Rose Dugdale

Iarghníomhaí de chuid an IRA Shealadaigh — agus banoidhre Sasanach — ba ea **Bridget Rose Dugdale** (25 Márta 1941 – 18 Márta 2024), ar a dtugtaí **Rose Dugdale**.  Bhí a saol lán d'eachtraíocht, agus tharraing sí conspóid lena bheo agus lena mharbh. Sceimhlitheoir frith-Chaipitileach agus trodaí frith-Impiriúlach ar son saoirse na hÉireann, d'éirigh an banoidhre óg den uasalaicme Shasanach ina ceann feadhna ar aonad leathscoite ón IRA Sealadach i dtús na seachtóidí. Bhí Dugdale sa bhuíon a rinne creach ar Theach Russborough i gContae Chill Mhantáin sa bhliain 1974. 
[clé|mion|1974: ionsaí buamála ar bheairic [Constáblacht Ríoga Uladh|CRU ar An tSrath Bán, Bowling Green]]
[clé|mion|Teach Russborough i g[Cill Mhantáin  ]]

[clé|mion|Ghoid Dugdale ''[Lady Writing a Letter with her Maid*, Vermeer, 1670]]

=== Tús a saoil ===
Ba de bhunadh uasaicmeach as [[Devon]] Shasana í Dugdale agus bhí na liaga liatha airgid ag a muintir. Bhí teach i gceantar gustalach [[Chelsea]] acu chomh maith leis an eastát tuaithe.

Sheas Dugdale amach óna treibh féin ón tús. Neamhspleách agus ainrialta ón gcliabhán, in aois a seacht déag, i 1958, ní umhlódh sí mar *debutante* os comhair na [[Banríon Éilís a Dó|banríona Éilís a Dó]] i b[[Pálás Buckingham]] mura ngéillfeadh a tuistí féin go gcuirfidís, in éadan a dtola, go Coláiste Naomh Áine in Oxford í – coláiste aonghnéis do mhná.

Thosaigh an ceannairceach inti ag teacht chun cinn i rith a cuid laethanta ar an ollscoil mar a dtug sí féin agus a compánach, Jenny Chamer-Grove, ruathar faoi sheomra díospóireachta Chumann Oxford áit a raibh cosc ar mhná. Tharraing sí aird na meán uirthi féin agus níorbh é sin an uair dheireanach aici.

Bhain Dugdale [[Céim dochtúra|PhD]] amach in [[Ollscoil Londan|Ollscoil Londain]] sna [[1960idí]] san eacnamaíocht. Le flosc a ghlac an mac léinn Rose le polaitíocht radacach léirsithe sráide 1968.

=== Sceimhlitheoir ===
Chuaigh Dugdale le gluaiseacht mhíleata na Poblachta i ndiaidh [[Domhnach na Fola (1972)|Dhomhnach na Fola]] i nDoire i 1972. Í míréireach, ceanndána agus ag iarraidh cúl a thabhairt le cine. Ghoill pribhléid a muintire uirthi agus cothaíodh inti dá réir dáimh leis an dream a bhí faoi chois.

Robáil sí luach £82,000 de phictiúir agus gréithe airgid as teach a tuistí féin i 1973, chun an t[[An tIRA Sealadach|IRA Sealadach]] a mhaoiniú. Gabhadh í agus sa chúirt i 1973 á cosaint féin ar chúis robála a tuistí, chuir sí a hathair féin fá chroscheistiú. ‘I love you,’ arsa Dugdale, ‘but I hate that for which you stand.’

I mí Eanáir 1974, ghlac Dugdale páirt in ionsaí buama ar stáisiún [[Constáblacht Ríoga Uladh|de chuid Constáblacht Ríoga Uladh]] (CRU) inar úsáideadh [[Ingearán|héileacaptar]] a bhí fuadaithe. Úsáideadh an [[Ingearán|héileacaptar]] chun ionsaí buamála a dhéanamh ar bheairic de chuid CRU ar [[An Srath Bán|An tSrath Bán]] i g[[Contae Thír Eoghain|Co. Thír Eoghain]]. Ach níor phléasc na buamaí a chaitheadar.

Ghlac Dugdale páirt san eachtra robála a rinne an tIRA ar Theach Russborough i gContae Chill Mhantáin ar an 26 Aibreán 1974, inar goideadh saothair ealaíne, arbh fhiú £8m iad ag an am, trí phictiúr de chuid [[Peter Paul Rubens|Rubens]] ina measc, ceann amháin de chuid [[Francisco de Goya|Goya]] agus ceann eile de chuid [[Johannes Vermeer|Vermeer]]. Buaileadh [[Alfred Beit]], an fear 71 bliain d’aois gur leis an teach, agus duine dá fhoireann sa chloigeann le gunna. Ceanglaíodh agus cuireadh sa leabharlann iad, áit a bhfaca siad an bhuíon ag gearradh na bpéintéireachtaí as na frámaí. D’éalaigh siad as sin go tigín i measc na gcrann ar na bunchnoic sceirdiúla i n[[Dún na Séad]]. Ach ní raibh na gardaí i bhfad ag breith ar Dugdale agus frítheadh na pictiúir ar fad ina dhiaidh sin. 

Gearradh naoi mbliana príosúin ar Dugdale as an ról a ghlac sí san eachtra robála. Chuir na meáin dúil mhíchuibheasach i scéal an ruathair.

=== Príosún agus loghadh ===
Rugadh mac di le linn di a bheith sa phríosún agus phós sí poblachtach eile, Eddie Gallagher, le linn di a bheith faoi choimeád.

Bhí Dugdale páirteach sa chlár faisnéise *Rose Dugdale – Mná an IRA* a rinneadh do [[TG4]] in 2012. 

Fuair Dugdale bás agus í "ina codladh" i dteach altranais i m[[Baile Átha Cliath]] ar 18 Márta 2024. Bhí sí 83 bliain d'aois. 

== Féach freisin ==

* *The Heiress and the Heist* (RTÉ1, 2024), sraith faisnéise trí chlár a thug éachtaint ar shaol eachtrúil Rose Dugdale.
* Leabhrán dar teideal *An Stát versus Dugdale* le [[Pádraig Ua Maoileoin]], a d'fhoilsigh [[Coiscéim]] sa bhliain 2001. Cuntas spéisiúil ar an eachtra a raibh Dugdale páirteach ann in 1974. 
* "*Baltimore*" (R-A)  nó "*Rose’s War''" (SAM), scannán fada de chuid Joe Lawlor agus Christine Molloy, a tháinig amach in 2024.
* Dolours Price

## Tagairtí

Catagóir:Baill den IRA Sealadach
Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Coirpigh Éireannacha
Catagóir:Daoine as Devon