open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Conghalach Chnóbha

Ard-Rí na hÉireann ba ea **Conghalach Chnóbha** (Mheán-Ghaeilge **Congalach Cnogba**) nó Conghalach mac Maol Mithigh (*Congalach mac Máel Mithig*), de réir na ríliostaí i nAnnála na gCeithre Máistrí, ón mbliain 944 go dtí 956. Is é Conghalach duine den dá "ard-rí Érenn" déag i láimh an bhunscríobhaí d'Annála Uladh.

Sliochtach den 10ú glúin de Shíol Aodha Sláine ar thaobh a athar ba ea Conghalach, rud a dtabharfadh tacaíocht dá ríogacht.  Ar thaobh a mháthair, ba bhall de Chlann Cholmáin é, garmhac Flann Sionainne agus nia an iarArd-Rí, Donnchad Donn.  Sna Annála Inis Faithlinn, Ard-Rí go bhfreasúra a bhí sé, ag coimhlint lena namhaid, Ruairí Ó Canannáin de Cenél Conaill.

Tuairiscítear sna hannála Éireann go raibh Conghalach i mbun chogaidh le cuid mhaith dá chomharsana, agus ó thráth go chéile cara agus namhaid rí Dhubhlinne, Amhlaoibh Cuarán. D'éag Conghalach i ndearadh na dála ag troid in éadan na Laigean agus na nGael-Lochlannach as Duibhlinn sa bhliain 956, i luíochán ag Dún Ailinne (Contae Chill Dara).

## Foinsí
* Byrne, Francis J., *Irish Kings and High-Kings.* B.T. Batsford, Londain, 1973. 
* McCarthy, Dan, "The Chronology of the Irish Annals", Imeachtaí Acadamh Ríoga na hÉireann',1998, ll.&nbsp;203&ndash;255 (pdf). 
* Woolf, Alex, "Pictish Matriliny Reconsidered" in *The Innes Review*, imleabhar XLIX, uimh. 2 (Fómhar 1998), ll.&nbsp;147&ndash;167. ISSN 0020-157X

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois
Catagóir:10ú haois in Éirinn
Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae na Mí
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Uí Néill
Domnall ua Néill

Ardrí na hÉireann ba ea **Domhnall Ó Néill** (An Mheán-Ghaeilge: **Domnall ua Néill**) (bás 980) ón mbliain 956 go 980. 

Muircheartach mac Néill ba ea athair Dhomhnaill, agus Niall Glúndub a sheanathair, ball de Cenél nEógain Uí Néill an Tuaiscirt. Rinneadh chomh-rí Ailigh é lena dheartháir Flaithbheartach tar éis bhás a athar sa bhliain 943. D'éirigh sé ina Ard-Rí tar éis bhás a chol ceathrair Conghalach Chnóbha de Shíol Aodha Sláine.

Meastar gur cheannaire éifeachtach é Domhnall, a chuir who leasuithe míleata i bhfeidhm, a cuireadh níos deireanaí síos do Bhrian Bóramha. Chaith sé cuid mhaith dá réimeas i mbun chogaidh in éadan fhear céile a dheirféir, Amhlaoibh Cuarán, rí Átha Cliath. Sa bhliain 980, d'éirigh sé as a choróin agus chuaigh sé isteach i mainistir Ard Mhacha, áit a fuair sé bás go gairid ina dhiaidh.

Tugtar ina thásc an teideal "ard-rí Érenn" do Dhomhnall. An duine deireanach dá mhuintir ba ea é ar a bronnadh an teideal úd. Tháinig Maol Seachnaill mac Domhnaill de Clann Cholmáin i gcomharbacht air.

I measc chlann Dhomhnaill bhí: Muireadach, agus mac aigesean a bhí ina shinsear Dhomhnall Ó Lochlann, b'fhéidir; agus Muircheartach, sinsear Uí Néill Thír Eoghain. Rí Ailigh agus príomhphearsa Uí Néill ba ea a gharmhac, Flaithbheartach Ó Néill.

## Foinsí
* 
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois
Catagóir:10ú haois in Éirinn
Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe Ailigh
Catagóir:Uí Néill
Niall Glúindubh

Rí Ailigh de Cenél nEógain agus Ardrí na hÉireann den 10ú haois ba ea **Niall Glúndubh mac Aodha** () (bás 14ú Meán Fómhair 919). Aodh Fionnliath ba ea a athair, agus Maol Muire ní *[[Coinneach mac Ailpín|Chináeda]]* mhic Ailpín, rí na hAlban, a mháthair.

## Beatha
Feictear don chéad uair é Niall nuair a tháinig sí i gcomharbacht ar a dheartháir, Domhnall, mar rí Ailigh sa bhliain 911.  Chloígh Niall ríthe Dhál Araí agus na hUlaid ag Cath Áth Gláraigh (Contae Aontroma an lae inniu) agus Cath an Bhaile Meánaigh chun a chuid cumhachta a mhéadú.  Chloígh an Ard-Rí, Flann Sinna mac Maíl Sechnaill de Chlann Cholmáin Uí Néill, é áfach ag Cath Chrosa Caoil (Contae na Mí an lae inniu).  Bhí sé pósta, mar sin féin, le hiníon Fhlainn,  Gormlaith.

I ndeireadh bhás Fhlainn sa bhliain 916, tháinig Niall i gcomharbacht air mar Ard-Rí.  Le tacaíocht chlanna Leath Choinn, ghlac clanna Uí Néill i ndeireadh na dála a éileamh don coróin.  Le linn a réimis, athbhunaigh sé an t-aonach traidisiúnta ag Tailte.  

Sna blianta tar éis 914, rinne Uí Íomhair, Lochlannaigh, ionsaí ar dheisceart na hÉireann, laghdaíodh cumhacht na nEoghanacht sa Mhumhain, agus bunaíodh longfort ag Port Láirge.  Chuaigh Niall ó dheas lena slua chun cur in éadan na Lochlannach agus tacú a thabhairt don Mhumhain, agus tharla cath mór sa samhradh 917.  Bhí toradh éiginntitheacht ann, ach d'éag go leor uaisle agus fo-ríthe Gaelacha.  Scriosadh go holc arm rí na Laigean ámh gar do Thobar Moling, agus tógadh an cúige faoi smacht na Lochlannach.

In ainneoin a fheachtais in éadan na Lochlannach, lean go leor acu siúd ag lonnú in Éirinn.  Athbhunaigh siad a longfort ag Duibhlinn (tar éis bearna 15-year) agus áiteanna eile ar an gcósta thoir, ag brú ar ríocht na Mí.  Chuaigh Niall i Laigin isteach, le tacú chlanna Uí Néill, na nOiriall agus na nUlad, ag lorg cogaidh.  Cloíodh go holc a arm ámh ag na Lochlannaigh faoi cheannas Sihtric Caoch,  ag Cath na hInse ar an 14ú Meán Fómhair 919.  Maraíodh Niall i dteannta le dhá thaoiseach déag eile,o  De réir tuairisc eile san *[[Anglo-Saxon Chronicle]]*, mharaigh Sihtric * his brother Niall * sa bhliain 921.

Tháinig Donnchad Donn mac Flainn Sinna i gcomharbacht ar Ghlúindubh mar Ard-Rí, agus a mac, Muircheartach, "Eachtar an Iarthair", mar rí Ailigh.

## Craobh ghinealaigh

## Foinsí
* Webb, Alfred. *A Compendium of Irish Biography: Comprising Sketches of Distinguished Irishmen and of Eminent Persons Connected with Ireland by Office or by Their Writings*, Nua-Eabhrac: Lemma Publishing Corporation, 1970.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 9ú haois
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:An Mheánaois Luath
Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe Ailigh
Fiachra Casán

Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea **Fiachra Casán** (Sean-Ghaeilge **Fiachrae Casán**).  Samhlaítear é le rí a fheictear sa ríliosta Buile Choinn, faoin ainm **Fiechri**, faighte idir Cairbre Lifechair agus roimh Dáire Dreachleathan.

## Beatha
De réir na seanghinealach, mac  *[[Colla Uais|Cholla Fochtríth]]* ba ea Fiechri/Fiachra.  Ní fheictear é sna ríliostaí na meánaoise, cé go ndeir siad gur sinsear na gCruithne é.  Sna ginealaigh úd, tugtar treoir deartháireacha dó, *Imchad, Finnchad* agus *Rochaid* agus deirtear go raibh mac aige darbh ainm *Fedelmid*.  Meastar gur sinsear iad a dheartháireacha de roinnt clann na gCruithne amhail is Uí Mhéith agus Uí Chriomhthainn, sinsear féin de ríthe Oiriall a mhaígh gur de shliocht *Rochaide* iad trí Chairbre *Dam Arcait*.

Sinsear ba ea Fiachra féin de  ríthe na nOirthear.  Faoin 8ú haois, ní raibh ach mion chumhacht pholaitiúil acu.  Feictear a n-ainm fós, mar sin féin, ar dhá bharúntacht i gContae Ard Mhacha, Na hOirthir Uachtaracha agus Na hOirthir Íochtaracha.    

D'fhéadfadh go raibh cumhacht níos mó acu le linn tréimhse níos ársa.  Tuairiscítear i nAnnála Uladh don bhliain 520, gur cloíodh agus mharaigh Ardghal mac Conaill Uí Néill ag Muircheartach mac Earca agus a chomhghuaillí, rí na nOirthear *Colcu Moo Cluethi*, ag *Détna* sa Bhreá.

## Foinsí
* Edel Bhreathnach, *The kingship and landscape of Tara*. Editor Four Courts Press for The Discovery Programme Dublin (2005), lch. 167-168.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Aoibhinn an Galar

Conleth Ellis a scríobh an leabhar seo agus tá 97 leathanach ann.

Más gá lipéad a chur ar an úrscéal seo, is dócha gur scéal grá go bunúsach é. É suite sa Chéinia agus i mBéal Feirste, áiteanna a gcuirtear i gcomparáid le chéile ó thaobh na réabhlóide de.

Éirí Amach na Mau Mau, sna Caogaidí, agus tús na dTroibleoidí ó Thuaidh, sna Seascaidí...is nasc eatarthu siúd í Rachel Patterson seandálaí tuisceanach,
cliarscoil ghairgeach ó dheas agus meánscoil bharbartha ó thuaidh. Is neasc eatarthu siúd é Cíogan Ó Traoi, múinteoir neamhéifeachtach.

Aoíbhinn an galar grá mná ach cé thuigeann i gceart an grá céanna...Rachel, Cíogán, nó Áine Ní Mhuircheartaigh, an triúr slios den triantán?

Deireadh seachtaine i saol an triúr. Nithe fíorthábhachtacha le foghlaim ag gach duine acu. Agus nithe le teagasc...

An chéad chló 1986 Coiscéim.

## Tagairtí


Catagóir:Leabhair le Conleth Ellis
Catagóir:Ficsean
Catagóir:Leabhair
Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Úrscéal rómánsúil
Artie Lange

Is aisteoir agus stiúrthóir Meiriceánach é **Arthur Steven** "**Artie**" **Lange, Jr.**, a rugadh ar an 11 Deireadh Fómhair 1967).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha
Acht Díbeartha, 1697

[mion|[Liam III Shasana]]
Ritheadh **an tAcht Díbeartha, 1697** ar 25 Meán Fómhair 1697 (9 Will 3 c.1) ). Bhí na Péindlíthe á gcur i bhfeidhm ag an am. Leis an Acht seo, díbríodh an chléir Chaitliceach le hAcht Parlaiminte in Éirinn le linn réimeas Liam III.   

I measc dlíthe eile, bhí ordaithe faoin Acht Díbeartha go n-imeodh gach easpag as Éirinn roimh Lá Bealtaine 1698.   

## Féach  freisin

* Na Péindlíthe
* Fuascailt na gCaitliceach 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:17ú haois in Éirinn
Catagóir:Dlí na hÉireann
Catagóir:Dlí reachtúil
Catagóir:Fuascailt na gCaitliceach
Catagóir:Péindlíthe na hÉireann
V (deoch)

Is éard atá i * 'V' * ná branda deoch fuinnimh arna tháirgeadh ag Frucor, monaróir dí atá lonnaithe sa Nua-Shéalainn. Seoladh é in Methven, an Nua-Shéalainn i mí Lúnasa 1997 agus san Astráil i 1999. D'éirigh leis an táirge, sciar den mhargadh os cionn 60% i an Nua-Shéalainn agus 42% san Astráil,

## Leaganacha
Is é V Energy (dá ngairtear "V Green" freisin) blas bunaidh V a eisíodh i 1997.

Is blas “mistéireach” é Gorm V (dá ngairtear "V Blue" freisin) a tugadh isteach i mí Dheireadh Fómhair 2011 a thugann V dúshlán don óltóir iarracht a dhéanamh an blas a oibriú amach.

Is rogha eile blas é V Pure a scaoiltear in 2016 ag teacht ó 6 Chomhábhar Nádúrtha; sú úll, uisce súilíneach, sú líomóide, sliocht síl Guarana, caiféin ó pónairí caife glas agus blas V nádúrtha.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Táirgeadh na hAstráile ar V
* Táirgeadh na Nua-Shéalainne de V
Conradh um Chosc Cuimsitheach ar Thrialacha Núicléacha

Chuirfeadh an **Conradh um Chosc Cuimsitheach ar Thrialacha Núicléacha** cosc ar phléascáin tástálacha núicléacha, ar an tslí sin tarraingítear líne shoiléir idir úsáidí síochánta agus míleata na teicneolaíochta núicléach.
clé|mion|Tástálacha Núicléacha
Níl an Conradh i bhfeidhm i láthair na huaire. Agus ní chuirfear an Conradh i bhfeidhm ach amháin nuair a dhaingneoidh gach tír é, atá sa liosta in Iarscríbhinn 2 leis an gConradh (a raibh acmhainn núicléach acu nuair a comhaontaíodh an conradh). D'iarr Éire ar gach tír atá fós ann in Iarscríbhinn 2 – ocht dtír in iomlán – an conradh a dhaingniú láithreach agus gan choinníollacha.

## Agóidí
Reáchtáiltear an Lá Idirnáisiúnta in aghaidh Tástálacha Núicléacha ar an 29 Lúnasa agus an Lá Idirnáisiúnta um Dhíothú Arm Núicléach 26 Meán Fómhair gach bliain.

## Féach freisin
* Conradh in aghaidh Iomadú Núicléach (1968)
* Conradh na bhFórsaí Núicléacha le Meánraon, 1987
* Conradh Núicléach New START (2010)
* Conradh ar Thoirmeasc Airm Núicléacha, 2021. Níl an Conradh i bhfeidhm sa Rúis agus na S-A srl
* Airm núicléacha
* Comhdhíothú dearbhaithe
## Tagairtí

Catagóir:Airm núicléacha
Catagóir:Iomadú núicléach
Catagóir:Conarthaí
Catagóir:Conarthaí rialaithe arm
Catagóir:Airm núicléacha
Catagóir:Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha
Catagóir:Dlí na Stát Aontaithe
Catagóir:Rialú arm
Catagóir:Conarthaí
Catagóir:Conarthaí na Stát Aontaithe
Catagóir:Conarthaí na Rúise
Catagóir:Arm na Rúise
Catagóir:Arm na Stát Aontaithe
Réabhlóideach ....

**Réabhlóideach....**seo leabhar leis an bhfile Éireannach Colette Nic Aodha. Saothar breá fileata í seo, ina bhfuil breis le dhá scór dán a d'eascair as tobar na smaointe agus sruth an liriceora. Sa cnuasach seo tá an t-údar ag féachaint siar ar na daoine a bhí tábhachtach di le linn a hóige, na carachtair a bhuail sí leo thar na mblianta agus a thugann sí ómós dóibh sa leabhar seo.

An Comhlacht foilsitheoireachta Coiscéim a d’fhoilsigh an leabhar sa bhliain 2020 agus tá 60 leathanach ann.

## Naisc sheachtracha
*https://www.poetryireland.ie/education/writers-directory/colette-nic-aodha  Poetry Ireland.
*http://www.coisceim.ie/2020.html Coiscéim
*https://www.siopaleabhar.com/tairge/reabhloideach/ An Siopa Leabhar

Catagóir:Leabhair le Colette Nic Aodha
Catagóir:Leabhair filíochta
Catagóir:Filíocht na Gaeilge
Dánta le Friedrich Hölderlin

Tá an leabhar seo **Dánta le Friedrich Hölderlin** aistrithe ag Isobel Ní Riain ón nGearmáinise go dtí an Ghaeilge, agus tá na leaganacha Gearmáinise san áireamh ann. Ba fhile fíorthábhachtach é Friedrich Hölderlin (1770-1884). Táimid faoi chomaoin ag an Deutsches Literaturarchiv Marbach as cead a thabhairt dúinn an íomhá clúdaigh a úsáid. Franz Karl Hiemer (1768-1822) a rinne an bunphictiúir. Portráid de Friedrich Hölderlin é féin atá ann.

*Clúdach: Portráid Franz Karl Hiemer.
*An Comhlacht foilsitheoireachta Coiscéim a d’fhoilsigh an leabhar sa bhliain 2020 agus tá 63 leathanach ann.

## Naisc sheachtracha
*https://ucc-ie.academia.edu/IsobelN%C3%ADRiain/Books. Isobel Ní Riain
*http://www.coisceim.ie/2020.html Coiscéim
*https://www.siopaleabhar.com/tairge/reabhloideach/ An Siopa Leabhar


Catagóir:Leabhair aistrithe le Isobel Ní Riain
Catagóir:Leabhair
Catagóir:Filíocht na Gearmáinise
Greamanna Fáis

Is í Isobel Ní Riain údar an leabhar seo ***Greamanna Fáis***, atá faoi chailín óg grámhar atá ag dul i ngleic le dúshláin agus cúraimí an tsaoil. Seo a scéal agus í ag fás aníos, óna hóige mar ghirseach i sciorta pholcaphonct. Na turais chuig na hospidéil mar gheall ar thinneas cinn. A céad grá, na fir eile ina saol, agus an spraoi sna clubanna oíche. Am ag freastal ar an ollscoil di agus a cuid ama ag maireachtáil sa Ghaeltacht agus thar lear. Gearrscéal beo bríomhar atá an-so-léite agus suimiúil.

*Clúdach:Isobel Ní Riain
*An Comhlacht foilsitheoireachta Coiscéim a d’fhoilsigh an leabhar sa bhliain 2020 agus tá 102 leathanach ann.

## Naisc sheachtracha
*http://research.ucc.ie/profiles/A006/I.NiRiain@ucc.ie  Isobel Ní Riain
*http://www.coisceim.ie/2020.html Coiscéim
*https://coislife.ie/  Cois Life
*https://www.siopaleabhar.com/ An Siopa Leabhar

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le hIsobel Ní Riain
Catagóir:Úrscéalta Gaeilge
Catagóir:Úrscéalta Éireannacha
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2020
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí
An Meisias Deireanach

Tomás Mac Síomóin a rinne an t-aistriúchán go Gaeilge seo **An Meisias Deireanach.** den aiste Ioruaise *Den sidste Messias* a bhí scríofa ag an fealsamh Ioruach Peter Wessel Zapffe, sa bhliain 1933. Bhí sé ar cheann de na saothair ba thábhachtaí ag Zapffe, agus rinne sé achoimre ar a chuid smaointe féin sa leabhar. Tháinig Zapffe ar an gconclúid; *Chomh fada agus a théann an cine daonna ar aghaidh go contúirteach leis an seachrán tubaisteach go bhfuil sa chinniúint bhitheolaíoch againn an bua a fháil, ní athróidh aon rud riachtanach.* 

File agus úrscéalaí Gaeilge is ea Tomás Mac Síomóin (BÁC, 1938) agus tá PhD aige ó Ollscoil Cornell sna Stáit Aontaithe. Chaith sé tréimhse mar thaighdeoir eolaíochta, léachtóir ollscoile, iriseoir, agus mar eagarthóir ar Anois agus ar Comhar. D’aistrigh sé úrscéal Meicsiceánach le Juan Rulfo ó Spáinnis go Gaeilge, Pedro Páramo (Coiscéim 2008). Chuir sé Gaeilge ar chnuasach filíochta le Ernesto Cardenal ó Nicaragua, Na cathracha caillte (Coiscéim 2004). I gcomhar le Carl Mac Gabhann, d’aistrigh sé úrscéal Catalóinise do dhéagóirí le Victor Mora, El meu cor es diu Africa faoin teideal Mo chroí san Afraic (An Gúm, 2002).

*Clúdach: Karen Dietrich.
*An Comhlacht foilsitheoireachta Coiscéim a d’fhoilsigh an leabhar sa bhliain 2020 agus tá 102 leathanach ann.

## Naisc sheachtracha
*https://portraidi.ie/ga/tomas-mac-siomoin/ Portráid
*http://www.coisceim.ie/2020.html Coiscéim
*https://coislife.ie/  Cois Life
*https://www.siopaleabhar.com/ An Siopa Leabhar

## Tagairtí


Catagóir:Fealsúnacht
Catagóir:Fealsúnaí Ioruach
Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Catagóir:Leabhair le Tomás Mac Síomóin
Dallamullóg

Ba é an Eoghan Ua Conaill a scríobh an t-úrscéal seo **Dallamullóg.**  Ciarraíoch é Eoghan a bhfuil cónaí air anois i Liatroim, D'fhoilsíodh roinnt dánta leis i Scríbhneoirí Cois Teorann le cúpla bliain anuas. Tá dearcadh dá chuid féin aige ar shaol na hÉireann, agus cloistear guth úr macánta ina chuid véarsaí. Is breá leis cúrsaí ceoil agus teangan, comhra agus íospóireacht. Is ríthabhachtach leis saoirse agus cearta an duine.

## Cur síos ar an leabhar
Nuair a bhí an saol ina ghasúr, nuair ba ghannchuid carr, gan trácht ar tharracóir, nuair ba gheall le merc gach morris minor, buailimid le Brian ag tabhairt aghaidh siar ar an mbus ar chúrsa Gaeltachta.  Más ait an mac an saol is tréithí ná sin an óige le linn cúrsa mar é, agus an braon crua ag imirt sa ghrágán ar na daltaí ann! Cuirfimid aithne sa saothar seo ar langer ón gcathair cois Laoi, Don, stócach ard ceannasach a threoródh scata buachaillí i leith tionscal an uisce bheatha le cúnamh dhiamhracht an tslua sí. Seo tráth a raibh an phiseogaíocht ina sea roimh ré rábach na haibhléise.

*Clúdach: Eoghan Ua Conaill 
*An Comhlacht foilsitheoireachta Coiscéim a d’fhoilsigh an leabhar sa bhliain 2020 agus tá 233 leathanach ann.

## Leabharliosta

*Sríobhneoirí Cois Teorann 1,2,3 agus a 4. (Coiscéim)
*Coincheap Dímholta  (Coiscéim, 2017)
* Ó Bhéal Bhalbháin (Coiscéim , (2016)

## Naisc sheachtracha

* http://www.coisceim.ie/2020.html Coiscéim
* https://www.siopaleabhar.com/ An Siopa Leabhar
* https://www.aontasnascribhneoiri.ie/ga Aontas na Scríobhneoirí Gaeilge


Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Ficsean
Catagóir:Litríocht na hÉireann
Catagóir:Leabhair le Eoghan Ua Conaill
Gaelsaoire

mion|Gaelsaoire sna Gaeltachtaí
Ba thionscnamh turasóireachta de chuid Údarás na Gaeltachta é **GaelSaoire.** Bhí sé mar aidhm aige turasóireacht chultúrtha a fhorbairt agus a chur chun cinn i gceantair Ghaeltachta. Bhí eolas ar fáil ar shuíomh GaelSaoire mar gheall ar thaisteal go dtí na Gaeltachtaí, lóistín, imeachtaí agus gníomhaíochtaí.

Níl an suíomh Gaelsaoire.ie ar fáil níos mó.  Dúirt Údarás na Gaeltachta sa bhliain 2016 go raibh suíomh nua á fhorbairt acu. Dúirt an tÚdarás féachaint ar an suíomh Fáilte Éireann níos déanaí.  Níor tharla faic ó shin. Tá eolaire beag ar peig.ie inniu (bhí eolaire níos mó acu sna 2010idí ach dúnadh é).

[clé|mion|Stop [Údarás na Gaeltachta an tseirbhís Gaelsaoire]]
## Stair
Bhí an suíomh bunaithe ar dtús ar thaighde a rinne duine príobháideach sna 1990idí  le teacht an idirlín agus an suíomh "Eolaire" bunaithe aige.

D'fhorbair Údarás na Gaeltachta "Gaelsaoire" mar bhranda agus uirlís margaíochta. Ach chuir siad béim ar thacaíocht mhaoinithe a chur ar fáil do lucht seirbhísí turasóireachta le go ndéanfadh siad féin a gcuid margaíochta. D'oibreodh tionscal turasóireacht an Údaráis, GaelSaoire, "i bpáirtíocht le soláthróirí seirbhísí turasóireachta sa Ghaeltacht chun pacáistí tarraingteacha saoire le 'blas' ar leith Gaeltachta a fhorbairt agus a mhargú.

Luaigh an t-aire rialtais Éamon Ó CuÍv gur mhór an difear idir an mhargaíocht a bhí ar siúl ag GaelSaoire agus Fáilte Éireann; an chéad ghrúpa ag cur béim ar leith ar shainiúlacht teanga na Gaeltachta mar ionad saoire agus an dara ceann ag cur na tíre i láthair mar ionad aonteangach Béarla.

### 2022
"Bhí comhpháirtíocht straitéiseach bunaithe ag Fáilte Ireland agus Údarás na Gaeltachta i ndiaidh Meabhrán Tuisceana a shíniú ina sonraítear a dtiomantas d’eispéireas na Gaeltachta a dhéanamh ábhartha, tarraingteach agus go mbeidh teacht ag cuairteoirí air".    Ach níl aon sonraí tugtha acu fós, is cosúil.

## Féach freisin

* Físeán ar Youtube
* Liostaí lóistín eile:
** Peig 
** Ciarraí 

## Tagairtí

Catagóir:Turasóireacht in Éirinn
Catagóir:Gaeltacht
Catagóir:Comharchumainn
Catagóir:Údarás na Gaeltachta
Donnchadh I na hAlban

Bhí **Donnchadh mac Crìonain** a raibh an leasainm **An t-Ilgarach** air (Gaeilge na hÉireann: *An Galarach*), ina Rí ar Albain idir 1034 agus 1040. 

## Saol
Níl sinsearacht an rí Donnchadh I cinnte. I dtéacsanna na linne seo is é le Crìonan, ab Dhún Chailleann agus  Bethóc, iníon le Maol Chaluim II, Rí na hAlban. I ndeireadh an 17ú haois, áfach, d'aithin an staraí Frederic Van Bossen, tar éis dó cuntais stairiúla a bhailiú ar fud na hEorpa, an Rí Donnchadh mar an chéad mhac le Abonarhl ap crinan (garmhac le Crìonan) agus an Banphrionsa Beitris, an iníon ba shine leis an Rí Maol Chaluim II agus Gunora a bhí ina iníon leis an  "2nd Duke of Normandy". 

D’éag sé 14 Lúnasa, 1040. 

## Féach freisin
* Liosta ríthe na Scot

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 11ú haois
Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na nAlbanach
Máel Muire ingen Cináeda

Iníon le Cináed mac Ailpin, Rí Dhál Riada, ba ea **Máel Muire ingen Cináeda**. Phós sí dhá rí tábhachtach Éireannacha de chuid Uí Néill. Ba é Aed Finliath den Chenél nEógain, Rí Ailigh agus Ard-Rí na hÉireann a chéad fhear céile.  Glúndub|Ba é Niall Glúndub]], sinsear na hUí Neill, mac an phósta seo.

Bhí a dara fear céile Flann Sinna  bainteach le 'Clann Cholmáin, an ríshliocht síolraithe ó Cholmán Mór mac Diarmata. Mar iníon, bean chéile agus máthair ríthe, nuair a d’éag Mael Muire sa bhliain 913, thuairiscigh Annála Uladh a bás, rud neamhghnách do chroinicí fireann-lárnach an ama sin.

## Féach freisin
* Máel Muire
Catagóir: banphrionsaí Éireannacha
Catagóir: Éireannaigh an 9ú haois
Catagóir: Éireannaigh an 10ú haois
Catagóir: mná Éireannacha ón 10ú haois
Catagóir: mná Éireannacha ón 9ú haois
Chuy Bravo

B'aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach é **Jesús Melgoza**, a rugadh ar an 7 Nollaig 1956. Cailleadh é ar an 14 Nollaig 2019.

## Tagairtí

}
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Chuck Feeney

Ba fhear gnó agus daonchara é **Charles Francis Feeney**, nó **Chuck Feeney**, (a rugadh ar 23 Aibreán 1931 i New Jersey agus a d'éag ar 9 Deireadh Fómhair 2023 i  San Francisco).

Fear de bhunadh na hÉireann a rugadh in New Jersey agus an Spealadh Mór i réim, rinne sé a chuid airgid as a chuid siopaí saor ó dhleacht, agus ansin bheartaigh sé a rachmas ar fad a bhronnadh ar charthanachtaí nó a chaitheamh ar infheistíocht phobail.mion|Duty Free Shoppers|alt=|clé
## Gnó agus daonchairdeas
Bhunaigh Feeney Duty Free Shoppers (Siopadóirí Saor ó Dhleacht) agus d’éirigh leis $8 mbilliún a shábháil leis an gnó sin.

Theastaigh uaidh a chuid airgid a thabhairt do scoileanna agus do charthanachtaí timpeall an domhain. Bhunaigh sé " The Atlantic Philanthropies" sa bhliain 1982

I mí Meán Fómhair 2020, chríochnaigh Feeney an obair sin. Thug sé $3.7 billiún d’ollscoileanna, agus thug sé $870 milliún do ghrúpaí éagsúla a bhaineann le cearta daonna, agus $1 bhilliún do thionscnaimh éagsúla in Éirinn. Dúirt Warren Buffet agus Bill Gates gur laoch é Chuck Feeney.

## Saol pearsanta
Bhí Feeney ina chónaí in árasán beag i  San Francisco lena bhean chéile  -sna 2020idí. Ní raibh ach péire bróg amháin aige, agus ní raibh aon charr aige. 

### Ómós
Cailleadh Feeney ar 9 Deireadh Fómhair 2023 i  San Francisco. Léirigh leithéidí Bill Gates agus Warren Buffet ómós do Chuck Feeney agus dúirt gur laoch ab ea é toisc an méid a rinne sé ar fud na cruinne ar mhaithe leis na cúiseanna is gaire dá chroí. 

## Tagairtí

Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Saor ó dhleacht
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Sam Bennett

mion|Paris-Nice, 2019|alt=|clé
Is rothaí Éireannach é **Sam Bennett** (a rugadh ar an 16 Deireadh Fómhair 1990).

Bhuaigh Bennett an T-léine glas (nó an *maillot vert*) ar son na hÉireann sa Tour de France sa bhliain 2020 (agus bhuaigh Sam dhá chéim chomh maith). 

B'é Sam an chéad Éireannach a bhuaigh an T-léine glas le tríocha bliain anuas (bhuaigh Séan Kelly an T-léine glas ceithre uair idir 1982-1989). Tháinig an bheirt acu as an mbaile céanna, Carraig na Siúire, i gContae Thiobraid Árann.
clé|mion|Cumbria, 2016
## Féach freisin

* Ben Healy,   Stephen Roche

## Tagairtí

Catagóir:Rothaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Ón Taobh Istigh

Scríobh Jake Mac Siacais, poblachtánach mór le rá i mBéal Feirste an leabhar seo ***Ón Taobh Istigh*** faoi imeachtaí ina shaol a chuaigh i gcion go mór air. Cad é a d'itheadh cimí poblachtánach do dhinnéar na Nollag? Cén bhaint a bhí ag blas Bhéarla Dheisceart Dhoire ar thús lochtach ar an agóid shalach? Cad chuige a bhfuil an Bíobla léite ó chlúdach go clúdach cúig huaire ag an údar, aindiachaí ó bhí sé sna déaga? Tá na freagraí — agus a lán, lán eile — sa leabhar spleodrach spéisiúil spreagúil seo a thugann léargas cuimsitheach ón taobh istigh dúinn ar ghluaiseacht na poblachta agus ar ghluaiseacht na Gaeilge araon.

Sna blianta a chaith an t-údar Mac Siacais 'faoi ghlas ag Gall', tharla cuid de na heachtraí is mó a mhúnlaigh an treo a ghlacfadh Óglaigh na hÉireann agus Sinn Féin i leith na coimhlinte ó thuaidh, mar atá, agóid na pluide, an agóid shalach agus na stailceanna ocrais. Ní hé go raibh na himeachtaí sin ag titim amach thart timpeall ar an údar; bhí ról measartha lárnach aige iontu.

Feirsteach go smior é an t-údar, ach - ar chúiseanna áirithe - tá cuid mhór den tír agus den domhan siúlta aige. Tá tuiscint ghrinn aige ar mheon an duine dá bharr, tuiscint a d'fhás nuair a tháinig dúlagar air sna blianta beaga sular scríobh sé an leabhar. Mar an gcéanna leis na hábhair eile a dtráchtann sé orthu sa leabhar, tá a insint ar a streachailt a bhí aige féin leis an mhadadh dubh eolasach, suntasach agus, thar aon rud eile, ionraic. 

Rugadh Jake Mac Siacais i mBéal Feirste i 1958. Fear pósta é agus tá cúigear de mhuirear aige féin agus ag Chrissie. Seo an chéad leabhar uaidh. 

## Eolas eile
*An Comhlacht foilsitheoireachta Coiscéim a d’fhoilsigh an leabhar sa bhliain 2020 agus tá 164 leathanach ann.

## Naisc sheachtracha
* Northern Visions Archive 
* Coiscéim
* An Siopa Leabhar

Catagóir:Leabhair le Jake Mac Siacais
Catagóir:Leabhair dírbheathaisnéise
Antoine Baumé

Ceimiceoir Francach ab ea  **Antoine Baumé** (26 Feabhra 1728- Deireadh Fómhair 1804).


Baumé, Antoine – Chymie expérimentale et raisonnée, 1773 – BEIC 8606690.jpg|*Chymie expérimentale et raisonnée*, vol. 1, 1773


Catagóir:Ceimiceoirí Francacha
Catagóir:Básanna i 1804
Catagóir:Daoine a rugadh i 1728
I-Land

Is seó réaltachta marthanais sa Chóiré Theas é **I-Land** (Cóiréis: 아이랜드; RR: Airaendeu) arna eagrú ag Belift Lab, ar comhfhiontar é idir na cuideachtaí siamsaíochta CJ E&M agus Big Hit Entertainment.
Beatha Phí

Úrscéal de chuid Yann Martel is ea **Bheatha Phí,** aistrithe go Gaeilge ag  Risteárd Mac Annraoi. Clasaiceach i litríocht an domhain is ea Beatha Phí. Bronnadh an Duais Booker air i 2002 chomh maith le gradaim eile. Rinneadh scannán de a bhain ceithre Oscar, agus tá sé aistrithe i mbreis agus daichead teanga. 

Úrscéal fealsúnachta Ceanadach, a foilsíodh ar dtús i mBéarla sa bhliain 2001, ab ea *Life of Pi*. Is é an príomhcharachtar Piscine Molitor "Pi" Patel, buachaill Tamalach Indiach as Pondicherry a dhéanann iniúchadh ar shaincheisteanna spioradáltachta agus meitifisiciúil ó aois an-óg.

## Leabharliosta
* I gComhluadar na gCarad (Coiscéim 2002)
* Mil as Gach Bláth (Coiscéim 2013)
* Scéalta ón Rúis, (Foilseacháin Ábhair Spioradálta 2016)

## Naisc sheachtracha
* http://www.cumannnasagart.ie/foilseachain-abhair-spiorad.html  Foilseacháin Ábhair Spioradálta
* http://www.coisceim.ie/2020.html Coiscéim
* https://www.siopaleabhar.com/ An Siopa Leabhar
* http://www.coisceim.ie/beathaphi.html Beatha Phí - Coiscéim

Catagóir:Leabhair le Risteárd Mac Annraoi
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge
Catagóir:Déaglitríocht
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2001
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2000idí
Léachtóir

Is céim acadúil í léachtóir i go leor ollscoileanna, cé go n-athraíonn brí an téarma rud beag ó thír go tír. De ghnáth seasann sí do shaineolaí acadúil a fhostaítear chun múineadh ar bhonn lánaimseartha nó páirtaimseartha. Féadfaidh siad taighde a dhéanamh freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Gairmeacha
Dan Gadarn Goncrit

Úrscéal leis an údar Mihangel Morgan is ea ***Dan Gadarn Goncrit***. D'fhoilsigh preas Y Lolfa é i 1999.

## Athbhreithniú Gwales
Úrscéal rúndiamhair é seo ar an gcéad amharc. Tiomáineann léachtóir a bhfuil meas air, Maldwyn Taflun Lewis, a charr gasta agus tarlaíonn rud éigin a athraíonn gach rud ina shaol. Cén chaoi a bhfuil an léachtóir ag déileáil leis an méid a tharla, agus le gach rud eile a leanann? Ach tá níos mó sa scéal - de réir mar a leanaimid na heachtraí i saol Maldwyn, caithfimid bualadh le go leor carachtar eile freisin. Tá saibhreas an úrscéil sna carachtair seo. Tá sraitheanna i bhfolach faoi íomhá dhomchlach a saol go léir, agus tá rún acu uile, agus is é an rud a théann i ngleic leis an gcaoi a bhaineann Mihangel Morgan an craiceann den dhromchla, agus nochtann sé na sraitheanna ceann ar cheann go dtí go sroicheann tú croí na fírinne. . Agus tá an fhírinne i stair cuid acu scanrúil - ní scéal é seo do dhaoine lagmheáchain. Mar sin, in ainneoin na dtuairimí luatha, ní scéal na mistéire croílár an úrscéil, ach ár n-aitheantas méadaitheach ar na carachtair.

Tá réimse leathan carachtar ann - ó na léachtóirí i Roinn an Léinn Cheiltigh san ollscoil, go dtí an striapach Lois, an bheirt deartháireacha Hedd agus Ellis Wynne, agus an lánúin ghrámhar Tada Pwdin Mawr (nó*Putóg Mhór*) agus Mama Losin (nó *Milseáin*), a chuireann Leaba agus Bricfeasta in áirithe in Aberdyddgu. Tá Tanwen, ealaíontóir nár dhíol pictiúr fós, agus Mared, an díthreabhach a áitíonn go labhraíonn sí Breatnais i gcónaí ina gcónaí in Aberdyddgu. Tagann  bochtán aisteach agus a mhadra go hAberdyddgu, agus Alys, an cailín óg atá ag lorg a leannáin tar éis dó imeacht go tobann.

De réir mar a théann an scéal ar aghaidh, bíonn saol na gcarachtar seo go léir fite fuaite lena chéile, agus tá an aoir ar shochaí an bhaile - agus ar nádúr na beatha sa Bhreatain Bheag inniu. 

Úrscéal casta, agus mearbhlach uaireanta é seo, sna caibidlí tosaigh. Ach de réir mar a théann an an t-úrscéal chun cinn, braitear ábharthacht an scéil ar fad. Tá na carachtair an-láidir ar fad, - tugann a gcomhráite, agus a gcuid smaointe, pictiúr iomlán dúinn de gach duine. Is carachtair chasta dhothuartha iad, ach carachtair iomlána iad, agus b'eispéireas sultmhar nó ba chirte a rá tuairteálach é, iad a nochtadh.

## Leabharliosta
* Léirmheas ó http://www.gwales.com/bibliographic/?isbn=9780862434946 , le caoinchead Cyngor Llyfrau Cymru.

## Tagairtí

Catagóir:Athbhreithnithe Gwales
Catagóir:Leabhair
Catagóir:Leabhair na Breataine Bige 1999
Catagóir:Mihangel Morgan
Catagóir:Úrscéalta Breatnaise
Catagóir:Úrscéalta 1999
Jean-Baptiste Alphonse Karr

B'iriseoir, úrscéalaí agus drámadóir Francach é **Jean-Baptiste Alphonse Karr** (24 Samhain 1808 - 29 Meán Fómhair 1890). Bhí sé ina eagarthóir ar *[[Le Figaro]]* ó 1836 go 1838 . 

Chum Alphonse Karr an nath, "plus ça change, plus c'est la même chose" (nó "plus ça change, plus c'est pareil", nó giorraithe "plus ça change").
clé|mion|"La Pénélope normande", dráma a scríobh Alphonse Karr
81 bliain d'aois, bhí Alphonse Karr ina theach féin, « Maison Close » nó an "teach striapachais" (nó drúthlann) i Saint-Raphaël nuair a d'éag sé ar 29 Meán Fómhair 1890.

## Tagairtí

Catagóir:Iriseoirí Francacha
Catagóir:Daoine as Páras
Catagóir:Daoine a rugadh i 1808
Catagóir:Básanna i 1890
George Morrison

Stiúrthóir agus léiritheoir scannáin Éireannach ba ea **George Morrison** (a rugadh ar an 3 Samhain 1922  i dTrá Mhór, Contae Phort Láirge agus a d'éag ar an 4 Lúnasa 2025).  Caomhnóir agus cláraitheoir ab ea Morrison, agus stiúrthóir na scannáin, Mise Éire   
mion

## Saol
I dTrá Mhór i gCo Phort Láirge i 1922 a rugadh George Morrison agus ní raibh sé ach scór bliain d'aois nuair a d'fhéach sé le leagan de Dracula a léiriú don scáileán.

Ní raibh sé in ann a chríochnú, ámh, mar go raibh ábhar scannánaíochta gann ag an am sin de bhíthin an chogaidh.  

Níor mhairg ar bith aige an tuisliú beag sin agus chuir sé tús ceart lena ghairm i 1946 nuair a thosaigh sé ag obair do Mhicheál Mac Liammóir agus Hilton Edwards mar leas-stiúrthóir agus eagarthóir.

### Mise Éire
Is é George Morrison a stiúraigh an scannán staire Mise Éire a chuir Gael Linn amach i 1959 agus ar chum Seán Ó Riada an fuaimrian ceoil lena aghaidh. Bhain Morrisson úsáid as nuachtríleanna agus ábhar cartlainne eile chun stair na tíre ó chasadh an 20ú céad go dtí aimsir Éirí Amach na Cásca a rianú. A bhuíochas dá chuid oibre tá fáil againn ar íomhánna a bheadh caillte murach é.  D'éirigh leis, mar shampla, an beagán de na pictiúir beo a bhí tógtha de Thomás Ó Cléirigh a shábháil.

Bhí glacadh an-mhaith leis ag an am agus chuaigh ceol Sheáin Uí Riada i bhfeidhm go mór ar dhaoine.    Chuaigh Morrison ar lorg ábhar pictiúir de na daoine a bhí sáite ina lán cartlanna.  Ba é *Mise Éire* an chéad fhadscannán trí mheán na Gaeilge a eisíodh riamh. D'íoc Gael Linn £375 dó (suim shuntasach airgid ag an am) ach ní bhfuair Morrison dleachtanna *as* níos déanaí.

Ba é *[[Saoirse?]]* an dara scannán ag baint le stair na hÉireann sa 20ú haois (faoin tréimhse 1917-1923) a rinne  Morrison do Gael Linn.   Is é Morrison a stiúraigh freisin an scannán *Rebellion* a tháinig sna sála ar Saoirse? sa bhliain 1963. Breathnaítear ar na trí scannán úd mar shaothair den chéad scoth.

### Níos déanaí
Moltar go hard freisin dhá scannán eile leis, mar atá, *These Stones Remain* /  *Lorg na gCloch* (1971) agus *Two Thousand Miles of Peril* (1972).  Chuir Gael Linn amach *Lorg na gCloch*, scannán a stiúir Morrison faoi stair na healaíne a léirítear ar chlocha greanta na hÉireann.

*Dublin Day* (2007) an saothar deiridh uaidh, scannán faisnéise faoi Bhaile Átha Cliath le linn James Joyce agus sa mhílaois nua araon.

Toghadh George Morrison ina Shaoi Aosdána in 2017, tráth a bhronn Uachtarán na hÉireann Michael D Higgins torc óir na heagraíochta sin air.

102 bliain d'aois a bhí Morrison nuair a d'éag sé i dteach altranais i mBaile Átha Cliath ar an 4 Lúnasa 2025.

## Féach freisin

* Mise Éire,  Saoirse?,  Gael Linn.

## Tagairtí

Catagóir:Stiúrthóirí scannán Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Gael Linn
Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Baill d'Aosdána
Catagóir:Gaeilgeoirí
Saoirse?

Scannán faisnéise é ***Saoirse?*** a thugann cur síos ar imeachtaí staire na hÉireann sna blianta 1919-1922, idir fhorbairt an náisiúnachais in Éirinn agus mórthubaiste an Chogaidh Chathartha. Tá sé suntasach mar sin go bhfuil comhartha ceiste leis an teideal.

Rinne George Morrison an stiúrthóireacht, agus chum Seán Ó Riada an ceol don scannán. B'iad Pádraig Ó Raghallaigh agus Liam Budhlaeir na tráchtairí. B'é Seán Mac Réamoinn a scríobh téacs na tráchtaireachta. B'é Gael-Linn a léirigh an scannán.

## Léiriú
Eisíodh an scannán sa bhliain 1961. Bhí glacadh an-mhaith leis ag an am agus chuaigh ceol Sheáin Uí Riada i bhfeidhm go mór ar dhaoine.

Chuaigh Morrison ar lorg ábhar pictiúirí de na daoine a bhí sáite sna himeachtaí seo ina lán cartlanna. D'éirigh leis, mar shampla, an beagán de na pictiúirí beo a bhí tógtha de Thomás Mac Curtáin riamh a shuí sa scannán.

* Is éard atá le feiceáil ag tús an scannáin ná teacht le chéile an Chéad Dáil ar an 21 Eanáir 1919.
* Baineann sé geit as daoine go fóill mórcharachtair na linne a fheiceáil agus iad ina mbeatha: an Coileánach ag bailiú síntiús don Iasacht Náisiúnta i 1919 agus scuaine de phearsana móra ag teacht chuige, leithéidí Griffith agus Deasún Mac Gearailt.
* Déanann an scannán cur síos ar na heachtraí uafáis sna blianta le linn Chogadh na nDuchrónach, go háirithe an léirscrios a rinneadh ar bhailte mar Mhainistir Fhear Maí, Bhaile Brigín, an Gránard agus Chorcaigh.
* Tá na sluaite móra a bhí ag tacú leis an ngluaiseacht le feiceáil, mar shampla, le linn shochraidí Thomáis Mhic Curtáin agus Thraolaigh Mhic Shuibhne.
* Leagtar an-bhéim ar an gciapadh a d’fhulaing an gnáthdhuine de bharr toirmisc agus ruathar díoltais. Tá an ruathar inar scaoileadh Seán Ó Treasaigh le feiceáil ann; círéibeacha ó thuaidh agus radharcanna den phróiseas síochána.
* Léiríonn míreanna den scannán an chuairt a thug de Valera ar an gClár, ar Luimneach agus ar Ghaillimh. 

## Dáilreadh
[clé|mion|[Seán Ó Riada, cumadóir]]
Rinne Gael Linn athmháistriú ar an scannán féin i gcomhair an DVD sa bhliain 2007. Cuireadh fotheidil Bhéarla leis. Tá an fuaimrian le Seán Ó Riada le fáil ann, in aon bhosca leis an scannán.

## Féach freisin
* ''Mise Éire'', George Morrison, Seán Ó Riada, Gael Linn.

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Ghaeilge
Catagóir:Scannáin Ghael Linn
Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Scannáin 1961
Catagóir:Cogadh na Saoirse in Éirinn
Diane Ní Chanainn

Is ceoltóir í **Diane Ní Chanainn.** Tógadh í i dteaghlach a raibh an ceol lárnach ann riamh. Bhí ceol ar an teallach agus ag a muintir ar fad ar a ndá thaobh. Chuir sí suim i ngach cineál ceoil idir cheol uirlise agus amhránaíocht. D'fhoghlaim sí an dóigh leis an bhfidil a bhualadh ó Phroinsias Ó Maonaigh agus bíonn sí ag gabháil di i gcónaí. 

Thug Diane léi príomhdhuais an Oireachtais i gcomórtas sinsearach na mban don amhránaíocht ar an sean-nós sa bhliain 2015. 

Sheol Diane Ní Chanainn a céad albam sa bhliain 2019,  dar teideal 'Idir Muir agus Sliabh'. 

D'fhógair an Coiste Pleanála Teanga Chloich Cheann Fhaola go bhfuil Diane Ní Chanainn ina hAmbasadóir na Gaeilge don cheantar sa bhliain 2020/2021.

## Naisc sheachtracha
*Glórtha Uladh - Diane Ní Chanainn ar MeonEile.ie
*dianecannonmusic.com
## Tagairtí
Lámhach Sean Graham (1992)

Tharla **Lámhach Sean Graham** ar 5 Feabhra 1992 ar Bhóthar Ormeau, Béal Feirste. Mharaigh an Cumann Cosanta Uladh (UDA) cúigear Caitliceach, ina measc an gasúr scoile James Kennedy (in aois 15 dó), in ionsaí ar shiopa geallghlacadóra Sean Graham. 

D'eisigh an UDA ráiteas ag dearbhú gurbh ionsaí díoltais as Buamáil an Taoibh Bháin ab ea é.

Fuath seicteach, go príomha, a bhí taobh thiar den ionsaí Sean Graham Buamáil an Taoibh Bháin chomh maith.

## Féach freisin

* Buamáil an Taoibh Bháin (1992)

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Catagóir:1992
Catagóir:Stair Bhéal Feirste
Caipín an tSonais

***Caipín an tSonais*** is teideal don tríú cnuasach filíochta le Nuala Reilly, arb as Ard Mhacha ó dhúchas di ach atá ag cur fúithi i nDoire Cholm Coille leis na blianta fada.

## Léirmheasanna
**"Tá aibíocht ag roinnt le filíocht an chnuasaigh seo – agus tá guth údarásach le cloisteáil a labhraíonn go cineálta ach a chroitheann an léitheoir lena chineáltas agus a stuaim."* C. Mac Murchaidh, Oireachtas na Gaeilge 2018.
**"Thaithin an cnúasach seo liom. Tá na dánta traidisiúnta, ionraic, gan aon bhréag-ghalántacht, agus ligeann an file don dán teacht i láthair ar a bhealach féin seachas an dán na an léitheoir a bhrú. Braitear aibíocht sa dearcadh agus cion ar a bhfuil faoi chaibidil."*. Caitlín Nic Íomhair, Oireachtas na Gaeilge 2018.

## An nath cainte 'Caipín an tSonais'
'An té a mbíonn a' caipín seo air nuair a thigeann sé ar a' tsaol ní féidir a bháthadh.' (Tagairt:http://focailfholaithe.fng.ie/content/caip%C3%ADn-tsonais )

## Leabharliosta
*Magnus Ballyrath (Coiscéim, 2008)
*Luibheanna Íce (Coiscéim, 2013)

## Eolas eile
* Foilsitheoir:Coiscéim
* Leathainigh: 26
* Praghas:€7.50
*ISBN: 6660012200092

## Naisc sheachtracha
*https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/caipin-an-tsonais/
*http://www.coisceim.ie/2020.html Coiscéim
*https://coislife.ie/  Cois Life
*https://www.siopaleabhar.com/?a=caip%C3%ADn+an+tsonais
*https://www.anceathrupoili.com/en/shop/caipin-an-tsonais/ 


Catagóir:Filíocht na Gaeilge
Catagóir:Cnuasach filíochta
Catagóir:Leabhair le Nuala Reilly
Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh

Náisiúnach, iriseoir, file agus polaiteoir, in Éire agus san Astráil, ab ea An Ridire **Séarlas Gabhánach Ó Dufaigh**, **Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh,** nó **Charles Gavan Duffy** (12 Aibreán 1816 - 9 Feabhra 1903). 
[alt=|clé|mion|Charles Gavan Duffy, 1846, athair [Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh|296x296px]]

## Saol
Sa bhliain 1842 bhunaigh an Dufach, in éineacht le Tomás Dáibhís agus Seán Blácach Diolúin, nuachtán seachtainiúil In Éirinn — *[[The Nation (nuachtán Éireannach)|The Nation]]*, nuachtán na gluaiseachta ‘Éire Óg’.  ba é an chéad eagarthóir ar *The Nation*.  

Sa tríú heagrán, ar an 29 Deireadh Fómhair 1842, foilsíodh amhrán tírghrá ‘Faugh a Ballagh’ leis an Dufach, faoin ainm cleite ‘Black Northern’.  

Bhí sé chun tosaigh in Éire Óg agus bhí sé ina Fheisire thar ceann Ros Mhic Thriúin (i gContae Loch Garman) ó 1852 go 1856.  

### Astráil
clé|mion|298x298px|1880 mar Spéicéir (Speaker)
Tar éis dó dul ar eisimirce chun na hAstráile, tháinig  Gabhán Ó Dufaigh chun bheith ina 8ú Príomh-aire de Victoria agus ar dhuine de na daoine ceannasacha i stair pholaitiúil Victoria.

Bhí sé ina Phríomh-aire ('Premier') ar Victoria (1871-72) agus ina Spéicéir ar an Tionól Reachtach (1877-80). 

### Ar scor sa Fhrainc
In 1881, phós an Dufach Louise Hall, 23, i bPáras, in aois 65 dó. D'éag sé i Nice ar 9 Feabhra 1903. 

D'eagraigh an Duffy Memorial Committee sochraid ollmhór i mBaile Áthá Cliath agus bhí go leor daoine ar an tsochraid ar an 9 Márta.  Tá an Dufach curtha i Reilig Ghlas Naíon. 

## Clann
Bhí mac leis, Proinsias, a bhí ina phríomh-bhreitheamh Ard-Chúirt na hAstráile (1931-35). 

Bhí mac eile, Seoirse, leathdheartháir le Proinsias, ina ghnáthbhreitheamh (1936-46) agus ina Uachtarán (1946-51) d'Ard-Chúirt na hÉireann.

B'oideachasóir agus dhíograiseoir Gaeilge í a iníon, Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh**.**

## Féach freisin

* Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh
*Éirí Amach na nÉireannach Óg
*The Nation (nuachtán Éireannach)

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1903
Catagóir:Daoine a rugadh i 1816
Catagóir:Victoria (stát)
Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile
Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Éire Óg
Eachtra Boris Yeltsin, 1994

mion|Boris Yeltsin ag ól
Tharla **Eachtra Boris Yeltsin** ar an 30 Meán Fómhair 1994 ag Aerfort na Sionainne.

Bhí an Taoiseach Ailbhe Mac Raghnaill agus an rialtas ann chun fáilte mhór a chuir roimh Uachtarán na Rúise.
[clé|mion|253x253px|[Ailbhe Mac Raghnaill]]
Ach tugtha don ól, d'fhan Yeltsin san eitleán. Dúirt na Rúisigh níos déanaí gur chodail an tUachtarán go headra.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Rúise
Catagóir:Taidhleoireacht
Buamáil an Los Angeles Times, 1910

Tharla **Buamáil an Los Angeles Times** ar an 1 Deireadh Fómhair 1910. Phléasc buama os comhair oifig an nuachtáin i ngníomh sceimhlitheoireachta: Maraíodh 21 agus gortaíodh 100 nó níos mó. Thug an LA Times "coir an chéid" ar an mbuamáil ag an am.

Gabhadh beirt deartháireacha an bhliain dár gcionn, John J. ("J.J.") McNamara agus James McNamara. Ceardchumannaithe agus Gael-Mheiriceánaigh ba ea iad, ón *International Association of Bridge and Structural Iron Workers*. Cuireadh iad faoi ghlas níos déanaí.
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Los%20Angeles%20Times%20building,%20after%20the%20bombing%20disaster%20on%20October%201,%201910%20(CHS-5728.1).jpg|mion|clé|an lá dár gcionn

Bhí gluaiseacht an lucht oibre faoi bhrú ag an am. Theastaigh ó na fir oibre an ceart chun ceardchumainn a bhunú, i measc éilimh eile. Bhí an foréigean ag dul in olcas. Tharla na céadta ionsaithe roimh bhuamáil an LA Times, ach gan básanna de ghnáth.

Fuair J. B. McNamara bás i bpríosún Saint Quentin sa bhliain 1941.

Scaoileadh J.J. McNamara as an bpríosún sa bhliain 1920.

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta
Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Catagóir:1910
Catagóir:Los Angeles
Catagóir:Ceardchumannaithe Éireannacha
Dmitry Bivol

Dornálaí Rúiseach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea **Dmitry Yuryevich Bivol**, a rugadh ar 18 Nollaig 1990 i dTokmok, an Chirgeastáin. 

Catagóir:Dornálaithe Rúiseacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Slobodan Kačar

Dornálaí Seirbiach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea **Slobodan Kačar**, a rugadh ar 15 Meán Fómhair 1957 i Jajce, an Iúgslaiv. 

Catagóir:Dornálaithe Seirbiacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Ruth Bader Ginsburg

clé|mion|1993
Breitheamh Meiriceánach ba ea **Ruth Bader Ginsburg** (a rugadh **Joan Ruth Bader** ar an 15 Márta 1933 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 18 Meán Fómhair 2020). 

Bhí tionchar ollmhór aici ar dlí na Stát Aontaithe idir 1993-2020, laoch mór na liobrálach agus céile comhraic mór na gcoimeádach, agus an dara bean a ceapadh ina ball de Chúirt Uachtarach Mheiriceá.
clé|mion|1993

### Abhcóide
clé|mion|scigphictiúr - tharraing sí conspóid agus meas, ... "bean a bhfuil leabhar, clár faisnéise agus scannán bunaithe uirthi; bean ar baisteadh Notorious RBG uirthi le meas; agus bean a bhfuil a leasainm le feiscint greanta ar mhugaí agus t-léinte"
B’iomaí cás tábhachtach a bhí buaite ag Ginsburg mar abhcóide sna 1970idí. Saineolaí ab ea í ar ghéarleanúint oifigiúil ar bhonn inscne. Dhírigh sí ar dhlíthe éagsúla a rinne idirdhealú géar idir mná agus fir. 

Bhí rath ar Ginsburg sna blianta tosaigh mar abhcóide, mar shampla sa chás Weinberger v. Wiesenfeld sa bhliain 1975 os comhair na Cúirte Uachtaraí. Dlíodóir cúramach ab ea Ginsburg a bhain úsáid as *fir* chun sáinn *na mban* a shoiléiriú i gceart nuair a bhíodh sí ag caint os comhair seanbhreithiúna fireanna na 1970idí.
clé|mion|Cuimhneachán

### Breitheamh
I 1980 a roghnaigh Jimmy Carter Bader Ginsburg mar bhreitheamh ar an gcúirt chuarda náisiúnta in Washington D.C.  Breitheamh neamhghnách ab ea í toisc gur bhain sí clú agus cáil amach fiú sular ceapadh ina breitheamh sóisearach í.

Roghnaigh Bill Clinton Bader Ginsburg chun a bheith ina breitheamh ar Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe i 1993. (Ón mbliain 1962 ba shuíochán ‘Daonlathach’ an suíochán a bhí aici. Roghnaigh an tUachtarán Kennedy Byron ‘Whizzer’ White mar bhall den Chúirt Uachtarach i 1962, agus thug Clinton an suíochán do Ginsburg nuair a d’éirigh  White as i 1993). 

### Bás
Fuair Bader Ginsburg bás de dheasca na hailse ar 18 Meán Fómhair 2020.

## Féach freisin

* Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe
* Weinberger v. Wiesenfeld
* Sonia Sotomayor

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2020
Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha
Catagóir:Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe
Giaráil chaipitiúil

[mion|2003-2007 i SAMː bhí an [Giaráil chaipitiúil|ghiaráil chaipitiúil ag éirí agus ag éirí]]
Úsáideann cuideachta go minic a sócmhainní teoranta chun iasachtaí substaintiúla a ráthú lena gnó a mhaoiniú; tugtar **giaráil chaipitiúil** air. 

## Tagairtí

Catagóir:Airgeadas
Catagóir:Gnó
Coláiste na Tríonóide, Cambridge

mion
Is comhcholáiste de chuid Ollscoil Cambridge i Sasana é **Coláiste na Tríonóide**. Bhunaigh an Rí Anraí VIII an coláiste i 1546. Le timpeall 600 fochéimí, 300 céimí, agus os cionn 180 comhalta, is é an coláiste is mó i gceachtar de na hollscoileanna Oxbridge de réir líon na bhfochéimithe. Maidir le líon iomlán na mac léinn, tá Coláiste Homerton, Cambridge amháin chun cinn air le níos mó daltaí.

## Tagairtí

Catagóir:Ollscoil Cambridge