open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Electronic Intifada

Is foilseachán ar líne bunaithe i Chicago   é ***The Electronic Intifada*** (***EI***) a chlúdaíonn an choimhlint idir na  hIosraelaigh agus muintir na Palaistíne. Déanann an foilseachán cur síos air féin mar eagraíocht neamhbhrabúis, neamhspleách, agus cuireann sé peirspictíocht Phalaistíneach ar fáil.

## Stair
Bhunaigh na daoine a leanas an iris *EI* i mí Feabhra 2001; Ali Abunimah, saoránach Meiriceánach de bhunadh na Palaistíne; Arjan El Fassed, gníomhaí ar son chearta an duine atá lonnaithe san Ísiltír; Laurie King, antraipeolaí agus iar-chomhordaitheoir an Fheachtais Idirnáisiúnta um Cheartas d'íospartaigh de 'Shabra agus Shatila', agus eagarthóir bainistíochta na hirise *Journal of Palestine Studies in Washington*; agus Nigel Parry, comhairleoir Idirlín eicléictiúil, scríbhneoir agus ceoltóir atá lonnaithe in bPittsburgh faoi láthair.

## Tagairtí

Catagóir:Láithreáin gréasáin
Brendan Duddy

Fear gnó ó Dhoire, Tuaisceart Éireann a bhí i **Brendan Duddy** (10 Meitheamh 1936 – 12 Bealtaine 2017), a raibh ról lárnach aige i bpróiseas síochána Thuaisceart Éireann. Ba phoblachtánach Caitliceach mór le rá é Duddy, síochánaí le creideamh daingean. 

Ina leabhar, *Great Hatred; Little Room – Making Peace in Northern Ireland*, chuir comhairleoir polaitiúil Tony Blair, Jonathan Powell, síos ar Duddy mar an “eochair” don idirbheartaíocht idir poblachtánaigh agus MI6, agus le próiseas síochána Thuaisceart Éireann. Thug MI6 “An Teagmháil” ar Duddy.

## Féach freisin

* Comhaontú Aoine an Chéasta

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Catagóir:Lucht gnó na hÉireann
Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann
Stephen Nolan

Is láithreoir agus craoltóir de chuid Thuaisceart na hÉireann é **Stephen Raymond Nolan** (). Rugadh i Seanchille, Béal Feirste é ar 20 Lúnasa 1973.  Faoi láthair, cuireann sé *The Nolan Show* ar BBC Raidió Uladh agus *Nolan Live* ar BBC a hAon. 

## Saol Pearsanta
Rinne sí staidéar ar Fraincis agus staidéar gnó in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. Tá sé ina cónaí ar Inis Mochaoi.

## Naisc sheachtracha
* Stephen Nolan ar IMDb

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Láithreoirí raidió Éireannacha
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Paul O’Grady

Fuirseoir agus banríon draig ba ea **Paul James O'Grady** MBE DL (14 Meitheamh 1955 – 28 Márta 2023). Bhí cáil ar O’Grady mar an chéad draig-ríon ar theilifís príomhshrutha sa Bhreatain, ag dul ar an aer mar Lily Savage den chéad uair sna nóchaidí.  Níos déanaí d’éirigh O’Grady as an gcarachtar Lily Savage agus rinne níos mó oibre faoina ainm féin, agus é ag tuilleadh rath agus grá an phobail arís le cláracha cosúil le ‘Paul O’Grady, For the Love of Dogs’ a lean go dtí a bhás.
clé|mion|Lily Savage, Museum of Liverpool

### Ómós
Fuair Paul O’Grady bás tobann ar 28 Márta 2023, in aois 67 dó.  Tugadh ‘ceannródaí’ uirthi agus tháinig na mílte ómós ó gach saghas duine ach go háirithe ó dhraig-ríonacha eile agus ó dhaoine ón bpobal LADTA a dúirt gur thug sí compord agus muinín dóibh a bheith compordach leo féín agus gur chruthaigh sí deiseanna d’ealaíontóirí draig eile gairm a bhaint amach.

## Féach freisin

* Dave Allen
* Panti

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Fuirseoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine LADT
Crédit Suisse

Bunaíodh **Crédit Suisse Group AG** sa bhliain 1856 san Eilvéis. D'éirigh Crédit Suisse ar cheann de na bainc infheistíochta is mó ar domhan sa 21ú haois. Bhí an banc i mbroid airgid sa bhliain 2023 agus cheannaigh UBS é.

### Conspóidí
Tharraing Crédit Suisse conspóid mar bhí cultúr rúndachta ann le fada. Sa bhliain 2022, cuireadh i leith Credit Suisse go raibh lucht ciapadh cearta daoine, agus lucht gnó faoi smachtbhannaí, i measc a gcuid cliantaí. Bhí na mílte cuntas bainc le lucht sárú cearta daoine idir 1930-2010 foilsithe ag meáin idirnáisiúnta.

Ar 19 Márta 2023, tarrtháladh  Crédit Suisse, a bhí ar shéala loiceadh. Cheadaigh Rialtas na hEilvéise do mhórbhanc eile, UBS, Crédit Suisse a cheannach ar €3 billiún agus dul freagrach i gcaillteanais de €5 billiún. Bhí Rialtas na hEilvéise ag dul in urrús ar an socrú a rinneadh faoi théirim lena chinntiú nach loicfeadh Credit Suisse agus nach dtarraingeofaí géarchéim baincéireachta idirnáisiúnta.

## Féach freisin

* Anglo-Irish Bank

## Tagairtí

Catagóir:Bainc
Catagóir:An Eilvéis
Catagóir:Féimheachtaí
Maighréad, Maighdean na hIorua

Ba í **Maighréad** (Ioruais: *Margrete*; Márta nó Aibreán 1283 – Meán Fómhair 1290), ar a dtugtar **Maighdean na hIorua**, banríon ainmnithe na hAlban ó 1286 go dtí a bás. Toisc nár insealbhaíodh riamh í, tá a stádas mar mhonarc éiginnte agus bíonn sé seo ina ábhar díospóireachta ag staraithe.

Faoi dheireadh réimeas a seanathar ar thaobh a mháthar, an Rí Alasdair III na hAlban, ba í an t-aon shliocht a mhair aige agus í mar an t-oidhre aitheanta teanntásach. Fuair Alasdair III bás sa bhliain 1286, agus bhí a leanbh marbh-bheirthe, agus fuair Maighréad an choróin le hoidhreacht.

D'fhan sí san Iorua agus í óg, seachas dul go hAlbain. Bhí a hathair agus na ceannairí Albanacha i mbun idirbheartaíochta len í a pósadh le Éadbhard Caernarfon mac Rí Éadbhard I Shasana. Cuireadh go hAlbain í faoi dheireadh, i Meán Fómhair 1290, ach fuair sí bás in Inse Orc, rud a spreag an t-aighneas comharbais a bhí idir trí iomaitheoirí déag do choróin na hAlban.

## Naíonacht
Ba í Maighréad, Maighdeann na  hIorua, an t-aon leanbh ag Rí Magnusson agus a chéad bhean, Maighréad, iníon Rí Alasdair III na hAlban.  Rugadh í i Tønsberg, baile cósta in oirdheisceart na hIorua,  idir Márta agus 9 Aibreán 1283, nuair a fuair a máthair bás, de réir cosúlachta de réir dealraimh, mar gheall ar aimhréidheanna a bhaineann le breith linbh. 

Agus í cúig bliana déag d'aois agus gan mórán údaráis ríoga aici, ní raibh mórán baint ag an Rí Eirik le todhchaí a iníne. Ina ionad sin, bhí an naíonán Maighréad faoi choimeád mhóruasal na hIorua, Narve, móruasal  Bhergen. Léiríonn tógáil Mhaighréid i gcathair Bhergen go raibh súil lena pósadh amach anseo a bheith tábhachtach do bheartas eachtrach na ríochta. 

mbeadh Sonraíodh i gconradh 1281 a shocraigh pósadh Eirik II na hIorua agus *Maighréad* na hAlban, go mbeadh ceart ag an banphrionsa Albanach agus a clann ar choróin na hAlban dá bhfaigheadh an Rí Alasdair bás gan clann mhac dlisteanach a fhágáil, agus mura bhfágfadh aon mhac dlisteanach leis an Rí Alasdair.  Luaigh sé freisin go bhféadfadh iníonacha an lánúin oidhreacht a fháil ar ríchathaoir na hIorua “más é an gnás é ”. Is cosúil gur cuireadh dallamullóg ar pháirtí na hAlban toisc nach ndearna dlí comharbais na hIorua, a códaíodh sa bhliain 1280, foráil ach do chomharbas ag fireannaigh, rud a chiallaíonn nach bhféadfadh  Maighdean na hIorua teacht i gcomharbas ar ríocht a hathar.  

## Tagairtí

Catagóir:Banríonacha
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine Ioruacha
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Ríthe na nAlbanach
Columba McVeigh

Déagóir 19 mbliain d'aois as an Domhnach Mór i gContae Thír Eoghain ba ea **Columba McVeigh**  (1956 – 1 Samhain 1975).   D’fhuadaigh an tIRA an stócach  i 1975, maraíodh é agus cuireadh é i ngan fhios dá mhuintir agus don saol.  

Duine den cheathrar de na Disappeared nár frítheadh fós is ea McVeigh.

### Imeachtaí
Bhí McVeigh ag obair i mBaile Átha Cliath nuair a d’imigh sé ar iarraidh Oíche Shamhna 1975.  

Bhí trí bliana fichead eile caite sula bhfuair a mhuintir amach gur maraíodh an déagóir. Meastar go ndúirt sé nó go bhfaca sé rud éigin nár thaitin le lucht foréigin.  Maíodh gur maraíodh daoine toisc go raibh eolas á sceitheadh acu faoin IRA.  Faoi dheireadh,d’admhaigh an IRA gurbh iadsan a mharaigh trí dhuine dhéag, McVeigh ina measc.

### Cuardach
Thosaigh foireann saineolaithe ón gCoimisiún Neamhspleách um Aimsiú Taisí Íospartach ag cuardú portach i gContae Mhuineacháin sna 2000idí in iarracht a theacht ar chorp an déagóra Columba McVeigh.  Bhí siad ag obair i bPortach an Bhragáin atá gar do Scairbh na gCaorach i Muineachán ar feadh  20 bliain.

Scrúdaíodh thart ar 25 acra in iomlán sna hiarrachtaí thar na blianta.   Úsáidtear dhá inneall tochailte, ar sheastáin, agus baintear scraitheanna den bportach chun an talamh fúthu a chuardach go doimhneacht 1,200 mm nó beagnach ceithre troithe. Cuirtear an ithir ar ais ar an bportach tar éis gach cuardach in aisce. Déanann speisialtóirí seandálaíochta agus fóiréinseacha an obair faoi cheannas na gcoimisinéirí, duine a ainmníonn chaon rialtas.

Buille trom don teaghlach nár tháinig foireann an Choimisiúin um Aimsiú Taisí Íospartach ar a chorp sa chuardach.  Dúirt príomh-imscrúdaitheoir an Choimisiúin Jon Hill gur chreid sé go bhfuil an t-eolas a fuair siad barántúil agus gur áit éigin i bPortach Bhragáin atá corp Columba McVeigh fós.

## Féach freisin

* Na 'Disappeared'
* Na Trioblóidí

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1975
Catagóir:Fuadaigh

Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine a maraíodh le linn na dTrioblóidí
Catagóir:Daoine fuadaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Denis Bradley

Is iar-leaschathaoirleach é **Denis Bradley** ar Bhord Póilíneachta Thuaisceart Éireann, a dhéanann maoirseacht ar reáchtáil Sheirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann (PSNI) i dTuaisceart Éireann . Saor-iriseoir é Bradley. Bhí sé ina shagart Caitliceach roimhe seo.

## Luathbhlianta
Rugadh Bradley i mBun Cranncha, Contae Dhún na nGall, agus rinne sé staidéar i gColáiste Naomh Colum Cille i nDoire.  Oirníodh é i 1970.

## Seirbhís phoiblí
Tar éis dó an sagartacht a fhágáil, d’oibrigh Bradley mar oibrí sóisialta. Bhunaigh sé Northlands, dídean agus ionad cóireála le haghaidh andúile alcóil agus drugaí i nDoire.

Bhí Bradley ina bhall de Choiste Drugaí Thuaisceart Éireann,de Chomhairle Craolacháin an BBC. agus de Consultative Group on the Past  i dTuaisceart Éireann.

## Gradaim
I 2005 bhronn Ollscoil Uladh Dochtúireacht Oinigh sa Dlí (LLD) ar Bradley as an méid a chuir sé le saincheisteanna póilíneachta i dTuaisceart Éireann.

## Saol pearsanta
Ar 20 Meán Fómhair 2005, gortaíodh Bradley nuair a ionsaíodh é, ag féachaint ag an am ar chluiche sacair i dteach tábhairne i nDoire. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Denis Bradley Bord Póilíneachta Thuaisceart Éireann]
* Grúpa Comhairliúcháin ar an Aimsir Chaite

Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Daoine beo
Peter Murrell

Is iar-phríomhfheidhmeannach Pháirtí Náisiúnta na hAlban (PNA) é **Peter Tierney Murrell** (rugadh 1964). Tá sé pósta le Nicola Sturgeon, iar-cheannaire an PNA agus Iar-Chéad-Aire na hAlban (Gaeilge na hAlban: *Prìomh-mhinistearan na h-Alba*).
## Gairmréim
Sula ndeachaigh sé isteach sa pholaitíocht, bhí Peter Murrell ar feadh tréimhse ina Oifigeach caidrimh phoiblí d’Eaglais na hAlban (Gaeilge na hAlban:*Eaglais na h-Alba*) . Sa bhliain 1989 toghadh Murrell mar Thionólaí Ballraíochta ag craobh Cheann Phàdraig den PNA. I dtoghcháin áitiúla na Bealtaine 1992 do Chomhairle Cheantair Bhanbh is Bùchainn, bhí Murrell ina ghníomhaire toghcháin d'iarrthóirí sna bardaí Longside/ Raitear, agus Buchanhaven/Catto. I Meitheamh 1993 athcheapadh Murrell ina rúnaí ar bhrainse Banff agus Buchan de Chomhairle Saoránach.  Faoi Bhealtaine 1994, bhí Murrell ina chúntóir taighde do cheannaire an pháirtí Alex Salmond.  I mí Feabhra 1995, bhí Murrell ag obair mar Chúntóir Parlaiminte don Dr Allan Macartney FPE atá lonnaithe in Obar Dheathain.  Dúirt an Evening Express go raibh sé “*previously responsible for MP Alex Salmond's Banff Buchan office*”. I mí na Nollag 1996, ba é ról tuairiscithe Murrell ná “*constituency researcher*”.  

Bhí Murrell ina phríomhfheidhmeannach ar an PNA idir 1999-2023. D'éirigh sé as a phost nuair a d'éirigh a bhean as ceannaireacht an Pháirtí.

### Conspóid
Sa bhliain 2023, bhí Murrell  gafa i bhfiosrúchán faoi mhaoiniú an pháirtí. Bhí na póilíní ag fiosrú an méid a tharla de £600,000 a bhailigh lucht feachtais i 2017 ar son neamhspleáchas na hAlban, airgead a bhí ceaptha a bheith curtha go leataobh go sonrach ar mhaithe leis an bhfeachtas sin, ach nach raibh aon trácht air i gcuntais an pháirtí.

## Féach freisin

* Nicola Sturgeon

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Clarence Thomas

Is saineolaí dlí () Meiriceánach é **Clarence Thomas** (a rugadh ar an 23 Meitheamh, 1948) a fheidhmíonn mar bhreitheamh comhlach de Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe. D'ainmnigh an tUachtarán George H. W. Bush é chun teacht i gcomharbacht ar Thurgood Marshall agus tá sé ag obair ann ó 1991. Tar éis Marshall, is é Thomas an dara Meiriceánach Afracach a d'fhreastail ar an gCúirt agus a ball is faide ó scor Anthony Kennedy in 2018.

Is é Thomasa breitheamh a shealbhaigh an post ar feadh na tréimhse is faide.

## Naisc sheachtracha
* Clarence Thomas faces impeachment calls after reports of undisclosed gifts 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a d'fhreastail Yale Law School
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Coimisiún na Meán

Is é **Coimisiún na Meán** (**CnM**) an ghníomhaireacht in Éirinn a fhorbraíonn agus a rialaíonn tírdhreach na meán atá faoi bhláth, éagsúil, cruthaitheach, sábháilte agus iontaofa. Bhunaigh Rialtas na hÉireann CnM sa bhliain 2023, de bhun fhorálacha an Achta um Rialáil Sábháilteachta ar Líne agus na Meán, 2022.. Tháinig an foras i gcomharbas ar Údarás Craolacháin na hÉireann. 

## Riarachán
Tá Cathaoirleach Feidhmiúcháin ag CnM agus ceathrar Coimisinéirí i gceannas ar fhoireann ina bhfuil os cionn 200 ball foirne thar réimsí feidhme éagsúla 

* **An Coimisinéir um Shábháilteacht ar Líne**.  Tugann an rannóg seo aghaidh ar raon feidhme uileghabhálach na saincheisteanna sábháilteachta ar líne ar fud thírdhreach na meán, lena n-áirítear díobhálacha mídhleathacha; leasanna leanaí agus daoine fásta leochaileacha; an daonlathas agus cearta bunúsacha a chosaint agus cóid agus rialacha a bhunú le haghaidh seirbhísí ar líne agus seirbhísí meán.  
* **An Coimisinéir um Sheirbhísí Digiteacha**.  Maoirseacht ar sheirbhísí digiteacha in Éirinn agus an Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha agus reachtaíocht eile a fhorfheidhmiú.
* **An Coimisinéir um Fhorbairt na Meán.**    Riarachán na scéimeanna maoinithe a chun tacú le hábhar craolacháin a bhfuil luach cultúrtha ag baint leis a léiriú agus a chaomhnú agus maoirseacht a dhéanamh ar urraíocht agus ar thionscadail earnála  

* **An Coimisinéir um Chraolachán agus Físeán ar Éileamh.**  Áirítear ar obair na bhfoirne sin obair thionscadail agus straitéis a chur chun cinn san earnáil phoiblí agus rannchuidiú le dearadh agus cur chun feidhme próiseas craoltóireachta agus rialála agus comhlíonta físeáin ar éileamh.

## Féach freisin
* Sábháilteacht ar Líne
* Coimisiún um Rialáil Cumarsáide
* CRAOL, Fóram Raidió Pobail na hÉireann

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
*Coimisiún na Meán: cnam.ie

Catagóir:Meáin shóisialta
Catagóir:Coimisiún na Meán
Catagóir:Gníomhaireachtaí Rialtas na hÉireann
Catagóir:Meáin chumarsáide
Catagóir:Rialtóirí
Aodhán Madden

Rugadh **Aodhán Madden** i mBaile Átha Cliath i 1947. Thosaigh sé a shaol profisiúnta mar iriseoir agus critic leis The Irish Press. Ansin thosaigh sé ag scríobh go lánaimseartha don stáitse, raidió agus an scáileán. Cuireadh a chuid drámaí ar stáitse in Amharclann na Mainistreach agus in *Amharclann na Péacóige* agus craoladh iad ar RTÉ agus an BBC. Scríobh sé an scannán mór le rá Night Train a raibh páirt lárnach ag John Hurt agus Brenda Blethnyn ann. Bhíodh sé ag múineadh sa Roinn Staidéir ar na Meáin i gColáiste Dhúlaigh, Coláiste Breisoideachais sa Chúlóg ar feadh roinnt mhaith blianta níos déanaí ina shaol.

Fuair sé bás in 2015.

## Saothar

### Dramaí

* The Midnight Door (1983)
* The Dosshouse Waltz (1985)
* Sensations (1986)
* Private Death of a Queen (1986)
* Sea Urchins (1988)
* Remember Mauritania (1987)
* Josephine in the Night (1988)
* Candlemas Night (1991).

### Dramaí raidió

* Remember Mauritania (RTÉ, 1985)
* Obituaries (RTÉ, 1992)

### Script scannáin

* Night Train (1998)

### Filíocht

* Demons (1978)

### Cuimhneachán

* Fear and Loathing in Dublin (2009). Baile Átha Cliath: Liberties Press.

## Duaiseanna

* Ball, Aosdána
* 1984: O.Z. Whitehead award for drama - Remember Mauritania
* 1985: O.Z. Whitehead award for drama - Private Death of a Queen
* 1985: Herald Tribune Award for Best Play in the Dublin Theatre Festival - Dosshouse Waltz
* 1998: duais an aisteoir is fearr do Sir John Hurt sa scannán Night Train sa Verona Film Festival i 1999 agus ainmníodh an scannán mar phríomhscannán Eorpach is fearr sa Brussels Film Festival
* Duais Francis MacManus

## Féach freisin

* Iriseoireacht
* Drámaíocht Éireannach

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Básanna in 2015
*
Catagóir:Filíocht
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Filí na hÉireann
Cuairt Stáit ag Ceann Stáit na hÉireann ar an Ríocht Aontaithe, 2014

Ar 7 Aibreán 2014,thosaigh an chéad Chuairt Stáit ag Ceann Stáit na hÉireann go dtí an Bhreatain. Ba é an chéad Chuairt Stáit riamh ag Ceann Stáit na hÉireann ar an mBreatain. Ba dheis í an iliomad nasc idir an Ríocht Aontaithe agus Éire a cheiliúradh, roimh Brexit.

Ar 8 Aibreán, thug an tUachtarán Ó hUigínn an chéad aitheasc ag Ceann Stáit na hÉireann sa Phálás in Westminster.
Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Catagóir:2014

## Féach freisin

* Michael D. Higgins
* Cuairt Stáit ag Donald Trump ar an Ríocht Aontaithe 2025 

## Naisc sheachtrachta

* Nuacht TG4 (físeán  ar Youtube)
* Tá fótagraif agus príomhaithisc ó Chuairt Stáit an Uachtaráin ar fáil anseo (i mBéarla).

## Tagairtí

Catagóir:Cuairteanna Stáit
International Standard Serial Number

Is cód aitheantais idirnáisiúnta é an **ISSN** () le haghaidh irisí, nuachtáin, etc. Chuir ISO (Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán) chun cinn é i 1971 faoi chuimsiú Chlár UNISIST (Córas Faisnéise na Náisiún Aontaithe san Eolaíocht agus sa Teicneolaíocht) de chuid UNESCO chun sraith-fhoilseacháin a aithint i gceart. Tá sé caighdeánaithe ag an téacs ISO 3297, a cruthaíodh i 1975. Is aitheantóir comhchosúil é an ISBN a úsáidtear chun leabhair nó foilseacháin aon imleabhar a aithint.

I 1978, cruthaíodh Lárionad Spáinnise ISSN. Tá sé comhtháite faoi láthair laistigh den Roinn Rialaithe Leabharliosta de chuid Leabharlann Náisiúnta na Spáinne, a shainíonn an ISSN le haghaidh sraithfhoilseachán a fhoilsítear sa Spáinn, ach amháin sa Chatalóin áit a bhfuil sé á bhainistiú ag an Biblioteca de Catalunya.

Cuimsíonn an ISSN an cód aibítre "ISSN" agus dhá ghrúpa de 4 dhigit scartha le dash ina dhiaidh sin. Léiríonn na chéad dhigiteacha an cineál foilseacháin, is iad na cinn lárnacha cód sonrach na hirise nó an nuachtáin sin agus críochnaíonn sé le digit rialaithe a ghintear de réir algartam a chuireann san áireamh digití an chóid lárnach.

## Tagairtí

Catagóir:Aitheantóirí uathúla
Catagóir:Caighdeáin idirnáisiúnta
Catagóir:Córais rangaithe leabharlainne
Catagóir:Liostaí
Fón cliste

Ríomhaire iniompartha is ea **fón cliste**.

Tháinig méadú mór ar an úsáid a bhaintear as an idirlíon in Éirinn leis an fón cliste sna 2010idí.

[mion|Comhlachtaí déanta guthán cliste de réir a n-[Forbairt inbhuanaithe|inbhuanaitheachta (Greenpeace USA, 2017)]]

## Féach freisin
* Aip shoghluaiste
* Fón póca
* Teileafón

## Tagairtí

*
Catagóir:Teileafónaíocht
Catagóir:Ríomhaireacht
Réigiún H II

Is réigiún de hidrigin adamhach idir-réaltach atá ianaithe é **réigiún H II**. Is é an réamhtheachtaí do réigiún H II ná scamall móilíneach ollmhór, scamall fuar (10–20 K) agus scamall dlúth comhdhéanta den chuid is mó de hidrigin mhóilíneach.

## Féach freisin

* Réaltnéal astúcháin
* Réaltnéal frithchaithimh
* Réad réalteolaíoch
* Réigiún H I
* Réaltnéal pláinéadach
* Réaltnéal prótapláinéadach
* Speictreascópacht réalteolaíoch
* Meán idir-réaltach

## Tagairtí


Catagóir:Réaltnéalta
Reifreann ar sheasamh na Ríochta Aontaithe i leith na hEorpa, 1975

Reáchtáladh **reifreann ar sheasamh na Ríochta Aontaithe i leith na hEorpa** sa bhliain 1975. Ba i 1973 a ghlac an Ríocht Aontaithe ballraíocht i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (CEE), a bhí ann roimh an Aontas Eorpach, ballraíocht a dheimhnigh sí le reifreann sa bhliain 1975. 

### Imeachtaí
Ar 9 Aibreán 1975 i dTeach na dTeachtaí sa Bhreatain, vótáil na feisirí fanacht sa Chomhphobal Eorpach (an tAontas Eorpach inniu) ... 369 ar son vs 170 ina aghaidh.  Ansin reáchtáladh reifreann ar an 5 Meitheamh 1975 agus vótáil 67% ar son fanacht sa Chomhphobal Eorpach.

## Féach freisin

* Breaitimeacht

## Tagairtí

Catagóir:1975
Catagóir:1975 i gComhphobal Eacnamaíochta na hEorpa
Catagóir:Breatimeacht
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Stair an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Reifrinn
Douglas Ross (Polaiteoir Albanach)

Is polaiteoir Albanach é **Douglas Gordon Ross** (rugadh 27 Eanáir 1983) atá ina Cheannaire ar Pháirtí Coimeádach na hAlban ó 2020 i leith. Tá sé ina Fheisire Parlaiminte (FP) do Mhoireibh ó 2017 i leith. Chomh maith lena shuíochán i Westminster, feidhmíonn sé mar Fheisire de Pharlaimint na hAlban (BPA) thar ceann na Gàidhealtachd agus na nOileán tar éis dó a bheith tofa in 2021. Bhí sé ina BPA don réigiún ó 2016 go 2017 roimhe seo.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Psychidae

Fine de Lepidoptera (féileacáin agus leamhain) is ea na **Psychidae**. Tá an fhine measartha beag, le cur síos ar thart ar 1,350 . Faightear na speicis ar fud an domhain, le roinnt, mar shampla an Apterona helicoidella le roinnt, mar shampla  Apterona helicoidella, ag socrú síos le tamall anuas i mór-ranna nach bhfuil siad dúchasach iontu.

Ainm coitianta eile do na Psychidae is ea cásleamhain, ach úsáidtear é seo chomh maith céanna do na cás-iompróirí (Coleophoridae). Tagraíonn na hainmneacha do nósanna na mbolb na bhfinte seo, a thógann cásanna beaga cosanta inar féidir leo a cheilt. Baineann na Psychidae leis an ollfhine Tineoidea, ar ghinealach bunaidh na Ditrysia iad (mar atá Gelechioidea, lena n-áirítear cás-iompróirí). Ciallaíonn sé seo nach bhfuil baint chomh dlúth céanna idir na Psychidae agus na Coleophoridae lena chéile is atá le féileacáin (Rhopalocera).
## Naisc sheachtracha
* Bagworm, Fall Webworm or Eastern Tent Caterpillar? , August 18, 2001.  Sandra Mason, University of Illinois Extension.  Accessed May 31, 2010.
* Bagworm Control, Photos and Video from University of Nebraska-Lincoln Extension 
* Bagworm fact sheet from Penn State
* Psychids Accessed 2002-06-26
* Bagworm Silk cases

## Tagairtí

Catagóir:Psychidae
Catagóir:Finte leamhan
Mícheál Ó hAodha

Stiúrthóir léiriúcháin Raidió Éireann ab ea **Mícheál Ó hAodha** (1918–1998). Bhí cáil air mar léiritheoir, drámadóir agus léirmheastóir. Bhuaigh sé an *Prix Italia*, duais idirnáisiúnta, sa bhliain 1961 le dráma raidió a bhunaigh sé ar *The Weaver's Grave*, gearrscéal le Seumas O'Kelly. Scríobh sé an script do chéad-gheamaireacht Amharclann na Mainistreach, *Muireann agus an Prionsa*, sa bhliain 1945. San amharclann chéanna a léiríodh a dhuaisdráma *Ordóg an Bháis*, 1943.

Scríobh sé mórchuid alt ar an drámaíocht agus ar chúrsaí liteartha. Foilsíodh leabhar leis, *Plays and Places*, sa bhliain 1961. Bhí aithne mhaith air ar fud na tíre mar mholtóir i bhféilte drámaíochta.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1998
Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Lucht RTÉ
Moderna

Comhlacht cógaisíochta agus biteicneolaíochta is ea **Moderna** (MRNA:USNASDAQ).  Tá clú ag an gcomhlacht Moderna as an vacsaín dá gcuid i gcoinne COVID-19, ag baint úsáid as RNA teachtaire (mRNA).

Sa bhliain 2023, dúirt an príomhoifigeach leighis de chuid Moderna, Dr Paul Burton, go bhfuil sé muiníneach go mbeidh vacsaíní úra le fáil chun dul i ngleic le galair thromchúiseacha ar nós ailse agus galar croí faoin bhliain 2030..  Is é an iarracht chun vacsaín a fhorbairt i gcoinne COVID-19, a spreag an dul chun cinn seo. Táthar ag súil go sábhálfar beatha na céadta míle daoine, nó b'fhéidir na milliúin.

## Féach freisin

* Pfizer
* AstraZeneca

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha
Catagóir:Biteicneolaíocht
Catagóir:Cógaisíocht
Catagóir:Paindéim COVID-19
Catagóir:Taighde leighis
Catagóir:Vacsaíniú
Cúigí agus críocha Cheanada

Tá deich gcúige agus trí chríoch i gCeanada. Is í an mhórdhifríocht idir cúige Cheanada agus críoch Cheanada ná gur cruthú den Acht Bunreachta é cúige, agus cruthaítear críoch de réir dlí feidearálach. Mar sin, tá smacht níos dírí ag an rialtas feidearálach ar na críocha, agus na cúigí á reáchtáil ag rialtais cúige.

## Cúigí

* Albain Nua
* Alberta
* An Cholóim Bhriotanach
* Manitoba
* New Brunswick
* Oileán Phrionsa Éadbhard
* Ontario
* Québec
* Saskatchewan
* Talamh an Éisc agus Labradar

## Críocha

* Críocha an Iarthuaiscirt
* Nunavut
* Yukon

## Tagairtí



Ceanada
Rory O'Hanlon

Iar-pholaiteoir Éireannach de chuid Fhianna Fáil ab é **Rory O’Hanlon** (7 Feabhra 1934 - 31 Márta 2026) a bhí ina Cheann Comhairle ar Dháil Éireann ó 2002 go 2007, ina Leas-Cheann Comhairle ar Dháil Éireann ó 1997 go 2002, ina Aire Comhshaoil ó 1991 go 1992, an tAire Sláinte ó 1987 go 1991 agus an tAire Stáit um Éilimh Leasa Shóisialaigh i 1982. Bhí sé ina Theachta Dála (TD) do dháilcheantar an Chabháin-Mhuineacháin ó 1977 go 2011.

## Saol
I mBaile Átha Cliath a rugadh é i 1934, tógadh O’Hanlon i dteaghlach a raibh baint láidir aige leis an traidisiún poblachtach. Bhí a athair ina bhall den Cheathrú Roinn Thuaidh d' Arm Poblachtach na hÉireann le linn Chogadh na Saoirse.

Fuair O'Hanlon a chuid oideachais i Scoil Náisiúnta an Mhullaigh Bháin, agus d'fhreastail sé níos déanaí ar Choláiste Mhuire, Dún Dealgan agus ar Choláiste na Carraige Duibhe i mBaile Átha Cliath. Rinne sé staidéar ar leigheas ina dhiaidh sin sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath agus cháiligh sé mar dhochtúir. I 1965 ceapadh go Carraig Mhachaire Rois é mar an liachleachtóir ginearálta áitiúil agus bhí sé ina ionadaí leighis ar Bhord Sláinte an Oirthuaiscirt ó bunaíodh é i 1970 go dtí 1987.

D’fhóin beirt pháistí O'Hanlon mar pholaiteoirí áitiúla i gCabhán-Muineachán, a mhac Shane ina bhall de Chomhairle Contae Mhuineacháin agus d’fhóin a iníon, Fiona O’Hea, téarma amháin ar Chomhairle Baile Mhuinchille agus bhí TD de chuid Shinn Féin Caoimhghín Ó Caoláin, is gaol de chuid O'Hanlon é freisin. Is athair é freisin don aisteoir agus fear grinn Ardal O'Hanlon.

Fuair O'Hanlon bás ar 31 Márta 2026. Dúirt an t-Uachtarán gur, *"[chaith] Rory a shaoil, mar pholaiteoir agus mar dhochtúir leighis, ag saothrú ar son leas an phobail. Chuir sé a chuid dualgas polaitiúil, mar TD, Aire, Aire Stáit, Leas-Cheann Comhairle agus Ceann Comhairle, i gcrích go cumasach."*

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Básanna in 2026
Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Joshua Bassett

Is aisteoir agus amhránaí Meiriceánach é **Joshua Taylor Bassett** (rugadh 22 Nollaig 2000).

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh in 2000
Catagóir:Daoine beo
Hashim Thaçi

Is polaiteoir Albánach de chuid na Cosaive é **Hashim Thaçi** () (a rugadh 24 Aibreán 1968) a bhí ina uachtarán ar an gCosaiv ó Aibreán 2016 go dtí gur éirigh sé as ar an 5 Samhain 2020 chun aghaidh a thabhairt ar bhinse coireanna cogaidh, sé sin 'An Chúirt um Choireanna Cogaidh agus Eitneacha sa Chosaiv'. Ba é an chéad phríomhaire sa Chosaiv agus an t-aire Gnóthaí Eachtracha agus an leas-phríomhaire sa chomhaireacht nua faoi stiúir Isa Mustafa, a ghlac oifig an 12 Nollaig 2014.

## Naisc sheachtracha
*War crimes tribunal centres on how much former Kosovan president knew

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Polaiteoirí ó Pháirtí Daonlathach na Cosaive
Catagóir:Príomh-Airí na Cosaive
Catagóir:Airí Eachtracha na Cosaive
Catagóir:Airí Rialtais na Cosaive
Caisteal na h-Àirde

alt=Dealbh Caisteal na h-Àirde|mion|clé|An Caisteal
Caisleán os cionn an Àird agus Linne Foirthe suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice is ea **Caisteal na h-Àirde.** Óstán a bhí ann go dtí 2023, nuair a chuaigh sé i léig. Is iomaí scéal scanrúil atá ann faoin gCaisleán.

## Tagairtí
Joe Bratty

Ceannaire de chuid an UFF i ndeisceart Bhéal Feirste ba ea **Joe Bratty** (c. 1961 - 31 Iúil 1994). Bhí Bratty ina chónaí  i gceann de na hárasáin ar Annadale, Béal Feirste.. Dúradh gur tháinig Bratty slán ó ocht n-iarracht a rinne an tIRA é a mharú sular éirigh leo sa deireadh i 1994.

Tharla Sléacht Loch an Oileáin ar 18 Meitheamh 1994 le linn na dTrioblóidí.

Cor in aghaidh an chaim, feallmharaíodh daoine eile le linn an tsamhraidh, Bratty san áireamh. Bhí an próiseas síochána i gcontúirt ag an am sin. Ach d'fhógair an IRA sos cogaidh ar 31 Lúnasa 1994.

## Féach freisin

* UFF  / UDA
* Sléacht Loch an Oileáin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Básanna i 1994
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Aontachtaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Maoin (Cill Dara)

Sráidbhaile beag i ndeisceart Chontae Chill Dara is ea **Maoin** (nó **Maoin Cholm Cille**). Tá sé ar an seanbhóthar N9 (ar sheachbhóthar anois) thart ar 80 km ó dheas ó Bhaile Átha Cliath. Níl ach cúpla céad duine ina gcónaí ann, séipéal, scoil náisiúnta, siopa amháin, agus ionad pobail beag. Tá teach tábhairne ann freisin, a dtugtar *Moone High Cross Inn* air. 

Tá ardchros chloiche thart ar chiliméadar amháin ó Mhaoin ar an mbóthar go dtí Baile Átha Í. Tógadh san ochtú haois í, agus is í an sainchomhartha is suntasaí sa cheantar. Seasann sé i bhfothrach seanmhainistreach a bhfuil baint aici le Colm Cille. Creidtear gur thóg na Proinsiasaigh an eaglais in ómós Cholm Cille timpeall na bliana 1300.
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Dara
As Aventuras de Gui & Estopa

Is sraith ghrinn Bhrasaíleach do dhéagóirí é ***As Aventuras de Gui & Estopa*** a craoladh ar an Cartoon Network ó 2009. Mariana Caltabiano a chruthaigh an tsraith.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil
* 

Catagóir:Cartúin
Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2009
An Tábla Peiriadach

Leabhar dírbheathaisnéiseach uathúil is sochorraithe de chuid **Primo Levi** is ea ***Il Sistema Periodico*** nó ***An Tábla Peiriadach*** as Gaeilge, a dhéanann taiscéaladh, i 21 caibidil, 21 mineachtra i saol Levi mar cheimicí ag obair le 21 dúil cheimiceach, agus ag déanamh teagmhála ar slí le fulaingt urghránna a phríosúnachta i gcampa báis Auschwitz mar Ghiúdach.
clé|mion|Baineann Levi úsáid as na heilimintí seo sa leabhar
Scríofa go hálainn sochorraithe, tugann sé léargas ar a thromghrá don cheimic agus ar a éachtaí sa réimse sin, ach freisin ar a phróisis mheabhracha is a chrá síceolaíoch san il-loscadh.

### Gaeilge
Chuir an tOllamh Matthew Hussey Gaeilge ar an leabhar mar *An Tábla Peiriadach*, foilsithe ag Coiscéim sa bhliain 2016.

## Féach freisin

* Primo Levi
* An tUileloscadh
* Campa Géibhinn Auschwitz

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair
Catagóir:An tUileloscadh
Catagóir:Tábla peiriadach
Catagóir:Campa Géibhinn Auschwitz
Stair Thuaisceart Éireann

mion|16 Samhain 1932 ː Osclaíodh Stormont
Bunaíodh stát Thuaisceart Éireann sa bhliain 1921 le cosaint a thabhairt do mhionlach Aontachtach in oirthuaisceart na hÉireann. Bhí an Stát a bunaíodh éagórach agus rinneadh leatrom agus ciapadh ar dhaoine go leor ar feadh na mblianta.    

### 1920-1921
Fuair an tAcht um Rialtas na hÉireann (1920) aontú an rí ar 23 Nollaig 1920 agus chuir rialtas na Breataine an tAcht  i bhfeidhm ar 3 Bealtaine 1921. Bhí an tAcht bunaithe ar an Tríú Bille um Rialtas Dúchais na hÉireann (1914). Reachtaíodh é le cur leis an ngealltanas a bhí tugtha ag Rialtas na Breataine le fada Rialtas Dúchais a bhronnadh ar Éirinn, tar éis an Chéad Chogadh Domhanda.

Bhí an tAcht bunaithe ar an tuiscint a bhí ag David Lloyd George agus Walter Long (ceannaire na nAontachtóirí i gCúige Uladh) ar pholaitíocht na hÉireann roimh an gcogadh. Ba é an tAcht seo a rinne críochdheighilt ar Éirinn. Dealaíodh sé chontae - an Dún, Aontroim, Ard Mhacha, Fear Manach, Doire agus Tír Eoghain - ón gcuid eile den tír, chomh maith leis an dá bhuirg úd Béal Feirste agus Doire. Ba é seo uasmhéid an limistéir ina bhféadfadh na hAontachtóirí an tromlach a choinneáil slán, ach san am céanna, fágadh cuid mhaith Caitlicigh i bhFear Manach agus i dTír Eoghain taobh istigh den teorainn.

Bhí Parlaimint Thuaisceart na hÉireann i bhfeidhm ó 7 Meitheamh 1921 go dtí 30 Márta 1972.

### 1968-1998

* Gluaiseacht na gCeart Sibhialta i dTuaisceart Éireann
* Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann
* Na Trioblóidí
* Comhaontú Aoine an Chéasta

### 21ú haois

* Breatimeacht, 2016
* Creat Windsor, 2023

## Féach freisin

* Tuaisceart Éireann
* Stair na hÉireann
* Oifig Taifead Poiblí Thuaisceart Éireann (OTPTÉ)
* Músaeim Náisiúnta, Tuaisceart Éireann

## Tagairtí

Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann
Maelíosa Stafford

Aisteoir agus fear amharclainne ba ea **Maelíosa Stafford** (a rugadh sa bhliain 1956 agus a d'éag 10 Aibreán 2023). Bhí sé ina iarstiúrthóir ealaíne ar Amharclann an Druid sa Ghaillimh, bhí ceangal mór aige le hamharclann náisiúnta na Gaeilge, an Taibhdhearc.
[mion|[Taibhdhearc na Gaillimhe|An Taibhdhearc sa bhliain 2008]]

## Beatha
Áirítear muintir Stafford ar cheann de mhórtheaghlaigh dhrámaíocht na Gaeilge agus bhí tuismitheoirí Mhaelíosa, Seán agus Máire  i gcroílár obair na Taibhdheirce sa 20ú haois.

I 1978 a thosaigh Maelíosa Stafford ag obair sa Druid agus bhí baint lárnach aige le scéal na hamharclainne sin, mar stiúrthóir, léiritheoir agus aisteoir. 

* Bhí sé ina stiúrthóir ealaíne ar an Druid idir 1991 – 1994. Ar na drámaí a stiúir sé bhí *At the Black Pig’s Dyke*  le Vincent Woods agus *[[Cúirt an Mheán Oíche|The Midnight Cou]]<nowiki/>[[Cúirt an Mheán Oíche|r]]<nowiki/>t* le Brian Merriman.
* Ina aisteoir bhí sé i léirithe móra amhail *The Lonesome West* le Martin McDonagh, * Conversations on a Homecoming* agus *A Whistle in the Dark* le Tom Murphy agus *The Playboy of the Western World* le JM Synge.

Bhí páirteanna móra aige chomh maith i ndrámaí in Amharclann na Mainistreach agus Amharclann an Gheata.

In Sydney na hAstráile a bhí sé ina chónaí ó na 1990idí déanacha.

Tháinig Stafford ar ais go Gaillimh  in 2018 chun a bheith ina  ina stiúrthóir ar *Taibhdhearc@90*, ceiliúradh 90 bliain na Taibhdheirce, agus arís in 2020 chun *Amhrán an Bhonnáin Bhuí* le Vincent Woods a léiriú.

### Pearsanta
Fuair Maelíosa Stafford bás tobann ar 10 Aibreán 2023, in aois 66 dó.  Ceathrar clainne a bhí air.

## Féach freisin

* An Taibhdhearc

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:An Taibhdhearc
Catagóir:Stiúrthóirí
Geilleagar Cheanada

Is geilleagar measctha ardfhorbartha é **geilleagar Cheanada**. Is é an 9ú OTI ainmniúil is mó, agus tá sé ina bhall den APEC agus G7. Mar is amhlaidh le náisiúin fhorbartha eile, is é tionscal na seirbhíse a fhostaíonn thart ar thrí cheathrú de Cheanadaigh an tionscadal is mó i ngeilleagar na tíre.

## Acmhainní agus cumhacht
Tá acmhainní mianraí saibhir i gCeanada. Tá go leor fosuithe móra i Sciath Cheanada ollmhór, lena maiseanna carraigeacha dhoigheartha agus meiteamorfacha. Faightear mianraí miotalacha freisin i gcineálacha carraige den sórt sin sa Chordailléara Thiar agus sna Sléibhte Apaláiseacha.

## Tagairtí


Ceanada
Ceanada
Sian Mulholland

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í **Sian Mulholland** (née **O'Neill**). Is ball í de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Is comhalta den Tionól Reachtach í d'Aontroim Thuaidh, ó 2023

## Saol pearsanta
Tá sí pósta le Kieran Mulholland. Tá beirt pháistí acu.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Baill Pháirtí Comhghuaillíochta (Tuaisceart Éireann)
Josephine Hart

Ba scríbhneoir, léiritheoir amharclainne agus láithreoir teilifíse Éireannach í **Josephine Hart**, B**anbharún Saatchi** (1 Márta 1942 – 2 Meitheamh 2011), a raibh cónaí uirthi i Londain. Scríobh Josephine an t-úrscéal *Damage*, a bhí mar bhunús le scannán 1992 den ainm céanna, faoi stiúir Louis Malle agus a raibh Jeremy Irons, Juliette Binoche agus Rupert Graves páirteach ann. Bhí sé mar bhunús freisin don scannán Netflix *Obsession* a taispeánadh in 2023.

## Luathbhlianta
Rugadh í san Mhuileann gCearr, Contae na hIarmhí. D'fhreastail sí ar scoil chlochair i gCarraig Mhachaire Rois, Contae Mhuineacháin, áit ar spreag na mná rialta í chun véarsa a aithris ag féilte na hÉireann. Bhog sí go Londain i 1964.

## Gairmréim
Iar stiúrthóir ar *Haymarket Publishing*, bhí Hart ina bhunaitheoir ar *Gallery Poets* agus *West End Poetry Hour*. Léirigh sí roinnt drámaí sa West End, lena n-áirítear buaiteoir an *Evening Standard Award*  '*The House of Bernarda Alba*' le Federico García Lorca .

Bhí sí le feiceáil ar an teilifís mar láithreoir don tsraith theilifíse '*Books by My Bedside*' do Thames TV.  Tá a cuid páipéar lonnaithe faoi láthair ag an *Howard Gotlieb Archival Research Center* in Ollscoil Boston .

## Leabhair

* *Damáiste*, Leabhair Seanré, 1991
* *Sin*, Vintage Books, 1992
* *Oblivion*, Vintage Books, 1995
* *The Stillest Day*, Chatto & Windus, 1998
* *The Reconstructionist*, Chatto & Windus, 2001
* *Catching Life by the Scornach: Poems from Eight Great Poets*, WW Norton, 2008
* *The Truth About Love,* Virago, 2009

## Saol pearsanta
Bhí Hart pósta ar Maurice Saatchi, maighnéad fógraíochta agus iarchomhairleoir polaitiúil a raibh mac amháin aici leis, Edward Saatchi. Tugadh piaracht do Mhaurice agus rinneadh Barún Saatchi di agus mar thoradh air sin, bhí sí i dteideal an teideal 'The Lady Saatchi'. Bhí mac aici freisin, Adam Buckley, ó phósadh roimhe sin. 

## Bás
Fuair Lady Saatchi bás, 69 bliain d’aois, de bharr ailse  phríomhúil sa pheireatóinéamach,  ar 2 Meitheamh 2011.

## Oidhreacht
Coinníonn an Josephine Hart Poetry Foundation, carthanas cláraithe faoi dhlí Shasana, suim i bhfilíocht Hart. 

## Naisc sheachtracha
*Josephine Hart obituary
* Works by or about Josephine Hart in libraries (WorldCat catalog)
* Josephine Hart at IMDb

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí
Catagóir:Básanna in 2011
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Emily Robinson

Is aisteoir Meiriceánach í **Emily Robinson** (rugadh 18 Deireadh Fómhair 1998). 

## Luathshaol
Thosaigh Robinson ar shamhaltú gairme ag sé bliana d'aois tar éis dá comharsa í a chur in aithne do Ford Models a rinne ionadaíocht di ansin. Ag seacht mbliana d'aois, bhí sí ag iarraidh tosú ag aisteoireacht agus thaifead sí a céad fhógra teilifíse. Rinne Robinson staidéar ar an scríbhneoireacht chruthaitheach in Ollscoil Columbia agus bhain sí céim amach in 2020.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Emily Robinson ag IMDb

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1998
Catagóir:Daoine beo
George Adam

Is polaiteoir as Albain é **George Adam** BPA .

Rugadh é sa bhliain 1969. Toghadh é mar Theachta Parlaiminte do Phàislig sa bhliain 2011. Is ball é de Pháirtí Náisiúnta na hAlban.

## Naisc sheachtracha

* Oibríonn Siad Duit: George Adam BPA

## Tagairtí
Ball de Pharlaimint na hAlban

**Ball de Pharlaimint na hAlban ([[Gaeilge na hAlban]]:''Ball Pàrlamaid na h-Alba''n) ,  «**giorraithe go  **BPA»,** an teideal a thugtar ar aon cheann de na 129 neach a toghadh chun seirbhís a dhéanamh i bParlaimint na hAlban .

## Córas toghcháin
Cruthaíonn córas na gcomhaltaí breise cineál ionadaíochta cionmhaire, i gcás ina bhfuil a ionadaí féin ag gach toghlach, agus ina bhfuil suíocháin tugtha do pháirtithe polaitiúla ag gach réigiún chun a leibhéal tacaíochta i measc vótálaithe a léiriú chomh dlúth agus is féidir. Iarrtar ar gach vótálaí cláraithe 2 vóta a chaitheamh, rud a fhágann go dtoghfar BPA ar cheann amháin de dhá bhealach:

* toghtar 73 mar an chéad BPA abhaile sa toghcheantar agus ;
* toghtar 56 mar BPAnna  réigiúnacha breise, Toghtar seachtar as gach ceann de na hocht ngrúpa réigiúnacha toghcheantair.

## Cineálacha iarrthóirí
I gcóras na gcomhaltaí breise, tá 3 bhealach ann inar féidir le duine seasamh mar BPA.

* iarrthóir toghcheantair
* iarrthóir atá ainmnithe ar liosta an pháirtí sa toghchán réigiúnach
* iarrthóir aonair sa toghchán réigiúnach

Féadfaidh iarrthóir seasamh i dtoghcheantar agus ar liosta réigiúnach araon. Socraítear suíocháin na dtoghcheantar ar dtús. Bainfear ainm na n-iarrthóirí a n-éiríonn leo a bheith tofa chuig suíochán toghcheantair den phróiseas liosta réigiúnach ansin.

## Toghcháin
Éiríonn gach post BPA folamh ag an am céanna le haghaidh toghchán a reáchtáiltear ar thimthriall cúig bliana. Leagann an Scotland Act 1998 1998 arna leasú leis an Fixed-term Parliaments Act 2011 amach go reáchtáiltear gnáth-thoghcháin do Pharlaimint na hAlban ar an gcéad Déardaoin i mBealtaine, gach cúig bliana.

Má thagann folúntas aníos ag am eile, mar gheall ar bhás nó éirí as, féadfar é a líonadh ar cheann amháin de dhá bhealach, ag brath ar cibé an bhfuil an folúntas le haghaidh an chéad BPA abhaile nó BPA ón liosta réigiúnach.

Féadfar folúntas toghcheantair a líonadh trí fhothoghchán. Féadfaidh an chéad iarrthóir eile atá ar fáil ar liosta an pháirtí ábhartha folúntas do chomhalta breise a líonadh. Sa chás nach bhfuil aon duine eile ar fáil, fanfaidh an folúntas. Tharla an scéal seo i mí Aibreáin 2014 tar éis bhás Margo MacDonald, BPA neamhspleách don **Roinn Lodainn**.

## Teideal
Tugtar Ainm Sloinne BPA i nGaeilge nó Name Sirname MSP ar Bhall *Pàrlamaid na h-Alba*n. Mar shampla, is féidir an teideal Iain Finnie BPA nó John Finnie MSP a chur ar Iain Finnie .

## Féach freisin

* Coimisinéir (Parlaimint na hAlban) d’ionadaithe stairiúla Eastáit na Parlaiminte roimh 1707
* 1ú Parlaimint na hAlban
* 2ú Parlaimint na hAlban
* 3ú Parlaimint na hAlban
* 4ú Parlaimint na hAlban
* 5ú Parlaimint na hAlban
* 6ú Parlaimint na hAlban
* toghcheantair agus réigiúin Pharlaimint na hAlban
* Tuarastail, Costais agus Liúntais BPA
* Feisire Parlaiminte
* Ball den Tionól Reachtaíochta (Tuaisceart Éireann)
* Comhalta den Pharlaimint

## Tagairtí
Coimisinéir (Parlaimint na hAlban)

[mion| Shuigh an t-ailtire William Bruce i bParlaimint na hAlban mar choimisinéir '''síre''' do [Fìobha|''Fhìobha'' (1669-74), agus do Shiorrachd Cheann Rois (1681-2).]]
[mion| Toghadh Fletcher de Saltoun sa bhliain 1678 ina Choimisinéir do [Lodainn an Ear|Haddingtonshire .]]
mion| Teach na Parlaiminte, Dùn Èideann
Reachtóir ab ea coimisinéir a ceapadh nó a toghadh chun feidhmiú ar son buirge nó  contae ríoga i bParlaimint na hAlban réamh- Aontachta agus i gCoinbhinsiún na nEastát  (Béarla: ''Convention of the Estates'') gaolmhar. Is téarmaí comhionanna iad Feisire Parlaiminte (FP) agus Teachta i dtíortha eile.

Ba reachtais aon seomra iad Parlaimint na hAlban (ar a dtugtar na Trí Eastát freisin) agus Coinbhinsiún na nEastát, mar sin shuigh na coimisinéirí taobh le prealáid (an Chéad Eastát) agus baill den uaisle (an Dara hEastát).

## Coimisinéirí na mBuirgí
Ba iad **Coimisinéirí na mBuirgí** an **tríú heastát**, agus ba iad an grúpa coimisinéirí ba faide bunaithe agus ba chumhachtaí sa pharlaimint. D'fhreastail siad ar dtús sa bhliain 1326.

Is minic a ghníomhaigh agus a rinne na coimisinéirí stocaireacht le chéile, le cúnamh ón bhfíric gur minic a bhuail Coinbhinsiún na mBuirgí Ríoga i gcomhar le seisiúin pharlaiminteacha.

## Coimisinéirí na Síreanna
Ón 16ú haois ar aghaidh, atheagraíodh dara heastát na n-uaisle trí **choimisinéirí síreanna** ó na huaisle íochtaracha a roghnú: maíodh gur chruthaigh sé seo **an ceathrú heastát**. 

Sheol gach sír (contae), ceantar rialtais áitiúil (Béarla: *stewartry*) nó constáblacht bheirt chonstáblachtchun na parlaiminte, cé is moite de na síreanna beaga Chloch Mhanannáin agus Chinn Rois nár sheol ach ceann amháin. Ní raibh ach vóta amháin ag gach sír, áfach, rud a chiallaíonn go raibh ar an dá choimisinéir comhoibriú agus comhréiteach a dhéanamh lena chéile. Is cosúil go raibh *plena potestas* (lánchumhacht) ina sheilbh acu, agus níor ghá dóibh dul i gcomhairle lena dtoghthóirí.

Ba mhionbharúin iad na coimisinéirí contae, agus ba é an toghchán síreanna ba luaithe a taifeadadh ná an toghcháin i *Siorrachd Obar Dheathain* ar an 31 Eanáir 1596 .

Leathnaigh cumhachtaí na gcoimisinéirí síreanna  go mór le himeacht ama, go háirithe leis an laghdú fadtéarmach ar chumhacht na bprealáidí. Sa bhliain 1640, chuir na Cúnantóirí deireadh leis na heaspagóideachtaí, agus tugadh a vóta féin do gach coimisinéir síre. Lean an socrú seo ar aghaidh le hAthchóiriú na hEaspagóideachtah in Albain sa bhliain1662..

## Féach freisin

* Ard-Choimisinéir do Pharlaimint na hAlban, coimisinéir pearsanta an mhonarc don pharlaimint, tar éis Aontas na gCorónach 1603, nuair a bhí cónaí ar mhonarc na hAlban i Sasana
* Liosta na dtoghcheantar i bParlaimint na hAlban tráth an Aontais
* Feisire de Pharlaimint na hAlban (ball den reachtas cineachta a cruthaíodh i 1999)

* Feisire Parlaiminte
* Leas (reachtóir)
* Ball den Chomhdháil

## Tagairtí
Castell Conwy

Is dúnfort é **Castell Conwy** i gConwy, atá suite i dTuaisceart na Breataine Bige. Thóg Éadbhard I é, le linn a choncas ar an mBreatain Bheag, idir 1283 agus 1287. Tógtha mar chuid de thionscadal níos leithne chun baile múrtha Conwy a chruthú, chosain na cosaintí ina iomláine thart ar £15,000, suim ollmhór don tréimhse. Sna céadta bliain amach romhainn, bhí páirt thábhachtach ag an gcaisleán i roinnt cogaí. Sheas an caisleán in aghaidh léigir Madog ap Llywelyn i ngeimhreadh 1294 -95, d'fheidhmigh sé mar thearmann sealadach do Risteard II sa bhliain 1399 agus bhí sé i seilbh fórsaí a bhí dílis d'Owain Glyn Dŵr ar feadh roinnt míonna sa bhliain 1401.

Nuair a thosaigh Cogadh Cathartha Shasana sa bhliain 1642, bhí an caisleán i seilbh fórsaí a bhí dílis do Shéarlas I, ag seasamh an fhóid go dtí 1646, nuair a ghéill sé d'arm na Parlaiminte. Ina dhiaidh sin, scrios an Pharlaimint cuid den chaisleán,  ionas nach n-úsáidfear é in aon éirí amach eile, agus ar deireadh scriosadh go hiomlán é sa bhliain 1665 nuair a baineadh an t-iarann agus an luaidhe a bhí fágtha aige agus díoladh é. Rinneadh ceann scríbe tarraingteach den chaisleán do phéintéirí ag deireadh an  haois agus ag tús an 19ú haois. D'fhás líon na gcuairteoirí agus rinneadh obair athchóirithe tosaigh sa dara leath den 19ú haois. Sa 21ú haois, tá an caisleán scriosta á bhainistiú ag Cadw mar díol spéise do thurasóirí.

Measann UNESCO go bhfuil Conwy ar cheann de na "samplaí is fearr d'ailtireacht mhíleata san Eoraip ag deireadh an 13ú haois agus tús an 14ú haois ", agus rangaítear é mar Suíomh Oidhreachta Domhanda. Tógadh an caisleán dronuilleogach as clocha áitiúla agus iompórtáilte agus tá sé suite ar dhroim cósta, a bhí tráth ag breathnú ar bhealach tábhachtach trasna na habhann 'Afon Conwy'. Roinnte i mBarda Laistigh agus Lasmuigh, tá sé cosanta ag ocht dtúr mór agus dhá bharbacán, le cúlgheata ag dul síos go dtí an abhainn, rud a ligeann don chaisleán a bheith athsholáthraithe ón bhfarraige. Coinníonn sé poill teilgthe cloiche (machicolations) is luaithe a mhaireann sa Bhreatain agus an méid a chuir an staraí Jeremy Ashbee síos air an "*best preserved suite of medieval private royal chambers in England and Wales*". Ar aon dul le caisleáin eile Éadbhardacha i dTuaisceart na Breataine Bige, tá naisc dhlúth ag ailtireacht Chonwy leis an gceann a fuarthas i Ríocht na Saváí le linn na tréimhse céanna,  tionchar a thagann, is dócha, ó bhunús savách an phríomhailtire, Jacques de Saint-Georges.
## Stair
### An 13ú haois

## Tagairtí