open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1488

## Eachtraí

* 8 Eanáir – Chuir Maximillian na hOstaire Cabhlach Ríoga na hÍsiltíre ar bun.
* 3 Feabhra – Shroich Bartolomeu Dias ón bPortaingéil Bá Mussel Bay tar éis seoladh thar Rinn an Dóchais i ndeisceart na hAfraice, an chéad Eorpach a chuaigh isteach san Aigeán Indiach ar an mbealach sin. 
* 11 Meitheamh – Corónadh Séamas IV, Rí na nAlbanach tar éis Cath Sauchieburn.
* 9 Meán Fómhair – Rinneadh Bandiúc na Bhriotáine de Anne ón mBriotáin agus í 11 bliain d’aois. Cuireadh deireadh le neamhspleáchas na Briotáine ar an bhFrainc nuair a phós sí Séarlas VIII sa bhliain 1491.
* Gabhann Jasper Tudor, 1ú Diúc Bedford, Caisleán Caerdydd.
* Déantar printíseach de Domenico Ghirlandaio de Michelangelo Buonarroti.
* Rinne Rao Bika cathair Bikaner a ghabháil in iarthar na hIndia.

## Breitheanna

* 6 Eanáir – Helius Eobanus Hessus, file Laidine ón nGéarmáin (b. 1540)
* 19 Márta – Johannes Magnus, Ardeaspag Caitliceach deireanach na Sualainne (b. 1544)
* 21 Aibreán – Ulrich von Hutten, leasaitheoir reiligiúnda Gearmánach (b. 1523)
* Lúnasa – Antonio da Correggio, péintéir Iodálach (b. 1534)
* Rabbi Yosef Karo, scoláire Giúdach (r. 1575)
* Sebastian Münster, scoláire Gearmánach (r. 1552)
* Oswald Myconius, leasaitheoir reiligiúnda Éilvéiseach (b. 1552)
* Jan Tarnowski, uasal Polannach (r. 1561)
* Thomas of Villanova, easpag Spáinneach (r. 1555)
* Gustav Trolle, Ardeaspag Uppsala (b. 1533)
* **[Is dócha]** Thomas Audley, 1ú Barún Audley ó Walden, Tiarna Seansailéara Shasana (b. 1544)
* **[Is dócha]** Guillaume Gouffier, seigneur de Bonnivet, saighdiúir Francach (b. 1525)
* **[Is dócha]** Myles Coverdale, aistritheoir Bíobla Sasanach (b. 1568)

## Básanna
* 14 Aibreán — Girolamo Riario, Tiarna Imola agus Forli (r. 1443)
* 11 Meitheamh — Séamas III, Rí na nAlbanach (r. c. 1451)
* 18 Iúil — Alvise Cadamosto, taiscéalaí Iodálach (r. 1432)
* 9 Meán Fómhair — Francis II, Diúc na Briotáine (thit sé de chapall) (r. 1433)
* 13 Meán Fómhair — Séarlas II, Diúc Bourbon (r. 1434)
* 18 Meán Fómhair — Proinsias II, diúc na Briotáine
* 10 Deireadh Fómhair — Andrea del Verrocchio, dealbhóir Iodálach (r. c. 1435)
* John II, Diúc Bourbon (r. 1426)
* Iizasa Ienao, claíomhóir Seapánach (r. c. 1387)

Catagóir:Blianta
Peterborough

Cathair mhór atá suite in Cambridgeshire, Sasana is ea **Peterborough**. Tá an chathair suite 121 km (75 mhíle) ó thuaidh de Londain. 
clé|250px|thumb|Ard-Eaglais Peterborough

## Tagairtí

Catagóir:Cambridgeshire
Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Aigéad formach

Is é an t-**aigéad formach** (nó an t-**aigéad meatánóch** i dtéarmaíocht Aontas Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí, IUPAC) an ceann is simplí de na haigéid charbocsaileacha: níl sa mhóilín go bunúsach ach an grúpa carbocsaileach agus é nasctha d'adamh hidrigine: HCOOH. Is amhábhar tábhachtach é i sintéisiú a lán táirgí sa tionsclaíocht cheimiceach, agus fáil air sa dúlra. Is é an t-aigéad formach is cúis leis an dóigh a ngreannaíonn cealg nó greim a lán feithidí an craiceann, na seangáin ach go háirithe. Tá an t-aigéad féin ainmnithe as na seangáin, nó is é *formica* an focal Laidine ar "seangán" (cf. *fourmi* na Fraincise, *hormiga* na Spáinnise). Cosúil leis na haigéid charbocsaileacha eile, is aigéad réasúnta lag é. Mar sin féin, tá sé níos láidre ná na haigéid alcánacha eile: is é an tairiseach díthiomsúcháin atá aige ná 3.744, nuair nach bhfuil an t-aigéad aicéiteach, an dara ceann is láidre acu, ach 4.76 ar tairiseach díthiomsúcháin. (Tabhair faoi deara go bhfuil an tairiseach díthiomsúcháin ag dul i méadaíocht de réir mar atá an aigéadacht ag dul i laige. Cosúil leis an pH-uimhir, is frithlogartam é an tairiseach seo.)

Formáití nó meatánóáití a thugtar ar shalainn an aigéid fhormaigh.

Tá an t-aigéad formach sothuaslagtha san uisce: is féidir an dá leacht a mheascadh i gcoibhneas ar bith.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aigéid orgánacha
1485

## Eachtraí

* 1 Meitheamh – Glacann Matthias na hUngáire seilbh ar Vín (ó Frederick III) le linn choncas na hOstaire agus déanann sé príomhchathair di.
* 5–7 Lúnasa – Tosaíonn an chéad bhriseadh amach den tinneas allais i Sasana.
* 22 Lúnasa – Troideadh Cath Bosworth Field idir airm Risteard III, Rí Shasana agus éilitheoir eile na ríchathaoireach Sasanaí, Anraí Tudor, Iarla Richmond. Faigheann Risteard bás le linn an chatha, agus déantar Anraí VII, Rí Shasana d'Anraí Tudor.
* 12 Meán Fómhair – Glacann fórsaí Moscó seilbh ar an gcathair Tver.
* 2 Samhain – Cuireann Síocháin Bourges deireadh leis an gCogadh Craiceáilte.
* Ceapann Leonardo da Vinci an "scriú aerga", nó an héileacaptar.

## Breitheanna
* 24 Meitheamh – Johannes Bugenhagen, leasaitheoir creidimh Gearmánach (b. 1558)
* 1 Samhain – Johannes Dantiscus, easpag agus file Polannach (b. 1548)
* 16 Nollaig – Catherine ó Aragon, banríon Anraí VIII Shasana agus iníon Ferdinand ó Aragon agus Isabella ó Chastile (b. 1536)
* Hernán Cortés, conquistador Spáinneach (b. 1547)
* Odet de Foix, Vicomte de Lautrec, ceannaire míleata Francach (b. 1528)
* Giovanni da Verrazzano, taiscéalaí Iodálach (dáta cóngarach; b. c. 1528)
* **[is dócha]** Hugh Aston, cumadóir Sasanach (b. 1558)
* **[is dócha]** Thomas Cromwell, 1ú Iarla Essex, státaire Sasanach (b. 1540)
* **[is dócha]** Clément Janequin, cumadóir ‘chanson’ Francach.
* **[is dócha]** Sebastiano del Piombo, péintéir Iodálach (b. 1547)
* **[is dócha]** John Russell, 1ú Iarla Bedford, aire ríoga Sasanach (b. 1555)

## Básanna
* 28 Feabhra – Nioclás, Graf von Abensberg, saighdiúir Gearmánach (r. 1441)
* 16 Márta – Anne Neville, banríon Risteard III Shasana (r. 1456)
* 7 Lúnasa – Alexander Stewart, 1ú Diúc Albany, prionsa Albanach (r. c. 1454)
* 22 Lúnasa - Risteard III Shasana (i bpáirc an áir) (r. 1452)
* 22 Lúnasa — John Howard, 1ad Diúc Norfolk (i bpáirc an áir) (r. 1430)
* 22 Lúnasa — Richard Ratcliffe, leantóir Risteard III (i bpáirc an áir)
* 22 Lúnasa — William Brandon, leantóir Anraí VII (i bpáirc an áir) (r. 1426)
* Lúnasa – William Catesby, leantóir Risteard III (r. 1450)
* 17 Deireadh Fómhair – John Scott ó Scott's Hall, Bardach na Cinque Ports
* 28 Deireadh Fómhair – Rodolphus Agricola, scoláire Ollannach (r. 1443)
* 4 Samhain – Françoise d'Amboise, Bandiúc na Briotáine (r. 1427)

Catagóir:Blianta
Fínéagar

Is éard is **fínéagar** ann ná tuaslagán aigéid aicéitigh a úsáidtear sa chócaireacht. Is é an fíon is amhábhar don fhínéagar, agus é ag éirí searbh faoi thionchar na mbaictéar. Bíonn timpeall ar 5% aigéad aicéiteach sa ghnáthfhínéagar, agus bíonn sé truaillithe le aigéid orgánacha eile, ar nós aigéad tartarach agus aigéad citreach.

Catagóir:Cócaireacht
Loch Seile

Is loch í **Loch Seile** atá suite 20 km siar ón Ghearasdan i Loch Abar, Comhairle na Gàidhealtachd.

Tá achar de 19.3 km2 fionnuisce sa loch, agus tá doimhneacht 120 m aici.

Tagann athruithe suntasacha uirthi ar feadh a fad, bíonn sí domhain agus iniata ag sléibhte san oirthuaisceart agus éadomhain, timpeallaithe ag portach agus féarach garbh, san iardheisceart, an taobh as a shileann Abhainn na Seile chun na farraige, 4 km ar aghaidh isteach i Loch Mùideart.

## Féach freisin
* Seileag

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Lochanna
1482

## Eachtraí
* Rialaíonn Tizoc na hAstacaigh.
* Déanadh Diogo Cão, taiscéalaí Portaingéilis, an chead duine Eorpach ag seol ar an Congo. 
* Tógann an Ríocht Shasana Berwick ó Ríocht na hAlban.

## Breitheanna
* 7 Márta – Fray Thomas de San Martín, scoláire (b. 1555)
* 29 Meitheamh – Maria ó Aragon, banríon an Portaingéil (b. 1517)
* Richard Aertsz, péintéir Ollannach (b. 1577)
* Leo Jud, leasaitheoir reiligiúnda Éilvéiseach (b. 1542)
* Johannes Oecolampadius, leasaitheoir reiligiúnda Gearmánach (b. 1531)
* Cho Kwangjo, scoláire Cóiréach (b. 1519)
* **[is dócha]** Bernardino Luini, péintéir Iodálach (b. 1532)
* **[is dócha]** Richard Pace, taidhleoir Sasanach (b. 1537)

## Básanna
* 27 Márta – Mary ó Bhurgundy, iníon Séarlas Dána agus bean Maximilian I, Impire Naofa Rómhánach (r. 1457)
* 10 Bealtaine – Paolo dal Pozzo Toscanelli, matamaiticeoir agus réaltaí Iodálach (r. 1397)
* 25 Lúnasa – Margaret ó Anjou, banríon Anraí VI Shasana (r. 1429)
* 10 Meán Fómhair – Federico da Montefeltro, amhas Iodálach (r. 1422)
* 17 Meán Fómhair – William III, Diúc Luxembourg (r. 1430)
* 22 Meán Fómhair – Philibert I, Diúc Savoy (r. 1465)
* 12 Nollaig — William Sherwood (easpag), easpag Éireannach
* Hugo van der Goes, ealaíontóir Pléimeannach (r. c. 1440)

Catagóir:Blianta
1486

## Eachtraí
* 18 Eanáir – Pósann Anraí VII Shasana agus Elizabeth ó hEbrauc, ag aontaigh na Chlainn Lancaster agus Eabhrac tar éis an Cogadh na Rósanna.
* Faigh Tízoc, Rí na nAstacach, bás. Deir foinsí roinnt gur nimhigh sé, foinsí eile go raibh íobartach draíocht nó tinneas a bhí sé. Tar i gcomharbas a dheartháir Auitzotl.
* Déanann Sigismund, Ard-Diúc Tyrol, an ‘guldengroschen’, an chead bonn airgid móra Eorpach.

## Breitheanna
* 6 Eanáir – Martin Agricola, cumadóir Gearmánach (b. 1556)
* 2 Iúil – Jacopo Sansovino, dealbhóir agus ailtire Iodálach (b. 1570)
* 23 Lúnasa – Sigismund von Herberstein, taidhleoir agus staraí Ostarach (b. 1566)
* 14 Meán Fómhair – Heinrich Cornelius Agrippa, astralaí Gearmánach (b. 1535)
* 20 Meán Fómhair – Arthur, Prionsa na Breataine Bige, Mac Anraí VII Shasana (b. 1502)
* Chaitanya Mahaprabhu, manach Indiach (b. 1534)
* **[is dócha]** Colin Campbell, 3iú Iarla Argyll (b. 1535)
* **[is dócha]** Ludwig Senfl, cumadóir Éilvéiseach (b. 1542 nó 1543)

## Básanna
* 11 Márta – Albert III, Margrave ó Bhrandenburg (r. 1414)
* 30 Márta – Thomas Bourchier, Ardeaspag Canterbury agus Tiarna-Seansailéir Sasana (r. c. 1404)
* 11 Bealtaine – William Waynflete, Tiarna-Seansailéir Sasanach agus easpag Winchester (r. 1395)
* 14 Iúil – Margaret ó Dhanmhairg, iníon Christian I ó Dhanmhairg (r. 1456)
* 19 Meán Fómhair – Richard Oldham, eaglaiseach Sasanach
* Tízoc, Rí na nAstacach ó Thenochtitlan (nimhithe)
* **[is dócha]** Aristotele Fioravanti, ailtire agus inealltóir Iodálach (dáta cóngarach; r. 1415)

Catagóir:Blianta
Buirg Londan

Is í **Londain Mhór** an foroinnt riaracháin barr-leibhéal de Londain, Sasana. Tá 32 buirg Londan inti. 

## '''Léarscáil'''

## Féach freisin

* Londain

Catagóir:Buirgí na Londan
London Borough of Enfield

Tá buirg **London Borough of Enfield** suite i Londain Thuaidh. 

## Stair
Baile margaidh ar imeall na foraoise ab ea Enfield tráth. D'fhorbhair sé mar bhruachbhaile de chuid na cathrach. Cruthaíodh buirg an lae atá inniu ann sa bhliain 1965.

## Oideachas
Tá go leor scoileanna sa bhuirg. Tá campas de chuid The College of Haringey, Enfield and North East London sa cheantar, chomh maith le dhá champas de chuid Middlesex University (Cat Hill agus Trent Park).Tá Oak Hill Theological College agus coláiste Capel Manor lonnaithe ann freisin.

## Liosta ceantar in Enfield

* Arnos Grove
* Botany Bay, Bowes Park, Bulls Cross, Bush Hill Park
* Clay Hill, Cockfosters, Crews Hill
* Edmonton, Enfield Chase, Enfield Highway, Enfield Lock, Enfield Town, Edmonton Íochtair, Enfield Wash, Edmonton Uachtair
* Forty Hill, Freezywater
* Grange Park
* Hadley Wood
* New Southgate
* Oakwood
* Palmers Green, Ponders End
* Southgate
* Winchmore Hill, World's End

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Forty Hall
* Ionad Siopadóireachta Edmonton Green
* St. Monica's Church, Millfield House
* Trent Park

Catagóir:Sasana
Catagóir:London Borough of Enfield
Catagóir:Buirgí na Londan
Gleann Comhann

Is gleann 16 ciliméadar ar fhad é **Gleann Comhann** i nGaeltacht na hAlban. Tá sé suite sa taobh dheis de Loch Abar, Sgíre Comhairle na Gàidhealtachd, agus bhí sé tráth mar pháirt de Chomhairle Earra-Ghàidheal. 

thumb|300px|Tírdhreach lánléargais a' ghleanna, ag amharc ó dheas chuig Bidean nam Bian (ar chlé ón lár i bhfad uait)
Tá sé measta go minic ar cheann de na háiteanna is mórthaibhseach agus is áille in Albain, agus is cuid de Pháirceanna Náisiúnta na hAlban é an Limistéar Bheinn Nibheis agus Ghleann Comhann. 

Léiríonn an gleann cúng mórgacht gruama. Ag teacht isteach chuige, anoir ar an phríomh-bhóthair ar an A82, tá an gleann timpeallaithe ag sléibhte fiáin géarchrochta. A thuilleadh siar, ag Inbhear Comhann, tá scéimh níos boige ar a thírdhreach roimh an príomh-bealach isteach chuig an ghleanna. Is é an sráidbhaile Gleann Comhann an t-aonú áit lonnaithe atá sa ghleann.

## Féach freisin

* Beinn Nibheis

## Naisc Sheachtracha

* Gleann Comhann 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Buirg Londan Waltham Forest

Is é **London Borough of Waltham Forest,** Buirg suite i Londan Thoir, Sasana.

## Ceantair
* Chingford 
* Droichead an Lea
* Highams Park
* Leyton, Leytonstone 
* Temple Mills 
* Walthamstow 

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Brisbane Road
* Our Lady of Grace and St Teresa of Avila
* Queen Elizabeth's Hunting Lodge
* Taiscshorcóirí Walthamstow 
* Walthamstow Market, William Morris Gallery, Waltham Forest Town Hall

Catagóir:Sasana
Catagóir:London Borough of Waltham Forest
Catagóir:Buirgí na Londan
An Ginearál Iain Cope

Ginearál agus polaiteoir Sasanach ab ea **John Cope** (1690–1760). Bhuaigh arm na Seacaibíteach bua air i mBlàr Sliabh a' Chlamhain sa bhliain 1745. D'fhág seo Albain ar fad faoi smacht an phrionsa Séamus Proinsias Éadbhard Stiúbhart.

Catagóir:Básanna i 1760
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Polaiteoirí na Ríochta Aontaithe (gan Tuaisceart na hÉireann)
Catagóir:Ridirí
Loch Abar

Is é **Loch Abar** ceann de na 16 réimsí bainistíochta bharda i 'Sgire Comhairle na Gàidhealtachd', Albain, agus ba cheann de na hocht iar-cheantar rialtais áitiúla é san chóras dhá shraith i gComhairle na Gàidhealtachd.

Is é an Gearasdan a phríomhbhaile.

Tá Taiscumar an Uisce Dubh suite sna cnoic os cionn Cheann Loch Lìobhann.

## An Logainm
Mhol William Watson dhá scoil smaointeoireachta ar an ábhar seo. Thacaigh sé leis an smaoineamh gur tháinig 'Abar' ón gCruithnis agus ón mBreatnais le haghaidh "béal abhann", agus gur chiallaigh Loch Abar cumar na n-aibhneach Lòchaidh agus Nibheis, agus iad ag sreabhadh isteach i Linne Sheileach. D'admhaigh sé freisin go bhféadfadh abar teacht ón Ghàidhlig *eabar* freisin, a chiallaíonn "láib" nó "áit bhogach". Dá bhrí sin, d'fhéadfadh Loch Abar a bheith ina "loch na seascann", gné uisce stairiúil a bhí ann ar an mBlàr Mòr, áit a bhfuil Ardscoil agus Ionad Sláinte an cheantair suite inniu. Thacaigh saineolaithe eile leis an díorthú "bogach" ("swamp"). Tugtar Abrach ar dhuine ó Loch Abar.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* BBC Naidheachdan 2016-11-15: “Call” air eaconamaidh Loch Abair - *[[Ceit Fhoirbeis]] ag rá go bhfuil barraíocht airgid ag dul go [[Inbhir Nis|hInbhir Nis]]*
* BBC Naidheachdan 2016-11-16: Táthar ag súil le thart ar 750 duine ag  Seachdainn Bheachdan Loch Abair *(aithris-bhideo 2:09)*
* Loch Abar 

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Sliabh na mBan

Sliabh i gContae Thiobraid Árann, Éire is ea **Sliabh na mBan** (*Slievenamon* i mBéarla). Tá an sliabh suite i ndeisceart an chontae, gar do bhaile Chluain Meala.

## Seandálaíocht
Tá carn adhlactha ar an gcruinniú mullaigh. Téann cursus, ascaill searmanais, suas go dtí an cruinniú mullaigh ar an taobh thoir. Ar thaobh thoir thuaidh na sléibhe, Sheegouna, tá carn adhlactha eile agus tuama meigiliteach scriosta

## Féach freisin
Sliabh na mBan (amhrán)

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Catagóir:Tíreolaíocht na Mumhan
1481

## Eachtraí

## Breitheanna
* 15 Eanáir — Ashikaga Yoshizumi, shogun Seapánach (b. 1511)
* 2 Márta — Franz von Sickingen, ridire Gearmánach (b. 1523)
* 7 Márta — Baldassare Tommaso Peruzzi, ailtire agus péintéir Iodálach (b. 1537)
* 2 Iúil — Christian II (b. 1559)
* Yan Song, príomh-aire Síneach (b. 1568)
* **[is dócha]** Antonio de Guevara, scríbhneoir Spáinneach (b. 1545)

## Básanna
* 6 Eanáir – Akhmat Cán
* 3 Bealtaine – Mehmed II, Sultan Otamánach (r. 1432)
* 21 Bealtaine – Christian I (r. 1426)
* 23 Lúnasa – Thomas de Littleton, scríbhneoir agus breitheamh Sasanach (r. c. 1407)
* 28 Lúnasa – Afonso V (r. 1432)
* 19 Samhain – Anne de Mowbray (r. 1472)
* Axayacatl
* Jean Fouquet, péintéir Francach (r. 1420)
* Ikkyu, file agus sagart Búdaíoch Seapánach (r. 1394)
* Mary Woodville, banuasal Shasanach (r. c. 1454)

Catagóir:Blianta
1480

## Eachtraí
* 6 Márta – Conradh Toledo

## Breitheanna
* 3 Feabhra – Fernão de Magalhães, taiscéalaí Portaingéilach (b. 1521)
* 13 Feabhra – Girolamo Aleandro, cairdinéal Iodálach (b. 1542)
* 10 Aibreán – Philibert II (b. 1504)
* 14 Aibreán – Lucrezia Borgia (b. 1519)
* 1 Meitheamh – Tiedemann Giese, easpag Caitliceach Polannach (b. 1550)
* Deireadh Fómhair – Naomh Cajetan (b. 1547)
* Claude Garamond, foilsitheoir Francach (b. 1561)
* Giovanni Guidiccioni, file Iodálach (b. 1541)
* Jerzy Radziwiłł, uasal Polannach (b. 1541)
* Palma il Vecchio, péintéir Iodálach (b. 1528)
* Albrecht Altdorfer, ealaíontóir agus ailtire Gearmánach (b. 1538)
* **[is dócha]** Arasibo, Cacique Taino
* **[is dócha]** Hans Baldung, péintéir Gearmánach (b. 1545)
* **[is dócha]** Matteo Bandello, úrscealaí Iodálach (b. 1562)
* **[is dócha]** Johann Georg Faust (b. 1540)
* **[is dócha]** Jumacao, Cacique Taino
* **[is dócha]** Conn O'Neill, 1ad Iarla Thír Eoghain (b. 1559)
* **[is dócha]]** Jacob van Utrecht, ealaíontóir Ollannach (b. i ndiaidh 1525)

## Básanna
* 14 Aibreán – Thomas de Spens, státaire agus sagart Albanach (r. c. 1415)
* 19 Bealtaine – Jan Długosz, staraí Polannach (r. 1415)
* 6 Meitheamh – Vecchietta, péintéir, dealbhóir agus ailtire Iodálach (r. c. 1410)
* 6 Iúil – Antonio Squarcialupi, cumadóir Iodálach (r. 1416)
* 10 Iúil – René I (r. 1409)
* 1 Meán Fómhair – Ulrich V (r. 1413)
* 14 Nollaig – Niccolò Perotti, scoláire (r. 1429)
* Timpeall na bliana seo –
** Tristão Vaz Teixeira, taiscéalaí (r. c. 1395)
** Antonio Vivarini, péintéir Iodálach (r. c. 1440)

Catagóir:Blianta
1479

## Eachtraí

## Breitheanna
* 25 Márta – Vasili III na Rúise (b. 1533)
* 5 Bealtaine – Guru Amar Das, an 3ú Guru Sikh (b. 1574)
* 14 Meitheamh – Giglio Gregorio Giraldi, file Iodálach (b. 1552)
* 15 Meitheamh – Lisa del Giocondo (‘Mona Lisa’) (b. 1542)
* Vallabhacharya (b. 1531)
* **[is dócha]** Anraí Stafford, 1ad Iarla Wiltshire (b. 1522)

## Básanna
* 18 Eanáir – Louis IX, diúc na Baváire (r. 1417)
* 20 Eanáir –John II na hAragóine (r. 1397)
* Feabhra – Antonello da Messina, péintéir Iodálach (r. c. 1430)
* 10 Meán Fómhair – Jacopo Piccolomini-Ammannati, cairdinéal (r. 1422)
* Séamas Hamilton, 1ad Tiarna Hamilton
* Jorge Manrique, file Spáinneach (r. 1440)

Catagóir:Blianta
Beinn Nibheis

Is í **Beinn Nibheis** an bheinn is airde in Albain, ag 1344m (4409tr). Tá sí suite san Monadh Dhruim Uachdair os cionn Ghleann Nibheis, taobh leis an Ghearasdan i Loch Abar.

Meastar go ndreapann 100,000 duine í in aghaidh na bliana, timpeall trí cheathrú díobh ag baint úsáide as 'raon na gcapaillíní', a thosaíonn ar an taobh theas den sliabh. Meallann na haillte arda (700 méadar) atá ar an aghaidh thuaidh, agus atá i measc na n-aillte is airde sa Ríocht Aontaithe, na dreapadóirí eile. Is ceann de na príomhláithreáin sa Ríocht Aontaithe do dhreapadóireacht ar oighear í Beinn Nibheis.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
1478

## Eachtraí

## Breitheanna
* 7 Feabhra — Thomas More, státaire Sasanach (b. 1535)
* 12 Márta — Giuliano di Lorenzo de' Medici (b. 1516)
* 4 Meitheamh — Pápa Cléimeans VII, Pápa ó 1523 go 1534
* 22 Iúil — Philip I ó Chastile (b. 1506)
* Mí Lúnasa — Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés, staraí Spáinneach (b. 1557)
* 6 Nollaig — Baldassare Castiglione, scríbhneoir agus taidhleoir Iodálach (b. 1529)
* Visconte Maggiolo, taiscéalaí Iodálach (b. 1530)
* **[is dócha]** Thomas Ashwell, cumadóir Sasanach

## Básanna
* 18 Feabhra — George Plantagenet, an 1ad Diúc Clarence (r. 1449)
* 3 Aibreán — Tomás Mac Gearailt, 7ú Iarla Chill Dara, Piaraí Éireannach agus Ard-Seansailéir na hÉireann
* 26 Aibreán — Giuliano di Piero de' Medici, mac Piero di Cosimo de' Medici (r. 1453)
* 12 Meitheamh — Ludovico II Ghonzaga (r. 1412)
* 28 Lúnasa — Donato Acciaioli, scoláire Iodálach (r. 1428)
* 8 Samhain — Baeda Maryam, Impire na hAetóipe (r. 1448)

Catagóir:Blianta
1477

## Eachtraí
* 5 Eanáir – Cath Nancy

## Breitheanna
* 14 Eanáir — Hermann ó Wied, ardeaspag Caitliceach Gearmánach (b. 1552)
* 16 Eanáir — Johannes Schöner, réalteolaí Gearmánach (b. 1547)
* 3 Feabhra — Edward Stafford, an 3ú Diúc Buckingham (b. 1521)
* 20 Márta — Jerome Emser, diagachtaí Gearmánach (b. 1527)
* 4 Iúil — Johannes Aventinus, staraí (b. 1534)
* István Báthory, uasal Ungárach (b. 1534)
* **[is dócha]** Giorgione, péintéir Iodálach (b. 1510)
* **[is dócha]** Girolamo del Pacchia, péintéir Iodálach (b. 1533)
* **[is dócha]** Lambert Simnel (b. c. 1534)
* **[is dócha]** Il Sodoma, péintéir Iodálach (b. 1549)
* **[is dócha]** Thomas Boleyn, an 1ad Iarla Wiltshire, taidhleoir Sasanach (b. 1539)

## Básanna
* 2 Eanáir — Franzone, feallmharfóir
* 2 Eanáir — Gerolamo Olgiati, feallmharfóir
* 2 Eanáir — Carlo Visconti, feallmharfóir
* 5 Eanáir – Séarlas, Diúc Burgundy (i gcath) (r. 1433)
* 4 Lúnasa – Jacques d'Armagnac, Diúc Nemours
* 11 Lúnasa – Latino Orsini, cairdinéal (r. 1411)

Catagóir:Blianta
1476

## Eachtraí
* 2 Márta – Cath Grandson
* 2 Meitheamh – Cath Morat
* 26 Iúil – Cath Valea Albă 

## Breitheanna
* 28 Meitheamh — Pápa Paul IV (b. 1559)
* 28 Lúnasa — Kano Motonobu, péintéir Seapánach (b. 1559)
* 9 Nollaig — Juan Sebastian del Cano, loingseoir Bascach
* Juan Sebastián Elcano, taiscéalaí Spáinneach (b. 1526)

## Básanna
* 14 Eanáir — John de Mowbray, an 4ú Diúc Norfolk (r. 1444)
* 8 Meitheamh — George Neville, ardeaspag agus státaire Sasanach (r. c. 1432)
* 6 Iúil — Regiomontanus, réalteolaí Gearmánach (r. 1436)
* Nollaig — Isabella Neville, Bandiúc Clarence (r. 1451)
* Nollaig — Vlad III, Prionsa Wallachia (r. 1431)
* 12 Nollaig — Frederick I (r. 1425)
* 26 Nollaig — Galeazzo Maria Sforza, Diúc Milan (r. 1444)

Catagóir:Blianta
1475

## Eachtraí
* 10 Eanáir – Cath Vaslui
* 29 Lúnasa – Conradh Picquigny

## Breitheanna
* 6 Márta — Michelangelo Buonarroti, péintéir Iodálach (b. 1564)
* 6 Meán Fómhair — Sebastiano Serlio, ailtire Iodálach (b. 1554)
* 13 Meán Fómhair? – Cesare Borgia, mac Pápa Alastar VI (b. 1507)
* 11 Nollaig – Pápa Leon X (b. 1521)
* 24 Nollaig – Thomas Murner, scríbhneoir Gearmánach (b. c. 1537)
* Valerius Anshelm, scríbhneoir Éilvéiseach
* Vasco Núñez de Balboa, conquistador Spáinneach (dáta cóngarach; b. 1519)
* Gendun Gyatso, an Dara Dalai Lama (b. 1541)
* **[is dócha]** Lucas Vázquez de Ayllón, taiscéalaí Spáinneach (b. 1526)
* **[is dócha]** Pierre Gringore, file Francach (b. 1538)
* **[is dócha]** Filippo de Lurano, cumadóir Iodálach (b. 1520)
* **[is dócha]** Francisco Pizarro, conquistador Spáinneach (b. 1541)
* **[is dócha]** John Stokesley, sagart Sasanach (b. 1539)

## Básanna
* Márta — Simon ó Thrent, naomh Iodálach
* 13 Meitheamh — Joan ó Phortaingéil, Banríon Castile (r. 1439)
* 6 Meán Fómhair — Adolph II ó Nassau, Ardeaspag Mainz (r. c. 1423)
* 10 Nollaig — Paolo Uccello, péintéir Iodálach (r. 1397)
* Georges Chastellain, scríbhneoir agus file as an mBurgúin
* Radu cel Frumos, Prionsa Wallachia (r. c. 1437)
* Theodorus Gaza, scoláire Gréagach (r. c. 1400)
* Theodosius, Metropolitan Mhoscó
* Masuccio Salernitano, file Iodálach (r. 1410)

Catagóir:Blianta
1474

## Eachtraí

## Breitheanna
* 1 Márta — Angela Merici, naomh Iodálach (b. 1540)
* 18 Bealtaine — Isabella d'Este (b. 1539)
* 8 Meán Fómhair — Ludovico Ariosto, file Iodálach (b. 1533)
* 13 Deireadh Fómhair — Mariotto Albertinelli, péintéir Iodálach (b. 1515)
* Juan Diego, naomh Caitliceach Meicsiceach (b. 1548)
* Giacomo Pacchiarotti, péintéir Iodálach (b. 1539 nó 1540)
* Cuthbert Tunstall, eaglaiseach Sasanach (b. 1559)
* Humphrey Kynaston, coirpeach Sasanach (b. 1534)
* **[is dócha]** Perkin Warbeck (dáta cóngarach; b. 1499)

## Básanna
* 27 Samhain — Guillaume Dufay, cumadóir Pléimeannach (r. 1397)
* 11 Nollaig — Anraí IV ón gCaistíl (r. 1425)
* Gomes Eannes de Azurara, croiniceoir Portaingéalach (r. c. 1410)
* William Canynge, ceannaí Sasanach (r. c. 1399)
* James III ón gCipir (r. 1473)
* Gendun Drup, an chead Dalai Lama (r. 1391)
* **[is dócha]** Walter Frye, cumadóir Sasanach
* **[is dócha]** Jehan de Waurin, croiniceoir Francach

Catagóir:Blianta
1463

## Eachtraí

## Breitheanna
* 24 Feabhra – Giovanni Pico della Mirandola, fealsúnaí Iodálach (b. 1494)
* 20 Deireadh Fómhair – Alessandro Achillini, fealsúnaí Iodálach (b. 1512)

## Básanna
* 1 Samhain – David, Impire Trebizond
* 15 Samhain – Giovanni Antonio del Balzo Orsini, Prionsa Taranto (r. 1393)
* 2 Nollaig – Ard-Diúc Albert VI na hOstaire (r. 1418)
* Marie of Anjou, bean chéile Shéarlais VII na Fraince (r. 1404)

Catagóir:Blianta
1462

## Eachtraí

## Breitheanna
* 2 Eanáir — Piero di Cosimo, ealaíontóir Iodálach (b. 1521)
* 1 Feabhra — Johannes Trithemius, scoláire Gearmánach (b. 1516)
* 27 Meitheamh — Louis XII na Fraince (b. 1515)
* Joanna La Beltraneja, banprionsa Chastile (b. 1530)
* Jodocus Badius, péintéir Pléimmeanach (b. 1535)
* **[is dócha]** Edmund Dudley, aire Anraí VII Shasana (b. 1510)

## Básanna
* 26 Feabhra – John de Vere, an 12ú Iarla Oxford (r. 1408)
* 27 Márta – Vasili II na Rúise (r. 1415)
* Esen Buqa II, Rí Moghulistan
* Dài Jìn, péintéir Síneach (r. 1388)

Catagóir:Blianta
1461

## Eachtraí

## Breitheanna
* 6 Feabhra – Džore Držić, file (b. 1501)
* 5 Lúnasa – Alexander Jagiellon, Rí na Polainne (b. 1506)
* Bohuslav Hasištejnský z Lobkovic, uasal Boihéimeach (b. 1510)
* Nicholas West, taidhleoir agus easpag Sasanach (b. 1533)

## Básanna
* 2 Feabhra — Owen Tudor
* 28 Márta — John Clifford (i gcath)
* 29 Márta — Anraí Percy, an 3ú Iarla Northumberland (i gcath) (r. 1421)
* 29 Márta — Lionel de Welles, an 6ú Baron Welles
* 8 Aibreán — Georg Purbach, réalteolaí agus matamaiticeoir Gearmánach (r. 1423)
* 22 Iúil — Séarlas VII na Fraince (r. 1403)
* 7 Lúnasa — Cao Qin, ginearál Síneach
* 7 Deireadh Fómhair — Jean Poton de Xaintrailles, leantoir Jeanne d'Arc (r. c. 1390)
* John de Mowbray, an 3ú Diúc Norfolk (r. 1415)
* **[is dócha]** Jonah, Metropolitan Moscó
* **[is dócha]** Domenico Veneziano, péintéir Iodálach

Catagóir:Blianta
1460

## Eachtraí

## Breitheanna
* 3 Bealtaine – Raffaele Riario, cairdinéal (b. 1521)
* 29 Meán Fómhair – Louis II de la Trémoille, ceannaire míleata (b. 1525)
* **[is dócha]** Antoine Brumel, cumadóir Pléimeannach (b. 1515)
* **[is dócha]** Tristão da Cunha, taiscéalaí Portaingéalach (b. 1540)
* **[is dócha]** Vicente Yáñez Pinzón, taiscéalaí Spáinneach (b. 1523)
* **[is dócha]** Tilman Riemenschneider, dealbhóir Gearmánach (b. 1531)
* **[is dócha]** Arnolt Schlick, cumadóir Gearmánach
* **[is dócha]** Charles Somerset, an 1ad Iarla Worcester (b. 1526)
* **[is dócha]** Thomas Linacre, lia Sasanach (b. 1524)

## Básanna
* 10 Iúil — Humphrey Stafford, an 1ad Diúc Buckingham, ceannaire míleata Sasanach (r. 1402)
* 10 Iúil — John Talbot, an Dara Iarla Shrewsbury (r. c. 1413)
* 3 Lúnasa — Séamas II, Rí na nAlbanach (r. 1430)
* 20 Meán Fómhair — Gilles Binchois, cumadóir Pléimeannach
* 30 Nollaig — Richard Plantagenet, an 3ú Diúc Eabhrac (i gcath) (r. 1411)
* 31 Nollaig — Edmund, Iarla Rutland (r. 1443)
* 31 Nollaig — Richard Neville, an 5ú Iarla Salisbury, polaiteoir Sasanach (r. 1400)
* Francesco II Acciajuoli, Diúc Athens
* Israel Isserlin, scoláire Giúdach Gearmánach
* Reginald Pecock, eaglaiseach agus scríbhneoir

Catagóir:Blianta
1459

## Eachtraí

## Breitheanna
* 6 Márta — Jacob Fugger, baincéir Gearmánach (b. 1525)
* 11 Márta — Pápa Aidrian VI, Pápa ó 1522 go 1523
* 22 Márta — Maximilian I, Impire Naofa Rómhánach (b. 1519)
* 6 Deireadh Fómhair — Martin Behaim, taiscéalaí Gearmánach (b. 1507)
* **[is dócha]** Lorenzo di Credi, péintéir agus dealbhóir Iodálach (b. 1537)

## Básanna
* 3 Márta – Ausiàs March, file Catalanach (r. 1397)
* 5 Samhain – John Fastolf, saighdiúir Sasanach
* 4 Nollaig – Adolf VIII, Diúc Jutland Theas (r. 1401)

Catagóir:Blianta
Hywel Dda

Bhí meas mór ar **Hywel Dda** (c. 880-950), (*Is ionann 'Dda' agus 'Dea-' i nGaeilge*) agus é ina rí ar Deheubarth in iardheisceart na Breataine Bige. (*Is ionann 'Deheubarth' agus 'Cuid an Deiscirt' i nGaeilge.*) Ag baint úsáide as a ghliceas, mhéadaigh sé ar a fhlaitheas agus sa deireadh bhí a riail i bhfeidhm ó Prestatyn go dtí Penfro.
Ba de shliocht Rhhodri Mawr é, ar thaobh a athar Cadell, agus ba bhall é de chraobh Dinefwr an ríshleachta. Tugtar 'Hywel ap Cadell'
air freisin. Tá taifead déanta faoi mar 'Rí na mBriotanach' sna 
hAnnála Cambriae agus in Annála Uladh.

Tá cuimhneamh ar Hywel mar dhuine de na rialtóirí ab fhearr riamh de chuid na Breataine Bige. Luaitear a ainm ach go háirithe le forbairt a dhéanamh ar dhlíthe na Breataine Bige, ar a dtugtar de ghnáth *Dlíthe Hywel Dda*. Bhain sé an leasainm 'dda' amach mar go raibh a dlíthe cóir agus maith.
De réir an staraí Dafydd Jenkins feictear atrua seachas pionós iontu, neart chiall comhchoiteann agus tuiscint ar leith i dtreo na mban.
Go cinnte, b'fhear oilte é Hywel, fiú le caighdeáin an lae inniu, agus bhí eolas maith aige ar an Bhreatnais, an Laidin, agus an Béarla. [1]

## Beathaisnéis
Rugadh Hywel thart ar an bhliain 880, b'e Cadell a athair, agus Rhodri Mawr nó Rhodri ap Merfyn (c. 820–878) a sheanathair.

## Éachtaí
Bhí réimeas Hywel foréigneach go leor, ach bhí sé in ann comhthuiscint a bhaint amach le Athelstan Shasana. Bhí a leithéid de mhuintearas idir an Bhreatain Bheag agus Sasana go raibh Hywel in ann a mhonaíocht féin a bhualadh i Chester. B'é Hywel an chéad rialtóir de chuid na Breataine Bige a bhí in ann boinn airgid a tháirgeadh, ó bhí na Ceiltigh in ard a réime, thart faoi míle bliain roimhe.

## Dlí na Breataine Bige
Bhí dlí na Breataine Bige códaithe agus rinneadh taifead i scríbhinn dó ar mhaithe leis na glúinte a bhí le teacht. Tharla seo, sa bhliain 945, nuair a tionóladh comhdháil i Hendy-gwyn, Sir Gaerfyrddin. De réir traidisiúin, rinne an cléireach clúiteach Blegywryd go leor den obair.
Tar éis bháis Hywel, roinneadh a ríocht i dtrí. 
D'éiligh mic Idwal Foel teideal úinéireachta ar Gwynedd, agus ag an am céanna roinneadh Deheubarth go cothrom idir mic Hywel.
Mar sin féin, tháinig a oidhreacht slán i bhfoirm a reachtaíochta, a bhí fós in úsáid faoi ar fud na Breataine Bige go dtí an concas nuair a chuir Parlaimint Shasana deireadh leo sa 16ú haois.

Catagóir:Daoine a rugadh sa 9ú haois
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Monarcacht na Breataine
Catagóir:Monarcaí na Breataine Bige
Catagóir:Monarcaí Powys
Catagóir:Ríthe Eorpacha
1472

## Eachtraí

## Breitheanna
* 28 Márta — Fra Bartolommeo, ealaíontóir Iodálach (b. 1517)
* 5 Aibreán — Bianca Maria Sforza, bean chéile Maximilian I, Impire Naofa Rómhánach (b. 1510)
* 13 Deireadh Fómhair — Lucas Cranach, péintéir agus déantóir priontaí Gearmánach
* Gan dáta — Wang Yangming, scoláire Síneach (b. 1529)

## Básanna
* 30 Márta – Amadeus IX, Diúc Savoy (r. 1435)
* 25 Aibreán – Leone Battista Alberti, ealaíontóir, file agus fealsúnaí Iodálach (r. 1404)
* 4 Meitheamh – Nezahualcoyotl, file Astacach (r. 1402)
* 18 Samhain – Basilius Bessarion (r. c. 1403)
* Afanasy Nikitin, taistealaí Rúiseach
* **[is dócha]** Hayne van Ghizeghem, cumadóir Pléimeannach (r. c. 1445)
* **[is dócha]** Michelozzo, ailtire agus dealbhóir Iodálach (r. 1391)

Catagóir:Blianta
1464

## Eachtraí

## Breitheanna
* 19 Samhain – Go-Kashiwabara, Impire na Seapáine (b. 1526)
* Nezahualpilli, rialtóir na hAstacaigh (b. 1515)

## Básanna
* Mí Eanáir — Desiderio da Settignano, dealbhóir Iodálach
* 23 Feabhra — Zhengtong, Impire na Síne (r. 1427)
* 15 Bealtaine — Anraí Beaufort, an 3ú Diúc Somerset (r. 1436)
* 18 Meitheamh — Roger van der Weyden, péintéir Pléimeannach
* 1 Lúnasa — Cosimo de' Medici (r. 1389)
* 11 Lúnasa — Nicholas ó Chusa, matamaiticeoir agus réalteolaí Gearmánach (r. 1401)
* 14 Lúnasa — Pápa Pius II (r. 1405)
* John Capgrave, staraí agus diagaire Sasanach (r. 1393)
* Bernardo Rossellino, ailtire agus dealbhóir Iodálach (r. 1409)
* Tomaltach Oc O Gadra (fuair sé bás i gcath Sliabh Lugha i gCluain Cárthaigh).

Catagóir:Blianta
1448

## Eachtraí
* 17 Deireadh Fómhair – Cath Kosovo

## Breitheanna
* 2 Meitheamh — Domenico Ghirlandaio, péintéir Iodálach (b. 1494)
* 4 Samhain — Alphonso II ó Napoli (b. 1495)
* Baeda Maryam ón Aetóip (b. 1478)
* Nicholas I, Diúc Lorraine (b. 1473)

## Básanna
* 23 Meán Fómhair – Adolph I, Diúc Cleves (r. 1373)
* 31 Deireadh Fómhair – John VIII Palaeologus, Impire Biosántach (r. 1390)
* Zhu Quan, Prionsa Ning, ginearál Síneach (r. 1391)

Catagóir:Blianta
1447

## Eachtraí

## Breitheanna
* 9 Nollaig – Chenghua, Impire na Síne (b. 1487)
* Piero Capponi, saighdiúir agus státaire Iodálach (b. 1496)
* Philippe de Commines, staraí Pléimeannach (b. 1511)
* **[is dócha]** Giovanni Antonio Amadeo, dealbhóir Iodálach (b. 1522)
* **[is dócha]** Bayezid II, Sultan Otamánach (b. 1512)

## Básanna
* 23 Feabhra — Humphrey, Diúc Gloucester (r. 1390)
* 4 Márta — Pápa Eoghan IV, Pápa ó 1431 go 1447
* 11 Aibreán — Henry Cardinal Beaufort (r. 1377)
* 13 Lúnasa — Filippo Maria Visconti, Diúc Milan (r. 1392)
* Nollaig — Vlad II Dracul, Proinsias Wallachia
* Gan dáta — John Holland, an Dara Diúc Exeter (r. 1395)

Catagóir:Blianta
1446

## Eachtraí

## Breitheanna
* 3 Bealtaine – Margaret Eabhrac, bean chéile Shéarlais Dhána (b. 1503)
* Edmund de Ros, polaiteoir Sasanach (b. 1508)
* **[is dócha]** Alexander Agricola, cumadóir Pléimeannach (b. 1506)
* **[is dócha]** William Grocyn, scoláire Sasanach (b. 1519)
* **[is dócha]** Pietro Perugino, péintéir Iodálach (b. 1524)

## Básanna
* 15 Aibreán — Filippo Brunelleschi, ailtire Iodálach (b. 1377)

Catagóir:Blianta
1445

## Eachtraí
* Cath Gomit

## Breitheanna
* 1 Márta – Sandro Botticelli, péintéir Iodálach (b. 1510)
* Albert Brudzewski, réalteolaí Polannach (b. 1497)
* **[is dócha]** Nicolas Chuquet, matamaiticeoir Francach

## Básanna
* 19 Feabhra – Leonor ó Aragóin, Banríon na Portaingéile
* 5 Meitheamh – Leonel Power, cumadóir Sasanach
* 11 Meitheamh – Anraí de Beauchamp, an 1ad Diúc Warwick (r. 1424)
* 15 Iúil – Joan Beaufort, Banríon na nAlbanach
* 8 Lúnasa – Oswald von Wolkenstein, cumadóir Ostárach (r. 1377)
* Olug Moxammat ó Chazan, Cán Cazan

Catagóir:Blianta
1444

## Eachtraí
* Lúnasa – Cath Jalowaz
* 29 Meitheamh – Cath Torvioll
* 10 Samhain – Cath Varna

## Breitheanna
* 24 Eanáir – Galeazzo Maria Sforza, Diúc Milan (b. 1476)
* 1 Márta – Donato Bramante, ailtire Iodálach (b. 1514)
* John de Mowbray, an 4ú Diúc Norfolk (b. 1476)
* Nilakantha Somayaji, matamaiticeoir agus réalteolaí Indiach (b. 1544)

## Básanna
* 26 Aibreán – Robert Campin, péintéir Pléimeannach (r. 1378)
* 20 Bealtaine – Naomh Bernardino ó Shiena, misinéir (r. 1380)
* 27 Bealtaine – John Beaufort, an 1ad Diúc Somerset, ceannaire míleata Sasanach (r. 1404)
* 15 Deireadh Fómhair – Niccolò Piccinino, amhas Iodálach (r. 1386)
* 10 Samhain – Wladislaus III, Rí na Polainne (i gcath) (r. 1424)
* 25 Samhain – Martin Gouge, seansailéir Francach

Catagóir:Blianta
London Borough of Redbridge

Is buirg é **London Borough of Redbridge** i Londain Thoir, Sasana. Tá a cheanncheathrú riarachán ag Halla Baile Redbridge in Ilford. Tá breis is 250,000 duine ina gcónaí i Redbridge.

## Ceantair

* Aldborough Hatch, Aldersbrook
* Barkingside
* Chadwell Heath, Clayhall, Cranbrook
* Fairlop, Fullwell Cross
* Goodmayes
* Hainault
* Ilford
* Little Heath, Loxford
* Newbury Park
* Redbridge
* Seven Kings, Snaresbrook
* Woodford Theas, Wanstead, Woodford, Woodford Bridge, Woodford Green

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Abhainn Roding
* Barnardo's
* Exchange Ilford
* Hainault Forest
* Ilford Hospital Chapel
* Our Lady of Lourdes
* South Park
* Valentines Mansion
* Wanstead Flats

## Gailearaí

Image:Ilford Exchange Shopping Centre.JPG|Siopalann Mhalartán Ilford
Image:Fulwell Cross library rear.JPG|Leabharlann Fullwell Cross, Barkingside
Image:Newbury Park Tube station.jpg|Stáisiún Newbury Park, Newbury Park


Catagóir:Sasana
Catagóir:London Borough of Redbridge
Catagóir:Buirgí na Londan
Catagóir:Daoine as an London Borough of Redbridge
Caora

Mamach athchogantach is ea an **chaora** (*Ovis aries*). Baintear feidhm as na caoirigh mar bheostoc, den chuid is mo. Cé go dtugtar "caora" ar go leor saghsanna éagsúla, dé ghnáth is é *Ovis aries* atá i gceist. Tá breis is billiún caora ann agus tá siad níos fliúrsí ná aon ainmhí eile sa ghéineas seo.

Tá caoirigh á dtógáil ag daoine leis na cianta, mar gheall ar na táirgí talmhaíochta a ndéantar astu - feoil (tugtar uaineoil ar fheoil uain agus caoireoil ar fheoil chaorach), olann agus bainne. 

## Féach freisin
* Caora mhaol

[left|thumb|Caoirigh sa [An Phatagóin|Phatagóin, san Airgintín]]

## Tagairtí

Catagóir:Caora
Catagóir:Bovidae
Machaire Méith na Mumhan

thumb|right|Radharc ar Ard Pádraig
Limistéar féaraigh i gCúige Mumhan in iardheisceart Éireann is ea **Machaire Méith na Mumhan**. Clúdaíonn sí cuid de thrí chontae: deisceart Chontae Luimnigh, iarthar Chontae Thiobraid Árann agus tuaisceart Chontae Chorcaí. Tá sé ar an talamh is fearr in Éirinn le haghaidh feirmeoireachta déiríochta.

Briseann na Gaibhlte isteach ar an Machaire Méith san iarthar. Is é gleann Abhainn Mhór na Mumhan an chuid theas den Mhachaire Mhéith.

## Na Bailte
Is iad na bailte i Machaire Méith na Mumhan ná
* *[[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]* (nó *Ráth Luirc*)
* *[[Baile Mhistéala]]*
* *[[Cill Mocheallóg]]*
* *[[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]*

Catagóir:Tíreolaíocht na Mumhan
Diaspóra na nGael

thumb|right|280px|'Eisimircigh Éire a fhágáil', greanta le Henry Doyle (1827-1892), as Mary Frances Cusack's ''Illustrated History of Ireland'', 1868

Is iad **Diaspóra na nGael** daoine den sliocht Éireannach atá scaipthe ar fud an domhain. Tá siad ina gcónaí go háirithe i dtíortha mar An Ríocht Aontaithe, Stáit Aontaithe, Ceanada, an Astráil, an Nua-Shéalainn agus an Afraic Theas. Ceaptar líon an Diaspóra bheith faoi 80 milliún daoine, thart ar trí huaire déag níos mó ná daonra na hÉireann.

## An Eoraip

**An Ríocht Aontaithe**

Príomhalt:Pobal Éireannach sa Bhreatain

## Meiriceá Thuaidh

**Stáit Aontaithe Mheiriceá** 

Príomhalt:Gael-Mheiriceánaigh

**Ceanada** 

Príomhalt:Gael-Cheanadaigh

## Meiriceá Theas

Príomhalt:Gael-Airgintínaigh

## an Astraláise (an Aigéine)
 
**An Astráil**

Príomhalt:Gael-Astrálaigh
Buirg Londan Brent

Is Buirg Londan i Londain Thiar, Sasana é **London Borough of Brent**. Tá a cheanncheathrú riaracháin ag Forty Lane, Wembley.

## Ceantair

* Alperton 
* Brent Park, Brondesbury, Brondesbury Park 
* Church End, Cricklewood 
* Dollis Hill 
* Harlesden 
* Kensal Green, Kilburn, Kingsbury, Kenton Theas
* Neasden, Northwick Park 
* Park Royal, Preston 
* Queensbury, Queen's Park 
* Stonebridge, Sudbury
* Tokyngton 
* Wembley, Wembley Park, Willesden Green, Wembley Thuaidh 

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Brent Cross
* Wembley Arena
* Staidiam Wembley 

## Gailearaí

Image:Grand Union Canal at Alperton.jpg‎|Teach Middlesex agus Grand Union Árasáin,ar an **Grand Union Canal**, Alperton
Image:Kilburn park tube station.jpg|An 1915 Kilburn Park Tiúb stáisiún
Image:Kilburn Station, London.honeydew.jpg|Ceantar faoi Kilburn stáisiún
Image:Gaumont State Cinema Entrance.jpg|An Gaumont Stát Pictiúrlann ar Kilburn Ard Bóthar 


Catagóir:Sasana
Catagóir:London Borough of Brent
Catagóir:Buirgí na Londan
1443

## Eachtraí
* 22 Iúil – Cath St. Jakob an der Sihl
* 28 Samhain – Cath Nis

## Breitheanna
* 27 Eanáir — Albert, Diúc Saxony (b. 1500)
* 31 Bealtaine — Margaret Beaufort, máthair Anraí VII Shasana (b. 1509)
* 5 Nollaig — Pápa Julius II (b. 1513)
* 14 Nollaig — Pápa Iúil II, Pápa ó 1503 go 1513
* Gan dáta:
** Rodolphus Agricola, scoláire Ollannach (b. 1485)
** John de Vere, an 13ú Iarla Oxford (b. 1513)
** Piero del Pollaiuolo, péintéir Iodálach (b. 1496)
** Philip II, Diúc Savoy (b. 1497)
** Ygo Gales Galama ceannairceach Freaslainneach (b. 1492)

## Básanna
* 28 Eanáir — Robert le Maçon, Seansailéir na Fraince
* 12 Aibreán — Henry Chichele, Ardeaspag Canterbury
* 16 Lúnasa — Ashikaga Yoshikatsu, shogun Seapánach (r. 1434)
* Erasmo ó Narni, amhas Iodálach (r. 1370)
* Yolande ó Aragóin (r. 1383)
* Zeami Motokiyo, aisteoir Seapánach (r. 1363)

Catagóir:Blianta
Mecklenburg-Vorpommern

Is é **Mecklenburg-Vorpommern** (i nGearmáinis Íochtarach: *Mäkelborg-Vörpommern*) an ceathrú stát déag is mó de réir daonra agus an séú stát is mó de réir achair sa Ghearmáin. Tá sé suite in oirthuaisceart na Gearmáine. 

Íomhá:Schloss in Schwerin cb001.jpg|An caisleán (agus an Pharlaimint) i Schwerin
Íomhá:Kreidefelsen Nationalpark Jasmund auf Ruegen.JPG|Oileán Rügen

thumb|left|300px|Mecklenburg agus Vorpommern

## Tagairtí

Catagóir:Stáit na Gearmáine
Seven Kings

Is baile é **Seven Kings** atá suite sa bhuirg Redbridge, Londain Thoir. Tá a lán áiseanna spóirt i Seven Kings Park, mar shampla cúirteanna leadóige. Tá sé ag críochantacht le hIlford agus le Goodmayes. Tá pobal beag Éireannach i Seven Kings agus tá Pub Éireannach, *O'Gradys*, ar an bpríomhbhóthar. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 15,164 duine ina gcónaí ann.
 
## Stair

Bé *Sevekyngg* nó *Sevekyngges* an chéad ainm a aithnítear ar an gceantar; 'lonnaíocht teaghlach duine dárb ainm Seofoca' is brí leis. Ní raibh Seven Kings ina pharóiste ann féin riamh, ach bhí sé mar chuid den pharóiste ársa Ilford sa Becontree Hundred i gcontae Essex. Tá Seven Kings suite in aice leis an mbóthar Rómhanách ársa idir Londain agus Colchester agus d'fhorbair sé go tapaidh i rith an 19ú haois le tógáil an iarnród. Cuireadh deireadh leis an bparóiste Ilford agus buirg bardasach sa bhliain 1965 agus ceanglaíodh Seven Kings le Londain Mhór. 

## Tagairtí

Catagóir:London Borough of Redbridge
Rathenow

Cathair i stát Brandenburg sa Ghearmáin is ea **Rathenow** ([] ). Tá an chathair suite cois Havel, thart ar 70 ciliméadar siar ó Bheirlín. Tá sí ina suíomh riarachán ar cheantar Havelland i mBrandenburg.
thumb|Eaglais Muire is San Aindrias 

Íomhá:Rathenow Denkmal.jpg|Séadchomhartha Friedrich Wilhelm I i Rathenow
Íomhá:Rathenow bismarck 1.jpg|Túr Bismarck
Íomhá:Rathenow Duncker-Denkmal.JPG|Séadchomhartha Duncker


## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Catagóir:Bailte sa Ghearmáin
Digbeth, Birmingham

Is baile é **Digbeth** atá suite in Birmingham, Sasana. Tá pobal mór Éireannach ann. 

## Stair

## Cultúr

## Ceantar Éireannach

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Birmingham
Drochaid a' Chòta

Is baile é **Drochaid a' Chòta** (An Béarla Gallda: *Cotbrig* nó *Coatbrig*) . atá suite in gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath. Tá sé i ngar do Glaschú. Tá pobal mór Éireannach ann. 

Thosaigh stair nua-aimseartha Dhrochaid a' Chòta sa 19ú haois. D'oscail Rèile Bad nam Manach is Cair Ceann Tulaich ann sa bhliain 1826 agus tugadh an leasainm "Crewe Tuathach"    ar an bhaile. Chuaigh a lán daoine as Éirinn ar imirce go dtí an áit chun obair ins na hoibreacha iarainn, agus de réir an daonáirimh sa bhliain 1851m rugadh 35.2% de mhuintir Dhrochaid a' Chòta in Éirinn, i gcomparáid le 7.2% in Albain ina iomláine. Sa bhliain 2001 bhí 41,170 duine ina gcónaí anseo.

Cé gur lean an tionscal trom ar aghaidh i nDrochaid a' Chòta ar feadh blianta fada, mar gheall ar stailceanna agus dúlagar eacnamaíoch sna 1920idí, múchadh foirnéisí Summerlee den uair dheireanach sa bhliain 1926. Ag deireadh na 1930idí, leagadh an láithreán agus clúdaíodh iarsmaí na n-oibreacha iarainn.
## Logainm
Is sa bhliain 1755 atá Drochaid a' Chòta le feiceáil ar shuirbhéireacht William Roy mar *Cottbrig*, ceann de roinnt áiteanna ar eastát níos leithne de chuig Coats. Is dócha go dtagann an t-ainm Coats ón Bhéarla Gallda cot(t), a chiallaíonn "teachín",  cé go nascann teoiric mhalartach é le hainm an teaghlaigh Colt, a raibh seilbh aige ar thalamh anseo chomh luath leis an 13ú haois..

## Daoine cáiliúla
* Elaine Nic a' Ghobhainn, BPA idir 1999 is 2021
* Margaret Mitchell, BPA idir 2003 is 2021

thumb|centre|thumb|Lá Fhéile Pádraig i Drochaid a' Chóta 2009.
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
Entrena

Bardasacht i La Rioja, sa Spáinn is ea **Entrena**. Tá timpeall ar 1,448 duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí
Man in the Dark (úrscéal)

Is úrscéal é **Man In The Dark** de chuid Paul Auster. Foilsíodh an leabhar i Mí Lúnasa sa bhliain 2008 le Henry Holt and Co.

## Léirmheasanna
* *California Literary Review*, le Garan Holcombe (Béarla) 
* *San Francisco Chronicle*, le Stephen Elliott (Béarla) 
* *The Telegraph*, le Ruth Scurr (Béarla)
* *The New York Review of Books*, le Michael Dirda (Béarla)

Catagóir:Úrscéalta
A cappella

Is nath Iodáilis é ***a cappella*** a chiallaíonn "de réir nós an tséipéil". Is taibhiú saothar ceoil ilfhónach le guthanna neamhthionlactha é *a cappella*. Bhain sé le ceol naofa ar dtús ach baineann sé le ceol saolta freisin anois.

Chuireadh tús le ceol *a cappella* nuair a bhí an cumadóir Josquin des Prez ar an saol ag deireadh an 15ú haois, agus bhí sé i mbarr a réime le Palestrina ag deireadh an 16ú haois sa cheol a scríobh sé don Séipéal Sistíneach sa Vatacáin. Mar gheall nár scríobhadh páirteanna ionstraimeacha neamhspleácha, shíl lucht léinn áirithe gur chan an cór gan tionlacan, ach tá cruthúnas ann anois gur seinneadh órgán nó uirlis cheoil eile nuair a bhí an cór ag canadh. Seinneadh roinnt de na páirteanna a chan an cór nó seinneadh iad uile. Faoin am a bhí an 17ú haois ann, bhí ceol *cantata* ag fáil an lámh in uachtar ar cheol *a cappella*. Is nós ceoil é *cantata* a scríobhtar páirteanna faoi leith d'uirlisí ceoil mar aon le guthanna.

Catagóir:Amhránaíocht
Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach

An chéad institiúid Eorpach eacnamaíochta ba ea an **Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach**, a bunaíodh sa bhliain 1952 faoi Chonradh Pháras. 6 thír a bhí ina mbaill ar dtús: an Fhrainc, an Iar-Ghearmáin, an Iodáil, an Bheilg, an Ollainn is Lucsamburg. 

Ba é a chuspóir dleachtanna custaim is srianta cuóta maidir le gual, mianach iarainn is seaniarainn a bhaint agus iomaíocht shaor chothrom sna hearraí sin a chothú. Athraíodh an t-ainm go dtí an Comhphobal Eorpach Eacnamaíochta (EEC) i 1957, agus an Comhphobal Eorpach (EC) i 1967. 

Chuaigh Éire, an Danmhairg is an Ríocht Aontaithe isteach san EC i 1973, an Ghréig i 1981, an Spáinn is an Phortaingéil i 1986, agus an iar-Oir-Ghearmáin i 1990 (le hathaontú na Gearmáine). Athraíodh an t-ainm arís i 1993 go dtí an tAontas Eorpach (EU). 

Chuaigh an Ostair, an Fhionlainn is an tSualainn isteach ann i 1995; Málta, an Chipir, an tSlóivéin, an Eastóin, an Laitvia, an Liotuáin, an Pholainn, Poblacht na Seice, an tSlóvaic is an Ungáir i 2004; an Bhulgáir is an Rómáin i 2007.

## Tagairtí

Catagóir:An tAontas Eorpach
Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Catagóir:Gual
Aalen

Is cathair í **Aalen** atá lonnaithe i *Land* Baden-Württemberg, in iardeisceart na Gearmáine. Tá sé suite ar an abhainn Kocher, ar an taobh thuaidh de na hAlpanna Suábacha (Schwäbische Alb), 48km ó thuaidh ó Ulm. Bunaíodh an baile mórthimpeall ar dhún mór  (Kastell Aalen) de chuid na Rómhánach. Tá a lán den dún fós ann. Tá iarsmaí de *limes* (fálta imeallchríocha) Rómhánacha ann gar don bhaile. 

D'éirigh leis an gcathair saoirse a bhaint amach sa bhliain 1360 mar chathair shaor san Impireacht Naofa Rómhánach. Scriosadh an chathair go dona sa bhliain 1634 de bharr bráchthine. Fuair Württemberg seilbh uirthi sa bhliain 1802. 

Tógadh sean-áras na cathrach sa bhliain 1636 agus tógadh cill Sankt Nikolaus sa bhliain 1765. Osclaíodh iarsmalann don ré Rómhánach sa bhliain 1964. I 1975 nascadh cathair in aice Aalen, Wasseralfingen, le Aalen agus méadaíodh an chathair beagnach aon trian níos mó. Tá tionscail sa chathair amhail tionscal miotail, teicstíle agus cheimicigh. Tá breis is 63,000 daoine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Fíon súilíneach

Is fíon atá lán de dhé-ocsaíd charbóin é **fíon súilíneach**.  Is é seaimpéin an fíon súilíneach is mó aithne ar domhan.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Deochanna