Senchas Fagbála Caisil

Téacs meánaoiseach is ea **Seanchas Fála Chaisil** (Sean-Ghaeilge **Senchas Fagbála Caisil**) a insítear an scéal faoi bhunúis ríogacht Chaisil.  Tá dhá leagan atá ar marthain, san fhoinse chéanna.  Measann Myles Dillon go dtéann an chéad chiud (§§ 1-3) siar go dtí an 8ú haois, agus an dara chuid (§§ 4-8) go coinníollach go dtí an 10ú haois.

## Fianaise
Caomhnaítear téacs na leaganacha ach amháin sa Seanchas Mór in Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath.  Déantar tagairt fhánach don scéal i Leabhar na gCeart.

## Achoimre
### An chéad leagn, §§ 1-3
Bhí *Duirdriu*, muicí rí Éile, agus *Cuirirán*, muicí rí Mhúscraí, ag tabhairt measa dá gcuid muc i gcoillte Caisil nuair a thit a chodladh orthu.  Bhí fís acu ansion, ina raibh aingeal Dé ag beannacht an chéad rí Caisil, Conall Corc mac *Luigdech*, agus ríthe Eoghanachta na Mumhan dá shliocht.  Agus an scéal seo inste aige dá rí féin, *Conall mac Nenta Con*, fuair  Duirdriu na tailte timpeall Caisil agus dhíol sé do Chonall Corc iad.  Is é de bharr seo go raibh ceart seacht gcumhal tugtha dá shliocht, *Uí Duirdrenn*, ag an rí Caisil.  Tugtar ansin liosta ríthe ó Chonall Corc go Dub Lachtna (9ú haois), i dteannta le roscaireacht darb ainm *Dicta Cuirirán Muiceda*.

### An dara leagan, §§ 4-8
Oíche amháin, d'fhan dhá mhuicí, *Duirdriu* agus *Cuirirán* ag *Clais Duirdrenn*, taobh ó thuaidh de Chaiseal.  Bhí fís fháidhiúil acu beirt, ina bhac siúd teacht Néimh Phádraig go hÉirinn.  An oíche dár gcionn, bhí dara dtús acu, they enjoyed a magnificent feast agus d'fhógair aingeal go mbronnfaí ríogacht na Mumhan ar an gcéad duine a lasfadh tine ar Chaiseal.  D'inis *Cuirirán* scéal a fhíse do Chonall Corc, mac rí na Mumhan, a rith gan mhoill chun tine a lasadh ag Dún Coirc i gCaiseal.  D'eagraigh sé ann fleá fhlaithiúil, an chéad cheann ar Chaiseal.  Ar iarratas Choirc, chuaigh na muicithe chuig a ríthe féin, um cuireadh chun na fleá a thabhairt dóibh.  Ag *Fíad Duma in Muiceda*, d'inis *Druidriu* [*sic* in ionad *Duirdriu*] an scéala do Chonall rí Éile.  Dheimhnigh na draoithe an scéal, ar an drochuair dó, óir go raibh na tailte i seilbh a ríochta.  Dá bharr, mháirseáil Conall ó dheas go Caiseal.  Ar a theacht ann, ámh, cuireadh fáilte roimh Chonall.  Ar a iarratas, thug *Druidriu* beannacht ainglí do Chorc agus d'fhógair sé é mar rí na Mumhan.  As ucht seo, bhronn Corc luach a shaothair ar an muicí.  Ón am sin i leith, bhíodh sé de cheart ag *Uí Druidrenn* gach rí nua Caisil a fhógairt, agus thugtaí seacht gcumhala dóibh mar chúiteamh.  Chosnódh an bheannacht i dteannta sin ríthe Caisil ar anbhás mura dhéanfaidís faillí ina gcuid dualgas fhírinne agus cheart dlí (*cf*. *[[fír flathemon]]*).  Leanann an téacs ar aghaidh, ag insint gur tharla seo seasca bliain roimh bhaisteadh Aonghasa mhic Nadha Fraoigh le Naomh Pádraig; agus gur chuir Aonghas "Cáin Bhaisteadh Phádraig" tri-bhliaintiúil i bhfeidhm sa Mhumhain, a gearradh go dtí réimse rí Chormaic.

## Foinsí
* Dillon, Myles (eag. agus aistr.), "The Story of the Finding of Cashel." *Ériu* 16 (1952): 61-73  H 3.17.  Faightear ábhair le haghaidh eagrán Dillon sna hiriseáin a leanas:
** Hull, Vernam, "Two passages in *The Story of the Finding of Cashel*." Zeitschrift für celtische Philologie 30 (1967). 14-6.
** Hull, Vernam, "Varia Hibernica, no. 2: *móaigid*." *[[Celtica (iriseán)|Celtica]]* 5 (1960): 136–7.
** Hull, Vernam, "Notes on Irish texts, no. 3: A passage in *Senchas fagbála Caisil*." ZCP 29 (1962/64): 187–8.
* Dillon, Myles (eag. agus aistr.). *Lebor na Cert. The Book of Rights*. Irish Texts Society 46 (1962).
* *[http://www.ucc.ie/celt/published/G102900 Lebor na Cert]* ar CELT.

## Naisc sheachtracha
* Cycles of the Kings, by Dan M. Wiley.
* Thesaurus Linguae Hibernicae (le haghaidh eagráin digitigh le Dillon)
* Iontráil ar CODECs

## Tagairtí

Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe