open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Smugairle róin coiteann

Is smugairle róin é an **smugairle róin coiteann** nó ***Aurelia aurita***. Ball d'ord na Semaeostomeae atá ann.  

## Dáileadh
Tagtar ar ghéineas na n*Aurelia* i bhfarraigí an domhain uilig nach mór, ó na teochreasa ó thuaidh go dtí domhanleithead 70° Thuaidh agus chomh fada ó dheas le domhanleithead 40 Theas. Tá an speiceas *Aurelia aurita* féin le fáil feadh chósta Atlantach na hEorpa Thuaidh agus feadh chósta Mheiriceá Thuaidh i Sasana Nua agus oirthear Cheanada. Go ginearálta, is géineas cladaigh é *Aurelia* ar féidir teacht air in inbhir agus cuanta.

## Tagairtí

Catagóir:Smugairlí róin
Smugairle an chompáis

Is smugairle róin é **smugairle an chompáis** (***Chrysaora hysoscella***). Ball d'ord na Rhizostomae atá ann. Bíonn sé le fáil I bhfarraigí na hEorpa, ón Tuirc go dtí an Kattegat, sa Lochlainn. Tagtar orthu freisin san Aigéan Atlantach Theas amach ó chósta na hAfraice Theas.

## Tagairtí

Catagóir:Smugairlí róin
Smugairle leonmhongach

Is smugairle róin é an **smugairle leonmhongach** nó **ollsmugairle róin** (*Cyanea capillata*).

## Tagairtí

Catagóir:Smugairle róin
Cyaneidae

Is fine smugairlí róin é na **Cyaneidae**. Tá dhá ghéineas agus thart ar 20 speiceas san fhine, an smugairle leonmhongach san áireamh.

* Géineas *[[Cyanea]]* Péron agus Lesueur, 1810
***[[Cyanea annaskala]]* von Lendenfeld, 1884
***[[Cyanea buitendijki]]* Stiasny, 1919
***[[Smugairle leonmhongach|Cyanea capillata]]* (smugairle leonmhongach) (Linnaeus, 1758)
***[[Cyanea citrea]]* (Kishinouye, 1910)
***[[Cyanea ferruginea]]* Eschscholtz, 1929
***[[Cyanea lamarckii]]* (smugairle róin gorm) Péron agus Lesueur, 1809
***[[Cyanea nozakii]]* Kishinouye, 1891
***[[Cyanea postelsi]]* Brandt, 1838
***[[Cyanea purpurea]]* Kishinouye, 1910
***[[Cyanea rosea]]* Quoy agus Gaimard 1824
* Genus *[[Desmonema (cnidarian)|Desmonema]]* L. Agassiz, 1862
***[[Desmonema chierchianum]]* Vanhöffen 1888
***[[Desmonema comatum]]* Larson 1986
***[[Desmonema gaudichaudi]]* Lesson 1832
***[[Desmonema glaciale]]* Larson 1986
***[[Desmonema scoresbyanna]]* Gershwin agus Zeidler 2008

## Tagairtí

Catagóir:Smugairle róin
Smugairle róin gasach

Is smugairle róin é an **smugairle róin gasach**. Ball d'ord na Rhizostomae atá inti. 

## Tagairtí

Catagóir:Smugairle róin
13 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

12 Lúnasa - *13 Lúnasa* - 14 Lúnasa 

Is é Dé Sathairn an 13 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **aonú lá déag** comórtais.

## Clár

13 Lúnasa
14 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

13 Lúnasa - *14 Lúnasa* - 15 Lúnasa 

Is é an Domhnach an 14 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **dara lá déag** comórtais.

## Clár

14 Lúnasa
Ashgabat

Is é **Ashgabat** príomhchathair na Tuircméanastáine agus an chathair is mó sa tír. Bhí 773,400 duine ina chónaí in Ashgabat sa bhliain 2004 agus 909,000 duine sa bhliain 2009.

D'fhás an chathair as dúnfort a tógadh ann sa bhliain 1881 agus mar sin is cathair sách nua é. Tháinig an t-ainm as sráidbhaile sa limistéir. Sa bhliain 1948 bhuail crith talún mór an chathair. Níor tuairiscíodh an drochscéala go forleathan san Aontas Sóivéadach ag an am. Scriosadh gach foirgneamh a bhí déanta de bhrící agus rinne damáiste mór do na foirgnimh a tógadh le coincréit. Níltear cinnte faoi líon na ndaoine a fuair bás de bharr an chrith talún ach tá formhór na meastachán os cionn 100,000 duine básaithe. Toradh amháin an tubáiste ná an chuma nua-aimseartha ar an gcathair. Is beag seanstruchtúr fágtha ann.

Tá Ashgabat suite san Áise Láir idir Gaineamhlach Karakum agus na sléibhte Kopet Dag i ndeisceart na Tuircméanastáine, gar do theorainn na hIaráine. Tugtar uisce isteach anoir trí mheán an Chanáil Karakum ón abhainn Amu Darya. Tá suíomh Nisa, príomhchathair Impireachta na bPairteach anallód.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh Idirlín na cathrach, i mBéarla. Arna rochtain ar 11 Lúnasa 2016  

mion|clé|750px|Soilse Ashgabat san oíche

Catagóir:An Tuircméanastáin
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Eleanor Hull

Scoláire mór Gaeilge ba ea **Eleanor Henrietta Hull** (15 Eanáir 1860 – 13 Eanáir 1935), nó **Eibhlín Ní Choill**.
  

Rugadh í ar 15 Eanáir 1860. Ba é an geolaí Edward Hull a hathair agus ba í Mary Catherine Henrietta Cooke, iníon dochtúra as Cheltenham i Sasana, a máthair. I Manchain a rugadh Eleanor ach chaith sí blianta tosaigh a saoil i mBaile Átha Cliath. Bhí ainm an cheoil uirthi agus í óg.

I gColáiste Alexandra agus i gColáiste Ríoga na hEolaíochta a fuair sí oideachas, agus d’fhreastail sí ar chúrsa Sean-Ghaeilge i Scoil Ard-Léinn na Gaeilge i 1909. D’fhoghlaim sí Gaeilge ó Staindis Mac an Aodhaigh Ó Gráda agus rinne staidéar ar an léann Ceilteach faoi threoir Kuno Meyer, Holger Pedersen agus Robin Flower. 
Bhí an-suim aici sa litríocht agus i gcultúir iasachta. I Londain bhí sí ina huachtarán ar Chumann Liteartha na hÉireann, ina rúnaí ag an gCumann Ríoga Áiseach agus ina ball de chomhairle an Chumainn Bhéaloidis.

Scríobh sí a lán leabhar. Chuir sí *Lives of the Celtic Saints* in eagar agus scríobhadh don *Celtic Review*, don *Literary World* agus *Folklore Journal*. Rinneadh sí léirmheastóireacht do *The Times*.

Bhí sí ar bhunaitheoirí Chumann na Scríbheann Gaeilge i 1896, agus tar éis a báis rinne Robin Flower tagairt dá dúthracht – “her disinterested enthusiasm, ceaseless industry, and gracious and tactful gift in negotiation”.

Fuair sí bás i Londain ar 13 Eanáir 1935.

## Liosta leabhar
* *The Cuchulain Saga in Irish Literature*. Londain: David Nutt 1898 https://archive.org/details/cuchullinsagain00cuchgoog

* *Pagan Ireland*. Baile Átha Cliath: M.H. Gill & Son, 1904, https://archive.org/details/paganirelandbyel12hull

* *Early Christian Ireland*. Londain: David Nutt, 1905, https://archive.org/details/earlychristiani00hullgoog 

* *A Text-Book of Irish Literature*. M.H. Gill & Son 1906–8 (2 iml.), https://archive.org/stream/textbookofirishl01hulliala/textbookofirishl01hulliala_djvu.txt

* *Cuchulain the Hound of Ulster*. Nua-Eabhrac: Thomas Y. Crowell Company, 1909, https://archive.org/details/cuchulainhoundof00hull2 

* *The Poem-Book of the Gael*. Chicago: Browne & Howell Company, 1913, https://archive.org/details/poembookofgael00hulliala 

* *The Northmen in Britain*. Nua-Eabhrac: Thomas Y. Crowell Company, 1913, https://archive.org/details/northmeninbritai00hull 

* *A History of Ireland and her People*. 2 iml., 1926–1931. Athchló G. G. Harrap & Company Ltd, 1972, http://gutenberg.net.au/ebooks08/0800111h.html

* *Folklore of the British Isles*. Methuen & Co. 1928.

## Tagairtí

Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Básanna i 1935
D. A. Binchy

Bhí **Daniel Anthony Binchy** (1899 – 1989) ar dhuine de mhórscoláirí Gaeilge an fichiú haois.

I gContae Chorcaí a rugadh a thuismitheoirí  William Patrick Binchy agus Annie Brown. Bhí siopa agus teach tábhairne ag a athair sa Ráth i gContae Chorcaí i 1901. Bhí triúr deartháireacha aige agus deirfiúr amháin, agus ní raibh Gaeilge ar bith ag an teaghlach.

Fuair sé marc caoga hocht faoin gcéad sa Ghaeilge sa mháithreánach, cé go ndúirt sé níos déanaí gur beag eolas a bhí aige ar an teanga ag an am.  Bhain sé BA le honóracha den chéad scoth sa dlí agus sa pholaitíocht sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, agus MA i nuastair na hÉireann. Bhí B.L. aige freisin. Rinne sé staidéar ina dhiaidh sin in München, i mBeirlín, i bPáras agus san Ísiltír, agus fuair sé MA ó Oxford. I 1924 ceapadh é ina Ollamh le dlí-eolaíocht agus leis an dlí Rómhánach sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.

Chuir sé roimhe a aire a dhíriú ar sheandlíthe na hÉireann ar chomhairle Sir Paul Vinogradoff, ollamh le dlí-eolaíocht in Oxford. Dúirt Osborn Bergin leis go gcaithfeadh sé dianstaidéar a dhéanamh ar feadh deich mbliana sula bhféadfadh sé tráchtas dlí a chur in eagar. Dúirt Binchy féin ina dhiaidh sin go raibh an ceart ag Bergin. Théadh sé chun Dún Chaoin ag foghlaim Gaeilge, d’fhreastalaíodh ar léachtaí, rinne staidéar ar Shanscrait agus chuir eolas ar an mBreatnais.

I 1929 ceapadh é ina mhinistir thar ceann na hÉireann sa Ghearmáin. Bhí an Ghearmáinis go maith aige agus thapaigh sé an deis chun freastal ar chúrsaí sa teangeolaíocht chomparáideach i mBeirlín. (Níor thaitin Hitler leis.) Chaith sé cuid mhaith den chogadh ag obair ar son na gComhghuaillithe san  Royal Institute of International Affairs agus scríobh leabhar suntasach dar theideal *Church and State in Fascist Italy* (1941). 

Bhí tosaithe aige ar a shaothar mór, an *Corpus Iuris Hibernici*, agus ábhar ann a bhí bailithe óna lán seanlámhscríbhinní. Nuair a bhí sé críochnaithe bhí fáil ag scoláirí eile ar an gcuid is mó de na dlíthe i sé imleabhar. I 1943 thug sé léacht Rhys (‘The linguistic and historical value of the Irish law tracts’) i Londain (cé nach raibh ach scata an-bheag ag éisteacht). 

Ó 1943 go 1946 bhí sé ina Ollamh le Dlí Canónta i gColáiste Phádraig, Maigh Nuad. Ina dhiaidh sin bhí sé ina Chomhalta Sinsearach Taighde i gColáiste Corpus Christi in Oxford. Ó 1949 go 1975 bhí sé ina Ollamh Sinsearach in Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath.  

Níor phós sé riamh.

## Príomhshaothar
*Corpus Iuris Hibernici: ad fidem codicum manuscriptorum*. Dublin Institute for Advanced Studies. 1978 

## Tagairtí

Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1899
Catagóir:Básanna i 1989
Svetlána Alecsiévich

Scríbhneoir neamhfhicsin agus iriseoir iniúchta de chuid na Bealarúise is ea **Svetlána Alecsándrovna Alecsiévich** (r. 1948). Is i Rúisis a scríobhann sí.

Rugadh Svetlána Alecsiévich ar an 31ú lá de mhí an Mhárta i mbaile beag Stanislaviv, nó Ivano-Frankivsk [An Úcráinis: Іва́но-Франкі́вськ, *Ivano-Frankivśk*] mar a thugtar air ón mbliain 1962 amach, san Úcráin. Ag an am a rugadh í, bhí Stanislaviv suite i bPoblacht Shóivéadach Shóisialach na hÚcráine. Bealarúiseach ab ea a hathair agus Úcránach ab ea a máthair.
clé|mion|2013
Moladh Duais Nobel na Litríochta di sa bhliain 2015. Dúirt Acadamh na Sualainne gur bronnadh an duais uirthi de bharr na "scríbhneoireachta ilfhónaí" a chum sí, scríbhneoireacht atá ina "leacht cuimhneacháin d'fhulaingt agus do mhisneach ár linne." Is í Svetlána Alecsiévich an chéad scríbhneoir riamh de chuid na Bealarúise dá moladh an duais seo.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí
Catagóir:Daoine Bealarúiseacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Scríbhneoirí Úcránacha
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Litríochta
Seangán mórthónach

Is feithid é **an seangán mórthónach**. Ball d'fhine na Lepismatidae atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Seangáin
Catagóir:Feithidí
15 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

14 Lúnasa - *15 Lúnasa* - 16 Lúnasa 

Is é an Luan an 15 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **tríú lá déag** comórtais.

## Clár

## Naisc sheachtracha

15 Lúnasa
17 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

16 Lúnasa - *17 Lúnasa* - 18 Lúnasa 

Is é Dé Céadaoin an 17 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **cúigiú lá déag** comórtais.

## Clár

17 Lúnasa
Gary O'Donovan

Is rámhaí Éireannach é **Gary O'Donovan** (rugadh 30 Nollaig 1992). Is as an Sciobairín, Contae Chorcaí é. Lena dheartháir Paul, bhuaigh sé bonn airgid ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016.mion|clé|Gary (ar dheis) agus Paul O'Donovan|220x220px
## Tagairtí

Catagóir:Lúthchleasaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Rámhaíocht
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Paul O'Donovan

Is rámhaí Éireannach é **Paul O'Donovan** (rugadh 19 Aibreán 1994). Is as An Sciobairín, Contae Chorcaí é. mion|clé|Paul (ar chlé) agus Gary O'Donovan, 2016

## Gairm
### 2016

Lena dheartháir Gary, bhuaigh sé bonn airgid amach ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016.

### 2021

Ba iad na hÉireannaigh rogha láidir na coitiantachta i dTóiceo tar éis dóibh Craobhacha na hEorpa agus an Domhain a bhuachan sna blianta 2016-2019. In éineacht lena chara Gary O'Donovan, bhuaigh sé bonn óir sa gcomórtas céaslaire (bád beirte) ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh ar 29 Iúil 2021. Sé nóiméad, sé shoicind a thóg sé ar an mbeirt fhear as an Sciobairín an rás a chríochnú.  Thug foireann na Gearmáine dúshlán na nÉireannach sa rás ceannais ach léirigh O’Donovan agus McCarthy a gcumas sa dara cuid den rás chun críochnú 0.86 soicind chun tosaigh ar bheirt na Gearmáine.

### 2024

Bhuaigh  O’Donovan bonn óir sa chomórtas céaslaire beirte i bPáras – agus bonn óir sa chomórtas céaslaire aonair ag Craobhchomórtas Rámhaíochta an Domhain. D'éirigh leis a bheith ar an gcéad Oilimpeach as Éirinn a bhuaigh boinn ag trí chluiche Oilimpeacha as a chéile.

Ainmníodh O’Donovan mar Phearsa Spóirt RTÉ na Bliana ag Gradaim Spórt RTÉ 2024 os comhair lucht féachana beo  in RTÉ in 2024.

## Féach freisin

* Fintan McCarthy
* Céaslaire 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Lúthchleasaithe Éireannacha
Catagóir:Rámhaíocht
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
16 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

15 Lúnasa - *16 Lúnasa* - 17 Lúnasa 

Is é An Mháirt an 16 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **ceathrú lá déag** comórtais.

## Clár

16 Lúnasa
Aonocsaíd sulfair

Comhdhúil neamhorgánach le foirmle SO is ea **aonocsaíd sulfair**. Ní bíonn sí ar fáil ach amháin mar chéim de chaolghás. Nuair a bhíonn sí tiubhaithe nó comhdhlúite, athraíonn sí go dtí S2O2 (déshulfair dé-ocsaíd). D'aimsíodh í sa spás, ach ab é sin, is annamh a chastar uirthi slán.

## Struchtúr agus nascadh
Bíonn bunstaid thripléadach ag an mhóilín SO cosúil le O2, i.e. bíonn dhá leictreon neamhphéireáilte ag gach móilín. Is ionann nascfhad an S-O 148.1&nbsp;agus na nascfhaid sin a fhaightear sna mbunocsaídí sulfair (e.g. S8O, S−O = 148&nbsp;pm) ach níos faide ná an nasc S-O gásach  S<sub>2</sub>O (146&nbsp;pm).
Flosctar an móilín le radaíocht neas-infridhearg go dtí an staid shingléadach (gan aon leictreoin neamhphéireáilte). Creidtear go mbíonn an staid shingléadach níos imoibríoch ná bhunstaid, ar an mbealach céanna is a mbíonn  ocsaigin shingléadach níos imoibríoch ná ocsaigin thripléadach.

## Táirgeadh agus imoibrithe
Bíonn táirgeadh SO mar imoibrí, tré na sintéise orgánaí, bunaithe ar úsáid na  gcomhdhúile a "easbhrúann amach" SO. Mar shampla, dianscaoileadh an mhóilín mheasartha shimplí tíaráin 1-ocsaíd: chomh maith le samplaí níos casta, cosúil le ocsaíd tríshuilfíde, C10H6S3O
:C2H4OS  → C2H4 + SO
Bíonn an móilín SO éagobhsaí go teirmidinimiciúil, ag tiontú ar dtús go dtí S2O2.  Ionsánn SO isteach sna hailcéiní, sna hailcíní agus sna dhé-éiní ag tairgeadh móilíní le fáinní tríbhallánach le sulfair iontu.

## Tagairtí

Catagóir:Gáis
Catagóir:Idirchailciginí
Catagóir:Ocsaídí Sulfair
Kumasi

Cathair i nGána is ea **Kumasi** agus é suite 200km (100 míle) ó thuaidh ó Mhurascaill na Guine. Tá Kumasi suite i dtír na nAsantaech gar do Loch Bosumtwi i réigiún na bhforaoisí báistí. Measadh 2,069,350 duine a bheith ina gcónaí ann sa bhliain 2013.

Bunaíodh Kumasi sa bhliain 1680. Sa bhliain 1695 rinneadh príomhchathair Chomhnaidhm na Asantaech de.
 
## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil na cathrach. Arna rochtain ar 14 Lúnasa 2016 

Catagóir:Cathracha Ghána
18 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

17 Lúnasa - *18 Lúnasa* - 19 Lúnasa 

Is é Dé Máirt an 18 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **séú lá déag** comórtais.

## Clár

18 Lúnasa
19 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

18 Lúnasa - *19 Lúnasa* - 20 Lúnasa 

Is é Dé Céadaoin an 19 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **seachtú lá déag** comórtais.

## Clár

## Naisc sheachtracha

19 Lúnasa
20 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

19 Lúnasa - *20 Lúnasa* - 21 Lúnasa 

Is é Dé Sathairn an 20 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **t-ochtú lá déag** comórtais.

## Clár

20 Lúnasa
3 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

*3 Lúnasa* - 4 Lúnasa 

Ba é Dé Céadaoin an 3 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **chéad lá** comórtais. Bhí an oscailt oifigiúil ar siúl dhá lá ina dhiaidh.

## Clár

## Naisc sheachtracha
* Craobh Oilimpeach sacair na mban ag Rio 2016, ar shuíomh oifigiúil FIFA 

03
Comhdhúil neamhorgánach

[mion|salann neamhorgánach in CH<sub>3</sub>CN nó [aicéitinítríl]]
Is éard is **comhdhúil neamhorgánach** ann ná comhdhúil nó cumasc nach bhfuil orgánach. Níl an téarma dea-shainithe, ach sa chiall is simplí, tagraíonn sé do chomhdhúile nach bhfuil carbón iontu, agus nach raibh bainteach le nó eascraithe as ábhar beo.

## Tagairtí

*
Dé-ocsaíd sulfair

Is comhdhúil cheimiceach í **Dé-ocsaíd sulfair**. Ag atmaisféar caighdeánach, is gás tocsaineach é le boladh géar greannach. Is é a tríphointe ná 197.69 K agus 1.67 kPa. Scaoiltear amach í go nádúrtha le linn gníomhaíochta bolcánacha.

Bhain na Rómhánaigh úsáid as dé-ocsaíd sulfair chun fíon a dhéanamh nuair a fuair siad amach nuair a dhóití coinnle sulfair taobh istigh de soithí folamh fíona go gcoimeádtar iad saor ó bholadh fhínéagair.
## Struchtúr agus nascadh

Is móilín lúbtha é SO2 le C2v grúpa pointí siméadrach. Chuirfeadh chur chuige bunaithe ar teoiric an fhiúsnaisc, ag scrúdú ar s agus p fithiseáin amháin, síos ar an nascadh i dtéarmaí athshondais idir dhá struchtúr athshondas.
center|350px|thumb|
Dhá struchtúr athshondas de SO<sub>2

Tá nascord de 1.5 ag an nasc idir sulfair agus ocsaigin. Tugtar tacaíocht don chur chuige simplí seo nach n-agraíonn rannpháirtíocht '' d ' '  fithiseach. 

Maidir le foirmiúlachas leictreonchomhairimh, tá staid ocsaídiúcháin de +4 ag adamh sulfair agus lucht foirmiúil de +1.
## Tarlú
Bíonn SO2 le fáil ar an Domhan ach i dtiúchan an-bheag agus san atmaisféar ag thart ar 1 csb (codanna sa billiún).

Ar phláinéid eile, is féidir teacht uirthi i dtiúchain éagsúla, an ceann is tábhachtaí ná ar atmaisféar Véineas, áit a bhfuil sí ar an an tríú gás is suntasaí, ag 150 csm. Ansin, comhdhlúthaíonn sí chun scamaill á dhéanamh, agus bíonn sí ina cuid thábhachtach de imoibrithe ceimiceacha san atmaisféar agus cuidíonn sí leis an téamh domhanda. Luaitear í mar an ghníomhaire lárnach is mó a bhíonn freagrach as luathtéamh Mharsa, le meastacháin na tiúchana san ísealatmaisféar chomh hard le 100 csm, cé nach mbíonn sí ann ach amháin i méideanna rian ann bheag. Ar Véineas agus Mars agus ar an Domhan araon, creidtear gurb é sceitheadh gáis bholcánaigh a phríomhfhoinse. Bíonn 90 % dé-ocsaíd sulfair san atmaisféar Io agus ceaptar go mbíonn rianméideanna freisin in atmaisféar Iúpatair. 

## Tagairtí

Catagóir:Ocsaídí aigéadacha
Catagóir:Idirchailcigí
Catagóir:Leasaithigh
Catagóir:Cuisneáin
Catagóir:Toitcheo
Catagóir:Ocsaídí Sulfair
Catagóir:Móilíní comharthaíochta gásacha
Catagóir:Móilíní adamhacha
Catagóir:Gáis thionsclaíocha
Sausage Party

Scannán beochana Meiriceánach is ea ***Sausage Party*** a rinneadh sa bhliain 2016.

## Carachtair

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin 2016
Catagóir:Scannáin beochana 2016
Catagóir:Scannáin Béarla
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga an Gheimhridh 2012

Thóg **Cluichí Oilimpeacha do Daoine óga an Gheimhridh 2014** ar siúl i Innsbruck, An Ostair. Thosaigh sé ar 13 Eanáir agus críochnóidh é ar 22 Eanáir.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga an Gheimhridh 2016

Thóg **Cluichí Oilimpeacha do Daoine óga an Gheimhridh 2016** ar siúl i Lillehammer, An Iorua. Thosaigh sé ar 12 Feabhra agus chríochnaigh sé ar 21 Feabhra.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga
21 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

20 Lúnasa - *21 Lúnasa* 

Is é Dé Domhnaigh an 21 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **naoú lá déag** comórtais agus lá an tsearmanais dúnta.

## Clár

21 Lúnasa
4 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016

3 Lúnasa - *4 Lúnasa* - 5 Lúnasa 

Ba é Déardaoin an 4 Lúnasa ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 an **dara lá** comórtais. Bhí an oscailt oifigiúil ar siúl an lá ina dhiaidh.

## Clár

04
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga an tSamhraidh 2018

Thóg **Cluichí Oilimpeacha do Daoine óga an tSamhraidh 2018** ar siúl i Buenos Aires, An Airgintín. Thosaigh na cluichí ar 6 Deireadh Fómhair agus chríochnaigh é ar 18 Deireadh Fómhair.

## Tairisceana

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga an Gheimhridh 2020

Bhí **Cluichí Oilimpeacha do Daoine óga an Gheimhridh 2016** ar siúl i Lausanne, An Eilvéis. Tosóidh sé ar 10 Eanáir agus críochnóidh é ar 19 Eanáir.

## Tairisceana

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga
Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga

Is eachtra spóirt idirnáisiúnta do dhéagóirí iad na **Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga** a bhíonn ar siúl gach ceithre bliana. Imrítear go leor spórt éagsúla sna cluichí, agus tá cluichí ar leith ann do spóirt an tSamhraidh agus spóirt an Gheimhridh.

## Na cluichí

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha
Catagóir:Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga
The Economist

Nuachtán seachtainiúil i mBéarla is ea ***The Economist***, arbh é an Economist Group a úinéir agus a chuirtear in eagar go príomha in oifigí i Londain. Chuir James Wilson *The Economist* ar bun i mí Meán Fómhair, 1843. Mar gheall ar a stair luath, tugann *The Economist* "nuachtán" air féin, ach le blianta fada tagann gach uimhir a chuirtear i gcló amach ar pháipéar snasta cosúil le hirisleabhar. 1.5 milliún cóip an chiorclaíocht ag *The Economist* sa bhliain 2006. Díoltar leath díobh sna Stáit Aontaithe.

Is é an Economist Group úinéir *An Economist*. Tá 50% de na scaireanna i lámha na dteaghlach Rothschild (an chraobh Sasanach díobh) agus Agnelli. Is le hinfheisteoirí príobháideacha an 50% eile, eagarthóirí agus baill eile na foirne ina measc. Tá ionadaithe de chuid mhuintir Rothschild agus Agnelli araon ar bhord stiúrtha an nuachtáin.

De réir an ráiteas misin atá ag *The Economist* agus atá le feiceáil in gach uimhir de, tá comhrac dian idir an éirim agus aineolas faiteach neamhfhiúntach a chuireann bac ar an dul chun cinn. Seasann an nuachtán an fód ar son na saorthrádála, an domhandaithe agus na saorinimirce.  
mion|clé|''The Economist'', uimhir 1, 2 Meán Fómhair 1843

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil, arna rochtain ar 16 Lúnasa 2016

Catagóir:Nuachtáin Briotanacha
Catagóir:Tréimhseacháin Shasanacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Seachtanáin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1843
Catagóir:Bunaithe sna 1840í
Oliver Dingley

Is tumadóir idirnáisiúnta ar son na hÉireann é **Oliver Dingley** (rugadh 24 Samhain 1992 i Harrogate, Sasana). 

Ghlac sé páirt sa lingchlár 3 méadar ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016. Tháinig sé sa 13ú háit sa chéad bhabhta le 399.80 pointe. Ag an leathcheannais tháinig sé sa 9ú háit sa chéad bhabhta le 414.25 pointe. Ag an cheannais bhain sé 442.90 pointí amach agus chríochnaigh sé san 8ú háit.

Bhuaigh Dingley bonn cré-umha ar son Sasana ag na Cluichí Comhlathais 2014 i nGlaschú. Tháinig sé sa 8ú háit sa lingchlár aonair 3m ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018 ar son na hÉireann, tháinig sé sa 5ú háit sa lingchlár 1m. De bharr ar thinneas ní raibh sé ábalta páirt a ghlacadh sna himeachtaí eile.

## Naisc sheachtracha
Oliver Dingley ar Twitter

Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tumadóirí
Catagóir:Tumadóirí Éireannacha
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2028

Beidh **Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2028** ar siúl sa bhliain 2028, in Los Angeles.

## Tairiscint

2028
2028
Catagóir:Spórt i 2028
Catagóir:Stáit Aontaithe Mheiriceá
Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022

clé|mion|searmanas oscailte
Reáchtáladh **Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022** i mBéising, An tSín idir an 4 agus an 20 Feabhra 2022. Bhí Cluichí Oilimpeacha an tsamhraidh ar siúl sa chathair sin sa bhliain 2008.
clé|mion|searmanas oscailte
Bhí seisear ar fhoireann na hÉireann sa chomórtas. Bhí siad ag glacadh páirt in imeachtaí éagsúla i rith na míosa, le sciáil ina measc. D’iompair Brendan Newby agus Elsa Desmond brat na hÉireann ag an searmanas oscailte.

## Féach freisin
Na Cluichí Oilimpeacha Geimhridh

## Tagairtí

*
2022
Catagóir:Spórt i 2022
Catagóir:Béising
Catagóir:An tSín
Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018

Beidh **Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018** ar siúl i bPyeongchang, An Chóiré Theas idir an 9 Feabhra agus an 25 Feabhra 2018. Seo an chéad uair a tionóladh Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh sa Chóiré Theas.

## An Comórtas

### Féilire

### Na spóirt ar an gclár
Sna Cluichí seo beidh 102 chomórtas san iomlán (50 comórtas do na fir, 44 do na mná agus ocht gcinn measctha), i cúig dhisciplín déag sna seacht spórt Oilimpeacha.

## Náisiúin Rannpháirteacha

## Boinn

 Náisiún óstach (An Chóiré Theas)
}}||6em|5em}};"|Ór
!scope="col" style="background-color:silver; width:;"|Airgead
!scope="col" style="background-color:#cc9966; width:;"|Cré-umha
!scope="col" style="width:;"|Iomlán
|-
| 1 ||align=left|   An Iorua || 14 || 14 || 11 || 39
|-
| 2 ||align=left |  An Ghearmáin || 14 || 10 || 7 || 31
|-
|3|| align="left" |   Ceanada || 11 || 8 || 10 || 29
|-
|4|| align="left" |   Stáit Aontaithe Mheiriceá || 9 || 8 || 6 || 23
|-
|5|| align="left" |   An Ísiltír || 8 || 6 || 6 || 20
|-
|6|| align="left" |   An tSualainn || 7 || 6 || 1 || 14
|- bgcolor=ccccff
|7||align=left|   An Chóiré Theas  || 5 || 8 || 4 || 17
|-
|8|| align="left" |   An Eilvéis  || 5 || 6 || 4 || 15
|-
|9|| align="left" |   An Fhrainc  || 5 || 4 || 6 || 15
|-
|10|| align="left" |   An Ostair  || 5 || 3 || 6 || 13
|- class="sortbottom"
!colspan=2| Iomlán (28 Choiste Oilimpeach Náisiúnta) || 103 || 102 || 102 || 307
|}

## Tagairtí

*
2018
Catagóir:Spórt i 2018
Catagóir:An Chóiré Theas
An Chipir i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg

Ghlac **An Chipir** páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2003.

## Iomaitheoirí

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse na nÓg
Rámhaíocht

Is éard is **rámhaíocht**, nó iomramh, ann ná bád a thiomáint tríd an uisce trí bheith ag tarraingt ar na maidí rámha.

## Rámhaíocht ag na cluichí Oilimpeacha
Is spórt Oilimpeach atá sa rámhaíocht a bhí ann den chéad uair i 1900 (cuireadh an comórtas ar ceal i 1896 de bharr drochaimsire).

Seo a leanas na comórtais ag na cluichí Oilimpeacha:

Catagóir:Rámhaíocht
Liagóir

thumb|275px|Liagóir (ar dheis), agus beirt rámhaithe.
Ar fhoireann rámhaíochta, is é an **liagóir** an duine a shuíonn ag deireadh an bháid. Is é atá freagrach as an mbád a stiúradh, agus as rithim agus cumhacht na rámhaithe a chomhordú.

Catagóir:Rámhaíocht
Colombo

Is é **Colombo** an chathair is mó i Srí Lanca, tír oileánda san Áise Theas. Tá Colombo lámh le Sri Jayawardenepura Kotte, príomhchathair oifigiúil na tíre, agus áirítear é mar fo-bhaile de Cholombo. Is é Colombo lár trádálach, airgeadais agus cultúrtha Shrí Lanca. Tá calafort tábhachtach ann. Sa bhliain 2005 bhí 752,993 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 5.6 milliún i mórcheantar na cathrach.

## Stair
Mar gheall ar an gcalafort breá nádúrtha, d'fhás lonnaíocht ann fada siar. Bhí eolas ag na trádálaithe agus daoine eile ar Cholombo 2,000 bliain ó shin, ón Róimh go dtí an tSín. Bhí Colombo ina phríomhchathair ag na tíortha coilíneacha ag tosnú sna 1700idí faoi na Portaingéalaigh, a raibh cuid de chósta thiar an oileáin faoina smacht. Choimeád na hOllannaigh an phríomhchathair in Colombo nuair a ghlac siad seilbh ar choilíneacht na bPortaingéalach. Rinne na Briotanaigh an rud céanna nuair a chuir siad an tír faoina smacht sa bhliain 1815. Mhair an stádas mar phríomhchathair faoin rialtas neamhspleách go dtí an bhliain 1982.
mion|Halla Chomhairle Chathrach Cholombo
mion|Teampall Gangarama i gceantar uirbeach Cholombo

## Naisc sheachtracha
*Suíomh Chomhairle Chathrach Cholombo. arna rochtain ar 23 L. 2016

Catagóir:Srí Lanca
Ceoldrámaí Hamburgacha caillte de chuid Händel

mion|Georg Friedrich Händel (1685 - 1759)
Ba i gcathair Hamburg na Gearmáine a bhí cónaí ar an gcumadóir Georg Friedrich Händel ón mbliain 1703 go dtí an bhliain 1706. Ní raibh ach ocht mbliana déag d’aois aige nuair a tháinig sé go dtí an chathair. Chum Händel ceithre cinn de cheoldrámaí le linn an tréimhse a chaith sé i Hamburg, cé nár tháinig ach ceann amháin de na ceoldrámaí sin – .i. *[[Almira]]* – slán anuas chugainn. Is iad *Nero* (Gaeilge: “Néaró”), *[[Florindo]]* agus *Daphne* (Gaeilge: “Dafnae”) na trí cheoldráma eile a chum sé nuair a bhí  sé ann: Tá ceol an cheoldráma *Nero* caillte agus níl ach míreanna ceolfhoirneacha beaga den dá cheoldráma eile againn.

Do rugadh Händel i gcathair Halle na Gearmáine agus do fuair sé a luathoideachas ceoil san áit chéanna. Bhí Händel ina orgánaí foirfe faoin uair gur fhág sé an chathair sin chun dul chuig Hamburg sa bhliain 1703. Do fuair sé post mar veidhleadóir leis an *[[Oper am Gänsemarkt]]* (Gaeilge: ‘Áras Ceoldrámaíochta Mhargadh na nGéanna’) i Hamburg, amharclann a raibh an-chlú uirthi ag an am. Ba ag an *Oper am Gänsemarkt* a chuir Händel eolas ar bhuntús chumadóireacht na ceoldrámaíochta, rud a tharla faoi thionchar beirte fear ach go háirithe: Rheinhard Keiser, stiúrthóir ceoil ag an *Oper am *Gänsemarkt', agus Johann Mattheson, a bhí ina chéad-amhránaí ann. Os rud é gurb iad píosaí de chuid Kheiser é féin a chuireadh an *Oper am Gänsemarkt* ar stáitse de ghnáth, ba é an seal a chaith Keiser ar shiúl ón *Oper* a thug a dheis do Händel. Chum an fear óg *Almira* agus *Nero* i ndiaidh a chéile, iad bunaithe araon ar leabhróga a scríobh Friedrich Christian Feustking. Ní raibh an oiread ratha ar *Nero* agus mar a bhí ar *Almira* agus níor cuireadh *Nero* ar stáitse arís tar éis dá chéad sraith, sraith a mhair trí léiriú, bheith críochnaithe. Níor léirigh an *Oper am Gänsemarkt* *Florindo* agus *Daphne*, na ceoldrámaí deireanacha a chum Händel i Hamburg sular fhág sé an chathair sa bhliain 1706 chun dul go dtí an Iodáil. Ceoldrámaí bunaithe ar leabhróga de chuid Heinrich Hinsch a bhí iontu agus samhlaíodh iad mar cheoldráma mór amháin.
mion|Greanadh den ''Oper am Gänsemarkt'' ón 18ú haois.
Níl aon cheol againn sa lá atá inniu faoina bhféadtar a rá gur ón gceoldráma *Nero* a tháinig sé, cé go bhfuil an tuairim nochta ag daoine a bhfuil saineolas ar shaothair Händel acu go mb’fhéidir gur bhain Händel úsáid as ceol an cheoldráma sin i gceoldrámaí eile dá chuid, *Agrippina* (Gaeilge: Aigripíne) ach go háirithe – tá ceangail idir scéal *Agrippina* agus scéal *Nero* agus faightear cúpla duine de na pearsana ó *Nero* in *Agrippina*, leis. Tá míreanna ceoil ó *Fhlorindo* agus *Dhaphne* againn fós, cé go bhfuil an ceol gutha a ghabh leo caillte, agus baineadh úsáid as cúpla ceann de na míreanna sin i sraith cheolfhoirneach ar a ndeineadh taifead den chéad uair sa bhliain 2012.

Catagóir:Ceoldráma
Catagóir:Handel
Arsainíd alúmanaim

Ábhar leathsheoltóra is ea **arsainíd alúmanaim** (AlAs) le beagnach an tairiseach laitíseach céanna is a bhíonn ag arsainíd ghailliam agus arsainíd alúmaniam ghailliam agus  bandabhearna níos leithne ná arsainíd ghailliam. Is féidir le AlAs sárlaitís a dhéanamh le arsainíd ghailliam (GaAs) agus dá bharr sin bíonn airíonna leathsheoltóra de thoradh air. Toisc go mbíonn beagnach an tairiseach laitíse céanna ar (GaAs) agus (AlAs),bíonn straidhn ionduchtaithe an-beag sna sraitheanna, a ligeann dóibh a bheith fásta beagnach go haondeonach go tiubh. Ceadaíonn  sé seo feidhmíochta an-ard i soghluaisteacht ard na leictreon, trasraitheoirí HEMT, agus gairis loig chandaim eile.

Catagóir : Arsainídí
Catagóir : Comhdhúile alúmanaim
Catagóir : Leathsheoltóirí III - V
Catagóir : Comhdhúile III - V
Walter Bagehot

Iriseoir, aistí agus fear gnó Sasanach ab ea **Walter Bagehot** (3 Feabhra 1826 – 24 Márta 1877). Rugadh é agus fuair sé bás in Langport, Somerset.  

## A luathshaol
Bancéir ab ea a athair. Rinne Walter Bagehot staidéar ag Coláiste na hOllscoile, Londain, ar dtús ar an matamaitic. Sa bhliain 1848 bronnadh M.A. air i bhfealsamh morálta. 

## Iriseoireacht
Sa bhliain 1855, chuir Bagehot an *[[National Review (1855)|National Review]]* lena chara Richard Holt Hutton. Sa bhliain 1860, ceapadh é ina phríomh-eagarthóir ar *The Economist*. Sna 17 bliana a chaith sé sa phost, mhéadaigh Bagehot tuairisciú *The Economist*' ar an bpolaitíocht agus tionchar an nuachtáin ar lucht déanta beartas na Breataine Móire dá bharr.

Bhí an-tóir ar leabhar leis sa bhliain 1867, mar atá *[[The English Constitution]]*, a chuireann síos ar an mbealach a fheidhmíonn an córas Briotanach i ndáiríre. I measc na saothar eile a scríobh sé tá *Physics and Politics* (1872), a bhí ar na chéad iarrachtaí coincheap na hÉabhlóide a chur i bhfeidhm ar an saol sóisialta agus an scríbhinn *Lombard Street* (1873), staidéar ar mhodhanna oibre na mbaincéirí.

## Tagairtí

Catagóir:Lucht gnó
Catagóir:Iriseoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1826
Catagóir:Básanna i 1877
Ardeadoris cruenta

Speiceas bodalaigh an-dathannach is ea ***Ardeadoris cruenta***, núdabrainciach doraideach, moileasc gastrapódach mara san fhine Chromodorididae. Tagann a ainm ón bhfoirm bhaininscneach den fhocal Laidine *cruentus* a chiallaíonn “smálaithe le fuil”, ag tagairt do na spotaí dearga ar a dhroim uachtair. Aistríodh é chuig an ngéineas *Ardeadoris* ar bhonn fianaise ADN.

## Dáileadh
Rinneadh cur síos ar an speiceas ó Oilean an gCoirneach nó Osprey Island, an Mhórsceir Bhacainneach, An Astráil, san Aigéan Ciúin Thiar trópaiceach. Taifeadadh é freisin sna hOileáin Fhilipíneacha, i gCaolas Lembeh i dtuaisceart na Sulaivéise, i dTíomór Thoir, agus in Oileáin Sholomón. Ní an speiceas núdabrainciach seo coitianta.

## Tuairisc
Tá corp bánlíomóide ag *Ardeadoris cruenta* le maintlínrufach línithe buí agus bán geal agus cos. Tá poncanna dearga i bpatrún ciorclach ar a dhroim in aice le himeall an mhaintlín. Tá a a dhá rhinofór agus geolbhach bánliomóide cosúil lena chorp, cé go bhfuil roinnt éagsúlachta dath ina measc. Sroicheann sé fad 50 mm ar a laghad. Tá dathú cosúil leis an bodalach *[[Ardeadoris rubroannulata]]* ag an speiceas seo,  cé go bhfuil na poncanna dearga, a bhíonn ag *Ardeadoris cruenta*, in easnamh sa speiceas sin.
 
## Tuilleadh léitheoireachta
* Debelius, H. & Kuiter, R.H. (2007) *Nudibranchs of the world.* ConchBooks, Frankfurt, 360 pp. ISBN 978-3-939767-06-0 page(s): 191
* Gosliner, T.M., Behrens, D.W. & Valdés, Á. (2008) *Indo-Pacific Nudibranchs and seaslugs. A field guide to the world's most diverse fauna*. Sea Challengers Natural History Books, Washington, 426 pp. page(s): 238

## Naisc sheachtracha
* Glossodoris cruenta at nudipixel 
## Tagairtí
Catagóir : Chromodorididae
Catagóir : Nudibranchia
Céaslaire

Bád is ea **céaslaire**, ina bhfuil dhá rámh ag gach rámhaí, rámh an duine ar gach aon taobh den bhád. Sa rámhaíocht Oilimpeach, bíonn comórtas céaslaire aonair, comórtas céaslaire beirte agus comórtas céaslaire ceathrair.
mion|céaslaire beirte
mion|céaslaire ceathrair.

## Gaiscí
Bhuaigh Fintan McCarthy agus Gary O'Donovan bonn óir sa gcomórtas céaslaire (bád beirte) ag Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh ar 29 Iúil 2021. Sé nóiméad, sé shoicind a thóg sé ar an mbeirt fhear as an Sciobairín an rás a chríochnú.  Thug foireann na Gearmáine dúshlán na nÉireannach sa rás ceannais ach léirigh O’Donovan agus McCarthy a gcumas sa dara cuid den rás chun críochnú 0.86 soicind chun tosaigh ar bheirt na Gearmáine.  Ba iad na hÉireannaigh rogha láidir na coitiantachta i dTóiceo tar éis dóibh Craobhacha na hEorpa agus an Domhain a bhuachan sna blianta 2016-2019.

## Féach freisin

* Paul O'Donovan
* Fintan McCarthy

## Tagairtí

Catagóir:Rámhaíocht
Catagóir:Báid
Sri Jayawardenepura Kotte

Is é **Sri Jayawardenepura Kotte** príomhchathair oifigiúil Shrí Lanca agus é suite ar chósta thiar an oileáin. Scríobhtar an chuid láir den ainm mar "Jayawardenapura", "Jayewardenapura" srl freisin. Is fo-bhaile de Cholombo é, iarphríomhchathair na tíre agus an chathair is mó inti. Tá an phríomhchathair 10km ó lár Colombo. 

mion|clé|Suíomh Sri Jayawardenepura Kotte ("Kotte") ar an mapa.

Tógadh dúnfort ar an suíomh chomh luath agus an 13ú chéad. Thosaigh forbairt uirbeach air sa 19ú chéad. Táthar ag aistriú institiúidí náisiúnta ó Colombo go Sri Jayawardenepura Kotte i gcónaí. Sa bhliain 2012 bhí 107,925 duine ina gcónaí sa chathair.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh Chomhairle na Cathrach. Arna rochtain ar 22 Lún. 2016

Catagóir:Srí Lanca
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Emotion: Side B

Is é ***Emotion: Side B*** an dara cheirnín leathfhada ó Carly Rae Jepsen. Scaoileadh Emotion: Side B ar an 26 Lúnasa 2016.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "First Time" – 3:35
# "Higher" – 3:54
# "The One" – 3:23
# "Fever" – 3:03
# "Body Language" – 2:53
# "Cry" – 3:56
# "Store" – 3:12
# "Roses" – 3:39

## Tagairtí

Catagóir:Carly Rae Jepsen
Catagóir:Ceirnín leathfhada
The Voice UK (sraith 6)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é ***[[The Voice UK]]***. Is é seo an chéad sraith *The Voice UK* ag craoladh ar BBC One agus bhog an chlár go ITV sa bhliain 2018. Thosaigh an tsraith ag craoladh ar an 7 Eanáir, 2017 agus chríochnaigh sé ar an 2 Aibreán, 2017.

B'iad will.i.am, Ricky Wilson, Paloma Faith agus Gavin Rossdale na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Mo Adeniran an tsraith le 61.80% de na vótaí

## Foirne

: Buaiteoir
: Dara
: Tríú
: Ceathrú 
: Díbeartha ag na seónna Beo
: Díbeartha ag an Babhta Knockout
: Goidte ag na Cathanna
: Díbeartha ag na Cathanna
: D'éirigh as an gcomórtas

## Tagairtí

Catagóir:The Voice UK
Catagóir:2017 séasúir teilifíse
Martina Hingis

Is imreoir leadóige ón Eilvéis  í **Martina Hingis**. Rugadh in Košice, An tSeicslóvaic í ar an 30 Meán Fómhair 1980. Tá 5 chomórtas Grand Slam buaite aici - 3 Australian Open, 1 Wimbledon agus 1 US Open. Tháinig sí san áit deireanach (16ú háit) le Matthew Cutler ar an seachtú sraith *[[Strictly Come Dancing]]* sa bhliain 2009.

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2017

B'é **[[Craobh Shinsear Iomána na hÉireann]] 2017** an 130ú heagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Thosaigh an chraobh i mBealtaine 2017 agus chríochnaigh sé ar an 3 Meán Fómhair 2017.

Bhí an Mhí ag glacadh páirte don chéad uair ó 2004.

## Foirne
Ghlac 14 fhoireann páirt sa chraobhchomórtas.

## Cluichí
### Craobh Shinsear Iomána Laighin
#### Grúpa Cáiliúcháin

#### Babhta Díbrithe

### Craobh Shinsear Iomána na Mumhan

### Cluichí Cáiliúcháin Uile-Éireann
#### Réamhbhabhta
Buaiteoir Chorn Uí Rinn 2017 i gcoinne foireann a bhuailtear i gceann den trí bhabhta ceathrú ceannais i gCraobh Laighin.

#### Babhta 1

#### Babhta 2

### An Chraobh Uile-Éireann

#### Cluichí Ceathrú Ceannais
Na foirne a bhuailtear i gcluiche ceannais Laighin agus i gcluiche ceannais na Mumhan i gcoinne buaiteoirí bhabhta 2 de na cluichí cáiliúcháin.

#### Cluichí Leathcheannais
Curadh Laighin agus curadh na Mumhan i gcoinne buaiteoirí na mbabhtaí ceathrú ceannais. Rinneadh tarraingt chun na péirí a roghnú ar an 24 Iúil.

#### Cluiche Ceannais

## Tagairtí

Catagóir:Iománaíocht i 2017
Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
Tracy Caldwell Dyson

Spásaire NASA agus ceimiceoir Meiriceánach is ea **Tracy Caldwell Dyson**, a rugadh ar 14 Lúnasa 1969 in Arcadia, California). Saineolaí misin sa tointeálaí spáis *Endeavour* (STS-118) ab ea í i mí Lúnasa na bliana 2007. Idir 4 Aibreán 2010 agus 25 Meán Fómhair 2010, ghlac sí páirt in Eachtra 24 insan spástointeálaí. Chuaigh sí amach sa spás trí huaire go dtí seo agus tá 22 uaire aice de ghníomhaíocht seachfheicthicle ("EVA"), malartú caidéal fuartháin lasmuigh den spástointeálaí san áireamh. Tá breis is 188 uaire caite aice sa spás.  

## A luathshaol agus a saol pearsanta
Rugadh Caldwell Dyson in Arcadia, California mar an duine is óige de bheirt iníonacha. Bhog a teaghlach go Beaumont, California, níos déanaí mar ar fhreastail sí ar an meánscoil agus mar ar oibrigh a hathair mar leictreoir. Is spéis léi reathaíocht, traenáil le meáchain, siúlóid, *softball*, cispheil, agus meicneoireacht na mótars. In Ollscoil Stáit Chalifornia, Fullerton, bhí sí páirteach i spóirt, rábálaithe agus an léim fhada san áireamh. 

Bhain Dyson céim B.S. amach sa cheimic in Ollscoil Stáit Chalifornia, Fullerton (CSUF), sa bhliain 1993  Bronnadh Ph.D. i gceimic fhisiciúil in Ollscoil California, Davis sa bhliain 1997 

Tá sí pósta ar George Dyson, eitleoir de chuid an chabhlaigh. Tá ASL (Teanga na gComharthaí Mheiriceánach), Spáinnis  agus Rúisis aici. Is í an príomhamhránaí in Max Q, banna ceoil spásairí.

## Dyson sa spás
Roghnaigh NASA í agus thosaigh sí ag traenáil sa chlár dian sin acu i samhradh na bliana 1998. Mar chuid de Oiliúint Spásairí Iarrtha bhí diantheagasc i gcórais an tointeálaí agus Stáisiún Idirnáisiúnta Spáis (ISS), in eitleoireacht an T-38, agus i mbealaigh le teacht slán ar uisce agus san fhásach. 

Sa bhliain 1999, cuireadh Caldwell Dyson ag obair i mBrainse Oibríochtaí ISS san Oifig Spásairí mar "Crosaire Rúiseach" ag promhadh bog- agus crua-earraí Rúiseacha a forbraíodh don ISS.

## Tagairtí

## Nascanna seachtracha
*Beathaisnéis Dyson ag suíomh NASA. Arna rochtain ar 6 M.F. 2016
*Beathaisnéis ag Spacefacts. Arna rochtain ar 6 M.F. 2016

Catagóir:Spásairí Meiriceánacha
Catagóir:Ceimiceoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Cumann Gaelach na hEaglaise

Is é **Cumann Gaelach na hEaglaise** an cumann fá choinne úsáid agus cothú na Gaeilge in Eaglais na hÉireann.  Bunaíodh Cumann Gaelach na hEaglaise sa bhliain 1914 chun:
* meon na Sean-Eaglaise Ceiltí a choimeád beo in Eaglais na hÉireann agus baill na hEaglaise a chuireann spéis sa Ghaelachas a bhailiú le chéile,
* úsáid na Gaeilge a leathnú san Eaglais
* iomainn agus ábhar diaga eile a bhailiú ó litríocht na Gaeilge agus
* ceol agus ealaíon Éireannach a chur ar aghaidh in imeachtaí na hEaglaise

## Naisc sheachtracha
* Cumann Gaelach na hEaglaise - suíomh Idirlín 
* Cumann Gaelach na hEaglaise - Facebook

Catagóir:Eaglais na hÉireann
Catagóir:Eagraíochtaí Gaeilge
Garry Shandling

Ba fuirseoir Meiriceánach  é **Garry Emmanuel Shandling**, a rugadh ar an 29 Samhain, 1949. Fuair sé bás ar an 24 Márta, 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
ISOCARP

Bunaíodh **Cumann Idirnáisiúnta na nPleanálaithe Cathrach agus Réigiúnacha** (Béarla: **' nó **ISOCARP''') sa bhliain 1965. Ba é Sam van Embden, duine de na bunaitheoirí, an chéad uachtarán, ó 1965 go 1975. Bhí sé creidiúnaithe mar eagraíocht neamhrialtasach ag na Náisiúin Aontaithe, Comhairle na hEorpa, agus UNESCO.  Oibríonn sé le UNESCO. Níl sé faoi riail aon rialtais.

## Naisc sheachtracha

*  ISOCARP

Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Zanny Minton Beddoes

Iriseoir Sasanach is ea **Susan "Zanny" Minton Beddoes** a rugadh sa bhliain 1967. Is í an 17ú príomhegarthóir agus an chéad bhean ina príomheagarthóir ar *[[The Economist]]*. Thosaigh sí ag obair don irisleabhar sa bhliain 1994, mar a thuairisceoir i gcomhair margaí éiritheacha.

## Oideachas agus gairmshaol
Oileadh Beddoes ag an Moreton Hall School in aice le Oswestry, bhain sí fochéim amach in Ollscoil Oxford, mar a dhearna sí staidéar ar an bhfealsúnacht, polaitíocht, agus eacnamaíocht i gColáiste St Hilda, agus ghnóthaigh sí céim máistir in Ollscoil Harvard, mar Scoláire Uí Chinnéide. Ina dhiaidh sin, hearcaíodh í mar chomhairleoir d'aire airgeadais na Polainne, é sin mar bhall de ghrúpa beag faoin Ollamh Jeffrey Sachs in Harvard. Chaith sí dhá bhliain mar eacnamaí ag an gCiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta (IMF), mar ar oibrigh sí ar chláir maicreanamaíochta san Afraic agus ar gheilleagair idirlinne Oirthear na hEorpa.

Ceapadh í mar eagarthóir eacnamaíochta ar *The Economist* sa bhliain 1996, agus í i bhfeighil ar chúrsaí eacnamaíochta dhomhanda ó Washington, D.C.. Ní ba dhéanaí bhog sí go post nua mar Eagarthóir Cúrsaí Gnó, agus cúrsaí gnó, airgeadais agus eolaíochta mar dhualgais uirthi. Thosaigh sí mar an 17ú príomheagarthóir agus an chéad bhean sa phost sin ar 2 Feabhra 2015.

Is minic í mar thráchtaire ar CNN, BBC World Service, PBS, NBC agus *Tucker Carlson Unfiltered* (clár teilifíse Meiriceánach). Sa bhliain 2015 bhí sí ar na 133 duine ar tugadh cuireadh dóibh freastail ar an 63ú Comhdháil Bilderburg.

## Tagairtí

Catagóir:Iriseoirí Sasanacha
Catagóir:The Economist
Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Daoine beo
Oriana Fallaci

Iriseoir, scríbhneoir agus gníomhaí Iodálach ab ea **Oriana Fallaci** (29 Meitheamh 1929 – 15 Meán Fómhair 2006). 

## Saol
Rugadh agus d'éag sí i bhFlórans na hIodáile. 

Páirtíneach a bhí in Fallaci agus í óg le linn an Dara Cogadh Domhanda. Gortaíodh go dona í le linn Sléacht Tlatelolco i Meicsiceo sa bhliain 1968.

## Iriseoireacht
Scríobh sí go minic faoi chogaíocht agus réabhlóidí, agus thuill an iliomad agallamh a chuir sí ar cheannairí as gach cearn den domhan clú faoi leith di. 

Ar na hagallaimh fhada sa leabhar úd sin aici *Interview with History* tá agallaimh le hIndira Gandhi, Golda Meir, Yasser Arafat, Zulfikar Ali Bhutto, Willy Brandt, Mohammad Reza Pahlavi (seá na hIaráine), Henry Kissinger, an Uachtarán Nguyễn Văn Thiệu i Vítneam Theas agus an Ginearál Vítneamach Thuaidh Võ Nguyên Giáp. 

In *[[Playboy]]* a foilsíodh an t-agallamh le Kissinger, a scríobh ní ba dhéanaí gurbh é an comhrá ba thubaistí a rinne sé riamh le duine den phreas. Chuir sí agallamh ar Deng Xiaoping, Lech Wałęsa, Muammar Gaddafi, Cayetana Fitz-James Stuart, 18ú Bantiarna Alban, agus ar dhaoine eile nach iad.

I ndiaidh éirí as an iriseoireacht di, tharraing sí an spotsolas uirthi féin arís le sraith alt agus leabhar conspóideacha faoi Ioslam, leabhair a cháin a lán daoine ach a fuair tacaíocht ó roinnt daoine eile.
## Nascanna seachtracha
*[Scéala a báis ar an [Washington Post], 15 M.F. 2006. Arna rochtain ar 8 M.F. 2016]

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2006
Catagóir:Baniriseoirí
Catagóir:Iriseoirí Iodálacha
Washington Post

Nuachtán laethúil Meiriceánach is ea ***The Washington Post*** (nó ***WaPo*** go neamhfhoirmeálta, go minic). Tá ceannáras an nuachtáin ag 1301 K Street NW in Washington, D.C.. Bunaíodh an *Washington Post* ar 6 Nollaig 1877. Ba leis an teaghlach Graham é go dtí an bhliain 2013, nuair a dhíol na Grahams é le Jeff Bezos. Thug Bezos SAM$250 milliún ar an nuachtán, agus is é Nash Holdings LLC, comhlacht de chuid Bezos, an t-úinéir go hoifigiúil. 
[mion|clé|Chéad leathanach an ''Washington Post'' ar 21 Iúil 1969: "Thuirling an t-iolar: Siúlann beirt fhear ar an n[An Ghealach|Gealach]]

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin Mheiriceánacha
Catagóir:Tréimhseacháin Mheiriceánacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1877
Catagóir:Bunaithe sna 1870í