open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Halldór Laxness

Úrscéalaí Íoslannach ba ea **Halldór Kiljan Laxness** (23 Aibreán, 1902 - 8 Feabhra, 1998). Scríobh sé níos mó ná caoga úrscéal.
Bronnadh Duais Nobel na Litríochta ar Halldór Laxness sa bhliain 1955.

## Saothar

### Scannáin bunaithe ar shaothair Laxness
* Salka Valka (1954)
* Brekkukotsannál (1972)
* Paradísarheimt (1981)
* Atómstöðin (1984)
* Kristnihald undir Jökli (1989)
* Ungfrúin góða og húsið (1999)

## Tagairtí
* Hannes Hólmsteinn Gissurarson. 2003. *Halldór*. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).
* Hannes Hólmsteinn Gissurarson. 2004. *Kiljan*. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).
* Hannes Hólmsteinn Gissurarson. 2005. *Laxness*. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).
* Halldór Guðmundsson. 2004. *Halldór Laxness*. (Reykjavík: JPV). Sjá hér 
* Heimir Pálsson. *Sögur, ljóð og líf* (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 1998).
* Ólafur Ragnarsson. *Halldór Laxness: Líf í skáldskap* (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2002).
* Ólafur Ragnarsson. *Til fundar við skáldið, Halldór Laxness* (Reykjavík: Veröld, 2007).
* *Ritaskrá.* 2004, 12. mars. Sjá: http://www2.mbl.is/mm/serefni/laxness/ritaskra.html 
* *Halldór Laxness.* 2004, 12. mars. Sjá: http://www2.mbl.is/mm/serefni/laxness/ 

## Naisc
* Sérvefur Morgunblaðsins um Halldór Laxness 
* Vefur RÚV um afhendingu Nóbelsverðlaunanna 1955: http://servefir.ruv.is/laxness/ 
* Gljúfrasteinn - Hús skáldsins
* Skrá um rit Halldórs Laxness á íslensku og erlendum málum Árbók Landsbókasafns Íslands 1993
* Biography
* Life and work 
* Coffee with Halldór 
* Halldór Kiljan Laxness 

Catagóir:Scríbhneoirí Íoslannacha
Catagóir:Úrscéalaithe
Catagóir:Daoine as Réicivíc
Catagóir:Daoine a rugadh i 1902
Catagóir:Básanna i 1998
Icelandair

Is í **Icelandair** an aerlíne is mó san Íoslainn, atá lonnaithe i Réicivíc, príomhchathair na tíre. Tá an aerlíne suite san Aerfort Idirnáisiúnta Keflavík. Bunaíodh an aerlíne sa bhliain 1937.

## Tagairtí

Catagóir:An Íoslainn
Catagóir:Aerlínte
Robert Peel

Ba Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é **Sir Robert Peel,** 2nd Baronet (5 Feabhra 1788 – 2 Iúil 1850). Bhí sé in oifig ó Nollaig 1834 go dtí Aibreán 1835 agus arís ó Mheán Fómhair 1841 go dtí Iúil 1846. Rugadh in Bury, Lancashire é.  

Ba thionscnóir agus feisire é a athair, Sir Robert Peel, 1st Baronet. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1788
Catagóir:Básanna i 1850
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Básanna tionóisceacha
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Bury

Is baile atá suite ar an taobh ó thuaidh de Mhanchain in iarthuaisceart Shasana é **Bury**. Tá 60,718 duine ina gcónaí i mBury.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Manchain Mhór
90377 Sedna

Abhacphláinéad nó Pláinéadóideach mór is ea **Sedna** (sonrú abhacphláinéad **90377 Sedna**; siombail: ) i gcodanna seachtracha an Ghrianchórais atá faoi láthair sa chuid is faide istigh dá fhithis faoi láthair; ó bhí 2021 tá sé 84 aonad réalteolaíoch (1.26 × 1010  km; 0.00041 pc) ón nGrian, beagnach trí huaire níos faide ná Neiptiún. Tugan speictreascópacht le fios go bhfuil comhdhéanamh dromchla Sedna cosúil le comhdhéanamh roinnt réad tras-Neiptiúnacha eile, agus é ina mheascán d'uisce, meatáin agus oighir nítrigine le tholiní den chuid is mó. Tá a dhromchla ar cheann de na cinn is deirgere i measc réad an Chórais Gréine. Laistigh de neamhchinnteachtaí measta, tá Sedna ar cothrom le Ceiréas mar an pláinéadóideach is mó nach eol go bhfuil gealach ann.

## Airíonna
Tá Sedna comhdhéanta as carraig agus oighear, de réir chosúlachta. Thiocfá ar a leithéid de réad i measc ghealacha Shatarn, mar sin. Ní satailít de chuid Shatarn í, áfach, ach ceann de chuid na gréine, agus í ar an gceann is rúndiamhraí acu, dar leis na saineolaithe féin. 
[clé|mion|299x299px|[Fithis]]
Is í fithis Sedna is cúis le seo, chomh fadaithe agus atá sí. Nó tá an garphointe (an peirihéilean) faoi sé aonad réalteolaíoch déag agus trí scór (76 AU) den ghrian, agus an cianphointe (an t-apaihéilean) suite naoi gcéad agus deich n-aonad réalteolaíoch is ceithre scór (990 AU) uaithi. Ní fhaca na réalteolaithe a leithéid d'fhithis fhadaithe ag aon réad go dtí seo, agus spreag an aimhrialtacht seo iad chun na teoiricí is éadóchúla a fhorbairt.

Tá Sedna ag timpeallú na gréine idir Crios Kuiper agus Scamall Oort. Tá sí rófhada le go bhféadfá a rá gur gnáthréad de chuid Chrios Kuiper í (cosúil le Quaoar, Varuna, agus Ixion). Ón taobh eile de, níl sí chomh fada sin amuigh is go dtiocfadh leat í a aicmiú mar réad de chuid Scamall Oort. Mar sin, ó thángthas trasna ar Sedna an chéad uair, b'éigean athbhreithiúnas a thabhairt ar na seanteoiricí faoi Scamall Oort.
mion|Fithis

## Grianchóras
Is í an teoiric is spéisiúla ná gur tháinig Sedna ó ghrianchóras eile. Is é sin, nuair nach raibh an grianchóras seo againn ach nuachruthaithe, agus an ghrian suite istigh sa réaltbhraisle inar fhorbair sí an chéad uair, bhí sí chomh gar do réalta éigin eile is go raibh Scamall Oort ag cuimilt le scamall den chineál chéanna thart ar an réalta eile sin. 
clé|mion
Mar sin, cuireadh struchtúr bunúsach an dá scamall trí chéile, agus fágadh Sedna ar a fithis i ndiaidh na teagmhála. Míníonn an teoiric seo cén fáth a bhfuil a leithéid d'fhithis ag Sedna, ach ní mhíníonn sí cén fáth a bhfuil Scamall Oort fágtha ina sheanáit. Nó shílfeá go mbeadh an scamall féin ina phraiseach uafásach i ndiaidh a leithéid d'imeachtaí suntasacha.

## Stair
Braitheadh Sedna den chéad uair i gCrios Kuiper i 2003, agus cinntíodh é i 2005.
mion
Ba iad na réalteolaithe Michael Brown, Chad Trujillo is David Rabinowitz a bhraith den chéad uair é, ar an 14 Samhain 2003, le teileascóp Samuel Orschin i Réadlann Palomar agus an teileascóp Gemini North ar Mauna Kea i Haváí

## Tagairtí

Catagóir:Abhacphláinéid
Ixion

Is réad de chuid Chrios Kuiper é **Ixion**. Cuireadh an chéad sonrú in Ixion i Mí na Bealtaine den bhliain 2001. Cosúil le Plútón, tugann Ixion dhá thuras timpeall na Gréine san am céanna a thógann sé ar Neiptiún trí thuras den chineál chéadna a chur de. Mar sin, is plúitíonó é, cosúil le ceann as gach ceathrar de na réadanna i gcrios Kuiper atá tugtha faoi deara ag na saineolaithe go nuige seo.

Níl mórán eolais ann faoin gcosúlacht atá ar Ixion. Tá sé míle cúig chiliméadar déag agus dhá scór (1055 km) ar trastomhas, is é sin, ar aon mhéid le Tethys, ceann de ghealacha Shatarn. Is é an t-aon rud spéisiúil é faoi Ixion, b'fhéidir, ná gur thaispeáin an speictreascópacht gurb é an carbón an dúil is suntasaí ar a dhromchla.

## Tagairtí

Catagóir:Réalteolaíocht
Quaoar

Ceann de na réadanna is mó i gCrios Kuiper é **Quaoar**, agus abhacphláinéad bfhéidir. 

Tá Quaoar míle trí chéad ciliméadar ar trastomhas, agus é ar an réad is mó dár fionnadh sa Ghrianchóras ó fuarthas amach faoi Phlútón. Tá sé ag timpeallú na Gréine ceart go leor, ach má tá, tá sé ceithre huaire agus dhá scór (!) níos faide uaithi ná an Domhan. Is beag eile is eol dúinn faoin réad rúndiamhrach seo, chomh fada amach uainn is atá sé.
clé|mion

## Stair
B'iad Michael Brown agus Chad Trujillo, agus iad ag obair in Institiúid Teicneolaíochta Chailifornia (Caltech]]) i bPasadena a tháinig trasna ar Quaoar roimh aon duine eile. 

Cúpla bliain ina dhiaidh sin, is é sin, i bhFeabhra na bliana 2004, a tháinig siad ar réad níos mó fós i gCrios Kuiper, is é sin, Eris.

## Ainm
Tháinig an t-ainm Quaoar as teanga na mbundúchasach i gCailifornia Theas, agus seasann sé don dia cruthaitheora ina reiligiún siúd. Creideann siad gurb é Quaoar an chéad dia a tháinig ar an bhfód i dtús ama, an dia a thosaigh ag rith damhsa agus ag rá amhrán leis na déithe eile a scairteadh chun saoil.
[mion|[Fithis]]

## Tagairtí

Catagóir:Abhacphláinéid
Varuna

Réad pláinéadchosúil amuigh i gCrios Kuiper is ea **Varuna**. Tugadh Varuna faoi deara an chéad uair ins an bhliain 2000. Ní plúitíonó é, nó tógann sé níos mó ná dhá chéad is ceithre scór bliain air turas amháin timpeall na Gréine a chur i gcrích. Is beag eile atá ar eolas faoi Varuna, ach amháin go bhfuil sé thart ar míle agus trí scór ciliméadar ar trastomhas - cosúil le hIxion - agus go bhfuil sé níos éadroime ná mar a shílfeá óna mhéid. Mar sin, creideann cuid de na saineolaithe gur féidir go bhfuil sé criathraithe nó pollaithe ar bhealach éigin.

## Tagairtí

Catagóir:Réalteolaíocht
Andrus Ansip

Is é **Andrus Ansip** (1 Deireadh Fómhair 1956 a rugadh é) iar-phríomh-aire na hEastóine agus iarchathaoirleach Reformierakond (Gaeilge: *Páirtí Athleasaithe*). Rugadh in Tartu é agus bhain amach dioplóma sa gCeimic in Ollscoil Tartu sa bhliain 1979. Bhí post baincéireachta aige sula ndeachaigh sé leis an bpolaitíocht. Toghadh Ansip mar mheára ar Tartu sa bhliain 1998. Níor éirigh sé as an bpost sin go dtí 2004. Mhair a phríomh-aireacht ó 2005 go 2014. Leas-Uachtarán um an Margadh Aonair Digiteach, eagraíocht de chuid an Choimisiúin Eorpaigh, go dtí 2019, bliain ar toghadh é ina Fheisire de Pharlaimint na hEorpa. 

Catagóir:Polaiteoirí na hEastóine
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Dún Pádraig

Is baile aosta **Dún Pádraig** atá ar cheann de na mbailte is sine agus is stairiúla i dTuaisceart Éireann. Tá an baile lonnaithe i gContae an Dúin agus is é baile an chontae. Anois tá Ionad Cultúra sa bhaile do turaiseóiraí chun scéal Phádraig a fhoghlaim.

Ag deireadh an A7, is féidir an baile iomlán a fheiceáil.

Tá ionad fóillíochta sa bhaile.

Tá an t-Iarnród Dhún Pádraig agus Chontae an Dúin, an t-aon iarnród oidhreachta leathan amháin in Éirinn, suite sa bhaile mór.
alt=|clé|mion|Plaic chuimhneacháin, Iarsmalann Chontae an Dúin, Dún Pádraig,

## Stair
Tá stair fhada ag an bhaile, agus tá nascanna ann le Naomh Pádraig. 

Cuireadh an Ruiséalach chun báis ar an 21 Deireadh Fómhair 1803 i nDún Pádraig.

## Tagairtí
mionsamhail|left|Dún Pádraig

Dun Padraig
Catagóir:Bailte le ardeaglaisí in Éirinn
Catagóir:Bailte contae i dTuaisceart Éireann
Càrn Rìoghain

Is baile beag i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é **Càrn Rìoghain** nó **Machair an Sgithich**, atá suite timpeall cúig mile ón Srón Ramhair, ar an A75. *Cairnryan* a thugtar air i mBéarla. Nascann bád le Latharna, i gContae Aontroma é.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Labradar

Is réigiún i gCeanada é **Labradar** nó **Cósta Labradar**. Is cuid den chúige, Talamh an Éisc agus Labradar é Labradar le chéile leis an oileán Talaimh an Éisc. Is cuid de Leithinis Labradar é an réigiún.

Catagóir:Cúigí agus dúichí Cheanada
An tSeoirsia

Tír i gCugas is ea **an tSeoirsia** agus í ag críochantacht leis an Asarbaiseáin, an Airméin, an Tuirc agus an Rúis. *Gruziya* (Грузия) a thugtar uirthi as Rúisis, agus mar sin, feictear an leagan *An Ghrúis* sa Ghaeilge freisin. Is é an t-ainm atá ag muintir na Seoirsia ar a dtír ina dteanga féin ná *Sakartvelo* (საქართველო). Bhain an tír a neamhspleáchas amach sa bhliain 1991 ón Aontas Sóivéadach.

## Daonra
Is í an tSeoirsis teanga oifigiúil na Seoirsia, agus tá aibítir dá cuid féin aici. Teanga Chugasach Dheisceartach is ea í, rud a chiallaíonn nach bhfuil gaol ar bith aici le bunús mór na dteangacha eile san Eoraip. Labhraítear roinnt mhaith teangacha eile sa Seoirsia, go háirithe Asarbaiseáinis (6.5 %) agus Airméinis (5.7 %). Tá dornán Rúiseach ina gcónaí sa tír fós, ach ó bhain an tSeoirsia amach a neamhspleáchas, d'fhág an chuid ba mhó acu an áit. Cloistear na teangacha Margaluri (Megreli), Svan, agus Laz in áiteanna. Tá gaol acu leis an Seoirsis, ach tá siad an-difriúil léi, agus mar sin, is é an dearcadh atá ag na teangeolaithe nach canúintí iad ach teangacha iontu féin. Agus an méid sin ráite, is í an tSeoirsis chaighdeánach an teanga a úsáideann lucht labhartha na dteangacha seo le haghaidh na litríochta is na léitheoireachta. Mar sin, murar canúintí iad, ní bhaintear ach úsáid na canúna astu. Tá Seoirsis nó ceann de na teangacha gaolmhara seo ag 83.8 % de mhuintir na tíre .

Cosúil leis an Airméin, is náisiún seanársa Críostaí í an tSeoirsia, agus eaglais náisiúnta ar leith ag na Seoirsigh. Mar sin féin, is Moslamach duine as gach deichniúr sa Seoirsia. Cuid mhór de na Moslamaigh sa tír, is Aidseáraigh iad, is é sin, Seoirsigh a chuaigh le hIoslam nuair a bhí na hOtamánaigh i seilbh na tíre. Is iomaí duine acu a d'iompaigh ina gCríostaithe nuair a bhain an tSeoirsia amach a neamhspleáchas, daoine óga ach go háirithe. Tá eaglais náisiúnta dá gcuid féin ag na hAirméanaigh freisin. Thairis sin, tá dornán beag Caitliceach agus Protastúnach ann, agus is é Ioslam reiligiún na nAsarbaiseánach sa tír.

## Éire
Léirigh na figiúirí in 2024 ón tseirbhís a chuireann lóistín ar fáil d’iarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta go raibh 2,992 duine ón tSeoirsia ag fanacht i lóistín in Éirinn.

Ar an 27 Feabhra 2025, díbríodh grúpa daoine ar chairteitilt chun na Seoirsia. Dúirt an tAire Jim O'Callaghan go raibh na Seoirsigh a díbríodh sa stát go mídhleathach.  

## Féach freisin

## Tagairtí


S
The Dubliners

Banna ceoil traidisiúnta Éireannach é **The Dubliners**, a bhunaigh Ronnie Drew, Luke Kelly, Ciarán de Búrca, agus Barney McKenna i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1962. "The Ronnie Drew Group", a tugadh orthu ar dtús, agus bhain siad cáil amach ag casadh ceoil le chéile in O'Donoghue's Pub. D'athraigh siad an t-ainm go gairid ina dhiaidh sin mar nár thaitin sé le Drew féin, agus b'é Kelly a mhol an t-ainm nua ós rud é go raibh sé ag léamh *[[Dubliners]]* le James Joyce ag an am.

## Leathliosta oibreacha

mion|clé|Ronnie Drew

* *The Dubliners and Luke Kelly (1964)*
* *In Concert (1965)*
* *Finnegan Wakes (1966)*
* *A Drop of the Hard Stuff (*a.k.a.* Seven Drunken Nights)(1967) *
* *More of the Hard Stuff (1967)*
* *Drinking and Courting (*a.k.a.* Seven Deadly Sins)(1968)*
* *At it Again (*a.k.a.* Whiskey on a Sunday)(1968)* 
* *Live at the Royal Albert Hall (1969)*
* *At Home with The Dubliners (1969)*
* *It`s The Dubliners (1969)
* *Revolution (1970)*
* *Hometown (1972)*
* *Double Dubliners (1972)*
* *Plain and Simple (1973)*
* *Live (1974)*
* *Now (1975)*
* *A Parcel of Rogues (1976)*
* *Live at Montreux (1977)*
* *Home, Boys, Home*
* *15 Years On (1977)* 
* *Together Again (1979)*
* *Prodigal Sons (1983)*
* *Live at Carre (1983)*
* *21 Years On (1983)*
* *25 Years Celebration (1987)*
* *Dubliner's Dublin(1988)*
* *30 Years A-Greying (1992)*
* *Further Along (1996)*
* *Alive Alive-O (1997)*
* *The Definitive Transatlantic Collection(1997)*
* *Original Dubliners (2000)*
* *The Best of The Dubliners (2002)*
* *At their best*
* *The Transatlantic Anthology (2002)*
* *40 Year Celebration*
* *Live at the Gaiety*
* *Spirit of the Irish (2003) *
* *The Dubliner's Collection (2006)''

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1962
An Asarbaiseáin (an Iaráin)

Tá **réigiún na hAsarbaiseáine** suite in iarthuaisceart na hIaráine, agus é ag críochantacht le poblacht iar-Shóivéadach na hAsarbaiseáine. Tá an teanga chéanna, an Asarbaiseáinis, á labhairt ar an dá thaobh den teorainn.

Is í Tebriz an chathair is mó in Asarbaiseáin na hIaráine.

Catagóir:Tíreolaíocht na hIaráine
Ollscoil Oxford

Is í **Ollscoil Oxford,** nó **Ollscoil Átha na nDámh,** an ollscoil is sine i saol an Bhéarla. Tá fianaise ann go raibh láthair oideachais ansin ón 11ú haois i leith agus is í ceann de na hollscoileanna is cáiliúla ar domhan í anois. Is i gcathair Oxford féin, i Sasana atá sí suite.

## Stair
Ceapann cuid mhaith staraithe go raibh ollscoil in Oxford san aonú aois déag. D’éirigh an ollscoil níos mó sa bhliain 1167 nuair nach raibh mic léinn Sasanacha in ann staidéar a dhéanamh i bPáras, an Fhrainc tar éis dúnmharú Tomás Becket ag Rí Anraí II Shasana. Bhí troid ann idir na mic léinn in Oxford agus na daoine a bhí ina gcónaí ann i dtús an tríú haois déag. D’fhág roinnt mac léinn agus múinteoirí an ollscoil sa bhliain 1209 agus bhunaigh siad ollscoil nua i gCambridge. 

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin na hollscoile

thumb|clé|220px


Catagóir:Oxfordshire
Oxford
Ladakh

Is ceantar i dtuaisceart na hIndia é **Ladakh** agus é suite idir Sliabhraon Karakoram ó thuaidh agus na Himiléithe 
ó dheas. Is é an dúiche is mó san India é, nó clúdaíonn sé níos mó ná 50% de stát Jammu agus Kashmir. 

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hIndia
An Asarbaiseáin (idirdhealú)

Tá an dá **Asarbaiseáin** ann:

* An Asarbaiseáin (tír), agus
* An Asarbaiseáin (réigiún san Iaráin).
Seán P. Ó Mathúna

Ba scríbhneoir agus léachtóir Ollscoile é **Seán P. Ó Mathúna**. Rugadh Ó Mathúna i Nua-Eabhrac sa bhliain 1930 ach tógadh é i bparóiste Rátha Móire i gcroílár Shliabh Luachra. D'fhreastail sé ar Mheánscoil San Aibhistín i nDún Garbhán. Bhain sé céim M.A. amach sa Nua-Ghaeilge sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Bhí a leabhar 'Múineadh sa dara teanga' bunaithe ar an taighde a rinneadh don Ph.D a bronnadh air ó Ollscoil Náisiúnta na hÉireann; foilsíodh é i 1974. Bhí sé ina mhúinteoir Meánscoile i gCiarraí agus i mBaile Átha Cliath.

## Leabhair
* Athair William Bathe, C.I., 1564-1614.
* Múineadh an dara teanga: fás na modheolaíochta, 1570-1972
* Prós: díolaim don Mheánteistiméireacht

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna in 2017
Ráth Maonais

Ceann de bhruachbhailte Bhaile Átha Cliath é **Ráth Maonais** (Béarla: *Rathmines*), ar thaobh theas na cathrach, timpeall ar thrí chiliméadar ó lár na cathrach. Ar taobh amháin an Chanáil Mhór, agus é ag síneadh amach go Ráth Gharbh sa deisceart, Crois Araild san iarthar agus Raghnallach san oirthear.

## Stair
 
Is tagairt é an logainm *ráth* don struchtúr daingnithe a bhí, is dócha, ar an chéad áitreabh sa cheantar, cosúil leis na ceantair ina thimpeall. Is dócha gur thosaigh sé mar áit tráchtála de chuid na Normannach sa 12ú haois, tar éis an ionartha san aois sin. Logainmneacha den chineál céanna iad Ráth Gharbh agus Ráth Fearnáin.
mion
Téann stair fada Ráth Maonais siar go dtí an 14ú haois. San am seo, is é an t-ainm a bhí ar an gceantar eaglasta ar chuid de Ráth Maonais agus a thimpeallacht ná Cuallu nó Cuallan. Léirítear an t-ainm seo sa cheantair gar dó, Coill Chuallain. Luaitear Cuallu sa iniúchtaí áitiúla ó 1326 mar chuid an fheirm Naomh Sepulchair. Tá méid fianaise ann chónaithe bunaithe timpeall rath chomh luath mar 1350.
mion|Séipéal

Bhí Ráth Maonais mar chuid an Bharúntacht Uppercross, ceann de na barúntachta i dtimpeall Baile Átha Cliath, a bhí ina chathair baillte. Is dócha go bhfuil an cáil stairiúil is mó ar Ráth Maonais ná cath fuilteach a bhí ann i 1649, i rith Choncas Chromail, nuair a fuair 5,000 daoine bás. Tharla Cath Ráth Maonais ar an 2 Lúnasa 1649, agus mar an cath, buadh ar na fórsaí Ríogaíoch in Éirinn go luath ina dhiaidh. Rinneadh comparáid, maidir lena thábhacht pholaitiúil, idir an cath seo agus Cath Naseby i Sasana.

Níos déanaí ná sin, bhí bruachbhaile faiseanta Bhaile Átha Cliatha é, ag mealladh na daoine móra ag lorg tearmann ón chaoi chónaí bocht sa chathair, ó meán-19ú haois. Tá Rath Maonais ar shuíomh le radharc ar an gcathair, agus is bealach é chuig na sléibhte. Is sainghné an cheantair a phríomhshráid fhada, ó droichead an canála go dtí an Halla an Bhaile, agus thar go dtí Rath Ghearr agus Dartraí, ó Chamaí go Domhnach Broc. 
mion|Trácht

## An saol inniu

Tá naisc maith iompar poiblí ann inniu.  Tá gníomhíocht tráchtála agus cathartha láidir ag Ráth Maonais, agus tá aithne air ar fud na hÉireann mar ceantar lóistín saor le haghaidh mic léinn agus státseirbhísigh ag teacht chuig an cathrach ó na tríochaidí. Sna blianta beaga anuas, tá a chuid tithíocht éirithe níos leathain, agus tá feabhas curtha ar iomarca tithe de réir an saibhreas le déanaí. In ainneoin é sin, is ceantar ilghnéitheach é Ráth Maonais, agus bhí sé i gcónaí suíomh an lucht inimirce agus mion-ghrúpaí dúchasaigh.
clé|mion

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
An Ollainn Thuaidh

Is cúige de chuid na hÍsiltíre í **an Ollainn Thuaidh** (Ollainnis: *Noord-Holland*, ) atá suite in iarthuaisceart na tíre. Is é Haarlem an phríomhchathair. Tá príomhchathair na hÍsiltíre, Amstardam, suite ann freisin.

Cruthaíodh an cúige i 1840 as cúige na hOllainne, nuair a scoilteadh an cúige sin i dá roinnt: an Ollainn Thuaidh agus an Ollainn Theas. 
## Bardais

 Bardais i Friesland Thiar.

### Iar-bhardais
* Andijk
* Anna Paulowna
* Bennebroek
* Bussum
* Graft-De Rijp
* Harenkarspel
* Muiden
* Naarden
* Niedorp
* Schermer
* Wervershoof
* Wieringen
* Wieringermeer
* Zeevang
* Zijpe

## Naisc
* http://www.noord-holland.nl

## Tagairtí

Ollainn Thuaidh
Catagóir:Ollainn Thuaidh
Haarlem

Is bardas agus cathair san Ísiltír é **Haarlem**. Is é príomhchathair na hOllainne Thuaidh é. Tá an chathair suite ar abhainn Spaarne, timpeall is 20km ó Amstardam.

Is í Haarlem an chathair is mó san Ísiltír atá ag teacht i dtír ar an róthurasóireacht san ardchathair, Amstardam. Níl Haarlem ach sciuird 15 nóiméad ar an traein ó Amsterdam Centraal, tá cáil uirthi de bharr phéinteálacha Frans Hals, agus tá an ailtireacht mhaorga chéanna ar fáil inti agus atá in Amsterdam ach gan t-atmaisféar millte ag caiféanna raithní agus "siopaí pancóga Nutella".

## Féach freisin

* Frans Hals

## Naisc sheachtracha
* http://www.haarlem.nl

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Ísiltír
Catagóir:Ollainn Thuaidh
Drenthe

Is cúige de chuid na hÍsiltíre é **Drenthe**  atá suite in oirthuaisceart na tíre. Is é Assen an phríomhchathair. Tá teorainneacha aige le Overijssel ó dheas, Friesland ó thiar, Groningen ó thuaidh, agus leis an nGearmáin ó thoir. 

## Bardais

## Naisc
*http://www.drenthe.nl

## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na hÍsiltíre
Catagóir:Drente
Brabant Thuaidh

Is cúige de chuid na hÍsiltíre é **Brabant Thuaidh** (Ollainnis: *Noord-Brabant*, ) atá suite i ndeisceart na tíre. Tá teorainneacha aige leis an mBheilg ó dheas, leis an an Ollainn Theas agus leis an nGelderland ó thuaidh, le Limburg ó thoir agus leis an Zeeland ó thiar. 's-Hertogenbosch an phríomhchathair.

## Bardais
Tá Brabant Thuaidh roinnte i 64 bardas faoi láthair. 

## Nasc
*http://www.brabant.nl

## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na hÍsiltíre
Catagóir:Brabant Thuaidh
Mutter Courage und ihre Kinder

Is dráma é **Mutter Courage und ihre Kinder** (Gaeilge: *An Mháthair Crógacht agus a Clann*) a tháinig ó pheann an drámadóra Ghearmánaigh Bertolt Brecht (1898-1956) sa bhliain 1939. Tá an dráma seo ar ceann den naoi gceann a scríobh sé le cur in aghaidh an Naitsíochais agus an Fhaisisteachais. Mar is dual dó, lonnaigh Brecht an dráma seo i bhfad siar sa stair, in aimsir Chogadh an Tríocha Bliain le teachtaireacht a reic i dtaobh na gcúrsaí reatha. Cailín cistine is ea Anna Frieling, arb í príomhcharachtar an dráma í, agus í ag obair d'arm na Sualainne. Tá sí ag iarraidh a cuid a shaothrú ar an gcogadh, mar shlí bheatha, agus bia is beatha a choinneáil lena clann, ach is é an rud a tharlaíonn ná go gcailleann sí an triúr páiste aici i rith imeachtaí an dráma.

Tá an dráma seo bunaithe ar thuairimí Bhrecht i dtaobh na amharclannaíochta eipiciúla agus coincheap an choimhthithe (*Verfremdung*) a d'fhoghlaim sé ó na foirmiúlaithe Rúiseacha. Is é an rud atá i gceist leis ná suíomh coimhthíoch a chur ar stáitse sa chaoi is go mbeidh an lucht féachana in ann breithiúnas a thabhairt ar smaointí i gcomhthéacs nach bhfuil siad ar a suaimhneas ann. Úsáidtear an iliomad cleasanna chun an coimhthíos seo a chur ar an bhféachadóir. Tá dhá ghníomh déag sa dráma seo, agus na himeachtaí suite thar an tréimhse dhá bhliana déag ón mbliain 1624 go dtí an bhliain 1636. Léirítear saol na Máthara, ach ní chuirtear ar cumas an lucht féachana cion a thabhairt di ná muinín cheart a bheith acu aisti. Ní dhéantar laoch di, murab ionann agus sna tragóidí Gréagacha. I ndeireadh an dráma dúinn, níl fonn orainn aithris a dhéanamh ar an Máthair agus an dóigh a raibh sí ag dul i mbun a saoil féin.

Thóg sé cúig seachtaine ar Bhrecht an dráma seo a scríobh. Ceann de na drámaí is clúití dár chum sé atá ann. 

Cuireadh an dráma seo ar stáitse don chéad uair sa Schauspielhaus i Zürich sa bhliain 1941. Bhí an léiriú seo ina bhunchloch i bhforbairt an Berliner Ensemble, an fhoireann amharclannaíochta a bhí leis an gcuid is mó de dhrámaí Bhrecht a stáitsiú i ndiaidh an chogaidh.

## Tagairtí

Catagóir:Drámaí
Críocha Mheiriceá

Tugtar **Críocha Mheiriceá**, nó **an tOileán Úr**, ar Mheiriceá Thuaidh agus Meiriceá Theas le chéile. 

Ó shíníonn Críocha Mheiriceá 14,000 km (8,700 míle) ón tuaisceart go dtí an deisceart, bíonn an aeráid agus an éiceolaíocht an-éagsúil, agus idir thundra Artach thuaisceart Cheanada, na Graonlainne agus Alasca; agus fhoraoisí teochriosacha Mheiriceá Láir agus Mheiriceá Theas. 

Idir 42,000 agus 17,000 bliain ó shin a chuir daoine fúthu i gCríocha Mheiriceá den chéad uair. 
An taiscéalaí Lochlannach Leiv Eiriksson a bhunaigh an chéad lonnaíocht Eorpach i gCríocha Mheiriceá. Níorbh fhada buan an choilíneacht, áfach, agus tréigeadh í níos déanaí. Turais farraige Spáinneacha Chríostóir Colambas ó 1492 go 1504 a chuir tús le teagmháil bhuan leis an Eoraip. 

## Tagairtí

Catagóir:Mór-ranna
Flevoland

é **Flevoland** (), atá suite i lár na tíre, ag an láthair an Iar-Zuiderzee. Búnadh ar 1 Eanáir, 1986 é. Tá sé ar eolas go maith mar gheall ar a n-iarrachtaí leanúnacha ar neamhspleáchas chomh maith le cosantacht tine na teanga, an chultúir agus na ndaoine dúchasacha flevolandic. Tá timpeall is 370,000 daoine ina gcónaí ann (2005).

## Bardais

## Nasc
* http://www.flevoland.nl

## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na hÍsiltíre
Catagóir:Flevoland
An Fhreaslainn

Is cúige de chuid na hÍsiltíre í *an Fhreaslainn* (Freaslainnis: *Fryslân*, Ollainnis: *Friesland*) atá suite i dtuaisceart na tíre. Tá 643,000 duine ina gcónaí ann (2005). Tá an phríomhchathair, Leeuwarden, suite i lár an chúige. Is é an t-aon chúige le teanga féin aige.
## Naisc
* http://www.fryslan.nl

## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na hÍsiltíre
Catagóir:Friesland
Liosta stáit na hIndia de réir a ndaonra

Liosta stáit na hIndia de réir a ndaonra.

## Nótaí
* *Feic freisin: [[Stáit agus tearmainn na hIndia]]*

## Tagairtí
* Daonáíreamh na hIndia, torthaí 2001 deireanach 

Catagóir:An India
Thüringen

Is é **Saorstát na Túiringe** (sa Ghearmáinis *Freistaat Thüringen* ['fʁaɪʃta:t 'ty:ʁɪŋən], i mBéarla *Free State of Thuringia*) an dóú stát déag is mó de réir daonra agus an t-aonú stát déag is mó de réir achair sa Ghearmáin. Is é Erfurt a phríomhchathair. 

## Na Bailte is mó
thumb|left|Erfurt
Erfurt 202,590, 
Gera 104,737, 
Jena 102,201, 
Weimar 64,361, 
Gotha 47,045, 
Suhl 43,202, 
Nordhausen 43,781, 
Eisenach 43,858, 
Altenburg 38,203, 
Mühlhausen 37,480, 
Saalfeld 28,148, 
Rudolstadt 25,584, 
Arnstadt 25,828,
Ilmenau 26,713,
Greiz 24,007, 
Apolda 24,684, 
Sonneberg 23,928, 
Sondershausen 21,718, 
Meiningen 21,642, 
Sömmerda 20,885, 
Leinefelde-Worbis 20,816,
Bad Langensalza 18,760.


## Na Ceantair
thumb|left|400px|na ceantair
1. Altenburger Land (Altenburg) (ABG)
2. Eichsfeld (Heilbad Heiligenstadt) (EIC)
3. Gotha (GTH)
4. Greiz (GRZ)
5. Hildburghausen (HBN)
6. Ilm-Kreis (Arnstadt) (IK)
7. Kyffhäuserkreis (Sondershausen) (KYF)
8. Nordhausen (NDH)
9. Saale-Holzland-Kreis (Eisenberg) (SHK)
10. Saale-Orla-Kreis (Schleiz) (SOK)
11. Saalfeld-Rudolstadt (Saalfeld/Saale) (SLF)
12. Schmalkalden-Meiningen (Meiningen) (SM)
13. Sömmerda (SÖM)
14. Sonneberg (SON)
15. Unstrut-Hainich-Kreis (Mühlhausen) (UH)
16. Wartburgkreis (Bad Salzungen) (WAK)
17. Weimarer Land (Apolda) (AP)

## Naisc sheachtracha
* http://www.thueringen.de
* http://www.thueringen.info 
* http://www.tls.thueringen.de 
* http://www.wahlen.thueringen.de/WahlSeite.asp

## Tagairtí

Catagóir:Stáit na Gearmáine
Nordhausen

Cathair sa Ghearmáin is ea **Nordhausen**. Tá 42.765 duine ina gcónaí ann.

## Daonra

## Naisc sheachtracha

{{

* http://www.nordhausen.de/ 
* http://www.dora.de/ 
* http://www.stadtmagazin-nordhausen.de/dora.html  
* http://www.hoeckmann.de/deutschland/thueringen.htm 

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
An tSacsain-Anhalt

Is stát sa Ghearmáin í **an tSacsain-Anhalt** () atá suite in oirthear na tíre. Is í Magdeburg an phríomhchathair.


Íomhá:Dom und Kloster Unser Lieben Frauen.jpg|Magdeburg
Íomhá:Wittenberg Market square.JPG|Wittenberg
Íomhá:Uenglingertor peng1.jpg|Stendal
Íomhá:Bauhaus.JPG|Dessau
Íomhá:Woerlitz6.jpeg|Wörlitz
Íomhá:Panom.jpg|Halle (Saale)
Íomhá:Merseburger_Dom.jpg|Merseburg (an ardeaglais)
Íomhá:BrockenSnowedTrees.jpg|sliabh Brocken
Íomhá:Stolberg Harz Postamt.JPG|Stolberg (Harz)


## Tagairtí

Sacsain-Anhalt, An t-
Keflavík

Baile in iardheisceart na hÍoslainne is ea **Keflavík**. Tá sí suite sa chuid sin den tíre ar a dtugtar Reykjanes. "Bá adhmaid ón bhfarraige" an chiall atá le *Keflavík*.

Bhunaigh scata Albanach Keflavík sa 16ú haois mar ionad iascaireachta. Inniu tá Aerfort Idirnáisiúnta Keflavík suite ann, an ceann is mó sa tír. Bunáit thábhachtach ab ea é i rith an Dara Chogaidh Dhomhanda agus an Chogaidh Fhuair níos déanaí. Tá bunáit Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh (ECAT, nó NATO i mBéarla) suite ann fós.

Sa bhliain 1995, cuireadh le Njarðvík agus Hafnir le bardasacht nua a chur ar bun ar a dtugtar Reykjanesbær. Bhí 14,172 duine ina gcónaí sa bhaile nua seo sa bhliain 2009.

Tá an leabhar *[[Red Storm Rising]]*, atá scríobtha ag Tom Clancy, suite sa bhunáit ECAT.

Catagóir:Cathracha san Íoslainn
Lordi

Banna ceoil as an bhFionlainn is ea **Lordi**. B'é Mr. Lordi, a bhunaigh an banna i Rovaniemi sa bhliain 1992. Is iad na cultacha arrachtaigh a chaitheann ceoltóirí an bhanna ba thúisce a tharraing súil an tsaoil mhóir orthu. B'é Kiss, an banna cáiliúil d'"arrachtaigh", a thug an smaoineamh do Phutaansuu a leithéid de chuma a chur ar na ceoltóirí, nó bhí sé ina bhall gníomhach de chlub lucht adhartha Kiss, nuair a bhí sé óg. Bhuaigh Lordi Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse *(Eurovision)* ar 18 Bealtaine, 2006 san Aithin, An Ghréig leis an amhrán *Hard Rock Hallelujah*. Níor ghnóthaigh aon cheoltóir ón bhFionlainn an comórtas sin riamh roimh Lordi.

Níl san ainm féin "Lordi", go bunúsach, ach an focal Béarla "lord" agus an t-*i* curtha leis chun an focal a chur in oiriúint do chóras gramadaí na Fionlainnise. Ní úsáidtear an focal san Fhionlainnis chaighdeánach ach amháin le tagairt a dhéanamh do "thiarnaí" na huasalaicme Sasanaí.

## Saothar

### Albaim

## Scannáin

* The Kin (2004)
* Dark Floors (2008)

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Fionlannacha
Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Radiohead

Banna ceoil as Oxfordshire, Sasana is ea **Radiohead**. Bhí cáil mhór ag an mbanna sna 1990í, agus deirtear go minic go bhfuil na h-albaim *[[The Bends]]* agus *[[OK Computer]]* ar chuid de na ceirníní is fearr riamh. Thosaigh ceol Radiohead ag éirí i bhfad níos trialaigh níos déanaí, ach choimeád siad tacaíocht láidir ar fud an domhain. Bhí baill Radiohead uilig ar scoil in Abingdon School in Oxfordshire. Bhí Thom Yorke agus Colin Greenwood sa bhliain chéanna.

## Dioscliosta
**[[Pablo Honey]]* (1993)
**[[The Bends]]* (1995)
**[[OK Computer]]* (1997)
**[[Kid A]]* (2000)
**[[Amnesiac]]* (2001)
**[[Hail to the Thief]]* (2003)
**[[In Rainbows]]* (2007)
**[[The King of Limbs]]* (2011)
**[[A Moon Shaped Pool]]* (2016)

## Tagairtí

thumb|left|Radiohead sa bhliain 2006

Catagóir:Racghrúpaí Sasanacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1986
Groningen (cúige)

Is cúige de chuid na hÍsiltíre é **Groningen** () atá suite i dtuaisceart na tíre. Is é Groningen an phríomhchathair.

## Bardais

## Nasc seachtrach
* Provincie Groningen  - suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na hÍsiltíre
Catagóir:Groningen (cúige)
Groningen

Catagóir:Cathracha san Ísiltír
Is cathair agus bardas í **Groningen** atá suite i gcúige Groningen, san Ísiltír. Príomhchathair chúige Grongingen atá inti. Tá timpeall 180,000 duine ina gcónaí ann. 

Tá an 5ú túr eaglaise is airde sa tír, an *Martinitoren,* suite sa chathair. Críochnaíodh sa bhliain 1482 é, an 97m túr, ach ó thús sín an spuaic 127m. Sa bhliain 1577, dódh go talamh í, agus mar sin is as an mbliain 1627 an túr reatha.

Tá an dara hollscoil is sine san Ísiltír, Ollscoil Groningen (*Rijksuniversiteit Groningen*), suite ann. 


File:Groningen Oude Boteringstraat.jpg|Groningen Oude Boteringestraat
File:Rijksuniversiteit Groningen, Hauptgebäude.jpg|Rijksuniversiteit Groningen
File:Ehem. Kornbörse und Aa-Kirche.jpg|De Kornbeurs en Aa-Kerk, Groningen
File:Martinikerk Groningen.jpg|Martinikerk Groningen


## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Ísiltír
Catagóir:Groningen (cúige)
The Who

Banna rac-cheoil Sasanach is ea **The Who**. Bunaíodh an banna i Londain i 1964, agus i gceann tamall bhí an-rath acu ar fud an domhan. Bhí fuaim trom nua ag an mbanna, agus amhráin a bhí cumhachtach agus ealaíonta. Bhí stíl suimiúil ag giotáraí agus cumadóir Pete Townshend, agus chuir sé cuid de na céad ceoldráma raic le chéile, mar shampla *[[Tommy]]*. Drumadóir tréitheach ab ea Keith Moon, ach duine buartha ag an am céanna. Deirtear go minic go bhfuil The Who i measc na bannaí is fearr riamh.

Cailleadh Moon i 1978 agus dordghiotáraí John Entwistle i 2002, ach tá The Who ag seinm le chéile fós le ceoltóirí nua (mar shampla Zak Starkey, mac Ringo Starr).

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Sasanacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1964
Aibhistín de Staic

Réabhlóidí Éireannach ab ea **Aibhistín de Staic** (7 Nollaig 1879 - 27 Aibreán 1929).

## Saol
Saolaíodh Aibhistín de Staic i dTrá Lí i gContae Chiarraí. Fuair sé a chuid oideachais ó na Bráithre Críostaí i dTrá Lí. Nuair a bhí sé ceithre bliana déag d'aois, thréig sé an scoil agus chuaigh sé ag obair ina chléireach in oifig dlíodóra. Bhí sé ar fheabhas ina pheileadóir, agus é i gceannas ar fhoireann Chiarraí nuair a bhain siad an chraobh uile-Éireann sa bhliain 1904. Bhí sé freisin ina Uachtarán ar Bhord Chontae Chiarraí don Chumann Lúthchleas Gael.clé|mion|Comhad faisnéise míleata ar Austin Stack ó Arm na Breataine MóireSa bhliain 1908, chuaigh sé san IRB. Ní raibh sé gníomhach i bpolaitíocht roimhe sin. Sa bhliain 1916, bhí sé ina cheannfort ar na hÓglaigh i gCiarraí, agus é le teacht in araicis na n-arm Gearmánach a bhí Ruairí Mac Easmainn a thabhairt go hÉirinn. Ghabh na Sasanaigh é, áfach, agus daoradh chun báis é. Ina dhiaidh sin, áfach, maolaíodh an pionós sin go pianseirbhís saoil. Scaoileadh saor é i Mí an Mheithimh, 1917, de bharr an phardúin ghinearálta, agus vótáladh isteach ina Fheisire do Shinn Féin i gCiarraí é in olltoghchán na bliana 1918.

Bhí sé go tréan in aghaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh, agus chuir sé troid ar Arm an tSaorstáit sa Chogadh Chathartha. Ceapadh é sa bhliain 1923, agus chuaigh sé ar stailc ocrais a mhair le lá amháin is dhá scór sular saoradh é i Mí Iúil 1924. Nuair a bhunaigh Éamon de Valera Fianna Fáil sa bhliain 1926, d'fhan Aibhistín de Staic ina bhall de Shinn Féin, agus hatoghadh ina Theachta Dála é sa bhliain 1927.

Ní bhfuair sé biseach ceart riamh i ndiaidh an chéalacain fhada. Shíothlaigh sé in ospidéal i mBaile Átha Cliath i Mí Aibreáin sa bhliain 1929, gan ach naoi mbliana is dhá scór d'aois aige.

## Féach freisin

* Ciarraí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCiarraí

## Tagairtí

Staic, Aibhistín de
Staic, Aibhistín de
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)
Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1922–1969)
Catagóir:Baill de BPÉ
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Baill den 4ú Dáil
Catagóir:Baill den 5ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí
Austurland

Is réigiún san Íoslainn é **Austurland**, nó uaireanta **Austfirðir**, atá suite in oirthear na tíre. Bhí 11,798 daoine ann i 2005, agus is réigiún é atá aitheanta mar áit thurasóireachta.
[mion|clé|[Músaem in Seyðisfjörður, Austurland]]

## Bailte is mó
* Bakkafjörður
* Borgarfjörður
* Breiðdalsvík
* Djúpivogur
* Egilsstaðir
* Eskifjörður
* Fáskrúðsfjörður
* Höfn
* Neskaupstaður
* Reyðarfjörður
* Seyðisfjörður
* Stöðvarfjörður
* Vopnafjörður

## Naisc sheachtracha
* East.is

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hÍoslainne
Muineachán

mion|Baile Muineachán 2023
Is é **Muineachán** príomhbhaile Chontae Mhuineacháin, ceann den trí chontae i gCúige Uladh a fágadh ar an taobh theas den Teorainn nuair a chuaigh an chríochdheighilt i bhfeidhm ar oileán na hÉireann i ndiaidh an Chonartha Angla-Éireannaigh. Is é Muineachán an t-aon áit amháin sa chontae ar féidir cathair a thabhairt uirthi, agus tá cónaí ar sé mhíle duine ann. Tá an Teorainn suite thart faoi ocht gciliméadar den bhaile.

## Daonra
65,288 Daonra [2022] – Daonáireamh

1,273 km² Achar

51.27/km² Dlús Daonra [2022]

1.0% Athrú Bliantúil Daonra [2016 → 2022]https://www.citypopulation.de/en/ireland/towns/MN__monaghan/

102 Fir do gach 100 Bhean

### Stair
B'iad muintir Mhic Mhathúna an treibh Ghaelach a bhí i seilbh na háite roimh theacht na nGall, ach níl a dhath fágtha dá gcuid caisleán is mainistreach inniu. Tá iarsmaí ann de chrannóg bheag a bhí ina ceanncheathrú ag na Mathúnaigh sa cheathrú haois déag, áfach.[ 

Bhí suíomh bhaile Mhuineacháin mar chuid de shean-ríocht Ghaelach Oiriall ar dtús, a théann siar go dtí thart ar 330 AD. 

Bhí tionscal an línéadaigh tábhachtach mar fhoinse shaibhris i Muineachán cosúil le háiteanna eile in Ultaibh, agus tógadh foirgnimh fheiceálacha sa bhaile seo ar éadálacha an tionscail. 

Tháinig Charles Gavan Duffy chun an tsaoil i Muineachán. Inniu, tá an scríbhneoir Gaeilge Pádraig Ó Baoighill ina chónaí san áit.

Phléasc buama i mBaile Muineachán  i lár an bhaile ar an 17ú Bealtaine 1974. Maraíodh seachtar.

I 1801 rinneadh maoin de mhuintir Westenra de Bhaile Múineacháin mar aon leis an gcuid eile D'Eastát Ross Mór.

### Cultúr
Leanann Muineachán ar aghaidh ag óstáil ceann de na féilte gormacha is clúití agus is seanbhunaithe in Éirinn, Féile Ceol Blues  Ag Am an Fhómhair.

D’fhill Comórtas Féile Oriel freisin a reáchtáladh den chéad uair i 1969 ar ais in 2009 chun daichead bliain a cheiliúradh. Tá sé ar siúl gach deireadh seachtaine Saoire Bainc Bealtaine.

Áis ealaíon is ea Amharclann an Gharáiste atá suite ar Champas Oideachais Mhuineacháin. Reáchtálann sé raon leathan gníomhaíochtaí lena n-áirítear drámaíocht, ceol, rince agus scannánaíocht. 

Bunaithe i 1974, tá Músaem Chontae Mhuineacháin aitheanta mar cheann de na hiarsmalanna cúige is mó le rá in Éirinn, agus bronnadh Gradam mór le rá ó Chomhairle na hEorpa i 1980. Tá sé mar aidhm aige eolas a thabhairt do chuairteoirí ar stair Chontae Mhuineacháin agus a mhuintir.

Tá club peile, Mhuineacháin Aontaithe, a bhíodh sa phríomhroinn de chuid shraith na hÉireann, lonnaithe sa bhaile.

## Oideachas
Tá 5 Mheanscoil i Baile Múineachán agus tá 4 Bunscoil. Comh maith le seo tá Mheanscoil Gaeilge agus Bunscoil Gaeilge ann. 

## Naisc sheachtracha
* Muineachán Le Gaeilge *(Facebook)*

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Mhuineacháin
An Ollainn Theas

Is cúige de chuid na hÍsiltíre í **an Ollainn Theas** (Ollainnis: *Zuid-Holland*, ) atá suite in iarthar na tíre ar chósta na Mara Thuaidh. Tá an dlús daonra is airde sa tír ann. 

Tá an Ollainn Theas ag críochantacht le cúig chúige eile, mar atá le Zeeland san iardheisceart, le Brabant Thuaidh san oirdheisceart, le Gelderland san oirthear, le Utrecht san oirthuaisceart agus leis an Ollainn Thuaidh sa tuaisceart.

Tá na cathracha tábhachtacha an Háig (suíomh rialtais tíre agus suíomh na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta) agus Rotterdam suite sa chúige. 

## Tagairtí

Ollainn Theas
Catagóir:Ollainn Theas
Höfuðborgarsvæði

Réigiún san Íoslainn é **Höfuðborgarsvæði**, ina bhfuil príomhchathair na tíre Réicivíc agus a cuid bruachbhailte suite. Is é is brí leis an bhfocal féin *Höfuðborgarsvæði* ná "ceantar na príomhchathrach". 

## Bailte
Is iad na bruachbhailte ná:

* Kópavogur (Kopavogur)
* Hafnarfjörður (Hafnarfjordur)
* Garðabær (Gardabaer)
* Mosfellsbær (Mosfellsbaer)
* Seltjarnarnes
* Álftanes (Alftanes)

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hÍoslainne
Mórbhealach Karakoram

Is é **Mórbhealach Karakoram** an bóthar idirnáisiúnta is airde sa Domhan. Nascann sé Daon-Phoblacht na Síne leis an Phacastáin trí bhearnas Khunjerab ag 4,693m. 

Tá an mórbhealach timpeall is 1,200m fhada ó Kashgar sa réigiún Xinjiang, an tSín go dtí Havelian sa Ceantar Abbottabad, an Phacastáin.

## Tagairtí

Karakoram
Urjala

mion|Loch Kortejärvi in Urjala 
Ceantar san Fhionlainn is ea **Urjala** (*Urdiala* as Sualainnis, cé nach n-úsáidtear an leagan Sualainnise go minic inniu). Tá Urjala suite i gcúige na Fionlainne Thiar, nó i gcúige traidisiúnta na Tabhastlainne. Tá 5540 duine ina gcónaí ansin. Tá Urjala ag críochantacht le Forssa, Humppila, Kylmäkoski, Kalvola, Tammela, Punkalaidun, Vesilahti, agus Vammala. 

Is í an Fhionlainnis an t-aon teanga dhúchasach amháin a labhraítear in Urjala, agus ní bheifeá ag súil lena mhalairt sa Tabhastlann. 

## Nuutajärvi - Sráidbhaile na Gloine

Is é "sráidbhaile na gloine" (*lasikylä*), Nuutajärvi, an áit is mó le rá in Urjala inniu. Is iad na séiteoirí traidisiúnta gloine a thuill a clú do Nuutajärvi, agus is féidir earraí gloine a cheannach sa sráidbhaile a séideadh de réir na seanmhodhanna oibre. Tá radharc ag na daoine ar an gceárta gloineadóireachta, i gcruth is go bhfeiceann siad an dóigh a bhfuiltear ag séideadh gloine. Bunaíodh monarcha gloine Nuutajärvi sa bhliain 1793, agus is í an mhonarcha gloine is sine san Fhionlainn. Tá scoil séiteoireachta gloine san áit freisin. 

## I nDilchuimhne ar Väinö Linna

Is follasach nach ligtear cuimhne Väinö Linna i ndearmad ach an oiread. Gach bliain, ceiliúrtar Féile Pentinkulma, nó *Pentinkulman päivät*, in Urjala, agus na scríbhneoirí is an lucht léinn ag teacht le chéile i ndeireadh Mhí Iúil nó i dtús Mhí Lúnasa le tábhacht an scríbhneora i gcultúr na Fionlainne a phlé nó le gnéithe de stair na Fionlainne a chardáil a bhfuil baint acu le saol is le saothar Väinö Linna, ar nós an chogaidh chathartha. Is é cumann cuimhneacháin Väinö Linna, nó *[[Väinö Linnan seura]]*, a chóiríonn an fhéile.

Catagóir:Ceantair na Fionlainne
Sliabh Mis

**Sliabh Mis**. Sliabh i gContae Aontroma, Cúige Uladh, in Éirinn. Tá airde de 437 méadar ann. Iarsma seanbholcáin atá timpeall seasca milliún bliain d'aois. De réir traidisiúin, ba ann a bhí Naomh Pádraig ina thréadaí muc agus caoradh sa chúigiú haois. Bhí campa ann ag Na hÉireannaigh Aontaithe le linn Éirí Amach 1798.

Tá sliabh eile den ainm céanna i gCiarraí, suíomh an scéil 'Mis agus Dubhrois'.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
FIFA

mion|clé|300px|Na sé cónaidhmeanna mór-roinneach:<br />
Is é an **Fédération Internationale de Football Association**, nó **FIFA** (*An Comhaontas Idirnáisiúnta Sacair* as Gaeilge), an bord bainistíochta idirnáisiúnta sacair agus an eagraíocht spóirt is mó sa Domhan. Tá a cheanncheathrú suite i Zürich, san Eilvéis.

Bunaíodh FIFA i bPáras ar an 21 Bealtaine 1904, agus b'é an Francach Robert Guérin an chéad Uachtarán. Le teann urraime don traidisiún, coinníodh an t-ainm Fraincise agus a ghiorrúchán in úsáid go dtí an lá atá inniu ann, fiú i dtíortha nach gcluinfeá focal Fraincise iontu. 

Ba ea Sepp Blatter, fear conspóideach, uachtarán FIFA, ó 1998 go 2015.

## Naisc sheachtracha
* FIFA website

Catagóir:FIFA
Catagóir:Sacar
Catagóir:Spórt
Trent Lott

Ba seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá shóisearach é **Chester Trent Lott** (9 Deireadh Fómhair, 1941 ar rugadh é) seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá shóisearach ó Mississippi. Is ball den Páirtí Poblachtach é. Toghadh ar dtús go dtí an Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá i 1989.

Rugadh i nGrenada, Mississippi é. Bhain sé amach céim i riarachán poiblí i 1965 agus céim dlí i 1967 ón Ollscoil Mississippi.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Baistigh
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Mississippi
Catagóir:Náisiúnaithe
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Davíð Oddsson

Polaiteoir Íoslannach is ea **Davíð Oddsson** (rugadh é i Réicivíc ar 17 Eanáir, 1948). Bhí Davíð ina phríomh-aire na tíre idir 1991 agus 2004, agus méara Réicivíc idir 1982 agus 1991. Inniu, tá Davíð ina chathaoirleach ar Bhanc Ceannais na hÍoslainne.

Catagóir:Polaiteoirí na hÍoslainne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Surtsey

Is oileán bolcánach é **Surtsey** (Íoslainnis: **Oileán Surtur**), atá suite in aice le cósta deisceartach na hÍoslainne. Cruthaíodh é i 1963, tar éis brúchtadh bolcánach mór faoin uisce, go 1967. Tagann an t-ainm ón bhfathach miotaseolaíochta Surtur.

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÍoslainne
Catagóir:Oileáin
Paraná

Is stát sa Bhrasaíl é **Paraná** atá suite i ndeisceart na tíre. Tá 11.3 mhilliún duine ina gcónaí sa stát. Is é Curitiba an phríomhchathair.

Tá cosc ar bhia géinathraithe a fhás sa stát. Is é an t-easpórtálaí táirgí orgánacha is mó sa Bhrasaíl.

## Paraná


Image:Jardim_Botânico_de_Curitiba.jpg
Image:PicoParana2006-3.jpg
Image:Museu Oscar Niemeyer 7 Curitiba Brasil.jpg
Image:VilaVelhaParanaTaca3.JPG
Image:Universidade_Federal_do_Parana_3_Curitiba_Parana.jpg
Image:Brejatuba.JPG


## Nasc seachtrach
* Suíomh Idirlín oifigiúil 

Catagóir:Stáit na Brasaíle
Saint-Dié-des-Vosges

Cathair in oirthuaisceart na Fraince is ea **Saint-Dié-des-Vosges**. Tá 22,569 duine ina gcónaí sa chathair (1999).

## Stair
mion|clé|260px|Universalis Cosmographia
* 1507 : léarscáil *Universalis Cosmographia * + leabhrán *Cosmographiae Introductio* (Martin Waldseemüller)

## Cultúr

mion|clé|260px|Ceilteach castellum

* Ceilteach castellum
* Ardeaglais
* Clabhstra
* Músaem Pierre-Noël
* Monarcha Claude et Duval (ailtire Le Corbusier)

## Oideachas ardleibhéil
Institut universitaire de technologie (Institiúid Theicneolaíochta) :
* Leictreonaic
* Ríomheolaíocht

## Naisc sheachtracha

* Saint-Dié-des-Vosges 
* Institut universitaire de technologie

## Féach freisin
*Ceantair sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair sa Fhrainc
Nicholas Ray

Stiúrthóir scannáin Meiriceánach ab ea **Nicholas Ray** (7 Lúnasa, 1911 - 16 Meitheamh, 1979), a saolaíodh leis an ainm **Nicholas Kienzle**. Stiúradh a chéad scannán, They Live By Night, i 1947.  Is é an cháil is mó atá air ná gur stiúir sé  *Rebel Without a Cause* le James Dean.  Bhí clú bainte amach aige mar gheall ar a stíl réalaíoch sóisialta agus téamaí sóisialacha ag an am sin sna 1950idí. 

Bhí mac léinn ollscoile Jim Jarmusch mar chúntóir ranga ag Nicholas Ray nuair a bhí sé ag teagasc san *New York University's Tisch School of the Arts*. Thug Ray cabhair dó deontas a fháil le haghaidh a tionscnamh tráchtais Permanent Vacation.

## Saothair
* *[[Knock on Any Door]]* (1949)
* *[[A Woman's Secret]]* (1949)
* *[[They Live by Night]]* (1949)
* *[[In a Lonely Place]]* (1950)
* *[[On Dangerous Ground]]* (1951)
* *[[Born To Be Bad]]* (1949)
* *[[Flying Leathernecks]]* (1951)
* *[[The Lusty Men]]* (1952)
* *[[Macao]]* (1952) (gan chreidiúna)
* *[[Johnny Guitar]]* (1954)
* *[[Rebel Without a Cause]]* (1955)
* *[[Bigger Than Life]]* (1956)
* *Amère Victoire* [*Bua Searbh*] (1957)
* *[[Party Girl]]* (1958)
* *[[The Savage Innocents]]* (1960)
* *[[King of Kings]]* (1961)
* *[[55 Days at Peking]]* (1963)

## Tagairtí

Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna i 1979
Saxby Chambliss

Ba é **Clarence Saxby Chambliss** (10 Samhain 1943) an seanadóir sinsearach ó Georgia i Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá. Ba bhall den Pháirtí Poblachtach é. Ceannaire Choiste an tSeanai um Talmhaíocht, Cothú agus Foraoiseacht a bhí ann. David Perdue, Poblachtach eile, a tháinig i gcomharbas air 
i Mí Eanáir, 2015.

Rugadh i Warrenton, Carolina Thuaidh, é agus bhain sé céim amach as Ollscoil Georgia i 1966 agus céim dlí as Ollscoil Tennessee i 1968.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe