open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
27 Meitheamh

Is é an **27 Meitheamh** an 178ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 179ú lá i mbliain bhisigh. Tá 187 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Ghearmáin: Siebenschläfertag

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1002 — Pápa Leon IX, Pápa Gearmánach ó 1049–1054 (b. 1054)
* 1806 — Augustus De Morgan, matamaiticeoir Briotanach a rugadh san India (b. 1871)
* 1846 — Charles Stewart Parnell, treoraí polaitiúil Éireannach (b. 1891)
* 1850 — Lafcadio Hearn, scríbhneoir Seapánach (b. 1904)
* 1902 — Edward Cotter, polaiteoir Éireannach (b. 1972)
* 1914 — Giorgio Almirante, iriseoir agus polaiteoir Iodálach (b. 1988)
* 1923 — Ruth Baumgarte, péintéir Gearmánach (b. 2013)
* 1930 — Ross Perot, fear gnó agus polaiteoir Meiriceánach (b. 2019)
* 1931 — Martinus Veltman, fisiceoir teoiriciúil Ísiltíreach (b. 2021)
* 1951 — Máire Mhic Ghiolla Íosa, 8ú Uachtarán na hÉireann
* 1952 — Gearóid de Paor, iománaí agus imreoir peil Ghaelach
* 1965 — Alan Mathews, peileadóir agus bainisteoir Éireannach
* 1968 — Kelly Ayotte, polaiteoir Meiriceánach
* 1969 — Colm Gildernew, polaiteoir as Tír Eoghain
* 1975 — Tobey Maguire, aisteoir Meiriceánach
* 1977 — Raúl, imreoir sacair Spáinneach
* 1979 — Fabrizio Miccoli, imreoir sacair Iodálach
* 1980 — Dmitry Pirog, dornálaí Rúiseach
* 1985 — Nico Rosberg, Tiománaí Gearmánach Foirmle a hAon
* 1985 — Svetlana Kuznetsova, imreoir leadóige Rúiseach
* 1995 — Áistín Ó Gliasáin, iománaí Éireannach
* 1996 — Lauren Jauregui, amhránaí Meiriceánach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1844 — Joseph Smith, chéad uachtarán an Eaglais Naoimh na Laethanta Deireanacha (r. 1805)
* 1955 — John Horgan, polaiteoir Éireannach (r. 1876)
* 2001 — Jack Lemmon, aisteoir Meiriceánach (r. 1925)
* 2001 — Joan Sims, aisteoir Sasanach (r. 1930)
* 2002 — John Entwistle, dordghiotáraí Sasanach as The Who (r. 1944)
* 2005 — Frank Harte, amhránaí Éireannach (r. 1934)
* 2012 — Rosemary Dobson, file Astrálach (r. 1920)
* 2014 — Bobby Womack, amhránaí agus ceoltóir Meiriceánach (r. 1944)
* 2017 — Michael Bond, údar Briotanach (r. 1926)

## Tarluithe eile
* 1957 - Tugadh le fios go raibh nasc idir caitheamh tabac agus ailse scamhóg.
* 1963 - Cuireadh fáilte mhór roimh Uachtarán na Stát Aontaithe, John F. Kennedy, i gCo. Loch Garman.
* 1991 - Rinne trúpaí na hIúgslaive ionradh ar an tSlóivéin, 48 uair an chloig tar éis don tír bheag neamhspleáchas a fhógairt.
* 2007 - D'éirigh Tony Blair as Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe. Tháinig Gordon Brown in ionad é
0627
Meitheamh, 27
12 Nollaig

Is é an **12 Nollaig** an 346ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 347ú lá i mbliain bhisigh. Tá 19 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Chéinia - Lá na Saoirse (1963)

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1774 — William Henry, ceimicí Sasanach (b. 1836)
* 1821 — Gustave Flaubert, scríbhneoir Francach (b. 1880)
* 1863 — Edvard Munch, Péintéir (b. 1944)
* 1883 — Peadar Ó Cearnaigh, bailéadaí (b.1942)
* 1890 — Martin Corry, polaiteoir Éireannach (b. 1979)
* 1899 — Robert Davitt, polaiteoir Éireannach (b. 1981)
* 1912 — Henry Armstrong, dornálaí Meiriceánach (b. 1988)
* 1913 — Meáirt Churraoin, file Éireannach (b. 1999)
* 1915 — Frank Sinatra, amhránaí agus aisteoir (b.1998)
* 1920 — Christy Ring, iománaí (b.1979)
* 1938 — Dick Dowling, polaiteoir Éireannach (b. 2024)
* 1940 — Dionne Warwick, amhránaí Meiriceánach
* 1949 — Ganesh Shah, polaiteoir agus innealtóir Neipealach
* 1956 — William Irwin, polaiteoir Briotanach 
* 1957 — Jon Kenny, fuirseoir Éireannach (b. 2024)
* 1961 — Daniel O'Donnell, amhránaí Éireannach
* 1962 — Tracy Austin, imreoir leadóige Meiriceánach
* 1966 — Ian Óg Paisley,  polaiteoir de chuid Thuaisceart na hÉireann
* 1967 — Hacine Cherifi, dornálaí Ailgéarach
* 1969 — Sophie Kinsella, scríbhneoir Briotanach (b. 2025)
* 1980 — Nollaig Ó hÍcí, iománaí Éireannach
* 1980 — Pat Edo, amhránaí gaspal Nigéarach
* 1982 — Roderic O’Gorman, polaiteoir Éireannach
* 2000 — Kate O'Connor, lúthchleasaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1334 — Pápa Seán XXII, Pápa ó 1316 go 1334 (r. 1244)
* 1482 — William Sherwood (easpag), easpag Éireannach 
* 1547 — Hernán Cortés, conquistador Spáinneach (r. 1485)
* 1777 — Albrecht von Haller, bitheolaí, anatamaí, luibheolaí Eilvéiseach (r. 1708)
* 1849 — Marc Isambard Brunel, innealtóir Francach (r. 1769)
* 1889 — Robert Browning, file agus drámadóir Sasanach (r. 1812)
* 1894 — John Sparrow David Thompson, 4ú Príomh-aire Cheanada (r.1845)
* 1921 — Henrietta Swan Leavitt, réalteolaí Meiriceánach (r. 1868)
* 1939 — Douglas Fairbanks, aisteoir Meiriceánach (r. 1883)
* 1968 — Tallulah Bankhead, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1902)
* 1996 — Seán Ó Súilleabháin, béaloideasaí Éireannach (r. 1903)
* 1999 — Joseph Heller, scríbhneoir (r.1923)
* 2003 — Heydar Aliyev, polaiteoir Asarbaiseánach (r.1923)
* 2007 — Ike Turner, ceoltóir Meiriceánach (r.1931)
* 2020 — Jack Steinberger, fisiceoir Eilvéiseach (r. 1921)

## Tarluithe eile
* 1787 - Dhaingnigh Pennsylvania Bunreacht na Stát Aontaithe
* 1913 - Fuarthas an Mona Lisa a goideadh ón Louvre i bPáras sa bhliain 1911
* 1941 - D'fhógair an India cogadh ar an Seapáin
* 1963 - D'fhógair an Chéinia neamhspleáchas amach ón Ríocht Aontaithe
* 2025 - Glacadh leis an Chomhaontú Aeráide Pháras
* 2021 - Foirmle a hAon: bhuaigh Max Verstappen Grand Prix Abú Daibí i gcúisní conspóideacha, mar sin, bhuail sé Lewis Hamilton Craobhchomórtas na dTiománaithe a bhuachan.

1212
Nollaig, 12
An Madra Beag

Tá **an Madra Beag** ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta leo; tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin Tolamaes sa 2ú aois. Is é **Canis Minor** an t-ainm Laidine a thugtar air, rud a chiallaíonn "an madra is lú". Deirtear gurbh é ceann den dá mhadra a bhí sna sála ag an sealgaire Oiríon (féach fosta réaltbhuíonta an Bhodaigh, an Mhadra Mhóir, agus na Madraí Fiaigh) a bhí i gceist.

Is réaltbhuíon bheag é an Madra Beag, gan faic le feiceáil inti den chuid is mó ach dhá réalta: Procyon (α&nbsp;CMi) agus Gomeisa (β&nbsp;CMi).

## Príomhghnéithe
* α CMi: **Procyon** atá ar méid 0.38. Tá Procyon ar an t-ochtú réalt is gile ar spéir na hoíche. "Roimh an madra" a chiallaíonn an t-ainm Procyon as Gréigis, ó éiríonn sé roimh Réalt an Mhadra, Sirius, i réaltbhuíon an Mhadra Mhóir.

## Réada suntasacha domhainspéire
Tá réaltbhuíon an Mhadra Bhig chomh beag sin nach bhfuil aon réad domhainspéire istigh ann níos gile ná an deichiú méid.

## Miotaseolaíocht

D'aithnítí an Madra Beag mar an ceann is lú de dhá mhadra fiaigh Oiríon. Ach níor áirigh na Sean-Ghréagaigh mar réaltbhuíon difriúil ina cheart féin é, agus mar sin de ceapadh ar dtús nach raibh ach madra amháin ag Oiríon. Féach fosta réaltbhuíonta an Bhodaigh agus an Mhadra Mhóir.

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Madra Beag ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Madra Beag agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Madra Beag ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Madra Beag 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Madra Beag

## Tagairtí
* 

Madra Beag
22 Lúnasa

Is é an **22 Lúnasa** an 234ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 235ú lá i mbliain bhisigh. Tá 131 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1195 — Naomh Antaine, bráthair Proinsiasach sa 13ú haois (b. 1231)
* 1760 — Pápa Leo XII, pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1823 agus 1829 (b. 1829)
* 1767 — Jean Joseph Amable Humbert, ginearál Francach (b. 1823)
* 1862 — Claude Debussy, cumadóir Francach (b. 1918)
* 1882 — Raymonde de Laroche, píolóta Francach (b. 1919)
* 1889 — Seán Mac an tSaoi, polaiteoir Éireannach agus 5ú Tánaiste (b. 1984)
* 1908 — Henri Cartier-Bresson, grianghrafadóir Francach (b. 2004)
* 1917 — Martin Finn, polaiteoir Éireannach (b. 1988)
* 1925 — Honor Blackman, ban-aisteoir Sasanach (b. 2020)
* 1928 — Karlheinz Stockhausen, cumadóir Gearmánach (b. 2007)
* 1954 — Séamus de Barra-Ó Murchú, imreoir peil Ghaelach agus iománaí
* 1957 — Steve Davis, imreoir snúcair Sasanach
* 1964 — Mats Wilander, imreoir leadóige Sualannach
* 1967 — Adewale Akinnuoye-Agbaje, aisteoir (Lost/Oz/srl)
* 1974 — Cory Gardener, polaiteoir Meiriceánach
* 1975 — Diarmuid Ó Murchú, imreoir peil Ghaelach
* 1977 — Heiðar Helguson, imreoir sacair Íoslannach
* 1986 — Stephen Ireland, imreoir sacair Éireannach
* 1987 — Mischa Zverev, imreoir leadóige Gearmánach
* 1990 — Marc Mac Aodh, imreoir peil Ghaelach
* 1995 — Dua Lipa, amhránaí Sasanach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1485 — Risteard III Shasana (r. 1452)
* 1679 — John Kemble, naomh Sasanach (r. 1599)
* 1882 — Charles J. Kickham, scríbhneoir agus réabhlóidí Éireannach (r. 1828)
* 1903 — Robert Gascoyne-Cecil, polaiteoir Sasanach (r. 1830)
* 1922 — Mícheál Ó Coileáin (Michael Collins), ceannaire réabhlóideach (r. 1890)
* 1943 — Tōson Shimazaki, scríbhneoir Seapánach (r. 1872)
* 1958 — Roger Martin du Gard, scríbhneoir Francach (r. 1881)
* 1966 — Al McCoy, dornálaí Meiriceánach (r. 1894)
* 1967 — Gregory Goodwin Pincus, bithcheimiceoir Meiriceánach (r. 1903)
* 1968 — John Flynn, polaiteoir Éireannach (r. 1891)
* 2000 — Abülfaz Elçibay, polaiteoir Asarbaiseánach agus iar-easaontóir Sóivéadach (r. 1938)

## Tarluithe eile
* 851 - Troideadh Cath Jengland, idir arm Francach Shéarlais Mhaoil agus arm Briotánach Erispoe, Diúc na Briotáine
* 1485 - Troideadh Cath Bosworth Field idir airm Risteard III Shasana, Rí Shasana agus éilitheoir eile na ríchathaoireach Sasanaí, Anraí Tudor, Iarla Richmond
* 1942 - D'fhógair An Bhrasaíl cogadh ar an Seapáin, an Ghearmáin agus an Iodáil
* 1952 - Bunaíodh Léig na nArabach
* 1972 - Ruaigeadh An Róidéis as an Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha
* 1992 - Bhris foréigean amach le linn léirsiú frithchiníochas sa Ghearmáin i Rostock-Lichtenhagen

0822
Lúnasa, 22
Andóra

Is prionsacht bheag thalamhiata í **Prionsacht Andóra** (Catalóinis: *Principat d'Andorra*, Fraincis: *Principauté d'Andorre*) atá suite in iardheisceart na hEorpa, in oirthear na bPiréiní idir an Fhrainc agus an Spáinn. Andorra la Vella an phríomhchathair(daonra: 70,787 i 2001). 

Glactar leis gurbh é Séarlas Mór a bhunaigh Andóra. Bhí an phrionsacht á rialú ag cúnta Urgell go dtí an bhliain 988, nuair a aistríodh an t-údarás chuig easpag Caitliceach Urgell. An córas dhá phrionsa atá i bhfeidhm in Andóra inniu, tá sé bunaithe ar an gcairt ón mbliain 1278. De réir na cairte seo, is iad easpag Urgell sa Spáinn agus Uachtarán Phoblacht na Fraince atá i gceannas ar Andóra. Ar dtús ba é Cúnta Foix ón bhFrainc a bhí ag rialú na tíre in éineacht leis an easpag, ach chuaigh an t-údarás seo ó chúnta Foix go rí na Fraince nuair a shealbhaigh Annraoi a Ceathair an ríchathaoir, ó bhí sé ina chúnta ar Foix roimhe sin. Le teacht Mhuirthéacht na Fraince agus na Poblachta fuair Uachtarán na Fraince céimíocht seo an chomhphrionsa in Andóra. 

Is í an Chatalóinis teanga oifigiúil na tíre, ach ós rud é gurb iad an Spáinn agus an Fhrainc a sholáthraíonn an scolaíocht, tá ceann den dá theanga seo ag cách in Andóra.

## Tíreolaíocht
Tír thalamhiata is ea Andóra. Is í Valira an phriomhabhainn. Tá Andóra deighilte ina seacht bparóiste.

## Geilleagar
Faigheann Andóra thart ar 80% den olltáirgeacht intíre ón turasóireacht - tugann thart ar 9,000,000 duine cuairt ar Andóra in aghaidh na bliana. Is tearmann cánach í agus tá seirbhísí baincéireachta tábhachtach freisin le hioncam a thabhairt do mhuintir na tíre. Ní ballstát de chuid an Aontais Eorpaigh é. Níl aon táille cánach ar earraí déantúsaíochta ach gearrtar cáin ar earraí talmhaíochta.

## Daonra

Is í an Chatalóinis teanga oifigiúil Andóra agus teanga dhúchais na nAndórach. Is iad an Fhrainc agus an Spáinn a sholáthraíonn an t-oideachas sa tír de réir a gcuraclaim féin, agus mar sin, bíonn Fraincis agus Spáinnis á labhairt go sármhaith ag na hAndóraigh. Thairis sin tharla an-inimirce ón bPortaingéil sna seachtóidí agus sna hochtóidí, rud a chiallaíonn go bhfuil Portaingéilis ó dhúchas ag trí déag faoin gcéad acu siúd a bhfuil cónaí orthu in Andóra inniu. 

Glactar leis go bhfuil cónaí ar thuairim is 77,000 duine in Andóra.  Níl saoránacht na tíre ach ag duine as an triúr. Iad siúd nach saoránaigh iad níl cead vótála acu sna toghcháin áitiúla, agus ní féidir Príomh-Aire a ghairm de dhuine acu. Thairis sin ní cheadaítear dóibh níos mó ná tríocha faoin gcéad de sciaranna aon ghnólachta phríobháidigh a bheith ag duine acu.

## Teangacha

## Tagairtí

Observatori de l'Institut d'Estudis Andorrans

Catagóir:Andóra
Andóra
Louis XIII na Fraince

Ba é **Laoiseach XIII** rí na Fraince ó 1610 go dtí a bhás i 1643. Rugadh sa bhliain 1601 é agus rinneadh rí de tar éis bhás a athar, Anraí IV. Phós sé Anne na hOstaire. Bhí beirt pháistí aige: Louis XIV agus Philippe d'Orléans. Fuair sé bás i 1643.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1601
Catagóir:Básanna i 1643
Catagóir:Andóra
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Cogadh Tríocha Bliain
Catagóir:Daoine de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Fir déghnéasacha
Catagóir:Ríthe na Fraince
Catagóir:Ríthe Navarre
Catagóir:Teaghlach Búrbónach
An Ísiltír

Is tír í **an Ísiltír** (Ísiltíris: *Nederland*, Freaslainnis: *Nederlân*, An Phaipeamaintis: *Hulanda*), go hoifigiúil **Ríocht na hÍsiltíre** (Ísiltíris: *Koninkrijk der Nederlanden*), atá suite in iarthuaisceart mhórthír na hEorpa. Tá teorainn aici leis an mBeilg agus leis an nGearmáin. Is monarcacht bhunreachtúil í. Is é Rí Willem-Alexander na hÍsiltíre an Ceann Stáit. Tá an rialtas suite sa Háig ach tá Amstardam ina phríomhchathair chomh maith. Tá cónaí ar 16,318,199 duine san Ísiltír (meastachán as Iúil 2004). Tá an Ísiltír deighilte ina 12 cúige. Úsáidtear an euro. Is iad Ollainnis agus Freaslainnis na teangacha oifigiúla. Is é “Wilhelmus van Nassouwen” amhrán náisiúnta (bhí sé scríofa chun clú a chur ar Liam Oráiste). Is ball den Aontas Eorpach í.

## Cúigí
Tá 12 cúige san Ísiltír:

## Eacnamaíocht
Úsáidtear an euro mar airgeadra san Ísiltír. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na hÍsiltíre an 27ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) paireachta cumhacht cheannaigh (PCC), agus an 18ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI PCC de réir chónaithigh, is an 15ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Ísiltír, é ar $53,582 don chónaitheach.

Dar le *hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime* na Náisiún Aontaithe, a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an Ísiltír an 10ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an ceathrú tír is forbartha san Aontas Eorpach, as 28 ceann. I *dTuarascáil Sonais Domhanda* 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Ísiltír an 6ú tír is sona, as 156 thír.

I Mí Dheireadh Fómhair 2019, bhí ráta dífhostaithe na tíre ag 3.5%, an comh-cúigiú leibhéal is ísle san Aontas Eorpach.

## Gailearaí

Íomhá:Cheese market in Gouda, South Holland in June 2019, 02.jpg|Margadh cáise in Gouda, an Ollainn Theas
Íomhá:Aardzee-Flevoland.jpg|*Aardzee* ('Muir Talún'), saothar ealaíne le Piet Slegers, in Flevoland
Íomhá:Ketelbrug 30-06-2019. (actm.). 01.jpg|*De* *Ketelbrug* ('Droichead na Ketel') in Flevoland
Íomhá:20100519 De Regentes Cascadecomplex Groningen NL.jpg|Groningen, Cúige Groningen
Íomhá:Bredevoort (NL), Hozenstraat -- 2016 -- 4162.jpg|Bredevoort, Gelderland
Íomhá:Texel Landscape.jpg|Oileán Texel, an Ollainn Thuaidh
Íomhá:HerdenkingVuurgrensRotterdam1940 2007 edit1.jpg|Rotterdam, san Ollainn Theas, i rith taispeántais soilse sa bhliain 2007 i gcuimhne bhuamáil na cathrach sa Dara Cogadh Domhanda
Íomhá:The Hague (16).jpg|Bloic árasán sa Háig, an Ollainn Theas
Íomhá:Hortus Botanicus Amsterdam. (actm.).jpg|An *Hortus Botanicus* in Amstardam, an Ollainn Thuaidh
Íomhá:Terschelling west.jpg|Oileán Terschelling, an Fhreaslainn
Íomhá:Vlieland - View NE towards the Isle of Terschelling.jpg|Oileán Vrieland, an Fhreaslainn   


## Tagairtí

*
Ísiltír, An
Í
An Páirtí Daonlathach (Éire)

Páirtí polaitíochta i bPoblacht na hÉireann é **An Páirtí Daonlathach** (**Progressive Democrats** i mBéarla). Glacadh le rún ag comhdháil speisialta ar 8 Samhain, 2008, chun an páirtí a scor, mar gheall ar vóta íseal an pháirtí in Olltoghchán 2007.

## Stair
Ba é Deasún Ó Máille agus Máire Ní Áirne a bhunaigh an páirtí ar an 21 Nollaig 1985. Bhuaigh an páirtí ceithre shuíochán déag i nDáil Éireann i 1987. Bhuaigh siad sé shuíochán i 1989, agus toghadh Pádraig Mac an Choiligh ina Fheisire Eorpach an bhliain chéanna. Chuaigh an páirtí i gcomhrialtas le Fianna Fáil go dtí 1992, agus arís ó 1997 go dtí an lá atá inniu ann.

## Bliain Dheireanach agus Scor an Pháirtí

Bualadh an Páirtí Daonlathach go tubaisteach in Olltoghchán 2007, nuair a laghdaíodh líon na dTeachtaí Dála acu ó 8 go 2. Ba é seo an laghdú ba shuntasaí ar líon na suíochán ó bunaíodh an pháirtí. Bhí a gceannaire, Mícheál Mac Dubhghaill, ina measc siúd a chaill a suíochán agus d'éirigh sé as ceannaireacht an pháirtí ar an bpointe boise, rud a chuir olc ar go leor de lucht an pháirtí ina dhiaidh sin. Ceapadh Máire Ní Áirne mar cheannaire sealadach ar an bpáirtí arís go dtí gur toghadh an Seanadóir Ciarán Ó Canáin mar cheannaire nua a mbeadh sé d'ualach air eagraíocht an pháirtí a thógáil arís ón mbun. Cé gur gheall an Canánach gníomhartha móra chun staid an pháirtí a fheabhsú, ba léir do na boic mhóra sa pháirtí, Máire Ní Áirne ina measc, go raibh raibh sé ar an dé deiridh agus tionóladh comhdháil speisialta sa Mhuileann gCearr ar 8 Samhain, 2008, chun vóta a chaitheamh ar scor an pháirtí. Cé go raibh go leor ball ann a bhí ag maíomh roimhe seo nach raibh siad sásta le caint ar bith faoi dheireadh an pháirtí, glacadh le rún chuige sin le 201 vóta ar a shon agus 160 vóta ina choinne.

## Ceannairí
* Deasún Ó Máille (1985–1992)
* Máire Ní Áirne (1993–2006)
* Mícheál Mac Dubhghaill (2006–2007)
* Máire Ní Áirne (2007–2008)
* Ciarán Ó Canáin (2008)

### Leas-Cheannaire
*Michael Keating (1986–1989)
*Pearse Wyse (1989–1992)
*Pádraig Mac an Choiligh (1992–1994)
*Liz O'Donnell (2006–2007)
*Noel Grealish (2007–2009)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*  Suíomh oifigiúil

Páirtí Daonlathach, An
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1985
David Beckham

Imreoir sacair Sasanach is ea **David Robert Joseph Beckham** OBE (an 2 Bealtaine 1975 a rugadh é in Leytonstone, Londain).

Imríonn sé i lár na páirce don fhoireann Los Angeles Galaxy. Roimhe sin d'imir sé le Real Madrid sa Spáinn agus ba é captaen fhoireann náisiúnta peile Shasana. 

Tá clú agus cáil air mar gheall ar an gcumas atá aige ciceanna saora agus cúinní a thógáil, go háirithe thar réimse fada, agus mar gheall ar a phósadh le duine de na Spice Girls, Victoria Adams.

Shínigh Beckham conradh le Manchester United i 1991 agus d’imir sé i bpríomhshraith sacair Shasana den chéad uair i 1995 agus é naoi mbliana déag d’aois. Tharraing sé aird an phobail air féin an bhliain ina dhiaidh sin agus é ag imirt i gcoinne Wimbledon (ar a dtugtar Milton Keynes Dons F.C. anois). Thug sé faoi deara go raibh cúl báire an fhreasúra tar éis teacht amach óna líne agus chiceáíl sé an liathróid ón line leathbhealach; chuaigh sí thar an gcúl báire isteach sa chúl.

Sa séasúr 1998-99, bhí sé páirteach san fhoireann de chuid United a bhuaigh na trí chomórtas mhóra, éacht a bhí gan réamhshampla i bpeil na tíre agus a thuill ridireacht d'Alex Ferguson, bainisteoir na foirne.
     
Ag tús an tséasúir 2001-02 thosaigh an gaol a bhí idir Fergusson agus Beckham ag dul in olcas. Bhí baint ag an aighneas seo, ní le cuid oibre Beckham ar an bpáirc, ach leis an mbrú leanúnach óna iondaithe agus ó lucht urraíochta, chomh maith leis na scéalta go léir a bhí á sceitheadh ag a bhean Victoria, is cosúil.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine beo
Jennifer Aniston

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Jennifer Joanne Aniston** (a rugadh ar an 11 Feabhra 1969 i Sherman Oaks, Los Angeles, California). Tá cáil bainte amach aici mar an gcarachtar Rachel Green ar an gclár teilifíse *[[Friends]]*. Phós sí an t-aisteoir Brad Pitt ar an 29 Iúil 2000, agus scar siad óna gcéile ar an 7 Eanáir 2005. Chuir Aniston isteach ar cholscaradh go hoifigiúil ar an 25 Márta 2005. Luaigh sí difríochtaí doréitithe.

## Saol agus Saothar
### Tús a saoil

Is cosúil gur theastaigh ó athair Jennifer go mbeadh sí ina haisteoir cosúil leis féin, mar sin d’iarr sé ar Telly Savalas ("Kojak") a bheith ina athair baistí aici agus d’athraigh sé an sloinne a bhí ag an gclann ó Anastassakis go Aniston. Tar éis don chlann bliain amháin a chaitheamh ina gcónaí sa Ghréig, bhog siad ar ais go Nua-Eabhrac, áit a bhfuair athair Jennifer, John Aniston, páirt sa chlár Love of Life agus, níos déanaí, Search for Tomorrow. I 1985, bhog an chlann go Los Angeles nuair a fuair John Aniston páirt in Days of Our Lives.

### Slí bheatha

D’fhreastail Jennifer ar an New York High School of Performing Arts sa bhliain 1987 agus bhí sí mar bhall den chlub drámaíochta ansin. D’fhás an dúil a bhí aici bheith ina haisteoir nuair a d’oibrigh sí sna léiriúchán *[[For Dear Life]]* agus *[[Dancing on Checker's Grave]]*. I 1989 bhog Jennifer go Hollywood agus fuair sí a céad pháirt teilifíse sa chlár teilifíse *[[Molloy]]*.

Sa bhliain 1994, d’iarr léiritheoirí cláir nua, *Friends*, ar Aniston triail a dhéanamh i gcomhair ról mar Monica Geller ach chuir sí ina luí orthu go mbeadh an carachtar Rachel Green i bhfad níb oiriúnaí di. D’oibrigh sí ar an gclár céanna sin go dtí gur tháinig deireadh leis sa bhliain 2004.

Tá Aniston tar éis bheith i go leor scannán de chuid Hollywood freisin, ina measc *[[Picture Perfect]]*, *[[The Object of My Affection]]*, *[[Office Space]]*, *[[Rock Star]]*, *[[The Good Girl]]*, *[[Bruce Almighty]]* agus *[[Along Came Polly]]*.

### Gradaim
* 1995: Gradam Screen Actors Guild: Leiriú thar barr i sraithchlár grinn (*Friends*)
* 2002: Gradam Emmy: An t-aisteoir is fearr i sraithchlár grinn (*Friends*)
* 2003: Gradam Golden Globe: An t-aisteoir is fearr i sraithchlár grinn (*Friends*)

## Scannánliosta

## Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 41 gradam buaite ag Aniston.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
22 Nollaig

Is é an **22 Nollaig** an 356ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 357ú lá i mbliain bhisigh. Tá 9 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An tSeapáin - *Tōji*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 244 — Dióicléitiánas, Impire Rómhánach (b. 311)
* 1694 — Hermann Samuel Reimarus, fealsamh agus scríbhneoir Gearmánach (b.1768)
* 1799 — Nicholas Callan, sagart agus eolaí (b. 1864)
* 1858 — Giacomo Puccini, scríbhneoir ceoldrámaí Iodálach (b. 1924)
* 1887 — Srinivasa Ramanujan, matamaiticeoir Indiach (b. 1920)
* 1911 — Grote Reber, réalteolaí Meiriceánach (b. 2002)
* 1946 — Rodrigo Valdez, dornálaí Colómach (b. 2017)
* 1948 — Noel Edmonds, craoltóir agus láithreoir teilifíse Sasanach
* 1962 — Ralph Fiennes, aisteoir Sasanach
* 1970 — Ted Cruz, Polaiteoir Meiriceánach
* 1973 — Alan Thompson, imreoir sacair
* 1974 — Fermín IV, rapálaí agus tréadaí Meicsiceach
* 1984 — Jonas Erik Altberg (Basshunter), ceoltóir
* 1988 — David Lemieux, dornálaí Ceanadach
* 1989 — Jordin Sparks, amhránaí Meiriceánach
* 1993 — Iásón Mac Giollarnáth, iománaí Éireannach
* 1993 — Meghan Trainor, amhránaí
* 1998 — G Hannelius, ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 69 — Vitellius, Impire Rómhánach (r. 15)
* 1870 — Gustavo Adolfo Bécquer, file agus scríbhneoir Spáinneach (r. 1836)
* 1880 — George Eliot, scríbhneoir Sasanach (r. 1819)
* 1943 — Beatrix Potter, Scríbhneoir Sasanach (r. 1866)
* 1956 — John O'Hanlon, polaiteoir Éireannach (r. 1872)
* 1989 — Samuel Beckett, drámadóir, úrscéalaí, file (r.1906)
* 1995 — Ceitidh Anna NicNeacail, amhránaí Albanach (r. 1906)
* 2002 — Joe Strummer, ceoltóir Sasanach (r.1952)
* 2007 — Julien Gracq, scríbhneoir Francach (r. 1910)
* 2014 — Christine Cavanaugh, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1963)
* 2014 — Joe Cocker,  cheoltóir Sasanach (r. 1944)
* 2018 — Paddy Ashdown, polaiteoir agus taidhleoir Briotanach (r. 1941)
* 2021 — Thomas Kinsella, file Éireannach (r. 1928)

## Tarluithe eile
* 69 - Dúnmharaíodh an tImpire Vitelius ar na Staighrí Geimeonacha sa Róimh 
* 401 - Toghadh Pápa Innocentius I
* 858 - Fuair t. 200,000 duine bás de bharr crith talún in Damghan na Peirse 
* 1216 - Cheadaigh Pápa Honorius III an tOrd Doiminiceach
* 1691 - Sheol na Géanna Fiáine faoi cheannas Phádraig Sáirséil i ndiaidh an léigir
* 1971 - Bunaíodh Médecins sans Frontiéres i bPáras
* 1989 - Réabhlóid na Rómáine: cuireadh Nicolae Ceaușescu as cumhacht i ndiaidh. Theith sé agus a bhean chéile ó Bhúcairist ar héileacaptar.
* 1989 - D'oscail Geata Brandenburg arís tar éis tríocha bliain 
* 1990 - Toghadh Lech Wałęsa ina  Uachtarán na Polainne
* 1990 - Bhain Oileáin Marshall agus Stáit Chónaidhme na Micrinéise neamhspleáchas lán

1222
Nollaig, 22
An Míol Mór

Is réaltbhuíon é **an Míol Mór** atá suite i ndeisceart na spéire, sa cheantar sin dá ngairtear an tUisce, in aice le réaltbhuíonta uisciúla eile mar an Uisceadóir, na hÉisc agus an Abhainn. Tagann a ainm Laidine **Cetus** ó mhiotaseolaíocht na Gréige; míol mór nó péist na mara atá i gceist.

Ritheann an t-éiclipteach i ngar don réaltbhuíon seo. Is féidir leis na pláinéid a bheith suite sa Mhíol Mór ar feadh tréimhsí gearra. Aimsíodh astaróideach uimhir a ceathair, Vesta, sa réaltbhuíon seo sa bhliain 1827.

## Príomhghnéithe
* ο Cet: is í **Mira** an réalt is mó le rá de chuid na réaltbhuíne seo; is réalta athraitheach thréimhsiúil í, an ceann is luaithe a aimsíodh. I rith tréimhse 331.65 lá comhathraíonn a hamharcmhéid ó 2.0 (ar na réaltaí is gile sa spéir agus infheicthe gan dua ag an tsúil fhornocht) go 10.1 agus ar ais arís. Thug a fionnachtain sa bhliain 1596 ag an réalteolaí Freaslannach David Fabricius buille eile don teagasc sin ar dá réir a bhíonn na spéartha do-athraithe, agus dá bhrí sin thug sé tacaíocht do Réabhlóid Copernicus.

* α Cet: i measc réaltaí eile de chuid na réaltbhuíne seo faightear **Menkar**, fathach dearg agus réalta dhúbailte optúil

* β Cet: **Deneb Kaitos**, atá ar an réalt is gile de chuid an Mhíl Mhóir

* τ Cet: atá ar an 17ú réalt is gaire don Domhan

## Réada suntasacha domhainspéire
* M77: tá an Míol Mór suite i bhfad amach ó phlána an Réaltra, agus mar sin de feictear sa cheantar seo na spéire a lán réaltraí imigéiniúla, gan iad a bheith teimhlithe ag deatach ó Bhealach na Bó Finne. Is é an ceann is gile ina measc ná M77, réaltra bíseach den naoú méid in aice le δ&nbsp;Cet.

## Stair is Miotaseolaíocht
Tá aithne ar an réaltbhuíon seo leis na cianta. Sa Mheaspatáim, d'ionannaítí leis an mbanphrionsabal príomhordúil cosmach í, sin le rá le péist na mara Tiamat.

De réir na mhiotaseolaíocht na Gréige, i dteannta na réaltbhuíonta os a chionn (Andraiméide, Ceiféas, Peirséas, Caiseoipé, agus b'fhéidir Peigeasas), b'fhéidir go mbaineann an Míol Mór le bunús mhiotas Mhaíomh Chaiseoipé, a mbaineann go coitianta leis.

I luath-mhiotais áirithe na Gréige, d'ionannaítí freisin le geataí (agus cuaillí gheata) Ifrinn (.i. ceantar na spéire faoin éiclipteach) í. sa chaoi seo, i dteannta gnéithe eile sa chomhartha stoidiacach na nIasc (a chuimsíonn na hÉisc iad féin, chomh maith le réaltaí feiceálcha ar chúl an Mhíl Mhóir), is cosúil go bhfuil baint mhór ag an Míol Mór le bunús mhiotas thógáil Cheirbearais, ceann de Dhá Shaothar Déag Earcail.

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Béar Mór ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Míol Mór agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Míol Mór ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Míol Mór 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Míol Mór

## Tagairtí
* 

Míol Mór
Inis Eoghain

Is í **Inis Eoghain** an leithinis is faide ó thuaidh in Éirinn. Tá sí suite i gContae Dhún na nGall, idir Loch Feabhail thoir, Loch Suilí thiar, agus an tAigéan Atlantach ar a cósta thuaidh.

## Daoine

* Seoirse Ó Dochartaigh

## Gailearaí pictiúr

Inishowen-02-Malin Head-Hell's Hole-1989-gje.jpg|Cionn Mhálanna
Inishowen-04-Malin Head-Gischt-1989-gje.jpg|Cionn Mhálanna
Inishowen-06-Malin Head-Flechten-1989-gje.jpg|Cionn Mhálanna
Inishowen-08-Graeser und Heide-1989-gje.jpg
Inishowen-10-Hof vor Gebirgspanorama-1989-gje.jpg
Inishowen-12-Wolke-1989-gje.jpg
Inishowen-20-Malin-Friedhof-1989-gje.jpg|Cionn Mhálanna
Inishowen-22-Malin-Friedhof-1989-gje.jpg|Cionn Mhálanna


## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Inis Eoghain
Catagóir:Leithinsí
Catagóir:Contae Dhún na nGall
Fine Gall

Is contae riaracháin  suite i dtuaisceart Chontae Bhaile Átha Cliath é **Fine Gall**, nó **Contae Fhine Gall**. Cruthaíodh sa bhliain 1993 faoin Acht um Rialtas Áitiúil é nuair a cuireadh deireadh le Comhairle Contae Átha Cliath. Is é an ceathrú contae is mó in Éirinn le 5% den daonra. Tá 239,813 duine ina gcónaí (daonáireamh 2006) ann. Is é Sord an príomhbhaile agus tá oifigí nua-aimseartha na comhairle suite ar phríomhshráid an bhaile. 

## Bailte agus sráidbhailte
* An Chorr Dhubh, An Aill, 
* Baile Brigín, Baile Dúill, Ballyboughal, Baile Bhlainséir, Baile Gháire, Baile Róil, Baile an Tirialaigh, Binn Éadair
* Cois Bá, Caisleán Cnucha, Cluain Aodha, Cluain Saileach, Cill Fhionntáin
* Domhnach Bat,
* Lusca
* Mullach Íde, Mullach Eadrad
* Ongar
* Port Mearnóg, Port Reachrann
* Ros–Eó
* Na Sceirí, Sord Cholmcille

## Tíreolaíocht
Tá 452.7 ciliméadar cearnógach talaimh i gceantar Fhine Gall agus tá teorainneacha le Cathair Átha Cliath, le Contae Átha Cliath Theas, leis an Mhí agus le Cill Dara aige. Tá 88km de chósta aige ó Chill Fhionntáin ó dheas go Baile Brigín ó thuaidh. Draenálann Abhainn Delvin é ar an Chríoch Thuaidh, Abhainn an Bharda agus Abhainn an Mhíodúin Leathain i lár, agus Abhainn na Tulcha agus Abhainn Seantreabh ar an Imeall Theas. Is í an Life a chríoch ar an imeall iardheisceartach. Tá trí hinbhear móra faoi choimirce agus gnáthóga réisc ghoirt ann, agus trí mhórthrá déag. Tá Binn Éadair agus Gleann na Life faoi Ordú Limistéir Taitneamhachtaí Speisialta.

## Tionscail
Tá tionscail bhogearraí agus chrua-earraí ríomhaireachta, earraí cógaisíochta, próiseáil bia
agus ceardaíocht agus seirbhísí leictreacha/leictreonacha lonnaithe sa réigiún. Is é Fine Gall príomhréigiún táirgeadh ghairneoireachta na hÉireann. Tá na ceantair táirgthe, áfach, ag teacht faoi bhrú méadaitheach ó fhorbraíochtaí eile agus an chathair ag fás i dtreo na mbailte tuaithe. Tá Cuan Bhinn Éadair ar an chuan iascaigh is mó ar an Chósta Thoir, agus is é an cúigiú ceann is mó sa tír é. Is é Aerfort Bhaile Átha Cliath croí eacnamaíoch Fhine Gall i gcónaí agus tá tábhacht mhór náisiúnta leis mar gheall ar an mbonn fostaíochta atá aige, ar líon na bpaisinéirí a théann tríd agus ar a sheirbhísí aerlasta.

## Féach freisin

* Comhairle Contae Fhine Gall
* Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)
* Baile Átha Cliath - Fine Gall Thiar (Dáilcheantar)

## Naisc
* Comhairle Chontae Fhine Gall

## Tagairtí


Catagóir:Fine Gall
16 Aibreán

Is é an **16 Aibreán** an 106ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 107ú lá i mbliain bhisigh. Tá 259 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Lá Fhéile Bernadette

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1283 — Maighréad, Maighdean na hIorua, Banríon na hAlban (b. 1290)
* 1728 — Joseph Black, ceimiceoir Briotanach (b. 1799)
* 1786 — John Franklin, oifigeach i gCabhlach na Breataine, taiscéalaí Artach, agus riarthóir coilíneach (b. 1847)
* 1800 — Humphrey Lloyd, fisiceoir turgnamhach Éireannach (b. 1881)
* 1844 — Anatole France, scríbhneoir Francach (b. 1924)
* 1863 — Émile Friant, péintéir Francach (b. 1932)
* 1867 — Wilbur Wright, ceannródaí eitlíochta (b.1912)
* 1871 — John Millington Synge, drámadóir, file, scríbhneoir (b.1909)
* 1879 — Patrick Burke, polaiteoir Éireannach (b. 1945)
* 1889 — Charlie Chaplin, aisteoir (b.1977)
* 1892 — Thomas Powell, polaiteoir Éireannach (b. 1971)
* 1908 — Paddy Clohessy, polaiteoir agus iománaí Éireannach (b. 1971)
* 1918 — Spike Milligan, fuirseoir agus scríbhneoir (b.2002)
* 1927 — Pápa Beinidict XVI, (Joseph Alois Ratzinger) (b. 2022)
* 1939 — Dusty Springfield, amhránaí (b.1999)
* 1940 — Margrethe II na Danmhairge, banríon na Danmhairge 
* 1947 — Gerry Rafferty, amhránaí Albanach (b. 2011)
* 1951 — William M. McKechnie, breitheamh Éireannach
* 1962 — Tony Blinken, polaiteoir Meiriceánach
* 1962 — Martina Anderson, polaiteoir Éireannach
* 1968 — Clare Daly, polaiteoir Éireannach
* 1971 — Selena Quintanilla-Pérez, amhránaí Meiriceánach (b. 1995)
* 1975 — Sean Maher, aisteoir Meiriceánach
* 1987 — Aaron Lennon, imreoir sacair
* 1995 — Mackenzie McDonald, imreoir leadóige Meiriceánach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1520 — Raffaello Sanzio, péintéir agus ailtire Iodálach (r. 1483)
* 1528 — Albrecht Dürer, péintéir, déantóir priontaí, matamaiticeoir, agus teoiriceoir Gearmánach (r. 1471)
* 1828 — Francisco de Goya, 82, péintéir (b.1746)
* 1850 — Marie Tussaud, ealaíontóir Francach (r. 1761)
* 1900 — Dankmar Adler, ailtire (r. 1844)
* 1922 — Frank Lawless, polaiteoir Éireannach (r. 1870)
* 1923 — Aero Lyons, poblachtach Éireannach (r. 1895)
* 1946 — Arthur Chevrolet, 61, déantóir ghluaisteán (b.1884)
* 1972 — Yasunari Kawabata, úrscéalaí Seapánach (r. 1899)
* 1991 — David Lean, 83, stiúrthóir scannán (b.1908)
* 1992 — Liam Ambrós Ó hAnluain, bráthair Críostaí agus scoláire Éireannach (r. 1910)
* 2010 — Carlos Franqui, scríbhneoir Cúbach (r. 1921)

## Tarluithe eile
* 1854 - Scrios crith talún príomhchathair an tSalvadóir, San Salvador.
* 1945 - Shaor Arm na Stát Aontaithe an campa príosúnaigh chogaidh ag Caisleán Colditz
* 1964 - Gearradh 300 bliain príosúin ar na *"[[Great Train Robbers]]"*.
* 1970 - Bhuaigh an tOirmhinneach Ian Paisley suíochán i bParlaimint Thuaisceart Éireann.
* 2007 - Lámhach Virginia Tech: Mharaigh dalta 32 daoine ag coláiste polaiteicnice i mBlacksburg, Virginia.

0416
Aibreán, 16
14 Meitheamh

Is é an **14 Meitheamh** an 165ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 166ú lá i mbliain bhisigh. Tá 200 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Oileáin Fháclainne - Lá na Saoirse
* Stáit Aontaithe Mheiriceá - Lá na mBratach

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1644 — Godert de Ginkell, Céad Iarla Átha Luain, ginearál Dúitseach (b. 1703)
* 1726 — James Hutton, geolaí Albanach (b. 1797)
* 1736 — Charles Augustin de Coulomb, fisiceoir Francach (b. 1806)
* 1780 — Henry Salt, Éigipteolaí (b.1827)
* 1811 — Harriet Beecher Stowe, scríbhneoir Meiriceánach (b. 1896)
* 1832 — Nikolaus Otto, cumadóir Gearmánach (b.1891) 
* 1856 — Andrey Markov, matamaiticeoir Rúiseach (b. 1922)
* 1864 — Alois Alzheimer, síciatraí (b.1915)
* 1868 — Karl Landsteiner, paiteolaí  (b. 1943)
* 1884 — John McCormack, teanór (b.1945)
* 1893 — Sydney Minch, polaiteoir Éireannach (b. 1970)
* 1893 — Séamus Búrc, polaiteoir Éireannach (b. 1967)
* 1899 — Yasunari Kawabata, scríbhneoir (b.1973)
* 1906 — John Joe Doyle, iománaí Éireannach (b. 2000)
* 1924 — James Whyte Black, Cógaseolaí (b. 2010)
* 1928 — Che Guevara, réabhlóidí sóisialach (b.1967)
* 1946 — Donald Trump, 45ú Uachtarán na Stáit Aontaithe
* 1948 — Seán Ó Conghaile, iománaí
* 1955 — Paul O'Grady, fuirseoir agus aisteoir Sasanach (b. 2023)
* 1960 — Imran Farooq, polaiteoir Pacastánach (b. 2010
* 1961 — Boy George, Amhránaí Sasanach
* 1968 — Faizon Love, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
* 1969 — Steffi Graf, imreoir leadóige
* 1971 — Alfred Freddy Krupa, ealaíontóir Crótach
* 1974 — Guðmundur Þór Kárason, puipéadóir Íoslannach
* 1976 — Lavínia Vlasak, ban-aisteoir Brasaíleach
* 1986 — Vitali Kozmin, damhsóir agus cóiréagrafaí Eastónach
* 1989 — Alison Spittle, fuirseoir, scríbhneoir, agus aisteoir Éireannach
* 1989 — Donnchadh Ó Laoghaire, polaiteoir Éireannach
* 1989 — John Millman, imreoir leadóige Astrálach
* 1992 — Daryl Sabara, aisteoir Meiriceánach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1893 — Thomas Antisell, dochtúir agus múinteoir Gael-Mheiriceánach (r. 1817)
* 1926 — Mary Cassatt, péintéir agus déantóir priontaí Meiriceánach (r. 1844)
* 1928 — Emmeline Pankhurst, sufragóir Sasanach (r. 1858)
* 1936 — G. K. Chesterton, scríbhneoir Caitliceach Sasanach (r. 1874)
* 1940 — Séamus Moore, polaiteoir Éireannach 
* 1946 — John Logie Baird, innealtóir is ceannródaí teilifíse Albanach (r. 1888)
* 1968 — Salvatore Quasimodo, scríbhneoir Iodálach (r. 1901)
* 1986 — Jorge Luis Borges, scríbhneoir (r.1899)
* 1991 — Peggy Ashcroft, ban-aisteoir Briotanach (r. 1907)
* 1995 — Rory Gallagher, 41, giotáraí Éireannach (r.1948)

## Tarluithe eile
* 1800 - Bhuaigh Napoléon ar an Mhonarcacht Hapsburgach in aice le Alessandria, an Iodáil, i gCath Mharengo.
* 1982 - Fógraíodh sos cogaidh idir an Bhreatain agus na hOileán Fháclainne
* 1991 - Rinne na mílte Coirdínigh léigear ar thrúgaí Mheiriceá i gcathair Dohuk san Iaráic agus impíodar orthu gan an tír a fhágáil
* 2017 - Loscadh Thúr Grenfell: Maraíodh 72 duine, agus gortaíodh 70 duine, nuair a chuaigh an túr árasáintré thine i Londain

0614
Meitheamh, 14
28 Lúnasa

Is é an **28 Lúnasa** an 240ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 241ú lá i mbliain bhisigh. Tá 125 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Lá fhéile Agaistín

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1749 — Johann Wolfgang von Goethe, scríbhneoir Gearmánach (b. 1832)
* 1885 — Vance Palmer, scríbhneoir Astrálach (b. 1959)
* 1896 — Arthur Calwell, polaiteoir Astrálach (b. 1973)
* 1896 — Liam Ó Flaithbheartaigh, scríbhneoir (b. 1984)
* 1899 — Charles Boyer, aisteoir (b. 1978)
* 1905 — Sam Levene, aisteoir Meiriceánach (b. 1980)
* 1916 — Benny Moré, ceoltóir Cúbach (b. 1963)
* 1930 — Windsor Davies, aisteoir Briotanach (b. 2019)
* 1938 — Paul Martin, Príomh-Aire Cheanada 
* 1942 — José Eduardo dos Santos, Uachtarán Angóla ó 1979 go 2017 (b. 2022)
* 1965 — Shania Twain, ceoltóir Ceanadach
* 1966 — Reggie Johnson, dornálaí Meiriceánach
* 1967 — Barry Cowen, polaiteoir Éireannach
* 1969 — Jack Black, aisteoir agus ceoltóir 
* 1973 — Cearba MacMurchadha, aisteoir Ceanadach
* 1982 — Thiago Motta, imreoir sacair Iodálach
* 1989 — Valtteri Bottas, tiománaí carr rásaíochta Fionlannach
* 1993 — Dennis Novak, imreoir leadóige Ostarach
* 1994 — Ons Jabeur, imreoir leadóige Túinéiseach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 430 — Naomh Agaistín, *Agaistín Hippo* nó *Aurelius Augustinus* (r. 354)
* 1457 — Andrea del Castagno, péintéir Iodálach (r ~1420)
* 1503 — Pápa Alastar VI, Pápa ó 1492 go 1503 (r. 1431)
* 1559 — Pápa Pól IV, Pápa ó 1555 go 1559 (r. 1476)
* 1628 — Edmund Arrowsmith, naomh Caitliceach (r. 1585)
* 2006 — Melvin Schwartz, fisiceoir Meiriceánach (r. 1932)
* 2020 — Chadwick Boseman, aisteoir Meiriceánach (r. 1976)

## Tarluithe eile
* 1916 - An Chéad Chogadh Domhanda: d'fhógair An Iodáil cogadh ar An Ghearmáin. D'fhógair An Ghearmáin cogadh ar An Rómáin.
* 1944 - Dara Cogadh Domhanda: saoradh Marseille agus Toulon
* 1955 - Linseáladh déagóir gorm, Emmett Till, i Mississippi mar rinne sé fead ag bean bhán. Ba cor cinniúna é don gluaiseacht ceart sibhialta.
* 1963 - Thug Martin Luther King a óráid cháiliúil "''I Have A Dream''" in Washington, D.C.  
* 1996 - Tháinig deireadh le pósadh Prionsa Séarlas agus an banphrionsa Diana
* 2005 - D'ordaigh gobharnóir Louisiana aslonnú éigeandála agus Hairicín Katrina ag teannadh ar cheantar New Orleans

0828
Lúnasa, 28
6 Nollaig

Is é an **6 Nollaig** an 340ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 341ú lá i mbliain bhisigh. Tá 25 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Féile náisiúnta na Fionlainne
* Lá Fhéile Niocláis

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1421 — Anraí VI, Rí Shasana (b.1471)
* 1742 — Nicholas Leblanc, ceimiceoir Francach (b. 1806)
* 1765 — Éadbhard Ó Raghallaigh, scoláire Éireannach (b. 1830)
* 1778 — Joseph Louis Gay-Lussac, ceimicí is fisiceoir Francach (b. 1850)
* 1888 — Will Hay, aisteoir Sasanach (b. 1849)
* 1916 — Kristján Eldjárn, tríú uachtarán na hÍoslainne (b.1982)
* 1920 — George Porter, ceimiceoir Briotanach (b. 2002)
* 1929 — King Moody, aisteoir Meiriceánach (b. 2001)
* 1933 — Henryk Górecki, cumadóir ceoil (b. 2010)
* 1941 — Leon Russom, aisteoir Meiriceánach
* 1945 — Nollaig Ó Sceacháin, iománaí Éireannach
* 1947 — Geoffrey Hinton, ríomheolaí Sasanach-Ceanadach
* 1950 — Jan Uí Shúilleabháin, polaiteoir Éireannach
* 1950 — Joe Hisaishi, cumadóir agus ceoltóir Seapánach
* 1957 — Andrew Cuomo, polaiteoir Meiriceánach
* 1972 — Seán Sherlock, polaiteoir Éireannach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* 1977 — Andrew Flintoff, Cruicéadaí agus pearsa theilifíse
* 1979 — Tim Cahill, imreoir sacair
* 1985 — Neale Richmond, polaiteoir Éireannach
* 1991 — CoCo Vandeweghe, imreoir leadóige Meiriceánach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
*343 — Naomh Nioclás (r. 270)
* 1268 — Pápa Cléimeans IV, Pápa ó 1265 go 1268 (r. 1190)
* 1799 — Joseph Black, ceimiceoir Briotanach (r. 1728)
* 1942 — Gerald Fitzgibbon, polaiteoir agus breitheamh Éireannach (r. 1866)
* 1945 — Yun Chi-ho, polaiteoir Cóiréach (r. 1864)
* 1948 — Matty Matthews, dornálaí Meiriceánach (r. 1873)
* 1949 — Huddie William Ledbetter (Lead Belly) ceoltóir (r.1888)
* 1961 — Frantz Fanon, fealsamh, údar, réabhlóidí, agus síciatraí as Martinique (r. 1925)
* 1981 — Joseph Lenehan, polaiteoir Éireannach (r. 1916)
* 1988 — Roy Orbison, amhránaí agus cumadóir ceoil (r.1936)
* 1989 — John Payne, aisteoir (r. 1912)
* 1993 — Don Ameche, aisteoir Meiriceánach (r. 1908)
* 1995 — Cosslett Ó Cuinn, sagart agus aistritheoir Éireannach (r. 1907)
* 1997 — Willie Pastrano, dornálaí Meiriceánach (r. 1935)
* 2007 — Katy French, mainicín Éireannach (r.1983)
* 2008 — Flann Ó Riain, Cartúnaí, scríbhneoir agus gníomhaí Gaeilge (r. 1929)
* 2022 — Ichiro Mizuki, guthaisteoir Seapánach (r. 1948)
* 2023 — Marisa Pavan, ban-aisteoir Iodálach (r. 1932)

## Tarluithe eile
* 1790 - Bhog Comhdháil na Stát Aontaithe ó Nua-Eabhrac go Filideilfia
* 1917 - Neamhspleáchas na Fionlainne: d'fhógair an Fhionlainn neamhspleáchas amach ó Impireacht na Rúise
* 1917 - Maraíodh dhá mhíle duine i bpléasc mhór i Halifax, in Albain Nua.
* 1921 - Síníodh Conradh Angla-Éireannach 
* 1922 - Bunaíodh Saorstát na hÉireann
* 1964 - Thug Martin Luther King, Jr. searmanas in Ard Eaglais Naomh Pól i Londain.
* 1982 - Na Trioblóidí: bhuamáil an tINLA teach tábhairne i mBaile Uí Cheallaigh. Maraíodh aon saighdiúir déag agus seisear sibhialtach.
* 1998 - Bhuaigh Hugo Chávez toghchán na huachtaránachta in Veiniséala

1206
Nollaig, 06
Ollscoil na Banríona, Béal Feirste

Ollscoil is ea **Ollscoil na Banríona, Béal Feirste** atá suite i mBéal Feirste, Ulaidh. Tugtar **Queen's University, Belfast** (**QUB**) uirthi as Béarla, nó **The Queen's University of Belfast** go hoifigiúil.

## Stair
Bunaíodh Coláistí na Banríona sa bhliain 1845 i nGaillimh, i mBéal Feirste agus i gCorcaigh. Nascadh na coláistí seo le chéile sa bhliain 1850 faoin ainm *Queen's University of Ireland*. Bunaíodh Ollscoil Chaitliceach na hÉireann sa bhliain 1851 tar éis don Phápa Coláistí na Banríona a cháineadh in 1847. Tháinig deireadh le freasúra na gCaitliceach in éadan na hOllscoile nuair a rinneadh Ollscoil Ríoga de sa bhliain 1879. D'athraigh an Ollscoil Chaitliceach a hainm go Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath níos déanaí.

Atheagraíodh na hollscoileanna le hacht na bliana 1908. Cuireadh na coláistí ríoga i gCorcaigh agus i nGaillimh agus Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath in Ollscoil na hÉireann, agus fágadh an coláiste a bhí i mBéal Feirste leis féin mar Ollscoil na Ríona. Aithníodh institiúidí eile mar choláistí aitheanta de chuid Ollscoil na hÉireann de réir a chéile, an ollscoil phápúil i Má Nuad agus na coláistí oiliúna do mhúinteoirí go háirithe.

## Eagraíocht agus rialachas

### Scoileanna

* Scoil na n-eolaíochtaí bitheolaíochta
* Scoil na ceimice agus innealtóireachta ceimiceacha
* Scoil Leictreonaic, Innealtóireacht Leictreach agus Eolaíocht Ríomhaireachta
* Scoil na nEalaíon, an Bhéarla agus na dTeangacha
* Scoil na Staire, an Antraipeolaíocht, na Fealsúnachta agus na Polaitíochta
* Scoil an Dlí
* Scoil Bhainistíochta na Banríona
* Scoil na Matamaitice agus na Fisice
* Scoil na hInnealtóireachta Meicniúla agus aeraspáis
* Scoil na Leigheas, na Fiaclóireachta agus na nEolaíochtaí Bithleighis
* Scoil an Altranais agus na Cnáimhseachais
* Scoil na Cógaisíochta
* Scoil na Timpeallachta Nádúrtha agus Tógtha
* Scoil na Síceolaíochta
* Scoil na nEolaíochtaí Sóisialta, an Oideachais agus na hOibre Sóisialta

## Féach freisin
* An Cumann Gaelach (Ollscoil na Banríona)

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí


Catagóir:Ollscoil Ríoga na hÉireann
Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn
Catagóir:Ollscoileanna
Catagóir:Scoileanna Leighis
22 Meán Fómhair

Is é an **22 Meán Fómhair** an 265ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 266ú lá i mbliain bhisigh. Tá 100 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Bhulgáir agus Mailí - *Lá na Saoirse* 

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1254 — Marco Polo, taiscéalaí agus ceannaí Veinéiseach a thaistil chun na hÁise (b. 1324)
* 1791 — Michael Faraday, eolaí Sasanach (b.1867)
* 1878 — Lilian Bland, eitleoir Sasanach (b. 1971)
* 1880 — Christabel Pankhurst, Sufraigéid agus comhbhunaitheoir Aontas Sóisialta agus Polaitiúil na mBan (b. 1958)
* 1885 — Ben Chifley, polaiteoir Astrálach agus 16ú Príomh-Aire na hAstráile (b. 1951) 
* 1885 — Erich von Stroheim, aisteoir agus stiúrthóir Ostarach (b. 1957)
* 1895 — Paul Muni, aisteoir Meiriceánach (b. 1976)
* 1901 — Charles Brenton Huggins, fiseolaí Meiriceánach (b. 1998)
* 1915 — Arthur Lowe, aisteoir Sasanach (b. 1982)
* 1923 — Seán Treacy, polaiteoir Éireannach (b. 2018)
* 1932 — Ingemar Johansson, dornálaí Sualannach (b. 2009)
* 1943 — Robert Ballagh, ealaíontóir Éireannach
* 1950 — John H. Stracey, dornálaí Briotanach
* 1953 — Ségolène Royal, polaiteoir Francach
* 1957 — Nick Cave, ceoltóir Astrálach
* 1958 — Andrea Bocelli, theanór Iodálach
* 1960 — Isaac Herzog, polaiteoir Iosraelach
* 1968 — Robert Buckland, polaiteoir Briotanach
* 1975 — Katie Holten, ealaíontóir Éireannach
* 1976 — Ronaldo, imreoir sacair
* 1977 — Adonis Stevenson, dornálaí Ceanadach
* 1978 — Ed Joyce, cruicéadaí Éireannach
* 1989 — Sabine Lisicki, imreoir leadóige Gearmánach
* 1993 — Carlos Knight, aisteoir Meiriceánach
* 1995 — Conchúir Mac Domhnall, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1544 — Clément Marot, file Francach (r. 1495)
* 1626 — Aodh Mac Cathmhaoil, Ardeaspag Ard Mhacha (r ~1571)
* 1774 — Pápa Cléimeans XIV, Pápa agus Easpag na Róimhe ó 1769 go 1774 (r. 1705)
* 1828 — Shaka Zulu, Rí ar na Zulu (r.~1787) 
* 1875 — Charles Bianconi, bunaitheoir iompair phoiblí in Éirinn (r. 1786)
* 1952 — Kaarlo Juho Ståhlberg, Uachtarán na Fionlainne (r. 1865)
* 1956 — Frederick Soddy, radaicheimicí Sasanach (r. 1877)
* 1957 — Oliver St. John Gogarty, scríbhneoir, lúthchleasaí agus polaiteoir Éireannach (r.1878)
* 1974 — Tommy Langan, imreoir peil Ghaelach (r. 1921)
* 1979 — Otto Robert Frisch, fisiceoir Ostarach (r. 1904)
* 1981 — Donnchadh Ó Briain, polaiteoir Éireannach (r. 1897)
* 1989 — Irving Berlin, cumadóir ceoil agus liriceoir Meiriceánach (r. 1888)
* 1996 — Dorothy Lamour, ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. 1914)
* 1999 — George C. Scott, aisteoir Meiriceánach (r. 1927)

## Tarluithe eile
* 1823 - Dúirt Joseph Smith gur threoraigh Dia é (tríd an Aingeal Moroni) agus fuair sé plátaí órga amach 
* 1957 - Toghadh François Duvalier uachtarán Háítí
* 1975 - Chuir buamaí de chuid an IRA ar fud Thuaisceart Éireann an sos cogaidh i mbaol
* 1980 - Bhris cogadh amach idir an Iaráin agus an Iaráic
* 1998 - Theith na mílte as an gCosaiv de bharr ionsaithe na Seirbheach

## Tagairtí

0922
Meán Fómhair, 22
Sunset Studies

Is é **Sunset Studies** dlúthdhiosca le Augie March.

## Clár

# The Hole In Your Roof (7:12) 
# Maroondah Reservoir (5:05) 
# There Is No Such Place (3:17) 
# Tulip (6:20) 
# Tasman Awakens (4:42) 
# Believe Me (2:02) 
# Sunset Studies (5:34) 
# Men Who Follow Spring The Planet Round (5:35) 
# Angels Of The Bowling Green (5:12) 
# Heartbeat and Sails (3:01) 
# The Offer (4:56) 
# The Good Gardener (On How He Fell) (5:26) 
# Here Comes The Night (4:50) 
# Asleep In Perfection (4:04) 
# Owen's Lament (8:46)

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2000
Sonraí réaltmhéadracha ag baint le Folt Bheirnicé

### Réaltaí Sonracha

### Ilréaltaí

### Réaltaí Athraitheacha

### [[Réad domhainspéire|Réada domhainspéire]]

Catagóir:Réalteolaíocht