An Bíobla

[mionsamhail|250px|[Leabhar Cheanannais, Marcas 15]]
Is éard atá sa **Bhíobla** ná focal Dé, de réir mar a mheasann na Críostaithe agus na Giúdaigh. Tagann "Bíobla" ón nGréigis: (τα) βιβλια, *(ta) biblia*, "na leabhair", iolra an fhocail βιβλιον, *biblion*, "leabhar". Tá dhá phríomhroinn sa Bhíobla, an Sean-Tiomna agus an Tiomna Nua. Baineann an Sean-Tiomna leis an Seanreacht, conradh nó beartas sollúnta slánaithe a socraíodh le linn Mhaois, agus tá an Tiomna sin scríofa in Eabhrais, cé is moite de shleachta i nDainéil agus in Eazrá atá scríofa in Aramais. Baineann an Tiomna Nua leis an Reacht Nua, ré Íosa Críost, agus i nGréigis atá sé scríofa.

Ní féidir liosta buan a dhéanamh de leabhair an tSean-Tiomna mar athraíonn siad de réir an leagain atá i gceist. Is ionann na chéad seacht leabhair a leanas i ngach Bíobla.

## An Sean-Tiomna
### An Peintiteoch nó ''Tóráh'' do na Giúdaigh
* Geineasas
* Eaxodus
* Léivític
* Uimhreacha
* Deotranaimí

### Stair
* Leabhar Iósua
* Leabhar na mBreithiúna
* Leabhar Rút
* Céad Leabhar Shamúéil
* Dara Leabhar Shamúéil
* Céad Leabhar na Ríthe
* Dara Leabhar na Ríthe
* Céad Leabhar na gCroinicí
* Dara Leabhar na gCroinicí
* Leabhar Eazrá
* Leabhar Nihimiá
** Leabhar Thóibít
** Leabhar Iúidit
* Leabhar Eistir
* Leabhar Iób
* Leabhar na Salm
* Leabhar na Seanfhocal
* Leabhar Chóiheilit
* Laoi na Laoithe
** Leabhar na hEagna
** Leabhar Shíorach

### Na Fáithe (ceathrar Mór-Fháithe agus dáréag Mion-Fháithe)
* Íseáia
* Irimia
* Leabhar na nOlagón
** Barúch
* Eizicéil
* Dainéil
* Hóisé
* Ióéil
* Amós
* Obaidiá
* Ióna
* Míocá
* Nahúm
* Habacúc
* Zafainiá
* Hagaí
* Zacairiá
* Malaicí
** Céad Leabhar na Macabaech
** Dara Leabhar na Macabaech

## An Tiomna Nua
### Na Soiscéil
* Matha
* Marcas
* Lúcás (Leagan PDF de giota de ar fáil anseo)
* Eoin

### Stair
* Gníomhartha na nAspal

### Litreacha Phóil
* Rómhánaigh
* 1 Corantaigh
* 2 Corantaigh
* Galataigh
* Eifisigh
* Filipigh
* Colosaigh
* 1 Teasalónaigh
* 2 Teasalónaigh
* 1 Tiomóid
* 2 Tiomóid
* Títeas
* Filéamón

* Eabhraigh

### Na litreacha ''caitliceacha''
Is éard is brí le *caitliceach* anseo gur scríobhadh na litreacha seo chun gach duine seachas chun duine áirithe nó grúpa áirithe amháin.

* Séamas
* 1 Peadar
* 2 Peadar
* 1 Eoin
* 2 Eoin
* 3 Eoin
* Iúd

* Apacailipsis

## Leabhair an Bhíobla
Tá difríochtaí idir na leaganacha den Bhíobla a bhaineann leis na creidiúna difriúla - Eabhraigh, 
Caitlicigh, Eaglaisí an Oirthir agus na Protastúnaigh. Ní ghlacann an Giúdachas le cuid ar 
bith den Tiomna Nua. Ní ghlactar gach dream ach an oiread le Tóibít, Iúidit, Macabaeigh I agus II, 
Barúch, litreacha Irimia, Leabhar na hEagna, Ecclesiasticus (leabhar Shíorach) agus 
cuideanna de leabhar Eistir agus Dainéil. Cé go nglacann na heaglaisí Caitliceach is 
Protastúnacha leis an dTiomna Nua céanna, tá cuid leabhar sa Sean-Tiomna a nglacann an 
Eaglais Chaitliceach amháin leo:

* Eagna Sholaimh
* Síorach
* Iúidit
* Tóibít
* Barúch
* Litreacha Shéamais
* Peadar I agus II
* Iúd
* Eoin I, II agus III

## Stair
Ní raibh aon leabhar naofa oifigiúil ag na Giúdaigh roimh an Deoraíocht (587 - 537 R.Ch.). Bhí leabhair, doiciméid, cáipéisí, téacsanna liotúirgeacha agus a leithéid eile acu. Tar éis 
na Deoraíochta bheartaigh siad ar a raibh fágtha dá n-oidhreacht a bhailiú is a chaomhnú. 

Lean an bailiú seo na céadta bliain. Le himeacht aimsire fógraíodh ranna áirithe go hoifigiúil ina *scrioptúir* - cáipéisí a bhí ina dtreoir sa tsionagóg. Glacadh leo sna *Canónacha*, agus bhí dhá chanóin nó *riail* ann, ceann Eabhrach agus ceann Gréagach. 

Is féidir cumadh na Canóine Eabhraigh a roinnt ina dtrí chéim: *an Dlí* thart ar 444 R.Ch., *na Fáithe* timpeall na bliana 200 R.Ch. agus *na Scríbhinní* le linn Íosa Chríost. 

Faoi am na Scríbhinní bhí dhá leagan den Chanóin ann sa domhan Gréagach-Eabhrach timpeall Chathair Alastair. Ghlac an Eaglais Chaitliceach leis an gCanóin Ghréagach, agus tá níos mó leabhar ann ná mar atá sa Bhíobla Protastúnach, mar gur leis an gCanóin Eabhrach a ghlac na Protastúnaigh. 

Glacann bunús na n-eaglaisí Protastúnacha a labhraíonn Béarla leis an leagan den Bhíobla a dtugtar *Leagan Rí Shéamais* air, leabhar a foilsíodh sa bhliain 1611.

## Naisc sheachtracha
* AnBioblaNaofa.org 
** Na Soiscéil: Brollach 
** ''pdf''-eanna  (WebArchive)
* Bibles.org
** An Bíobla Naofa 1981
** Bedell An Biobla Naomhtha 1817 *(Tiomnadh Nua amháin)*
** Ó Cuinn Tiomnadh Nua 1970 *(Lúcás amháin)*
* Finnéithe Iehova
** An Bíobla Naofa
* Archive.org
** Bedell An Biobla Naomhtha 1817

Bíobla, An