open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
DeepSeek

Saotharlann intleachta saorga Síneach is ea **DeepSeek**'(Sínis: 深度求索; pinyin: **Shēndù Qiúsuǒ** ) a fhorbraíonn samhlacha móra teanga foinse oscailte. Tá DeepSeek maoinithe go príomha ag ciste fálaithe na Síne *High-Flyer*, a bhunaigh Liang Wenfeng atá bunaithe i Hangzhou, Zhejiang.
clé|mion|Bolscaireacht na Síne le fáil ar DeepSeek-R1, i gcoinne neamhspleáchas  na Téaváine

## Stair
Baineadh croitheadh as rialtas Mheiriceá agus as na comhlachtaí in Silicon Valley i mí Eanáir 2025 nuair a eisíodh an bota cómhrá darb ainm DeepSeek-R1. Chuaigh an aip go barr na liostaí íoslódála ar iOS agus Android, rud a chuir imní ar cheannairí teicneolaíochta i Meiriceá, toisc gur mhaígh DeepSeek gur chruthaíodar an tsamhail le níos lú maoinithe i comparáid le samhlacha Meiriceánacha ar nós OpenAI.  

Tá DeepSeek níos saoire mar ní úsáideann sé mórán sliseanna. Dar leis an bhfoireann atá taobh thiar de DeepSeek, ní raibh ach timpeall €6 mhilliún de dhíth orthu chun an teicneolaíocht a chruthú, méid atá i bhfad níos lú ná na billiúin dollar a chaitheann gnólachtaí SAM. 

De bhrí na nuachta sin, chaill an comhlacht sliseanna, Nvidia, $600 milliún ar an 27 Eanáir 2025 – an caillteanas margaidh is mó i stair na Stát Aontaithe. Léirigh an tUachtarán Trump a imní faoin teicneolaíocht bíodh is gur cheiliúir rialtas na Síne an aip nua. 

Cuireadh i leith DeepSeek nach bhfuil sé saor ón mbolscaireach. Nuair a a chuir BBC ceist air faoi na heachtraí i gCearnóg Tiananmen sa bhliain 1989, dúirt DeepSeek nach raibh sé ábalta an cheist a fhreagairt.

## Féach freisin

* ChatGPT

## Naisc sheachtracha
* DeepSeek R1 Explained to your grandma
* How China’s New AI Model DeepSeek Is Threatening U.S. Dominance
* Advances by China’s DeepSeek sow doubts about AI spending 
* DeepSeek buzz puts tech stocks on track for $1.2 trillion drop

## Tagairtí

Catagóir:Bunaíochtaí 2023 sa tSín
Catagóir:Saotharlanna intleachta saorga
Catagóir:Cuideachtaí atá bunaithe i Hangzhou
Catagóir:Cuideachtaí teicneolaíochta a bunaíodh in 2023
Catagóir:Intleacht shaorga
Catagóir:Botaí comhrá
Siondróm Hutchinson-Gilford

Anoird a buaileann leanaí is ea **progeria** ar nós **siondróm Hutchinson-Gilford**; tagann an aois go hanabaí ar dhaoine a mbuaileann an siondróm sin iad.

## Féach freisin

* Aosú

## Tagairtí

Catagóir:Aosúchas
Catagóir:Dul in aois
Catagóir:Siondróim
Catagóir:Péidiatraic
Aosúchas

mion|Seven pillars of aging
Sa chiall is leithne, is féidir le h**aosúchas** tagairt a dhéanamh do chealla aonair laistigh d’orgánach a bhfuil deireadh leo ag deighilt, nó do dhaonra speicis (mar shampla aosú an phobail). Tagraíonn an téarma aosúchas go príomha do ainmhithe agus fungais. D'fhéadfadh baictéir, plandaí ilbhliantúla agus roinnt ainmhithe simplí a bheith neamhbhásmhar ó thaobh na bitheolaíochta de.  

### Bitheolaíocht
Léargas amháin ar an bpróiseas is ea teip na colainne oiriúnú d'athruithe sa chomhshaol (a mhéadaíonn go leanúnach). Sna teoiricí nua-aoiseacha ar an laghdú oiriúnachta seo, meastar gur de bharr earráidí i macasamhlú an ADN i gcilldeighilt agus/nó earráidí i dtáirgeadh próitéiní is einsímí ag na cealla a tharlaíonn sé. Camann na hearráidí seo mar thoradh ar athruithe san ábhar géiniteach de réir mar a théann indibhid in aois.

Agus an corp ag dul in aois, bíonn cealla nach bhfuil sainfheidhm leo díomhaoin go dtí go mbíonn sé in am na horgáin a athnuachan. Tugtar gaschealla fásta orthu sin, agus tá siad le fáil i ngach fíochán sa chorp.

Dá shine an corp, áfach, is ea is measa i mbun oibre na gaschealla fásta – rud a chuireann leis an aosú agus na fadhbanna a bhaineann leis. Meastar gur féidir na fadhbanna sin a shárú trí na gaschealla féin a athnuachan.

Rinneadh turgnaimh sna 2000idí-2010idí a léirigh go gcuireann an ghéin ‘Nanog’ (ainmnithe as Tír na nÓg) tús an athuair le próisis cheallacha a bhíonn suanach le fada, rud is siocair le cnámha laga, cuislí calctha agus comharthaí sóirt eile na seanaoise. 

## Féach freisin

* Dul in aois (aosú dhuine)
* Athghiniúint (bitheolaíocht)
* Cripteabóis

## Tagairtí

Catagóir:Aosúchas
Catagóir:Beatha
Catagóir:Bás
Catagóir:Seanaois
Tomás Ó Coileáin

Is file, teagascóir, athair, agus eagarthóir filíochta Éireannach é ** Tomás Ó Coileáin** as Cathair Dháibhín, Luimneach. Rugadh é in 1988 agus foilsíodh dán dá chuid don chéad uair in 2007. Tá dhá bhailiúchán filíochta foilsithe aige; *Inside Out* (2020) agus *Ar An Leoithne/On The Breeze* (2024), iad beirt le Revival Press. Tá cónaí air i gCathair Luimnigh. Bhain sé an dara háit amach sa Chomórtas Filíochta mar chuid d'Fhéile Ealaíne Bhaile an Bhuinneánaigh 2024, agus bhuaigh sé an chéad áit i bhFéile Raifteirí Bhaile Locha Riach agus sa chomórtas "Hold Fast To Dreams" de chuid Drawn To The Light Press sa bhliain 2024 chomh maith.

Bhí dánta i gcló aige in Aneas, HOWL New Irish Writing, The Waxed Lemon, An Gael, Comhar, The Galway Review, The Hong Kong Review, Irisleabhar Mhá Nuad, New Isles Press: Psychopomp, The Stony Thursday Book, agus sa chnuasach dátheangach "Ar An Leoithne/On the Breeze". Tá sé fós ag obair ar a chéad chnuasach lán-Ghaeilge. Eisean eagarthóir filíochta le Revival Press ó Lúnasa 2023. Bhuaigh sé an chéad duais sa chomórtas filíochta, "Aisling", ag Féile Raifteirí, Baile Locha Riach sa bhliain 2024.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Fir
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Séamus Ó Cinnéide (file)

Is file, staraí, scéalaí, agus iriseoir as Luimneach a bhí i **Séamus Ó Cinnéide** (1925 - 26 Nollaig 1992). Rugadh é i Sráid Mhungairit, Luimneach, Éire, agus bhí cónaí air i nGarraí Eoin ó na 1960í ar aghaidh. Scríobh sé colúin don Limerick Leader agus don Limerick Chronicle, an colún "*I Mo Scriobháil Féin*" ina measc. Bhí sé ina chomh-údar, le Donal Ryan, ar *History and Folklore of Parteen and Meelick*. Thaistealaíodh sé chun na Gaeltachta i gCúil Aodha, sa Rinn, agus i gConamara, agus d'fhreastalaíodh sé ar Chonradh na Gaeilge. Ainmníodh sráid ina onóir sa bhliain 2007.

Eagraíonn Ionad Scríbhneoirí Luimnigh Comórtas Filíochta Séamus Ó Cinnéide (file). Is comórtas é seo do dhánta i nGaeilge, chun scríobh na filíochta i nGaeilge a spreagadh agus a chur chun cinn, agus ómós á thabhairt don Chinnéideach.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1992
Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Daoine as Luimneach
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Fir
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scéalaithe Éireannacha
Catagóir:Staraithe Éireannacha
Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois
Catagóir:Staraithe na Gaeilge
Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Catagóir:Comórtais Filíochta
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Iriseoirí Gaeilge
Ionad Scríbhneoirí Luimnigh

Bunaíodh **Ionad Scríbhneoirí Luimnigh** mar eagraíocht neamhbhrabúis sa bhliain 2008 chun tacú le scríbhneoirí ó Luimneach agus níos faide i gcéin, agus iad a chur chun cinn trí léamha, ceardlanna agus gníomhaíochtaí foilsitheoireachta. Bord stiúrthóirí deonacha atá air. Cuireann an Lárionad leis an bpobal litríochta i Luimneach agus sa cheantar máguaird.

Is é an tIonad a eagraíonn Comórtas Filíochta Séamus Ó Cinnéide (file). Is comórtas é seo do dhánta i nGaeilge, chun scríobh na filíochta i nGaeilge a spreagadh agus a chur chun cinn, agus ómós á thabhairt do Shéamus Ó Cinnéide, duine a chuir cúis na Gaeilge chun cinn i Luimneach go díograiseach i rith an 20ú haois.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Litríocht na hÉireann
Catagóir:Meáin na hÉireann
Catagóir:Luimneach
Jamie Duffy

Is ceoltóir agus cumadóir amhrán Éireannach é **Jamie Ó Dufaigh** nó **Jamie Duffy**. Rugadh é sa bhliain 2001. Is as sráidbhaile Ghlasloch in oirthuaisceart Chontae Mhuineacháin é.   Tagann fuaim Duffy ó mheascán de cheol clasaiceach agus de cheol traidisiúnta na hÉireann.

[mion|[Caisleán Leslie, Glasloch]]

## Gairm
Nuair a bhí Jamie 17 thosaigh sé amach ag obair í gCaislean Leslie í nGlasloch. Bhí an-suim aige i traidisiún na gceol, mar bhí a sheanmháthair ina DJ i gCaisleán Leslie i gceann de na chéad chlubanna oíche faoin tuath riamh in Éirinn ag deireadh na 1960idí. 

Bhain Duffy céim amach sa Chaidreamh Idirnáisiúnta agus sa Pholaitíocht in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste in 2022.

Shroich a chéad singil "Solas" Uimh. 1 sna cairteacha clasaiceacha i roinnt tíortha, le linn 2022-2023,  le níos mó ná 60 milliún srutháin ar Spotify (an píosa ceoil Éireannach ba rathúla ó *Take Me To Churc*h le Hozier).  Deir Jamie gur duine an-pholaitiúil é. "Is mise an chéad ghlúin a d'fhás suas ó Chomhaontú Aoine an Chéasta. ... Scríobhadh Solas i lár chathair Bhéal Feirste, thart ar 30 soicind ó Halla na Cathrach, áit a mbeadh ort, 25 bliain ó shin, dul trí sheiceálacha slándála chun dul isteach i lár na cathrach"

D'eisigh sé roinnt singil ina dhiaidh sin, comhoibriú le Kingfishr, Patrick Dexter, Peter Sandberg agus an réalta pop Moncrieff san áireamh.  

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Cumadóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh in 2001
Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin
Binse Mhic Mhuiris

Fiosrúchán poiblí a bhí i **mBinse Mhic Mhuiris** chun aghaidh a thabhairt ar líomhaintí sna 1990í agus sna 2000í luatha i gcoinne an Gharda Síochána, fórsa póilíneachta náisiúnta na hÉireann. I measc na n-ábhar a scrúdaíodh bhí moltaí maidir le póilíneacht éillitheach agus mímhacánta i gContae Dhún na nGall ach tá iarmhairtí agus tábhacht níos forleithne ag baint lena moltaí agus tátail.

Cruthaíodh Binse Mhic Mhuiris trí rún ón Oireachtas an 28 Márta 2002 agus trí Ionstraim dar teideal Ionstraim Tribunals of Inquiry (Evidence) Act, 1921  (Establishment of Tribunal) Instrument, 2002 a rinne an tAire Dlí agus Cirt, Comhionannais agus Athchóirithe Dlí an 24 Aibreán. 2002.

Ba é a theideal foirmiúil ná *The Tribunal of Inquiry into complaints concerning some Gardai of the Donegal Division*. Tugtar the *Morris Tribunal* air i ndiaidh an Breitheamh Onórach Frederick Morris ((Gaeilge:Feardorcha Mac Muiris)), iaruachtarán ar an Ard-Chúirt agus breitheamh den Chúirt Choiriúil Speisialta, a cheapadh chun bheith ina chomhalta aonair ar an mbinse.

Chríochnaigh an binse a chuid éisteachtaí poiblí i mí na Nollag 2007. Eisíodh a thuarascáil deiridh i mí Dheireadh Fómhair 2008.

## Naisc sheachtracha
* Binse Mhic Mhuiris
* Morris Tribunal 

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Catagóir:2002 in Éirinn
Catagóir:Fiosrúcháin phoiblí in Éirinn
Catagóir:Mí-iompar póilíneachta in Éirinn
John Cummins

Is Teachta Dála do Phort Láirge é John Cummins (FG). Toghadh é mar TD don chéad uair in Olltoghchán 2024.

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Cummins ina aire stáit sa Roinn Tithíochta i Rialtas an 34ú Dáil.

## Féach freisin

* Port Láirge (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge
Gasumpáil

mion|'''teach a thógáil,'''
Is éard is **gasumpáil** ann ná tairiscint níos airde a chur isteach ar theach (lena cheannach) i ndiaidh don díoltóir glacadh le tairiscint eile. Ó fhocal Giúdaise a thagann sé. Sa bhliain 2005, ar mholadh ón gCoiste Téarmaíochta, foilsíodh an téarma Gaeilge go díreach ar Focal.ie mar a thugtaí ar Téarma.ie ag an am. Téarma é ar baineadh úsáid mhór as le linn an Tíogair Cheiltigh in Éirinn.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Réadmhaoin
Catagóir:Tithíocht
Craobhchomórtas Domhanda Dairteanna PDC

mion|Jermaine Wattimena agus Stefan Bellmont , PDC World Darts Championship 2025.
Is comórtas dairteanna proifisiúnta é an **Craobhchomórtas Domhanda Dairteanna PDC**, nó an Chraobh Paddy Power, eagraithe ag an *Professional Darts Corporation*  (PDC). Bíonn an comórtas ar siúl idir mí na Nollag agus mí Aibreán san Alexandra Palace I Londain. Faigheann an buaiteoir £500,000 agus an corn Sid Waddell. Ainmníodh é as an tráchtaire dairteanna Sid Waddell, a fuair bás sa bhliain 2012. 

## Na buaiteoirí agus na blianta a bhuaigh siad an chomórtas

## Rangú Domhanda

## Láthair
Ar dtús bhí an PDC World Darts Championship suite sa Circus Tavern ó 1994 go 2007 

I 2008 d'athraigh sé ón Circus Tavern go dí an Alexandra Palace I Londain/ An Ally Pally. 

## Airgead a faigheann an buaiteoir
**Buaiteoir:** £500,000 

**Duine sa dara hait:** £200,000 

**Cluiche leathcheannais:** £100,000 

**Cluiche ceathrú ceannais:** £50,000 

**4ú Babhta:** £35,000 

**Tríú Babhta:** £25,000 

**Dara Babhta:** £15,000 

**Cead Babhta:** £7,500 

**9 Darter:** £60,000  

## Naisc

* Every winner of the World Darts Championship since 1978 – both BDO and PDC  
* World Championship Race
* news.paddypower.com
* PDC World Darts Championship | World of Darts Wiki | Fandom

## Tagairtí

Catagóir:Dairteanna
Catagóir:Comórtais
Calum MacPhàrlain

Scoláire agus cumadóir amhrán ab ea **Calum MacPhàrlain** (1853-1931). Bhí sé ina rúnaí agus ina uachtarán ar Comunn Gàidhlig Ghlaschu, agus ghlac sé páirt in obair an Chomuinn Ghàidhealaigh.

## A Shaol
Rugadh é i nDail Abhaich, Taobh Loch Obha, Earra-Ghàidheal , ach tógadh i bPàislig é. D’fhás sé aníos sa bhaile, agus fuair sé post mar shuirbhéir. D’fhan sé ann ar feadh an chuid eile dá shaol ina dhiaidh sin.

## Obair
B' eisean an chéad eagarthóir ar Lámhscríbhinn Fheàrnaig, a foilsíodh sa bhliain 1923 . Ach is mar scríbhneoir agus mar aistritheoir a bhain sé clú agus cáil amach, agus chum sé freisin go leor amhrán – foinn agus focail – a foilsíodh in *The Songs of the Highlands* (c.1900).

Tá a chuid scríbhinní le feiceáil in irisleabhair Ruaraidh Arascain is Mhàirr: *[[Guth na Bliadhna]]*, *An Sgeulaiche*, *Alba*, agus *An Ròsarnach*.

## Leabharliosta

### Mar údar

* 1925?. *Am Mosgladh Mòr* (Glaschu: The Highland Society). An Comunn Gàidhealach). Pdf ar fáil ag NLS. NLS .

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* ‘Calum MacFarlane,’ ''Tionscadal Arascain'' (Ollscoil Ghlaschú)

Catagóir:Básanna i 1931
Catagóir:Daoine a rugadh i 1853
Catagóir:Scoláirí agus acadóirí Albanacha
Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Filí Gaeilge na hAlban sa 19ú haois
Catagóir:Amhránaithe fireanna Albanacha
Catagóir:Filí na hAlban san 20ú haois
Catagóir:Daoine ó Earra-Ghàidheal agus ó Bhòid
Catagóir:Daoine ó Siorrachd Rinn Friù)
Comhairle Arcaibh

Is í **Comhairle Arcaibh**, an t-údarás áitiúil d'Inse Orc, ceann de na 32 limistéar comhairle in Albain.

Cruthaíodh í sa bhliain 1975 ón iar-Chomhairle Siorrachd Arcaibh leis an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973.. 

Soláthraíonn an Chomhairle seirbhísí i réimsí sláinte comhshaoil, bóithre, obair shóisialta, forbairt pobail, forbairt eagraíochtúil, forbairt eacnamaíoch, caighdeáin tógála, caighdeáin trádála, tithíocht, dramhaíl, oideachas, reiligí, calafoirt agus cuanta srl.. Bailíonn an Chomhairle muirear comhairle.

Is í an chomhairle an t-údarás cuain d’Orc freisin agus déanann a rannóg seirbhísí mara bainistiú ar oibriú 29 cé agus cuan na n-oileán.

## Stair
Bhí Inse Orc á riaradh ag [Coimisinéirí Soláthair] ó 1667 agus ansin ag [Comhairle Arcaibh] ó 1890 go 1975. 

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle Árcaibh
Buaiteoirí an Chomórtais Idirnáisiúnta Amhrán Pan Ceilteach

[mion|Na [Na Náisiúin Cheilteacha|Tíortha Ceilteacha de réir rathúlachta sa Chomórtas Idirnáisiúnta Amhrán faoin mbliain 2024]]
Seo liosta de **[[Buaiteoirí an Chomórtais Idirnáisiúnta Amhrán Pan Ceilteach|Bhuaiteoirí an Chomórtais Idirnáisiúnta Amhrán Pan Ceilteach]]**, arna eagrú ag an bhFéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach.

Is féidir na sonraí a chur in ord áirithe eile ach cliceáil ar theidil an cholúin chuí ("Buaiteoir", "Amhrán", srl.).

## Féach freisin
* An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach
* Buaiteoirí Chomórtas Náisiúnta Amhrán Nuachumtha Pan Ceilteach na hÉireann

## Tagairtí


*
Catagóir:Ceol Comhaimseartha na Gaeilge
Catagóir:Ceol na hÉireann
Catagóir:Ceol na hAlban
Catagóir:Ceol Oileán Mhanann
Catagóir:Ceol na Breataine Bige
Catagóir:Ceol na Briotáine
Catagóir:Ceol Chorn na Breataine
*
*
Catagóir:Gradaim Cheoil na Gaeilge
Catagóir:Imeachtaí Ceoil
Catagóir:Féilte Gaeilge
Catagóir:Féilte Éireannacha
Catagóir:Féilte a bunaíodh in 1971
Catagóir:Liostaí
Tadhg Ó Murchadha (béaloideasóir)

Béaloideasóir agus bailitheoir amhrán as Contae Chiarraí ba ea **Tadhg Ó Murchadha** (11 Feabhra 1896–8 Meán Fómhair 1961).   Bhí sé ag obair le Coimisiún Bhéaloideas Éireann i gCo. Chiarra, ar dhuine den chéad bheirt bhailitheoirí lánaimseartha a d’fhostaigh an Coimisiún nuabhunaithe i 1935. 

## Beatha
D’éirigh le Tadhg Ó Murchadha teastas múinteora Gaeilge a fháil i gColáiste na Rinne in 1925. Thug sin go dtí ceantar Chaisleán an Chomair ag múineadh Gaeilge é ach faoi 1927 bhí sé ar ais in Uíbh Ráthach ag múineadh agus ag timireacht don Choiste Gairmoideachais.

Ba ghnách leis saoire an tsamhraidh a chaitheamh ag bailiú béaloidis ach ó 17 Meán Fómhair 1935 bhí sé ag obair go lánaimseartha do Choimisiún Béaloideasa Éireann. Sa tréimhse anuas go 1957 líon sé 60,000 leathanach de bhéaloideas Chiarraí, chomh maith le roinnt ón gClár agus ó Chorcaigh

Fear díograiseach a bhí ann. Théadh sé timpeall ar a rothar agus an ediphone thiar ar an iompróir aige agus é ag tabhairt cuairt ar sheanchaithe, scéalaithe agus amhránaithe ag bailiú amhrán, scéalta agus seanchais.

D’éag Tadhg Ó Murchadha ar 8 Meán Fómhair 1961. In 2025, rinne Éigse na Brídeoige comóradh ar an obair a rinne sé.

## Féach freisin

* Coimisiún Béaloideasa Éireann

## Tagairtí

Catagóir:Béaloideasóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1896
Catagóir:Básanna i 1961
Catagóir:Bailitheoirí amhrán Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Coimisiún Béaloideasa Éireann
Francesco Cancellato

Is iriseoir Iodálach é **Francesco Cancellato** (Lodi, 15 Eanáir 1980). Tá sí ina príomheagarthóir ar an nuachtán ar líne Fanpage.it.

## Beathaisnéis

Tar éis dó céim san Eacnamaíocht a bhaint amach, rinneadh taighdeoir socheacnamaíoch de Consorzio Aaster faoi stiúir Aldo Bonomi, ról a bhí aige ó 2004 go 2014.

Ó 2006 i leith tá sé ag comhoibriú leis na tréimhseacháin áitiúla “La Tribuna di Lodi” agus “Il Corriere Artigiano del Lodigiano”.

Sa bhliain 2009 thosaigh sé ag staidéar na Sínise ag an Fondazione Italia Cina. Sa bhliain 2010 d'oibrigh sé i Shanghai ag Padiglione italiano ag Expo 2010. (Gaeilge: Pailliún na hIodáile)

I mí Mheán Fómhair 2013 bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an mheitheal mhachnaimh The italians.gh.

Tar éis dó linkiesta.it a threorú, ó 2014 go 2019, ceapadh ina chéad leas-stiúrthóir de agus, ó 4 Bealtaine 2021, bhí sé ina phríomheagarthóir ar fanpage.it.

Is athair beirt chailíní agus buachaill é.

## Foilseacháin
*Il Muro. 15 storie dalla fine della guerra fredda, Egea, 2019
*Né sfruttati né bamboccioni. Risolvere la questione generazionale per salvare l’Italia, Egea, 2018
*Fattore G. Perché i tedeschi hanno ragione, Ube, 2016
*Le fabbriche della creatività al lavoro, saggio apparso sull’enciclopedia Storia della Cultura Italiana edita da Utet, 2008

## Dámhachtainí agus aitheantais
I mí Feabhra 2011 bhuaigh sé an comórtas náisiúnta liteartha Subway Literatura leis an scéal Carrozza 11

## Nótaí
Bhí sé i measc modhnóirí na dtrí lá de shraith dhíospóireachtaí polaitiúla-chultúrtha *Italia, Direzione Nord 2017* , a chuir Osservatorio Metropolitano di Milano (Gaeilge: Réadlann Chathrach Milano) chun cinn.

## Naisc sheachtracha
*Francesco Cancellato. Direttore Fanpage.it
*fanpage.it Francesco Cancellato
Catagóir:Iriseoirí Iodálacha
Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Christopher O’Sullivan

Is Teachta Dála do Corcaigh Thiar Theas é **Christopher O’Sullivan** (Fianna Fáil). Toghadh é mar TD don chéad uair in Olltoghchán 2024.

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh O’Sullivan ina aire stáit sa Roinn Tithíochta agus é freagrach as cúrsaí dúlra, oidhreachta agus bithéagsúlachta  i Rialtas an 34ú Dáil.

## Féach freisin

* Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Thomas Byrne

* Thomas Byrne (An Mhí Thoir), Fianna Fáil agus Gaeilgeoir
* Thomas Byrne (Baile Átha Cliath), polaiteoir neamhspleách,  1917 – 1978
Doireann Ní Ghlacáin

Is fidléir, amhránaí ar an sean-nós agus láithreoir teilifíse í **Doireann Ní Ghlacáin** (a rugadh i 1993/1994).

## Tús a saoil
D'fhás Ní Ghlacáin aníos i gCluain Tarbh, Co. Bhaile Átha Cliath. Ba gharda é a hathair, Kevin Glackin, agus is comhfhreagraí polaitíochta do TG4 í a máthair, Sorcha Ní Riada. Ba é an cumadóir Seán Ó Riada a seanathair.

Fuair Ní Ghlacáin a bunoideachas i Scoil Neasáin, Gaelscoil i mBaile Harmon, sular fhreastail sí ar Choláiste Íosagáin, Baile an Bhóthair.

## Gairm
Tá Ní Ghlacáin mar chomhláithreoir ar an bpodchraoladh dátheangach *How to Gael*, le Louise Cantillon agus Síomha Ní Ruairc, agus láithreoir teilifíse agus raidió le RTÉ Raidió 1, TG4, agus RTÉ.

Chuir sí an clár faisnéise *Seán Ó Riada - Mo Sheanathair* i láthair in 2021, ag fiosrú saol agus saothar a sheanathar, Seán Ó Riada.

Is í a chum Tionscadal Abair Amhrán.

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh sna 1990í
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fidléirí Éireannacha
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Mná
Catagóir:Podchraoltóirí na Gaeilge
Stair na Stát Aontaithe

[mion|Thug na [Cinniúint fhollasach|coilínígh go leor den ilchríoch faoina smacht i rith an 18-19ú céad]]
Sa bhliain 1783, eagraíodh coinbhinsiún bunreachtúil, an Coinbhinsiún ar an mBunreacht. Bhí sé ar intinn ag na teachtaí rialtas náisiúnta láidir a chruthú. Ar an 17 Meán Fómhair 1787, glacadh le Bunreacht na Stát Aontaithe.

[mion|[Cinniúint fhollasach (Manifest Destiny):   Léiriú fáthchiallach ar nuachóiriú an iarthar nua is ea *American Progress* (1872) le John Gast.

Léirítear Columbia, pearsanú de chuid na Stát Aontaithe, ag treorú na lonnaitheoirí Meiriceánacha.Taispeántar í ag tabhairt solais ón oirthear go dtí an iarthar, ag sreangadh sreang teileagraif agus ag coinneáil leabhar. 

Cuireadh béim ar chéimeanna éagsúla de ghníomhaíocht eacnamaíoch agus de mhodhanna iompair ag an am]]

## Croineolaíocht

* Cuairt Chríostóir Colambas go Meiriceá, 1492
* An Mayflower, 1620
* Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá, 1775-1783
* Cogadh Angla-Mheiriceánach na bliana 1812  
* Cinniúint fhollasach (Manifest Destiny),  Dúnghaois Monroe   agus  An tIarthar Fiáin
* Cogadh Meicsiceach-Meiriceánach, 1846-1848
* Fuadar Óir Chalifornia, 1848-1855
* Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe, 1861–1865
* Cogadh Spáinn-Mheiriceánach, 1898
* An Chéad Chogadh Domhanda
* Cosc ar Alcól sna Stáit Aontaithe, ó 1920 go dtí 1933,
* Cliseadh Wall Street, 1929
* An Spealadh Mór, 1929-1941
* Reachtaíocht Glass-Steagall,  1932/1933
* An Dara Cogadh Domhanda
* An Cogadh Fuar
* Cogadh Vítneam, 1955-1975
* Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Stát Aontaithe, 1950-1960idí
* Scannal Watergate, 1972-1974
* Cogadh na Murascaille
* Ionsaithe 11 Meán Fómhair 2011
* Cogadh na hAfganastáine (2001 - 2021)
* Cogadh na hIaráice

* Géarchéim airgeadais 2007-2008
* Ruathar ar an gCaipeatól (2021)
* Dara téarma Donald Trump, 2025-2029
* Cogadh trádála Trump, 2025

## Coilíneachas
Tá nós ag na Meiriceánaigh sa stair críocha daoine eile a ghabháil chucu féin (Louisiana agus Alasca go háirithe). Is maith an tuiscint ar an nós seo atá ag muintir bhundúchasach Mheiriceá Thuaidh, mar gheall ar shraith cogaí ar feadh na gcianta a fhad le Wounded Knee in 1890, ag na Meicsicigh, a chaill beagnach leath dá gcríoch i gcogadh idir 1846 agus 1848, ag na Colómaigh, ar sciob Teddy Roosevelt agus a Rough Riders Críoch Panama uathu sa bhliain 1903 agus a ndearnadh ‘poblacht neamhspleách’ de ar mhaithe le canáil ó aigéan go haigéan a chur tríd, agus neart eachtraí comhchosúla eile.

## Féach freisin

* Stair na Stát Aontaithe

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Caisleán Mhaigh Uí Ghadhra

Meastar go bhfuil **Caisleán Mhaigh Uí Ghadhra** ( ar cheann de na caisleáin de chuid na nGael is fearr san iarthuaisceart na hEireann.,

## Láthair gheografach
Tá an caisleán suite i mbaile fearainn an Ghoirtín, i gCúil Ó bhFinn (barúntacht), Contae Shligigh.

## Cur síos
Tá an caisleán ar fhearann ocht n-acra talún atá anois faoi úinéireacht phríobháideach mhuintir Uí Néill.

Tógtha, go déanach sa cheathrú haois déag/go luath sa chúigiú haois déag, ag mhuintir Uí Ghadhra, d'fheidhmigh an caisleán mar lár a dtiarnas i gCúil Ó bhFinn.

Lena bhábhún fairsing cearnógach, cheithre thúr, imbhallaí agus teach geata tharraing sé aird mhuintir na háite agus na gcuairteoirí araon leis na céadta bliain.

Tá Grúpa Taighde agus Caomhnaithe Chaisleán Mhaigh Uí Ghadhra ag obair le breis is deich mbliana anois chun aird a tharraingt ar an gcaisleán suntasach seo. Tríd an Scéim Uchtaithe Séadchomhartha, tá an grúpa ag iarraidh oibriú i dtreo chaomhnú na coda is leochailí den struchtúr, d'fhonn rochtain a chumasú don phobal san fhadtéarma.

Le maoiniú ón gComhairle Oidhreachta trí Chlár Éire Ildánach 2019, cheap an grúpa Duncan McLaren ó Dedalus Architecture chun tuairiscí caomhnaithe roimhe seo ar Chaisleán Mhaigh Uí Ghadhra a mheas agus Plean Bainistíochta Caomhnaithe mionsonraithe agus struchtúrtha a chur le chéile mar bhonn le haghaidh oibreacha caomhantais agus iarratais ar mhaoiniú amach anseo.

## Naisc sheachtracha
*Caisleán Mhaigh Uí Ghadhra, Contae Shligigh
*Moygara Castle Research & Conservation Project

## Tagairtí

Catagóir:Seandálaíocht na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí náisiúnta i gContae Shligigh
Fuinneog na Ginéive

Is fuinneog ghloine dhaite í ***Fuinneog na Ginéive*** ("Geneva Window") ar a bhfuil 8 bpainéal, cruthaithe ag Harry Clarke ó 1927 go 1930. Ba é rialtas Shaorstát Éireann a choimisiúnaigh ar dtús le haghaidh Foirgneamh Idirnáisiúnta Saothair Chonradh na Náisiún sa Ghinéiv. Dhiúltaigh W.T. Cosgrave agus daoine eile é, áfach, as a bheith "maslach",  "ró-ghríosaitheach" agus "neamhionadaíoch".. Mar mhalairt air sin, suiteáladh é i dTithe an Rialtais ar Cearnóg Mhuirfean sular cheannaigh baintreach Clarke, Margaret, é i 1933 ar chostas bunaidh IR£450. Taispeánadh an fhuinneog ag Dánlann Hugh Lane i mBaile Átha Cliath agus ag Cumann na Mínealaíne i Londain sular cheannaigh Mitchell Wolfson Jr. í i 1988.

## Cruthú
Coimisiúnaíodh Clarke an fhuinneog a tháirgeadh chun ionadaíocht a dhéanamh ar an Saorstát i measc píosaí eile ealaíne ó gach ballstát de Chonradh na Náisiún. Bhí sé de shaoirse an t-ábhar a roghnú, ag roghnú léirithe de charachtair liteartha as 15 théacs Éireannach. Chuir streachailt Clarke leis an eitinn bac ar tháirgeadh na fuinneoige.

## Painéil
Tá sliocht nó rann ón saothar liteartha faoi thrácht ar gach painéal. I measc na n-ábhar tá núdail, obair ghnéis, daoine atá ag fulaingt ó bhochtaineacht, agus meisce.

## Measúnú oifigiúil
Nuair a críochnaíodh an fhuinneog, suiteáladh an fhuinneog i dTithe an Rialtais i mBaile Átha Cliath. Mheas oifigigh an tSaorstáit, lena n-áirítear Uachtarán na Comhairle Feidhmiúcháin W.T. Cosgrave go raibh an fhuinneog ró-chonspóideach ó thaobh nádúr de, de bhua an ábhair níos mó ná na híomhánna féin a bheith ceadaithe.  Chuir Cosgrove síos air mar "éacht ealaíonta is suntasaí agus is rathúla", ach bhí faitíos air go gcuirfeadh cuimsiú údair áirithe "an-dochar do go leor dár muintir."  Rinne cuimsiú na n-údar Protastúnach dochar freisin do sheasamh an phíosa mar ráiteas ar an Athbheochan Ceilteach.

Bhí Easpag Chill Dá Lua Michael Fogarty “an-tógtha go mór leis an saothar”, ag cur in aghaidh chuimsiú Seumas O'Sullivan, ach bhraith sé go ndéanfadh sé dochar don obair ina hiomláine é a athchur. I ndeireadh na dála ba é eagla an rialtais roimh thuairimíocht dhiúltach an phobail don ealaín nó d’ábhar na healaíne a chinntigh nár cuireadh an saothar go dtí an Ghinéiv. Díoladh é le baintreach Clarke, Margaret i 1933.

## Oidhreacht
Bhí an saothar ina ábhar do chlár faisnéise, "The Geneva Window: Through a Glass Darkly" leis an aisteoir agus fuirseoir Éireannach Ardal O'Hanlon.

## Tagairtí

Catagóir:Na hEalaíona in Éirinn
Catagóir:Saothair ealaíne
Eisfhearadh feithide

mion| ''Hyles gallii''ag ag fágáil an t-eisfhearadh ina dhiaidh
mion| Cac tipiciúil feithid de bholb mór
mion| Larbhaí  a iompraíonn mais dá fhaeces féin chun namhaid a ruaigeadh
thumbtime=87|mion| Diúscraíonn an larbha Lepidoptera seo a eisfhearadh ionas nach meallfaidh sé aird a gcreachadóirí.
Go ginearálta,tagraíonn eisfhearadh feithide  d' eisfheartha soladach feithidí, agus d'ábhar gaolmhar áirithe eile.

## Sainmhíniú agus sanasaíocht

Catagóir:Faecas
Laura Harmon

Seanadóir Éireannach í **Laura Harmon** arb as Baile Bhuirne i nGaeltacht Mhúscraí di. Toghadh í mar iarrthóir Pháirtí an Lucht Oibre don Rolla Tionscail agus Tráchtála sa bhliain 2025. Sheas Harmon in Olltoghchán na bliana 2024 ach níor éirigh léi suíochán a fháil. Iaruachtarán í ar Aontas na Mac Léinn in Éirinn.

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feiminigh Éireannacha
Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha
Catagóir:Leispiaigh
Catagóir:Mná
Fonn a Níos Fiach

Nóibhille le Pádraig Ua Maoileoin é ***Fonn a Níos Fiach*** Carbad a d'fhoilsigh, 1978. Athchló, Leabhar Breac 2019. Tá teideal an leabhair bunaithe ar sheanfhocal.

Leabhar gearr ach scéal a ghabhfadh greim ar d'aird is d'intinn. Dúirt an scríbhneoir gurb é seo an leabhar aige ba mhó a thug bród dó. Luaigh sé go bhfuil an scéal bunaithe ar scéal béaloidis (nó dhá scéal, b'fhéidir) ach d'fhigh sé cnámha an scéil in uige na litríochta.

An Drochshaol aimsir an scéil, agus Corca Dhuibhne a shuíomh (faoi bhréagriocht). Seán Mhicil príomhcharachtar an scéil. An t-ocras agus an ganntanas ag siúl ar na daoine agus é i gceann gabháltas beag agus muirín mór. Ach is fiontraí é, bíonn sé ag tráiteoireacht féachaint cad é an cnuasach trá a gheobhaidh sé roimh thionscail na ndaoine eile. Ach ní saol éasca é. Síleann sé go mb'fhéidir go mbeidh orthu peata na bpaistí a mharú ar mhaithe le bia.

Ach lá áirithe agus é ag fiach ar na sléibhte lena mhadra, castar leis rianta giorra atá ina bheithinseach. Chothódh sé an muirín. Faoi dheireadh thall, bolg caol air, agus gan aon rath chuige ón bhfarraige, agus brat sneachta anuas ar na cnoic, buaileann sé amach á lorg. Téann léitheoirí an leabhair ina theannta. Fear i ngleic lena nádúr féin, leis an dúlra, lena mhisneach féin, lena theacht i dtír, le dúshlán a dhiongbháilteachta. Mar a deir blurba an leabhair, chuirfeadh sé *[[The Old Man and The Sea]]* in gcuimhne don léitheoir.

Scéal laochais é seo, le fearúlacht, meatacht, misneach, meabhair chinn, instinn, gliceas, riachtanas, mian, saint, forlámhas mar anlann agat.

## Tagairtí

Catagóir:An Gorta Mór
Catagóir:Ficsean
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge
Catagóir:Ficsean stairiúil
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1978
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1970idí
GitHub

Is ardán forbróra dílseánaigh é **GitHub** a ligeann d'fhorbróirí a gcód a chruthú, a stóráil, a bhainistiú, agus a roinnt. Úsáideann sé Git chun rialú leagan dáilte a sholáthar agus soláthraíonn GitHub féin rialú rochtana, rianú fabhtanna, iarratais ar fheidhmeanna bogearraí, bainistíocht tasc, comhtháthú leanúnach, agus vicithe do gach tionscadal.  Tá a cheanncheathrú i gCalifornia, agus tá sé ina fhochuideachta de chuid Microsoft ó 2018. 

Úsáidtear go coitianta é chun tionscadail forbartha bogearraí foinse oscailte a óstáil.  Ó bhí Eanáir 2023  ann, thuairiscigh GitHub go raibh os cionn 100 milliún forbróir  agus níos mó ná 420 milliún stór,  lena n-áirítear 28 ar a laghad milliún stór poiblí aige.  Ó bhí Meitheamh 2023 ann, is é an t-óstach cóid fhoinsigh is mó ar domhan. Rinneadh breis agus cúig bhilliún ranníocaíocht forbróra le níos mó ná 500 milliún tionscadal foinse oscailte sa bhliain 2024. 
## Tagairtí

Catagóir:Cumaisc agus éadálacha 2018
Catagóir:Soláthraithe ríomhaireachta scamall
Catagóir:Tionscadail chomhoibríocha
Catagóir:Suíomhanna Gréasáin ríomhaireachta
Catagóir:Bogearraí tras-ardáin
Catagóir:Git (bogearraí)
Catagóir:Éadálacha Microsoft
Catagóir:Fochuideachtaí Microsoft
Catagóir:Suíomhanna Gréasáin Microsoft
Catagóir:Saoráidí óstála bogearraí foinse oscailte
Catagóir:Láithreáin óstála tionscadail
Catagóir:Bogearraí bainistíochta tionscadail
Catagóir:Cuideachtaí cianda
Arthur Cox (dlíodóir)

Ba dhlíodóir, seanadóir agus sagart é **Arthur Cox** (1891-1965).

Rugadh é ar an 25ú Iúil 1891 i mBaile Átha Cliath. Ba dhochtúir leighis é a athair, Michael Cox, agus Elizabeth Cox (Ní Nualláin) ab ainm dá mháthair.

Rinne sé staidéar i gColáiste Belvedere agus sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, áit ar bhain sé céim amach sa bhliain 1913. Le linn dó a bheith ina mhac léinn ansin, bhí sé ina Reachtaire ar an gCumann Litríochta agus Staire idir 1912 agus 1913. Chuir sé aithne ar roinnt mhaith daoine an uair sin a leanfadh ar aghaidh chun rólanna ceannais a ghlacadh sa Saorstát.

Ó 1915 ar aghaidh, bhí sé ina dhlíodóir agus i 1920 bhunaigh sé an comhlacht dlí Arthur Cox. 

Bhí sé ar cheann den 11 Seanadóir a roghnaíonn an Taoiseach san 8ú Seanad.

Sa bhliain 1940, do phós sé Brigid O'Higgins (née Cole), ba í Bridget baintreach a charad, Kevin O’Higgins. Cailleadh í i 1961. 

Oirdníodh é amr shagart i 1963, ach do cailleadh é i dtimpiste bóthair i 1965 sa tSaimbia agus é ag obair ann mar mhisinéir.

## Naisc sheachracha

## Tagairtí

Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Aturnaetha Éireannacha
Catagóir:Básanna i 1965
Catagóir:Daoine a rugadh i 1891
Catagóir:Fir
Catagóir:Sagairt Éireannacha
Ionsaí lámhaigh Örebro, 2025

Ar an 4 Feabhra 2025 sa tSualainn, lámhachadh agus maraíodh deichniúr in ionad oideachais do dhaoine fásta, "Campus Risbergska"  i mbaile Örebro, 200 ciliméadar siar ón bpríomhchathair Stócólm. Thug an fear a rinne an t-ionsaí lámhaigh, Rickard Andersson (35) lámh ina bhás féin. Chomh maith leis na mairbh,gortaíodh cúigear ar a laghad san ionsaí, duine acu go han-dona.

Ní raibh a fhios ag na póilíní cad a spreag an fear leis an áit a ionsaí. Ach ní raibh aon bhaint aige le grúpa coiriúlachta ná le grúpa sceimhlitheoireachta.

## Féach freisin

* Oll-lámhach

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí lámhaigh
Catagóir:Stair na Sualainne
Catagóir:2025
Marú inár Measc

Is sraith faisnéise trí chlár é **Marú inár Measc** le Midas Productions ina dtugtar léargas ar an tionchar a bhíonn ag marú ar an tsochaí, ar an bpobal agus ar theaghlaigh. Craoladh é ar TG4 sa bhliain 2025. Fiosraítear ceisteanna éagsúla sa tsraith; cé chomh fada a rachaidh an té a dhéanann marú chun an choir a cheilt agus éalú ón dlí; cén chaoi a dtéann pobal nó teaghlach ar aghaidh leis an saol agus fios acu go bhféadfadh dúnmharfóir a bheith ina measc?

## Tagairtí

Catagóir:Cláir TG4
Oíche i gCorcaigh

Sraith faisnéise inar gcaitear súil ar an méid a tharlaíonn i gCorcaigh in Éirinn in aon oíche amháin é **Oíche i gCorcaigh**. Craoladh é ar TG4 sa bhliain 2025. Feictear ann cairde ag dul amach ar an ragairne, sealoibrithe ag dul ag obair sna tithe tábhairne, sna hospidéil, sna bialanna, i stáisiúin dóiteáin agus i monarchana.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir TG4
Her Sport Awards

Tugann na gradaim **Her Sport Awards** ómós do lúthchleasaithe as Éirinn a bhfuil éacht bainte amach acu. Áirítear leithéidí na gCluichí Oilimpeacha agus na gCluichí Parailimpeacha. Bronnadh an gradam seo ar leithéidí Sanita Puspure, Katie Taylor, Ciara Mageean agus Foireann Haca na hÉireann sna blianta atá caite.

## Tagairtí

Catagóir:Comórtais Spóirt in Éirinn
Catagóir:Spóirt na mban
Empusium

Úrscéal de chuid Olga Tokarczuk is ea **Empusium** foilsithe ar an gcéad lá de Mheithimh 2022 i bPolainnis agus in aistriúchán Béarla sa bhliain 2024. Is é an chéad úrscéal óna peann ó bhain sí an Duais Nobel don litríocht, ocht mbliana ó shin.

## Scéal
Sa bhliain 1913 i sanatóir in Göbersdorf sa Basse-Silésie a thiteann amach eachtraí an scéil. Shroiceann Mieczyslaw Wojnics, ábhar innealtóireachta, an áit ar oíche fhuar de mhí Meán Fómhair, le biseach a fháil ar an ngalar eitinn atá sé ag fulaingt leis, san aer foláin agus blaiseadh den shaol réchúiseach sláintiúil ann. Fuair sé lóistín i dteach na bfhear, a bhí á bhainistiú ag Wilhelm Opitz. Bhí meascán mearaí de othar ann idir Longis Lukas ollamh agus caitileacach cráfach, August Ausgust, sóisialach agus ollamh le na claisicigh agus mac léinn i ndámh na healaíne Thilo von Hahn. Fir éagsúla ó thaobh  gairm, creidimh, polataíocht agus cultúr iad. Déanann siad plé ar chúrsaí an tsaoil go háirithe nádúr na mban agus na Tuntschi, neachanna neamhshaolta, lonnaithe sna sléibhte máguaird, a bhíonn ag iarriadh íobart de ógánach chuile bhliain. Ba é an nós ná fear óg a bhí ag fáil bháis den eitinn a thabhairt ar lámh nuair ba ghá. Tagann crú ar an tairne ag an deireadh ag oíche na híobairte don bhliain sin.

## Tagairtí
Tá an scéal bunaithe ar shlí aicint ar An Sliabh Draíóchta le Thomas Mann.

Is áis é an scéal chun dearcadh na húdar claisicigh mór le rádh i leith na mban agus an claonadh ina  naghaidh atá mar bhunús ár sibhialtacht a chur ós ár gcomhar agus chun é seo a léiriú, tá sliochtanna luaite ó na húdar seo a leanas: Augustin d’Hippone, William S. Burroughs, Caton l’Ancien, Bernard de Cluny, Joseph Conrad, Charles Darwin, Emile Durkheim, Henry Fielding, Sigmund Freud, Henry Rider Haggard, Hésiode, Jack Kerouac, David Hebert Lawrence, Cesare Lombroso, William Somerset Maugham, John Milton, Friedrich Nietzsche, Ovide, Platon, Ezra Pound, Jean Racine, François de La Rochefoucauld, Jean-Paul Sartre, Arthur Schopenhauer, Sémonide d’Amorgos, William Shakespeare, August Strindberg, Jonathan Swift, Algernon Charles Swinburne, Tertullien, Thomas d’Aquin, Richard Wagner, John Webster, Frank Wedekind, Otto Weininger, William Butler Yeats.

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta
Maoiniú polaitiúil

mion|toghchánaíocht
Rialaíonn an tAcht Toghcháin 1997 **maoiniú polaitiúil** in Éirinn, lena n-áirítear síntiúis pholaitiúla, caiteachas toghcháin agus speansais toghcháin,

## In Éirinn
In Éirinn ní féidir le comhlacht príobháideach tabhartas níos mó ná €2500 a thabhairt do pháirtí polaitiúil nó níos mó ná €1000 d’iarrthóir agus caithfear an tabhartas a chlárú má tá sé os cionn €200. Níl cead ag polaiteoirí glacadh le síntiús níos mó ná €100 ó dhuine anaithnid in aon bhliain féilire amháin. Tá dualgas ar na meáin chraolta aimsir thoghcháin sciar ionadaíoch ama a thabhairt do na páirtithe polaitiúla éagsúla. Agus tá srianta níos déine ar bhréaga a scaipeadh faoi iarrthóirí. 

Tá rialacha den chineál céanna i bhfeidhm i bhformhór thíortha na hEorpa, agus go deimhin i dtíortha daonlathacha in áiteanna eile ar domhan.

## Sna Stáit Aontaithe
I Meiriceá is féidir le billiúnaí seiceanna $1 milliún a thabhairt do vótóirí i lár feachtas toghcháin. Is féidir le daoine saibhre agus comhlachtaí airgead gan teorainn a chaitheamh, faoi rún, ag tacú lena rogha iarrthóra nó páirtí. Is féidir le podchraoltóirí, tionchairí agus ‘iriseoirí’ (mar dhea) bréaga millteanacha a scaipeadh faoi iarrthóir. Is féidir leo scaipeadh na mbréag a mhéadú trí fógraíocht ar líne a cheannach.

## Maoiniú aindleathach
Fágann maoiniú polaitiúil aindleathach go bhfuil daonlathais leochaileach ó thaobh maoiniú urchóideach agus tionchar míchuí ar an bpolaitíocht. D’fhéadfadh mí-úsáid acmhainní stáit a thugann sochair mhíchuí do pholaiteoirí agus do pháirtithe a bheith ina mórfhórsa éillitheach sa phróiseas toghcháin toisc gur féidir leo éagothromaíochtaí cumhachta a thabhairt isteach nó a ghéarú, buntáiste éagórach toghcháin a thabhairt do shealbhóirí, sláine toghcháin a chur i mbaol, agus muinín an phobail as dlisteanacht an phróisis agus as a thorthaí a laghdú. 

Ina theannta sin, féadfaidh an earnáil phríobháideach a tionchar agus a hacmhainní a úsáid chun brú a chur ar údaráis phoiblí beartais agus dlíthe a ghlacadh nó a chur chun feidhme ina bhfabhar. Ar an taobh eile, d’fhéadfadh airgeadas polaitiúil aindleathach cur isteach ar shláine na hearnála príobháidí má chuireann polaiteoirí brú ar chuideachtaí tabhartais mar mhalairt ar ghnó leanúnach leis an stát, rud a d’fhéadfadh a bheith ina chúis le gabháil beartais. Is gá, dá bhrí sin, cion coiriúil a leagan síos maidir le maoiniú polaitiúil aindleathach.

## Féach freisin

* Coiste um ghníomhaíocht pholaitiúil, sna Stáit Aontaithe

## Naisc

* An Coimisiún Toghcháin

## Tagairtí

Catagóir:Maoiniú polaitiúil
Catagóir:Polaitíocht
Catagóir:Toghcháin
Sindeacálachas

[mion|250x250px| Léirsiú ag an [Ceardchumann|cheardchumann sindeacáiteach Airgintíneach FORA sa bhliain 1915]]
Is sruth réabhlóideach laistigh de ghluaiseacht an lucht oibre é an **sindeacálachas** a dhéanann iarracht, trí aontachas tionsclaíoch, le hoibrithe a aontú de réir tionscail agus a n-éilimh a chur chun cinn trí stailceanna agus trí fhoirmeacha eile gníomhaíochta dírí, agus é mar sprioc aige smacht a fháil ar na modhanna táirgthe agus ar an ngeilleagar i gcoitinne trí úinéireacht shóisialta.

## Tagairtí


Catagóir:Ainrialachas
Catagóir:Sindeacálachas ainrialach
Catagóir:Frithchaipitleachas
Catagóir:Ceardchumannachas
Catagóir:Sóisialachas
Catagóir:Polaitíocht
Catagóir:Pobalachas
Catagóir:Idé-eolaíochtaí eacnamaíocha
Catagóir:Idé-eolaíochtaí polaitiúla
Catagóir:Polaitíocht i bhfad ar chlé
Cath Chúil an tSúdaire,’ 1905-6

[mion|An séipéal Caitliceach, [Cúil an tSúdaire ]]
Sa bhliain 1905 i gContae Laois, tháinig lucht Chonradh na Gaeilge i gCúil an tSúdaire in adharca leis an gcléir ar an mbaile, de bharr cinneadh ranganna Gaeilge a chur ar bun d’fhir agus mná. Tugadh **'Cath Chúil an tSúdaire**’ ar na heachtraí.

Ba choimhlint idé-eolaíoch an t-achrann thar aon rud eile. 

## Imeachtaí
Bhí bunús an Chonartha i gCúil an tSúdaire le fáil sna feiseanna a tionóladh ann in 1904 agus 1905, rud a spreag bunú Chraobh Ruairí Uí Mhórdha i mí na Bealtaine 1905. Nuair a bunaíodh an chraobh an chéad lá, bhí fir agus mná i láthair, agus thug beirt sagart, an tAthair O’Leary agus an tAthair Brophy, a dtacaíocht.

Ina dhiaidh sin, agus de bharr gur meascadh na fir agus na mná sna ranganna Gaeilge, thosaigh an chléir ag cáineadh na craoibhe, agus bhí sé deacair ar an gcraobh suíomh do na ranganna agus dá gcuid cruinnithe a aimsiú ar an mbaile. Ach d’éirigh leo áit fheiliúnach a aimsiú sa deireadh agus tionóladh ranganna trí oíche sa tseachtain – ba mhná agus leanaí den chuid is mó a d’fhreastail orthu. Briseadh an tAthair O’Leary as an gcraobh go luath ina dhiaidh sin, agus tháinig tuilleadh cáinte ó altóirí na n-eaglaisí áitiúla.

## Féach freisin

* Conradh na Gaeilge 

## Tagairtí

Catagóir:1905
Catagóir:1906
Catagóir:Stair Chontae Laoise
Catagóir:Conradh na Gaeilge
Catagóir:Eaglais Chaitliceach in Éirinn
Catagóir:Leithscaradh ar bhonn gnéis
Réalta agus Gaolta

Sraith teilifíse tallainne é **Réalta agus Gaolta** ina dtéitear sa tóir ar an teaghlach is cumasaí in Éirinn. Craoladh an clár ar TG4 sa bhliain 2025. Tugann teaghlaigh na tíre aghaidh ar a chéile go bhfeicfidh siad cé acu is fearr ag canadh, ag ceol agus ag damhsa. Tá an clár á chur i láthair ag Síomha Ní Ruairc. Is iad an t-amhránaí ar an sean-nós Irial Ó Ceallaigh agus an craoltóir Sinéad Ní Uallacháin atá i mbun moltóireachta agus bíonn aoi-mholtóir leo gach seachtain.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir TG4
Ten Pound Poms

Clár teilifíse é ***Ten Pound Poms***. Fágann grúpa daoine as an mBreatain an baile in 1956 ar thóir eachtraíochta. Déanann muintir Roberts a ndícheall slí bheatha a bhaint amach ach bíonn an-deacrachtaí acu agus iad ag cur fúthu i mbrú do dhaoine gan dídean. Is léir freisin nach iad muintir Roberts an t-aon dream atá ag cur i géill. In Éirinn craoladh an clár ar TG4.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir BBC
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Cláir theilifíse Bhéarla
Catagóir:Na hEalaíona san Astráil
Catagóir:Ficsean stairiúil
United States Agency for International Development

Aisíneacht stát de chuid na Stáit Aontaithe ba ea an **United States Agency for International Development** nó **USAID**, a riar cláracha daonchabhrach ar fud an domhain ar shon na Stát Aontaithe.

Chuir Donald Trump agus Elon Musk deireadh leis an áisíneacht in 2025  Chuir na Stáit Aontaithe stop lena gcúnamh forbartha, a bhuíochas do pholasaithe an uachtaráin Trump a tháinig i gcumhacht i mí Eanáir 2025 (=> Dara téarma Trump).

Chuir na ciorruithe géara isteach ar dhaoine bochta timpeall an domhain.

## Féach freisin

* Elon Musk
* Dara téarma Trump
* GOAL,  Trócaire

## Tagairtí

Catagóir:United States Agency for International Development
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Cabhair dhaonnúil
Catagóir:Forais rialtais
Catagóir:Rialtas Feidearálach na Stát Aontaithe
Catagóir:Elon Musk
Wilson MacLeòid

Is léachtóir sinsearach le Ceiltis in Ollscoil Dhún Éideann é an Dr **Wilson MacLeòid**. Rugadh i mBostún é ach tógadh é i dtíortha éagsúla. Bhain sé céim dlí *summa cum laudae* amach ó Ollscoil Harvard agus chleacht sé an dlí i gCalifornia ar feadh roinnt blianta. Ansin, rinne sé iarchéim in Ollscoil Obar Dheathain agus mhúin sé ar feadh roinnt blianta i Sabhal Mòr Ostaig, áit ar chum sé an téarma *dlùth-chruinneis* ().

Tá sé anois ina cheannaire ar Roinn na Ceiltise in Ollscoil Dhún Éideann.

Ceapadh é ina cathaoirleach ar Ainmean-Áite na h-Alba in 2025, i gcomharbacht ar Ruaraidh Mac an t-Saoir as Uibhist a Deas.

## Leabharliosta
Tá go leor leabhar, tuarascálacha agus aistí scríofa aige, mar shamplaí:
* *Gaelic in Modern Scotland: Policies, Movements, Ideologies* (le teacht)
* *Am Breacan Uallach / The Proud Plaid: An Anthology of Scottish Gaelic Literature* (co-dheasaichte le Michael Newton) (ri thighinn)
* *Lainnir a’ Bhùirn / The Gleaming Water: Essays on Modern Gaelic Literature* (co-dheasaichte le Emma Dymock) (Dunedin Academic Press, 2011)
* *Bile ós Chrannaibh / A Festschrift for William Gillies* (co-edited with Abigail Burnyeat, Domhnall Uilleam Stiùbhart, Thomas Owen Clancy and Roibeard Ó Maolalaigh) (Clann Tuirc, 2010)
* *Duanaire na Sracaire / The Songbook of the Pillagers: Anthology of Scotland's Gaelic Verse to 1600* (deas. le Meg Bateman) (Birlinn, 2007)
* *Gàidhealtachdan Ùra / Nua-Ghaeltachtaí* (deas.) (Celtic & Scottish Studies, University of Edinburgh, 2007)
* *Revitalising Gaelic in Scotland: Policy, Planning and Public Discourse* (deas.) (Dunedin Academic Press, 2006)
* *Cànan & Cultar / Language and Culture: Rannsachadh na Gàidhlig 3* (deas. le James Fraser & Anja Gunderloch) (Dunedin Academic Press, 2006)
* *Divided Gaels: Gaelic Cultural Identities in Scotland and Ireland, c.1200- c.1650* (Oxford University Press, 2004)
* *Cruth na Tíre* (le Máire Ní Annracháin) (Coiscéim, 2003)
## Aistí
* McLeod, Wilson, Bernadette O'Rourke, Stuart Dunmore. ' 'New Speakers' of Gaelic in Edinburgh and Glasgow'. Soillse. An Cèitean 2014
* McLeod, Wilson. 'Planaichean Reachdail Gàidhlig: cothroman is cnapan-starra' ann an *[[A' Cleachdadh na Gàidhlig (leabhar)|A' Cleachdadh na Gàidhlig]]* deas. le R.A.V. Cox & T.C. Armstrong (An t-Eilean Sgitheanach: Clò Ostaig, 2011)
* McLeod, Wilson, Joanna McPake & Christine Stephen. 'Foghlam Tràth agus Cùram Chloinne Meadhain-Ghàidhlig: bun cheistean is mòr dhùbhlain' ann an *[[A' Cleachdadh na Gàidhlig (leabhar)|A' Cleachdadh na Gàidhlig]]* deas. le R.A.V. Cox & T.C. Armstrong (An t-Eilean Sgitheanach: Clò Ostaig, 2011)
* McLeod, Wilson & Charles Jones 'Standards and Differences: Languages in Scotland, 1707-1918' ann an *The Edinburgh History of Scottish Literature Vol. 2* deas. Thomas Owen Clancy & Murray Pittock (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007) pp.21-32.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Fir
Lúireach

[mion| Fear ag caitheamh lúirí [Ealaín Ghotach|Gotaí ón 15ú haois.]]
Is gléas í **lúireach** a chaitear thar chabhail an duine chun í a chosaint ó ghortú, mar bhall éadaigh lena mbaineann tábhacht reiligiúnach nó stádas sóisialta.

## Féach freisin
* Lúireach Phádraig

## Tagairtí

Catagóir:Cathéide
Catagóir:Éadaí
Catagóir:Stair
Catagóir:Cogadh