open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Uaimh

Is í **an Uaimh** (Béarla: *Navan*) príomhbhaile contae na Mí, Poblacht na hÉireann. Tá 30,173 duine ina gcónaí ansin agus is í an 10ú baile is mó i bPoblacht na hÉireann í de réir an daonáirimh a rinneadh in 2016. Tá an Uaimh ag cumar na Bóinne agus na hAbhann Duibhe. 

É suite i nGleann na Bóinne, is réigiún é a bhfuil stair fhada shaibhir ag baint leis. Tá an baile seo suite in aice le Brú na Bóinne (Dún Fhearghas, Cnobha, agus Dubhadh), Teamhair na Rí, Scrín, Baile Shláine chomh maith leis na bailte oidhreachta Baile Átha Troim agus Ceanannas.

Tá dhá cheantar Gaeltachta buailte ar an Uaimh. Is iad sin Ráth Chairn agus Baile Ghib.

## Oideachas

* Scoil Chlasaiceach Naomh Pádraig
* St. Joseph's Mercy Secondary School
* St. Michael's Loreto Secondary School
* Coláiste na Mí
* Coláiste Beaufort

## Spórt

Tá Páirc Tailteann lonnaithe san Uaimh. 

* RFC na hUaimhe
* CLG Bhaile Shíomoin
* CLG Uí Mhathúna
* GFC Walterstown

#### Ó Mathúna na hUaimhe
Cuireadh craobh Uí Mhathúna den Chumann Lúthchleas Gaeil san Uaimh sa bhliain 1948. Tá sé suite san Uaimh in aice le hOspidéal Mhuire Mháthair agus Aldi. Tá páirc eile acu ar Bhóthar na Troim. Bhuaigh siad fiche Keegan Cups, an Comórtas peile is mó sa Mhí. Imríonn a lán peileadóirí cáiliúla le Ó Mathúna mar shampla Stioffan Ó Bré, Kevin Reilly, Niall McKeigue agus Joe Cassels. Is iad gorm agus bán dathanna an chumainn. Bhuaigh siad an Keegan Cup sna blianta 2014 agus 2015. Bhuaigh an cumann a lán comórtas óg freisin.

## Béaloideas
De réir an bhéaloidis áitiúil, thángthas ar uaimh thalún in aice leis an tarbhealach sa bhliain 1848. Cailleadh an tslí isteach ó shin.

## Stair
Ar 23 Bealtaine 2005, maraíodh cúigear nuair a d'iompaigh bus scoile ar a thaobh ar an mbóthar idir an Uaimh agus Baile an Cheantaigh, agus é á thiomáint timpeall cúinne.

## Bailte nasctha
Tá an Uaimh nasctha leis na háiteanna seo a leanas:

* Bobbio, an Iodáil
* Broccostella, an Iodáil

## Daoine suntasacha

* Francis Beaufort, eolaí agus oifigeach cabhlaigh
* Pierce Brosnan, aisteoir
* Enda Caldwell, pearsa raidió
* Shane Cassells, polaiteoir
* Ian Clarke, eolaí ríomhaireachta
* Keith Donegan, tiománaí carr rásaíochta
* Simon Fagan, ceoltóir
* Anthony Holten, údar
* Donal Keogan, peileadóir Gaelach
* Gráinne Maguire, fuirseoir ar a boinn, scríbhneoir agus podchraoltóir
* Arthur Mathews, scríbhneoir coiméide
* Helen McEntee, polaiteoir
* Dylan Moran, fuirseoir
* John O'Callaghan, dioscmharcach
* Hector Ó hEochagáin, pearsa theilifíse
* Joseph Rooney, sagart Caitliceach
* Tommy Tiernan, fuirseoir
* Paul Tighe, prealáid Chaitliceach
* Yemi Adenuga, pearsa theilifíse agus comhairleoir

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Catagóir:BSG gan aitheantas
Páirc Tailteann

Staid spóirt Éireannach atá suite san Uaimh, Contae na Mí í **Páirc Tailteann**. Is é an staid baile atá ag CLG Chontae na Mí, agus imrítear na cluichí móra ann.

Tá cóir suí 25,000 duine sa lá atá inniu ann.

## Tagairtí

Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Corn Shomhairle Mhig Uidhir

Duais spóirt Éireannach é **Corn Shomhairle Mhig Uidhir**, an duais is luachmhaire i bPeil Ghaelach. Bronntar an corn ar bhuaiteoirí Chraobh Peil Sinseareach na hÉireann, an príomhchomórtas sa spórt in Éirinn. Is é Cumann Lúthchleas Gael a eagraíonn an comórtas. Imrítear na cluichí i rith an tsamhraidh, agus bíonn an cluiche ceannais ar an 3ú nó 4ú Domhnach i mí Mheán Fómhair i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath.

## Stair
Ainmníodh an corn i ndiaidh Sam Mac Uidhir (nó Somhairle Mag Uidhir, mar a ghlaoitear air uaireanta). Iar-pheileadóir ab ea é, a bhí an-ghníomhach leis an CLG i Londain agus in Éirinn. Tar éis a bháis sa bhliain 1928, bunaíodh coiste le Pat McCartan ina chathaoirleach chun airgid a bhailiú, agus cuimhneachán ceart a cheannach. Shocraigh siad corn a cheannach, agus é a thabhairt don CLG. Bhí an-áthas ar an CLG an corn nua a ghlacadh. £300 ab ea é an praghas ag am an. Bhí an corn nua bunaithe ar Chailís Ardach, agus b'iad Hopkins&Hopkins as Sráid Uí Chonaill na daoine a chruthaigh é. 

B'é Cill Dara an chéad chontae a bhuaigh an Corn Sam Mhic Uidhir nua sa bhliain 1928, nuair a fuair siad an lámh in uachtar in éadan an Chabháin (2-6 go 2-5). Mhair an corn ar feadh seasca bliain, ach b'éigean don CLG corn nua, "Sam Óg", a chur ina áit sa bhliain 1988. B'é an Mhí an chéad chontae a ghlac Sam Óg.

Catagóir:Coirn CLG
Catagóir:Craobhchomórtais spóirt
Corn Uí Rinn

Comórtas agus duais iomána é **Corn Uí Rinn** nó **Corn Chriostóir Uí Rinn** (Béarla: *Christy Ring Cup*), atá eagraithe ag Cumann Lúthchleas Gael do na contaetha as "Sraith 3", nó na foirne atá níos laige sa spórt. Téann na foirne as Sraith 1 isteach i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann, ach imríonn na foirne eile i gCorn Uí Rinn. 

Tá an corn ainmnithe i ndiaidh Criostóir Uí Rinn, duine de na hiománaithe ab fhearr riamh. Imríodh an cluiche ceannais tionscnaimh i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha Cliath ar an 14 Lúnasa 2005, idir an Dún agus an Iarmhí. 

## Cluichí ceannais

## Buaiteoirí

Catagóir:Craobhacha iomána
Catagóir:Coirn CLG
Catagóir:Corn Uí Rinn
United States Postal Service

Is é **United States Postal Service** (**USPS**) an tseirbhís rialtais poist i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is é an tríú fostóir is mó i SAM.

## Tagairtí

mion|clé|260px|Trucail phoist - USPS

## Nasc seachtrach
* USPS - suíomh oifigiúil

Catagóir:Stáit Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Seirbhísí poist
Beirilliam

Is é an **beirilliam** an ceann is éadroime de na miotail chré-alcaileacha, agus mar is dual do na miotail seo, is í an uimhir ocsaídiúcháin atá aige sna comhdhúile ceimiceacha ná +2. Nimh agus carcanaigin atá ann, agus tá comhdhúile an bheirilliam in ann damáiste tromchúiseach a dhéanamh do na scamhóga. Cé go bhfuil an beirilliam an-éadrom mar mhiotal, is féidir dearcadh air mar "throm-mhiotal" ó thaobh na tocsaineolaíochta de, ós rud é go bhfuil nimhiúlacht den chineál chéanna ag roinnt leis agus a shamhlaítear leis na trom-mhiotail.

Miotal liath sobhriste é an beirilliam, agus is sna cóimhiotail is mó a úsáidtear é. Ba iad Friedrich Wöhler agus Antoine Bussy ba thúisce a d'aonraigh beirilliam, thiar sa bhliain 1828. Roimhe sin, d'éirigh le Louis-Nicolas Vauquelin, sa bhliain 1798, ocsaíd bheirilliam a tháirgeadh. 

Ní bhíonn an beirilliam le fáil go rófhlúirseach sa dúlra. Thairis sin, bhí sé ag dul rite leis na miotalóirí ar feadh i bhfad modh maith oibre a fhorbairt leis an mbeirilliam a dhí-ocsaídiú go miotal. Cuid mhór de na mianraí beirilliam, is seoda iad iontu féin agus praghas mór orthu, ar nós cloch mhuirghorm, smaragaid, beiril, agus araile.

Fuair an beirilliam a ainm ó bheiril, mianra sileacáite a bhfuil beirilliam ann. Is éard atá sa bheiril ná cioglaisileacáit alúmanaim agus beirilliam, Be3Al2(SiO3)6. Go bunúsach, níl dath ar bith sa bheiril, ach is minic a chuireann truailliú de chineálacha éagsúla dath éigin sa bheiril, agus bíonn ainmneacha difriúla ar na cineálacha éagsúla beirile de réir a ndathanna: morgainít (beiril phinc), bicsbít (beiril dhearg), cloch mhuirghorm (beiril ghorm), smaragaid (beiril uaine), góisinít (beiril ghlan nach bhfuil dath inti), beiril órga (beiril bhuí) agus heileadór (beiril atá idir eatarthu idir smaragaid agus beiril bhuí).

Amach ó na leaganacha éagsúla seo den bheiril, is mianraí tábhachtacha beirilliam iad an bheirtrindít (hiodrocsaíd sóraisileacáite an bheirilliam, Be4Si2O7(OH)2), an chrisibeiril (alúmanáit an bheirilliam, BeAl2O4), agus an fhéanaicít (ortaisileacáit an bheirilliam, Be2SiO4).

Is é 9Be an t-aon iseatóp cobhsaí amháin. Bíonn iarsmaí an dá iseatóp radaighníomhach úd 7Be agus 10Be ar fáil sa dúlra, agus iad ag teacht chun saoil faoi thionchar na radaíochta cosmaí.

Is dual don bheirilliam carnadh sna plandaí tobac, rud a chuireann leis an dochar a bhíonn sa tobac do na scamhóga.

Is é +2 an t-aon uimhir ocsaídiúcháin a bhíonn ag an mbeirilliam ina chuid comhdhúl.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Páirc Uí Chíosóig, Inis

Is staid spóirt Éireannach í **Páirc Uí Chíosóig** (Béarla: *Cusack Park*), atá lonnaithe i gcathair Inis, Contae an Chláir. Is san áit seo a imrítear na cluichí atá eagraithe ag an gCumann Lúthchleas Gael. Staid baile é do na foirne as CLG Chontae an Chláir.

Tagann an t-ainm ó cheann de na bunaitheoirí, Mícheál Ó Cíosóig, é féin a bhí as an gcontae seo. Tá cóir suí 14,864 faoi láthair.

Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Catagóir:Contae an Chláir
Brabhsálaí Gréasáin

Is éard atá i gceist le **brabhsálaí Gréasáin** ná an píosa bogearra a úsáidtear chun leathanaigh ghréasáin HTML ar an Ghréasáin a léamh. 

Mar shampla:
* Microsoft Edge
* Netscape Navigator
* Mozilla Firefox
* Opera
* Google Chrome
* Safari

## Gnáth-ghnéithe
Gnéithe a fheictear go coitianta sna brabhsálaithe ná:
* Cnaipí *Siar* agus *Ar Aghaidh*, chun filleadh ar an leathanach roimhe seo nó ar aghaidh chuig an leathanach ina dhiaidh
* Cnaipe *Athnuaigh* nó *Athluchtaigh* chun an leathanach reatha a lódáil in athuair
* Cnaipe *Stad* chun deireadh a chur le lódáil an leathanaigh
* Cnaipe *Baile* chun filleadh ar ais ar leathanach baile an úsáideora 
* *[[Barra seoltaí]]* chun seoladh an leathanaigh a ionchur 
* *[[Barra cuardaigh]]* chun focal nó téarma a ionchur in inneall cuardaigh
* *[[Barra stádais]]* chun dul chun cinn an lódála a thaispeáint
* Browser Sandbox

## Tagairtí
Nioclás Mac Riocaird

Iománaí den scoth ab ea **Nioclás Mac Riocaird**, nó **Nicholas "Nicky" Rackard** (28 Aibreán 1922 - 10 Aibreán 1976). Sár-imreoir a bhí ann, é ag imirt ina thosaí (ag uimhir a haon déag) san fhoireann iomána Loch Garman sna 1940idí agus 1950idí. 

Cuimhnítear Mac Riocaird mar dhuine de na himreoirí ab fhearr sa spórt riamh, agus é an scórálaí is fearr i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann;  scóráil sé 59 cúl.

### Gairm
Is mar pheileadóir ab fhearr aithne ar Rackard ag tús na 1940idí. 

San iománaíocht, d’imir Rackard 36 cluiche craoibhe idir 1940-1957. San achar ama sin, scóráil sé 59 cúl.

Ag an am bhí iománaithe an chontae in umar na haimléise agus níor bhuaigh sé féin a chéad bhonn cúige san iomáint go dtí 1951. Fuaireadar greadadh ceart ó Thiobraid Árann i gcluiche ceannais na hÉireann an bhliain chéanna. Chailleadar a gcoróin chúige i 1952 ach bhuadar ar ais arís í i 1953. I gcluiche ceannais an chúige an lá sin scóráil Rackard 5-5 as an 8-15 a fuair na Carmannaigh. Tar éis chluiche leathcheannais na hÉireann i gcoinne Aontroma, bhí 7-7 i lúibíní i ndiaidh a ainm ag deireadh na himeartha. Ach theip orthu arís sa chluiche ceannais, i gcoinne Chorcaí an uair seo.

An bhliain dár gcionn d’éirigh le Loch Garman agus na deartháireacha Rackard (Nicky, Bobby agus Billy) Corn Mhic Cárthaigh a thabhairt leo i gcoinne na Gaillimhe.

Agus i 1956 bhuaigh siad an chraobh arís nuair a fuair siad an ceann is fearr ar Chorcaigh.  Sa chluiche sin tógadh ceann de mhórghrianghrafanna na hiománaíochta, pictiúr ina raibh Nick O’ Donnell agus Bobby Rackard as Loch Garman á fhéachaint le Christy Ring san aer.

An bhliain ina dhiaidh sin d’éirigh Rackard as an iomáint idirchontae nuair a chaill Loch Garman craobh an chúige.

### Bás
Tháinig ailse scornaí ar Rackard agus d'éag ar 10 Aibreán 1976, in aois 53 bliain d’aois dó. Bhí sé ag obair le Alcólaigh gan Ainm ag an am; 

## Féach freisin

* Christy Ring
* Na hAlcólaigh gan Ainm

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Loch Garman
Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Catagóir:Básanna i 1976
CLG Chontae Laoise

Eagraíocht spóirt atá lonnaithe i gContae Laoise, Poblacht na hÉireann é **Cumann Lúthchleas Gael Chontae Laoise**. Is faoi cheannas an eagraíocht seo a imrítear na cluichí Gaelacha atá sa Chumann Lúthchleas Gael sa chontae - Peil Ghaelach, iomáint, Peil Ghaelach na mBan agus camógaíocht. 

## Tagairtí

L
Catagóir:Contae Laoise
CLG Chontae Lú

Imrítear na cluichí Ghaelacha i gContae Lú, Poblacht na hÉireann faoi cheannas **Cumann Lúthchleas Gael Chontae Lú**. Is iad peil Ghaelach, iomáint, Peil Ghaelach na mBan agus camógaíocht na cluichí a imrítear sa chontae, ach is í an pheil an ceann is coitianta.

## Peil Ghaelach
Tá trí bhua ag Contae Lú i gCraobh Peil Sinsearach na hÉireann, an ceann deireanach sa bhliain 1957. Tá an-iomaíocht idir iad féin agus a gcomharsa Contae na Mí, a thosaigh idir na blianta 1945 agus 1953 nuair a d'imir siad in éadan a gcéile i 13 cluiché móra. Tháinig 42,858 duine chun féachaint ar an gcluiche eatarthu sa bhliain 1951, an méid is mó ag an am. Maireann an iomaíocht fós sa lá atá inniu ann, rud a bhí le feiceáil sa chluiche leathcheannais Laighean iontach sa bhliain 1997. 

### Duaiseanna

* **Craobh Peil Sinsearach na hÉireann:** 3
** 1910, 1912, 1957

* **Craobh Peil Mionúrach na hÉireann:** 2
** 1940

* **Craobh Peil Sóisearach na hÉireann:** 4
** 1964

* **Craobh Peil Sinsearach Laighean:** 6
** 1909, 1910, 1912, 1950, 1953, 1957

## Naisc sheachtracha
* An Lú ar Hoganstand.com
* Bua náisiúnta agus cúigeach atá ag an Lú 
* Suíomh oifigiúil CLG Contae an Lú

## Tagairtí

L
Catagóir:Contae Lú
Séamas Mac Giolla Phádraig

Iar-imreoir iomána Éireannach as mBaile Héil, Contae Chill Chainnigh é **Séamas "Cha" Mac Giolla Phádraig** (Béarla: *James "Cha" Fitzpatrick*), a rugadh ar 31 Eanáir, 1985. Iománaí tréitheach óg é, atá ag baint cáil amach leis an gclub Na Seamróga Baile Héil agus an fhoireann idirchontae Cill Chainnigh chomh maith. Ina mhionúrach dó, bhuaigh sé Craobh na hÉireann sna blianta 2002 agus 2003, agus Craobh na hÉireann san fhoireann faoi-21 sa bhliain 2004. Ainmníodh é ina chaptaen sa bhliain seo. 

Ba bhliain iontach é 2006 do "Cha" - d'imir sé san fhoireann a bhuaigh Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2006, Craobh Iomána Shinsearach Laighean, Corn an Bhreathnaigh agus an Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta. Chomh maith le sin, bhain sé bonn amach leis an bhfoireann faoi-21 i gCraobh Laighean agus i gCraobh na hÉireann. Bhí rath air lena chlub Na Seamróga freisin - Sraithchomórtas Shinsearach Chill Chainnigh, agus Craobh Shinsearach Chill Chainnigh. Lean na Seamróga ar aghaidh agus bhí an bua acu i gCraobh Iomána Chlubanna Sinsearacha Laighean. 

Bronnadh a chéad ghradam air mar dhuine de Shárimreoirí na Bliana sa bhliain 2006, agus roghnaíodh é mar Óg-Imreoir na Bliana freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Institiúid Teicneolaíochta Chorcaí

Institiúid oideachais i gcathair Chorcaí in Éirinn ab ea **Institiúid Teicneolaíochta Chorcaí** (**Cork Institute of Technology** nó **CIT** as Béarla). Bhí réimse leathan de chúrsaí ar fáil i staidéir gnó, innealtóireacht, eolaíocht, talmhaíocht agus altranas. Nascadh Institiúid Teicneolaíochta Chorcaí agus Institiúid Teicneolaíochta Trá Lí le chéile, sa bhliain 2021, mar chuid do Ollscoil Teicneolaíochta na Mumhan.

## Tagairtí

Catagóir:Institiúidí teicneolaíochta in Éirinn
*
Nollaig Ó hÍcí

Is iománaí Éireannach é **Noel Ó hÍcí**, nó *Noel Hickey* as Béarla (rugadh i nDún Iomágain, Contae Chill Chainnigh é ar an 22 Nollaig, 1980). Imreoir rathúil é Ó hÍcí, a bhuaigh ocht mbonn i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann agus trí ghradam Sárimreoirí na Bliana le foireann idirchontae Chill Chainnigh. Imríonn sé ina lán chúlaí lena chlub Dún Iomágain.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Eachroim, Contae Chill Mhantáin

Sráidbhaile beag i gContae Chill Mhantáin, Poblacht na hÉireann é **Eachroim**, nó *Aughrim* as Béarla. Tá sé suite i ngleann scéimheach in oirthear na tíre, san áit a buaileann na h-aibhneacha Ow agus Derry leis an abhainn Eachroim. Ar an mbóthar R747 idir an tInbhear Mór agus Bealach Chonglais atá sé lonnaithe.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Mhantáin
CLG Chontae an Longfoirt

Is í **Cumann Lúthchleas Gael Chontae an Longfoirt** an eagraíocht atá freagrach as na cluichí Gaelacha i gContae an Longfoirt, Poblacht na hÉireann. Coiste áitiúil den Chumann Lúthchleas Gael atá ann. Is iad na cluichí a imrítear ann ná Peil Ghaelach, iomáint, Peil Ghaelach na mBan agus camógaíocht. 

## Tagairtí

L
Catagóir:Contae an Longfoirt
An Grúpa Áitiúil

Sa réalteolaíocht, is é atá i gceist leis an n**Grúpa Áitiúil** ná an grúpa de réaltraí ina bhfuil ár réaltra féin, Bealach na Bó Finne, suite. Tá meáchanlár an Ghrúpa Áitiúil idir Bealach na Bó Finne agus Réaltra Andraiméide. Tá an Grúpa deich milliún solasbhliain ar trastomhas, agus is ionann a mhais agus mais na Gréine méadaithe faoi (1.29 ± 0.14)×1012. Cuid den Fhorbhraisle Áitiúil, ar a dtugtar Forbhraisle na Maighdine freisin, is ea an Grúpa Áitiúil. 

Is iad Réaltra Andraiméide agus Bealach na Bó Finne, ar réaltraí bíseacha iad, an dá réaltra is mó sa Ghrúpa Áitiúil, agus lear mór réaltraí beaga ag timpeallú gach ceann acu. 

Is iad satailítí Bhealach na Bó Finne ná: Abhacréaltra Éilipseach an tSaighdeora (SagDEG), Scamall Mór Magellan, Scamall Beag Magellan, Abharcréaltra an Mhadra Mhóir, Abhacréaltra an Mhadra Bhig, Abhacréaltra an Bhéir Bhig, Abhacréaltra an Dragain, Abhacréaltra na Cíle, Abhacréaltra an tSeachtamháin, Abhacréaltra an Dealbhóra, Abhacréaltra na Foirnéise, Leon a hAon, Leon a Dó, Abhacréaltra an Túcáin, agus Abhacréaltra an Bhéir Mhóir.

Is iad satailítí Réaltra Andraiméide ná: M32, M110, NGC 147, NGC 185, Andraiméide a hAon, Andraiméide a Dó, Andraiméide a Trí, Andraiméide a Ceathair, Andraiméide a Cúig, Abhacréaltra Sféaróideach Pheigeasais, Abhacréaltra Chaiseoipé, Andraiméide a hOcht, Andraiméide a Naoi, agus Andraiméide a Deich.

Tá a leithéid ann freisin agus Réaltra an Triantáin. Is é an tríú réaltra is mó sa Ghrúpa Áitiúil é, agus é ar an t-aon réaltra bíseach amháin den ghnáthchineál sa Ghrúpa, nó is réaltraí bíseacha barracha iad Andraiméide agus Bealach na Bó Finne. Is féidir gur leathbhádóir de chuid Andraiméide atá ann, agus is féidir go bhfuil Abhacréaltra na nIasc á thimpeallú. 

## Réaltraí an Ghrúpa Áitiúil - Tábla

Catagóir:Réalteolaíocht
Cabhán an Chaorthainn

deas|250px|thumb|Cabhán a' Chaorthainn
Baile beag i gContae Thír Eoghain is ea **Cabhán an Chaorthainn** (*Pomeroy* as Béarla), idir an Chorr Chríochach agus an Ómaigh. Is í an baile is airde sa chontae, agus tá an lár geografach Chúige Uladh gaobhardach. Rugadh seanathair James Irwin, spásaire SAM, anseo.

Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
NGC

Seasann na litreacha **NGC** do *Nua-Chatalóg Ghinearálta na Réaltnéalta is na Réaltbhraislí*. Tá timpeall ar ocht míle réad réalteolaíoch cláraithe sa Chatalóg seo, agus í ar ceann de na catalóga réalteolaíocha is cuimsithí atá ann. Tá gach sórt réadanna domhainspéire ann, cé go sílfeá ar a hainm nach mbeadh ach néalta agus réaltraí le fáil ina leithéid de chatalóg. Molann Foclóir Réalteolaíochta an Ghúim ainm na catalóige a ghiorrú mar "NCG" (**N**ua-**C**hatalóg **G**hinearálta), in áit NGC, atá bunaithe ar an mBéarla (**N**ew **G**eneral **C**atalogue), ach is ar éigean atá sé praiticiúil a leithéid d'úsáid a thabhairt isteach, ó tharla go bhfuil an leagan "NGC" coitianta sna teangacha eile ar fud an domhain.

Níl an "nua-chatalóg" chomh nua sin a thuilleadh, nó b'é John Dreyer (1852-1926), an réalteolaí Danmhargach a shocraigh síos in Éirinn, a chuir in eagar í agus a d'eisigh an chéad eagrán di sa bhliain 1888. Ina dhiaidh sin, is iomaí ceartúchán a rinneadh uirthi.

Catagóir:Réalteolaíocht
Cnoc na Péiste

Is é **Cnoc na Péiste** an ceathrú stuaic is airde in Éirinn. Tá sé 988m ar airde. Tá sé suite sna Cruacha Dubha in Uíbh Ráthach, Contae Chiarraí, Éire. Ar an taobh thiar don stuaic tá Maolán Buí, agus ar and taobh thoir tá Cruach Mhór.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Cnoc Bréanainn

Is é **Cnoc Bréanainn** an seachtú stuaic is airde in Éirinn agus an stuaic is airde sa tír lasmuigh dos na Cruacha Dubha in Uíbh Ráthach. Tá sé suite i gCorca Dhuibhne, Contae Chiarraí, Éire. Tá sé 953m in airde.

## Féach freisin

* Corca Dhuibhne

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Catagóir:Corca Dhuibhne
Aodhán Ó Fógartaigh

Is iománaí Éireannach é **Aodhán Ó Fógartaigh**, nó *Aidan Fogarty* mar a ghlaoitear air as Béarla (rugadh ar an 20 Iúil, 1982 é in Áth na nUrlainn, Contae Chill Chainnigh). Imreoir cáiliúil é, leis an gclub Emeralds agus le foireann idirchontae Chill Chainnigh.

## Saol
Rugadh agus tógadh Aodhán Ó Fógartaigh sa bhaile Áth na nUrlainn, agus tháinig sé isteach san fhoireann áitiúil Emeralds nuair a bhí sé ina dhéagóir fós. Ba shoiléir é ón dtús gurb iománaí tréitheach é, agus bhris sé isteach san fhoireann idirchontae tar éis tamaill. Bhuaigh sé bonn leis an bhfoireann faoi-21 i gcluiche ceannais na hÉireann sa bhliain 2003, agus roghnaíodh é ina thosaí san fhoireann shinsearach an bhliain chéanna.

Tá ceithre bhonn Laighin ag Ó Fógartaigh. Ba bhliain iontach é 2006 dó - bhuaigh sé bonn sa tSraithchomórtas Iomána Náisiúnta agus bhí páirt lárnach aige i gcluiche ceannais na hÉireann in éadan Chorcaí. Fuair sé an cúl a bhuaigh an chluiche do na Cait, agus deirtear gur laoch an laed a bhí ann mar thoradh.

## Tagairtí

Fogarty, Aidan
Fogarty, Aidan
Fogarty, Aidan
Catagóir:Daoine beo
Áth na nUrlainn

Is baile Éireannach é **Áth na nUrlainn** (Béarla: *Urlingford*) atá suite i gContae Chill Chainnigh, in oirdheisceart na tíre. Tá an baile ar an bpríomhbhóthar idir Baile Átha Cliath agus Corcaigh, agus úsáidtear é mar áit le sos a ghlacadh ar an turas seo go minic. 

Tá timpeall míle duine ina gcónaí sa bhaile.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Eolas faoin pharóiste Áth na nUrlainn 

Catagóir:Bailte i gContae Chill Chainnigh
CLG Chontae Liatroma

Is é **Cumann Lúthchleas Gael Chontae Liatroma** an eagraíocht atá freagrach as na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Liatroma, Poblacht na hÉireann, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. 

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* Liatrom ar Hoganstand.com
* Boinn buaite ag foirne as an gContae 

## Tagairtí

L
Catagóir:Contae Liatroma
Toledo

Is cathair i gcomhphobal féinrialaithe na Caistíle-La Mancha sa Spáinn í **Toledo** agus í mar phríomhchathair chúige Toledo chomh maith. Tá sí suite i lár na Spáinne agus taobh theas de Maidrid. Tá thar ar 83,500 daoine ina gcónaí ann. Glaotar *An Chathair Impiriúil* air de bharr Cúirt Séarlas V, Impire Naofa Rómhánach a bhí ann, agus *Cathair na dtrí Cultúir* de bharr tionchar culturtha na trí grúpaí, Críostaithe, Moslamaigh, agus Giúdaigh. Bhí sí mar phríomhchathair Ríocht na Viseagotaigh ón mbliain 542 go 725. Tá clú agus cáil ar Toledo de bharr na hairm a tháirgtear ann. Ba í príomhchathair ríocht na Spáinne í go dtí an bhliain 1563 nuair a bogadh an chúirt ríoga go dtí Maidrid. Tá a lán rudaí stáiriúla anseo, mar shampla an caisleán, an ardeaglais, agus séipéal na nGiúdach.

thumb|left|Ardeaglais Toledo

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha agus Bailte i gCaistíl-La Mancha
Catagóir:An Chaistíl-La Mancha
Catagóir:Príomhchathracha na Spáinne
CLG Chontae Mhaigh Eo

Is é **Cumann Lúthchleas Gael Chontae Mhaigh Eo** an eagraíocht atá freagrach as na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Mhaigh Eo, Poblacht na hÉireann, faoi cheannas an gCumann Lúthchleas Gael. 

## Tagairtí

M
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:CLG Chontae Mhaigh Eo
Tomás Breatnach

Iar-iománaí Éireannach é **Tomás Breatnach**, nó *Tommy Walsh* as Béarla (rugadh ar an 5 Bealtaine, 1983 é, i dTulach Ruáin, Contae Chill Chainnigh). Tá gradaim All-Star agus coirn uile-Éireann buaite aige mar chúlaí, thosaí agus imreoir lár páirce.

Bronnadh a chéad duais Sárimreoirí na Bliana air sa bhliain 2006. Iománaí idirchontae atá ina dheartháir Pádraig chomh maith.

## Féach freisin
* Tommy Walsh (peileadóir)

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Marian Harkin

Is polaiteoir as Contae Shligigh í **Marian Harkin**, a rugadh ar 26 Samhain 1953. Bhí sí ina Feisire de chuid Pharlaimint na hEorpa.  Is Teachta Dála neamhspleách í, a ndéanann ionadaíocht ar son Shligigh agus Liatroma.  
clé|mion|293x293px|2003
clé|mion|286x286px|202

## Beatha
Rugadh Harkin i mBaile an Tóchair, Contae Shligigh, ar an 26 Samhain 1953  Rinne sí staidéar i gCOBÁC, áit ar bhain sí céim Baitsiléara Eolaíochta amach sa gheolaíocht. 

D'oibrigh sí mar mhúinteoir matamaitice i gColáiste na Trócaire, Sligeach ar feadh 23 bliain.

### TD agus FPE
Toghadh í mar TD neamhspleách do Shligeach-Liatroma ag olltoghchán 2002, agus fuair sí an líon ba mhó vótaí céadrogha sa toghcheantar. 

**2002-2007:** Bhí sí ina Teachta Dála do thoghcheantar Shligigh-Liatroma

**2004-2019:** Ag toghchán Pharlaimint na hEorpa 2004, toghadh í mar Fheisire de Pharlaimint na hEorpa (FPE) don toghcheantar Thuaidh-Thiar, toghta ar an gceathrú comhaireamh.  D'fhóin sí mar (FPE) ó 2004 go 2019. 

**Idir 2004-2007:** Bhí sí ag obair mar TD agus mar FPE araon le linn na tréimhse seo.

**2007:** Níor sheas sí in olltoghchán 2007, chun díriú ar a ról mar FPE .

**2007-2019:** Bhí sí mar FPE amháin. Bronnadh gradam "FPE na Bliana" uirthi i 2011 agus 2012 as a hobair choiste sa Pharlaimint agus a ról i gcur chun cinn na hoibre deonacha ar fud  an Aontais Eorpaigh.

**2020:** Atoghadh í chun na Dála ag olltoghchán 2020 agus arís in 2024.

### 2025
I mí Feabhra 2025, ceapadh Harkin mar Aire Stáit sa Roinn Breisoideachais agus Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta Marian Harkin mar chuid den rialtas nua a bunaíodh idir Fianna Fáil, Fine Gael agus an Grúpa Réigiúnach Neamhspleách.

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Harkin ina aire stáit, ag plé le breisoideachas, i Rialtas an 34ú Dáil.

Thacaigh Harkin le Maria Steen, iarrthóir i dToghchán na hUachtaránachta 2025 agus  i bhfad amach ar an eite dheis, “Mar bhall den Oireachtas tá dhá vóta agamsa sa toghchán uachtaránachta agus bainfidh mé leas as an bpéire -ceann chun duine a ainmniú le bheith ar an bpáipéar ballóide, sa gcás seo Maria Steen, agus an ceann eile le vótáil do mo rogha féin iarrthóra, Heather Humphreys,” a dúirt Harkin.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim
* Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Shligigh
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)
Catagóir:Teachtaí Dála neamhspleácha
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Eugène Ionesco

Ba scríbhneoir agus drámadóir Francach le fréamhacha Rómáineacha é **Eugen Ionescu** (as bhFraincis Eugène Ionesco) (Slatina, an Rómáin, 26 Samhain 1912 — Páras, An Fhrainc, 28 Márta 1994). Toghadh ina bhall de Acadamh na Fraincise é ar an 22 Eanáir 1970. Ba duine de na príomh-dhrámadóirí i dtéatar na héigéille é. 

[mion|left|Dealbh - [Reilig Montparnasse.]]

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Ionesco, Eugène
Ionesco, Eugène
Ionesco, Eugène
La Rioja

Is comhphobal féinrialaithe í **La Rioja** atá suite i dtuaisceart na Spáinne. Is í Logroño an phríomhchathair. 

Tá teorainn ag La Rioja leis An Tír Bhascach (an cúige Álava), Navarra, na hAragóine (an cúige Zaragoza), agus Castilla y León (na cúigí Soria agus Burgos). Téann an abhainn Ebro tríd La Rioja.

Tá clú agus cáil ar an áit don fíon a thagann as an áit. 

## Daonra
thumb|right|250px|Contaetha agus Bardais La Rioja

Tá 315,675 daoine ina gcónaí ann sé sin dlús daonra 63 daoine gach km2. Tá titim mar sin ón mbliain 2009 nuair a bhí 322,415 daoine ann roimhe sin bhí fás measartha ag teacht ar daonra an réigiúin. Mar sin féin is í an comhphobal is lú daonra sa Spáinn. Is í Logroño an phríomhchathair an chathair is mó le 152,500 daoine.

Tá  174 bardais in La Rioja seo iad a leanas na deich gcinn is mó:

[thumb|500px|[Logroño, príomhchathair La Rioja le 152,641 daoine ina gcónaí inti]]

## Tagairtí

Rioja
Catagóir:La Rioja
Milton Keynes

Is baile mór in Buckinghamshire thuaisceart, i Sasana Thoir Theas é **Milton Keynes**. Bhí 229,942 duine ina gcónaí sa bhaile i 2011.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Buckinghamshire
Dennis Ritchie

Ba eolaí ríomhaireachta é **Dennis MacAlistair Ritchie** (9 Meán Fómhair, 1941 - 9 Deireadh Fómhair, 2011) a bhfuil aithne air mar gheall ar a thionchar ar ALTRAN, an teanga ríomhchlárúcháin B, BCPL, C, Multics, agus UNIX. Fuair sé an Duais Turing sa bhliain 1983 agus an Bonn Náisiúnta um Theicneolaíocht sa bhliain 1998. Ba é Ritchie an ceannaire reatha ar Roinn Taighde um Bhogearraí Córais Lucent Technologies go dtí 2007 nuair a scoir sé ón obair.

## Cúlra
Rugadh i mBronxville, New York é. Fuair Ritchie céim ó Harvard i bhfisic agus matamaitic fheidhmeach. Sa bhliain 1967, thosaigh sé ag obair i Lárionad Taighde Eolaíocht Ríomhaireachta Bell Labs.

## C agus Unix
Is fearr aithne ar Ritchie mar chruthaitheoir na teanga ríomhchlárúcháin C agus príomh-fhorbróir an chóras oibriúcháin Unix, agus mar chomh-údar an leabhair deifnídigh ar C, *The C Programming Language*, ar a dtugtar de ghnáth *K&R* (tagairt do na húdair Kernighan agus Ritchie).

[mionsamhail|clé|[Ken Thompson (clé) le Dennis Ritchie (deas)]]

Catagóir:Básanna in 2011
Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta
Domhnach na Fola (1920)

[mion|293x293px|Cuimhneachán i b[Páirc an Chrócaigh]]Lá fuilteach ab ea **Domhnach na Fola**, a tharla le linn Chogadh na Saoirse ar an 21 Samhain 1920. Lá brúidiúil, cinniúnach i stair na hÉireann agus lá ar airíodh a iarmhairtí ar feadh na mblianta.  Bhí eachtraí an lae sin go mór chun tosaigh i seanchas na réabhlóide in Éirinn.

## Imeachtaí

### Maidin
thumb|Baill na droinge 'Caireo'
mion|24 Samhain 1920, ospidéal Jervis, BÁC
Bhí cinneadh déanta ag Micheál Ó Coileáin ruathar maraithe a dhéanamh ar 35 gníomhaire faisnéise de chuid na Breataine. Ba iad ‘The Twelve Apostles’ scuad feallmharaithe an Choileánaigh a bhíodh i mbun na hoibre fuiltí seo de ghnáth ach de bharr uaillmhian an mhisin seo b’éigean fir bhreise a earcú.  

Thosaigh móreachtraí an lae go luath ar maidin le dúnmharú na mbleachtairí.  Lámhachadh cúigear déag an mhaidin úd gan taise gan trócaire, sibhialtaigh ina measc. Bhí cuid acu (seisear ar a laghad) ina oifigigh faisnéise Briotanach.   

Bhraith fórsaí na Breataine chomh sábháilte sin go raibh cuid acu buailte fúthu in óstáin agus tithe lóistín. Bhí na dúnmharuithe thar a bheith brúidiúil. Bhí cuid acu sa leaba agus ina bpitseámaí go fóill. 
### Tráthnóna
San iarnóin thug na póilíní agus fórsaí na Breataine aghaidh ar Pháirc an Chrócaigh ag tóraíocht na bhfear gunna.  Ní raibh siad ag lorg díoltais ar dtús ach thit rudaí as a chéile. Ní raibh ach tuairim is deich nóiméad den chluiche idir Baile Átha Cliath agus Tiobraid Árainn imeartha nuair a thosaigh an lámhach.  
mion|Michael Collins, 1921
Maraíodh 14 sibhialtach - aon imreoir amháin ina measc, Michael Hogan (gortaíodh imreoir eile, Jim Egan). 

### Oíche
Rinneadh céasadh ar thriúr Óglach agus iad faoi ghlas i gCaisleán Bhaile Átha Cliath agus scaoileadh marbh iad, Risteárd Mac Aoidh, Peadar Mac Fhlannchaidh agus Conchobhair Mac Clúin. De réir tuairisc oifigiúil, maraíodh an triúr mar go raibh siad ag iarraidh éalú.

Bhí baint ag Mac Aoidh agus Mac Fhlannchaidh i bpleanáil oibríochtaí na nÓglach an lá sin. Ach ní raibh baint ar bith ag Conchobhair Mac Clúin leo, cé go raibh suim aige sa Ghaeilge, agus bhí sé sna hÓglaigh.

## Cúlra

Tharla na heachtraí seo i rith Chogadh na Saoirse. Bhí Óglaigh na hÉireann ag troid Arm na Breataine.  D’earcaigh an Rialtas na Dúchrónaigh agus an Rannán Cúnta (*Auxiliary Division*) - na h*Auxies* mar a thugadh na hÉireannaigh orthu. Iar-oifigigh airm ab ea na Dúchrónaigh..

In áiteanna mar Thiobraid Árann ba threallchogaíocht fhíochmhar a bhí ann, ach i mBaile Átha Cliath ba chomhrac faisnéise a bhí ar siúl.

## Níos déanaí
Cuireadh ochtar díobh siúd a maraíodh i bPáirc an Chrócaigh in uaigh gan leacht (ní raibh airgead acu ag an am), éagóir nár cuireadh ina cheart go hiomlán go dtí 2019.

### Taighde
Tá an clár faisnéise *Bloody Sunday 1920* (RTÉ) bunaithe ar leabhar le Michael Foley.

## Féach freisin

* Faisnéis mhíleata

## Tagairtí

Catagóir:Cogadh na Saoirse in Éirinn
Catagóir:Stair Chontae Bhaile Átha Cliath
Jack O'Shea

Iar-pheileadóir Éireannach is ea **Seán Ó Sé**, nó **Jack O'Shea** mar atá aithne air as Béarla (rugadh é ar an 19 Samhain, 1957 i gCathair Saidhbhín, Contae Chiarraí). Duine de na peileadóirí is fearr riamh ab ea ‘Jacko’.

Imreoir an-rathúil agus cáiliúil ab ea é agus é ina pheileadóir le foireann idirchontae Chiarraí, ó 1977 go 1991. Bhuaigh sé seacht mbonn Uile-Éireann. Ba é Ó Sé captaen na foirne a bhuaigh Craobh Peile na hÉireann trí bliana as a chéile ó 1984 go 1986, agus ainmníodh é i bhFoireann na hAoise sa bhliain 1984. 

## Féach freisin

* Seán Ó Sé (amhránaí)

## Tagairtí

 

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Cathair Saidhbhín

Baile beag i gContae Chiarraí, Éire, í **Cathair Saidhbhín**. Tugtar *Cahirciveen* (nó uaireanta *Cahersiveen, Caherciveen, Cahirsiveen* srl) air i mBéarla.
clé|mion|Príomhshráid

## Teangacha

De réir dhaonáireamh 2006 bhí 1,247 daoine ina gcónaí i **Cathair Saidhbhín**. Labhair 29 duine (2.3%) Gaeilge go laethúil taobh amuigh den chóras oideachais.

## Daoine as Cathair Saidhbhín
* Dónall Ó Conaill, polaiteoir
* Finian Lynch, TD
* John O'Donoghue TD
* Seán Ó Sé, peileadóir
* Muiris Mac Gearailt, peileadóir
* Sigerson Clifford, scríbhneoir agus file

## Tagairtí


Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Catagóir:Bailte seirbhíse Gaeltachta
CLG Chontae Cheatharlach

Is é an **Cumann Lúthchleas Gael Chontae Cheatharlach** an eagraíocht ina imrítear na cluichí Ghaelacha atá sa Cumann Lúthchleas Gael i gContae Cheatharlach, Poblacht na hÉireann. Is iad peil Ghaelach, iomáint, Peil Ghaelach na mBan agus camógaíocht na cluichí a imrítear sa chontae. 

## Tagairtí

Catagóir:Boird contae CLG
Catagóir:Contae Cheatharlach
Ikaalinen

Cathair bheag i gCúige Iarthar na Fionlainne is ea **Ikaalinen** (Sualainnis: *Ikalis*). Ar an 31ú lá de Mhí Bhealtaine 2006, bhí 7,509 duine ina gcónaí in Ikaalinen. Tá an áit 843.7 ciliméadar cearnach ar achar. Tá an baile mór suite cois Loch Kyrösjärvi, ach bhí an baile mór riamh i bhfad níos boichte i ndaonra ná an ceantar tuaithe ina thimpeall. Ní raibh muintir na háite riamh ag tarraingt ar an mbaile mór, nó tá Tampere, an chathair mhór thionsclaíochta, chomh cóngarach d'Ikaalinen is gurb ansin a bhí na daoine ag bogadh riamh. Mar sin, tá Ikaalinen ag cailleadh daonra le fada an lá.

Tá ceardscoil agus scoil trádála ag obair san áit. Is í an Fhionlainnis an t-aon teanga oifigiúil amháin, nó níl Ikaalinen in aon chóngar do na ceantair den Fhionlainn ina labhraítear Sualainnis.

Catagóir:Cathracha agus bailte san Fhionlainn
Andraiméide (réaltra)

Réaltra bíseach is ea **réaltra Andraiméide**, agus é le feiceáil i réaltbhuíon Andraiméide. Tá an réaltra seo suite faoi 2.2 milliún solasbhliain dínn, agus is é an réaltra bíseach is gaire dúinn.  

Cé is moite de Bhealach na Bó Finne féin, is é an t-aon réaltra bíseach is féidir a aithint ar spéir na hoíche gan úsáid a bhaint as gléasra cianradhairc ar nós na ndéshúileach nó an teileascóip. Tá Scamall Mór Magellan agus Scamall Beag Magellan le feiceáil chomh maith, ach ní réaltraí bíseacha iad. Ceann de réaltraí an Ghrúpa Áitiúil é.  

De bhrí go bhfuil aomadh imtharraingteach idir é is Bealach na Bó Finne, tá Andraiméide ag gluaiseacht inár dtreo, ní hionann is na réaltraí go léir eile atá ag cúlú uainn. 

## Cur síos
Ceapadh le fada gur chuid de Bhealach na Bó Finne é, ach sna 1920idí thaispeáin Edwin Hubble gur réaltra scoite é. Réaltra bíseach, timpeall 45 cileaparsoic ar leithead, an cianréad is faide amach is féidir a theiceáil go héasca leis an tsúil. Is é an réaltra is gaire dár réaltra féin é, timpeall 2.5 milliún solasbhliain i gcéin. Cornhdhéanann Andraiméide, Bealach na Bó Finne agus an réaltra ar a dtugtar Scamall Mór Magellan an Grúpa Áitiúil, i mbéarlagar na réalteolaithe. 

Tá trastomhas 125 míle solasbliain ag Andraiméide, agus meastar 101 1 réalta a bheith ann. De bhrí go bhfuil aomadh imtharraingteach idir é is Bealach na Bó Finne, tá Andraiméide ag gluaiseacht inár dtreo, ní hionann is na réaltraí go léir eile atá ag cúlú uainn. .

De ghnáth sílimid gurb é lár an réaltra seo an réaltra ar fad, ach le fírinne, cumhdaíonn Andraiméide seacht leithead na lánré d'achar na spéire, agus 300,000 milliún réalta ann ar fad. Tá dhá réaltra bheaga shatailíteacha aige, mar atá M 32 agus NCG 205, iad araon infheicthe le teileascóp beag. Is é Réaltra Andraiméide an réaltra is mó sa Ghrúpa Áitiúil, agus is é Bealach na Bó Finne is tánaiste dó.

Tá réaltra Andraiméide ag druidim isteach chugainn agus luas 300 ciliméadar in aghaidh an tsoicind (186 míle/soic.) faoi. Mar sin, tá sé ar an mbeagán réaltraí gormaistrithe ar an spéir. Má chuirtear gluaiseacht ár ngrianchórais féin taobh istigh de Bhealach na Bó Finn san áireamh, gheofar an toradh go bhfuil ár réaltra féin ag dul i dtreo Andraiméide agus luas 100 go 140 ciliméadar in aghaidh an tsoicind faoi (62–87 míle/soic.). Más é an t-imbhualadh atá i ndán don dá réaltra, titfidh sé amach i gceann trí mhíle milliún (109) bliain. Sa chás sin, ceaptar go rachfaidh an dá réaltra le chéile le haon réaltra mór éilipseach amháin a dhéanamh. Is minic a tharlaíonn an cineál seo eachtraí idir réaltraí atá suite sa ghrúpa áitiúil chéanna le chéile.

## Féach freisin

* Andraiméide (pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige)
* Andraiméide (réaltbhuíon)
* Bealach na Bó Finne

## Tagairtí

Catagóir:Réaltraí
Catagóir:Réalteolaíocht
Catagóir:Andraiméide (réaltra)
CLG Chontae Shligigh

Is é **Cumann Lúthchleas Gael Chontae Shligigh** an eagraíocht atá freagrach as na cluichí Ghaelacha a imrítear i gContae Shligigh, Poblacht na hÉireann, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Is iad peil Ghaelach, peil Ghaelach na mBan, iomáint agus camógaíocht na cluichí a imrítear sa chontae.

## Tagairtí

S
Catagóir:Contae Shligigh
CLG Chontae na hIarmhí

Craobh áitiúil den Chumann Lúthchleas Gael atá freagrach as na cluichí Ghaelacha a imrítear i gContae na hIarmhí, Poblacht na hÉireann é **Cumann Lúthchleas Gael Chontae na hIarmhí**. Is iad iomáint, camógaíocht, Peil Ghaelach agus Peil Ghaelach na mBan na cluichí a imrítear ann. 

## Naisc sheachtracha
* An Iarmhí ar Hoganstand.com
* Torthaí cúigeacha agus náisiúnta 
* Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

I
Catagóir:Contae na hIarmhí
Éamann Ó Braonáin

Is iománaí Éireannach é **Éamann "Eddie" Ó Braonáin**, nó *Eddie Brennan* mar a ghlaoitear air as Béarla (rugadh ar an 2 Deireadh Fómhair, 1978 é i mBaile Uí Challáin, Contae Chill Chainnigh). 

Imreoir rathúil é, leis an gclub An Ghrág/Baile Uí Challáin agus le foireann idirchontae Chill Chainnigh. Ball den Gharda Síochána é.

## Tagairtí

Braonáin
Braonáin
Catagóir:Baill den Gharda Síochána
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Ken Thompson

Is ceannródaí in eolaíocht ríomhaireachta é **Kenneth Lane Thompson** (rugadh 4 Feabhra 1943), a dtugtar **Ken Thompson** de ghnáth air (nó **Ken** i measc na mbradaithe). Tá aithne air mar gheall ar an obair a rinne sé ar B, teanga ríomhchlárúcháin, agus ar an lámh mhór a bhí aige i bhforbairt na gcóras oibriúcháin UNIX agus *Plan 9 from Bell Labs*. Tá iomrá le Thompson as Unix a chruthú in éineacht le Dennis Ritchie.

## Tagairtí

Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta
Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Daoine beo
Matamaitic fheidhmeach

Is brainse den mhatamaitic í an **mhatamaitic fheidhmeach** a bhaineann úsáid as uirlisí teibí matamaitice chun fadhbanna a réiteach sna heolaíochtaí, i ngnó agus i réimsí eile nach iad. Is réimse tábhachtach matamaitice feidhmí é an staidreamh a bhaineann leas as teoiric na dóchúlachta mar uirlis agus a cheadaíonn tuairisciú, anailísiú agus réamhaisnéis na bhfeiniméan ina bhfuil ról ag seans.

Catagóir:Matamaitic fheidhmeach
Dún Garbhán

400px|thumb|right|Cuan Dhún Garbhán, 3 Eanáir 2004

Is baile cósta agus cuan i gContae Phort Láirge, ar chósta oirdheisceart na hÉireann, é **Dún Garbhán**. Sular cumascadh Comhairle Contae Phort Láirge le Comhairle Cathrach Phort Láirge sa bhliain 2014, ba é Dún Garbhán baile contae agus lárionad riaracháin Chontae Phort Láirge. Coinníonn Comhairle Cathrach agus Contae Phort Láirge oifigí riaracháin sa bhaile. Tá an baile i mbaile fearainn agus i bparóiste sibhialta den ainm céanna.

## Logainm
Ainmníodh an áit as Naomh Garbhán, a bhunaigh mainistir anseo sa seachtú haois. 

## Suíomh
Tá an baile suite ar bhóthar an N25 idir Cathair Chorcaí agus Port Láirge / Ros Láir, ar bhéal an Choilleagáin, abhainn a scoilteann an baile in dhá leith.

Tá réigiún Gaeltachta, Gaeltacht na nDéise, lonnaithe i gContae Phort Láirge in aice le baile Dhún Garbhán.

Caisleán Dhún Garbhán

## Féile na nDéise
Bíonn Féile na nDéise ar siúl i nDún Garbháin gach bliain.

## Féach freisin
* Gaeltacht na nDéise

## Tagairtí


Catagóir:Bailte contae in Éireann
Catagóir:Bailte i gContae Phort Láirge
Catagóir:Bailte seirbhíse Gaeltachta
Catagóir:Contae Phort Láirge
Arm na Breataine

Tá **Arm na Breataine** ar ceann de na hairm is mó ar fud an domhain. Is é an brainse cos-slua d'Fhórsaí Armtha na Breataine. 

## Stair
Tháinig sé ar an bhfód sa bhliain 1707, nuair a ceanglaíodh Arm Shasana agus Arm na hAlban dá chéile, agus an dá thír sin á n-aontú leis an Ríocht Aontaithe a dhéanamh. San arm nua, bhí reisimintí ag teacht le chéile a bhí ann roimh aontú an dá arm, agus an t-iomlán acu á rialú ó Oifig na Cogaíochta i Londain. 

## Sa lá atá inniu ann
In Aibreán 2007, bhí 110,580 saighdiúir lánaimseartha san Arm, chomh maith le 38,460 saighdiúir páirtaimseartha. Is gnách an tArm Rialta a thabhairt ar na saighdiúirí lánaimseartha, agus is iad na saighdiúirí páirtaimseartha Arm na gCríoch (nó an *Territorial Army* as Béarla). 

## Tuaisceart Éireann
Bhí 8,000 saighdiúir lánaimseartha in Éirinn sa bhliain 2006, an leibhéal is lú ó na 1960í anuas.

## Tagairtí

Catagóir:Ríocht Aontaithe
Catagóir:Arm na Breataine
Séamas Ó Raghaill

Is iomáinaí Éireannach é **Séamas Ó Raghaill**, nó *James Ryall* as Béarla (rugadh i nDroichead Binéid, Contae Chill Chainnigh ar an 14 Samhain, 1980). Imreoir rathúil atá ann, ina chúlaí leis a chlub áitiúil Gráig/Baile Uí Challáin agus foireann idirchontae Chill Chainnigh ón bhliain 2003 go dtí an lá inniu.

D'imir Ó Raghaill san fhoireann a bhuaigh Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006. Ainmníodh é ina Shárimreoir na Bliana sa bhliain seo freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Lapo Elkann

Iarcheannaire de roinn margaíochta ag an déantóir gluaisteáin Iodálach FIAT, tá **Lapo Elkann** ar cheann de na daoine is cáiliúla sa tír. Garmhac den bhrabúsaí Gianni Agnelli, tá clú air chomh maith ar an ábhar go bhfuil stíl speisialta feistithe aige. De réir é fhéin, tá meas mór aige ar a sheanathair. Caitheann sé éadaí a sheanathar agus cóipeálann sé a stíl. Tá cúpla gné áirithe ag baint le sin: caitheann sé a uaireadóir taobh amuigh dá chufa; ar na cufaí sin, tá bratach na hIodáile fite ann; agus fágann sé cufaí a chulaithe oscailte an t-am ar fad.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
J. J. Ó Dúláinne

Imreoir iománaíochta cáiliúil as Baile Sheáin i gContae Chill Chainnigh, Poblacht na hÉireann é **J. J. Ó Dúláinne**. Tugtar *J. J. Delaney* air as Béarla agus rugadh ar 6 Márta 1982 é. Imríonn sé leis an gclub Na Fianna Bhaile Eoin i gContae Chill Chainnigh, agus leis an bhfoireann idirchontae Chill Chainnigh chomh maith. Bhuaigh sé an tríú gradam aige mar Shárimreoirí na Bliana sa bhliain 2006, cé go gortaíodh é sa chluiche ceannais i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann 2006.

## Saol
Rugadh Ó Dúláinne i mBaile Sheáin, sráidbhaile beag i gContae Chill Chainnigh, agus é ina mhac le Shem Ó Dúláinne, iománaí. Tá iománaithe eile sa teaghlach freisin - a uncailí Liam Mac Giolla Phádraig agus Pádraig Ó Dúláinne. Thosaigh JJ ag imirt leis an gclub Na Fianna, agus roghnaíodh é don fhoireann idirchontae sa bhliain 2001. Ba mhór an bhaint a bhí aige leis an rath a bhí ar an bhfoireann, agus anois tá trí bhonn buaite aige i gCraobh na hÉireann, cúig bhonn i gCraobh Laighean, ceithre bhonn sa tSraith Náisiúnta agus trí ghradam mar Shárimreoir Iománaíochta na Bliana. Chomh maith leis sin, bhuaigh sé duais Imreoir na Bliana sa bhliain 2003.

Bhí séasúr rathúil eile aige i gCraobh na hÉireann sa bhliain 2006, ach gortaíodh é agus é ag traenáil i Mí Lúnasa. Dá bhrí sin ní raibh sé ábalta a bheith páirteach sa chluiche ceannais nuair a bhuaigh na Cait ar Chorcaigh. 

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Shell chun Sáile

Ba fheachtas agóidíochta é **Shell chun Sáile** (SCS) (i mBéarla *Shell to Sea*), a bhí ar siúl sna blianta 2005-2008 ach go háirithe, in iarthuaisceart Mhaigh Eo. Bhí na hagóideoirí ag iarraidh brú a chur ar Shell gás na Coiribe a scagadh amach ón gcósta. Mheas siad go raibh na pleananna a bhí ag Shell contúirteach agus go mbeadh truailliú ann.

## Imeachtaí
[mion|2008ː agóid "[Shell chun Sáile" i mBÁC|clé]]
[mion|Na [Garda Síochána|Gardaí agus agóideoir, Béal an Átha Buí, Mí Shamhna 2006|329x329px]]

Chaith an Cúigear Ros Dumhach, baill Shell chun Sáile, trí mhí i bpríosún le díspeagadh cúirte. Dúirt an tAire Dlí agus Cirt Mícheál Mac Dubhghaill agus taoisigh gnó áitiúla go raibh an feachtas Shell chun Sáile faoi smacht Shinn Féin. 

Ba bhall Shinn Féin duine amháin de Chúigear Ros Dumhach, agus bhí an páirtí go láidir as son an fheachtais. 

Ní raibh ach polaiteoir Fhianna Fáil amháin i bhfabhar, Tadhg Ó Cuinn ó Bhéal an Mhuirthead. Thug an Comhaontas Glas tacaíocht freisin don agóid roimh dhul isteach i gcomhrialtas le Fianna Fáil i Meitheamh 2007. Bhí go leor TDanna neamhspleácha, agus baill eicínt Pháirtí an Lucht Oibre i leith an fheachtais freisin. Thug an Ceann Comhairle Meiriceánach, Nancy Pelosi, a tacaíocht freisin, nuair a bhuaigh Willie Corduff, duine de Chúigear Ros Dumhach, an Duais Chomhshaoil Goldman ar son na hEorpa.

Bhí a lán agóidí ag an láithreán tógála i mBéal Átha na Buí, agus go minic bhí roinnt baill den Gharda Síochána an-fhoréigneach, go háirithe i Mí Shamhna 2006. http://www.youtube.com/watch?v=0h12RZtxqbo&mode=related&search=.

Sa bhliain 2015, bronnadh ceadúnas ar Shell chun gás a thabhairt i dtír (ach le raon coinníollacha maidir lena úsáid). In 2018, dhíol Shell a chuid scaireanna sa tionscal; cheannaigh Vermillion agus an Canada Pension Plan Investment Board iad. Beidh Gort na Coiribe ídithe i gceann cúpla bliain.

## Féach freisin
* Gás na Coiribe
* Cúigear Ros Dumhach

## Naisc sheachtracha
* Shell chun Saile 
* Ros Dumhach
* An Campa Dlúthchomhar  
* Tuarascáil ar cúrsaí 

## Tagairtí

### Nótaí

Catagóir:Iorras
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo
Catagóir:Stair Chontae Mhaigh Eo
Catagóir:Stair dúlra na hÉireann
Catagóir:Gaeltacht
Catagóir:2008 sa pholaitíocht
Catagóir:2008
Catagóir:21ú haois in Éirinn
Catagóir:Gás nádúrtha
Catagóir:Comhshaolachas
Catagóir:Uisce agus Polaitíocht
Catagóir:Agóidíocht in Éirinn
Catagóir:Agóidí