open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anti (albam Rihanna)

Is é ***Anti*** an t-ochtú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 28 Eanáir 2016.

## Cúlra
D'fhógair Rihanna an teideal ar an 7 Deireadh Fómhair 2015.

## Traicliosta
#"Consideration" (le SZA) – 2:41
#"James Joint" – 1:12
#"Kiss It Better" – 4:13
#"Work" (le Drake) – 3:39
#"Desperado" – 3:06
#"Woo" – 3:55
#"Needed Me" – 3:11
#"Yeah, I Said It" – 2:13
#"Same Ol' Mistakes" – 6:37
#"Never Ending" – 3:22
#"Love on the Brain" – 3:44
#"Higher" – 2:00
#"Close to You" – 3:43

## Singlí
# "Work" - 27 Eanáir, 2016
# "Kiss It Better" - 30 Márta, 2016
# "Needed Me" - 30 Márta, 2016
# "Love on the Brain" - 27 Meán Fómahir, 2016

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2016
Catagóir:Rihanna
Rated R (albam Rihanna)

Is é ***Rated R*** an ceathrú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 20 Samhain, 2009.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Mad House" – 1:35
# "Wait Your Turn" – 3:46
# "Hard" (le Jeezy) – 4:11
# "Stupid in Love" – 4:01
# "Rockstar 101" (le Slash) – 4:00
# "Russian Roulette" – 3:48
# "Fire Bomb" – 4:18
# "Rude Boy" – 3:43
# "Photographs" (le will.i.am) – 4:46
# "G4L" – 4:00
# "Te Amo" – 3:28
# "Cold Case Love" – 6:04
# "The Last Song" – 4:16

## Singlí
# "Russian Roulette" - 27 Deireadh Fómhair, 2009
# "Hard" - 10 Samhain, 2009
# "Wait Your Turn" - 13 Samhain, 2009
# "Rude Boy" - 19 Feabhra, 2010
# "Rockstar 101" - 18 Bealtaine, 2010
# "Te Amo" - 8 Meitheamh, 2010

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2009
Catagóir:Rihanna
Loud (albam Rihanna)

Is é ***Loud*** an cúigiú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 12 Samhain, 2010.

## Camchuairt

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "S&M" – 4:04
# "What's My Name?" (le Drake) – 4:23
# "Cheers (Drink to That)" – 4:22
# "Fading" – 3:20
# "Only Girl (in the World)" – 3:55
# "California King Bed" – 4:12
# "Man Down" – 4:27
# "Raining Men" (le Nicki Minaj) – 3:45
# "Complicated" – 4:18
# "Skin" – 5:04
# "Love the Way You Lie (Part II)" (le Eminem) – 4:56

## Singlí
# "Only Girl (in the World)" - 10 Meán Fómhair, 2010
# "What's My Name?" - 26 Deireadh Fómhair, 2010
# "Raining Men" - 7 Nollaig, 2010
# "S&M" - 21 Eanáir, 2011
# "Man Down" - 3 Bealtaine, 2011
# "California King Bed" - 13 Bealtaine, 2011
# "Cheers (Drink to That)" - 2 Lúnasa, 2011

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2010
Catagóir:Rihanna
Talk That Talk

Is é ***Talk That Talk*** an séú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 18 Samhain, 2011.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "You da One" – 3:18
# "Where Have You Been" – 4:02
# "We Found Love" (le Calvin Harris) – 3:35
# "Talk That Talk" (le Jay-Z) – 3:30
# "Cockiness (Love It)" – 2:58
# "Birthday Cake" – 1:18
# "We All Want Love" – 3:57
# "Drunk on Love" – 3:31
# "Roc Me Out" – 3:29
# "Watch n' Learn" – 3:31
# "Farewell" – 4:16

## Singlí
# "We Found Love" - 22 Meán Fómhair, 2011
# "You da One" - 14 Samhain, 2011
# "Talk That Talk" - 17 Eanáir, 2012
# "Birthday Cake" - 6 Márta, 2012
# "Where Have You Been" - 8 Bealtaine, 2012
# "Cockiness (Love It) Remix" - 7 Meán Fómhair, 2012

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2011
Catagóir:Rihanna
Port Rosnait

Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é **Port Rosnait**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Unapologetic

Is é ***Unapolagetic*** an seachtú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 19 Samhain, 2012.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Phresh Out the Runway" – 3:42
# "Diamonds" – 3:45
# "Numb" (le Eminem) – 3:25
# "Pour It Up" – 2:41
# "Loveeeeeee Song" (le Future) – 4:16
# "Jump" – 4:24
# "Right Now" (le David Guetta) – 3:01
# "What Now" – 4:03
# "Stay" (le Mikky Ekko) – 4:00
# "Nobody's Business" (le Chris Brown) – 3:36
# "Love Without Tragedy / Mother Mary" – 6:58
# "Get It Over With" – 3:31
# "No Love Allowed" – 4:09
# "Lost in Paradise" – 3:35

## Singlí
# "Diamonds" - 27 Meán Fómhair, 2012
# "Stay" - 7 Eanáir, 2013
# "Pour It Up" - 8 Eanáir, 2013
# "Loveeeeeee Song" - 3 Aibreán, 2013
# "Right Now" - 28 Bealtaine, 2013
# "What Now" - 29 Lúnasa, 2013
# "Jump" - 24 Eanáir, 2014

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2012
Catagóir:Rihanna
Ora

Is é ***Ora*** an chéad albam ón amhránaí Rita Ora. Scaoileadh é ar an 27 Lúnasa, 2012.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Facemelt" – 1:33
# "Roc the Life" – 4:01
# "How We Do (Party)" – 4:07
# "R.I.P." (le Tinie Tempah) – 3:48
# "Radioactive" – 4:11
# "Shine Ya Light" – 3:30
# "Love and War" (le J. Cole) – 3:35
# "Uneasy" – 3:02
# "Fall in Love" (le will.i.am) – 4:13
# "Been Lying" – 3:44
# "Hello, Hi, Goodbye" – 3:58
# "Hot Right Now" (DJ Fresh le Rita Ora) – 3:02

## Singlí
# "R.I.P." - 6 Bealtaine 2012
# "How We Do (Party)" - 10 Lúnasa 2012
# "Shine Ya Light" - 2 Samhain 2012
# "Radioactive" - 8 Feabhra 2013

## Cairteacha

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2012
Catagóir:Rita Ora
Good Girl Gone Bad

Is é ***Good Girl Gone Bad*** an tríú halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 31 Bealtaine, 2007.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Umbrella" (le Jay-Z) – 4:35
# "Push Up on Me" – 3:15
# "Don't Stop the Music" – 4:27
# "Breakin' Dishes" – 3:20
# "Shut Up and Drive" – 3:33
# "Hate That I Love You" (le Ne-Yo) – 3:39
# "Say It" – 4:10
# "Sell Me Candy" – 2:45
# "Lemme Get That" – 3:41
# "Rehab" – 4:54
# "Question Existing" – 4:08
# "Good Girl Gone Bad" – 3:35

## Singlí
# "Umbrella" - 29 Márta, 2007
# "Shut Up and Drive" - 12 Meitheamh, 2007
# "Hate That I Love You" - 21 Lúnasa, 2007
# "Don't Stop the Music" - 7 Meán Fómhair, 2007
# "Rehab" - 6 Deireadh Fómhair, 2008

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2007
Catagóir:Rihanna
A Girl like Me (albam Rihanna)

Is é ***A Girl like Me*** an dara halbam ón amhránaí Rihanna. Scaoileadh é ar an 10 Aibreán, 2006.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "SOS" – 4:00
# "Kisses Don't Lie" – 3:52
# "Unfaithful" – 3:48
# "We Ride" – 3:56
# "Dem Haters" (le Dwane Husbands) – 4:19
# "Final Goodbye" – 3:14
# "Break It Off" (le Sean Paul) – 3:34
# "Crazy Little Thing Called Love" (le J-Status) – 3:23
# "Selfish Girl" – 3:38
# "P.S. (I'm Still Not Over You)" – 4:11
# "A Girl like Me" – 4:18
# "A Million Miles Away" – 4:11
# "If It's Lovin' that You Want – Part 2" (le Cory Gunz) – 4:09

## Singlí
# "SOS" - 14 Feabhra, 2006
# "Unfaithful" - 2 Bealtaine, 2006
# "We Ride" - 21 Lúnasa, 2006
# "Break It Off" - 13 Samhain, 2006

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2006
Catagóir:Rihanna
Narendra Modi

Polaiteoir Indiach is ea **Narendra Damodardas Modi** a rugadh ar 17 Meán  Fómhair 1950 i Vadnagar, i Stát Gujarat, san India. Príomh-aire ar an tír úd atá ann ó 26 Bealtaine 2014. Príomh-Aire na Gúisearáite a bhí ann roimhe sin (2001-2014). Áirítear é mar náisiúnaí Hiondúch agus pobalóir.
[clé|mion|220x220px|le Taoiseach [Enda Kenny]]
[clé|mion|220x220px|le [Leo Varadkar]]

## Geilleagar
D’aontaigh Narendra Modi agus an tAontas Eorpach socrú saorthrádála ag cruinniú mullaigh ar an 27 Eanáir 2026. Faoin socrú sin ceadófar saorthrádáil earraí idir ballstáit an Aontais Eorpaigh agus an tír is mó daonra ar domhan. 

I ndiaidh an chruinnithe mullaigh, sheol Modi teachtaireacht i nGaeilge dá 102 milliún leantóir ar X., ag fáiltiú roimh an socrú nua. 

## Féach freisin

* Ionsaí sceimhlitheoireachta Pahalgam, 2025.  I gceantar turasóireachta sa Chaismír sna Himiléithe a tharla an t-ionsaí, an ceann ba mheasa ar shibhialtaigh le scór bliain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Polaiteoirí na hIndia
Catagóir:Daoine beo
Penwith

Is ceantar suite i gCorn na Breataine é **Penwith**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Corn na Breataine
Keryer

Is ceantar suite i gCorn na Breataine é **Keryer** (Béarla: *Kerrier*). 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Corn na Breataine
Portán na nOrdóg Órga

Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Bheilgigh Georges Prosper Remi faoin ainm cleite Hergé is ea **Portán na nOrdóg Órga**. An 9ú leabhar sa tsraith Tintin atá ann. Scríobh Remi i bhFraincis é faoin teideal "Le Crabe aux pinces d'or". Foilsíodh ar dtúis mar shraithscéal é ón 17ú Deireadh Fómhair 1940 go dtí an 18ú Deireadh Fómhair 1941 i leathanaigh *Le Soir Jeunesse* agus—nuair a cuireadh an iris sin ar ceal—in *Le Soir* féin. Bhí an Bheilg agus an Fhrainc faoin bhforghabháil Ghearmánach ag an am.

Baineann scéal *Portán na nOrdóg Órga* le heachtraí Tintin, tuairisceoir, agus a mhadra Báinín (Milou sa bhunleagan Fraincise) i Maracó agus iad sa tóir ar dhrong smuigléirí codlaidín. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ficsean
Catagóir:Georges Prosper Remi
Catagóir:Leabhair
Catagóir:Eachtraí Tintin
Poll an Iùbhair

Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é **Poll an Iùbhair**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Ríocht Mhallarca

Bhunaigh Séamus I na hAragóine (An Chatalóinis: Jaume el Conqueridor), **Ríocht Mhallarca** (An Chatalóinis: *Regne de Mallorca*; An Spáinnis: *Reino de Mallorca*; An Laidin: *Regnum Maioricae*). Tar éis bhás a chéad-mhac Alfonso, scríobhadh uacht sa bhliain 1262 a chruthaigh an ríocht d'fhonn í a ghéilleadh dá mhac Séamus. Coinníodh an diúscairt seo le linn gach leagan leanúnach dá uacht, sa dóigh is nuair a fuair Séamas bás sa bhliain 1276, chuaigh Coróin na hAragóine ar aghaidh chuig a mhac ba shine Peadar (An Chatalóinis:Pere el Gran), ar a dtugtar Peadar III na hAragóine nó 'Peadar Mór'. Cuireadh Ríocht Mhallarca ar aghaidh chuig Séamus, a bhí i réim faoin ainm Séamus II. Tar éis 1279, leag Peadar III na hAragóine síos go mbeadh Ríocht Mhallorca ina vasáilleach do rí na hAragóine. Lean an teideal a bheith á úsáid ag monarcaí na hAragóine agus na Spáinne go dtí gur díscaoileadh é sa bhliain 1715 faoin fhoróigí Nueva Planta.

## Tagairtí

Catagóir:An Mheánaois
Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa
Catagóir:Ríochtaí
Catagóir:Stair na Catalóine
Poblacht Ghenova

right|300px|thumb| Críocha Phoblacht Ghenova (limistéir tionchar eacnamaíocha a thaispeántar i mbándearg) ar fud cóstaí na Meánmhara agus na Mara Duibhe, sa bhliain 1400, ós rud é an '' Codex Latinus Parisinus'' (1395).

Ba stát neamhspleách í **Poblacht Ghenova** ( , An Liogúrais: *Repúbrica de Zêna*) ón bhliain 1005 go 1797 i Liogúria ar chósta iarthuaisceart na hIodáile, ag ionchorprú an Chorsaic 1347-1768, agus na iliomad críocha eile ar fud na Meánmhara]].

Thosaigh Genova amach mar común ceannasach laistigh de * [[Ríocht na hIodáile (impiriúil) | Regnum Italicum]] *, agus cuireadh críoch léi nuair chloígh an Chéad Phoblacht Fhrancach faoi Napoléon Bonaparte í agus cuireadh An Phoblacht Liogúrach ina háit. Géilleadh an Chorsaic sa Chonradh Versailles (1768).  Nasc-ghabhadh Céad Impireacht na Fraince an Phoblacht Liogúrach sa bhliain 1805, agus fógraíodh a hathbhunú  go hachomair sa bhliain 1814 tar éis briseadh Napoléon, ach ar deireadh gabhadh í isteach i Ríocht na tSairdín sa bhliain 1815.

Catagóir:An Mheánaois
Catagóir:Cathairstáit Iodálacha
Catagóir:Poblachtaí muirí
Dioscliosta Union J

Is éard atá i ndioscliosta an popghrúpa Union J ná dhá albam stiúideo, cúig singil mar ealaíontóir ceoil aonréadach. Tá siad ag obair ar a dtríú albam stiúideo.

## Albaim

## Singlí

## Físeáin Cheoil

Union J
Cathracha an Dúlra

Clár faisnéise Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 ar aghaidh é ***Cathracha an Dúlra***.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2015
Catagóir:Cláir faisnéise
Catagóir:Cláir dhúlra‎
Dioscliosta Demi Lovato

Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus aisteoir Meiriceánach Demi Lovato ná sé albaim stiúideo, albam beo amháin, dhá cheirnín leathfhada, cúig singil déag mar ealaíontóir ceoil aonréadach, ceithre singil mar gné-ealaíontóir ceoil.

## Albaim
### Albaim Stiúideo

### Ceirníní Leathfhada

### Albam eile

## Singlí
### Mar Ealaíontóir Ceoil

### Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil

### Singlí eile

## Tagairtí

Catagóir:Demi Lovato
Lovato, Demi
Ríocht na Boihéime

Ba stát é **Ríocht na Boihéime**, dá ngairtear uaireanta * Ríocht na Seice' * (, , ), a bhí suite i réigiún na Boihéime i Lár na hEorpa, agus i láthair na huaire tá a chríoch mar chuid de Phoblacht na Seice. 

Nuair a bhí sé in ard a réime, bhí codanna den Ostair, den Ghearrmáin, den Ungáir, den Iodáil, den Pholainn, den Slovaic, den Slóivéin, agus den Úcráin  ina sheilbh. Ba ríocht í san Impireacht Naofa Rómhánach, agus bhí a Rí ina  ‘ Princeps Elector’ de chuid na hImpireachta go dtí gur dhíscaoileadh í sa bhliain 1806. 

Toghadh go leor de ríthe na Boihéime freisin mar Impirí Naofa Rómhánacha. Bhí a phríomhchathair Prág go héifeachtach i gceartlár na hImpireachta ag deireadh an 14ú haois, agus ag deireadh an 16ú agus tús an 17ú haois. 

Ón bhliain 1526, bhí an ríocht rialaigh an Teaghlach Habsburg agus a chomharba an Teaghlach Habsburg-Lorráin an ríocht go leanúnach.

## Tagairtí

Catagóir:An Ostair-Ungáir
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Ríochtaí
Catagóir:Stair na Seice
The Lizard Corn na Breataine)

Is leithinis suite i gCorn na Breataine é **An Lysardh** (Béarla: *The Lizard*). 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Catagóir:Corn na Breataine
Creswell Crags

Is cainneon aolchloch suite in Derbyshire é **Creswell Crags**.

Catagóir:Derbyshire
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Todóga na bhFarónna

Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Bheilgigh **Georges Prosper Remi** faoin ainm cleite Hergé is ea **Todóga na bhFarónna**. An 4ú leabhar sa tsraith Tintin atá ann. Scríobh Remi i bhFraincis é faoin teideal "Les Cigares du Pharaon". 

Baineann scéal *Todóga na bhFarónna* le heachtraí Tintin, tuairisceoir, agus a mhadra Báinín (Milou sa bhunleagan Fraincise).  

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Eachtraí Tintin
Catagóir:Ficsean
Catagóir:Georges Prosper Remi
Catagóir:Leabhair
Rostorrmoel

Is ceantar suite i gCorn na Breataine é **Rostorrmoel** (Béarla:*Restormel*). 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Corn na Breataine
Karadon

Is ceantar suite i gCorn na Breataine é  **Karadon** (Béarla:*Caradon*). 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Corn na Breataine
Croí Rónaofa

deas|240px|thumb|Croí Rónaofa
Is an croí Chríost, go háirithe léirithe i macasamhail agus thugtar meas air mar réad deabhóide i measc Caitlicigh é **Croí Rónaofa**. 

Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Il Divo

Is grúpa ceoil é **Il Divo** a chomhcheanglaíonn an ceoldráma *bel canto* agus ceol clasaiceach le pop agus seánraí eile, an stíl ar a dtugtar go hidirnáisiúnta mar *crossover* clasaiceach. Tá ceathrar sa ghrúpa: Urs Buhler, teanór Eilvéiseach; Carlos Marín, baratón Spáinneach nach maireann; David Miller, teanór Meiriceánach, agus Sébastien Izambard, teanór Francach.

## Dioscliosta
# 2004 - Il Divo 
# 2005 - Ancora
# 2006 - Siempre
# 2008 - The Promise 
# 2011 - Wicked Game 
# 2013 - A Musical Affair
# 2015 - Amor & Pasión

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Bannaí ceoil
Diúcacht na Briotáine

Ba stát feodach meánaoiseach é **Diúcacht na Briotáine**  (Briotáinis *Dugelezh Breizh*, Fraincis:*Duché de Bretagne* ), a bhí ann idir tuairim is 939 agus 1547.  Chlúdaigh sé leithinis oirthuaisceart na hEorpa, críochantacht leis an Aigéan Atlantach san iarthar agus le Muir nIocht ar an taobh thuaidh, agus go neamhchinntitheach ag Abhainn an Loire sa deisceart agus an Normainn agus cúigí eile na Fraince ar an taobh thoir. Bunaíodh an Diúcacht tar éis arm Lochlannach a bheith ruaighthe ón réigiún, timpeall na bliana 939. Bhí an Diúcacht, sna tréimhse idir an 10ú céad agus an  11ú  céad, éagobhsaí go polaitiúil, agus ní bheadh ach cumhacht teoranta ag na diúcaí lasmuigh dá dtailte pearsanta féin. Bhí caidrimh measctha idir an Diúcacht agus Diúcacht na Normainne, uaireanta ag dul i gcomhghuaillíocht leis an Normainn, agus ag amanna eile, ar aon dul leis an Chogadh Briotánach -Normannach, ag tabhairt faoi choimhlint oscailte 

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Briotáine
Catagóir:Diúcaí na Briotáine
Catagóir:Monarcachtaí Iarthar na hEorpa
Ríocht na Portaingéile

Ba mhonarcacht é **Ríocht na Portaingéile** (, ) ar Leithinis na hIbéire agus ba réamhtheachtaí na Portaingéile nua-aimseartha é. Bhí sé ann ón bhliain 1139 go dtí 1910. I ndiaidh 1248, tugadh **Ríocht na Portaingéile agus na nAlgarve** air freisin, agus idir 1815 agus 1822, tugadh **Ríocht Aontaithe na Portaingéile, na Brasaíle agus na nAlgarve** air.  Cuirtear an t-ainm i bhfeidhm freisin ar Impireacht na Portaingéile go minic, coilíneachtaí fairsinge na Ríochta thar lear san áireamh.

Ba é 'Contae na Portaingéile' croílár stáit na Portaingéile, a bunaíodh sa 9ú haois mar chuid den ''Reconquista'', ag Vímara Peres, a bhí ina vasáilleach de Rí Astúrias. Rinneadh an contae mar chuid de Ríocht de León sa bhliain 1097, agus bhunaigh na cuntaí iad féin mar rialtóirí de ríocht neamhspleách sa 12ú haois, i ndiaidh chath São Mamede. Rialaigh Teaghlach na Burgúine sa Phortaingéil nó an Ríshliocht Alfonso an ríocht go dtí gur tharla an Ghéarchéim sna blianta 1383-1385, roimh an mhonarcacht a bheith aistrithe chuig an Teaghlach de Avis.

## Tagairtí

Catagóir:An Mheánaois
Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa
Catagóir:Ríochtaí
Catagóir:Stair na Portaingéile
Coróin na hAragóine

Bhí **Corón na hAragóine** (, An Aragóinis: *Corona d'Aragón*, An Chatalóinis: *Corona d'Aragó*), ina mhonarcacht ilchodach, déantar tagairt dó, sa lá atá inniu ann, mar Chónaidhm de Ríochtaí aonair rialaithe ag rí amháin le haontas pearsanta agus ríoraíoch le Ríocht na hAragóine agus le Chontae Barcelona. Nuair a bhí sé in ard a réime, san 14ú agus 15ú céad, bhí Corónach de Aragon ina thalasalathach (*stát le ríochtaí muirí*) ag rialú cuid mhór d'oirthear na Spáinne, codanna de dheisceart  na Fraince, agus "Impireacht" de chuid) na Meánmhara lena n-áirítear na hOileáin Bhailéaracha, an tSicil, An Chorsaic, An tSairdín, Málta, Deisceart na hIodáile (ó 1442) agus páirteanna na Gréige (go dtí 1388). Ní raibh comhbhaill na Corónach  aontaithe go polaitiúil ach amháin ag leibhéal an rí, a bhí i mbun na bhfearann uilig de réir a ndlíthe féin. Bheadh cistí a chruinniú faoi gach struchtúr cánach, ag déileáil ar leithligh le gach Corts nó Cortes. I dtéarmaí comhaimseartha, meastar uaireanta gur fheidhmigh tailte éagsúla de chuid na Corónach (den chuid is mó Ríocht na Aragon, Prionsacht na Catalóine agus Ríocht Valencia) níos mó mar Chónaidhm  de chultúir seachas mar thír amháin. Sa chiall seo, ní mór gan Coróin na hAragóine a mheascadh le ceann amháin dá chomhchodanna, Ríocht na hAragóine, as a thógann sé a ainm.

## Tagairtí

Catagóir:An Aragóin
Catagóir:An Mheánaois
Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa
Catagóir:Ríochtaí
Catagóir:Stair na Spáinne
Diúcacht na Burgúine

mion|clé|918 - 1477
Bhí **Diúcacht na Burgúine** (Laidin: *Ducatus Burgundiae*, Fraincis: *Duché de Bourgogne*, Ollainnis): *Hertogdom Bourgondië*) ann, ón bhliain 1032, mar chomharba ar  atharthacht ársa agus mór le rá agus rannán mór de thailte de chuid Ríocht na Burgúine. 

Bhí an Diúcacht i gcomhréir leis an chuid is mó de na teorainneacha agus na críocha sa réigiún mar atá sa Bhurgúin, sa lá atá inniu ann, ach ghlac a na ndiúc seilbh ar an iliomad feoid sa Fhrainc agus níos faide ó thuaidh san Ísiltír, ar a dtugtar le chéile Ísiltír na Burgúine. 

Ann féin, ba cheann de na críocha móra diúiciúl a bhí ann le teacht chun cinn na hEorpa sa Nua-aois Luath.

## Tagairtí

Diúcacht na Burgúine
Catagóir:Diúcachtaí na Fraince
Catagóir:Stair na Burgúine
Catagóir:Stair na hÍsiltíre
Catagóir:Stair na Fraince
Abhainn Dart

Is abhainn suite in Devon í **Abhainn Dart**. Ceaptar go bhfuil sanasaíocht an fhocail *Dart* bainte leis an bhfocal Ceilteach *[[dair]]*. 

Catagóir:Devon
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Stanage Edge

Is scairp i Sasana í **Stanage Edge**, atá suite in Derbyshire. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na Sasana
Catagóir:Derbyshire
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Bleachtaire

clé|150px|mion|Bleachtairí
Is duine, go háirithe póilín, a dhéanann imscrúdú agus coireanna a réitiú é **bleachtaire**.


Catagóir:Imscrúdú Coiriúil
Scairp (tíreolaíoch)

[mion|300x300px| Scairp sa stát [Georgia (stát S.A.M.)|Georgia i Meiriceá]]
Is éard is **scairp** ann ná fána géar nó aill fhada idir dhá cheantar réasúnta cothrom ar airdí difriúla, agus a fhoirmíonn mar thoradh ar éascadh nó ar chreimeadh.
Catagóir:Teicteonaic phlátaí
Catagóir:Tírghnéithe
Hergé

Cartúnaí Beilgeach a rugadh in Etterbeek, an Bheilg, ba ea **Georges Prosper Remi** nó (22 Bealtaine 1907 – 3 Márta 1983). 

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Beilgeacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1983
Balla na hUngáire

mion|Teiifigh
mionsamhail|Príomh-aire na hUngáire Viktor Orbánmionsamhail|An Pápa Proinsias
Sa bhliain 2015, tógadh balla ar an teorainn theas idir an Ungáir agus an tSeirbia chun inimircigh nó teifigh  a choimeád amach. Tá an balla seo ceithre mhéadar ar airde agus 170 km ar fad. D´fhógair Promh-aire na hUngáire Viktor Orbán tógaíl an bhalla i Mí an Mheithimh 2015. Bhí Príomh-aire na Seirbia, Aleksander Vucic agus  Seansailéir na Gearmáine Angela Merkel  go láidir i gcoinne an bhalla. 'Ní réiteoidh an balla seo fadhb ar bith,' a dúirt siad.  

### Comhthéacs
De ghnáth  bogann na teifigh / inimircigh ar aghaidh go tíortha eile san Aontas Eorpach ar nós an Ghearmáin nó an tSualainn.  Sa bhliain 2015, tháinig 80%  díobh as an tSiria, An Iaráic agus An Afganastáin.  Mar bhall den Aontas Eorpach, tá an Ungáir suite sa Limistéar Schengen murab ionann is an tSeirbia. Níl gá le pas chun taisteal idir an 26 thír sa Limistéar Schengen. Mar sin nuair a shroicheann inimircigh an Ungáir is féidir leo taisteal go héasca ó thír go tír. 

Thóg an Bhulgáir balla den saghas céanna ar an teorainn leis an Tuirc.

### Cáineadh

* 'Leagamar ballaí le déanaí san Eoraip. Níl sé ceart nó cóir go bhfuilimid á dtógáil arís.' a dúirt urlabhraí de chuid an AE. 
* Cháin urlabhraí de chuid na Náisiúin Aontaithe, Kitty McKinsey tógáil an bhalla. ´Tá ceart dosháraithe ag gach duine tearmann a lorg agus tearmann sábháilte a ghlacadh i Stát eile, ´a dúirt sí, ´Táimid buartha go gcruthódh an balla seo bac suntasach i gcoinne an chearta seo.´
* I  Mí an Mheithimh 2015, d´éiligh an Pápa Proinsias níos mó measa dár ´deartháireacha agus deirfiúracha atá ag lorg tearmainn i bhfad óna dtíortha féin´. Cháin sé go hindíreach na daoine agus institiúidí a dhúnann an doras in éadan éinne atá ag lorg clainne, éinne atá ag lorg cosanta.

### Níos déanaí
Ar an 15 Meán Fómhair 2015, bhí "staid éigeandála" fógraithe ag Orbán . Mhaígh sé go raibh os cionn "200,000 imirceach"  tar éis a mbealach a dhéanamh isteach sa tír i mbliana, rud nach raibh fíor go baileach (níor fhan siad sa tír, thrasnaigh siad an Ungáir).

## Tagairtí

Catagóir:An tSeirbia
Catagóir:2015
Catagóir:Stair na hUngáire
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir san Ungáir
Catagóir:Géarchéim imirceach na hEorpa
Catagóir:Viktor Orbán
Ríocht Navarre

Ba ríocht í **Ríocht Navarre** , , ,), ar a dtugtar ar dtús Ríocht Phamplona, a bhí lonnaithe ar thailte ar dhá thaobh  na bPiréiní, taobh leis an  Aigéan Atlantach idir an Fhrainc agus an Spáinn, mar atá siad  san am i láthair

Bunaíodh Ríocht Navarre nuair a toghadh nó a dearbhaíodh an taoiseach Bascach Íñigo Arista ina  Rí ar Phamplona (go traidisiúnta sa bhliain 824) agus threoraigh sé éirí amach i gcoinne  na bhFranc a bhí i réim sa réigiún riaracháin.
Chloigh Coróin na Caistíle an chuid ó dheas den ríocht sa bhliain 1512  (go buan sa bhliain 1521), agus comhcheanglaíodh í isteach i Ríocht na Spáinne. D’fhan an chuid ó thuaidh den ríocht neamhspleách, ach chuaigh sí leis an bhFrainc trí aontais phearsanta sa bhliain 1589, nuair a fuair an Rí Anraí III de Navarre ríchathaoir na Fraince mar Anraí IV na Fraince, agus sa bhliain 1620 bhí sé comhcheanglaíodh í isteach i Ríocht na Fraince.  Ghlac monarcaí an stáit aontaithe seo leis an teideal "Rí na Fraince agus Navarre" go dtí gur briseadh an rialtas sa bhliain 1792, agus arís i rith  Athchóirithe  na mBúrbónach ó 1814-1815 / 1815-1830.

## Tagairtí

Catagóir:An Mheánaois
Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa
Catagóir:Ríochtaí

Catagóir:Stair Navarre
Buckland Abbey

clé|150px|mion|Buckland Abbey
Is teach mór suite in Devon í **Buckland Abbey**.

Catagóir:Devon
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Catagóir:Mainistreacha Cistéirseach
Prióireacht

[deas|250px|thumb|Prióireacht [Doiminicigh|Dhoiminiceach i mBaile Átha Cliath]]
Is mainistir bheag nó clochar a rialaíonn prióir nó banphrióir í **prióireacht**.

## Tagairtí

Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Mainistreacha
Cósta Iúrasach

Is Láithreán Oidhreachta Domhanda suite in Devon é **Cósta Iúrasach**.

Catagóir:Devon
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Apurímac (réigiún)

Réigiún nó *departamento* de chuid Pheiriú is ea **Apurímac**, agus é suite i ndeisceart na tíre sna sléibhte Andes. Tá sé roinnte in 7 gcúige agus iad seo in 80 ceantar. Is é Abancay príomhbhaile an régiúin. Bhí 404,190 duine ina gcónaí in Apurímac sa bhliain 2007.
mion|clé|An chearnóg lárnach in Andahuaylas

Catagóir:Peiriú
Caisleán Dartmouth

clé|250px|mion|Caisleán Dartmouth
Is caisleán suite in Devon é **Caisleán Dartmouth**.

Catagóir:Devon
Lundy

Is oileán suite ar an gcósta na Devon é **Lundy**.

Catagóir:Oileáin na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Lágar

Is saghas de bheoir broidearnúil atá dath agus corp éadrom air é **lágar**. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Deochanna
Catagóir:Stíleanna Beorach
Uachtar

[clé|250px|mion|[Sú talún|Sútha talún agus uachtar]]
Is an leacht sailleach bán tiubh nó buí meathbhán a n-éiríonn chuig an barr nuair a sholadaíonn an bainne é **uachtar**.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bainne
Tál (uirlis)

Is éard atá i gceist le **tál** ná uirlis atá cosúil leis an tua, le lann stuach ag dronuillinneacha go dtí an tsáfach, a úsáidtear le píosaí móra  adhmaid a ghearradh nó a shnoí.

## Tagairtí

Catagóir:Uirlisí láimhe
Cotswolds

Is ceantar suite i gGloucestershire é **the Cotswolds**.

Catagóir:Gloucestershire
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Cleeve Hill

Is cnoc i Sasana ė **Cleeve Hill**, atá suite i gGloucestershire. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na Sasana
Catagóir:Gloucestershire
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Foraois Dean

Is foraois suite i gGloucestershire é **Foraois Dean**.

Catagóir:Gloucestershire
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Hailes Abbey

B'abtheach Cistéirseach suite i gGloucestershire é **Hailes Abbey**.

Catagóir:Gloucestershire
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Catagóir:Mainistreacha Shasana
Catagóir:Mainistreacha Cistéirseach
Iúdáia

Is réigiún sléibhtiúil i ndeisceart Iosrael agus i gcuid den Bhruach Thiar é **Iúdáia** (Béarla: *Judea;*  ; ; ).

Tháinig an t-ainm ón ainm Eabhraise יְהוּדָה‎ (*Yəhūda*), a scríobhtar mar Iúdá i nGaeilge de ghnáth, mac leis an bpatrarc Iacób/Iosrael sa Bhíobla. Chuimsigh sliocht Iúdá treibh thábhachtach sa Bhíobla, treibh Iúdá, as ar tháinig Ríocht Iúdá níos déanaí.

Rinne rialtas Iosrael athbheochan ar an téarma *Iúdáia* sa 20ú haois mar chuid den ainm *Limistéar Iúdáia agus na Samáire* ar an réigiún a dtugtar *An Bruach Thiar* air de ghnáth.

## Tagairtí

Catagóir:Iosrael
Catagóir:An Bíobla
Meisias

Is fuascailteoir tairngire sa Sean-Tiomna é **meisias**. Creideann Críostaithe gurb é Íosa an Meisias a chomhlíon tairngreachtaí na bhfáith agus gurb é an slánaitheoir. 

## Tagairtí

Catagóir:Íosa Críost
Catagóir:Giúdachas
Dobhriathar

Is focal  é **an dobhriathar** a athraíonn ciall na haidiachta, an bhriathair nó dobhriathair eile, chun modh, áit, am, céim, nó eolas eile a chur in iúl. Is focal nó grúpa focal é an dobhriathar a cháilíonn focal (nó focail) eile seachas ainmfhocal nó forainm. Tugtar *co-ghnìomhair* air i nGaeilge na hAlban.

## Samplaí

* Dobhriathra ama: inniu, inné, amárach, anois, fadó, i mbliana; ar ball, ar maidin.
* Dobhriathra treo: anseo, ansin, thuaidh, theas, soir, siar, suas, síos, amach, isteach
* Dobhriathra ceisteacha: cá? Cathain? Cén áit? Conas? Cén uair?
* Dobhriathra aidiachtacha: go ciúin, go héasca, os ard, os íseal, in éineacht, ar buile
* Dobhriathra dearfa: go, gur
* Dobhriathra diúltacha: ní, níor, nach, nár
* Dobhriathra eile: beagnach, freisin, ar an bpointe, ar éigean, dáiríre, chomh maith, ach oiread

Catagóir:Gramadach na Gaeilge
Focal

mion|Aibítir
Fuaim béil nó grúpa litreacha a chiallaíonn rud ar leith is ea focal.

## Féach freisin

* Abairt
*Giorrúchán

## Naisc sheachtracha

* AN CAIGHDEÁN OIFIGIÚIL

## Tagairtí

Catagóir:Gramadach
Catagóir:Focail agus frásaí
Chevy Chase

Is aisteoir Meiriceánach é **Cornelius Crane "Chevy" Chase** a rugadh ar an 8 Deireadh Fómhair, 1943.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Ráschúrsa Cheltenham

clé|mion|220x220px
Is ráschúrsa suite i gGloucestershire é  Prestbury Park nó **Ráschúrsa Cheltenham**.

Reáchtáiltear an Cheltenham Gold Cup i mí an Mhárta, féile bliantúil ar a bhfuil spéis agus freastal traidisiúnta ag Éireannaigh air.

## Féach freisin

* Féile Cheltenham 

## Tagairtí

Catagóir:Gloucestershire
Catagóir:Ráschúrsaí
Tulach fhada

deas|250px|thumb|Tulach fhada
Is éard is **tulacha fada** ann ná stíl séadchomhartha a tógadh ar fud Iarthar na hEorpa sa chúigiú agus sa cheathrú mílaois RCR, le linn na tréimhse Neoilití Luaithe. De ghnáth tógtha as cré agus as adhmad nó as cloch, is iad siúd a úsáideann an t-ábhar deireanach sin an traidisiún tógála cloiche is sine ar fud an domhain. Maireann timpeall 40,000 tulach fhada sa lá atá inniu ann.

Tá tulach nó tuaim fhada cré ag na struchtúir le díoga líneacha ar gach taobh di. De ghnáth, síneann siad seo ar feadh idir 20 agus 70 méadar ar fhad, cé go bhfuil roinnt samplaí eisceachtúla níos faide nó níos giorra ná seo. Tá cuasán adhmaid nó cloiche ag roinnt samplaí i dtaobh amháin den tuaim. Is minic a bhí taisí daonna adhlactha laistigh dá seomraí sna séadchomharthaí seo, agus dá bharr sin, is minic a léirmhínítear iad mar thuamaí, cé go bhfuil roinnt samplaí ann nuair is cosúil nach amhlaidh atá. D'fhéadfadh sé gur eascair an rogha adhmaid nó cloiche as ábhair áitiúla a bheith ar fáil, seachas difríochtaí cultúrtha. Is minic a thugtar tulacha fada seomracha taobh istigh iontu, agus tugtar tulacha fada neamhsheomracha nó tulacha fada créafóige orthu siúd nach bhfuil seomraí iontu.

Forbraíodh na samplaí is luaithe san Ibéir agus in iarthar na Fraince le linn lár na cúigiú mílaoise RCR. Leathnaigh an traidisiún ó thuaidh ansin, isteach sa Bhreatain Mhór agus go hÉirinn agus ansin sna Tíortha Tíortha faoi Thoinn agus i ndeisceart Chríoch Lochlann. D'fhorbair gach ceantar a éagsúlachtaí féin den traidisiún na dtulach fada, go minic ag taispeáint a gcuid nuálaíochtaí ailtireachta féin. Tá cuspóir agus brí na dtulach fada fós ina ábhar díospóireachta i measc seandálaithe. Argóint amháin is ea gur láithreáin reiligiúnacha iad, a cuireadh in airde b'fhéidir, mar chuid de chóras urraime sinsear nó mar reiligiún scaipthe ag misinéirí nó lonnaitheoirí. Measann a mhalairt de mhíniú orthu i dtéarmaí eacnamaíocha go príomha, mar chomharthaí críochacha a thugann léargas ar na limistéir atá á rialú ag pobail éagsúla agus iad ag aistriú i dtreo na feirmeoireachta.

Lean pobail orthu ag úsáid na dtulacha fada seo i bhfad i ndiaidh a dtógála. Sa tréimhse Rómhánach agus sa Mheánaois Luath araon, d'athúsáideadh go leor tulach fhada mar reiligí. Ón séú haois déag i leith, mheall siad suim ó sheandálaithe agus ó ársaitheoirí; is ó thochailtí seandálaithe a eascraíonn ár n-eolas fúthu. Athchruthaíodh cuid acu agus is díol spéise iad do thurasóirí nó ina láithreacha naofa a úsáideann Págánaigh nua-aimseartha agus grúpaí reiligiúnacha eile le haghaidh deasghnátha.
## Tagairtí
Catagóir:Cineálacha séadchomharthaí agus cuimhneacháin
Catagóir:Tuamanna
Catagóir:An Chlochaois
Catagóir:Seandálaíocht
Tulach

Is éard is **tulach** ann ná dumha atá déanta as cré agus clocha a tógadh os cionn uaighe nó uaigheanna. Faightear iad ar fud an domhain. Tá go leor ainmneacha éagsúla ar a leithéid i nGaeilge: **feart**, **tuaim**, **ráth**, **créthulach (adhlactha)**, **bara (adhlactha)**, srl. Tugtar *[[curgan]]* ar a leithéid sa tSibéir agus san Áise Láir.

Aicmítear iad de réir an chrutha sheachtraigh atá orthu. Mar shampla, tugtar *[[tulach fhada]]* ar cheann fada a tógadh os cionn roinnt adhlacthaí, mar shampla ar thuamaí pasáiste, agus *[[tulach chruinn]]* ar cheann a bhfuil cruth cruinn air ón taobh amuigh. 

Maidir leis an modh adhlactha laistigh den tulach, d'fhéadfadh go mbeadh dolmain, ciste, nó tuama seomrach i gceist.

## In Éirinn
In Éirinn, tá tulach ann in aice le Grianán Ailigh i gContae Dhún na nGall. Dúirt George Petrie, a rinne suirbhé ar an suíomh go luath sa 19ú haois, go bhféadfadh gur tógadh an tulach sin na céadta bliain roimh Ráth Ailigh, b'fhéidir chomh fada siar leis an ré Neoiliteach. Rinneadh tochailt ar an suíomh in aimsir Petrie, ach níor thángthas ar aon rud a mhínigh a bhrí. Scriosadh é ina dhiaidh sin, ach tá carn de chlocha briste ar an áit ina raibh sí. Tá tulacha cosúil leis ag Cnoc na Teamhrach agus tá roinnt tulach eile ag Brú na Bóinne i gContae na Mí.

## Logainmneacha
Tá an focal “tulach” an-choitianta i logainmneacha in Éirinn agus in Albain:
* An Tulach (idirdhealú)
* An Tulachán
* An Tulach Íochtarach
* An Tulach Uachtarach
* Tulach-Aluinn
* Tulachán Bán
* Tulach an Bhogain
* Tulachán Dubh
* Tulach an Iarainn
* Tulach an t-Sionnaich
* Tulach Bòide
* Tulach, Contae Obar Deathain
* Tulach Cultraidh
* Tulach an Droighinn
* Tulach Mhór
* Tulach Shrutháin
* Tulach Ruáin

## Tagairtí

Catagóir:Focail agus frásaí Laidine
Catagóir:Seandálaíocht
Beinidictigh

Is ord rialta de chuid na hEaglaise Caitlicí iad na **Beinidictigh**.

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Ord Rialta
Ráschúrsa

deas|250px|thumb|Ráschúrsa
Is talamh nó rian do rásaíocht chon nó capall. é **ráschúrsa**.

Catagóir:Rásaíocht
Catagóir:Ionad rásaíocht
Amnesty International

Is gluaiseacht domhanda é **Amnesty International** a théann i mbun feachtais ionas nach mbeidh a chearta daonna sáraithe ag aon duine agus chun na cearta daonna bunúsacha deimhnithe sa Dhearbhú Uile-Choiteann Cearta an Duine á gcosaint. Saothraíonn an ghluaiseacht neamhspleách ó idé-eolaíocht pholaitiúil ar bith, ó leas eacnamaíoch agus ó reiligiún ar bith. Bunaíodh Amnesty International sa bhliain 1961 i Sasana. Kumi Naidoo, ón Afraic Theas, atá i gceannas ar AI faoi láthair. Tá breis is 7,000,000 ball ag Amnesty International ar fud an domhain.

## Stair
Deirtear de ghnáth gur tháinig Amnesty International as litir, "The Forgotten Prisoners" ó Peter Benenson, dlíodóir Sasananach, a foilsíodh ar an 28 Bealtaine 1961 sa nuachtán The Observer (Londain) agus a athfhoilsíodh go forleathan. Bhunaigh sé an eagraíocht ar bhonn foirmiúil cúpla mí ina dhiaidh sin, chun an feachtas "Appeal for Amnesty, 1961" a sheol sé sa litir a chur chun cinn.
[mion|clé|Amnesty International, Coraigh, Feabhra 1996 agus [Máire Mhic Róibín]]

## Amnesty International Éire
Is é Amnesty International Éire an eagraíocht cearta daonna is mó in Éirinn le beagnach 17,000 ball sa bhliain 2015. Glacann siad páirt i bhfeachtais ar fud an domhain: 
* Díshealbhuithe fórsáilte
* Cearta Daonna sa Mheánoirthear agus san Afraic Thuaidh
* Chun deireadh a chur le pionós an bháis
* Chun deireadh a chur le ciorrú ball giniúna ban san Eoraip

##### Díshealbhuithe fórsáilte
Tá breis is billiún daoine timpeall an domhain ag maireachtáil i slumaí agus i lonnaíochtaí neamhfhoirmiúla. Maireann siad faoi scáth na himní agus na heagla i gcónaí go gcaithfear as baile iad gan choinne, gan chúiteamh. Tá béim curtha faoi láthair ar chás na Romach san Iodáil atá ag fulaingt dian-leithcheal ó na
húdaráis.

##### Cearta daonna sa Mheánoirthear agus san Afraic Thuaidh
Le blianta beaga anuas tá na milliúin daoine tagtha amach ar na sráideanna ag éileamh athruithe sa 
Mheánoirthear agus san Afraic Thuaidh. Go minic d'fhulaing siad foréigean, príosún nó céasadh nuair a d´éiligh siad a gcearta daonna bunúsacha. Oibríonn Amnesty International le gníomhaithe cearta daonna sa Libia, san Éigipt, sa Túinéis agus in áiteanna eile atá ag athrú go mall, agus chun drochíde a nochtadh ar dhá thaobh na coimhlinte uafásach sa tSiria.

##### Pionós an bháis
Séard atá i gceist le pionós an bháis ná séanadh cearta daonna atá go hiomlán dochúlaithe. Tá Amnesty International ag obair go dian chun deireadh a chur le pionós an bháis ar fud an domhain.

##### Ciorrú ball giniúna ban san Eoraip
Tá feachtas de chuid Amnesty International, END FGM, ar siúl ar fud na hEorpa ar feadh roinnt blianta anois. Tá an
feachtas ag iarraidh béim a chur ar chiorrú ball giniúna ban ar chlár oibre Aontais na hEorpa agus chun na mná a d'fhulaing é go dtí seo agus atá fós i mbaol a chur chun cinn.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Amnesty International. Arna rochtain den uair dheireanach ar 22 Bealtaine 2020

## Tagairtí

Catagóir:Amnesty International
Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Beaulieu Abbey

B'abtheach Cistéirseach suite i Hampshire é **Beaulieu Abbey**.

Catagóir:Hampshire
Catagóir:Mainistreacha Shasana
Catagóir:Cistéirseach
Ardeaglais Winchester

Is ardeaglais suite i Winchester í **Ardeaglais Winchester**.

## Tagairtí

Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Eaglaisí sa Bhreatain
Catagóir:Foirgnimh i Sasana
Catagóir:Hampshire
Asterix

Is é **Asterix** ainm an phríomhcharachtair i sraith leabhar i bhfoirm cartúin do pháistí leis an údar René Goscinny (ag an tús). Is scéalta iad faoin ngaiscíoch beag Ceilteach, Asterix, agus a chara mór, Obelix, agus faoin trioblóid mhór a thug siad don arm Rómhánach.
 
Thosaigh an tsraith ar an 29 Deireadh Fómhair 1959. Is féidir na scéalta a léamh i mbreis agus 100 teanga anois, an Ghaeilge ina measc.  

Tá an-tóir ar Asterix sa Fhrainc go háirithe. Mar shampla, sa bhliain 2017, bhí ceant ar siúl i bPáras chun léaráidí d’Asterix agus Obelix a dhíol. Bhí na pictiúir sínithe ag na daoine a chruthaigh na scéalta, Albert Uderzo agus René Goscinny. Fuair siad €1.2 milliún ar léaráid amháin agus €1.4 milliún ar léaráid eile. 

## Carachtair
* Asterix
* Obelix
* Glasaix
* Dándírix
* Ogamaix
* Taoisix

[mion|clé|Múrmhaisiú sa [An Bhruiséil|Bhruiséil]]

## Leabhair

* Asterix na nGallach
* Asterix agus an Corrán Óir
* Asterix agus Draoi na Bliana
* Asterix Gliaire
* Asterix agus Cléópatra
* Asterix agus Troid na dTreabh
* Asterix i dTír na Sasanach
* Asterix ar Pháirc an Chatha
* Asterix ag na Cluichí Oilimpeacha
* Asterix agus an Cealgaire
* Asterix i gCoill na Cinsealachta
* Asterix agus Coróin Labhrais Chaesair
* Asterix agus an Fear Feasa
* Asterix agus a Mhac

## Féach freisin
* Déithe agartha go mion minic ag na Gallaigh: Toutatis, Belenos, Belisama

## Tagairtí

Catagóir:Asterix
Catagóir:Greannáin
Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge
Catagóir:Ficsean stairiúil
Túr (foirgneamh)

Is foirgneamh ard caol, a d'fhéadfadh a bheith ina shaorsheasaimh nó cuid foirgneamh mar eaglais nó caisleán é **túr**. 
 

Catagóir:Túir
Margaret Hamilton

Eolaí ríomhaireachta, innealtóir bogearraí agus úinéir gnó Meiriceánach is ea **Margaret Heafield Hamilton** (17 Lúnasa 1936 a rugadh í). Chabhraigh sí le bogearraí a fhorbairt don chlár Apollo.

Tá níos mó ná 130 alt, imeacht, agus tuairisc foilsithe aici faoi na 60 tionscadal agus 6 mhórchlár a raibh sí bhainteach leo.

[thumb|left|alt=Margaret Hamilton ina seasamh in aice leis an bhogearraí loingseoireacht a rinne sí agus a cuid foirne do Clár Apollo|mion|Margaret Hamilton ina seasamh in aice leis an bhogearraí loingseoireacht a rinne sí agus a cuid foirne do [Clár Apollo.]]

## Foilseacháin acadúla
* M. Hamilton (1994), "Inside Development Before the Fact," cover story, Special Editorial Supplement, 8ES-24ES. *Electronic Design*, Apr. 1994.
* M. Hamilton (1994), "001: A Full Life Cycle Systems Engineering and Software Development Environment," cover story, Special Editorial Supplement, 22ES-30ES. *Electronic Design*, Jun. 1994.
* M. Hamilton, Hackler, W. R.. (2004), Deeply Integrated Guidance Navigation Unit (DI-GNU) Common Software Architecture Principles (revised dec-29-04), DAAAE30-02-D-1020 and DAAB07-98-D-H502/0180, Picatinny Arsenal, NJ, 2003-2004.
* M. Hamilton and W. R. Hackler (2007), "Universal Systems Language for Preventative Systems Engineering," *Proc. 5th Ann. Conf. Systems Eng. Res.* (CSER), Stevens Institute of Technology, Mar. 2007, paper #36.
* M. Hamilton and W. R. Hackler (2007), "A Formal Universal Systems Semantics for SysML", 17th Annual International Symposium, INCOSE 2007, San Diego, CA, Jun. 2007.
* M. Hamilton and W. R. Hackler (2008), "Universal Systems Language: Lessons Learned from Apollo", IEEE Computer, Dec. 2008.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta Meiriceánacha
Catagóir:Ríomheolaithe mná
Pulp

Ba bhanna ceoil alt-rac é **Pulp**. Tháinig an grúpa le chéile den chéad uair in Sheffield sa bhliain 1978. Bhain an grúpa formhór a gcuid clú agus cáil amach idir na blianta 1994 - 1996 leis na baill a leanas: Jarvis Cocker (an guth, an giotár),Candida Doyle (na méarchláir), Russell Senior (an giotár. an veidhlín), Mark Webber (an giotár, na méarchláir), Steve Mackey (an dordghiotár) agus Nick Banks (drummaí). 

Le linn na 80idí ní raibh mórán ratha ar an mbanna, ach ardaíodh a bpróifíl le linn na 90idí tar éis dóibh na halbaim His 'n' Hers (1994) agus Different Class (1995) a eisiúint. Tá an duais ceoil Mercury buaite acu faoi dhó - sa bhliain 1994 don albaim His 'n' Hers agus arís sa bhliain 1998 don albaim This is Hardcore. Bhí siad ina bpríomhoirfidigh ag Glastonbury faoi dhó chomh maith. 

Chuaigh Pulp ar hiatas, tar éis dóibh an t-albam We Love Life a eisiúint sa bhliain 2001, tráth a raibh 10 milliún albam díolta acu. Tháinig siad le chéile an athuair sa bhliain 2011 mar phríomhoirfidigh ag féilte ceoil ar fud an domhain.  

Bhí Pulp ar cheann de na bannaí is mó ar ar dtugtaí Britpop orthu i lár na 1990idí, in éineacht le Blur, Oasis, Elastica, Cast agus roinnt bannaí eile nach iad. 

## Albaim
* *It* (1983)
* *Freaks* (1987)
* *Separations* (1992)
* *His 'n' Hers* (1994)
* *Different Class* (1995)
* *This Is Hardcore* (1998)
* *We Love Life* (2001)

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Sasanacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1978
Caisleán Eastnor

clé|250px|mion|Caisleán Eastnor
Is caisleán suite i Herefordshire é **Caisleán Eastnor**.

Catagóir:Herefordshire
Preabchaisleán

deas|250px|thumb|Preabchaisleán
Is struchtúr mór inséidte i gcruth caisleáin nó foirgnimh eile é **preabchaisleán**.

## Tagairtí

Catagóir:Caisleáin
Caoimhín Ó Dubháin

Is iománaí é **Caoimhín Ó Dubháin**, nó **Kevin Downes** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 14 Deireadh Fómhair 1991. Is as Contae Luimnigh é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Luimnigh
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Pat Begley

Is iománaí é **Pat Begley**. Is as Contae Luimnigh é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Luimnigh
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Worcestershire Beacon

Is cnoc i Sasana é **Worcestershire Beacon**, atá suite i Herefordshire. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na Sasana
Catagóir:Herefordshire
Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
Ardeaglais St Albans

Is ardeaglais Anglacánach suite i St Albans í **Ardeaglais St Albans**.

Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Eaglaisí sa Bhreatain
Catagóir:Foirgnimh i Sasana
Catagóir:Hertfordshire
The SpongeBob SquarePants Movie

Scannán beochana Meiriceánach is ea ***The SpongeBob SquarePants Movie*** a rinneadh sa bhliain 2004.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:SpongeBob
Catagóir:Scannáin 2004
Catagóir:Scannáin beochana 2004
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Spongebob - An Scannán: Spúinse as Uisce

Scannán beochana Meiriceánach is ea ***Spongebob - An Scannán: Spúinse as Uisce*** a rinneadh sa bhliain 2015.

Is é an chéad scannán as Gaeilge ó Hollywood. Tháinig Spongebob chuig TG4 sa bhliain 2000 agus ón am sin ba é an príomhchlár do pháistí as Gaeilge é.

## Féach freisin
* *[[Spongebob an Scannán: Cá bhfuil SquarePants?]]*

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

*
Catagóir:Scannáin 2015
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Ghaeilge
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Sraitheanna scannán
James McNeill Whistler

Péintéir agus eitseálaí Meiriceánach ab ea **James Abbott McNeill Whistler** (10 Iúil 1834 – 17 Iúil 1903). Rugadh i Lowell, Massachusetts, é ach chaith sé an chuid ba mhó dá shaol mar dhuine fásta i Sasana. Ní raibh áit ina chuid saothar ealaíne don mhaoithneachas ná le tagairtí morálta. Chleacht sé "ealaín ar son ealaíne", agus b'fhearr leis stíl dhíreach neamhornáideach. Tá sé sin le feiceáil ina shíniú, a bhí stílithe i bhfoirm fhéileacáin a raibh ga righin fada air in áit an eireabaill. Tá clú ar mhórshaothar leis, *Arrangement in Gray and Black no. 1* (1871) nó, mar is fearr aithne air, *Máthair Whistler*. D'éag sé i Londain Shasana agus é 69 bliana d'aois.

## A óige
Rugadh James Whistler i Lowell, Massachusetts, agus tógadh é i Lowell, Stonington, Connecticut, Springfeld, Massachusetts, agus ansin Cathair Pheadair, sa Rúis. Innealtóir iarnróid ab ea a athair. Fostaíodh an t-athair ar feadh tamaill chun iarnród a thógáil sa Rúis. Blianta ina dhiaidh sin, agus James fásta, thug sé an leabhar gurb i gCathair Pheadair a saolaíodh é. Dúirt sé go raibh cead aige áit a bhreithe a roghnú agus nárbh é Lowell a rogha. D'fhreastail sé ar Acadamh Míleata na Stát Aontaithe ag West Point, Nua-Eabhrac. 
mion|Arrangement in Gray and Black no. 1

mion|''Symphony in White no 1'' ("An Cailín Bán"), 1862

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1834
Catagóir:Básanna i 1903
Catagóir:Péintéirí Meiriceánacha
Homer vs. Lisa and the 8th Commandment

Craoladh an tríú heipeasóid déag, **"Homer vs. Lisa and the 8th Commandment"**, den dara sraith *[[The Simpsons]]* ar an 7 Feabhra 1991. Scríobh Steve Pepoon an eipeasóid seo. D'fhéach 26.2 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh
Feictear Troy McClure den chéad uair san eipeasóid.

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 2)
Principal Charming

Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, **"Principal Charming"**, den dara sraith *[[The Simpsons]]* ar an 14 Feabhra 1991. Scríobh David Stern an eipeasóid seo. D'fhéach 23.9 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh
Déanann Hans Moleman, Groundskeeper Willie agus Squeaky Voiced Teen a gcéad cuma san eipeasóid.

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 2)
Arnold, Nottinghamshire

Is baile suite i Nottinghamshire é **Arnold**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Nottinghamshire
Aspley, Nottingham

Is baile suite i Nottingham é **Aspley**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Nottingham