open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfred Nobel

Ceimiceoir, innealtóir, Sualannach agus an té a chéadcheap dinimít, ab ea **Alfred Bernhard Nobel** (21 Deireadh Fómhair 1833, Stócólm, an tSualainn - 10 Mí na Nollag 1896, San Remo, an Iodáil). 

## Aireagáin
Nuair a rinne an ceimicí Iodálach Ascanio Sobrero den chéad uair nítriglicrín  i 1846, ceapadh go raibh sé inláimhsithe go sábháilte ar éigin. Ach thaispeáin Alfred Nobel i 1867 conas a láimhseáil a dhéanamh níos sábháilte le ceimiceáin mhaolaithe a mheascadh leis, agus mar thoradh, d'éirigh an nítriglicrín an-choitianta. Ansin d'fhionn sé foirm shábháilte inláimhsithe de nítriglicrín, a dtugtar dinimít uirthi. 

Níos déanaí d'fhionn Nobel púdar gunna gan deatach, agus i 1875, geilignít.

Ainmníodh an dúil shintéiseach úd nóbailiam dó.

## Na Duaiseanna Nobel
Bhronn Nobel suim ollmhór airgid chun duaiseanna bliantúla a mhaoiniú. Ar an 10 Nollaig 1901, bronnadh Duaiseanna Nobel den chéad uair  (an fhisic, an cheimic, an fhiseolaíocht / míochaine, an litríocht, agus an síocháin).    

## Tagairtí

Catagóir:Aireagóirí
Catagóir:Básanna i 1896
Catagóir:Ceimiceoirí Sualannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1833
Catagóir:Duais Nobel
Catagóir:Innealtóirí
1635

## Eachtraí
* 10 Feabhra - Leathnaigh an Académie française i bPáras do acadamh náisiúnta don phlúr ealíantúil.

## Básanna
* 27 Lúnasa — Lope de Vega, drámadóir agus file Spáinneach
* 25 Nollaig — Samuel de Champlain, taiscéalaí Francach (r. 1580)

## Breitheanna
* 28 Iúil — Robert Hooke, Fealsamh nádúrtha, ailtire agus ileolaí Sasanach

Catagóir:Blianta
10 Samhain

Is é an **10 Samhain** an 314ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 315ú lá i mbliain bhisigh. Tá 51 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Tuirc - Lá cuimhneacháin do Kemal Atatürk

## Daoine a rugadh an lá seo
* 1483 — Mairtín Liútar, diagaire Gearmánach (b. 1546)
* 1565 — Robert Devereux, 2ú Iarla Essex (b. 1601)
* 1683 — Seoirse II, rí na Breataine Móire (b. 1760)
* 1730 — Oliver Goldsmith, scríbhneoir (b. 1774)
* 1759 — Friedrich Schiller, scríbhneoir Gearmánach (b. 1805)
* 1845 — John Sparrow David Thompson, Príomh-aire Cheanada (b. 1894)
* 1874 — Herbert C. Hoover, 31ú Uachtarán na Stát Aontaithe (b. 1964)
* 1879 — Pádraig Mac Piarais, scríbhneoir agus gníomhaí polaitiúil (b. 1916)
* 1880 — Áine Ní Fhoghludha, scríbhneoir (b. 1932) 
* 1889 — Claude Rains, aisteoir Briotanach (b. 1967)
* 1891 — John Flynn, polaiteoir Éireannach (b. 1968)
* 1896 — An Bhantiarna Mary Heath, eitleoir Éireannach (b. 1939)
* 1902 — Leon Ó Broin, scríbhneoir Éireannach (b. 1990)
* 1916 — Louis le Brocquy, péintéir Éireannach (b. 2012)
* 1919 — Mikhail Kalashnikov, leifteanant-ghinearál in arm an Aontais Shóivéadaigh (b. 2013)
* 1925 — Richard Burton, aisteoir Breatnach (b. 1984)
* 1932 — Roy Scheider, aisteoir Meiriceánach (b.2008)
* 1943 — Saxby Chambliss, polaiteoir Meiriceánach 
* 1945 — Micheál Ó Maolallaí, aisteoir Éireannach (b. 2010)
* 1956 — Sinbad, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
* 1964 — Magnús Scheving, aisteoir Íoslannach
* 1965 — Eddie Irvine, tiománaí Foirmle a hAon
* 1968 — Steve Brookstein, amhránaí Sasanach
* 1968 — Tracy Morgan, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
* 1971 — John Roberts, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
* 1972 — Trevor Devall, aisteoir Ceanadach
* 1977 — Brittany Murphy, ban-aisteoir Meiriceánach (b. 2009)
* 1995 — Courtney Brosnan, imreoir sacair Éireannach
* 1999 — João Félix, imreoir sacair Portaingéalach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1856 — Johann Kaspar Zeuss, teangeolaí Gearmánach (r. 1806)
* 1891 — Arthur Rimbaud, file (r.1854)
* 1938 — Kemal Atatürk, bunaitheoir náisiúnstát na Tuirce (r. 1881)
* 1962 — Alice Fitzgerald, altra Meiriceánach (r. 1875)
* 1982 — Leonid Brezhnev, ceannaire ar an Aontas Sóivéadach (r.1906)
* 1985 — John Moher, polaiteoir Éireannach (r. 1909)
* 2001 — Ken Kesey, úrscéalaí Meiriceánach (r. 1939)
* 2007 — Norman Mailer, scríbhneoir Meiriceánach (r. 1923)
* 2008 — Miriam Makeba, amhránaí (r.1932)
* 2015 — Helmut Schmidt, Seansailéir Iarthar na Gearmáine ó 1974 go 1982 (r. 1918)

## Imeachtaí eile
* 1933 - Bhuail an stoirm dheannaigh an *Black Blizzard* Dakota Theas
* 1939 - Bronnadh Duais Nobel na Litríochta ar Frans Eemil Sillanpää
* 1969 - Craoladh Sesame Street sna Stáit Aontaithe don chéad uair.
* 1970 - D'oscail Balla Mór na Síne le haghaidh turasóirí
* 1983 - Thug Bill Gates Microsoft Windows 1.0  isteach
* 1989 - Thosaigh Gearmánaigh an Balla Bheirlín a leagan
* 2004 - Vótáil Comh-Aireacht na hAlban chun cosc a chur ar chaitheamh tobac i bhfoirgnimh phoiblí in Albain
* 2019 - D'éirigh, uachtarán na Bolaive, Evo Morales, as an phost i ndiaidh agóidí agus brú ón arm

1110
Samhain, 10
26 Deireadh Fómhair

Is é an **26 Deireadh Fómhair** an 299ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 300ú lá i mbliain bhisigh. Tá 66 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Ostair - Féile náisiúnta na hOstaire
* Lá Feasachta ar Idirghnéasacht

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1759 — Georges Jacques Danton, réabhlóidí Francach (b.1794) 
* 1900 — Karin Boye, file agus úrscéalaí Sualannach (b. 1940)
* 1902 — Jack Sharkey, dornálaí Meiriceánach (b. 1994)
* 1906 — Primo Carnera, dornálaí Iodálach (b. 1967)
* 1911 — Somhairle MacGill-Eain, file Albanach (b.1996) 
* 1916 — François Mitterrand, uachtarán na Fraince (b.1996)
* 1942 — Bob Hoskins, aisteoir Sasanach (b. 2014)
* 1944 — John Mannion Óg, polaiteoir Éireannach (b. 2006)
* 1947 — Hillary Rodham Clinton, polaiteoir Meiriceánach
* 1947 — Kenzo Kitakata, Úrscéalaí Seapánach
* 1947 — Trevor Joyce, file Éireannach
* 1957 — Manuel Rivas, iriseoir Spáinneach
* 1959 — Evo Morales, uachtarán na Bolaive
* 1971 — Herbie Hide, dornálaí Briotanach
* 1973 — Seth MacFarlane, scríbhneoir scáileáin agus aisteoir Meiriceánach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 899 — Ailfrid Mór, rí na nAngla-Sacsanach (r.~849)
* 1216 — Eoin Shasana, Rí Shasana ó 1199 go 1216 (r. 1166)
* 1553 — Lucas Cranach, péintéir agus déantóir priontaí Gearmánach (r. 1472)
* 1890 — Carlo Collodi (Carlo Lorenzini), iriseoir agus scríbhneoir Iodálach (r.1826)
* 1939 — Joseph R. Fisher, abhcóide, eagarthóir nuachtáin, agus údar Éireannach (r. 1855)
* 1952 — Hattie McDaniel, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1893)
* 1955 — Henry Morgan Dockrell, polaiteoir Éireannach (r. 1880)
* 1955 — Michael Staines, Polaiteoir Éireannach agus Oifigeach Póilíní (r. 1885)
* 1990 — Breandán Ó hEithir, údar agus craoltóir (r.1930)
* 2007 — Arthur Kornberg, bithcheimiceoir Meiriceánach (r. 1918)

## Tarluithe eile
* 1863 - Bunaíodh Cumann Sacair Shasana
* 1917 - An Chéad Chogadh Domhanda: d'fhógair An Bhrasaíl cogadh ar na Cumhachtaí Láir
* 1951 - D'éirigh le Winston Churchill san olltoghchán
* 1994 - Tháinig deireadh leis an gcogadh 46 bliain idir Iosrael agus an Iordáin
* 2000 - Cháin tuarascáil maidir le scaipeadh an ghalair Crúb is Béil airí na Breataine
* 2002 - Rinne fórsaí speisialta Rúiseacha ruathar ar amharclann faoi léigear le trí lá i Moscó. Maraíodh 50 sceimhlitheoir Seisniach agus 150 giall.

1026
Deireadh Fómhair, 26
2 Meitheamh

Is é an **2 Meitheamh** an 153ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 154ú lá i mbliain bhisigh. Tá 212 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Iodáil - Lá na Poblachta (*Festa della Repubblica*)
* Samó - Lá na Saoirse (1962)
* Lá Fhéile Pápa Eoghan I

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1535 — Pápa Leon XI, pápa (b. 1605)
* 1835 — Pápa Pius X, pápa (b.1914)
* 1840 — Thomas Hardy, scríbhneoir (b.1928)
* 1857 — Edward Elgar, cumadóir Sasanach (b. 1934)
* 1857 — Karl Adolph Gjellerup, scríbhneoir Danmhargach (b. 1919)
* 1895 — Tomás Laighléis, seanchaí as Mionlach, Contae na Gaillimhe (b. 1984)
* 1904 — Johnny Weissmuller, aisteoir agus snámhóir Meiriceánach (b. 1984)
* 1907 — Dónal Ó Caoimh, imreoir peil Ghaelach (b. 1967)
* 1915 — Tapio Wirkkala, dearthóir earraí gloine is adhmad, dealbhóir Fionlannach (b.1985)
* 1920 — Mícheál Ó hEithir, tráchtaire agus iriseoir spóirt (b.1996)
* 1926 — Milo O'Shea,  aisteoir Éireannach (b. 2013)
* 1928 — Calum Kennedy, amhránaí Albanach (b. 2006)
* 1948 — Giovanni Angelo Becciu, ardeaspag Caitliceach agus taidhleoir
* 1949 — Martin Dillon, iriseoir agus údar as Béal Feirste
* 1951 — Gilbert Baker, ealaíontóir Meiriceánach agus gníomhaí cearta LADT (b. 2017)
* 1962 — Charles Williams, dornálaí proifisiúnta
* 1972 — Wayne Brady, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach
* 1976 — Dáithí Ó Sé, láithreoir teilifíse Éireannach
* 1976 — Yuriy Nuzhnenko, dornálaí Úcránach
* 1979 — Morena Baccarin, ban-aisteoir Brasaíleach
* 1982 — Jewel Staite, ban-aisteoir Ceanadach
* 1990 — Gréacháin Ó Maolchathaigh, iománaí Éireannach
* 1996 — Lúc Ó Scannláin, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 657 — Pápa Eoghan I (r. 590)
* 1567 — Seán Ó Néill, 36 nó 37, taoiseach Gaelach (r. 1530)
* 1882 — Giuseppe Garibaldi, 74, tírghráthóir agus saighdiúir (r. 1807)
* 1956 — Eibhlís Uí Chróinín, amhránaí Éireannach (r. 1879)
* 1987 — Anthony de Mello, scríbhneoir Indiach (r. 1931)
* 1990 — Rex Harrison, aisteoir Sasanach (r. 1908)
* 2001 — Joey Maxim, dornálaí Meiriceánach (r. 1922)
* 2008 — Bo Diddley, ceoltóir (r. 1928)
* 2011 — Josephine Hart, scríbhneoir Éireannach (r. 1942)
* 2015 — Irwin Rose, bitheolaí Meiriceánach (r. 1926)
* 2018 — Paul Boyer, bithcheimiceoir Meiriceánach (r. 1918)

## Tarluithe eile
* 1953 - Rinneadh agus corónú ar Eilís II na Ríochta Aontaithe in Abtheach Westminster
* 1964 - Bunaíodh Eagraíocht Shaoirse na Palaistíne
* 1966 - D'éirigh leis na Stáit Aontaithe spáslong a sheoladh chuig an Ghealach.
* 1979 - D'fhill an Pápa ar an bPolainn, a thír dhúchais. Is é an chéad phápa dul go tír chumannach
* 1985 - Cuireadh cosc ar chlubanna sacair sa Bhreatain imirt san Eoraip, tar éis tubaiste staid Heysel.
* 2013 - Réabhlóid na hÉigipte: Gearradh príosún saoil ar iaruachtarán Hosni Mubarak

0602
Meitheamh, 02
An Laghairt

Tá **an Laghairt** ar cheann de na 88 réaltbhuíon oifigiúla a nglacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta leo. Is é **Lacerta**, a chiallaíonn *[[laghairt]]*, an t-ainm Laidine a thugtar uirthi. Níor áirigh Tolamaes í ar chatalóg na 48 лог штиль ты мой г но к шшш ничего не seanréaltbhuíon a dhréachtaigh sé sa dara haois. Is amhlaidh gur chruth an réalteolaí Johannes Hevelius í sa bhliain 1687, nó i dtrátha na bliana sin. Níl aon réalta gheal ar an réaltbhuíon seo, ná aon réalt ainmnithe, ná aon réad Messier, ná aon réaltra ar méid níos gile ná 12.2, ná aon réaltbhraisle chruinneogach. De bhrí sin, is deacair an réaltbhuíon seo a aimsiú ar spéir na hoíche, cé go dtéann Bealach na Bó Finne tríd an gcuid is faide ó thuaidh. Tá an Laghairt suite idir an Eala, Caiseoipé agus Andraiméide i dtuaisceart an sféir NC я так понимаю что ты мне подаришь не так как все говорят что у нас тихо и так не так как ты хочешь чтобы это случилось в моей жизни как ты себя представляешь как 

## Príomhghnéithe

* α Lac: tá an réalta phríomhsheichimh seo ar aicme speictreach A1&nbsp;V, agus ar méid dhealraitheach 3.77. Níl réalt ar bith eile ar an Laghairt níos gile ná an ceathrú méid. Is réada dhúbailte optúil í α Lac.
* Roe 47: ilréalta agus cúig chomhbhall aice (ar méid 5.8, 9.8, 10.1, 9.4, 9.8),

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 7243: réaltbhraisle oscailte amuigh is istigh ar méid 6.4.
* IC 5217: is deacair an réaltnéal pláinéadach seo a aimsiú. Tá sé ar achar dealraitheach 6 faoin 8 soicind stua agus amuigh is istigh ar méid chomhtháite 12.
* BL Lacertae: aimsíodh go luath an réad seo; i 1926 fuair Cuno Hoffmeister amach go raibh sé athraitheach, agus mar sin de tugadh ainm réalta athraithí air. Ach ní réalta atá ann ar chor ar bith, ach núicléas réaltrach gníomhach, is é sin le rá croí réaltra. Thug sé a ainm do rang iomlán réada neamhaí, réada BL Lacertae (fo-rang bléasar.) Comhathraíonn amharcmhéid an réada seo ó 12.4 go 17.2 ar feadh tréimhse cúpla lá.

## Stair agus Miotaseolaíocht
Sular thug Johannes Hevelius an t-ainm *Lacerta* ar an réaltbhuíon seo, b'iomaí ainm eile a moladh do cheantar seo na spéire, ina measc *Sceptrum* (*an Ríshlat*) agus *Frederici Honores* (*Glóir Fheardorcha*, ainmnithe as Feardorcha Mór na Prúise). Ar mbeith ina réaltbhuíon nua-aimseartha di, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an Laghairt.

## an Laghairt sa litríocht
San úrscéal ficsin eolaíochta **[[Diaspora (úrscéal)|Diaspora]]** le Greg Egan, is ó réaltbhuíon na Laghairte a thagann an tonn mhór thurrainge – imbhualadh dhá neodrónréalta faoi deara í - is cúis le díobhadh gach saghas beatha ar fud an Domhain.

## Réaltaí

## Féach fosta
Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Laghairt 

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an laghairt ar shuíomh Robin Gatter 
* Ian Ridpath's Star Tales
* an Laghairt agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Laghairt ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Laghairt 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Laghairt
* an Laghairt ar shuíomh Weasner

## Tagairtí
* 

Laghairt, An
Fionnuala Uí Fhlannagáin

Rugadh **Fionnuala Uí Fhlannagáin** i gContae Mhaigh Eo, agus cónaíonn sí i gCill Iníon Léinín, Baile Átha Cliath. Tá leabhar foilsithe aici *Mícheál Ó Lócháin agus An Gaodhal*, chomh maith le dán *Mac Eile Ag Imeacht*. Bhuaigh sí duaiseanna i gComórtais Liteartha an Oireachtais sna blianta 1994, 1997 agus 1998.

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
An Bholaiv

Is tír i Meiriceá Theas í **Poblacht na Bolaive**. Tá sí ag críochantacht leis an Sile, le Paragua, le Peiriú agus leis an mBrasaíl. Tá 11.5 milliúin daoine ina gcónaí ann. Is í an Bholaiv an tír is boichte i Meiriceá Theas.

## Polaitíocht
Ba é Evo Morales uachtarán na tíre sna blianta 2006–2019, an chéad uachtarán dúchasach i stát ar bith i Meiriceá Laidineach. Thosaigh sé a chéad téarma ar 22 Eanáir 2006 agus d'éirigh sé as oifig ar 10 Samhain 2019.
thumb|left|Réileán salainn Uyuni

## Tagairtí

*
B
An Leon Beag

Is réaltbhuíon an-doiléir é **an Leon Beag** atá le feiceáil ar éigean mar thriantán beag idir réaltbhuíonta sofheicthe an Bhéir Mhóir agus an Leoin. Murab ionann is an Leon, níor áirigh Tolamaes an Leon Beag i measc na 48 réaltbhuíon a d'aithin sé sa dara haois; is amhlaidh nach raibh an réaltbhuíon seo ann go dtí gur chruthaigh Johannes Hevelius sa bhliain 1687 í. Is é **Leo Minor**, a chiallaíonn *an [[leon]] is lú*, an t-ainm Laidine a thugtar ar an Leon Beag.

## Príomhghnéithe
Níl mórán le feiceáil ar an réaltbhuíon seo gan teileascóp mór a bheith agat. Níl ach réalt amháin dá cuid níos gile ná an ceathrú méid:

* Praecipua (46 LMi): fathachréalta, nó ionann is, atá ar aicme speictreach K0; tá sí amuigh is istigh ar 98 solasbhliain i bhfad i gcéin, agus ar méid 3.83. Níl ainm Bayer ar Praecipua, agus dá bharr sin is é an Leon Beag an t-aon réaltbhuíon amháin nach bhfuil ainm Bayer ar an réalt is gile léi.

* β LMi: más iontach le rá é, is í an fathachréalta seo, atá ar aicme speictreach G8, an t-aon réalt amháin ar an Leon Beag a bhfuil ainm Bayer uirthi; agus ar méid 4.21, ní hí an réalt is gile ar an Leon Beag.
* R LMi: comhathraíonn gile an réalta athraithí fadtréimhsí seo (réalta Mira Ceti fhionnuar atá inti) ó 6.3 go 13.2 ar feadh tréimhse 372.19 lá.

## Réada suntasacha domhainspéire
Níl aon réad suntasach domhainspéire ar réaltbhuíon an Leoin Bhig. Is é an ceann is gile ná NGC&nbsp;3003, réaltra ar méid chomhtháite 11.7m agus ar trastomhas uilleach 5.9 nóiméad stua. Feictear beagnach i dtreo na ciumhaise é.

## Stair
Ar mbeith ina réaltbhuíon nua-aimseartha dó, ní bhaineann aon stair ná miotaseolaíocht leis an Leon Beag. Mar atá ráite cheana féin, chruthaigh Johannes Hevelius sa bhliain 1687 é.

## Réaltaí

## Féach fosta
* Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Leon Beag

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Leon Beag ar shuíomh Robin Gatter 
* Ian Ridpath's Star Tales
* an Leon Beag agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Leon Beag ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Leon Beag 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Leon Beag

## Tagairtí
* 

Leon Beag
25 Iúil

Is é an **25 Iúil** an 206ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 207ú lá i mbliain bhisigh. Tá 159 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Lá Fhéile Séamus Mór

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1806 — Seán Ó Donnabháin, scoláire Éireannach (b. 1876)
* 1848 — Arthur Balfour, príomhaire na Ríochta Aontaithe (b.1930)
* 1855 — Séamas Ó Dubhghaill, scríbhneoir Éireannach (b. 1929)
* 1862 — Norma Borthwick, ealaíontóir, scríbhneoir, agus gníomhaí ar son na Gaeilge (b. 1934)
* 1893 — Rosie Hackett, ceardchumannaí Éireannach (b.1976)
* 1894 — Gavrilo Princip, feallmharfóir Ard-Diúic na hOstaire Franz Ferdinand (b.1918)
* 1894 — Walter Brennan, aisteoir Meiriceánach (b. 1974)
* 1909 — Séamus Mac Conmara, scríbhneoir agus aistritheoir Éireannach (b. 1936)
* 1924 — Síle Ní Chéileachair, údar Éireannach (b. 1985)
* 1964 — Anne Applebaum, iriseoir Meiriceánach
* 1966 — Lynda Lemay, amhránaí Ceanadach
* 1967 — Matt LeBlanc, aisteoir Meiriceánach
* 1974 — Gareth Thomas, imreoir rugbaí Breatnach
* 1978 — Louise Brown, an chéad leanbh *IVF*
* 1981 — Finn Bálor, coraí gairmiúil Éireannach
* 1988 — Anthony Stokes, imreoir sacair
* 1995 — Maria Sakkari, imreoir leadóige Gréagach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1186 — Aodh de Léis, Tiarna na Mí, úinéir talún agus sealbhóir oifige ríoga Angla - Normannach (r. 1135)
* 1492 — Pápa Innocentius VIII, ± 60 (r.1432) 
* 1834 — Samuel Taylor Coleridge, file Sasanach (r. 1772)
* 1843 — Charles Macintosh, ceimiceoir Briotanach (r. 1766)
* 1945 — Kurt Gerstein, oifigeach SS (r. 1905)
* 1959 — Yitzhak HaLevi Herzog, raibí Iosraelach (r. 1888)
* 1973 — Michael Davern, polaiteoir Éireannach (r. 1900)
* 1980 — Vladimir Vysotsky, amhránaí, file, agus aisteoir Sóivéadach (r. 1938)
* 2009 — Vernon Forrest, dornálaí Meiriceánach (r. 1971)
* 2022 — David Trimble, polaiteoir as Beannchar, Contae an Dúin (r. 1944)

## Tarluithe eile
* 1547 - Phós Máire I Shasana agus Pilib II na Spáinne in Ardeaglais Winchester
* 1593 - D'iompaigh Anraí IV na Fraince go poiblí ó Phrotastúnachas go Caitliceachas 
* 1603 - Rinneadh agus corónú ar Rí Séamas VI agus I agus Banríon Áine na Danmhairge in Abtheach Westminster
* 1943 - Cuireadh Benito Mussolini as oifig san Iodáil
* 1961 - An Cogadh Fuar: In óráid, dúirt John F. Kennedy gur ionsaí ar ECAT é ionsaí ar Bheirlín
* 1965 - "D'éirigh Dylan leictreach": sheinn Bob Dylan giotár leictreach go conspóideach ag *Newport Folk Festival*
* 1978 - Rugadh Louise Brown. Bhí sí an chéad "leanbh triaileadáin"
* 1979 - Conradh Síocháin Éigipt-Iosrael: thosaigh Iosrael Leithinis Síonáí a fhágáil 

0725
Iúil, 25
Enjoy Incubus

Is gearralbam é ***Enjoy Incubus*** a bhí seolta amach le hIncubus. D'fhoilsigh Sony é agus b'é a gcéad seoladh ar mhórlipéad. Bhí ath-taifeadí amhráin air a bheith ar a iar-seoladh neamhspleách, Fungus Amongus, chomh maith le dhá amhráin neamhsheolta, *Version* agus *Azwethinkweiz*. B'é an chéad uair a bhí DJ Lyfe ar sheoladh Incubus, chuir sé scríobanna casbhorda leis na hamhráin Fungus Amongus.

## Clár
# *You Will Be A Hot Dancer* (4:18)
# *Shaft* (3:25)
# *Take Me To Your Leader* (4:43)
# *Version* (4:17)
# *Azwethinkweiz* (3:48)
# *Hilikus* (3:55)

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1997
Make Yourself

Is albam leis an grúpa rac-cheol Incubus é ***Make Yourself***. Sheol amach é ar 26 Meán Fómhair, 1999 ar an lipéad Sony. D'athsheol sé amach le dlúthdhiosca eile, le sé amhráin beo agus acústice. Is é freisin an chéad uair a bhí an casbordóir Chris Kilmore ar albam Incubus. D'ionadaigh sé DJ Lyfe.

## Clár
# *Privilege* (3:54)
# *Nowhere Fast* (4:30)
# *Consequence* (3:19)
# *The Warmth* (4:25)
# *When It Comes* (4:00)
# *Stellar* (3:20) 
# *Make Yourself* (3:03)
# *Drive* (3:52)
# *Clean* (3:56)
# *Battlestar Scralatchtica* (3:50)
# *I Miss You* (2:48)
# *Pardon Me* (3:44)
# *Out From Under* (3:28)

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1999
Chris Kilmore

Is caschláraí den racghrúpa Incubus é **Chris Kilmore**. Rugadh é ar an 21 Eanáir 1973.

## Beathaisnéis
Tógadh suas Chris Kilmore lastuigh Pittsburgh, Pennsylvania. B'uchtleanbh é. Bhlasadh sé 'casadh bordanna' den chéad uair nuair a chonaic sé 'Jazzy Jeff agus an Fresh Prince' ag seinm beo. Cheannaigh sé a chéad bhord tar éis post a fháil i mbialann bia tapaidh agus cheannaigh a athair an chuid eile.
Mar dhuine fásta, ghluais Chris chuig Los Angeles ar thóir gairm ceoil. Fuair sé cúpla gigeanna mar DJ agus chuaigh sé san fhoireann cath DJ, na Jedi Knights (Is fanna móra Star Wars é Chris). I 1998, fuair sé deis chun dul ó anaithnideas go seinm os comhair na sluaite daoine thar oíche nuair a chuaigh sé ar triail don ghrúpa rac-cheoil Incubus. I lár turas, d'fhostaigh siad é tar éis triail amháin agus d'fhoghlaim sé na páirteanna de scóranna amhráin i gcúpla lá. Roimh a fhoistigh Incubus é, bhí sé ar dul gan leictreachas toisc nach raibh an airgead aige chun an fiacha a íoc.

Tar éis turas fada, scríobh an banna albam nua Make Yourself le Chris. Tháinig cáil mhór ar an albam agus anois bhí ainm teaghlach é Chris Kilmore. Tar éis sin, sheol an grúpa amach Morning View agus A Crow Left of the Murder. Anois, tá Chris díreach tar éis turas an domhain a dhéanamh agus thaifead an grúpa cúpla amhrán chun an cheol don scannán *Stealth*. Freisin, sheinn sé cúpla gig ina aonar tá sé ar intinn Chris albam féin a seoladh amach.

## Tagairtí

Catagóir:Rac-cheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
15 Feabhra

Is é an **15 Feabhra** an 45ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 319 lá fágtha sa bhliain nó 320 lá i mbliain bhisigh.

## Féilte
* Ceanada - *Lá na mBratach*
* An tSeirbia - *Lá Náisiúnta*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1564 — Galileo Galilei, fealsamh agus réalteolaí (b.1642)
* 1710 — Louis XV na Fraince, rí na Fraince agus Navarre (b.1774)
* 1809 — Cyrus Hall McCormick, ceapadóir agus fear gnó Meiriceánach (b. 1884)
* 1856 — Emil Kraepelin, síciatraí Gearmánach (b. 1926)
* 1861 — Alfred North Whitehead, matamaiticeoir is fealsamh Sasanach (b. 1947)
* 1872 — Patrick Shaw, polaiteoir Éireannach (b. 1940)
* 1873 — Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin, eolaí Sualannach (b. 1964)
* 1874 — Ernest Shackleton, taiscéalaí (b.1922)
* 1881 — Piaras Béaslaí, polaiteoir, údar, agus aistritheoir Éireannach (b. 1965)
* 1899 — Gale Sondergaard, ban-aisteoir Meiriceánach (b. 1985)
* 1901 — Murchadh MacPhàrlain, scríbhneoir Briotanach (b. 1982)
* 1907 — Cesar Romero, aisteoir Meiriceánach (b. 1994)
* 1917 — Ruairí Brugha, polaiteoir Éireannach (b.2006)
* 1929 — Graham Hill, tiománaí Foirmle a hAon (b. 1975)
* 1934 — Graham Kennedy, siamsóir Astrálach (b. 2005)
* 1946 — Clare Short, polaiteoir
* 1953 — Gregory Campbell, polaiteoir Briotanach
* 1954 — Matt Groening, scríbhneoir
* 1957 — David Stanton, polaiteoir Éireannach
* 1958 — Tony Tubbs, dornálaí Meiriceánach
* 1963 — Wallace Wolodarsky, scríbhneoir scannán Meiriceánach 
* 1964 — Chris Farley, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (b. 1997)
* 1966 — Sharon Ní Bheoláin, iriseoir Éireannach
* 1971 — Alex Borstein, ban-aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach
* 1974 — Mr. Lordi, rac-cheoltóir Fionlannach
* 1983 — Martin Coleman, iománaí Éireannach
* 1983 — Seán T. Ó Meallaigh, aisteoir Éireannach
* 1993 — Manuel Lanzini, imreoir sacair Airgintíneach
* 1997 — Zoe Wilson, imreoir haca
* 1998 — George Russell, tiománaí Foirmle a hAon

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1145 — Pápa Lucius II 
* 1844 — Henry Addington, Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó 1801 go 1804 (r. 1717)
* 1928 — Herbert Henry Asquith, Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe (r. 1852)
* 1965 — Nat King Cole, ceoltóir Meiriceánach (r.1919)
* 1973 — Tim Holt, aisteoir Meiriceánach (r. 1919)
* 1984 — Ethel Merman, ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. 1908)
* 1988 — Richard Feynman, fisiceoir (r. 1918)
* 1989 — Lee E. McMahon, ríomheolaí Meiriceánach (r. 1931)
* 2016 — George Gaynes, Aisteoir Meiriceánach (r. 1917)
* 2020 — Caroline Flack, láithreoir Sasanach (r. 1979)
* 2023 — Raquel Welch, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1940)
* 2026 — Robert Duvall, aisteoir Meiriceánach (r. 1931)

## Tarluithe eile
* 1764 - Bunaíodh St. Louis
* 1931 - D'oscail an scannán Dracula.
* 1971 - "Lá Deachúil" in Éirinn agus an Bhreatain.
* 1989 - Cogadh na hAfganastáine: d'fhógair An tAontas Sóivéadach go hoifigiúil gur fhág gach trúpa Sóivéadach an Afganastáin
* 1992 - Gearradh 15 príosún saoil ar an dúnmharfóir srathach Jeffrey Dahmer 
* 2003 - Tharla a lán agóidí ar fud an domhain in aghaidh an chogaidh fhéideartha san Iaráic.
* 2013 - Phléasc dreige os cionn na Rúise

0215
Feabhra, 15
9 Márta

Is é an **9 Márta** an 68ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 69ú lá i mbliain bhisigh. Tá 297 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
*
## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1877 — Emil Abderhalden, bithcheimiceoir agus fiseolaí (b.1950)
* 1923 — Walter Kohn, fisiceoir Meiriceánach (b. 2016)
* 1930 — Taina Elg, ban-aisteoir agus amhránaí Fionlannach (b. 2025)
* 1931 — Jackie Healy-Rae, polaiteoir Éireannach (b. 2014)
* 1934 — Yuri Gagarin, spásaire Sóivéadach (b.1968)
* 1939 — Jean-Pierre Chevènement, polaiteoir 
* 1943 — Robert James "Bobby" Fischer, ficheallaí (b.2008)
* 1954 — Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh, réabhlóidí agus stailceoir ocrais Éireannach (b. 1981)
* 1962 — Pete Wishart, polaiteoir Albanach
* 1964 — Kevin O'Keeffe, polaiteoir Éireannach
* 1965 — Joanna Tuffy, polaiteoir Éireannach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* 1966 — Michael Patrick MacDonald, gníomhaí Meiriceánach
* 1973 — Danny Green, dornálaí Astrálach
* 1973 — Matteo Salvini, polaiteoir Iodálach
* 1978 — Lucas Neill, imreoir sacair Astrálach
* 1979 — Oscar Isaac,  aisteoir Guatamalach
* 1982 — Mirjana Lučić-Baroni, imreoir leadóige Crótach
* 1983 — Randal Plunkett, stiúrthóir scannán Éireannach
* 1989 — Patrick Hausding, tumadóir
* 1993 — Séadna Ó Móra, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1649 — Michael Jones, saighdiúir Éireannach (r. 1606)
* 1661 — Jules Mazarin, taidhleoir agus státaire Francach (r. 1602)
* 1851 — Hans Christian Ørsted, fisiceoir agus ceimiceoir Danmhargach (r. 1777)
* 1940 — Robert Gunther, míoleolaí (r. 1869)
* 1948 — Edgar de Wahl, teangeolaí Gearmánach Baltach (r. 1867)
* 1952 — Alexandra Kollontai, taidhleoir Sóivéadach (r. 1872)
* 1994 — Fernando Rey, aisteoir (r. 1917)
* 1996 — George Burns, aisteoir Meiriceánach (r. 1896)
* 1996 — Oilibhéar Breathnach, imreoir agus bainisteoir iománaíochta (r.1937)
* 1997 — The Notorious B.I.G., ceoltóir Meiriceánach (r.1972)
* 2004 — Gearóid Mac Niocaill, scoláire Sasanach (r. 1932)
* 2005 — Michael O'Higgins, polaiteoir Éireannach (r. 1917)
* 2009 — Frank Stockwell, peileadóir Éireannach (r.1929)

## Tarluithe eile
* 1908 - Bunaíodh *[[Football Club Internazionale Milano|Internazionale]]* i ndiaidh scoilte ó *[[Associazione Calcio Milan]]*
* 1945 - Dara Cogadh Domhanda: rinne fórsaí na gComhghuaillithe ruathar buamála ar Thóiceo. Maraíodh 100,000 sibhialtach 
* 1959 - Cuireadh an chéad bhábóg Barbie ar an margadh ag an Aonach Bréagán Idirnáisiúnta Mheiriceá Thuaidh i Nua-Eabhrac (cathair)
* 1973 - Caitheann muintir Thuaisceart Éireann vóta le fanacht mar chuid den Ríocht Aontaithe.
* 1976 - Maraíodh 42 duine, leanaí ina measc, nuair a bhriseann an cábla ar charr cábla san Iodáil.
* 1995 - Tugann an Bhanríon agus Diúic Dhún Éideann cuairt ar Thuaiscirt Éireann.
* 2020 - D'fhógair Priomh-Aire na hIodáile, Giuseppe Conte, dianghlasáil COVID-19 ar fud na tíre - an chéad sa domhan

0309
Márta, 09
17 Bealtaine

Is é an **17 Bealtaine** an 137ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 138ú lá i mbliain bhisigh. Tá 228 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Iorua - Féile náisiúnta na hIorua (Lá an Bhunreachta)

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1855 — Tadhg Ó hEaluithe, polaiteoir Éireannach (b. 1931)
* 1866 — Erik Satie, cumadóir ceoil agus pianódóir Francach (b. 1925)
* 1886 — Alfonso XIII na Spáinne (b. 1941)
* 1904 — Jean Gabin, aisteoir Francach (b. 1976)
* 1911 — Maureen O'Sullivan, aisteoir (b.1998)
* 1914 — James Carney, Scoláire Ceilteach Éireannach (b. 1989)
* 1925 — Michael Herbert, polaiteoir agus iománaí Éireannach (b. 2006)
* 1928 — William J. Murphy, polaiteoir Éireannach (b. 2018)
* 1936 — Dennis Hopper, Aisteoir agus scannánóir (b. 2010)
* 1945 — Mária Szabó, teangeolaí Ungárach
* 1948 — Dick Gaughan, ceoltóir Briotanach
* 1950 — Michael P. Kitt, polaiteoir Éireannach 
* 1955 — Bill Paxton, aisteoir agus scannánóir Meiriceánach (b. 2017)
* 1956 — Bob Saget, fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach (b. 2022)
* 1956 — Sugar Ray Leonard, dornálaí
* 1961 — Enya, amhránaí agus ceoltóir as Gaoth Dobhair
* 1963 — John David Jackson, dornálaí Meiriceánach
* 1969 — Keith Hill, imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach
* 1973 — Graham Mag Oireachtaigh, imreoir peil Ghaelach
* 1974 — Andrea Corr, amhránaí Éireannach
* 1978 — Ciara Grant, peileadóir Éireannach
* 1980 — Mikel Alonso, imreoir sacair Bascach
* 1980 — Stéphane Robert, imreoir leadóige Francach
* 1981 — Leon Osman, imreoir sacair
* 1983 — Duncan Smith, polaiteoir Éireannach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre
* 1984 — Passenger, amhránaí Briotanach
* 1990 — Guido Pella, imreoir leadóige Airgintíneach
* 1991 — Brian Ó hAlluráin, iománaí Éireannach
* 1991 — Johanna Konta, imreoir leadóige Briotanach
* 1993 — Ailéin Ó Ceadagáin, iománaí agus imreoir peil Ghaelach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1727 — Caitríona I, Banimpire agus Uathlathaí na hUile Rúise (r.1684)
* 1838 — Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord, polaiteoir agus taidhleoir (r.1754)
* 1934 — Cass Gilbert, ailtire Meiriceánach (r. 1859)
* 1966 — Randy Turpin, dornálaí Briotanach (r. 1928)
* 1973 — Lorenzo Ó Meachair, iománaí Éireannac(r. 1899)
* 1982 — John O'Donovan, polaiteoir Éireannach (r. 1908)
* 1984 — Fritzie Zivic, dornálaí Meiriceánach (r. 1913)
* 2005 — Frank Gorshin, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (r. 1933)
* 2012 — Donna Summer, ceoltóir Meiriceánach (r.1948)
* 2014 — Gerald Maurice Edelman, bitheolaí Meiriceánach (r. 1929)
* 2016 — Seán Ardagh, polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil (r. 1947)

## Tarluithe eile
* 1756 - Cogadh na Seacht mBliana: d'fhógair Breataine Móire cogadh ar an Fhrainc
* 1875 - Bhain *Aristides* an chéad *[[Kentucky Derby]]*
* 1900 - Foilsíodh *The Wonderful Wizard of Oz* le L. Frank Baum i SAM
* 1940  - Dara Cogadh Domhanda: ghabh An Ghearmáin seilbh ar An Bhruiséil
* 1974 - Maraíodh 33 duine i mbúamaí a phléasc i mBaile Átha Cliath agus i gContae Mhuineacháin
* 2004 - Tharla an chéad phósadh comhghnéis de chuid Mheiriceá i Massachusetts

0517
Bealtaine, 17
9 Meitheamh

Is é an **9 Meitheamh** an 160ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 161ú lá i mbliain bhisigh. Tá 205 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Éire - Lá Fhéile Columcille

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1640 — Leopold I, An tImpire Naofa Rómhánach (b.1705)
* 1781 — George Stephenson, innealtóir Sasanach (b.1848)
* 1812 — Johann Gottfried Galle, réalteolaí Gearmánach (b 1910)
* 1862 — Nioclás Ó Domhnaill, scoláire Gaeilge san Astráil
* 1881 — Felix Graf Von Luckner, seoltóir Gearmánach (b. 1966)
* 1896 — Justin McKenna, polaiteoir Éireannach (b. 1950)
* 1896 — Karl Sack, breitheamh Gearmánach (b. 1945)
* 1898 — Curzio Malaparte, scríbhneoir Iodálach (b. 1957)
* 1915 — Les Paul, ceannródaí giotáir (b. 2009)
* 1917 — Eric Hobsbawm, Marxach agus staraí (b. 2012)
* 1934 — Jackie Wilson, Amhránaí soul Meiriceánach (b. 1984)
* 1936 — Isabelle Pierre, amhránaí Ceanadach 
* 1936 — Mícheál Ó Duibhir, imreoir peil Ghaelach agus bainisteoir (b. 2025)
* 1946 — Peter Kilfoyle, polaiteoir Briotanach
* 1954 — Gregory Maguire, úrscéalaí
* 1961 — Michael J. Fox, Aisteoir
* 1963 — Johnny Depp, aisteoir
* 1967 — Paul Maskey, polaiteoir Briotanach
* 1978 — Adrian Diaconu, dornálaí Rómánach
* 1978 — Matthew Bellamy, ceoltóir sa banna ceoil *[[Muse (banna)|Muse]]*
* 1978 — Miroslav Klose, imreoir sacair
* 1980 — Rory Keenan, aisteoir Éireannach
* 1981 — Natalie Portman, Aisteoir
* 1992 — Deirdre Duke, imreoir sacair

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 68 — Nearó, Impire ar Impireacht na Róimhe (r.37)
* 597 — Colm Cille, naomh Gaelach (r. 521)
* 1348 — Ambrogio Lorenzetti, péintéir Iodálach (r. ~1290)
* 1870 — Charles Dickens, 58, scríbhneoir (r.1812)
* 1932 — Émile Friant, péintéir Francach (r. 1863)
* 1936 — Éamon Ó Dugáin, dlíodóir agus polaiteoir Éireannach (r. 1874)
* 1951 — Mayo Methot, ban-aisteoir (r. 1904)
* 1952 — Daniel Byrne, polaiteoir Éireannach (r. 1885)
* 1956 — Chandrashekhar Agashe, Tionsclaí agus fiontraí Indiach (r. 1888)
* 1958 — Robert Donat, aisteoir Briotanach (r. 1905)
* 1964 — Max Aitken, polaiteoir Angla-Cheanadach (r. 1879)
* 1974 — Miguel Ángel Asturias, scríbhneoir agus taidhleoir Guatamalach (r. 1899)
* 1976 — Sybil Thorndike, ban-aisteoir Briotanach (r. 1882)
* 1989 — George Wells Beadle, géineolaí Meiriceánach (r. 1903)
* 1991 — Claudio Arrau, pianódóir Sileach (r. 1903)
* 2013 — Iain Banks, scríbhneoir Albanach (r. 1954)
* 2014 — Anna Hyland, bean rialta agus múinteoir Éireannach
* 2014 — Rik Mayall,  Aisteoir (r.1958)
* 2022 — Matt Zimmerman,  Aisteoir (r.1934)

## Tarluithe eile
* 53 - Phos Néaró Claudia Octavia
* 1798 - Éirí Amach 1798 in Éirinn: tharla cathanna san Inbhear Mór agus Tamhnaigh Naomh
* 1958 - D'athoscail an Banríon Eilís Aerfort Gatwick
* 1967 - Cogadh na Sé Lá: ghabh Iosrael Arda Golan ón tSiria
* 1970 - Rinneadh iarracht feallmharaithe ar Rí Hussein na hIordáine agus é ar an mbealach chuig a phálas samhraidh
* 1999 - Cogadh na Cosaive: shínigh Poblacht Chónaidhme na Iúgslaive agus ECAT conradh síochána

0609
Míonna, 09
17 Lúnasa

Is é an **17 Lúnasa** an 229ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 230ú lá i mbliain bhisigh. Tá 136 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Indinéis - Lá na Saoirse

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1560 — Erzsébet Báthory, cuntaois Ungárach (b. 1614)
* 1601 — Pierre de Fermat, matamaiticeoir Francach (b. 1665)
* 1786 — Davy Crockett, polaiteoir Meiriceánach (b. 1836)
* 1824 — Pierre-Émile Martin, innealtóir Francach (b. 1915)
* 1878 — Oliver St. John Gogarty, scríbhneoir, lúthchleasaí agus polaiteoir Éireannach (b. 1957)
* 1887 — Marcus Garvey, gníomhaí, Pan-Afracach, óráidí, agus fiontraí a rugadh in Iamáice (b. 1940)
* 1893 — Mae West, ban-aisteoir Meiriceánach (b. 1980)
* 1904 — Jack Thompson, dornálaí Meiriceánach (b. 1946)
* 1911 — Mikhail Botvinnik, imreoir fichille Sóivéadach (b. 1995)
* 1920 — Maureen O'Hara, aisteoir Éireannach (b. 2015)
* 1926 — Jiang Zemin, ceannaire de chuid Pháirtí Cumannach na Síne (b. 2022)
* 1930 — Ted Hughes, file agus scríbhneoir Sasanach (b. 1998)
* 1936 — Margaret Hamilton, ríomheolaí Meiriceánach 
* 1936 — Séamus Mallon, polaiteoir Éireannach (b. 2020)
* 1943 — Robert De Niro, aisteoir Meiriceánach
* 1944 — Larry Ellison, comhbhunaitheoir Oracle
* 1951 — Alan Minter, dornálaí Sasanach (b. 2020)
* 1951 — Sandra White, polaiteoir Albanach 
* 1952 — Guillermo Vilas, imreoir leadóige Airgintíneach
* 1953 — Kevin Rowland, amhránaí agus cumadóir Sasanach
* 1959 — David Koresh, ceannaire reiligiúnach Meiriceánach (b. 1993)
* 1960 — Sean Penn, aisteoir Meiriceánach 
* 1968 — Páidí Ó Lionáird, láithreoir teilifíse
* 1969 — Hector Ó hEochagáin, láithreoir raidió agus teilifíse Éireannach
* 1977 — Thierry Henry, imreoir sacair Francach
* 1977 — William Gallas, imreoir sacair Francach
* 1982 — Phil Jagielka, imreoir sacair Sasanach
* 1988 — Aodán Ó hAirt, iománaí Éireannach
* 1988 — Johanna Larsson, imreoir leadóige Sualannach
* 1993 — Sarah Sjöström, snámhóir Sualannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1786 — Friedrich II, rí na Prúise (r.1712)
* 1886 — Alexander Butlerov, ceimiceoir Rúiseach (r. 1828)
* 1908 — Radoje Domanović, scríbhneoir Seirbiach (r. 1873)
* 1942 — Irène Némirovsky, úrscéalaí Francach (r. 1903)
* 1969 — Ludwig Mies van der Rohe, ailtire Gearmánach (r. 1886)
* 1971 — Gerrard McGowan, polaiteoir Éireannach 
* 1987 — Rudolf Hess, polaiteoir Naitsíoch  (r. 1894)
* 1990 — Pearl Bailey, amhránaí Meiriceánach (r. 1918)
* 1992 — Tom Nolan, polaiteoir Éireannach (r. 1921)
* 1994 — Jack Sharkey, dornálaí Meiriceánach (r. 1902)
* 2010 — Edwin Morgan, file agus aistritheoir Albanach (r. 1920)
* 2010 — Francesco Cossiga, 8ú hUachtarán na hIodáile (r. 1928)

## Tarluithe eile
* 1945 - Foilsíodh *[[Animal Farm]]*, nóibhille le George Orwell, don chéad uair
* 1998 - D'admhaigh Bill Clinton go raibh caidreamh aige le Monica Lewinsky.
* 1999 - Bhásaigh os cionn 1,000 duine i gcrith talún sa Tuirc
* 2008 - Bhuaigh Michael Phelps ocht mbonn ór ag Cluichí Oilimpeacha amháin. Bhí sé an chéad duine seo a dhéanamh
* 2017 - Ionsaí Barcelona 2017: thiomáin fear veain isteach i gcoisithe ar La Rambla, Barcelona. Maraíodh 13 dhuine

0817
Lúnasa, 17
2 Deireadh Fómhair

Is é an **2 Deireadh Fómhair** an 275ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 276ú lá i mbliain bhisigh. Tá 90 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An India - *Gandhi Jayanti*
* An Ghuine - *Lá na Saoirse*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1847 — Paul von Hindenburg, polaiteoir Gearmánach (b. 1934)
* 1852 — William O'Brien, náisiúnaí Éireannach, scríbhneoir, réabhlóidí, agus ball de Pharlaimint na Breataine (b.1928)
* 1852 — William Ramsay, ceimiceoir Albanach (b.1916)
* 1869 — Mahatma Gandhi, ceannaire polaitiúil (b.1948)
* 1890 — Groucho Marx, fuirseoir (b.1977)
* 1904 — Graham Greene, úrscéalaí Sasanach (b. 1991)
* 1919 — Seán 'ac Dhonncha, amhránaí Éireannach (b. 1996)
* 1932 — Ruairí Ó Brádaigh, polaiteoir Éireannach (b. 2013)
* 1945 — Don McLean, ceoltóir Meiriceánach
* 1951 — Sting (Gordon Sumner), ceoltóir Sasanach 
* 1961 — Katharina Grosse, péintéir Gearmánach
* 1962 — Jeff Bennett, guthaisteoir Meiriceánach
* 1963 — María Ressa, iriseoir Filipíneach
* 1968 — Jana Novotná, imreoir leadóige Seiceach (b. 2017)
* 1974 — Simon Gregson, aisteoir Briotanach
* 1978 — Matthew Hancock, polaiteoir Briotanach
* 1978 — Éamann Ó Braonáin, iománaí Éireannach
* 1979 — Valérie Harvey, scríbhneoir Ceanadach
* 1982 — Stephen Pearson, imreoir sacair Albanach
* 1984 — Marion Bartoli, imreoir leadóige Francach
* 1990 — Megan Frazer, imreoir haca

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1264 — Pápa Urban IV (r ~1185)
* 1764 — William Cavendish, Príomh-Aire na Breataine (r. 1720)
* 1803 — Samuel Adams, polaiteoir SAM (r. 1722)
* 1920 — Max Bruch, cumadóir ceoil Gearmánach (r. 1838)
* 1987 — Madeleine Carroll, ban-aisteoir Sasanach (r. 1906)
* 1987 — Peter Brian Medawar, eolaí (r. 1915)
* 1998 — Gene Autry, aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. 1907)
* 2006 — Thomas J. Fitzpatrick, polaiteoir Éireannach (r. 1918)
* 2007 — Dan Keating, (Dónall Céitinn), Poblachtach Éireannach (r.1902)
* 2016 — Bobby Molloy, polaiteoir Éireannach (r. 1936)
* 2016 — Brian Friel, drámadóir (r. 1926)
* 2017 — Tom Petty, ceoltóir Meiriceánach (r. 1950)
* 2018 — Jamal Khashoggi, iriseoir Arabach Sádach (r. 1958)
* 2019 — Giya Kancheli, cumadóir Seoirseach (b. 1935)
* 2025 — Manchán Magan, scríbhneoir agus craoltóir Éireannach (r. 1970)

## Tarluithe eile
* 1601 - Tháinig 3,400 saighdiúirí Spáinneacha  i dtír ag an mbaile i gCionn tSáile
* 1919 - Fuair Uachtarán na Stát Aontaithe, Woodrow Wilson stróc ollmhór sa Teach Bán, mar sin, bhí sé ar éagumas don chuid eile dá uachtaránacht.
* 1925 - Thosaigh na busanna dearga dhá stór, clúdaithe, ag feidhmiú i Londain
* 1928 - Bunaíodh Préaláid na Croise Naofa agus Obair Dé (nó Opus Dei mar is fearr aithne air)
* 1955 - D'fhoilsigh Comhairle Thaighde Liachta na Breataine páipéar a deir go bhféadfá ailse a fháil de bharr a bheith ag caitheamh tobac
* 1958 - D'fhógair An Ghuine neamhspleáchas amach ón Fhrainc
* 2018 - Feallmharaíodh an t-iriseoir de chuid *[[Washington Post]]*, Jamal Khashoggi, sa chonsalacht  na hAraibe Sádaí in Iostanbúl, an Tuirc

1002
Deireadh Fómhair, 02
25 Deireadh Fómhair

Is é an **25 Deireadh Fómhair** an 298ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 299ú lá i mbliain bhisigh. Tá 67 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Chasacstáin - *Lá na Poblachta*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1130 — Zhu Xi, scoláire le linn Ríshliocht Song (b. 1200)
* 1759 — William Wyndham Grenville, polaiteoir agus Príomh-Aire na Breataine (b. 1834)
* 1800 — Thomas Babington Macaulay, file, staraí agus polaiteoir Coimeádach Briotanach (b.1859)
* 1825 — Johann (Óg) Strauß, cumadóir Ostarach (b 1899)
* 1838 — Georges Bizet, cumadóir Francach (b.1875)
* 1877 — Henry Norris Russell, réalteolaí Meiriceánach (b. 1957)
* 1879 — Art Ó Cléirigh, polaiteoir agus gníomhaí Éireannach (b. 1932)
* 1881 — Pablo Picasso, péintéir Spáinneach (b.1973)
* 1899 — Micheál Mac Liammóir, comhbhunaitheoir Amharclann an Gheata (b.1978)
* 1928 — Anthony Franciosa, aisteoir (b. 2006)
* 1944 — Jon Anderson, ceoltóir Sasanach
* 1957 — Nancy Cartwright, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1958 — Greg Page, dornálaí Meiriceánach (b. 2009)
* 1964 — Crisanto España, dornálaí Veiniséalach
* 1964 — Kevin Michael Richardson, aisteoir agus guthaisteoir Meiriceánach
* 1969 — Nika Futterman, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1970 — Bruno Girard, dornálaí Francach
* 1971 — Elif Şafak, scríbhneoir Turcach
* 1981 — Shaun Wright-Phillips, imreoir sacair Sasanach
* 1984 — Katy Perry, ceoltóir, aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
* 1987 — Darron Gibson, imreoir sacair Éireannach
* 1988 — Rylan Clark-Neal, láithreoir agus amhránaí Sasanach
* 1989 — Lee Keegan, imreoir peil Ghaelach
* 2001 — Banphrionsa Elisabeth, Bandiúc Brabant, banphrionsa Bheilgeach agus léiroidhre

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1647 — Evangelista Torricelli, fisiceoir is matamaiticeoir Iodálach (r. 1608)
* 1760 — Seoirse II, 76, rí na Breataine Móire agus rí na hÉireann (r.1683)
* 1920 — Terence MacSwiney, polaiteoir Éireannach a fuair bás tar éis stailc ocrais (r.1879)
* 1941 — Robert Delaunay, péintéir Francach (r. 1885)
* 1966 — Thaddeus Lynch, polaiteoir Éireannach (r. 1901)
* 1971 — Peter O'Loghlen, polaiteoir Éireannach (r. 1883)
* 1980 — Víctor Galíndez, dornálaí Airgintíneach (r. 1948)
* 1992 — Peadar Rís, innealtóir Éireannach (r. 1935)
* 2002 — Richard Harris, aisteoir, amhránaí, agus scríbhneoir Éireannach (r. 1930)
* 2008 — Estelle Reiner, ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach (r. 1914)
* 2013 — Marcia Wallace, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1942)
* 2017 — Donnchadh Ó Corráin, staraí Éireannach (r. 1942)
* 2020 — Diane di Prima, scríbhneoir Meiriceánach (r. 1934)

## Tarluithe eile
* 1917 - Ghabh na Boilséivigh an chumhacht le lámh láidir faoi cheannas Vlaidímír Ílídts Léinín sa Rúis
* 1920 - Fuair Ard-Mhéara Chorcaí, Traolach Mac Suibhne, bás i ndiaidh 74 lá ar stailc ocrais
* 1971 - Tháinig Daon-Phoblacht na Síne in ionad Poblacht na Síne sna Náisiúin Aontaithe
* 1983 - Rinne saighdiúirí Mheiriceá ionradh ar oileán Ghreanáda
* 2023 - Tharla oll-lámhach ag dhá áit i Lewiston, Maine. Maraíodh 18 duine.
* 2025 - Toghadh Catherine Connolly deichiú hUachtarán na hÉireann.

1025
Deireadh Fómhair, 25
13 Eanáir

Is é an **13 Eanáir** an 13ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 352 lá fágtha sa bhliain nó 353 i mbliain bhisigh.

## Féilte
* An tSualainn - *Tjugondedag jul*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1256 — Gertrude Mhór, naomh Caitliceach (b. 1302)
* 1722 — Charles Walmesley, Biocáire Aspalda Shasana agus na Breataine Bige (b. 1797)
* 1864 — Wilhelm Carl Werner Otto Fritz Franz Wien, fisiceoir Gearmánach (b. 1928)
* 1887 — Hedd Wyn, file (b.1917)
* 1891 — Séamus Mac an Iomaire, luibheolaí agus údar Éireannach (b. 1967)
* 1898 — Elazar Shach, raibí Iosraelach (b. 2001)
* 1905 — Kay Francis, ban-aisteoir (b. 1968)
* 1915 — Kit Ahern, polaiteoir Éireannach (b. 2007)
* 1917 — Tarlach Ó hUid, scríbhneoir Éireannach (b.1990)
* 1926 — Michael Bond, údar Briotanach (b. 2017)
* 1927 — Sydney Brenner, bitheolaí as an Afraic Theas (b. 2019)
* 1927 — Éamonn Mac Thomáis, staraí, scríbhneoir agus craoltóir Éireannach (b. 2002)
* 1938 — William B. Davis, aisteoir Ceanadach
* 1956 — John Dolan, polaiteoir Éireannach
* 1960 — Dolores McNamara, an bhean is ámharaí in Éirinn
* 1961 — Julia Louis-Dreyfus, aisteoir Meiriceánach
* 1966 — Simon Shelton, aisteoir Briotanach (b. 2018)
* 1969 — Stephen Hendry, Imreoir snúcair
* 1972 — James O'Brien, láithreoir raidió Sasanach
* 1977 — Orlando Bloom, aisteoir
* 1984 — Glenn Whelan, imreoir sacair
* 1993 — Max Whitlock, gleacaí Sasanach
* 1997 — Tadhg Ó Mathúna, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1599 — Edmund Spenser, file Sasanach (r.1552)
* 1875 — Robert Adams, dochtúir (r. 1791)
* 1929 — H. B. Higgins, polaiteoir Astrálach (r. 1851)
* 1935 — Eibhlín Ní Choill, scríbhneoir agus scoláire na Sean-Ghaeilge (r. 1860)
* 1941 — James Joyce, scríbhneoir, file (r.1882)
* 1945 — Louis Dalton, polaiteoir Éireannach (r. 1862)
* 2009 — Patrick McGoohan, aisteoir (r. 1928)
* 2010 — Teddy Pendergrass, amhránaí Meiriceánach (r. 1950)
* 2012 — Rauf Denktash, ceannaire ar an Chipir Thuaidh (r. 1924)
* 2017 — Mark Fisher, teoiricí cultúrtha Sasanach (r. 1968)
* 2026 — Seán Ó Sé, amhránaí Éireannach (r. 1936)

## Tarluithe eile
* 1921 - Cuireadh cuimilteoirí gaothscátha charranna don chéad uair riamh
* 1982 - Maraíodh 78 duine i dtimpiste eitleáin in Washington
* 2003 - Tháinig réalteolaithe i Réadlann Palomar ar 208996 Achlys
* 2018 - Fuair fóin póca in Hawaii foláireamh bréagach ag rá go raibh diúracán ag teacht i dtreo na n-oileán. Chuir an foláireamh scaoll sa stát
* 2020 - Dearbhaíodh an chéad chás de chuid COVID-19 taobh amuigh de Sín, sa Téalainn
* 2021 - Táinsíodh Donald Trump den dara huair as ceannairc i ndiaidh na círéibe sa Chaipeatól ar 6 Eanáir

0113
20 Iúil

Is é an **20 Iúil** an 201ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 202ú lá i mbliain bhisigh. Tá 164 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Cholóim - *Lá na Saoirse*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1304 — Francesco Petrarca, scríbhneoir Iodálach (b.1374)
* 1519 — Pápa Innocentius IX (b. 1591)
* 1583 — Alban Roe, mairtíreach Beinidicteach Sasanach (b. 1642)
* 1804 — Richard Owen, nádúraí Sasanach (b. 1892)
* 1822 — Gregor Mendel, eolaí agus bráthair Ostarach (b.1884)
* 1864 — Erik Aksel Karlfeldt, file Sualannach (b. 1931)
* 1873 — Charlotte Dease, scríbhneoir Éireannach (b. 1953)
* 1877 — Tom Crean, taiscéalaí Éireannach (b.1938)
* 1908 — Uinseann Ó Colla, "Mad Dog Coll" (b.1932)
* 1911 — Thomas O'Hara, polaiteoir Éireannach (b. 1984)
* 1919 — Edmund Hillary, sléibhteoir agus taiscéalaithe (b.2008)
* 1925 — Frantz Fanon, fealsamh, údar, réabhlóidí, agus síciatraí as Martinique (b. 1961)
* 1936 — Barbara Mikulski, polaiteoir Meiriceánach 
* 1936 — Saginaw Grant, aisteoir, damhsóir, agus cainteoir spreagúil Bundúchasach Meiriceánach (b. 2021)
* 1938 — Diana Rigg, ban-aisteoir Briotanach (b. 2020)
* 1945 — Larry Craig, polaiteoir Meiriceánach
* 1946 — Brian Fleming, polaiteoir Éireannach
* 1947 — Gerd Karl Binnig, fisiceoir Gearmánach
* 1954 — Jim D'Arcy, polaiteoir Éireannach
* 1956 — Eileen MacDonagh, ealaíontóir Éireannach
* 1962 — Carlos Alazraqui, aisteoir Meiriceánach
* 1964 — Chris Cornell, Amhránaí, cumadóir amhrán, Meiriceánach (b. 2017)
* 1965 — Masafumi Hizume, úrscéalaí Seapánach
* 1966 — Enrique Peña Nieto, Uachtarán Mheicsiceo ó 2012 go 2018
* 1967 — John Gilroy, polaiteoir Éireannach
* 1969 — Josh Holloway, aisteoir
* 1982 — Aodhán Ó Fógartaigh, iománaí Éireannach
* 1990 — Roibeard Ó Sé, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1616 — Aodh Mór Uí Néill, saighdiúir Éireannach (r.1540)
* 1866 — Georg Friedrich Bernhardt Riemann, matamaiticeoir Gearmánach (r. 1826)
* 1903 — Pápa Leo XIII, pápa ar an Eaglais Chaitliceach (r.1810)
* 1922 — Andrey Markov, matamaiticeoir Rúiseach (r. 1856)
* 1923 — Pancho Villa, réabhlóidí Meicsiceach (r. 1878)
* 1924 — Thomas O'Mahony, polaiteoir Éireannach 
* 1937 — Guglielmo Marconi, innealtóir leictreach, ceannródaí raidió (r.1874)
* 1973 — Bruce Lee, aisteoir Meiriceánach (r. 1940)
* 1987 — Denis J. O'Sullivan, polaiteoir Éireannach (r. 1918)
* 2007 — Kai Mann Börje Siegbahn, fisiceoir Sualannach (r. 1918)
* 2017 — Chester Bennington, ceoltóir agus aisteoir Meiriceánach (r. 1976)
* 2018 — Martin O'Donoghue, polaiteoir Éireannach (r. 1933)

## Tarluithe eile
*1940 - D'fhág [an Danmhairg] [Conradh na Náisiún 
*1968 - Tharla an chéad Chluichí Oilimpeacha Speisialta i gChicago, Illinois
*1969 - Thuirling Apollo 11 ar dhromchla na gealaí. 
*1982 - Phléasc An tIRA Sealadach buamaí i Hyde Park agus Regent's Park, Londain. Maraíodh ochtar saighdiúirí agus seacht capall
*1989 - Chuir Burma Aung San Suu Kyi faoi bhraighdeanas baile
*1992 - D'éirigh Václav Havel as Uachtarán na Seicslóvaice
*2015 - Thosaigh Cúba agus na Stáit Aontaithe caidreamh taidhleoireachta arís i ndiaidh 50 bliain

0720
Iúil, 20