open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Comhairle Contae Liatroma

Is comhairle i gContae Liatroma í **Comhairle Contae Liatroma.** 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Liatroma
Catagóir:Údaráis áitiúla in Éirinn
Inis Eoghain Thoir

Is barúntacht suite i gContae Dhún na nGall í **Inis Eoghain Thoir**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Baile Lifín
* Carn Domhnach
* Cluain Maine
* Cúil Dabhcha
* An Caisleán Nua
* Málainn
* Bun an Phobail
* An tSrúibh

## Tagairtí

Catagóir:Contae Dhún na nGall
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Dhún na nGall
Cill Mhic Réanáin, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae Dhún na nGall í **Cill Mhic Réanáin**. Is é an baile Cill Mhic Réanáin a caput stairiúil.

## Liosta lonnaíochtaí

* An Bun Beag
* An Cheathrú Chaol
* An Craoslach
* Doirí Beaga
* Dún Fionnachaidh
* An Fál Carrach
* Gort an Choirce
* Cill Mhic Réanáin
* Leitir Ceanainn
* Mín Lárach
* Baile na nGallóglach
* Ráth Mealtain
* Ráth Maoláin
* Toraigh

## Tagairtí

Catagóir:Contae Dhún na nGall
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Dhún na nGall
Inis Eoghain Thiar

Is barúntacht suite i gContae Dhún na nGall í **Inis Eoghain Thiar**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Bun Cranncha
* Ceann an Droichid
* Bun na hAbhann
* Fathain
* Magh

Catagóir:Contae Dhún na nGall
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Dhún na nGall
Tír Aodha

Is barúntacht suite i gContae Dhún na nGall í **Tír Aodha**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Baile an tSratha
* Béal Átha Seanaidh
* Bun Dobhráin
* Dún na nGall
* An Lathaigh
* Paiteagó

## Tagairtí

Catagóir:Contae Dhún na nGall
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Dhún na nGall
Ard Mhacha, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae Ard Mhacha é **Ard Mhacha**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Ard Mhacha
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Ard Mhacha
Na Feá Uachtaracha

Is barúntacht suite i gContae Ard Mhacha iad **na Feá Uachtaracha**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Ard Mhacha
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Ard Mhacha
Ráth Bhoth Thuaidh

Is barúntacht suite i gContae Dhún na nGall é **Ráth Bhoth Thuaidh**.

## Liosta lonnaíochtaí

* An Carraigín
* Cúl Droma
* Leifear
* Mainéar Uí Chuinneagáin
* An Baile Nua
* Ráth Bhoth
* Baile Suingean

Catagóir:Contae Dhún na nGall
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Dhún na nGall
Ráth Bhoth Theas

Is barúntacht suite i gContae Dhún na nGall é **Ráth Bhoth Theas**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Bealach Féich
* Caisleán na Finne
* Conmhaigh
* Cúil na gCuirridín

## Tagairtí

Catagóir:Contae Dhún na nGall
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Dhún na nGall
Uí Nialláin Thoir

Is barúntacht suite i gContae Ard Mhacha iad **Uí Nialláin Thoir**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Ard Mhacha
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Ard Mhacha
Teallach Ghairbhíth

Is barúntacht suite i gContae an Chabháin é **Teallach Ghairbhíth**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Muinchille

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chabháin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae an Chabháin
Roger Ebert

Iriseoir, scríbhneoir agus léirmheastóir scannán ab ea **Roger Joseph Ebert** (18 Meitheamh, 1942 – 4 Aibreán, 2013). Bhí ainm in airde aige mar chriticeoir scannán ar fhoireann an nuachtáin Mheiriceánaigh *Chicago Sun-Times* ón bhliain 1967 go dtí lá a bháis. Bhí seisean ar an chéad duine a bronnadh Duais Pulitzer na Léirmheastóireachta air sa bhliain 1967.

Bhain Ebert clú agus cáil nach beag amach in éineacht lena chomh-chriticeoir Gene Siskel, agus an bheirt ag caitheamh súil ar mhórscannáin an lae i gcláir theilifíse dá gcuid féin.

## Tagairtí

Catagóir:Criticeoirí scannán
Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Básanna in 2013
Milo O'Shea

Ba aisteoir Éireannach é **Milo O'Shea** a rugadh ar an 2 Meitheamh 1926 agus a fuair bás ar 2 Aibreán 2013. 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2013
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Éiclipteach

deas|250px|thumb|Éiclipteach
Is é an t-**éiclipteach** bealach na gréine timpeall na spéire (is é sin, i gcomparáid leis na réaltaí) i rith na bliana mar a fheictear dúinn é. Tá sé suite ar aon leibhéal, go bunúsach, le fithis an Domhain timpeall ar an nGrian. Is minic a thagraíonn an focal don leibhéal sin féin. 

Ní hionann é an t-éiclipteach agus an meánchiorcal neamhaí, atá bunaithe ar chasadh an Domhain timpeall ar a ais féin - is é an meánchiorcal neamhaí fortheilgean an mheánchiorcail dhomhanda ar an sféar neamhaí (is é sin, ar an "liathróid" shamhailteach a gceaptar na réaltaí a bheith suite taobh istigh di). Trasnaíonn an t-éiclipteach an meánchiorcal neamhaí faoi dhó in aghaidh na bliana - ar lá chónocht an fhómhair agus ar lá chónocht an earraigh.

## Tagairtí

Catagóir:Grian
An Aird Íochtarach

Is barúntacht suite i gContae an Dúin í **an Aird Íochtarach**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Dúin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae an Dúin
Mainchín Seoighe

Scoláire, scríbhneoir agus feidhmeannach tábhachtach i gConradh na Gaeilge a bhí i **Mainchín Seoighe**, a rugadh i mBaile Thancaird in aice le Cill Mocheallóg i gContae Luimnigh ar an 18 Lúnasa 1920 agus a fuair bás ar an 3 Iúil 2006.

Seán Seoighe agus Nóra Ní Dhéadaigh a bhí ar a thuismitheoirí, an fear ina fheirmeoir bheag agus an bhean ina gúnadóir, agus saolaíodh beirt chlainne eile don lánúin fosta, mar atá, na hiníonacha Neilí agus Máire. As an Ard-Easpag Dónall Ó Mainchín (Daniel Mannix) a baisteadh é. Chuaigh sé ar scoil i mBrú Rí, an scoil chéanna ina raibh Eamon de Valera féin ina dhalta nuair a bhí sé ina bhuachaill bheag. Bhí múinteoir darbh ainm Donncha Ó hArgáin ann agus é ag spreagadh na ndaltaí chun Gaeilge a fhoghlaim agus stair na hÉireann a staidéar, rud a chuaigh go mór i gcion ar Mhainchín óg. I ndiaidh scoil Bhrú Rí chaith sé bliain i gceardscoil Chill Fhionáin, ach ansin d'aistrigh sé go scoil na mBráithre Críostaí sa Ráth, Co. Chorcaí. Bronnadh scoláireacht Gaeilge air a cheadaigh dó cúrsa foghlama samhraidh a dhéanamh i gColáiste Eoghain Uí Chomhraí i gCarraig an Chabhaltaigh, Contae an Chláir. Thug sé taithneamh don choláiste agus choinnigh sé teagmháil leis ina dhiaidh sin féin. I ndeireadh na ndaichidí bhí sé ina bhall de choiste gnó an choláiste fosta.

Sa bhliain 1941 fuair sé post státseirbhísigh i gComhairle Chontae Luimnigh, áit ar fhan sé ag obair go dtí go ndeachaigh sé ar pinsean breis is dhá scór bliain ina dhiaidh sin. Is mar cholúnaí, mar scríbhneoir agus mar iriseoir ócáidiúil is mó a chuaigh sé greamaithe i gcuimhne na ndaoine. Scríobhadh sé colún ar an *Limerick Leader* faoin teideal *Odds and Ends* ina gcardáladh sé gnéithe de stair áitiúil an cheantair, cosúil leis na focail Ghaeilge a mhair i gcanúint Bhéarla na háite nó leis na bailéid Bhéarla a bhí á gcanadh ag muintir an cheantair. Bhreacadh sé síos ábhar Gaeilge don *Leader* freisin, agus is é an t-ainm cleite a chleachtaíodh sé sna haistí seo ná "An Mangaire Súgach", mar chomhartha ómóis don tseanfhile Aindrias Mac Craith.

Tháinig dhá leabhar déag i gcló óna pheann, ina mheasc dhá cheann as Gaeilge, mar atá, *Maraíodh [[Seán Sabhat]] aréir* agus *Cois Máighe na gCaor*.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna in 2006
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
An Duifrian

Is barúntacht suite i gContae an Dúin é **an Duifrian**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Dúin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae an Dúin
Uíbh Eachach Íochtarach, An Leath Íochtair

Barúntacht suite i gContae an Dúin is ea **Uíbh Eachach Íochtarach, An Leath Íochtair**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Dúin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae an Dúin
Críoch Mhúrn

Is barúntacht suite i gContae Mhuineacháin í **Críoch Mhúrn**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Béal Átha Beithe
* Baile na Lorgan

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Mhuineacháin
Dartraí

Is barúntacht suite i gContae Mhuineacháin é **Dartraí**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Cluain Eois
* Cúil Darach
* Buíochar
* Teach an Scotaigh

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Mhuineacháin
An Triúcha

Is barúntacht suite i gContae Mhuineacháin é **an Triúcha**.

Fadó in Éirinn, bhíodh dáileadh talún ar a dtugtaí 'an trícha cét' nó 'an tríocha céad' sa Nua-Ghaeilge. Deirtear go mbíodh arm 3000 fear sa cheantar seo nó go mbíodh an ceantar seo in ann cóiríocht a chur ar fáil d'arm 3000 fear. Ba é Barúntacht Truagh (agus tá sé fós) croí-thír chlann Mhic Coinn, a raibh go leor acu i gceannas ar an gcríoch seo go dtí deireadh riail na Gaeilge i gCúige Uladh sna 1600í. Inniu, is ionann McKenna agus breis agus an ceathrú cuid de na teaghlaigh sa pharóiste.

## Liosta lonnaíochtaí

* Scairbh na gCaorach
* Glasloch

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Mhuineacháin
Domhnach Mór, Contae Thír Eoghain

Is baile suite i gContae Thír Eoghain é **Domhnach Mór**.

### Stair
Déagóir 19 mbliain d'aois as an Domhnach Mór ba ea Columba McVeigh  (1956 – 1 Samhain 1975). D’fhuadaigh an tIRA an stócach  i 1975, maraíodh é agus cuireadh é i ngan fhios dá mhuintir agus don saol.

## Féach freisin

* Columba McVeigh

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Institiúid Teicneolaíochta, Sligeach

Is coláiste é **Institiúid Teicneolaíochta, Sligeach**. Tá sé suite i gContae Shligigh. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Shligigh
Catagóir:Ollscoil Teicneolaíochta an Atlantaigh
Catagóir:Institiúidí teicneolaíochta in Éirinn
Calafort

deas|250px|thumb|Calafort
Is baile nó cathair le cuan ina bhfuil longa lódáil nó dílódáil é **calafort**. 

Catagóir:Calafort
Catagóir:Tíreolaíocht
An Ceathrar Álainn

Is ainm comhchoiteann den na naoimh Fursa, Breandán an Biorra, Conal agus Berchán é **an Ceathrar Álainn**.

Catagóir:Contae na Gaillimhe
An Ómaigh Thoir

Is barúntacht suite i gContae Thír Eoghain é **an Ómaigh Thoir**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Thír Eoghain
Geansaí Árann

246x246px|thumb|Geansaí Árannach
mion|220x220px|www.aransweatermarket.com
mion|220x220px
Is geansaí traidisiúnta, déanta in Oileáin Árann ar chósta na Gaillimhe é an **geansaí Árannach** nó **geansaí Árann**. 

Bíonn patrúin ar leith ag dul leo.   Déantar geansaithe Árann as olann atá 100% nádúrtha agus in-bhithmhillte – rogha bhuan i gcoinne an fhaisin thapa.

Tá geansaithe Árann fite fuaite i saol na hÉireann le glúnta anuas. Bhí “borradh úr” faoi gheansaí Árann sna 2020idí agus spéis á cur ag leithéidí Taylor Swift agus Chris Evans san fhaisean Éireannach. Chaith lúthchleasaithe na hÉireann cniotáil thraidisiúnta Árann ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 i Milano agus Cortina.

### Stampaí
I mí Feabhra 2026, d'eisigh An Post stampaí le geansaithe Árann : 

* Ar an stampa náisiúnta, na bioráin chniotála agus an ceirtlín olla agus an geansaí á chniotáil.
* Ar an stampa idirnáisiúnta, bhí an geansaí críochnaithe le feiceáil.

## Féach freisin

* The Clancy Brothers

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Éadaí
Catagóir:Oileáin Árann
Pampúta

Is cineál bróga caite le daoine ar Oileáin Árann, amuigh ó chósta Chontae na Gaillimhe, é **pampúta**.

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Bróga
Nessa Childers

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta i bParlaimint na hEorpa do cheantar an Oirthir ón mbliain 2009 í **Nessa Maria Vereker Childers** (Gaeilge: *Neasa Childers*) (rugadh 9 Deireadh Fómhair sa bhliain 1956 í). Iníon í leis an iarUachtarán Erskine H. Childers.

Tá céim san Ealaíon, agus sa tSíceolaíocht aici ó Choláiste na Tríonóide.

Tá sealanna caite aici ag obair go príobháideach mar shíocanailísí. D'éirigh sí as Páirtí Parlaiminteach an Lucht Oibre sa bhliain 2013 i ngeall ar pholaitíocht an pháirtí sa Dáil.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill an Chomhaontais Ghlais
Catagóir:Síocanailísithe
Catagóir:Teachtaí i bParlaimint na hEorpa d'Éirinn (2009–2014)
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Ard na Croise

Is baile i gContae an Chláir é **Ard na Croise**. Tá sé suite ar bhruach thuaidh na Sionainne. Sa daonáireamh sa bhliain 2011 bhí 1,414 duine ina gcónaí in **Ard na Croise**.

Tógadh stáisiún cumhachta in Ard na Croise sna 1920idí ar an Sionainn. Faoin mbliain 1935, bhí sé ag giniúint 80% den chumhacht leictreach i bPoblacht na hÉireann.

De réir an daonáireamh sa bhliain 2011, bhí 829 duine (58.7%) ábalta Gaeilge a labhairt, níos mó ná an meán (40.6%). I ndaonáireamh na bliana 2006 bhí 1,092 duine ina gcónaí in **Ard na Croise**. Bhí 668 (61.2%) ábalta Gaeilge a labhairt. Sa bhliain 2006 labhair 25 (2.3%) duine Gaeilge go laethúil taobh amuigh den chóras oideachais.

## Féach freisin

* Stáisiún cumhachta Ghob na Muine

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
Catagóir:Stáisiúin cumhachta
Baile Ievers

Is baile fearainn suite i gContae an Chláir é **Baile Ievers**.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
Áth Solas

Is baile suite i gContae an Chláir é **Áth Solas**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
Bun Raite

Sráidbhaile i gContae an Chláir, Éire, in aice le Caisleán Bhun Raite is ea **Bun Raite.** Tá sé ceangailte ag bóthar an N18 le Luimneach agus Gaillimh. Leagann Abhainn Ó gCearnaigh (nó Abhainn Raite mar tugadh uirthi tráth) teorainn thoir an pharóiste.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
An Chloch Liath

Is ceantar suite i gContae an Chláir í **an Chloch Liath**. Bhí 825 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
Cluain Lára

Is áit, paróiste agus sráidbhaile í **Cluain Lára** atá suite ar bhruach thiar na Sionainne i gContae an Chláir.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
Dúnmharú ar an Dart

Is úrscéal Gaeilge simplí é **Dúnmharú ar an Dart** le Ruaidhrí Ó Báille atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath, in Éirinn. 

## Plota
Níl Niall Ó Briain sásta ann féin. Tá sé tuirseach dá phost mar mhúinteoir, tá sé tuirseach de scoláirí mar Bill 'Bréan' Ó Ruairc a thugann Rothweilers ar scoil 'don chraic', agus tá sé tuirseach de thuismitheoirí a dhéanann 'jabanna' ar mhúinteoirí nach maith leo. Nuair a bhordálann sé an Dart lá ar a bhealach chun na scoile, i ngan fhios dó féin, cuireann sé tús le turas a thabharfaidh timpeall na hEorpa é, agus a athróidh a shaol ó bhun go barr.

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalta Gaeilge
Margaret Atwood

Scríbhneoir ilghníomhach Ceanadach is ea **Margaret Eleanor Atwood** a rugadh ar an 18 Samhain 1939 in Ottawa, Ontario i gCeanada. Scríobhann sí filíocht, aistí faoin gcritic agus téamaí eile, agus ficsean, idir ghearrscéalta agus úrscéalta.

Foilsíodh an chéad chnuasach filíochta uaithi sa bhliain 1966, mar atá *The Circle Game*. Tá 15 leabhar filíochta foilsithe aici go dtí seo. Pléann sí an caidreamh idir fir agus mná go minic, agus tá dánta scríofa aici faoin ngaol idir máthair is leanbh (*Two-Headed Poems*, 1978).

Thuill sí clú di féin mar úrscéalaí le *Surfacing* sa bhliain 1972. Tá trí úrscéal diostóipeacha scríofa aici, is é sin, scéalta atá suite in áiteanna atá níos measa as ná mar atá inár am agus áit féin. *The Handmaid's Tale* (1968) an chéad díobh seo, é suite in "Gilead" (na Stáit Aontaithe) ag am éigin sa todhchaí ina bhfuil gach ceart caillte ag na mná. 

Dar le léirmheastóir, tá lorg leithéidí *The Handmaid's Tale* le brath ar an úrscéal iar-apacailipteach *[[An Dara Rogha]]* le Celia de Fréine, úrscéal a bhfuil ar aon dul leis dar le léirmheastóir eile.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Scríbhneoirí Ceanadacha
Catagóir:Úrscéalaithe
Catagóir:Ficsean tuairimeach
Corca Mrua, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae an Chláir é **Corca Mrua** (nó **Corca Modhruadh** freisin). Is é an chuid theas de thuath stairiúil Chorca Mrua.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Barúntachtaí Chontae an Chláir
Abhainn na hAille

Is abhainn suite i gContae an Chláir í **Abhainn na hAille**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
An Baile Ard

Is baile fearainn suite i gContae an Chláir é **An Baile Ard**.

"Má bhíonn stoirm ann,19-23 Márta, samhradh fliuch atá romhainn", píosa eolais é sin a cruinníodh i mBaile Ard i mBailiúchán na Scol (=> Cónocht an Earraigh).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
Ceann Léime

:* Gan a bheith measctha le [[Ceann Léime, Contae na Gaillimhe|Ceann Léime]], Contae na Gaillimhe 


Is [[ceann tíre]] suite i g[[Contae an Chláir]] é *'Ceann Léime'''.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
Catagóir:Tithe Solais na hÉireann
Oileán Fia

Is oileán suite i gContae an Chláir é **Oileán Fia**.

### Daonra
Sa 19ú haois bhí suas le 80 duine ina gcónaí ar an oileán. Níl aon duine ina gcónaí ar an oileán faoi láthair.

## Oileáin in aice láimhe
*Inis na gCanánach,
*Inis Lua,
*Inis Mhic Uaithne

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae an Chláir
Monarcacht Hapsburgach

mion|clé|333x333px|
An Impireacht Habsburgach
Is í **an Mhonarcacht Habsburgach** (nó *An Impireacht Habsburgach*) an t-ainm neamhoifigiúil a úsáidtear i measc staraithe agus iad ag tagairt do na tíortha agus cúigí a bhí faoi riail ag chraobh shóisearach Ostarach den Theaghlach Hapsburgach (1278-1780), agus ansin ag an Teaghlach comharbach i dteideal an Teaghlach Hapsburgach-Lorráine (ó 1780), idir 1526 agus 1804. 

Níor chuireadh an téarma "An Mhonarcacht Habsburgach / An Impireacht Habsburgach", áfach, ar bun ach go dtí an 19ú haois luath, ina ndearnadh tagairt do thiarnais Habsburgacha idir an tréimhse 1526-1804. 

Bhí an phríomhchathair impiriúil suite i Vín, ach amháin idir 1583-1611, nuair a bhog sí go Prág. 

Ó 1804-1867 rialaigh na Habsburgs Impireacht na hOstaire agus An Ostair-Ungáir ó 1867-1918.

## Tagairtí

Catagóir:An Ostair-Ungáir
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Monarcaí
Catagóir:Stair na hOstaire
Catagóir:Stair na hUngáire
Catagóir:Stair na Rómáine
Catagóir:Stair na Seice
*
Slí Bhoirne

deas|250px|thumb|Slí Bhoirne
Is rian suite i gContae an Chláir í **Slí Bhoirne**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Cosáin fhad-achair in Éirinn
Tuamhain

Ríocht Ghaelach na meánaoise ba ea **Tuadhmhumhain** nó  **Tuamhain** i nGaeilge na linne seo, a bhí bainteach go geografach le Contae an Chláir agus Contae Luimnigh, chomh maith le codanna de Chontae Thiobraid Árann timpeall an Aonaigh agus a chúlchríoch, mar atá inniu ann. 
Tír dhúchais na nDál gCais ab ea an ríocht, cé go raibh Gaeil eile sa cheantar, amhail is Éile Eoghanachta, agus Lochlannaigh Luimnigh, fiú.  mion|120px|Claíomh Nuadha|clé

## Stair
Maidir le bunús na ríochta, ó thús mar chuid de chúige Mumhan, ní fios é go cruinn.  Creidtear gur lonnaigh an Déise Mumhan ann ón 5ú go luath san 8ú haois, ag ionradh as an oirdheisceart, ag gabháil an cheantair ó Uí Fhiachrach Aidhne na gConnacht. Faoi dheiridh, d'éirigh an Dál gCais i gceannas na Mumhan go léir, agus na hEoghanachta ag dul i léig.  
clé|mion|143x143px|Airm Éireann
Ba é Brian Bóramha, Ardrí na hÉireann, agus mór le rá as ucht a gaiscí i gCath Chluain Tarbh, an té is cáiliúla san fheachtas seo.  

Ceithre glúin agus trí Ardrí eile ina dhiaidh, níorbh ar chumas an Dáil gChais an Mhumhain go léir a choimeád leo féin, agus bunaíodh Tuadhmhmhain mar slánaonad as a thoil féin. Bunaíodh Tuamhain agus Deasumhan tar éis chliseadh Ríocht na Mumhan sa 12ú haois de bharr achrann idir Uí Bhriain agus Mhic Cárthaigh.  

Idir lár an 12ú haois agus deireadh an 13ú haois, agus mórchuid na hÉireann faoi cheannas agus/nó lonnaíocht na Sasanach, tháinig Tuamhain faoi réimeas na nAngla-Éireannach.  Lonnaigh sliocht de Clare i mBun Raite, fad is a rinne na sleachta de Buitléir agus Mhic Gearailt ruathair chomh maith. 

Tar éis Chath an Dísirt, ámh, athbunaíodh Tuamhain mar ríocht, lena rialtóirí ag athshuí Luimneach laistigh dá rialachas.

Bhíodh sé ann laistigh de Thiarnas Angla-Normanach na hÉireann go dtí an 16ú haois.  Níor ghéill ríshliocht Uí Briain do riail na Sasanach go dtí na 1540idí.

## Féach freisin

* Cumann Merriman

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Mumhain
Catagóir:Cúige Mumhan
Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Stair na hÉireann
An Mullach Mór, Contae an Chláir

Cnoc i gContae an Chláir is ea **an Mullach Mór** (180 m). 

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Catagóir:Contae an Chláir
Cnoc an Ois

Is cnoc é **Cnoc an Ois.** Tá sé suite in iarthuaisceart Contae an Chláir. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Creagán Eoghain

mion|clé|Cromleac macasamhail sa pháirc Creagán Eoghain
Is músaem suite i gContae an Chláir é **Creagán Eoghain**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Caisleán Dhrom Ólainn

Is caisleán suite i gContae an Chláir é **Caisleán Dhrom Ólainn**.

## Tagairtí
{{Reflist}]

Catagóir:Contae an Chláir
Caisleán Léim an Eich

Is fothrach caisleáin é **Caisleán Léim an Eich** atá suite i mbaile fearainn Léim an Eich Thuaidh, paróiste Chill Iníne Baoith, idir sráidbhailte Cora Finne agus Chill Fhionnúrach ag teorainn réigiúin An Bhoirinn i gContae an Chláir, Éire. Tá sé comhdhéanta de thúrtheach ón 15ú haois agus teach mór ón 17ú haois.

## Suíomh
Tá an caisleán suite ag crosbhóthar tábhachtach áitiúil agus an áit ar bhuail barúntachtaí na Boirne, Corca Mrua agus Inse Uí Chuinn le chéile. Trasnaíonn bóthar an R476 ó Chill Fhionnúrach go sráidbhaile Chill Iníne Baoith agus an R480 ó thuaidh go Baile Uí Bheacháin ann inniu.
mion| Radharc ar an gcaisleán

## Tagairtí

 

Catagóir:Ríshliocht Uí Bhriain
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Caisleáin i gContae an Chláir
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae an Chláir
Lexington, Kentucky

Is cathair í **Lexington** atá suite in Kentucky, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir meastachán oifigiúil sa bhliain 2017, tá 321,959 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Lexington suite i gContae Fayette i lár "Réigiún an Chuise Mhín", is é sin an Bluegrass Region, agus déantar a lán tógáil agus pórú capall sa cheantar thart timpeall ar an gcathair. Is é "Príomhchathair Domhanda na gCapall" leasainm na cathrach. Tá Linda Gorton ina méara ar Lexington. 

## Stair
Bunaíodh an chathair sa bhliain 1775. Ainmníodh í i ndiaidh Lexington, Massachusetts le cath Lexington agus an bua ansin i gcoinne na Sasanach a chomóradh.

## Daoine mór le rá
* George Clooney (1961), aisteoir Gael-Mheiriceánach
* Chaz Bono (1969), gníomhaí aerach

## Comhchathracha
* 22px Deauville, An Fhrainc
* 22px Contae Chill Dara, Éire
* 22px Brusnengo, An Iodáil
* 22px Newmarket, Sasana

## Naisc sheachtracha
* www.lexingtonky.gov  - Suíomh idirlín oifigiúil (as Béarla).

Catagóir:Cathracha i Kentucky
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Jeannie Suk

Is ollamh le dlí ag Scoil Dlí Harvard í **Jeannie Suk**.

## Leabhair

* Postcolonial Paradoxes in French Caribbean Writing: Césaire, Glissant, Condé, Oxford University Press,2001
* At Home in the Law: How the Domestic Violence Revolution Is Transforming Privacy, Yale University Press, 2009
## Naisc sheachtracha
* Leathanach dáimhe Suk
* Leabhar Suk 
* http://www.boston.com/lifestyle/fashion/articles/2010/03/07/should_the_law_protect_fashion_from_knockoffs/
* http://www.amazon.com/At-Home-Law-Revolution-Transforming/dp/0300113986
* http://www.nytimes.com/2012/01/22/opinion/sunday/louboutin-and-the-little-red-litigious-shoes.html

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Scoil Dlí Harvard
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Louisville, Kentucky

Is í **Louisville** an chathair is mó i stát Kentucky, Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, tá 746,906 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Louisville suite i gContae Jefferson. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1780.

## Daoine clúteacha
* Muhammad Ali (1942), dornálaí Meiriceánach

## Comhchathracha
* 22px Mainz, An Ghearmáin
* 22px Perm, An Rúis
* 22px Montpellier, An Fhrainc
* 22px Jiujiang, an tSín
* 22px La Plata, An Airgintín
* 22px Quito, Eacuadór
* 22px Tamale, Gána
* 22px Leeds, Sasana
* 22px Adapazarı, An Tuirc

## Naisc sheachtracha
* www.louisvilleky.gov  - Suíomh idirlín oifigiúil (as Béarla).

Catagóir:Kentucky
Catagóir:Cathracha in Kentucky
Catagóir:Lárionaid daonra in Kentucky
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Bowling Green, Kentucky

Is cathair í **Bowling Green** atá suite in Kentucky, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, tá 58,894 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Bowling Green suite i gContae Warren. Tá Bruce Wilkerson ina mhéara. 

## Stair
Bunaíodh an chathair sa bhliain 1798.

## Daoine clúiteacha
* John Carpenter (1948), scríbhneoir scannán

## Comhchathracha
* 22px Erfurt, An Ghearmáin
* 22px Kawanishi, An tSeapáin

## Naisc sheachtracha
* www.bgky.org  - Suíomh idirlín oifigiúil (as Béarla).

Catagóir:Cathracha i Kentucky
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Calcaigin

Is dúile ceimiceacha iad na **calcaiginí**, agus is ionann iad agus grúpa 16 den tábla peiriadach. Tugtar 'an teaghlach ocsaigine' ar an ngrúpa seo freisin. Is iad an ocsaigin (O), an sulfar (S), an seiléiniam (Se), an teallúiriam (Te), agus an polóiniam (Po), ar dúil radaighníomhach é, na dúile sa ghrúpa seo. Tá sé tuartha gur calcaigin í an dúil shintéiseach livearmóiriam (Lv) chomh maith. Tagann an focal 'calcaigin' ón fhocal Gréigise 'Χαλκός' (chalkos), rud a chiallaíonn "cré-umha" nó "mian", agus an focal 'γεννάω' (genes), a chiallaíonn "breith, giniúint". Tá aithne ag an gcine daoinna ar an sulfar leis na cianta, agus aithníodh ocsaigin mar dhúil sa 18ú haois. Thángthas ar an seiléiniam, an teallúiriam agus an polóiniam sa 19ú haois, agus ar an livearmóiriam sa bhliain 2000.

Catagóir:Tábla peiriadach
*
Caisleán Dhún na gCorr

clé|250px|mion|Caisleán Dhún na gCorr
Is caisleán suite i gContae an Chláir é **Caisleán Dhún na gCorr**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Coláiste an Rísigh

Is coláiste suite i gContae an Chláir é **Coláiste an Rísigh**.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Comhairle Contae an Chláir

Is údarás atá freagrach as rialtas áitiúil i gContae an Chláir í **Comhairle Contae an Chláir** (*[[Béarla]]: Clare County Council*). Tá sé á rialú ag an Achta um Athchóiriú Rialtais Áitiúil 2001. Tá an Comhairle freagrach as tithíocht, Bóthair agus Iompair, pleanáil uirbeach agus forbairt, áiseanna agus cultúr, agus timpeallacht. Tá 28 comhairleoirí sa comhairle. Tarlaíonn toghcháin gach cúig bliana ag úsáid Vóta Aonair Inaistrithe (VAI). Is é Pat Dowling  príomhfheidhmeannach na comhairle. Is é  Inis an Phríomhbhaile Contae.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Údaráis áitiúla in Éirinn
Cois na hAbhna

Is ionad ceolchoirme in Inis, Contae an Chláir é **Cois na hAbhna**. Is bunáit réigiúnach de chuid Chomhaltas Ceoiltóirí Éireann é, an phríomheagraíocht a chuireann ceol, amhránaíocht, agus damhsa na hÉireann chun cinn.

Baintear úsáid as an ionad do go leor imeachtaí éagsúla, lena n-áirítear seisiúin cheoil thraidisiúnta, céilithe, drámaí, agus ceolchoirmeacha eile. Cuirtear ceachtanna rince (rince seit san áireamh) ar fáil san ionad chomh maith.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Ceol traidisiúnta na hÉireann
An Bóthar chun an tSeirfeachais

Leabhar scríofa idir 1940-1943 ag an eacnamaí agus fealsamh Friedrich von Hayek (1899-1992) is ea ***An Bóthar chun an tSeirfeachais*** (Gearmáinis: *Der Weg zur Knechtschaft*, Béarla: *The Road to Serfdom*). Sa leabhar seo tugann an t-údar "rabhadh ar bhaol na tíorántachta mar thoradh dosheachanta ar rialú rialtais ar chinnteoireacht eacnamaíochta, trí phleanáil lárnach, agus ina maíonn sé "go mbeidh de thoradh dosheachanta ar thréigean an t-indibhidiúlachais agus an liobrálachais clasaiceach ná caillteanas na saoirse, cruthú sochaí leatromach, tíorántacht an dheachtóra agus seirfeachas an duine aonair." Go suntasach, thug Hayek dúshlán don tuairim ghinearálta a bhí i measc lucht acadúil na Breataine, gur frithfhreagairt chaipitlíoch in aghaidh tsóisialachais é an faisisteachas, seachas, mar a d'áitigh sé, go raibh fréamhacha coitianta sa phleanáil eacnamaíoch lárnach agus cumhacht an stáit ar an duine aonair, san fhaisisteachas agus san sóisialachas araon

Catagóir:Leabhair na bliana 1944
Catagóir:Leabhair faoin sóisialachas
Catagóir:Leabhair le Friedrich Hayek
Catagóir:Leabhair faoin bhfealsúnacht pholaitiúil
Catagóir:Leabhair chaipitlí
Catagóir:Liobrálachas clasaiceach
Catagóir:Coimeádachas sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Leabhair eacnamaíochta
Catagóir:Leabhair liobraíochta
Deoise Chill Dalua

Is deoise suite i gContae an Chláir í **Deoise Chill Dalua**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Deoisí in Éirinn
Mainistir Chorca Mrua

Is mainistir suite i gContae an Chláir í **Mainistir Chorca Mrua** (*Corco Modhruadh* i Sean-Ghaeilge).

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Cistéirseach
Mainistir Chuinche

Is fothracha mainistreach de chuid na bProinsiasach í **Mainistir Chuinche** atá suite i gContae an Chláir gar do Chuinche.

## Stair

Thagann an logainm (Úsáideann doiciméid ón 13ú haois freisin *Cuinnche, Cuinnchi, Cunnchi, Cuindchi, Coinche, Coynche, Cuínchi, Cuinche*) a dhíorthú ó chrann: arbutus (crann sútha talún) (Gaeilge *caithne*) nó b'fhéidir cainche a úsáidtear chun subh a dhéanamh.

Bhí mainistir i bhfad níos luaithe ann ar an láthair ach dódh í sa bhliain 1278. Tógadh caisleán Normannach go gairid ina dhiaidh sin ag Thomas de Clare, ceannasaí míleata. Is féidir bunchlocha túir ollmhóra cúinne an chaisleáin a fheiceáil fós. Timpeall na bliana 1350, atógadh an caisleán, a bhí ina fhothrach faoin am sin, mar eaglais ag clann Mac Con Mara.

Aththógadh an mhainistir atá ann faoi láthair ag Mac Cam Dall Macnamara  nó ag Sioda Cam MacConmara idir 1402 agus 1433, ag baint úsáide as balla imbhalla theas an tseanchaisleáin. Ba é an struchtúr seo a atógadh na Mac Con Mara ina dhiaidh sin mar an mhainistir atá ann faoi láthair, ar a dtugtar mainistir i gceart. Sa bhliain 1541, le linn an Reifirméisin, ghabh an Rí Anraí VIII an mhainistir agus chuaigh sé i lámha Conchobhair Ó Briain, Iarla Thuamhan. Timpeall na bliana 1590, fuair na Mac Con Mara smacht ar an láthair arís agus thosaigh siad arís ar é a dheisiú agus a athchóiriú. Bhí an mhainistir deisithe faoin mbliain 1604.

Timpeall na bliana 1640 rinneadh coláiste den fhoirgneamh agus deirtear go raibh 800 mac léinn ann. Níor tháinig Oilibhéar Cromail ach 10 mbliana ina dhiaidh sin, ag marú na mbráithre agus ag scriosadh an mhainistir. Sa bhliain 1671 rinneadh an foirgneamh a athchóiriú arís, ach níor bhain sé amach an stádas a bhí ann roimhe sin riamh.

Sa bhliain 1740, rinne an tEaspag Pococke cur síos air mar seo: "Tá Cuinche ar cheann de na mainistreacha is fearr agus is iomláine a chonaic mé in Éirinn." Tuairiscíodh chomh déanach le 1808 go raibh an mhainistir sa riocht céanna agus a fuair Pococke í.

Sa bhliain 1760, díbríodh na bráithre sa deireadh, cé gur fhan an bráithre deireanach, John Hogan, ann go dtí a bhás sa bhliain 1820, agus faoin am sin bhí na foirgnimh scriosta ag faillí.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Frithirí Proinsiasacha na hÉireann
Meánscoil na mBráithre, Inis Díomáin

Is meánscoil suite in Inis Díomáin, Contae an Chláir í **Meánscoil na mBráithre**. Bhunaigh an Bráthair Éamann Iognáid Rís an scoil sa bhliain 1824 agus mar sin tá sí ar na scoileanna is sine in Éirinn. Is í t-aon scoil do bhuachaillí amháin sa chontae. Ba é an Bráthair Ned Hayden, a d'imigh ón scoil sa bhliain 1996, an bráthair deireanach ina phríomh-oide ar an scoil. Tógadh foirgneamh na scoile sa bhliain 1974. Bhí bunscoil ceangailte leis an scoil sna blianta 1939–2000.

D'fhreastail Seán Pilib Ó Maolchalann, a cheap an chéad fhomhuireán, ar an scoil sa bhliain 1858.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh na scoile 

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Meánscoileanna in Éirinn
Poll na Brón

clé|250px|mion|Poll na Brón
Is tuama ursanach suite i gContae an Chláir é **Poll na Brón**. Tógadh san aois Neoiliteach é. Is é an tuama ursanach is cáiliúla in Éirinn é.

## Stair
Rinne Ann Lynch an láithreán a thochailt. Fuair sí iarsmaí 22 duine. Bhí cuid de na daoine thíos le foréigean. Na cnámha dar dáta 3800 agus 3200 RC (de fhaisnéis dátú charbón 14). 

## Sanasaíocht
Is foirm ghinideach den ainmfhocal “bró” (cloch mhuilinn) é “brón”; níl aon bhaint aige le “brón” sa bhrí “gruaim”.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Tuamaí ursanach
Catagóir:Séadchomharthaí meigiliteacha
Scoil Samhraidh Willie Clancy

Is scoil cheoil samhraidh atá suite i Sráid na Cathrach i gContae an Chláir í **Scoil Samhraidh Willie Clancy** (Béarla: *Willie Clancy Summer School*), ainmnithe in onóir Willie Clancy, píobaire uilleann mór le rá. Bhí baint mhór ag Muiris Ó Rócháin le heagrú na scoile.

Catagóir:Contae an Chláir
Maigh Fhearta

Is barúntacht suite i gContae an Chláir í **Maigh Fhearta**.

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Barúntachtaí Chontae an Chláir
An Tulach Íochtarach

Is barúntacht suite i gContae an Chláir é **an Tulach Íochtarach**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Barúntachtaí Chontae an Chláir
Cúlslais

Is éard is **cúlslais** (\) ann, ná marc cló (glif) a úsáidtear go príomha i ríomhaireacht, agus tá sí ina íomhá scáthánach den slais choiteann. San Unicode, tá sé ionchódaithe ag U+005C \ reverse solidus (HTML: &amp;#92;). 

## Stair
Thug Bob Bemer an carachtar "\" isteach chuig ASCII ar 18 Meán Fómhair, 1961, mar thoradh ar anailís mhinicíochta carachtair. Go háirithe, tugadh isteach an "\" ionas gur féidir na hoibritheoirí ALGOL Boole ∧ (AND) agus ∨ (OR) a bheith comhdhéanta in ASCII mar "/ \" agus "\ /" faoi seach. Bhí an dá oibritheoir seo san áireamh i luath-leaganacha den teanga ríomhchlárúcháin C a bhí seolta leis an Unix V6, Unix V7 agus an leagan reatha BSD 2.11.

Catagóir:Poncaíocht
Catagóir:Siombailí clóghrafacha
Glif

Is éard is **glif** ann ná gné na scríbhneoireachta: marc aonair, ar mheán scríofa, a chuireann le brí an mhéid atá scríofa.

Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Gaiféimí

Catagóir:Grafaic faisnéise
Catagóir:Siombailí
Catagóir:Clóghrafaíocht
Guagán Barra

Tá **Guagán Barra** (Béarla: *Gougane Barra*), nó carraig Bharra, in Iarthar Chorcaí in Éirinn.
mion
mion

### Stair
Deirtear gur thóg Naomh Fionnbarra mainistir ar oileán (Oileán Bharra Naofa) sa loch anseo sa 6ú haois. De réir cosúlachta chaith sé seal ansin ina dhíthreabhach agus tharla eachtraí go leor dó. (Tagann ainm an áit ó Naomh Fionnbarra).

Tá séipéal beag san áit anois a tógadh nuair a chuaigh an sagart Donchadh Ó Mathúna ar a theitheadh go dtí an ceantar iargúlta seo, thart fán bhliain 1700 nuair a bhí géarleanúint á dhéanamh ar Chaitlicigh na hÉireann. 

Bhí Guagán Barra ina ionad tábhachtach oilithreachta in aimsir na bPéindlithe. Is ann a ceiliúradh an tAifreann ar feadh na mblianta nuair a bhí na sagairt ar a gcoimeád.

Sa bhliain 1938 cuireadh tús le scéim foraoiseachta. Tá páirc foraoise ann anois a mheallann cuid mhór cuairteoirí. 

### Béaloideas
Tá 'Oileán agus Oileán Eile' ar cheann de na dánta is cáiliúla leis an bhfile Seán Ó Ríordáin - 'Tá Sasanach ag iascaireacht ar an loch, tá an fhírinne rólom ar an oileán.

## Féach freisin
Naomh Fionnbarra

## Naisc sheachtracha

* Finscéaltaː Naomh Fionnbarra agus Gúgán Barra (muscrai.wordpress.com, 2015)
* Físeánː Naomh Fionnbarra agus Gugán Barra – Scéal a shaoil agus a shaothair, le Liam Ó Murchú.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Áth an Choite

Is baile suite i gContae Luimnigh é **Áth an Choite**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Loch Gréine, Contae an Chláir

Is loch suite i gContae an Chláir é **Loch Gréine**.

Tá tábhacht ar leith leis an loch seo i litríocht na hÉireann. Tá tús an dáin Cúirt an Mheán Oíche le Brian Merriman suite ar bruach an locha seo. Tá cloch in aice leis an loch a bhfuil na línte tosaigh sin greanta uirthi.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae an Chláir
Aolchloch

Is carraig dhríodair chrua í **aolchloch**, agus í comhdhéanta de na mianraí siúd cailcít agus aragóinít, ar charbónáit chailciam iad. 

## Tagairtí

Catagóir:Mianraí
Catagóir:Cloch
Catagóir:Aolchloch
Ard Pádraig, Contae Luimnigh

Is baile fearainn agus sráidbhaile suite i gContae Luimnigh é **Ard Pádraig**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
An tÁth Leacach

Is baile atá suite i gContae Luimnigh é **an tÁth Leacach** (Béarla: *Athlacca*). Tá an baile suite 20km ó dheas ó Chathair Luimnigh. Is í an fheirmeoireacht an rannóg is tábhachtaí de gheilleagar an cheantair, cé go bhfuil meath tagtha uirthi. Tá an eaglais Phrostasúnach agus an créamaraí, ach tá spuaic na heaglaise agus simléir an chréamaraí ina seasamh i gcónaí.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Baile Uí Bhricín Thuaidh

Is baile fearainn suite i gContae Luimnigh é **Baile Uí Bhricín Thuaidh** (Béarla: *Ballybricken North*).

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Spás méadrach

Is é is **spás méadrach ** ann ná tacar neamhfholamh *X* ar a bhfuil méadrach d: X \times X \rightarrow \mathbb{R}. Is sórt fad é an luach d(x,y) idir na pointí x agus y. Ní bheidh d ina mheithreach muna bhfuil na hairíonna seo a leanas ag gach x, y, z \in X :

# d(x,y) \ge 0 , 
# d(x,y) = 0\, má x = y\, ,
# d(x,y) = d(y,x)\, agus
# d(x,z) \le d(x,y) + d(y,z) &nbsp;&nbsp;&nbsp; (*an éagothromóid triantánach*) .

Thug matamaiticeoir Francach an coincheap seo isteach i 1906. Maurice Fréchet ba ainm dó. 

Má  f  \colon X \rightarrow Y , áit gur spás méadrach é (Y,d') agus spás méadrach eile é (X,d), is feidhm leanúnach é f má shásaíonn sé an coinníoll seo a leanas ag gach  x\in X : 
 d'(f(y), f(x)) \rightarrow 0  de réir  d(y,x) \rightarrow 0 . Sainítear teorainn i spásanna méadracha mar sin:

: \lim_{x \to \infty}f^n(x) = L. \, .
Ciallaíonn é sin go ndruideann  d(f^n(x),L) chun 0, de réir ''n →  \infty . 

Má tá  x \in X  agus  r > 0 , is é is brí leis an dtacar
 B(x, r) =  \{ y \in X \colon d(x,y)  ná liathróid oscailte le ga r agus lár x.

Más fothacar Xé G, is tacar oscailte é  G má shásaíonn sé an coinníoll seo a leanas ag gach  x \in G :
ag gach  x \in G  tá luach r > 0 ionas go bhfuil B(x, r) ina fothacar de G.

## Tagairtí

Catagóir:Toipeolaíocht
John Ballance

Ba pholaiteoir é **John Ballance** (27 Márta 1839 - 27 Aibreán 1893). B'eisean an dara Príomh-Aire ar An Nua-Shéalainn. Saolaíodh i gCúige Uladh é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Daoine a rugadh i 1839
Catagóir:Básanna i 1893
Catagóir:Polaiteoirí Nua-Shéalannacha
Triticum timopheevii

Is éard is **Cruithneacht Thimopheev** (*Triticum timopheevii*, ar a dtugtar chomh maith **Cruithneacht Zanduri**) ann, ná cruithneacht theitreaplóideach ina bhfuil idir foirmeacha saothraithe agus fiáin ann. Tá an fhoirm chlóis teoranta d' iarthair na Seoirsia, cé gur féidir an fhoirm fhiáin (roimhe chatagóiriú mar T. araticum Jakubz.) a fháil ar fud oirdheisceart na Tuirce, thuaisceart na hIraice, iarthar na hIaráine agus na Traschugaise.

Creidtear gur éabhlóidigh cruithneacht Thimopheev ina n-aonar ó chineál níos coitianta *Triticum turgidum* , agus tuairiscítear go mbíonn hibridí idir *T. timopheevii* agus *T. turgidum* aimrid le "méid suntasach de neamhrialtachtaí crómasómacha sa mhéóis".

## Tagairtí

Daniel Zohary and Maria Hopf, Domestication of plants in the Old World, third edition (Oxford: Oxford University Press), pp. 58f.

Catagóir:Cruithneacht
Catagóir:Féara
Réabmheicnic

Is éard is **réabmheicnic** ann, ná réimse na meicnice a bhaineann le staidéar ar scaipeadh scoilteanna in ábhair. Baintear úsáid as modhanna na meicnice soladaí anailísí, chun an fórsa tiomána sa scoilt a ríomh, agus na meicnice soladaí turgnamhaí, chun friotaíocht an ábhair in aghaidh scoilteadh a mheas.

Catagóir:Fórsaí
Catagóir:Meicnic
Baile an Londraigh

Is baile suite i gContae Luimnigh é **Baile an Londraigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Caisleán Uí Chonaill

Is baile suite i gContae Luimnigh é **Caisleán Uí Chonaill** (nó *Caisleán Ó gConaing* go bunúsach). Sráidbhaile ar bruach Abhain na Sionainne is ea é, thart ar aon ciliméadar déag de Cathair Luimnigh. Tá sé an-aithne ar an iascaireacht, bradáin go háirithe.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Baile Uí Neachtain Beag

Is comharsanacht i gCathair Luimnigh é **Baile Uí Neachtain** nó **Baile Uí Neachtain Beag**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Uí Chuanach

Is barúntacht suite i gContae Luimnigh í **Uí Chuanach**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Luimnigh
Craobh Chomhartha

Is baile suite i gContae Luimnigh é **Craobh Chomhartha** (Béarla: *Crecora*), timpeall 13 ciliméadar ó Cathair Luimnigh.

Le daonra timpeall ceithre céad, Tá siopa, séipéal Caitliceach, bunscoil, oifig an phoist, agus club CLG sa bhaile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Cill Íde

Is paróiste suite i gContae Luimnigh í **Cill Íde** (Béarla: *Killeedy*).

Rugadh Peadar de Lása,  ceannaire Arm Impriúlach na Rúise, i gCill Íde sa bhliain 1678.

Bhuaigh CLG Cill Íde Craobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh sa bhliain 1980.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Fíonach, Contae Luimnigh

Is baile beag atá suite i ndeisceart Chontae Luimnigh é **Fíonach**. Rugadh Nollaig Ó Gadhra ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Montpelier

Is sráidbhaile agus baile fearainn suite i gContae Luimnigh é **Montpelier**.

## Féach freisin
* Montpellier — cathair sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Maigh Rua

deas|250px|mion|Eaglais na Corónach Mhuire Rónaofa, Maigh Rua
Is baile suite in oirthuaisceart Chontae Luimnigh í **Maigh Rua** (Béarla: *Murroe* (coitianta) agus *Moroe* (oifigiúil)). Tá an baile suite i measc na Sléibhte Eibhlinne. Téann an bóthar R506 tríd. Tá tús siúlóide de chuid Bhealach na Sléibhte Eibhlinne ar an mbaile.  Bhí 1,271 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.

Rugadh John Canon Hayes i Maigh Rua sa bhliain 1882. Eisean a bhunaigh Muintir na Tíre, cumann carthanach.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
An tSeanphailís

Is baile suite i gContae Luimnigh é **an tSeanphailís**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
An Déis Bheag

Is barúntacht suite i gContae Luimnigh í **an Déis Bheag**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Luimnigh
Uaithne Beag

Is barúntacht atá suite in oirthear Chontae Luimnigh é **Uaithne Beag**. Ainm cine is ea *uaithne*. 27,211 acra d'achar. Bunaíodh é faoin mbliain 1672.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Luimnigh
Caisleán Luimnigh

Is caisleán suite i gContae Luimnigh cois na Sionainne é **Caisleán Luimnigh**, leagan ceart dlisteanach ar an gcaisleán ar a dtugtar ‘*King John’s Castle*’ i gCathair an Chonartha.
clé|mion
clé|mion
clé|mion
clé|mion

### Stair
Ba é Eoin, Rí Shasana a d’ordaigh go dtógfaí an caisleán sa 13ú haois leis an gcathair a chosaint ó na teaghlaigh Ghaelacha a bhí ina timpeall. Níor leag an rí féin cos sa gcaisleán riamh.

Rinneadh athchóiriú ar an gcaisleán in 2010 agus caitheadh os cionn €5.7 milliún le feabhas a chur ar na háiseanna do thurasóirí ansin – ionad cuairteoirí, caifé, agus taispeántais nua-aimseartha ar chuid den obair sin. Bhí sé i seilbh Shannon Heritage le linn an ama sin.

Ghlac Comhairle Contae agus Cathrach Luimnigh seilbh ar an gcaisleán i mí Aibreáin na bliana 2022. 

### Ainm
Tugadh go leor ainmneacha ar an gcaisleán i gcaitheamh na mblianta. Thugtaí ‘an caisleán’ air i Luimneach féin den chuid ba mhó agus ‘Caisleán Luimnigh’ air taobh amuigh de Luimneach. Nuair a tugadh ar láimh don chomhairle é in 2022, moladh go n-athrófaí an t-ainm go ‘Limerick Castle’, ainm a bhíodh ar an daingean go dtí na 1800idí. Dúirt méara na linne, Daniel Butler go dtacódh sé le hathrú ainm an chaisleáin, ach chothaigh an smaoineamh conspóid bheag i measc mhuintir na cathrach.

Dúirt an staraí Sharon Slater in 2022 gurbh fhearr a d’fheilfeadh an t-ainm Béarla ‘Limerick Castle’ don chaisleán agus gur mhaith léi go dtabharfaí an t-ainm sin arís air i mBéarla.

## Nasc seachtrach
* Eolas ag Shannon Heritage faoi Chaisleán Luimnigh 

## Féach freisin

* Eoin, Rí Shasana

## Tagairtí

Luimnigh
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Luimneach
Deoise Luimnigh

Is deoise suite i gContae Luimnigh í **Deoise Luimnigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Deoisí in Éirinn
Eachinis, Luimnigh

Is oileán suite i gContae Luimnigh í **Eachinis**.

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin abhann na hÉireann
Catagóir:Oileáin Luimnigh
Catagóir:An tSionainn
Gailearaí Ealaíon Chathair Luimní

Is músaem suite i gContae Luimnigh é **Gailearaí Ealaíon Chathair Luimnigh**.

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Músaeim in Éirinn
Tórraimh in Éirinn

mion|Pictiúr de thórramh Éireannach i Meiriceá
Is éard is **Tórraimh in Éirinn** ann ná deasghnáth ceiliúrtha agus bróin a ghlactaí roimh chur duine san uaigh. Bhíodh cluichí tórraimh an-choitianta san am a caitheadh.

## Féach freisin
* Caoineadh (ealaín)
* Sochraid
* ''Finnegans Wake''
* ''Dathanna Geala Amháin''

*
Catagóir:Bás
*
Catagóir:Deasghnátha
Catagóir:Cultúr na hÉireann
Lios na Gráinsí

Is liagchiorcal i gContae Luimnigh, Éire é **Lios na Gráinsí** Tá sé suite 300m siar ó Loch Goir, 4&nbsp;km ó thuaidh ó An Brú. Tá bóthar Luimnigh-Cill Mocheallóg in aice láimhe.

## Gnéithe
clé|mion| Lios na Gráinsí, Contae Luimnigh, Éire, 1829
deas|mion|261x261px| Is é Lios na Gráinsí an liagchiorcal is mó in Éirinn.
I mí Lúnasa 2022, aithníodh snoiteáin chloiche neoiliteacha ar cheann desna clocha.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Séadchomharthaí náisiúnta i gContae Luimnigh
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
An Mhaoilchearn

Is abhainn suite i gContae Luimnigh í **an Mhaoilchearn**.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
Catagóir:Aibhneacha Chontae Luimnigh
Oileán an Rí

Is ceantar suite i gContae Luimnigh é **Oileán an Rí**.

Bhunaigh na Lochlannaigh Luimneach, ar Oileán an Rí thart ar 922 AD. Bhí trádálaithe agus ceardaithe iontach ag na Lochlannaigh agus bhí teagmhálacha ag Luimneach le bailte Lochlannacha eile ar fud na hEorpa.

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Luimnigh
Catagóir:Oileáin abhann na hÉireann
Coláiste Mhuire gan Smál

Is coláiste suite i gContae Luimnigh é **Coláiste Mhuire gan Smál** (Béarla: *Mary Immaculate College* nó *Mary I* uaireanta).

## Alumni mór le rá
*Jacqui Hurley
*Jim Daly
*Dáithí Ó Sé
*Dara Ó Cinnéide
*Una Healy
*Máire Treasa Ní Dhubhghaill

## Tagairtí


Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn
Catagóir:Ollscoil Luimnigh
Catagóir:Luimneach
Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1898
Catagóir:Bunaithe sna 1890í
Coláiste Oideachais Thuamhumhan, Luimneach

Is coláiste suite i gContae Luimnigh é **Coláiste Oideachais Thuamhumhan**.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contae Luimnigh
Coláiste Cnoc na Labhras

Is meánscoil suite i gContae Luimnigh é **Coláiste Cnoc na Labhras**.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contae Luimnigh
Comhairle Contae Luimnigh

Is comhairle de Contae Luimnigh í **Comhairle Contae Luimnigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Údaráis áitiúla in Éirinn