Réigiúin na hIodáile

Is iad na ranna riaracháin chéadleibhéil san Iodáil iad na **réigiúin** (**'), mar atá an dara aicme den chóras [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]].  Dar le [[Bunreacht na hIodáile]], is slánaonad féinrialaithe region é gach réigiún le cumhachtaí faoi leith.  Tá fiche réigiún ann, cúig cinn dóibh ina [[#réigiúin féinrialaitheacha le reacht speisialta]].  Seachas [[Valle d'Aosta]], tá gach réigiún roinnte ina [[cúigí na hIodáile|chúigí]] éagsúla.

== Stair ==
Le linn [[Ríocht na hIodáile]], ní raibh ann sna réigiúin ach ceantair staidrimh.  Faoin bpoblacht, sa bhliain 1948, bronnadh féinriail orthu.  Sa chéad leagan den bhunreacht, bhí san áireamh:
* [[Salento]] (a tugadh sa féidir in [[Apulia]] isteach)
* ''Friuli'' agus ''Venezia Giulia'' ina réigiúin éagsúla
* [[Basilicata]] faoin ainm ''Lucania''
* [[Abruzzo]] agus [[Molise]] ina réigiúin éagsúla, ach cuireadh le chéile iad níos dearanaí mar ''Abruzzi e Molise'', sular scaradh óna gcéile arís iad sa bhliain 1963.

Níor cuireadh [[féinriail réigiúnach autonomy]] i bhfeidhm go dtí an bhliain 1970.  Ní raibh fonn ag an **' go dtiocfadh páirtí an fhreasúra, **', i gcumhacht sna réigiúin ina raibh tacaíocht stairiúil aige (an ''crios dearg'' le [[Emilia-Romagna]], [[an Tuscáin]], [[Umbria]] agus [[Marche|Le Marche]]).

Fuair na réigiúin féinriail ar leith le leasú bunreachtúil sa bhliain 2001.  Theip ámh ar moladh [[cónaidhmeach]] a chuir an  agus [[Silvio Berlusconi]] chun cinn sa bhliain 2005, the centre-right.

== Stádas ==
[[Íomhá:Autonomous Regions of Italy.svg | thumb | Na cúig 5 réigiún féinrialaitheach ag dearg, na cinn eile as liath.]]

Tá bunreacht ar leith ag gach réigiún, mar a vvb ag  de Bhunreacht na hIodáile.  Seachas an Tuscáin, tugann na réigiúin an teideal "réigiún féinrialaitheach" orthu féin. Mar dún féin, tá ghnáth-reachta ag cuid réigiún déag agus Teachta speisialta ag an gcúig eile, a bhronnann féinriail sa bhreis orthu.

=== Réigiúin féinrialaitheacha le ghnáth-reacht ===
'' Bunaíodh na réigiún úd sa bhliain 1970.  Ó leasú 2001 an bhunreachta, tá cumhachtaí reachtaíochta iarmharacha acu ():
:''the regions have exclusive legislative power with respect to any matters not expressly reserved to state law.
Le fírinne, tá a gcumhachtaí airgeadais sách measartha.  Coimeádann siad ach 20% de chánacha, caite go formhór chun a [[cúram sláinte san Iodáil|gcóras cúraim sláinte]] a mhaoiniú.

=== Réigiúin féinrialaitheacha le reacht speisialta ===
Tá [[rialtas dúchais]] bronnta ar cúig réigiún ag de , mar a leanas q: [[Valle d'Aosta]], [[Friuli-Venezia Giulia]], [[An tSairdín]], [[an tSicil]] agus [[Trentino-Tirol Theas]], le roinnt cumhachtaí reachtaíochta, riaracháin agus airgeadais acu ag brath ar an teacht ar leith.  Rinneadh seo chun cultúir agus teangacha na réigiún a chosaint, agus chun scaradh nó táthcheangal a chosc i ndiaidh cloíte na tíre sa [[Dara Cogadh Domhanda]].

== Forais ==
Tá parlaimint darb ainm **'  ag gach réigiún (* sa tSicil), agus rialtas darb ainm *Giunta Regionale*, agus ag a bharr uachtarán darb ainm ** nó **.  Tá an tUachtarán tofa ag saoránaigh na réigiún, seachas Valle d'Aosta agus Trentino/Südtirol, ina toghann an tionól é.

Faoin dlí toghcháin 1995, tugtar tromlach glan suas buaiteoirí.  Déanann an tUachtarán cathaoirleach ar an **, agus ainmníonn nó b'eisean sé bhaill na gcomhairle, darb ainm *''.  Má éiríonn an tUachtarán as a phost, rithtear toghchán nua ar an dtoirt.

## Réigiúin

## Tagairtí