open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liam Ahern

Polaiteoir Éireannach ab ea **Liam Ahern** (**William** uaireanta, 12 Eanáir 1916 – 13 Iúil 1974). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil. D’fhóin sé i nDáil Éireann agus i Seanad Éireann araon.

## Saol luath agus pearsanta

Bhí athair Ahern, Eamon Ahern (1882–1953), ina bhall de Chomhairle Contae Chorcaí ó 1919 go 1953. Bhí sé ina bhall den IRA agus den IRB. Nuair a fuair Eamons bás, comhthoghadh Liam ar an gcomhairle. Bhí uncail Ahern, John Dinneen, ina bhall den Dáil freisin idir 1922 agus 1927. Ba é uncail Liam, Maurice Ahern (1899–1950), captaen ar Bhriogáid Uimhir a hAon den 4ú Cathlán Oirthear Chorcaí den IRA.

Bhí mac Liam, Michael Ahern, ina Theachta Dála de chuid Fhianna Fáil do Chorcaigh Thoir ó 1982 go 2011. Bhí mac eile, an ceantálaí Maurice Ahern, ina chomhairleoir fadbhunaithe de chuid Fhianna Fáil do thoghcheantar Mhainistir na Corann i gComhairle Contae Chorcaí ó 1979 go 2009. Tá gariníon Liam, Ann-Marie Ahern, ina ball de chuid Fhianna Fáil i gComhairle Contae Chorcaí ó 2020.

## Gairm bheatha pholaitiúil

Feirmeoir agus conraitheoir talmhaíochta, toghadh Ahern den chéad uair chuig an 9ú Seanad i 1957 ar Phainéal an Lucht Oibre. I 1961, cuireadh ar ais chuig an 10ú Seanad é ar an bPainéal Riaracháin, agus atoghadh é ag an bpainéal céanna chuig an 11ú Seanad i 1965.

San olltoghchán i 1969, sheas sé i dtoghchán don 19ú Dáil i ndáilcheantar Chorcaigh Thoir Thuaidh, ach bhuaigh a chomhghleacaí i bhFianna Fáil, Seán Brosnan, air go cúng. Tar éis dó a bheith buailte, cuireadh Ahern ar ais chuig an 12ú Seanad ag an bPainéal Riaracháin.

I dtoghchán ginearálta 1973, d'iarr sé Corcaigh Thoir Thuaidh arís, áit ar tháinig sé sa cheathrú háit as na ceithre iarrthóir rathúla, ag cur as don Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil, Seán Brosnan. Tháinig rialtas comhrialtas Fine Gael-Pháirtí an Lucht Oibre faoi stiúir an Taoisigh Liam Cosgrave i gcumhacht sa toghchán sin, ag cur deireadh le tréimhse sé bliana déag de rialtas Fhianna Fáil, agus fuair Ahern é féin i bhfreasúra den chéad uair ina shlí bheatha san Oireachtas. Chuir sé beagán círéibe faoi deara le linn díospóireacht na Dála faoi urghabháil arm an IRA ar an MV Claudia i mBealtaine 1973 nuair a scairt sé amach, "More guns we want, bags of guns" ("Níos mó gunnaí uainn, málaí gunnaí").

Fuair ​​sé bás i mí Iúil 1974 ag aois 58, rud a spreag fothoghchán ar an 13 Samhain 1974 inar choinnigh Seán Brosnan a shuíochán do Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1974
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Baill Sheanad Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Fir
Fintan Coogan, Mór

Polaiteoir Éireannach ab ea **Fintan Coogan, Mór**  (13 Aibreán 1910 – 4 Samhain 1984). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Coogan, Fintan
Coogan, Fintan
Coogan, Fintan
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Brigid Hogan-O'Higgins

Polaiteoir Éireannach ab ea **Brigid Hogan-O'Higgins**  (10 Márta 1932 – 2 Samhain 2022). Bhí sí ina ball d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Básanna in 2022
Thomas Dunne

Polaiteoir Éireannach ab ea **Kevin Dunne**  (10 Márta 1926 – 3 Lúnasa 1990). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna i 1990
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Henry Kenny

Polaiteoir Éireannach ab ea **Henry Kenny**  (7 Meán Fómhair 1913 – 25 Meán Fómhair 1975). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael. B'athair Éanna Uí Choinnigh é.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach
Kenny, Henry
Kenny, Henry
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Paddy Belton

Polaiteoir Éireannach ab ea **Paddy Belton**  (25 Meitheamh 1926 – 22 Bealtaine 1987). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna i 1987
Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Fir
Stephen Coughlan

Polaiteoir Éireannach ab ea **Stephen Coughlan**  (26 Nollaig 1910 – 20 Nollaig 1994). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1892
Catagóir:Básanna i 1967
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Joseph Dowling

Polaiteoir Éireannach ab ea **Joseph Dowling** (2 Feabhra 1922 – 31 Bealtaine 2014). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas
* Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Dowling, Joseph
Dowling, Joseph
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Hugh Gibbons

Polaiteoir Éireannach ab ea **Hugh Gibbons**  (6 Iúil 1916 – 13 Samhain 2007). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Gibbons, Hugh
Gibbons, Hugh
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin
John O'Sullivan (Corcaigh)

Polaiteoir Éireannach ab ea **John O'Sullivan**  (8 Meitheamh 1901 – 28 Feabhra 1990). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

O'Sullivan, John
O'Sullivan, John
O'Sullivan, John
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Martin Finn

Polaiteoir Éireannach ab ea **Martin Finn** (22 Lúnasa 1917 – 7 Márta 1988). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Finn, Martin
Finn, Martin
Finn, Martin
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Justin Keating

Polaiteoir Éireannach ab ea **Justin Keating**  (7 Eanáir 1930 – 31 Nollaig 2009). Bhí sé ina bhall de Páirtí an Lucht Oibre.

## Tagairtí

Keating, Justin
Keating, Justin
Keating, Justin
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
David Thornley

Polaiteoir Éireannach ab ea **David Thornley**  (31 Iúil 1935 – 18 Meitheamh 1978). Bhí sé ina bhall de Páirtí an Lucht Oibre.

## Féach freisin
* Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh
* Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh  (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Thornley, David
Thornley, David
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Charles McDonald

Polaiteoir Éireannach ab ea **Charles McDonald**  (11 Meitheamh 1935 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

McDonald, Charles
McDonald, Charles
McDonald, Charles
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Myles Staunton

Polaiteoir Éireannach ab ea **Myles Staunton** (24 Meán Fómhair 1935 – 22 Meitheamh 2011). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Staunton, Myles
Staunton, Myles
Staunton, Myles
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
John Esmonde, an 16ú Bairnéad

Polaiteoir Éireannach ab ea **John Esmonde**  (27 Meitheamh 1928 – 16 Bealtaine 1987). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna i 1987
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Uaisleacht Éireannach
Patrick Malone

Polaiteoir Éireannach ab ea **Patrick Malone**  (30 Bealtaine 1916 – 3 Nollaig 1993). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Malone, Patrick
Malone, Patrick
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Polaiteoirí as Cill Dara
Brendan Toal

Polaiteoir Éireannach ab ea **Brendan Toal**  (1 December 1940 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Toal, Brendan
Toal, Brendan
Toal, Brendan
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Paddy Keaveney

Polaiteoir Éireannach ab ea **Paddy Keaveney**  (28 Deireadh Fómhair 1929 – 19 Iúil 1995). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil Neamhspleách.

## Tagairtí

Keaveney, Paddy
Keaveney, Paddy
Keaveney, Paddy
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Brendan Halligan

Polaiteoir Éireannach ab ea **Brendan Halligan**  (5 Iúil 1936 – 9 Lúnasa 2020). Bhí sé ina bhall de Páirtí an Lucht Oibre.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas
* Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Halligan, Brendan
Halligan, Brendan
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Frank Carter

Polaiteoir Éireannach ab ea **Frank Carter**  (27 Iúil 1910 – 17 Iúil 1988). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Básanna i 1988
Catagóir:Baill den 14ú Dáil
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Percy Dockrell

Polaiteoir Éireannach ab ea **(Henry) Percy Dockrell** (27 Nollaig 1914 – 22 Samhain 1979). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Dockrell, Percy
Dockrell, Percy
Catagóir:Baill den 14ú Dáil
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Gerard Lynch

Polaiteoir Éireannach ab ea **Gerard Lynch**  (15 Meitheamh 1931 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Lynch, Gerard
Lynch, Gerard
Lynch, Gerard
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Gus Healy

Polaiteoir Éireannach ab ea **Gus Healy**  (20 Bealtaine 1904 – 10 Iúil 1987). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBuirg Chorcaí (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Catagóir:Catagóir:Buirg Chorcaí (Dáilcheantar)

Healy, Gus
Healy, Gus
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Home Sweet Homediddly-Dum-Doodily

Craoladh an tríú heipeasóid, **"'Home Sweet Homediddly-Dum-Doodily"**, den seachtú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 1 Deireadh Fómhair 1995. Scríobh Jon Vitti an eipeasóid seo. D'fhéach 14.5 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 7)
Treehouse of Horror VI

Craoladh an séú heipeasóid, **Treehouse of Horror VI**, den seachtú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 29 Deireadh Fómhair 1995. Scríobh John Swartzwelder, Steve Tompkins agus David S. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 19.7 milliún duine ar an eipeasóid.

Cheiliúradar an eipeasóid seo Oíche Shamhna, agus is an séú eipeasóid a cheiliúrtar Oíche Shamhna í.
## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 7)
Catagóir:Treehouse of Horror (sraith theilifíse)
Treehouse of Horror (sraith teilifíse)

Is sraith clár speisialta Oíche Shamhna mar chuid den sraith theilifíse The Simpsons le Matt Groening é **Treehouse of Horror**. Cuimsíonn gach eipeasóid trí deighleog a bhfuil aon scéal neamhspleách ar leith. Tá gnéithe na seánraí uafáis (Béarla: horror), ficsean eolaíochta, agus an osnádúrtha.

Craoladh an chéad eipeasóid, dar teideal "Treehouse of Horror", ar 25 Deireadh Fómhair 1990, mar chuid den dara séasúr agus bhí spreagtha ag scéalta EC Comics é. Ó shin i leith, bhí 26 eipeasóid eile le amháin gach bliain.

## Carachtair athfhillteacha
* Kang and Kodos - Beatha eachtardhomhanda ón phláinéad "Rigel VII" a labhraíonn "Rigellian" 

## Deighleoga

## Traidisiúin

## Táirgeadh

## Féach freisin
* Halloween of Horror
* Kang and Kodos
* Liosta eipeasóidí Treehouse of Horror

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
*
Catagóir:Oíche Shamhna
Catagóir:Eipeasóidí teilifíse a bhaineann leis Oíche Shamhna
Catagóir:Cláir ficsean uafáis
Matt Groening

Is cartúnaí, scríbhneoir, léiritheoir, beochantóir, agus aisteoir glór é **Matt Groening** a rugadh ar an 15 Feabhra 1954. Is cruthaitheoir sraitheanna teilifíse The Simpsons (1989–inniu), Futurama (1999–2003, 2008–2013), agus Disenchantment atá le teacht sa bhliain 2018, mar aon le an stiallchartún grinn Life in Hell (1977–2012) é. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Matt Groening ar IMDb

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Cartúnaithe Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí teilifíse Meiriceánacha
Catagóir:Cartúnaithe as Portland, Oregon
Catagóir:Scríbhneoirí as Portland, Oregon
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Scenes from the Class Struggle in Springfield

Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, **“Scenes from the Class Struggle in Springfield”**, den seachtú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 4 Feabhra 1996. Scríobh Jennifer Crittenden an eipeasóid seo. D'fhéach 14.4 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 7)
You Only Move Twice

Craoladh an dara heipeasóid, **"You Only Move Twice"**, den ochtú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 3 Samhain 1996. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 13.9 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 8)
Raging Abe Simpson and His Grumbling Grandson in "The Curse of the Flying Hellfish"

Craoladh an dara heipeasóid is fiche, **Raging Abe Simpson and His Grumbling Grandson in "The Curse of the Flying Hellfish"**, den seachtú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 28 Aibreán 1996. Scríobh Jonathan Collier an eipeasóid seo. D'fhéach 13.0 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 7)
Ceol clasaiceach

[deas|mion|350x350px|Montáis de chumadóirí ceoil clasaiceach fireannaigh. Ó chlé go deas:<br>Ar barr: [Antonio Vivaldi, Johann Sebastian Bach, George Frideric Handel, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven;Sa lár: Gioachino Rossini, Felix Mendelssohn, Frédéric Chopin, Richard Wagner, Giuseppe Verdi;tríú as a chéile: Johann Strauss II, Johannes Brahms, Georges Bizet, Pyotr Ilyich Tchaikovsky, Antonin Dvořák;Ar bun: Edvard Grieg, Edward Elgar, Sergei Rachmaninoff, George Gershwin, Aram Khachaturian]]

Foirm ealaíne is ea an **ceol clasaiceach** a tháirgtear nó atá fréamhaithe i dtraidisiúin cheol an Iarthair, an ceol liotúirgeach (reiligiúnach) agus an ceol tuata san áireamh.  

Cé go n-úsáidtear téarma níos cruinne freisin chun tagairt a dhéanamh don tréimhse ó 1750 go dtí 1820 (an tréimhse Chlasaiceach), tá an t-airteagal seo mar gheall ar an réimse leathan ama ó thart ar an 11ú haois go dtí an lá inniu, an tréimhse Chlasaiceach agus tréimhsí éagsúla eile ina mheasc.  

Noirm lárnacha noirm an traidisiúin seo, códaíodh iad idir 1550 agus 1900, ar a dtugtar  tréimhse an chleachtaidh-choitianta. Seo a leanas mórthréimhsí ama na healaíne ceoil san Iarthair  : 

* tréimhse an luathcheoil, lena n-áirítear
** an Mheánaois (500-1400) 
** an Renaissance (an ré idir 1400-1600).
** Ceol barócach (1600-1750)
* tréimhse an chleachtaidh-choitianta, lena n-áirítear 
** Barócach (1600-1750)
** Clasaiceach (1750-1820)
** Rómánsúil  (an ré idir 1804-1910) 
* an 20ú haois (1901-2000) lena n-áirítear 
** an nuacheol (1890-1930) a fhorluíonn ó dheireadh an 19ú haois
** an impriseanachas (1875-1925) a fhorluíonn chomh maith ó dheireadh an 19ú haois
** an nuachlasaiceachas (1920-1950), den chuid is mó i dtréimhse an idirchogaidh
** an turgnamhach (1950–inniu)
** an t-ard-nua-aoiseachas (1950-1969)
** comhaimseartha (1945 nó 1975–inniu) nó an t-iar-nua-aoiseachas (sa ré idir 1930–inniu)
Déantar idirdhealú ar ealaín cheoil na hEorpa den chuid is mó ó go leor foirmeacha clasaiceacha neamh-Eorpacha agus ó roinnt  gnéithe cheol pobail trí a córais cliathnodaireachta, atá in úsáid ó thart ar an 16ú haois ar aghaidh.

Úsáideann cumadóirí cliathnodaireacht an Iarthair chun a chur in iúl don taibheoir na tuinairdí (m.sh., séiseanna, dordlínte, cordaí), luas, méadar agus rithimí an ghiota cheoil   . 

Is féidir go mbeadh mar thoradh ar seo ná go mbeadh níos lú ama do chleachtais, a leithéid agus tobchumadóireacht agus ornáidíocht *ad libitum*, a n-éistear go minic sa cheol ealaín neamh-Eorpacha agus sa cheol pobail, agus stíleanna ar nós snagcheol agus gormacha. 

Difríocht eile a bhíonn ann ná cé go nglacann na stíleanna a bhfuil tóir orthu foirm an amhráin (strófach) nó a díorthú den fhoirm seo.

## Tagairtí

Catagóir:Ceol clasaiceach
Seán Brosnan

Polaiteoir Éireannach ab ea **Seán Brosnan** (21 Nollaig 1916 – 18 Aibreán 1979). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1979
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Baill den 13ú Seanad
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Fir
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Patrick Kerrigan

Polaiteoir Éireannach ab ea **Patrick Kerrigan**  (21 February 1928 – 4 July 1979). Bhí sé ina bhall de Páirtí an Lucht Oibre.

## Tagairtí

Kerrigan, Patrick
Kerrigan, Patrick
Kerrigan, Patrick
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Christopher Froome

Is rothaí rásaíochta don Bhreatain Mhór é **Christopher Froome**, ar a dtugtar freisin *Chris Froome*, a rugadh ar an 20 lá Bealtaine 1985 i Nairobi i gCéinia. Mar bhall d'fhoireann Sky, bhuaigh sé an Tour de France ceithre huaire, sna blianta 2013, 2015, 2016 agus 2017, agus tá dhá bhonn cré-umha buaite aige sa triail ama sna cluichí Oilimpeacha, sna blianta 2012 agus 2016.

catagóir:Rothaithe

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Joseph Brennan (Ceann Comhairle)

Polaiteoir Éireannach ab ea **Joseph Brennan**  (14 Feabhra 1912 – 13 Iúil 1980). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil agus Ceann Comhairle 1977-1980.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1912
Catagóir:Básanna i 1980
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill den 14ú Dáil
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Fir
Catagóir:Peileadóirí Gaelaí
Catagóir:Ceann Comhairle
Richard Barry

Polaiteoir Éireannach ab ea **Richard Barry**  (4 Meán Fómhair 1919 – 28 Aibreán 2013). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Féach freisin

* Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Corcaigh Thoir

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna in 2013
Catagóir:Baill den 14ú Dáil
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Fir
Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Michael Murphy

Polaiteoir Éireannach ab ea **Michael Murphy** (12 Márta 1919 – 28 Deireadh Fómhair 2000). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.

## Tagairtí

Murphy, Michael
Murphy, Michael
Murphy, Michael
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 14ú Dáil
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Timothy O'Connor

Polaiteoir Éireannach ab ea **Timothy O'Connor**  (1 Deireadh Fómhair 1906 – 21 Iúil 1986). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Ciarraí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCiarraí

## Tagairtí

O'Connor, Timothy
O'Connor, Timothy
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí
Ionsaí ar Eaglais sa Normainn, 2016

clé|250px|mion|2016 Ionsaí Eaglais an Normainn
D'ionsaigh, ar an 26 Iúil 2016, beirt sceimhlitheoirí Ioslamach rannpháirtithe ina Aifreann ag Eaglais Chaitliceach i Saint-Étienne-du-Rouvray, an Normainn, tuaisceart na Fraince. 

Á mbeartú sceana agus ag caitheamh criosanna pléascach bréige, thóg na fir seisear cime agus níos déanaí maraithe ceann acu, 85 bliain d'aois sagart Jacques Hamel, le ag gearradh a scornach, agus freisin gortaithe go dona an fear d'86 bliain d'aois. 

Bhí na sceimhlitheoirí scaoilte marbh le BRI póilíní mar rinne siad iarracht an eaglais a fhágáil.

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:Stair na Fraince
Mark Clinton

Polaiteoir Éireannach ab ea **Mark Clinton**  (7 Feabhra 1915 – 23 Nollaig 2001). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Clinton, Mark
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Clinton, Mark
Clinton, Mark
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Joe Sheridan

Polaiteoir Éireannach ab ea **Joe Sheridan**  (27 Samhain 1914 – 30 Meán Fómhair 2000). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael ar dtús agus ansin sheas sé mar pholaiteoir neamhspleách.

## Tagairtí

Sheridan, Joe
Sheridan, Joe
Sheridan, Joe
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Luke Belton

Polaiteoir Éireannach ab ea **Luke Belton**  (9 Lúnasa 1918 – 18 Meitheamh 2006). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
* Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Básanna in 2006
Catagóir:Baill den 16ú Seanad
Catagóir:Baill den 17ú Seanad
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Daoine as Contae an Longfoirt
Catagóir:Fir
Thomas Hussey

Polaiteoir Éireannach ba ea **Thomas Hussey** (25 Eanáir 1936 – 21 Eanáir 2024). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fail.

## Tagairtí

Hussey, Thomas
Hussey, Thomas
Hussey, Thomas
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Neamh

[deas|250px|thumb|Neamh sa [An Choiméide Dhiaga|Choiméide Dhiaga]]
I gcúrsaí creidimh, is áit osnádúrtha tharchéimnitheach é **Neamh** (nó **na flaithis**) ina bhfuil neacha ar nós déithe, aingil, anamacha, naoimh, nó sinsir urramacha ina gcónaí, nó is í an áit as a dtagann siad. I reiligiúin áirithe, is féidir le neacha neamhaí teacht anuas as neamh go dtí an domhan i gcolainn dhaonna, agus is féidir le neacha saolta dul suas chun na bhflaitheas tar éis a mbáis, nó, i gcásanna eisceachtúla, dul isteach ar neamh fós beo.

Is minic a dhéantar cur síos ar neamh mar “an áit is airde”, “an áit is naofa”, nó mar “pharthas”, i gcodarsnacht le hifreann nó an domhan thíos nó na “háiteanna ísle”. Creideann daoine áirithe gur féidir le gach duine neamh a shroichint, ach uaireanta creidtear go gcaithfear caighdeáin nó coinníollacha éagsúla ó thaobh diagachta, maitheasa, cráifeachta, nó creidimh, a bhaint amach, nó b'fhéidir nach bhfuil i gceist ach toil Dé. Creideann daoine áirithe go bhféadfadh neamh a bheith ar an domhan i saol atá le teacht.

Creideamh eile atá ann ná *axis mundi* nó crann domhanda a cheanglaíonn na flaithis, an saol daonna, agus an domhan thíos. I reiligiúin Indiacha, meastar gur cosúil le neamh é Svarga loka, agus athshaolaítear an t-anam i bhfoirmeacha éagsúla de réir a karma. Is féidir an timthriall seo a bhriseadh tar éis don anam Moksha nó Nirbheána a bhaint amach. Tugtar “an domhan eile” ar aon áit taobh amuigh den domhan seo (neamh, ifreann, nó eile) ina bhfuil daoine, anamacha nó déithe.

Ar a laghad sna creidimh Abrahámacha (an Chríostaíocht, Ioslam, agus roinnt scoileanna de chuid an Ghiúdachais), is é neamh an áit a gcúitíonn Dia le daoine a gcuid dea-ghníomhartha sa saol ar feadh na síoraíochta (agus is é ifreann an áit a gcuireann Dia pionós ar dhaoine faoina ndroch-iompar).

## Tagairtí

Catagóir:Bás
Catagóir:Reiligiún
Joan Burke

Polaiteoir Éireannach ab ea **Joan Burke**  (8 Feabhra 1928 – 27 Samhain 2016). Bhí sí ina ball d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Banaltraí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Frank Taylor

Polaiteoir Éireannach ab ea **Frank Taylor**  (30 Bealtaine 1914 – 15 Aibreán 1998). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Taylor, Frank
Taylor, Frank
Taylor, Frank
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Amhránaí is scríbhneoir

Is cineál ceoltóra é **amhránaí is scríbhneoir** a scríobhann na liricí agus a chumann an ceol dá chuid amhrán féin, agus a chanann iad chomh maith.

## Tagairtí
Joseph Farrell

Polaiteoir Éireannach ab ea **Joseph Farrell** (1 Iúil 1905 – 24 Samhain 1999). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae Lú
Catagóir:Daoine a rugadh i 1905
Catagóir:Básanna i 1999
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Eugene Timmons

Polaiteoir Éireannach ab ea **Eugene Timmons**  (dáta gan aithne – 13 May 1999). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil

## Tagairtí

Timmons, Eugene
Timmons, Eugene
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Eugene Gilhawley

Polaiteoir Éireannach ab ea **Eugene Gilhawley**  (14 Aibreán 1910 – 3 Bealtaine 1987). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Gilhawley, Eugene
Gilhawley, Eugene
Gilhawley, Eugene
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Patrick J. Reynolds

Polaiteoir Éireannach ab ea **Patrick J. Reynolds**  (25 Samhain 1920 – 27 Nollaig 2003). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Reynolds, Patrick J.
Reynolds, Patrick J.
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin
Michael Herbert

Polaiteoir Éireannach ab ea **Michael Herbert** (17 Bealtaine 1925 – 20 Meitheamh 2006). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Herbert, Michael
Herbert, Michael
Herbert, Michael
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Barry Cogan

Polaiteoir Éireannach ab ea **Barry Cogan**  (27 Meán Fómhair 1936 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Cogan, Barry
Cogan, Barry
Cogan, Barry
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
El Viaje Misterioso de Nuestro Jomer (The Mysterious Voyage of Homer)

Craoladh an naoú heipeasóid, **"El Viaje Misterioso de Nuestro Jomer (The Mysterious Voyage of Homer)"**, den ochtú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 1 Nollaig 1996. Scríobh Ken Keeler an eipeasóid seo. D'fhéach 14.9 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 8)
James Gallagher

Polaiteoir Éireannach ab ea **James Gallagher**  (20 Aibreán 1920 – 11 Márta 1983). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Gallagher, James
Gallagher, James
Gallagher, James
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
My Sister, My Sitter

Craoladh an seachtú heipeasóid déag, **"My Sister, My Sitter"**, den ochtú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 2 Márta 1997. Scríobh Dan Greaney an eipeasóid seo. D'fhéach 15.1 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 8)
The City of New York vs. Homer Simpson

Craoladh an chéad eipeasóid, **"The City of New York vs. Homer Simpson"**, den naoú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 21 Meán Fómhair 1997. Scríobh Ian Maxtone-Graham an eipeasóid seo. D'fhéach 10.5 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 9)
Purgadóir

deas|250px|thumb|Purgadóir
Is (i bhfoirceadal Caitliceach) áit nó stát an fulaingt anamacha peacaigh a bhfuil cónaí ann a leorghníomh a dhéanamh ina bpeacaí sins roimh ag dul go Neamh í **purgadóir**.

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Lard of the Dance

Craoladh an chéad eipeasóid, **"Lard of the Dance"**, den deichiú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 23 Lúnasa 1998. Scríobh Jane O'Brien an eipeasóid seo. D'fhéach 7 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh
Bhí Lisa Kudrow le cloisteáil mar aisteoir glór mar an dalta nua (Alex Whitney) a chuir isteach ar chairde uile Lisa di agus ag baint úsáid a pearsantacht faiseanta.

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 10)
Treehouse of Horror XI

Craoladh an chéad eipeasóid, **"Treehouse of Horror XI"**, den dara sraith déag *[[The Simpsons]]* ar an 1 Samhain 2000. Scríobh Rob LaZebnik, John Frink & Don Payne, agus Carolyn Omine an eipeasóid seo. D'fhéach 13.2 milliún duine ar an eipeasóid.

Cheiliúradar an eipeasóid seo Oíche Shamhna, agus is an t-aonú eipeasóid déag a cheiliúrtar Oíche Shamhna í.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 12)
Catagóir:Treehouse of Horror (sraith theilifíse)
Anjem Choudary

Is gníomhaí sóisialta agus polaitiúil **Anjem Choudary** (Urdúis: انجم چودهرى; a rugadh ar 18 Eanáir 1967)    

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as an London Borough of Redbridge
Catagóir:Moslamaigh
Catagóir:Daoine Briotanacha de shliocht Áiseach
Buamáil Bhostúin (2013)

clé|mion|Cuimhneachán
Tharla **Buamáil Bhostúin** ar an 15 Aibreán, 2013, Phléasc dhá bhuama de dhéantús baile, 12 soicindí agus 190m eatarthu, ag 2:49 p.m., i ngar den líne chríche. Maraíodh triúr agus gortaíodh 264 duine mar gheall ar an ionsaí. 
mion|níos luaithe sa lá|clé
mion|Ceolchoirm "Boston Strong" - 30 Bealtaine, 2013|clé
Sa bhliain 2015, bhí Dzhokhar Tsarnaev, fear 21 bliain d'aois, ciontaithe ag giúiré i mBostún i gcomhcheilg a bheith ar bun aige arm mórscriosta a úsáid. Bhí  tríocha cúis atá curtha ina leith. 
Póilín de bhunadh na hÉireann - Joseph Reynolds - an chéad duine a chonaic Tamerlan (maraíodh é níos déanaí) agus Dzhokar Tsarnaev agus iad ar a dteitheadh i Watertown in iarthuaisceart Bhostúin trí lá i ndiaidh na buamála.

Breith d'aon ghuth a bhí ann.  D'iarr an chosaint ar an mbreitheamh an triail a aistriú go cathair eile, ach diúltaíodh don iarratas. 

Baineann an ciontú leis an ionsaí buamála ag maratón Bhostúin ar 15 Aibreán 2013.  

## Scannán
Rinneadh scannán de, "Patriots' Day". Bhí ionadaithe Katherine Russell (bean chéile an bhuamálaí a cailleadh) ag píopaireacht faoin éagóir a rinne an scannán uirthi agus bhí cairde ollscoile leis an mbuamálaí a mhair, agus ar cuireadh ina leith go ndearna siad fianaise a cheilt,  in adharca an chórais dlí agus cirt.  

## Féach freisin

* Maratóin Bhostúin  
* Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha  

## Tagairtí

Catagóir:Bostún
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:Maratóin
The Bonfire of the Manatees

Craoladh **"The Bonfire of the Manatees"**, an chéad eipeasóid den seachtú sraith déag de *[[The Simpsons]]* ar an 11 Meán Fómhair 2005. Scríobh Dan Greaney an eipeasóid. D'fhéach 11.10 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 17)
He Loves to Fly and He D'ohs

Craoladh an chéad eipeasóid, **"He Loves to Fly and He D'oh's"**, den naoú sraith déag *[[The Simpsons]]* ar an 23 Meán Fómhair 2007. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 9.7 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 19)
Homerland

Craoladh an chéad eipeasóid, ***"Homerland"***, den cúigiú sraith is fiche *[[The Simpsons]]* ar an 29 Meán Fómhair 2013. Scríobh Stephanie Gillis an eipeasóid seo. D'fhéach 6.37 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 25)
Clown in the Dumps

Craoladh an chéad eipeasóid, **"Clown in the Dumps"**, den séú sraith is fiche *[[The Simpsons]]* ar an 28 Meán Fómhair 2014. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 8.53 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 26)
Baile Uí Rónáin

Tá bailte éagsúla ann darb ainm **Baile Uí Rónáin**, mar atá

* Baile Uí Rónáin, Contae Bhaile Átha Cliath
* Baile Uí Rónáin, Contae Chiarraí
* Baile Uí Rónáin, Contae Chill Mhantáin
* Baile Uí Rónáin, Contae Dhoire

Catagóir:Idirdhealáin
Buamáil Eaglais Botroseya

250px|mion|clé|Buamáil Eaglais Botroseya
Mharaigh, ar an 11 Nollaig 2016, buamadóir féinmharaithe 29 daoine agus gortaithe 47 eile ag Eaglais Naomh Peadar agus Naomh Pól (Eaglais El-Botroseya a thugtar air de ghnáth), séipéal in aice leis Ardeaglais Ortadocsach Choptach an Naomh Marcas, suíochán Pápa Ortadocsach Choptach, i gceantar Abbasia sa Caireo.

## Tagairtí

Catagóir:Coptaigh
Catagóir:An Éigipt
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Ardeaglais Ortadocsach Choptach an Naomh Marcas

Is ardeaglais Ortadocsach Choptach suite i gCaireo í **Ardeaglais Ortadocsach Choptach Naomh Marcas**. Coisriceadh í ar 3 Meitheamh 1963.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:An Éigipt
Catagóir:Eaglais Ortadocsach Choptach
Catagóir:Eaglaisí
Rainse

deas|250px|thumb|Rainse
Is feirm mhór, go háirithe i Meiriceá Thuaidh nó Astráil, ina bhfuil eallaigh nó ainmhithe eile póraithe é **rainse**.

Catagóir:Talmhaíocht
Léigear

Is éard is **léigear** ann ná imshuí míleata ar chathair nó ar dhúnfort, le rún an lámh in uachtar a fháil ar an namhaid trí thnáitheadh nó trí ionsaí dea-phleanáilte.

## Tagairtí

Catagóir:Cogadh
Catagóir:Straitéis mhíleata
Catagóir:Léigir
Celebrity Big Brother 20

Is comórtas réaltacht teilifíse é ***[[Celebrity Big Brother]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2001. Thosaigh an fichiú sraith ar an 1 Lúnasa, 2017 agus chríochnaigh sé ar an 25 Lúnasa 2017.

## Comrádaithe tí

## Bord ainmniúcháin

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:Big Brother
Catagóir:2017 séasúir teilifíse
Lámhach i gclub oíche Orlando

220x220px|mion|clé|club oíche ''Pulse''
Ar an 12 Meitheamh 2016, mharaigh Omar Mateen 49 duine agus ghortaigh sé 58 eile in ionsaí "sceimhlitheoireachta" - nó coir fuatha - i gclub oíche "Pulse" in Orlando, Florida, sna Stáit Aontaithe, an eachtra lámhaigh is measa a tharla i Meiriceá le cuimhne na ndaoine go dtí an lá sin.  clé|mion|físmion|cléclé|mion

## Imeachtaí
Garda slándála ab ea Omar Saddiiqui Mateen, 29 bliain d'aois, as Fort Pierce, 120 míle as Orlando.
clé|mion|SWAT Lenco BearCat
Nuair a thosaigh Mateen ag dul as a chrann cumhachta, bhris póilíní isteach sa gclub oíche agus Marteen ag scaoileadh piléir le gialla a bhí gafa ansin aige.  Thug an gunnadóir faoin ionsaí ar bhealach eagraithe agus rogha airm agus armlóin ina sheilbh.

Naonúr póilíní a chuaigh i ngleic leis an ionsaitheoir agus gortaíodh duine acu nuair a bhuail piléar sa tsúil é.
mion|agóid|clé
Scaoil oifigigh de chuid an Orlando Police Department (OPD) leis agus mharaigh siad an t-ionsaitheoir féin tar éis trí huaire de leamhsháinn.
mion|Omar Mateen|clé
## Cúiseanna
“Sceimhlitheoireacht bhaile” a bhí i gceist san eachtra, a dúirt na póilíní ag an am. Ach dúirt lucht fiosraithe nach raibh aon fhianaise ann go raibh aon cheangal ag Omar Mateen i dteagmháil le grúpaí ar nós IS cé go ndúirt sé i nglaoch gutháin sular maraíodh é go raibh sé dílis don Stát Ioslamach mar a thugtar orthu.  

Ligeadh saor Noor Salman, beanchéile Omar Mateen, níos déanaí. Ní raibh a dóthain fianaise ann chun Noor Salman a chur ar a trial. Bhí lucht fiosraithe ag iarraidh a fháil amach cad go díreach a bhí ar eolas ag Noor Salman faoi phlean a fir chéile chun ionsaí marfach a dhéanamh. 
mion|agóid|clé

## Iarmhairtí
Thug Uacharán Mheiriceá Barack Obama cuairt ar láthair na tubaiste in Orlando.   Cháin sé Donald Trump faoi go bhfuil sé ag moladh cosc a chur ar Mhoslamaigh teacht go Meiriceá.

Ní nach ionadh bhí dlíthe gunnaí agus srianta ar inimircigh chun tosaigh arís sa díospóireacht pholaitiúil. Sa bhliain 2012, dúirt Obama go raibh gá ag an am le ‘gníomh suntasach’ i gcoinne na faidhbe seo, ollsléachtanna sna S.A. Tharla Lámhach Las Vegas (2017) an bhliain dár gcionn.

## Féach freisin

* Círéibeacha Stonewall, 1969

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:2016
Catagóir:Miami, Florida
Catagóir:LADT
Catagóir:Eachtraí lámhaigh sna Stáit Aontaithe
Ionsaí ar Pearl Harbor

thumb|Ionsaí ar Pearl Harbour
clé|mion
Rinne Aerfhórsa na Seapáine ionsaí gan choinne ar Pearl Harbour i Haváí ar an 7 Nollaig 1941. Scriosadh bunáit Chabhlach na Stát Aontaithe i Haváí. Maraíodh breis is 2,400 Meiriceánach an lá sin. 
mion|léirscrios
clé|mion|'Red Sun Rising'
Baineadh an-phreab ar fad as Meiriceá.  Láithreach bonn tháinig na Stáit Aontaithe isteach sa Chogadh. Ar 8 Nollaig, d'fhógair na Stáit Aontaithe cogadh ar an tSeapáin agus cogadh ar an nGearmáin agus an Iodáil ar 11 Nolliaig.

## Féach freisin

* An dara cogadh domhanda

## Naisc sheachtracha
Éist le Franklin D. Roosevelt ar 8 Nollaig. 

## Tagairtí

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Haváí
Catagóir:1941
Paudge Brennan

Polaiteoir Éireannach ab ea **Patrick "Paudge" Brennan**  (18 Feabhra 1922 – 10 Meitheamh 1998). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCill Mhantáin

* Cill Mhantáin (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Catagóir:Básanna i 1998
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 16ú Seanad
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)
Pádraig Faulkner

Polaiteoir Éireannach ab ea **Pádraig Faulkner**  (12 Márta 1918 – 1 Meitheamh 2012). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Básanna in 2012
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
James Tully

Polaiteoir Éireannach ab ea **James Tully**  (18 Meán Fómhair 1915 – 20 Bealtaine 1992). Bhí sé ina leascheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre.

Rugadh Tully in mBaile Charbhalláin, sráidbhaile gar do Cheanannas i gContae na Mí.

Ar an 6 Deireadh Fómhair 1981, feallmharaíodh Anwar Sadat agus gortaíodh James Tully, a bhí ina Aire Cosanta ag an am (srapnal i bhfostú ina aghaidh). Bhí an an bheirt ag glacadh páirt i bparáid mhíleata bhliantúil i gCaireo.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae na Mí
Tully, James
Tully, James
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Seán Browne

Polaiteoir Éireannach ab ea **Seán Browne** (3 Bealtaine 1916 – 27 Márta 1996). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Dúnmharú Seán Brown, 1997

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1996
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Baill Sheanad Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Fir
Patrick Cummins

Polaiteoir Éireannach ab ea **Patrick Cummins**  (10 Meitheamh 1921 – 5 Márta 2009). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Theas-Lár
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár

Cummins, Patrick
Cummins, Patrick
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
An Iorua i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg

Ghlac **An Iorua** páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2003.

## Iomaitheoirí

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse na nÓg
Prionsa Éadbhard, Iarla Wessex

Is prionsa Briotanach é **Edward Antony Richard Louis**, (a rugadh ar 10 Márta 1964).  

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Mairnéalaigh
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Teaghlach na mBúrbónach

deas|250px|thumb|Teaghlach na mBúrbónach
Is **Teaghlach na mBúrbónach** (Béarla: /ˈbɔːrbən/; Fraincis: [buʁˈbɔ̃]) teach ríoga Eorpach an bunús Francach, brainse an ríshliocht Capetian (/kəˈpiːʃən/). Rialaigh ríthe Búrbónach an Frainc agus Navarra sa chéad uair sa 16ú aois. 

Catagóir:Teaghlach na mBúrbónach
Lauren Davis

Is imreoir leadóige as na Stáit Aontaithe í **Lauren Davis**. Rugadh í ar an 9 Deireadh Fómhair, 1993. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Elise Mertens

Is imreoir leadóige as An Bheilg í **Elise Mertens**. Rugadh í ar an 17 Samhain 1995. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Lesia Tsurenko

Is imreoir leadóige as An Úcráin í **Lesia Tsurenko**. Rugadh í ar an 30 Bealtaine 1989. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Jim Gibbons

Polaiteoir Éireannach ab ea **Jim Gibbons**  (3 Lúnasa 1924 – 20 Nollaig 1997). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Gibbons, Jim
Gibbons, Jim
Gibbons, Jim
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Ashleigh Barty

Is iarimreoir leadóige as An Astráil í **Ashleigh Barty**. Rugadh í ar an 24 Aibreán 1996. D'éirigh sí as an spórt agus í rangaithe ag uimhir 1.  Bhuaigh sí trí chomórtas Grand Slam   - 1 Australian Open, 1 French Open agus 1 Wimbledon.

## Tagairtí

mion|clé|250p|Ashleigh Barty

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
Elena Vesnina

mion|clé|250px|Elena Vesnina
Is imreoir leadóige as An Rúis í **Elena Vesnina**. Rugadh í ar an 1 Lúnasa 1986. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí bonn óir ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016
Irina-Camelia Begu

Is imreoir leadóige as An Rómáin í **Irina-Camelia Begu**. Rugadh í ar an 26 Lúnasa 1990. 

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Markéta Vondroušová

mion|250p|Markéta Vondroušová
Is imreoir leadóige as Poblacht na Seice í **Markéta Vondroušová**. Rugadh í ar an 28 Meitheamh 1999. 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1999
Catagóir:Daoine beo
Francesca Schiavone

Is imreoir leadóige as An Iodáil í **Francesca Schiavone**. Rugadh í ar an 23 Meitheamh 1980. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Laura Siegemund

Is imreoir leadóige gairmiúil as an Ghearmáin í **Laura Siegemund**. Rugadh í ar an 4 Márta 1988. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Geilleagar na hÉireann

[alt=Fiach na hÉireann i gcomparáid le fiach léir an AE, mar chéatadán na OTI|mion|Fiachas na hÉireann i gcomparáid le fiachas [limistéar an euro go léir, mar chéatadán den OTI]]
Tá Éire ina ball den Aontas Eorpach agus den limistéar euro.  Ag an am céanna, tá geilleagar na hÉireann ag brath ar infheistíocht ó chomhlachtaí ilnáisiúnta as na Stáit Aontaithe le fada. 

### Dálaí maireachtála
I Mí Eanáir 2020, bhí ráta dífhostaithe na hÉireann ag 4.8%, an 12ú figiúr is fearr as 27 tír an Aontais Eorpaigh. Dar le *hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime 2019* na Náisiún Aontaithe, is an 9ú tír is forbartha ar domhan í Éire, as 150 ceann a thomhaiseadh, agus mar sin an cúigiú tír is forbartha san Aontas Eorpach. I *dTuarascáil Sonais Domhanda* *2018* na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í Éire an 14ú tír is sona, as 156 tír.

Tá a pá íosta i measc na gceann is airde san Aontas Eorpach, é ag €10.10 in aghaidh na huaire, mar a bhí i Mí na Márta 2020. 

### Infheistíocht dhíreach choigríche
Tá eacnamaíocht na hÉireann ag brath go mór ar infheistíocht ó thar lear, infheistíocht dhíreach choigríche [FDI].  Baineann Éire leas mór as infheistíocht eachtrach, go háirithe as Stáit Aontaithe Mheiriceá, agus tá mórán gnólachtaí ríomhaireachta agus comhlachtaí cógaisíochta idirnáisiúnta a dhéanann cuid dá ngníomhaíochtaí in Éirinn. 

Tá os cionn 300,000 duine fostaithe ag comhlachtaí eachtrannacha, an chuid is mó díobh, comhlachtaí Meiriceánacha. Sin deich faoin gcéad den daonra oibre fostaithe go díreach de bharr FDI, mar aon le dúbailt an líon sin go hindíreach ag comhlachtaí a fhreastalaíonn ar riachtanais na gcomhlachtaí móra.

Ba é T.K. Whitaker a mhol polasaí an FDI thiar sna caogaidí. 

### Cáin
Tá cáin chorparáide an-íseal in Éirinn, ag 15%, a mhealann comhlachtaí domhanda móra isteach. Is pointe conspóide é an Cháin Chorporáide íseal ach deir an ESRI go bhfuil ról tábhachtach ag an ioncam ón gcáin sin san Airgeadas Poiblí agus go mbeidh torthaí dona ann má chailltear é. 

### Tionscal airgeadais
Tá an tionscal airgeadais (go háirithe cistí frithpháirteacha) an-fhorbartha; tá sé ó roinnt blianta ar cheann de na inneall gluaiste is mó fáis in Éirinn, agus meastar gurb é 60,000 é líon na bpostanna a chruthaíonn sé in Éirinn go díreach agus go hindíreach. Tá na postanna seo le fáil den chuid is mó i gcomharsanacht gnó Bhaile Átha Cliath, an LSAI (Lárionad Seirbhísí Airgeadais Idirnáisiúnta). I gcomparáid le méid mór an tionscail seo i dtéarmaí luach airgeadais, ní fhostaíonn an tionscal airgeadais ach beag duine: sa bhliain 2002, níor fhostaigh sí ach 29% den daonra gníomhach, ach chuir sé 46% ar an OTI náisiúnta. Dá réir sin, tá postanna sa tionscal airgeadais níos fearr íoctha tríd is tríd ná an meán; don leith eile, tá tionscail mar an talmhaíocht agus an próiseáil bia nach bhfuil luach airgeadais chomh mór acu, ach a fhostaíonn níos mó daoine i bpostanna atá níos measa íoctha i gcomparáid.

## Féach freisin

* Eacnamaíocht na Sláinte in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Eacnamaíocht na hÉireann