir aistí agus file
* 1954 — Bob Menendez, polaiteoir Meiriceánach
* 1955 — Enda Ó Coinnín, mairnéalach agus fear gnó Éireannach 
* 1956 — John O'Donohue, scríbhneoir, file, sagart, agus fealsamh Éireannach (b. 2008)
* 1958 — Liam Ó Fionnalaigh, iománaí Éireannach
* 1959 — Máirtín Ó Muilleoir, polaiteoir Éireannach
* 1960 — Rody Gorman, file Éireannach 
* 1969 — Verne Troyer, aisteoir Meiriceánach (b. 2018)
* 1970 — Rónán Ó Snodaigh, amhránaí Éireannach
* 1970 — Stephen Kinnock, polaiteoir agus taidhleoir Briotanach
* 1972 — Ben Price, aisteoir Briotanach
* 1975 — Terence Flanagan, polaiteoir Éireannach
* 1982 — Joe Gamble, imreoir sacair Éireannach
* 1986 — Pablo Cuevas, imreoir leadóg
* 1987 — Ross O'Carroll, iománaí agus imreoir peil Ghaelach
* 1989 — Pól Ó Murchú, iománaí Éireannach
* 1992 — Jack Wilshere, imreoir sacair Sasanach
* 1992 — Seán Pádraig Micheál Ó Dubhthaigh, imreoir sacair Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1766 — Séamus Proinsias Éadbhard Stiúbhart, "Séamus III" de réir na Seacaibíteach (r.1688)
* 1817 — Martin Heinrich Klaproth, ceimiceoir Gearmánach (r. 1743)
* 1879 — Thomas Stevenson Drew, polaiteoir Meiriceánach (r. 1802)
* 1894 — Heinrich Rudolf Hertz, fisiceoir Gearmánach (r. 1857)
* 1934 — Seán Ó Briain, scéalaí Éireannach (r. 1852)
* 1936 — Eddie Connolly, dornálaí Ceanadach (r. 1876)
* 1938 — Joseph MacBride, polaiteoir Éireannach (r. 1860)
* 1942 — John Dinneen, polaiteoir Éireannach (r. 1867)
* 1944 — Edwin Landseer Lutyens, ailtire Briotanach (r. 1869)
* 1945 — William Duffy, polaiteoir Éireannach (r. 1865)
* 1953 — Hank Williams, amhránaí Meiriceánach (r. 1923)
* 1957 — Feargal Ó hAnnluain, gníomhaí Éireannach (r. 1936)
* 1957 — Seán Sabhat, 27, ceannaire de chuid an IRA (r.1929)
* 1960 — Margaret Sullavan, ban-aisteoir (r. 1909)
* 1967 — Séamus Búrc, polaiteoir Éireannach  (r. 1893)
* 1969 — Barton MacLane, aisteoir agus drámadóir Meiriceánach (r. 1888)
* 1972 — Maurice Chevalier, aisteoir Francach (r. 1899)
* 1981 — Anthony Esmonde, polaiteoir Éireannach (r. 1899)
* 1981 — Ceferino Garcia, dornálaí Filipíneach (r. 1906)
* 1981 — Daniel Morrissey, polaiteoir Éireannach  (r. 1895)
* 1982 — John Fanning, polaiteoir Éireannach (r. 1903)
* 1982 — Michael Hilliard, polaiteoir Éireannach (r. 1903)
* 1992 — Grace Hopper, ríomheolaí Meiriceánach agus oifigeach cabhlaigh (r. 1906)
* 1994 — Cesar Romero, aisteoir Meiriceánach (r. 1907)
* 1995 — Eugene Paul Wigner, fisiceoir teoiriciúil Ungárach a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe (r. 1902)
* 1998 — Dan Spring, polaiteoir Éireannach (r. 1910)
* 2009 — Helen Suzman, polaiteoir ón Afraic Theas (r.1917)
* 2013 — Patti Page, amhránaí Meiriceánach (r. 1927)
* 2015 — Omar Karami, polaiteoir Liobánach (r. 1934)

## Imeachtaí eile
* 1801 - Cuireadh Acht an Aontais (a reachtaíodh in 1800) i bhfeidhm. 
* 1892 - Thosaigh Oileán an Choraintín próiseáil inimircigh
* 1899 - Chríochnaigh riail Spáinneach i gCúba
* 1901 - Ceiliúradh céad bliain Acht na hAontachta. Stop na húdaráis cruinniú de chuid an Irish League i mBéal Éasa i gContae Mhaigh Eo.
* 1912 - Bunaíodh Comhlathas na hAstráile. Ceapadh Edmund Barton ina Phriomh-Aire 
* 1926 - Thosaigh seirbhís raidió na hÉireann, 2RN, ar an lá seo. Chuir Dubhghlas de hÍde tús léi go poiblí.
* 1934 - Rinneadh Oileán Alcatraz príosún feidearálach 
* 1944 - Thug an *Kerlogue*, long Éireannach, 164 Gearmánach go dtí Cóbh tar éis iad a tharrtháil amuigh ar an teiscinn mhór. 
* 1945 - Bunaíodh Córas Iompair Éireann, agus chuaigh A.P. Reynolds i gceannas air.
* 1956 - Bhain An tSúdáin neamhspleáchas amach ón Éigipt agus an Ríocht Aontaithe
* 1957 - D'ionsaigh an tIRA beairic de chuid Chonstáblacht Ríoga Uladh in Achadh Lon, agus fuair Seán Sabhat agus Feargal Ó hAnluain bás sa teagmháil.
* 1958 - Bunaíodh Comhphobal Eorpach
* 1959 - Cuireadh Fulgencio Batista as cumhacht i gCúba. Tháinig Fidel Castro i gcumhacht
* 1960 - Bhain Camarún neamhspleáchas amach ón Fhrainc agus an Ríocht Aontaithe
* 1962 - Bhain Samó thiar neamhspleáchas amach ón Nua-Shéalainn
* 1973 - Chuaigh Éire i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa
* 1984 - Bhain Brúiné neamhspleáchas amach ón Ríocht Aontaithe
* 1995 - Chuaigh An Ostair, An Fhionlainn, An tSualainn san Aontas Eorpach
* 1999 - Tugadh an tEuro isteach sa aon tír déag 
* 2001 - Ghlac An Ghréig leis an Euro
* 2002 - Tháinig an euro in áit an phunt mar airgeadra in Éirinn.
* 2007 - Chuaigh An Bhulgáir agus An Rómáin san Aontas Eorpach
* 2011 - Ghlac An Eastóin le hEuro
* 2023 - Ghlac an Chróit le hEuro agus chuaigh siad sa Limistéar Schengen 
* 2024 - Chuaigh Steamboat Willie san fhearann phoiblí
* 2025 - Phléasc ''Cybertruck'' taobh amuigh den Óstán Trump i Las Vegas, Nevada
* 2025 - Thiomáin antoisceach Ioslamach isteach i slua agus thosaigh sé lámhach i New Orleans, Louisiana. Maraíodh 14 dhuine.
* 2026 - Tharla tine mhór i dteach tábhairne Eilvéisigh i rith ceiliúrtha don Bhliain Nua. Maraíodh 40 duine.
* 2026 - Ghlac an Bhulgáir leis an Euro. Tá siad an chéad tír is fiche dul i Limistéar an euro

## Tagairtí

0101
Eanáir, 01
Catagóir:Saoirí poiblí