open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Foras Náisiúnta um Ard-Oideachas

Catagóir d’institiúidí ardoideachais in Éirinn is ea **an Foras Náisiúnta um Ard-Oideachas** (Béarla: *National Institute for Higher Education*), chun oideachas teicniúil ardleibhéil a sholáthar os cionn chaighdeán na gColáistí Teicniúla Réigiúnacha a bhí ann ag an am. Aithníodh nach raibh freastal maith ar an oideachas teicniúil in Éirinn go dtí gur tháinig na hinstitiúidí seo ar an bhfód.

An plean a bhí ann ná díriú ar oideachas ag leibhéal céime. Bunaíodh an chéad institiúid i Luimneach, áit a raibh éileamh ar ollscoil le fada; go deimhin, moladh “Ollscoil Luimnigh” *inter alia* ag deireadh na 1960idí i dTuarascáil Lichfield. Ar dtús, bhí an institiúid i mBaile Átha Cliath le bheith ar campas aontaithe le haghaidh scoile a dtabharfaí Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath air ina dhiaidh sin, ach, ina ionad sin, bunaíodh institiúid nua mar a rinne i Luimneach.

Sna 1970idí bhíothas ag súil go mbeadh na hinstitiúidí ina g*coláistí aitheanta* de chuid Ollscoil na hÉireann, agus le himeacht ama ardaíodh an stádas seo go stádas *comhcholáiste*. Ar dtús tharla sé seo ar feadh tamaill ghairid (1976-1977), ach bhronn Comhairle Náisiúnta na gCáilíochtaí Oideachais na céimeanna go léir tar éis 1977, agus lean sé seo go dtí gur baineadh stádas ollscoile amach.

Bhí na hinstitiúidí ina n-ollscoileanna *de facto* ón tús, ach ardaíodh go leibhéal ollscoile iad go hoifigiúil sa bhliain 1989 tar éis don Ghrúpa Staidéir Idirnáisiúnta ar Oideachas Teicneolaíochta a mholtaí a chur faoi bhráid Rialtas na hÉireann.

## Tagairtí

Catagóir:Oideachas in Éirinn
Gaelscoil Sheoirse Clancy

Is gaelscoil suite ar an gCnoc Theas i gContae Luimnigh í **Gaelscoil Sheoirse Clancy**. Tá an scoil nasctha le  Gaelcholáiste Luimnigh. 

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn
Institiúid Teicneolaíochta Luimnigh

Is institiúid acadúil tríú leibhéil suite i gContae Luimnigh í **Institiúid Teicneolaíochta Luimnigh** (Béarla: *Limerick Institute of Technology* nó *LIT*).

## Tagairtí

*
Catagóir:Institiúidí teicneolaíochta in Éirinn
Ollscoil Luimnigh

Is institiúid ardoideachais i Luimneach, Éire, í **Ollscoil Luimnigh** nó OL. 

Tá campas OL ar dhá thaobh na Sionainne, ar shuíomh 137.5 heicteár (340 acra) le 46 heicteár (110 acra) ar an mbruach thuaidh agus 91.5 heicteár (226 acra) ar bhruach theas, 5 chiliméadar (3.1 míle) ó lár na cathrach. 

220x220px|thumb|Ollscoil Luimnigh|clé

## Mic léinn
Tá os cionn 11,000 mac léinn fochéime lánaimseartha aige, lena n-áirítear os cionn 2,400 mac léinn idirnáisiúnta, agus 1,500 mac léinn páirtaimseartha. 
[clé|mion|220x220px|[Seán Ó Loingsigh i 1972 nuair a d'oscail an NIHE]]
Tá os cionn 800 iarchéimí taighde agus 1,300 mac léinn iarchéime ag fáil teagaisc san ollscoil. Tugann a chlár oideachais chomhoibrithe (“comharchumann”) socrúchán oibre ocht mí do gach mac léinn mar chuid dá gcéim, an chéad chlár dá leithéid in Éirinn.

Tá Dámh Chruinne Éireann Rince agus Ceol suite ann.

## Stair
Bunaíodh í i 1972 mar an Institiúid Náisiúnta um Ard-Oideachas (NIHE), Luimneach, agus rinneadh ollscoil di i 1989 de réir Acht Ollscoil Luimnigh 1989. Ba é an chéad ollscoil a bunaíodh ó neamhspleáchas na hÉireann i 1922, agus ina dhiaidh sin bunaíodh Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath níos déanaí an lá céanna.

Tar éis an uachtarán bunaidh, Edward M. Walsh, Roger Downer agus John O'Connor, staitisteoir, ba uachtarán ar Choláiste na hOllscoile, Corcaigh (UCC) agus Ollscoil Yale é, uachtarán Ollscoil Luimnigh idir 2007 agus Aibreán 2017, agus tháinig i gcomharbacht air Desmond Fitzgerald, a bhí ina leasuachtarán ar thaighde i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath ó 2004 go 2014.

## Conspóid
Cheannaigh OL suíomh ar Ché Uí Eoghanáin i lár chathair Luimnigh in 2019. Comhairleoir seachtrach a rinne an luacháil ar son na hollscoile agus, mar bharr ar an donas, luacháil "*ad hoc*" a bhí ann. Níos measa arís, d'ardaigh an luacháil ó €3 mhilliún go dtí €8 milliún i gcaitheamh seacht mí.

In 2023, cheannaigh OL 20 teach cónaithe do mhic léinn i gceantar na Réabóige i gcóngar an champais. Chaith Ollscoil Luimnigh €12 milliún ar na tithe sa Réabóg, nó beagnach a dhá oiread leis an méid a bhíothas a iarraidh ar thithe eile sa cheantar ag an am.
Dúirt an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste nach raibh aon fhianaise ann "go ndearnadh measúnú cuí, oibiachtúil ar na roghanna ba chóir a chur i láthair na ndaoine atá freagrach as cinntí a dhéanamh [i dtaobh maoin a cheannach]", lena n-áirítear údarás ceannais na hollscoile.

## Tagairtí


Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn
Catagóir:Scoileanna Leighis
Cathair Dháibhín

Is ceantar suite i dtuaisceart Luimnigh í **Cathair Dháibhín**.



Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Cearnóg an Pheirigh

Is sraith tithe Seoirseacha suite i Cathair Luimnigh é **Cearnóg an Pheirigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Eimear Quinn

Is amhránaí Éireannach í **Eimear Quinn** (rugadh í sa bhliain 1973). Bhuaigh sí comórtas na hEoraifíse sa bhliain 1996 leis an amhrán *[[The Voice (amhrán Eimear Quinn)|The Voice]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Corrán Binne

Is leithinis suite i gContae Dhún na nGall é **Corrán Binne**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Dhún na nGall
Caiscín: altanna san Irish Times 1953/56

Is bailiúchán alt de chuid Mháirtín Uí Chadhain é **Caiscín: altanna san Irish Times 1953/56**. Aindrias Ó Cathasaigh a chuir in eagar agus Coiscéim, Baile Átha Cliath a d'fhoilsigh sa bhliain 1998.

Toirt 432 leathanach d'iriseoireacht Mháirtín atá sa leabhar, maille le réamhrá gearr ag Aindrias Ó Cathasaigh ina thús agus gluais bheag pearsanra ina eireaball. Tá éagsúlacht ábhar ann, mar shampla: taisteal, An Spáinn, Sasana, Albain agus staid na Gáidhlig, an Ostair, agus tá an pholaitíocht ann a bhí riamh in aice a chroí.

Níl an scríbhneoir cruthaitheach le brath chomh mór ann ná an réabhlóidí radacach amach ó chorrlíne anseo is ansiúd; ach colúnaí a mbíonn dua air colún a ghoinfeadh aire a léitheoirí. Cuireadh Cré na Cille i gcló in 1949; agus Cois Caoláire in 1953 agus níor foilsíodh an chéad leabhar eile uaidh An tSraith ar Lár go dtí 1967.

Bhí sé ag obair i Rannóg an Aistriúcháin le linn an ama, agus de réir dealraimh, ní raibh sé sásta ann ó thaobh a chuid cruthaitheachta. Mhaígh sé ina dhiaidh gur choinnigh an cholúnaíocht seo ón dúlagar é.

Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Irish Times
Catagóir:Ailt
Catagóir:Iriseoireacht
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Leabhair neamhfhicsin
Sráid an Chrúisigh

Is sráid suite i Luimneach í **Sráid an Chrúisigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Sráid Anraí, Luimneach

clé|250px|mion|Sráid Anraí
Is sráid suite i Luimneach í **Sráid Anraí**.

## Tagairtí

Catagóir:Luimneach
Liosta sráideanna agus cearnóga i mBaile Átha Cliath

Seo liosta sráideanna agus cearnóga iomráiteacha i mBaile Átha Cliath.
Seo liosta sráideanna agus cearnóga iomráiteacha i mBaile Átha Cliath, Éire.

## Nótaí

## Naisc sheachtracha
*Streetnames of Dublin  at Archiseek Architecture of Ireland
*Dublin City Street Names  page at Dublin City Council website
*Sráidainmneacha Bhaile Átha Cliath  — English-Irish list of Dublin street names at Leathanach baile Shéamais Uí Bhrógáin  
*Dublin Streetnames in Irish — photographs of multiple or incorrect Irish translations of Dublin street names.
*1610 Map of Dublin published by John Speed (Perry-Castañeda Library Map Collection)

* Ascaill Dhumhach Thrá, Ascaill an Droichid Nua, Ascaill na Lúb, Ascaill na Páirce, Ascaill Pharáid Sidní
* Barra an Teampaill
* Bóthar Aelsbaire, Bóthar Baile an Teampaill, Bóthar Bhinn Éadair, Bóthar Cluaidh, Bóthar Dhroim Conrach, Bóthar Eoin Thoir, Bóthar Gilford, Bóthar Hoirbeaird, Bóthar Mon, Bóthar Mhuirfean, Bóthar an Náis, Bóthar Pheambróg, Bóthar an Phoirt Thoir, Bóthar Raiglean, Faiche Stiabhna, Bóthar Stigh Lorgan, Bóthar Teach Mealóg, Bóthar na Trá, Thuaidh, Bóthar Tritonville
* Cearnóg Mhic Liam, Cearnóg Mhuinseo, Cearnóg Mhuirfean
* An Cuarbhóthar Theas, An Cuarbhóthar Thuaidh
* Lána Mhuire Mhaith, Lána Nothaile
* Páirc Hoirbeaird, Plás Íle
* Rae an Iarthair
* Sráid Amiens, Sráid Anna Theas, Sráid Anraí, Sráid Bhagóid, Sráid Bhairbre, Sráid Chéipil, Sráid Chill Dara, Sráid an Dáma, Sráid Dhásain, Sráid an Droichid, Sráid Eccles, Sráid an Fhíona, Sráid Ghairdinéir, Sráid Grafton, Sráid Heytesbury, Sráid Henrietta, Sráid Líosain, Sráid na Mainistreach, Sráid Mhaoilbhríde, Sráid Mhuirfean, Sráid na Parlaiminte, Sráid Parnell, Sráid an Phiarsaigh, Sráid Sheamlas an Éisc, Sráid Thalbóid, Sráid Theach Laighean, Sráid Thobar Phádraig, Sráid Uí Chonaill

Catagóir:Sráideanna i mBaile Átha Cliath
Bailte Ó Síoda

Is baile suite i gContae Chiarraí é **Bailte Ó Síoda**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Cathair Uí Mhóráin

Is baile suite i gContae Chiarraí í **Cathair Uí Mhóráin**. I 2011 bhí cónaí ar 698 duine i gCathair Uí Mhoráin. Tá cónaí ar 141 duine sa sráidbhaile féin agus tá cónaí ar 557 duine sa cheantar mórthimpeall atá mar chuid de Chathair Uí Mhóráin. Tá muileann gaoithe Cathair Uí Mhoráin lonnaithe in aice leis an sráidbhaile ar an teorainn le Trá Lí.

## An Gaelainn i gCathair Uí Mhóráin

De réir daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2011 bhí cónaí ar 698 duine i gcathair Uí Mhoráin. Dúirt 364 (52.8% do dhaoine aois trí mbliana+) go raibh Gaelainn acu, dúirt 13 (1.9%) duine gur úsáid siad an Gaelainn go laethúil lasmuigh den chóras oideachas.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
An Com, Contae Chiarraí (Corca Dhuibhne)

Is baile suite i gContae Chiarraí, Éire, é **an Com**. Tá an Com suite cóngarach do Shliabh Mis agus sách cóngarach don fharraige. Baile saoire atá ann sa samhradh.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Corra

Is baile suite i gContae Chiarraí é **Corra** (nó **an Currach**).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Guy de Maupassant

Scríbhneoir Francach ab ea **Henri René Albert Guy de Maupassant** (5 Lúnasa 1850 – 6 Iúil 1893). Do rugadh é i ''château'' Mhiromesnil, *château* atá suite i dTourville-sur-Arques, agus do fuair sé bás i bPáras na Fraince. 

Cara de chuid Ghustave Flaubert agus Émile Zola ab ea Maupassant, scríbhneoir a d'fhág an-lorg ar litríocht na Fraince de bharr na n-úrscéalta - úrscéalta ar nós *[[Une vie (úrscéal)|Une vie]]* (1883), *[[Bel-Ami (úrscéal)|Bel-Ami]]* (1885) agus *[[Pierre et Jean (úrscéal)|Pierre et Jean]]* (1887-1888) - agus na ngearrscéalta dá chuid. Deirtear gurbh é ba mhó a chuir an gearrscéal chun cinn sa Fhrainc agus tá an-chlú go deo ar ghearrscéalta de chuid Mhaupassant sa lá atá inniubh ann fós. I measc na gcnuasach gearrscéalta a foilsíodh, is iad *[[Boule de suif]]* (1880), *[[Contes de la bécasse]]* (1883) agus *[[Le Horla]]* (1887) na cnuasaigh is iomráití.

Ainneoin an mhéid a scríobh sé, ní raibh Maupassant ina scríbhneoir ach ar feadh deich mbliana amháin - .i. ón mbliain 1880 go dtí an bhliain 1890 -, do fuair an íorthacht dianghreim air ag deireadh na tréimhse sin agus ní raibh sé in ann scríobh a thuilleadh.

## Aistriúcháin
* Aistriúcháin go Gaeilge: *La Rempailleuse* (gearrscéal) aistrithe ag Máirtín Ó Cadhain.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1850
Catagóir:Básanna i 1893
Catagóir:Scríbhneoirí gearrscéalta
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Dún Síon

Is baile suite i gContae Chiarraí é **Dún Síon** (nó **Dún Séann** go hoifigiúil). Is as an áit do Mhícheál Ó Muircheartaigh agus luaitear é ina leabhar *From Dún Síon to Croke Park*.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
An Fhaiche Mhór (Ciarraí)

Is baile fearainn suite i gContae Chiarraí í **an Fhaiche Mhór**.
Is áit mhór thurasóireachta é, siar ó Chaisleán Ghriaire. Bíonn tumadh, tonnmharcaíocht agus iascaireacht ar siúl ann.
Tá caladh ansin as a dhéantar iascaireacht ghairmiúil agus tá an fheirmeoireacht láidir ar an leithinis seo le prátaí, meacain bhána agus dearga, oinniúin agus cabáiste ag fás go forleathan. Tá cáil ar an áit seo mar gheall ar a gcuid glasraí ag dul siar go dtí na daichidí den naoú céad déag agus níos faide. Tá teach ósta a sholáthraíonn bia blasta ann, os comhar na faiche as a eascraíonn an t-ainm, den ainm Spillanes. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
An Scragán

Is calafort iascaireachta i ngar do Chaisleán Ghriaire i gContae Chiarraí é **an Scragán**.

Catagóir:Contae Chiarraí
An Teampall Nua, Contae Chiarraí

Is paróiste agus baile atá suite i gContae Chiarraí é **an Teampall Nua** (Béarla: *Templenoe*). Tá an baile suite ar an mbóthar N70, ceithre mhíle ón Neidín.

Baile dúchais na deartháireacha uí Spealáin atá ann (Pádraig, Mícheál agus Tomás) a d'imir caid don chumann áitiúil agus d'fhoireann idirchontae Chiarraí.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Achadh Deo

Is baile fearainn suite i gContae Chiarraí é **Achadh Deo**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
An Chúil Gharbh

Is baile fearainn suite i gContae Chiarraí í **an Chúil Gharbh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Clann Mhuiris, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae Chiarraí é **Clann Mhuiris**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chiarraí
Uíbh Ráthach

deas|250px|thumb|Uíbh Ráthach
Is leithinis agus barúntacht suite i gContae Chiarraí é **Uíbh Ráthach**. An leithinis is mó in iardheisceart na hÉireann atá ann. Tá Na Cruacha Dubha suite i lár na leithinse, áit ina sheasann Corrán Tuathail, an sliabh is airde in Éirinn.

## Gaeltacht
Tá cúig cheantair Gaeltachta in Uíbh Ráthach agus tugtar Gaeltacht Uíbh Ráthaigh ar an gcúig cheantar seo le chéile. Tá cúig phríomhcheantar sa Ghaeltacht seo.

Is é Baile an Sceilg príomhbhaile Uíbh Ráthaigh. 

Is í Gaeltacht Uíbh Ráthaigh ceann de na Gaeltachtaí is lú sa tír. Dár leis an daonáireamh i 2011 bhí daonra de 1,795 duine ina cónaí ann. Ó 1956 tá daonra Uíbh Ráthaigh laghdaithe 41%. Idir 1991 agus 2002 laghdaigh an daonra 9.14% cé go bhfuil daonra na tíre agus na Gaeltachtaí ar an iomlán tar éis méadú.  

## Slí an Atlantaigh Fhiáin - Taisteal
Tá Uíbh Ráthach mar chuid de Slí an Atlantaigh Fhiáin.

Achar as Baile an Sceilg go:

* Trá Lí 25m/40km
* Corcaigh 107m/171km
* Luimneach 111m/177km
* Aerfort na Sionnainne 125m/200km
* Baile Átha Cliath 233m/373km
* Aerfort Chiarraí 58m/93km

## Léitheoireacht bhreise
* Áine Ní Bhreisleáin. (2022). Sciuird an fhómhair: tá beocht, cuideachta agus seoda in Uíbh Ráthach. Seachtain.

## Féach freisin
* Páirc Náisiúnta na Mara

## Naisc
* Logainm.ie https://www.logainm.ie/ga/88?s=u%c3%adbh+R%c3%a1thach
* Gaeltacht Uíbh Ráthaigh – Prófíl Dhéimeagrafach & Socheacnamaíochta (Socio-Economic & Demographic Profile)
* Éigse na Brídeoige
* Kerry Internation Dark-Sky Reserve
* www.destinationringofkerry.com 
* Slí an Atlantaigh Fhiáin | Wild Atlantic Way

## Tagairtí


Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chiarraí
Catagóir:Slí an Atlantaigh Fhiáin
Catagóir:Gaeltacht Chontae Chiarraí
Dún Ciaráin Thuaidh

Is barúntacht suite i gContae Chiarraí é **Dún Ciaráin Thuaidh**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Gleann Chárthaigh
* Cill Ghobnait

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chiarraí
Triúcha an Aicme, Barúntacht

Barúntacht suite i gContae Chiarraí is ea **Triúcha an Aicme**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chiarraí
Maigh gCoinchinn, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae Chiarraí í **Maigh gCoinchinn**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Baile Uí Aichir
* An Fearann Fuar
* Na Foidhrí
* Gleann Fleisce
* Gníomh go Leith
* Cill Chuimín
* Cill Airne
* An Ráth Mhór

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chiarraí
Ard na Caithne

Is baile fearainn suite i gContae Chiarraí é **Ard na Caithne** nó **Smerwick**.

### Stair
Ar an 10 Meán Fómhair 1580, tháinig 600 saighdiúir ón Spáinn agus ón Vatacáin isteach in Cuan Ard na Caithne. 

### Daoine

* Séamus Ó Muircheartaigh nó **‘**An Spailpín Fánach’.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Ceann Sléibhe

Is ceann tíre suite i gContae Chiarraí é **Ceann Sléibhe**.
clé|250px|thumb|Ceann Sléibhe

Catagóir:Contae Chiarraí
Cuan Chaisín

Is bá suite i gContae Chiarraí é **Cuan Chaisín** (Béarla: *Cashen Bay*).

Catagóir:Contae Chiarraí
An Cheacha

Is sliabhraon i gContae Chorcaí í **an Cheacha**.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Cnoc Breasail

Cnoc i gContae Chiarraí is ea **Cnoc Breasail** (575 m). 

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Cnoc an Chuillin

Sliabh i gContae Chiarraí is ea **Cnoc an Chuillinn** (958 m). Is é an seachtú sliabh is airde in Éirinn é. Tá sé suite 3.5 km ó dheas soir ó dheas ó Chorrán Tuathail. 

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Cuan Bhearrúin

Is bearna cósta suite i gContae Chiarraí é **Cuan Bhearrúin**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Dá Chích Anann

Cnoc i gContae Chiarraí is ea **Dá Chích Anann** nó **an Dá Chích** (694 m). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
An Geocán

Cnoc ar Oileán Dairbhre, i gContae Chiarraí is ea **an Geocán** (180 m). 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Bearaig-a-Deas

Is baile suite i Northumberland é **Bearaig-a-Deas**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Northumberland
Dún Guaire

Is baile suite i Northumberland é **Dún Guaire** (Béarla: Bamburgh). Baile stairiúil é, a bunaíodh chomh fada siar leis an 5ú haois, agus a bhí tábhachtach mar lonnaíocht in aimsir na mBriotanach Ceilteach agus na hAngla-Shacsanach. Ionann is an phríomhchathair Ríocht Northumberland ab ea hé san am sin. Tugadh Bebbanburg air sa bhliain 615 AC, i ndiaidh an Bhanríon Shacsanach Bebba, ach tugadh Bamburgh air arís níos déanaí sa 7ú haois.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Northumberland
Naomh Peadar Betancur

thumb|Naomh Peadar Betancur
Ba mhisinéir Spáinneach a d'oibrigh i nGuatamala é **Naomh Peadar Betancur** (21 Márta 1626 - 25 Aibreán 1667). 

Rugadh in Tenerife sna hOileáin Chanáracha é sa bhliain 1626. Fuair ​​sé bás in aois 41 bhliain in La Antigua, Guatamala. Canónaíodh é go hoifigiúil ar an 30 Iúil 2002.

## Naisc sheachtracha

* Oraciones Beethlemitas
* Biografía de San Pedro de San José de Betancur
* Obras del Hermano Pedro 
* Orígenes del Santo Hermano Pedro 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1626
Catagóir:Básanna i 1667
Catagóir:Fir
Catagóir:Misinéirí
Catagóir:Naoimh Spáinneacha
Catagóir:Proinsiasaigh
Loch Gaineamháin agus Loch na mBreac Dearg

Is lochanna suite i gContae Chiarraí iad **Loch Gaineamháin agus Loch na mBreac Dearg**.

Catagóir:Contae Chiarraí
Maolán Buí

Cnoc i gContae Chiarraí is ea **Maolán Buí** (973 m m). 

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Mórchuaird Chiarraí

Is rian turasóireachta suite i gContae Chiarraí í **Mórchuaird Chiarraí**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Slí Chorca Dhuibhne

Is cosán fad-achair suite i gContae Chiarraí é **Slí Chorca Dhuibhne**.

In 2024, dúirt Kevin O'Shea, ball de Choiste Shlí Chorca Dhuibhne go bhfuil sé ríshoiléir go bhfuil gá le breis áiseanna fan na slí, go háirithe leithris in áiteanna ar nós Baile na nGall agus le hais Thráigh na Min Airde.

## Féach freisin

* Corca Dhuibhne
* Slí Chiarraí Thuaidh
* Slí an Atlantaigh Fhiáin

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Cosáin fhad-achair in Éirinn
Slí Uíbh Ráthaigh

clé|250px|mion|Slí Uíbh Ráthaigh
Is rian suite i gContae Chiarraí é **Slí Uíbh Ráthaigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Cosáin fhad-achair in Éirinn
Biloxi, Mississippi

Is cathair de chuid stát Mississippi, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Biloxi**. Tá timpeall is 45,670 daoine ina gcónaí sa chathair agus is é an príomhbhaile contae é i gContae Harrison. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1838. Tá A.J. Holloway ina mhéara. Tá Biloxi suite ar an Murascaill Mheicsiceo.

## Daoine Ainmeil
* Fred Haise (1933), spásaire Meiriceánach.
* Jimmy Buffett (1946), amhránaí agus ceoltóir Meiriceánach.

## Naisc sheachtracha
* www.biloxi.ms.us - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Mississippi
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Gulfport, Mississippi

Is cathair de chuid stát Mississippi, Stáit Aontaithe Mheiriceá, é **Gulfport**. Is é Gulfport an dara cathair is mó sa stát. Tá timpeall is 69,220 (2010) duine ina gcónaí sa chathair agus is é an príomhbhaile contae é i gContae Harrison. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1898. Tá Gulfport suite ar Mhurascaill Mheicsiceo.

## Naisc sheachtracha
* www.gulfport-ms.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Mississippi
Catagóir:Cathracha in Mississippi
Catagóir:Lárionaid daonra in Mississippi
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Sliabh Luachra

Is réigiún suite ar theorainn na gcontaetha Corcaigh, Ciarraí agus Luimneach é **Sliabh Luachra**. Tá an Abhainn Mhór i ndeisceart an réigiúin.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Trá na Beannaí

thumb|Trá na Beannaí|clé
Is trá suite i gContae Chiarraí í **Trá na Beannaí**.

## Stair
clé|mion|Cuimhneachán Casement
Go luath maidin Aoine an Chéasta 1916 (21 Aibreán 1916), tháinig Ruairí Mac Easmainn i dtír  ar Thrá na Beannaí tar éis dóibh an fomhuireán Gearmánach, inar thaistil sé ón Ghearmáin, a fhágáil. Theip ar a n-iarrachtaí castáil leis an long Aud, ar a raibh lastas 20,000 raidhfil, 10 meaisínghunna agus 1,000,000 urchar a bhí le tabhairt i dtír d’Éirí Amach na Cásca.  
clé|mion
D’fhan Mac Easmainn, a bhí breoite agus tnáite i ndiaidh an aistir fhada, ag Dún Mhic Cionnaith. Gabhadh Mac Easmainn agus cuireadh i bpríosún i Sasana é.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Tránna
Ardeaglais Ard Fhearta

Is ardeaglais suite i gContae Chiarraí í **Ardeaglais Ard Fhearta**. Deirtear gur bhunaigh Naomh Breandán an eaglais agus de réir dealramh gur bhunaigh sé Ard Eaglais Cluain Fearta, i lár tíre, freisin. B'fhéidir nach comhtharlú an cosúlacht idir na hainmeacha. Tá fuinneog iontach ón tríú haois déag ann agus sraith thaibhseach de naoi bhfuinneog chaola sa bhalla ó dheas.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ardeaglaisí Anglacánacha in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh i gContae Chiarraí
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Hattiesburg, Mississippi

Is cathair de chuid stát Mississippi, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Hattiesburg**. Tá timpeall is 46,626 (2011) duine ina gcónaí sa chathair. Tá an chathair suite i gcontaetha Forrest agus Lamar. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1882. Tá Johnny DuPree ina mhéara. 

## Naisc sheachtracha
* www.hattiesburgms.com - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Mississippi
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Slí Chiarraí Thuaidh

clé|mion|An Currach Mór; 822m
Is cosán fad-achair suite i gContae Chiarraí é **Slí Chiarraí Thuaidh**.

## Féach freisin

* Slí Chorca Dhuibhne

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Cosáin fhad-achair in Éirinn
Southaven, Mississippi

Is cathair i stát Mississippi, i Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Southaven**. Tá timpeall is 48,982 duine (2010) ina gcónaí sa chathair. Tá an chathair suite i gContae DeSoto. Bunaíodh í sa bhliain 1980. Tá Greg Davis ina mhéara uirthi. Is bruachbhaile de chuid Memphis é Southaven.

## Naisc sheachtracha
* www.southaven.org - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Mississippi
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Aerfort Chiarraí

Is aerfort suite i gContae Chiarraí é **Aerfort Chiarraí**.

## Aerlínte agus cinn scríbe

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Aerfoirt i bPoblacht na hÉireann
Clarksdale, Mississippi

Is cathair de chuid stát Mississippi, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Clarksdale**. Tá timpeall is 20,645 (2000) duine ina gcónaí sa chathair agus is é an príomhbhaile contae é i gContae Coahoma. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1882. Tá Henry Espy ina mhéara. 

## Naisc sheachtracha
* www.cityofclarksdale.org - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Mississippi
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Major Antônio Couto Pereira Staidiam

Is staid na foirne sacair Brasaíle Coritiba é **Major Antônio Couto Pereira Staidiam**, atá suite i Curitiba.

Catagóir:Sacar
Caisleán Bhaile an Sceilg

Is caisleán suite gearr do Bhaile an Sceilg i Uíbh Ráthach, gContae Chiarraí, Éire é **Caisleán Bhaile an Sceilg**. Tá an caisleán suite ar cladach thoir Bá na Scealg, ar ceann tíre cúng. Thógadh an caisleán ag an muintir Mhic Cárthaigh san 16ú haois chun an bhá a chosaint ó foghlaí mara, agus b'fhéidir chun taraif a ghearradh ar longa trádáil.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Comhairle Contae Chiarraí

Is údarás atá freagrach as rialtas áitiúil i gContae Chiarraí í **Comhairle Contae Chiarraí** (*[[Béarla]]: Kerry County Council*). Tá sé á rialú ag an Achta um Athchóiriú Rialtais Áitiúil 2001. Tá an Comhairle freagrach as tithíocht, Bóthair agus Iompair, pleanáil uirbeach agus forbairt, áiseanna agus cultúr, agus timpeallacht. 

## Eagraíocht
Tá 33 comhairleoirí sa comhairle. Tarlaíonn toghcháin gach cúig bliana ag úsáid Vóta Aonair Inaistrithe (VAI).  Is é  Trá Lí an Phríomhbhaile Contae.

## Stair

Tharla an chéad toghchán do Chomhairle Contae Chiarraí ar an 6 Aibreán 1899 agus reáchtáladh an chéad chruinniú den údarás áitiúil nua i Seomra an Ard-Ghiúiré i dTeach Cúirte Thrá Lí ar an 22 Aibreán 1899 .

I measc na gcéad chomhaltaí ar Chomhairle Contae Chiarraí bhí iad siúd a toghadh go díreach ó 22 toghroinn chomh maith le cathaoirleach na sé Chomhairle Ceantair Tuaithe, triúr ball den Ard-Ghiúiré, agus dhá chomhthoghadh. Ba é an chéad chathaoirleach ar Chomhairle Contae Chiarraí ná St. Eoin Donovan ó Seafield, The Spa, Trá Lí, a bhí ina Ard-Sirriam ar Chiarraí agus ina bhall de Chomhairle Ceantair Uirbeach Thrá Lí.

Bhí roinnt daoine suntasacha ina measc siúd a toghadh nó a comhthoghadh ar an gComhairle nua lena n-áirítear an Tiarna Ventry ón Daingean, an Tiarna Castlerosse ó Chill Airne, agus Arthur Blennerhassett ó Chaisleán Bhaile Uí Shíoda, chomh maith le MJ Flavin ó Thrá Lí, a bhí ina TP do Chiarraí idir 1900 agus 1918.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Údaráis áitiúla in Éirinn
Drúchtín ballach

Is moileasc é an **drúchtín ballach**. Ball d'aicme na gastropoda atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Moilisc
Catagóir:Gastrapóid
Catagóir:Fána na hÉireann
Deoise Chiarraí

Is deoise suite i gContae Chiarraí í **Deoise Chiarraí**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Deoisí in Éirinn
Fán

Is baile fearainn agus suíomh seandálaíochta suite i gContae Chiarraí é **Fán**. Tá clú is cáil ar an gceantar mar gheall ar na clocháin choirceogacha atá ann.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Íochtar Cua

Is tuama meigiliteach suite i gContae Chiarraí é **Íochtar Cua**. Tá sé 1.5 km taobh thoir den Choireán. Deirtear gur cuireadh Scéine, bean chéile Amergin, ceannaire chlann Míl Espáine, tar éis di bás a fháil ar an turas thar farraige, ansin.

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Meigiliteach na hÉireann
Institiúid Teicneolaíochta Trá Lí

Is institiúid suite i gContae Chiarraí é **Institiúid Teicneolaíochta Trá Lí**.

## Tagairtí

*
Catagóir:Trá Lí
Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Institiúidí teicneolaíochta in Éirinn
Meánscoil na mBráithre Críostaí

Ba mheánscoil suite i nDaingean Uí Chúis, i gContae Chiarraí í **Meánscoil na mBráithre Críostaí, Daingean Uí Chúis** (Béarla: *Dingle CBS*). Bunaíodh an scoil sa bhliain 1846. Dúnadh í ag deireadh na bliana scoile 2006/2007.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Prióireacht Bhaile an Sceilg

Is prióireacht Agaistíneach in Uíbh Ráthach i gContae Chiarraí í **Prióireacht Bhaile an Sceilg**. Tógadh an prióireacht sa 13ú haois nuair a d'fhág manaigh Sceilg Mhichíl de bharr na haimsire déine.

## Cur síos

Tá Prióireacht Bhaile an Sceilg suite ar chladach thiar Bhá na Sceilg, in Uíbh Ráthach i gContae Chiarraí, Éire.

## Gailearaí

Ballinskelligs Priory.jpg|Radharc ón aer 
Ballinskelligs_-_The_Old_Abbey.jpg|Fothrach na prióireachta
File:Interior_of_Ballinskelligs_Priory_church_-_geograph.org.uk_-_5647389.jpg|Taobh istigh den phrióireacht
South_side_of_Ballinskelligs_Priory_church_-_geograph.org.uk_-_5647391.jpg|Radharc den bhalla theas
Graveyard_at_Ballinskelligs_Priory,_County_Kerry_-_geograph.org.uk_-_5647382.jpg|An reilig


Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Catagóir:Mainistreacha Agaistíneach
Siamsa Tíre

Is amharclann suite i dTrá Lí, Contae Chiarraí é **Siamsa Tíre**.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil, arna rochtain ar 8 Samhain 2016

## Tagairtí

Catagóir:Trá Lí
Catagóir:Amharclanna
Catagóir:Contae Chiarraí
Staidiam Mhic Gearailt

Is staidiam spóirt atá suite i gCill Airne, Contae Chiarraí é **Staidiam Mhic Gearailt** nó **Stáid a' Ghearaltaigh** mar a thugtar go háitiúil air. Is sa pháirc seo a n-imríonn foirne caide Chiarraí a gcluichí baile sraithe agus craoibhe.

Osclaíodh an staidiam go hoifigiúil ag Easpag Chiarraí an lae an Dochtúir O'Brien agus Ard-Easpag Chaiseal Mumhan J. M. Harty ar an 31 Bealtaine 1930. Ainmníodh in ómós do Risteard Mac Gearailt é, duine de laochra móra caide an chontae a bhásaigh sa bhliain chéanna.

## Foinsí

Catagóir:CLG Chontae Chiarraí
Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Tigh Mór Dhoire Fhíonáin

Is teach iomráiteach suite i gContae Chiarraí é **Tigh Mór Dhoire Fhíonáin**, baile dúchais Dhónaill Uí Chonaill.

Ag gob theas Leithinis Uíbh Ráthaigh tá Tigh Mór Dhoire Fhíonáin, baile dúchais dhuine de na pearsana is tábhachtaí i stair na hÉireann,  Dónall Ó Conaill, nó‘an Fuascailteoir’. Ba é Doire Fhíonáin baile mhuintir Uí Chonaill leis na glúnta. Rugadh agus tógadh Dónall óg ansin agus d’fhill sé ar an áit nach mór gach samhradh don chuid eile dá shaol.

Tá mórán d’iarsmaí uathúla shaol Uí Chonaill ar taispeáint sa teach, carbad caithréime ina measc a bhronn saoránaigh Bhaile Átha Cliath air in 1844 agus an leaba ina bhfuair sé bás trí bliana ina dhiaidh sin.

Tá talamh na diméine anois mar chuid de Pháirc Náisiúnta Stairiúil Dhoire Fhíonáin – tá breis agus 120 heicteár de thailte ann, saibhir in oidhreacht nádúrtha agus chultúrtha le flúirse de sheoda seandálaíochta, gortóireachta, luibheolaíochta agus éiceolaíochta.

## Féach freisin

* Dónall Ó Conaill

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Tithe móra in Éirinn
Catagóir:Muintir Uí Chonaill
Catagóir:Dónall Ó Conaill
Joliet, Illinois

Is é **Joliet** an phríomhchathair i gContae Will, Illinois, Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is cuid den chathair lonnaithe i gContae Kendall freisin. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, tá 148,402 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Thomas Giarrante ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1833.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil 

*
Catagóir:Cathracha in Illinois
Catagóir:Lárionaid daonra in Illinois
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Contae Will, Illinois
Catagóir:Contae Kendall, Illinois
Catagóir:Cathracha i gContae Will, Illinois
Catagóir:Cathracha agus Bailte i gContae Will, Illinois
Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Will, Illinois
Catagóir:Cathracha i gContae Kendall, Illinois
Catagóir:Cathracha agus Bailte i gContae Kendall, Illinois
Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Kendall, Illinois
Catagóir:Cathracha Illinois bunaithe sa bhliain 1833
Catagóir:Lárionaid daonra Illinois bunaithe sa bhliain 1833
Aurora, Illinois

Is cathair de chuid stát Illinois, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Aurora**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, tá 199,672 duine ina gcónaí sa chathair. Tá an chathair suite i gcontaetha Kane, DuPage, Kendall, agus Will. Tá Tom Weisner ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1835.

## Naisc sheachtracha
* www.aurora-il.org - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha in Illinois
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Wilmette, Illinois

Is cathair de chuid stát Illinois, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Wilmette**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, bhí 27,087 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Wilmette suite i gContae Cook. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1680.

## Naisc sheachtracha
* www.wilmette.com - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Illinois
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Tóstal Éireann 2013

Ba thionscnamh túrasóireachta in Éirinn é **Tóstal Eireann 2013** nó **An Tóstal** (Béarla: *The Gathering Ireland 2013* nó *The Gathering*). Ba é aidhm an tionscnaimh ná an diaspóra Éireannach a spreagadh chun teacht ar ais go hÉirinn i rith na bliana 2013. Chruthaigh rialtas na hÉireann an tionscnamh sa bhliain 2009 chun an tionscal turasóireachta a fhorbairt. Is é Fáilte Ireland an eagraíocht i bhí i bhfeighil an tionscnaimh. Bhí neart féilte agus ócáidí ar nós athaontaithe teaghlach agus gníomhaíocht spóirt ar siúl ar fud na tíre mar gheall air.

Chuaigh coincheap an Tóstail chun cinn ar dtús in 2009 ag Fóram Eacnamaíoch Éireannaigh an Domhain. Bhí dhá phríomhchuspóir ag an Tóstal: caidreamh níos fearr a chruthú idir Éire agus an diaspóra agus an turasóireacht in Éirinn a fheabhsú.

Catagóir:Turasóireacht
Teach Mhucrois

Is teach mór suite i gContae Chiarraí é **Teach Mhucrois**.

clé|250px|thumb|Teach Mhucrois
clé|250px|thumb|Gairdíní Mhucrois

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Tithe móra in Éirinn
Tearmann Dúlra Choill na hIúraí

Is coill suite i gContae Chiarraí é **Tearmann Dúlra Choill na hIúraí**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath

Is ball-choláiste i OT Bhaile Átha Cliath ná **Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath** (**ITBÁC** nó *DIT*, .i. *Dublin Institute of Technology*). Bunaíodh é go hoifigiúil sa bhliain 1992, faoi Acht Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, cé go raibh sé ag feidhmiú cheana féin ar bhonn ad hoc ón mbliain 1978. Síneann stair na hinstitiúide siar chomh fada leis an mbliain 1887, tráth ar bunaíodh scata institiúidí theicniúla i mBaile Átha Cliath. Leanann traidisiún sholáthair an oideachais sa lá atá inniu ann, ó leibhéal teastais go leibhéal dochtúireachta. 

Faoi láthair, tá thart ar 20,000 mac léinn tríú leibhéal sa choláiste, mar aon le neart iarchéimithe atá i mbun staidéir nó i mbun taighde.

## Tagairtí

## Féach freisin
* Ollscoil Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath
* Matt Hussey

Átha Cliath
An Lá Mór (Agóid)

[mion|An Feisire Eorpach [Seán Ó Neachtain i gcuideachta Phanu Höglund, Aoife Ní Scolaí agus Phádraig Uí Laighin. Shínigh ochtó míle duine an achainí Idirlín ag éileamh stádas oifigiúil iomlán don Ghaeilge san Aontas Eorpach.]]

Is agóid ar son stádas na Gaeilge san Aontas Eorpach a bhí sa **An Lá Mór** a tharla i mBaile Átha Cliath ar an 24 Aibreán, 2004. Bhí Stádas agus Na Gaeil Óga taobh thiar den fheachtas a raibh stádas oifigiúil na Gaeilge san AE mar chríoch air. 

Bhí tuairim is 5,000 duine i láthair ar an lá a d'fhág go raibh **An Lá Mór** ar na hagóidí Gaeilge ba mhó riamh i stair na hÉireann. Chruinnigh an slua in aice le Cearnóg Pharnell agus shiúil trí lár Bhaile Átha Cliath go dtí Sráid Theach Laighean. Ar ardán taobh amuigh de Thithe an Rialtais labhair Pádraig B. Ó Laighin, Seán Ó Neachtain FPE ó Fhianna Fáil, Aoife Ní Scolaí ó Chonradh na Gaeilge, Tomaí Ó Conghaile ó Na Gaeil Óga, Eamon Gilmore TD ó Pháirtí an Lucht Oibre, Piaras Ó Dochartaigh ó Shinn Féin, Joe Higgins TD ón bPáirtí Sóisialach, bean ón bPáirtí Daonlathach mar aon le Panu Petteri Höglund ón Fhionlainn ann.

Bunaíodh Na Gaeil Óga chun ceist STÁDAS a bhrú chun tosaigh sna hollscoileanna agus tugadh áit ar ardán don ghrúpa ar an Lá Mór. Rinne Aoife Ní Scolaí comhordú ar rannpháirtíocht Chonradh na Gaeilge san fheachtas. Le linn an fheachtais, tháinig sé chun solais go raibh Panu Petteri Höglund i ndiaidh achainí dá chuid féin a chur ar siúl ar an Idirlíon ar mhaithe leis an gcuspóir céanna. Thug Stádas lántacaíocht don achainí sin, agus rinne siad cinneadh go dtabharfaí cuireadh do Panu a bheith i láthair sa mhórshiúl agus labhairt ag an léirsiú mór os comhair Dháil Éireann.

## Féach Freisin
* Feachtas "Stádas"
* Dearg le Fearg

## Tagairtí

Catagóir:Agóidíocht na Gaeilge
Catagóir:Cearta Gaeilge
Catagóir:2004
Fréamh an Eolais

***Fréamh an Eolais*** is ainm don chiclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta a chuir an tOllamh Matthew Hussey le chéile agus a d'fhoilsigh an chuideachta Coiscéim sa bhliain 2011. Tá breis agus 700 leathanach sa leabhar, agus breis agus 7,000 mír eolais ann. Is í an chiclipéid eolaíochta is cuimsithí atá ann sa Ghaeilge.

thumb|clé|Clúdach na Ciclipéide ''Fréamh an Eolais''

Is saothar é a bhí á chur le chéile thar thréimhse 40 bliana. 

## Cead a Fhoilsithe ar an Vicipéid
I mí na Bealtaine 2013, thug an t-údar agus an foilsitheoir cead ábhar an leabhair a fhoilsiú i bhfoirm leictreonach ar an Vicipéid sa chaoi is go bhféadfadh comhluadar iomlán na Vicipéide, agus go háirithe iadsan agus Gaeilge ar a dtoil acu, sochar a bhaint as.

## Naisc sheachtracha

* ''Fréamh an Eolais'' ar Coiscéim

## Féach freisin

* Matt Hussey

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Vicipéid
Catagóir:Ciclipéidí
Áth an Chiste

Is baile é **Áth an Chiste** (Béarla: *Ahakista*), suite timpeall leath bealaigh feadh Rinn Mhuintir Bháire, idir Dúras agus Cill Chrócháin i gContae Chorcaí, Éire. Is sráidbhaile é, i ndúiche choillteach, cois cuain fhoscúil dhomhain.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
An Eatharla

Is baile í **an Eatharla** atá suite i bparóiste Chill Mhathnáin i Múscraí Thoir i gContae Chorcaí.

## Daoine
Daoine a rugadh anseo:
* Eoghan Mac Cárthaigh (1691–1756)
* Mícheál Ó Murchú (1918-1990)

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Ard Ó bhFicheallaigh

Is baile suite i gContae Chorcaí é **Ard Ó bhFicheallaigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
An tAonad Seandálaíochta Faoi Uisce (Éire)

thumb|An Life ag dul isteach i mBá Bhaile Átha Cliath, áit ar aimsíodh iarsmaí de longa meánaoiseacha.
Cuireadh **an tAonad Seandálaíochta Faoi Uisce** ar bun sa bhliain 2000 mar chuid de Sheirbhís Seandálaíochta na hÉireann chun oidhreacht seandálaíochta na hÉireann a riar agus a chosaint. 

## Fardal
Tá an tAonad Seandálaíochta Faoi Uisce ag déanamh fardail de longa briste in uiscí na hÉireann. Tá timpeall 10,000 taifead déanta anuas go dtí seo. Suirbhéireacht deisce is mó atá i gceist agus bailítear faisnéis ó fhoinsí cartagrafacha, seandálaíochta agus stairiúla, idir cháipéisí agus phictiúir. 

Tá cartlann Fhardal Longa Báite na hÉireann ar fáil faoi láthair ach socrú a dhéanamh roimh ré in oifigí Aonad Cartlainne na Roinne in Foirgnimh Irish Life, Sraid na Mainistreach Íocht, Baile Átha Cliath 1.

## Obair
Pléann an tASFU le breis is míle cás a chuirtear faoina bhráid gach bliain maidir le cúrsaí pleanála agus forbartha. Uaireanta tagtar ar iarsmaí dá bharr. Thángthas ar long bháite de chuid na 17ú Aoise i gCuan Phort Láirge agus ar long bháite eile de chuid na 17ú Aoise ar a laghad i gCionn tSáile, Contae Chorcaí de bharr monatóireacht a dhéanamh ar obair dhreidireachta. Aimsíodh adhmaid ó longa meánaoiseacha agus long bháite mheánaoiseach de bharr monatóireacht a dhéanamh ar bpíblíne shéarachais i mBá Bhaile Átha Cliath.

## Féach freisin
* Seandálaíocht faoi uisce in Éirinn

## Tagairtí
* http://www.archaeology.ie/ga/BunacharnaLongBaite/  Suíomh an Aonaid Seandálaíochta Faoi Uisce

Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Stair na hÉireann
Céim máistreachta

Is é atá i g**céim máistreachta** ná céim acadúil a bhronntar ar dhaoine atá tar éis staidéar a chur i gcrích a léiríonn cumas as an ngnáth ar réimse áirithe léinn nó gairme.

Catagóir:Céimeanna acadúla
An Baile Gallda

Is baile suite i gContae Chorcaí é **an Baile Gallda**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Ari Þorgilsson

Ba é **Ari Þorgilsson** (1067–1148 AD) an croinicí ba mhó cáil san Íoslainn sna meánaoiseanna. Eisean a scríobh *[[Íslendingabók]]*, leabhar a thugann cuntas ar shaol na muintreacha a chuir fúthu san Íoslainn. Ba ghnách **Ari Saoi** (*Ari hinn fróði*) a thabhairt air, agus eisean an duine is túisce a scríobh stair i Sean-Lochlainnis, más fíor do Snorri Sturluson.

Bhain Ari le muintir Haukdælir agus fuair sé a chuid scolaíochta ó Teitur Ísleifsson (mac Ísleifur Gissurarson, an chéad easpag de chuid na hÍoslainne) sa scoil in Haukadalur. Is ann a fuair sé léann clasaiceach. Is léir ónar scríobh sé go raibh an-eolas aige ar staraithe Laidine ach go raibh sé beachtaithe go maith i mbéaloideas na tíre chomh maith. 

Creidtear go ndearnadh sagart Críostaí d’Ari in Staður (a dtugtar Staðastaður air anois). Is beag eolas eile atá le fáil ar a bheatha.

Deirtear go raibh lámh mhór aige i scríobh *[[Landnámabók]]*, leabhar a chuireann síos ar lonnaíocht na hÍoslainne. Déantar tagairt ómósach dó mar fhear suntasach in *[[Fyrsta málfræðiritgerðin]]* (an chéad gráiméar a scríobhadh san Íoslainn), saothar a cruthaíodh timpeall na bliana 1160 AD, mar ní raibh bunús daingean le nós na scríbhneoireachta ag an am.

## Tagairtí

* Paasche, Fredrik (1956). *Norsk Litteraturhistorie I: Norges og Islands Litteratur*: lgh 276–280. Oslo: Aschehoug.

Catagóir:Daoine Íoslannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1067
Catagóir:Básanna i 1148
Rody Gorman

File is ea **Rody Gorman**. Rugadh é i mBaile Átha Cliath, Éire, sa bhliain 1960 ach san Eilean Sgitheanach atá sé ina chónaí anois agus i nGàidhlig is mó a scríobhann sé.

Bhí sé ina chomhalta scríbhneoireachta de chuid Choláiste na hOllscoile Corcaigh, Sabhal Mòr Ostaig agus An Lanntair ar Oileán Leòdhas. Fuair sé sparántachtaí ó HI-Arts, ón gCiste Ríoga Liteartha, ó Chumann na Scríbhneoirí, ó Chomhairle Ealain na h-Alba agus ó Chomhairle Ealaíon na hÉireann. Bhí sé ina Shain-Chomhairleoir de chuid Chomhairle Ealain na h-Alba agus ina Thionólaí ar Choiste Cearta Aistritheoireachta agus Teangeolaíochta PEN na hAlban. Tá moltóireacht déanta aige i gcomórtais liteartha.
 
Tá sé ina eagarthóir ar *An Guth*, díolaim bhliantúil filíochta i nGaeilge agus i nGàidhlig. Is aistritheoir bisiúil é agus rinneadh a shaothar féin a aistriú go teangacha eile.

## Saothair
* *Fax and Other Poems* (Polygon, 1996)

* *Cùis-Ghaoil* (diehard, 1999), 

* *Bealach Garbh* (Coiscéim, 1999), 

* *Air a' Charbad fo Thalamh/On the Underground* (Polygon, 2000), 

* *Naomhóga na Laoi* (Coiscéim, 2003), 

* *Tóithín ag Tláithínteacht* (Lapwing, 2004), 

* *An Duilleog agus an Crotal* (Coiscéim, 2004), 

* *Flora from Lusitania* (Lapwing, 2005) 

* *Zonda? Khamsin? Sharaav? Camanchaca?* (Leabhraichean Beaga, Inverness, 2006) 

* *Eadar Fiaradh is Balbh na h-Oidhche* (diehard, Callander, 2007) i mBéarla, i nGaeilge agus i nGàidhlig. 

*  *Chernilo* (rogha dánta i nGaeilge agus i nGàidhlig) (Coiscéim, 2006)

## Nótaí

## Naisc sheachtracha
* An Sruth  - *bunachar le Rody Gorman de abairtí Gaeilge-Gàidhlig*

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Baile Lombaird

Is baile suite i gContae Chorcaí é **Baile Lombaird**.

### Truailliú
Rinneadh slad mór ar éisc san Abhainn Mhór in aice le Baile Lombaird i mí Lúnasa 2025. Maraíodh 42,000 iasc – bric bhuí fhiáine a mbunáite – i bhfad 30 ciliméadar den Abhainn Mhór idir Baile Lombaird agus Cill an Mhuilinn agus in dhá fho-abhainn léi, mar atá, An Abha Bheag agus An Chlaoideach.   Ba é an slad ar éisc ba mhó riamh sa Stát é.

Ní fios fós cad ba chionsiocair leis.   Cháin na daoine áitiúla sin na gníomhaireachtaí a d'fhiosraigh an slad as díriú an iomarca ar ghalar fungasach i measc na n-iasc a aimsiú nuair ba léir, dar leis na daoine sin, gur truailliú na habhann ba chúis leis.

In 2026 scríobh an Coimisiún Eorpach i dtuarascáil nár mhór do na húdaráis in Éirinn ciall cheannaithe a bheith acu agus feabhas a chur ar an gcaoi a dtéann siad i ngleic le sladanna tromchúiseacha ar éisc in aibhneacha na tíre.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Carn Uí Néid

Is ceann tíre suite i gContae Chorcaí é **Carn Uí Néid**.

## Féach freisin

* Tomi Ungerer

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Cinn tíre
Cloch Reo

Sráidbhaile agus baile fearainn i gContae Chorcaí is ea **Cloch Reo**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Baile an Chuainín

Is baile suite i gContae Chorcaí é **Baile an Chuainín**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Carraig Thuathail

Is baile suite i gContae Chorcaí í **Carraig Thuathail**, 12 ciliméadar soir ó chathair Chorcaí agus ceangailte le hIarnród Fo-uirbeach Chorcaí agus an bóthar N25. Sa bhliain 2016, bhí 5,080 duine ina gcónaí ann. Tá Carraig Thuathail ar cheann de na bailte is mó fáis sa réigiún, agus mol do chuideachtaí cógaisíochta agus biteicneolaíochta.

[clé|mion|[Caisleán Chúirt an Bharraigh*,* Barryscourt Castle]]
clé|mion
clé|mion
clé|mion

## Geilleagar

Tá áitreabh ag roinnt corparáidí ilnáisiúnta i bPáirc Ghnó an IDA laistiar den bhaile, lena n-áirítear GE Healthcare, Stryker, PAS Technologies, Merck Millipore, Abbott Laboratories, Gilead Sciences agus Rockwell-Proscon.  

Tógadh roinnt forbairtí tithíochta i gCarraig Thuathail, lena n-áirítear Castlelake siar,  agus  Cluain Cairn. Tá Aldi i láthair i bhforbairt miondíola Chaisleán an Bharraigh, mar chuid d'fhorbairt Bhaile an Chaisleáin.

## Déimeagrafaic
Mar a bhí i ndaonáireamh 2016, bhí daonra de 5,080 ag Carraig Thuathail (2,510 / 49.4% fireann, 2,570 / 50.6% mná). I dtéarmaí creidimh, bhí an ceantar 79% Caitliceach, 10% reiligiún eile, 8% gan reiligiún ar bith, agus níor luaigh 3% aon rud.
## Iompar
### Iarnród

Tá stáisiún traenach Charraig Thuathail stáisiún ar sheirbhís Iarnróid Fhobhailteach Chorcaí idir Mainistir na Corann agus cathair Chorcaí. Athraíonn paisinéirí le haghaidh Cobh ag an nGleanntán. Moladh dara stáisiún, Carraig Thuathail Thiar, chun freastal ar iarthar an bhaile, ar Pháirc Miondíola Fota, agus ar limistéar tionsclaíoch an IDA - ach ní dhearnadh dul chun cinn thar an gcéim pleanála.

Osclaíodh stáisiún traenach bunaidh Charraig Thuathail ar an 2 Samhain 1859, dhún sé do thrácht earraí ar an 2 Nollaig 1974 agus dhún sé go hiomlán ón 6 Meán Fómhair 1976. Osclaíodh stáisiún nua go hoifigiúil ar 30 Iúil 2009 i dtuaisceart an bhaile, le Park n 'Ride.
### Bus

Tá seirbhísí bus ann, lena n-áirítear bealach 261 ó Chorcaigh go Mainistir na Corann. Freastalaíonn bealaí bus 240, 241 agus 260 ar Charraig Thuathail chomh maith le naisc chuig Eochaill, An Geata Bán, Cluain, Baile Choitín agus An Aird Mhór.
## Spórt

Tugtar tacaíocht mhaith don Chumann Lúthchleas Gael i gCarraig Thuathail. I measc na n-áiseanna atá ag an gclub áitiúil CLG tá giomnáisiam nua-aimseartha agus trí pháirc imeartha - dhá sholas tuile. Tá foireann iománaíochta sinsearach ag CLG Charraig Thuathail, a bhuaigh Craobhchomórtas Idirmheánach Chontae Chorcaí in 2007. In 2011 bhuaigh Carraig Thuathail an cluiche ceannais contae, an chéad uair ó 1918.

Tá club sacair ann freisin, AFC Aontaithe Carraig Thuathail, a imríonn ag Baile an tSaim, in oirthuaisceart an bhaile. Tá roinnt páirceanna imeartha agus seomraí feistis acu i mBaile an tSaim.

Ar na clubanna éagsúla atá gníomhach i gCarraig Thuathail tá Club Cispheile Glenmary, Club Badmantan Charraig Thuathail, club lúthchleasaíochta,  Taekwon-do agus club leadóige.

## Féach freisin

* Fóite, Páirc Fiadhúlra Fhóite,  Barraigh Mhóra, Caisleán Chúirt an Bharraigh

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí