Fernão de Magalhães

Taiscéalaí Portaingéalach ab ea **Fernão de Magalhães** (Béarla: *Ferdinand Magellan*, Spáinnis: *Fernando de Magallanes*, 1480 – 27 Aibreán, 1521), a thug turasanna taiscéalaíochta i seirbhís na Spáinne. 

Is é Fernão de Magalhães an chéad Eorpach a sheol trasna an Aigéin Chiúin. Ach níor éirigh leis an turas ar ais go dtí an Spáinn a dhéanamh mar gur maraíodh é sna hOileáin Fhilipíneacha sa bhliain 1521. Ach ba mhór an t-éacht a rinne  Magellan; chruthaigh sé go bhféadfaí an Áise a bhaint amach ach seoladh siar ón Eoraip. 

## Na Chéad Turasanna a Thug Sé

Léirigh de Magalhães an-spéis sa taiscéalaíocht agus é ina fhear óg. Is iomaí turas a thug sé ar chósta na hAfraice agus ar an Áise.
clé|mion|Albufeira, Algarve|alt=|177x177pxChuaigh de Magalhães ar a chéad turas farraige sa bhliain 1505, nuair a bhí sé cúig bliana fichead d'aois. An uair sin, bhí sé ar dhuine acu siúd a bhí le Francisco de Almeida a insealbhú mar leasrí Portaingéalach. B'ansin a tháinig de Magalhães i ndeabhaidh lainne an chéad uair, nó fuair siad rompu taoiseach a bhí tar éis cáin a íoc le Vasco da Gama trí bliana roimhe sin, agus é ag diúltú Almeida faoin gcáin anois. Ansin, d'ionsaigh lucht leanúna Almeida é, agus ghabh siad Kilwa i dTansáin an lae inniu.
clé|mion|266x266px|Fernão de Magalhães, Ponte da Barca
Sa bhliain 1506, chuaigh, de Magalhães go dtí na hIndiacha Thoir, agus é ag glacadh páirte sna turasanna taiscéalaíochta go dtí Oileáin na Spíosraí. 

I bhFeabhra 1509, throid sé i gcath farraige Diu, a chuir deireadh le tionchar na Tuirce Otamánaí sa chearn sin den domhan. 

### '''Ó mheas'''
Bronnadh dintiúirí an chaiptín ar Mhagalhães sa bhliain 1510. 

Chaill sé an coimisiún, áfach, sa bhliain a bhí chugainn, nuair a thug sé turas soir ar a long gan chead a fháil ó na húdaráis chuí roimhe sin. B'éigean dó filleadh go dtí an Phortaingéil sa bhliain 1512.

Sa bhliain 1513, cuireadh de Magalhães go dtí Maracó, áit ar throid sé i gCath Azamor. B'ansin a goineadh go tromchúiseach sa ghlúin é. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé ar saoire gan chead a iarraidh ar Almeida, agus milleánaíodh é faoi thradáil neamhdhlíthiúil leis na Moslamaigh. Mar sin, bhain Almeida a dhea-shúil de. Ní raibh i gcuid mhór de na líomhaintí ach gnáthaithiseoireacht nach ndeachaigh chun na cúirte riamh, ach mar sin féin, ní raibh cara fágtha ag de Magalhães i gcúirt an rí nua, Manuel a hAon. 

Mar sin, chuaigh de Magalhães i muinín rí na Spáinne ar lorg oibre mar chaptaen farraige. 

### Timpeall an domhain, beagnach
mion|277x277px
Bhí de Magalhães i gceannas ar an chéad turas rathúil timpeall an domhain. Chreid de Magalhães dá seolfadh sé siar ón Eoraip go rachadh sé timpeall an domhain chomh fada leis an Áise. Roimhe sin, sa bhliain 1492, sheol Críostóir Colambas siar agus é ag súil go sroichfeadh sé an Áise.

Sa bhliain 1519 thug rí na Spáinne, Séarlas V, airgead do de Magalhães chun seoladh siar ón Eoraip go dtí an Áise. Fuair Magellan 5 long le haghaidh an turais. Chuir de Magalhães tús leis an turas in Sevilla na Spáinne, ag crochadh a chuid seolta ar an 20 Meán Fómhair 1519. Bhí timpeall 270 fear ar bord na long.

Sheol de Magalhães agus a chriú a fhad le cósta na Brasaíle ar dtús agus ansin siar ó dheas feadh chósta Mheiriceá Theas. Rug stoirmeacha ar longa de Magalhães agus iad ag déanamh a mbealaigh a fhad le deisceart Mheiriceá Theas. Scriosadh ceann amháin de na longa sa drochaimsir.
clé|mion|177x177px
Faoi dheireadh, d’éirigh le de Magalhães agus a chriú seoladh trí chaolas i ndeisceart Mheiriceá Theas agus isteach i bhfarraige shocair ar an taobh thall. An tAigéan Ciúin a thug siad ar an bhfarraige ar an taobh thall. Caolas Magellan a thugtar sa lá atá inniu ann ar an gcaolas trínar sheol siad.

Níor éirigh leis, áfach, an turas sin a chríochnú, nó maraíodh i gCath Mactan in Oileán Cebu é, ceann de na hOileáin Fhilipíneacha. Cath ab ea é a tharraing sé anuas air féin, nuair a chuir sé ladar i gcúrsaí polaitíochta na mbundúchasach i Cebu.

Faoi dheireadh, níor éirigh ach le long amháin an turas ar ais go dtí an Spáinn a dhéanamh. 270 fear a sheol ó Sevilla sa bhliain 1519 ach níor tháinig ar ais trí bliana ina dhiaidh sin ach timpeall fiche duine. Is é criú Magellan an chéad dream a sheol timpeall an domhain. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1480
Catagóir:Básanna i 1521
Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine faoi mhíchumas
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Taiscéalaithe Portaingéalacha