Tuaslagán maolánach

Is é is **tuaslagán maolánach** ann ná tuaslagán atá friotaíoch in aghaidh athruithe ar pH aige, má chuirtear méideanna beag aigéid nó alcaile leis.
Is tuaslagán uiscí é,  arb é atá ann ná meascán d'aigéad lag agus a bhun comhchuingeach, nó a mhalairt.

## An dóigh a n-oibríonn tuaslagán maolánach
Cuireann tuaslagáin mhaolánacha i gcoinne athraithe pH mar gheall ar chothromaíocht idir an t-aigéad lag HA agus a bhonn comhchuingeach A−.

:HA ⇌ H+ + A−

Nuair a chuirtear roinnt aigéad láidir le meascán cothromaíochta den aigéad lag agus a bhun comhchuingeach, cuirtear iain hidrigine (H+) leis, agus aistrítear an chothromaíocht ar chlé, de réir phrionsabal Le Châtelier. Mar gheall air seo, méadaíonn tiúchan na n-ian hidrigine níos lú ná an méid a bhfuil súil leis maidir leis an gcainníocht aigéad láidir a chuirtear leis. Ar an gcaoi chéanna, má chuirtear alcaile láidir leis an meascán, laghdaíonn tiúchan na n-ian hidrigine níos lú ná an méid a bhfuil súil leis maidir leis an gcainníocht alcaile a chuirtear leis.

Mar shampla, feidhmíonn aicéatáit (CH3COOH is CH3COO-) go maith mar mhaolán sa raon pH 4-5, carbónáit (H2CO3 is HCO3-) sa raon 6-8, agus amóinia (NH3 is NH4+) sa raon 9-10. Braitheann córais bhitheolaíochta ar mhaoláin go príomha chun luachanna tairiseacha pH a chaomhnú.

Bíonn aigéad lag agus salann aigéad lag i dtuaslagán maolánach aigéadach, mar shampla is tuaslagán maolánach é tuaslagán d’aigéad eatánóch agus eatánóáit sóidiam.

I dtuaslagán aigéadach ina bhfuil aigéad eatánóch agus eatánóáit sóidiam i dtuaslagán, tá;

*méid mór den aigéad eatánóch díthiomsaithe, mar gur aigéad lag é, agus
*méid mór ian eatánóáite, mar gheall ar dhíthiomsú iomlán na heatánóáite sóidiam i dtuaslagán.

Uaidh sin, tá taiscumar d’iain aigéad eatánóch agus eatánóáite ag tuaslagán maolánach.

## Aigéad (H<sup>+</sup>) a chur le tuaslagán maolánach
:CH3COOH ⇌ CH3- + H+
* Bogann suíomh na cothromaíochta ar clé, leis na hiain (H+) a cuireadh leis a bhaint as.
* Coinníonn seo an pH beagnach tairiseach.

Sa tuaslagán maolánach tá taiscumar de na hiain eatánóáite ann.

## Alcaile (OH<sup>-</sup>) a chur le tuaslagán maolánach
:CH3COOH + OH- ⇌ CH3COO-+ H2O

* Is féidir leis an aigéad eatánóch neamhdhíthiomsaithe na hiain hiodrocsaíde a bhaint as agus an pH a chothabháil.
* Nó is féidir leis na hiain hiodrocsaíde comhcheangal le H+ agus uisce a fhoirmiú, rud a thiomáineann an chothromaíocht CH3COOH ⇌ CH3COO- + H+ go taobh na láimhe deise, le rud éigin a chur in áit na n-ian  H+ agus an pH a choinneáil seasmhach.

## pH tuaslagán maolánach a ríomh
Is féidir pH tuaslagán maolánach a ríomh ag úsáid chothromóid Henderson-Hasselbalch.

pH = pKa + log1010 [A]/[HA]

Is é [A-] tiúchan an ainiain, a nglactar leis go bhfuil sí mar an gcéanna le tiúchan an tsalainn, mar go ndíthiomsaíonn sí go hiomlán i dtuaslagán.
Is é [HA] tiúchan an aigéid.

Mar shampla:
Más é an Ka don aigéad eatánóch ag 25°C is 1.8 x 10-5 mol dm-3, cad é pH tuaslagáin a bhfuil 1.0 mol dm-3 eatánóáit sóidiam agus 0.1 mol dm -3 aigéad eatánóch ann?
pH = pKa + log10 [A]/[HA]
pH = -log10Ka + log10 [A]/[HA]
pH = -log10(1.8 x 10-5) + log10(1.0/0.1)
**Freagra**: pH = 4.7 + 1 = **5.7**

## Hidrealú salainn
Is féidir le tuaslagán salainn bheith aigéadach, alcaileach nó neodrach, ag brath ar nádúr idirghníomhú na n-ian salainn le huisce (hidrealú salainn). Glacann caitiain agus ainiain an tsalainn dhíthiomsaithe le hiain hidrigine ó uisce nó
bronnann siad iain hidrigine ar uisce.
: