Bréifne Thoir

Ríocht stairiúil in Éirinn, suite go garbh i gContae an Chabháin an lae inniu, ba ea **Bréifne Thoir**, nó Bréifne Uí Raghallaigh, níos luaite *Muinter Máelmorda*, a bhí ann ón mbliain 1256 go dtí 1607.  Cuid de Bhréifne, bunaíodh Bréifne Thoir sa bhliain 1256 tar éis chatha ar feadh i bhfad idir rítheaghlach Uí Ruairc agus clann Uí Raghallaigh a bhí ag teacht chun cinn.  Cruthaíodh a theorainneacha reatha sa bhliain 1579 nuair a tugadh ainm nua don cheantar, as baile an Chabháin, agus tógtha i gcúige Uladh isteach.

mion|150px|Éire sa bhliain 1250. Na ceantair Ghaelacha (Glas) agus Ceantair Normannacha (Gorm). Taispeántar Bréifne sa dath bhí.

## Bunús
Tá oirthear an Chabháin lonnaithe le 5,000 bliain anuas.  Fine Uí Bhriúin, lonnaithe sa cheantar san 8ú haois AD, is ea an dream a bhfuil clann Uí Raghallaigh síolraithe uathu.  Tugadh am éigin an t-ainm Muintir Mhaolmhórdha (Meán-Ghaeilge *Muintir Maelmordha*) orthu, ainmnithe as taoiseach acu a mhair sa 9ú haois.  Níor tugadh an sloinne Ó Raghallaigh orthu go dtí go luath san 11ú haois.

Creidtear gur tháinig *Muintir Maolmhórdha* sa cheantar sa 10ú haois.  Feictear iad sna hannála Éireann don chéad uair sa bhliain 1126, lonnaithe i gcríocha beaga thart timpeall Loch Ramhar darbh ainm Machaire Gaileanga, faoi choimirce Uí Ruairc.

## Clanna Bréifne Thoir

* Ó Raghallaigh, ríthe oidhreachta Bréifne Thoir, de shliocht Uí Bhriúin
* Mhic Bhrádaigh, príomhchlann i dteannta le hUí Raghallaigh, lonnaithe ar fud an Chabháin 
* Mhic Tiarnáin, taoisigh Theallach Dhúnchadha
* Mhic Shamhráin, taoisigh Theallach Eathach
* Mhic Giolladhuibh, taoisigh Theallach Ghairbhíth
* Mhic Gobhain, clann míleata as Ulaid
* Mhic Cába, clann míleata na hAlban, gallóglaigh curtha ar fáil acu don Cabháin, Muineachán agus Fear Manach leis na céadta
* Mhic Thaichligh, bunaithe ag Drong i dTeallach Ghairbhíth
* Uí Shioradáin, idir i Longfort agus an Cabhán
* Uí Chomhraí, bunaithe ag Muinchille
* Uí Chléirigh, géag den chlann úd as Tír Chonaill
* Uí Dhálaigh, clann na mbard i gcúirteanna ríoga ar fud na hÉireann
* Uí Mhaolagáin, baird Uí Raghallaigh
* Mhic Shíomóin (Fitzsimons), clann Angla-Normannach a lonnaigh sa Chabhán go déanach sa 14ú haois
* Uí Mhaoil Phádraig
* Uí Fhaircheallaigh, clann míleata lonnaithe i Lucht Tí Íochtarach
* de Lench, clann Angla-Normannach
* Mhic Giollagáin, as Albain ó dhúchas, ar fud na nUladh
* Uí Muireadhaigh, ar fud an Chabháin
* de Fae, clann Angla-Normannach a tháinig go hÉirinn sa 12ú haois
* Mhic Mághnais, a thagann ón ainm Lochlannach Magnus, clann as Ros Comáin ó dhúchas

## Ríthe Bhréifne Uí Raghallaigh

## Foinsí
* Simms, Katherine. *The O’Reillys and the kingdom of East Breifne*. Breifne Journal Vol. V, 1979
* Parker, Kieran. *The O’Reillys of East Breifne*. Breifne Journal Vol. VII, 1991
* 
* Brady, Ciaran. *The O’Reillys and the problem of Surrender and Regrant*. Breifne Journal Vol. VI, 1985
* Joyce, Patrick Weston. *A Concise History of Ireland*. Dublin, 1893
* Lenihan, Padraig. *Consolidating Conquest: Ireland 1603-1727*. Routeledge, London & New York, 2008
* Connolly, S.J. *Contested Island: Ireland 1460-1630*. Oxford University Press, 2007
* Hunter, R.J. *An Ulster plantation town – Virginia*. Breifne Journal Vol. IV, 1970
* Fitzpatrick, Elizabeth. *Royal Inauguration in Gaelic Ireland C. 1100-1600: A Cultural Landscape Study*. The Boydell Press, 2004
* Dolley, Michael & Seaby, W.A. *Le Money Del ORaylly* 1967
* Cherry, Jonathan. *The indigenous and colonial urbanization of Cavan town*.
* Gallogy, Dan. *Brian Oge O'Rourke and the Nine Years War*. Breifne Journal Vol. V
* Perceval-Maxwell, M. *Outbreak of the Irish Rebellion of 1641* McGill-Queen's University Press, 1994
* Margey, Annaleigh. *Surveying and Mapping Plantation in Cavan, c.1580-1622*

## Naisc sheachtracha
*A 9th century Uí Briúin settlement in County Cavan

## Tagairtí