open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gaelcholáiste na Mara

Is scoil Lán-Ghaelach dara leibhéal mheasctha san Inbhear Mór í **Gaelcholáiste na Mara**. Tá an scoil faoi phátrúnacht Bhord Oideachais agus Oiliúna Chill Dara/Chill Mhantáin. Bunaíodh an scoil i Meán Fómhair 2007 agus tá fás agus forbairt tagtha uirthi ó shin. Tosaíodh ar an Idirbhliain i Meán Fómhair 2010 agus rinneadh scrúdú na hArdteistiméireachta don chéad uair sa scoil i 2013. Faoi láthair tá 203 scoláire cláraithe sa scoil.  

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin na scoile

Catagóir:Gaelcholáistí
Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Sandy Stone

Is scríbhneoir, teoiriceach méid, agus gníomhaí trasghnéasach í **Allucquére Rosanne "Sandy" Stone **. Is léiritheoir agus innealtóir taifeadta í Sandy Stone ag Olivia Records, lipéad feimineach leispiach. 

Is bunaitheoir léinn trasinscnigh í  Stone lena alt *"The Empire Strikes Back: A Posttranssexual Manifesto,"* scríofa i 1987. Freagraíonn an t-alt ar na hionsaithe feimineacha radacach a gcreid gur mná tras ionracha iad. Tharraing an t-alt ar Judith Butler agus Donna Haraway, agus chuaigh sé i gcion ar Susan Stryker, Patrick Califia, Kate Bornstein, agus daoine eile i léinn trasinscnigh.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Scríbhneoirí
Catagóir:LADT
Céad Impireacht na Bulgáire

[mion|clé|[Krum|Krum Cán, a mhaithe agus a uaisle ag féasta tar éis Chath Pliska. Ar dheis feictear searbhónta ag tabhairt fíon do Khan Krum i mblaosc Nicephorus I.]]
Ag tús na 680idí, tháinig na treibheanna Bulgáracha faoi threoir Asparukh na Bulgáire aduaidh trasna na Danóibe agus chuir siad fúthu sa tír idir an Danóib Íochtair agus an abhainn na Balcáine, le príomhbhaile acu in Pliska. Chuir conradh síochána leis an Impireacht Bhiosántach sa bhliain 681 tús le **Céad Impireacht na Bulgáire**. Mheasc na Bulgáraigh leis na daoine a bhí ann cheana, agus d'éirigh teanga den Shlávaic Theas ina teanga comónta.

Neartaigh na rialtóirí a tháinig ina dhiaidh sin stát na mBulgárach le linn na 8ú agus 9ú céadta. Mhéadaigh Krum Cán achar na himpireacht faoi dhó agus, é sin á chur i gnímh aige, mharaigh sé Nicephorus I, impire Bhiosáintiam i gcath Pliska. Chuir Krum cód dlíthe ar bun. Díobhadh an pagánachas i bhfabhar Críostaíocht Cheartchreidmheach an Oirthir faoi riail Boris I sa bhliain 864. 
mion|clé|Chéad Impireacht na Bulgáire ag druidim ar dheireadh an 10ú céad 
Ar shála an iompaithe chuig an gCríostaíocht, d'aithin Biosáintiam an eaglais Bhulgárach agus glacadh an aibítir Choireallach a d'fhorbair Preslav. Neartaigh sin an t-údarás lárnach san impireacht agus chuidigh sé le haontú na mBulgárach agus na Slávaigh eile sa tír. Bhí riail 34 bliana Shíomóin Mhóir ina ré órga ó thaobh chúrsaí cultúir agus méadú an limistéir faoin stát.

## Tagairtí

Catagóir:An Bhulgáir
Catagóir:Stair na hEorpa
Catagóir:Impireachtaí
The Nightmare After Krustmas

Craoladh an deichiú heipeasóid, **"The Nightmare After Krustmas"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 11 Nollaig 2016. Scríobh Jeff Westbrook an eipeasóid seo. D'fhéach 5.60 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
Trádáil sclábhaithe sna tíortha Arabacha

deas|350px|thumb|Trádáil sclábhaithe Arabach
Trádáil sclábhaithe sna Tíortha Arabacha 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Sclábhaíocht
Catagóir:An Meánoirthear
Catagóir:Tíortha Arabacha
An Afraic Thuaidh

deas|250px|thumb|An Afraic Thuaidh
Is réigiún san Afraic í **An Afraic Thuaidh**.

Catagóir:An Afraic
Denise McCormack

Is ban-aisteoir Éireannach í **Denise McCormack**. Glacann sí an pháirt mar Bridget Kiely i *[[Red Rock]]* agus Ciara Maguire in *[[EastEnders]]*.

## Scannánliosta

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Teresa Mannion

Is iriseoir agus craoltóir Éireannach í **Teresa Mannion**. Rugadh í sa bhliain 1961. Tá sí ag obair mar thuairisceoir nuacht ó shin 2000 agus ó shin 2007 is í an tuairisceoir Nuacht agus Cúrsaí Reatha RTÉ do hIarthar na hÉireann. Tháinig clú agus cáil di mar gheall ar thuairisc a rinne sí ar Stoirm Desmond sa bhliain 2015. Tháinig sí sa seachtú háit ar an gcéad sraith *[[Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)|Dancing with the Stars]]* sa bhliain 2017.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Chris Gascoyne

Is aisteoir Sasanach é **Christopher Gascoyne**. Rugadh é ar an 31 Eanáir 1968. Glacann Gascoyne an pháirt mar Peter Barlow sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

## Scannánliosta

Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Cruinniú Mullaigh an Ghréasáin

Leis an **cruinniú mullaigh an [[Gréasán Domhanda|ghréasáin]]** (**Web Summit** i mBéarla), tá neart feidhmeannach teicneolaíochta ag déanamh machnaimh ar ghnólachtaí nuathionscanta (.i. nuaghnóthaí nó ‘startups’ an Bhéarla). Is deis mhargaíochta é an chomhdháil do bhoic na teicneolaíochta san Eoraip, chun naisc ghnó a chruthú agus a chothú.

Tionóladh an chéad mullach sa bhliain 2009 i mBaile Átha Cliath. Reáchtálaíodh an mullach i 2011 i gCumann Ríoga Bhaile Átha Cliath, i nDroichead na Dothra. 

Tionóladh an chomhdháil i Liospóin sa bhliain 2016 don chéad uair. Bhí 50,000 duine i láthair, ina measc Ja Rule, Tinie Tempah, agus Lily Cole. 

Bhí Paddy Cosgrave ina phríomhfheidhmeannach ar an chomhlacht Web Summit idir 2009-2023.  Tharraing sé conspóid go minic; seift ba ea é chun poiblíocht a fháil uaireanta b'fhéidir.

## Féach freisin

* Paddy Cosgrave

## Naisc sheachtracha
* Ráitis ón Taoiseach, an tUasal Enda Kenny chuig Cruinniú Mullaigh an Ghréasáin, 2013.
* Siobhán Ní Chofaigh, Príomhfheidhmeannach Mint Tek Circuits, 2015 ar Cormac ag a Cúig, Raidió na Gaeltachta.

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí Éireannacha
Catagóir:Idirlíon
Catagóir:Gréasán Domhanda
Catagóir:Comhdhálacha
Feimineachas

Is creideamh i gcomhionannas na mban agus na bhfear agus i saoradh na mban é **feimineachas**. Cuimsíonn feimineacha Simone de Beauvoir, Mary Wollstonecraft,  Alice Walker, srl.

## Cineálacha feimineachais

### Feimineachas Liobrálach
deas|mion|Betty Friedan, feimineach liobrálach Meiriceánach
Síleann feiminigh liobrálacha go bhfuil mná faoi chois mar thoradh dlíthe. Tugann feiminigh liobrálacha tacaíocht don athrú dlíthe dá bharr. Teastaíonn níos mó ionadaíocht ó fheiminigh liobrálacha. Tosaíodh an feimineachas liobrálach sa 18ú céad leis an bhforbairt liobrálachais. Ba fheiminigh luatha iad Mary Wollstonecraft agus Olympe de Gouges. Sa 19ú céad, rinne feiminigh liobrálacha iarracht ceart vótála a bhaint. Bhain mná an ceart vótála i dTuaisceart Éireann i 1918, agus bhain mná an ceart vótála sa Shaorstát Éireann i 1922.

Tosaíodh Dara Tonn an Fheimineachais sna 1960idí. I Meiriceá, tosaíodh dara tonn le fheiminigh ar nós Betty Friedan agus Gloria Steinem. Bhínn feiminigh liobrálacha i bhfeachtas le haghaidh ginmhillte, frithghiniúna, srl.

Thug go leor daoine cáiliúla tacaíocht do fheimineachas liobrálach le roinnt blianta anuas, ar nós Beyoncé, Madonna, agus Taylor Swift. 

### Feimineachas Radacach

Aontaíonn feiminigh radacacha leis na feiminigh liobrálacha gurb chóir dúinn dlíthe a athrú le haghaidh ban. Síleann feiminigh radacacha gurb chóir dúinn sochaí a athrú chomh maith áfach. Síleann feiminigh radacacha go dtógadh an sochaí le haghaidh fhuath ban. Mar shampla, síleann roinnt feiminí radacach go bhfuil claonadh in aghaidh mná ag córais nó rialtais céimlathacha. 

### Feimineachas Marxach

### Feimineachas Cultúrtha

### Feimineachas Iar-nua-aoiseach

### Feimineachas Síocanailíseach

## Féach freisin
*Inscne
*Fuath ban

## Tagairtí

Catagóir:Mná
Catagóir:Socheolaíocht
Catagóir:Cearta daonna
Catagóir:Feimineachas
Brendan Murray

mion|Brendan Murray agus Hometown, 2015
mion|Brendan Murray, 2015
Is amhránaí Éireannach é **Brendan Murray** (rugadh é ar an 16 Samhain 1996). Bhí sé ina bhall den bhanna ceoil HomeTown. Tháinig sé sa chúigiú háit ar an gcúigiú sraith déag *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* sa bhliain 2018.

## Gairm
### 2014-2016: ''HomeTown''
Bhí Brendan ina bhall den ghrúpa HomeTown ó 2014 go 2016. D'eisigh siad a n-albam *[[Hometown (albam HomeTown)|Hometown]]* 20 Samhain 2015 agus fuair sé go uimhir a 4 in Éirinn. Chomh maith le sin, fuair a singlí "Where I Belong" agus "Cry For Help" go uimhir a 1 in Éirinn.

### 2017: ''Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse''
Fograiodh ag Louis Walsh ar *[[The Late Late Show]]* ar an 16 Nollaig 2016 go mbeadh Brendan in iomaíocht ar an gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017. Roghnaíodh an t-amhrán "Dying to Try" dó. Tháinig sé sa 13ú háit ar an dara leathcheannais den Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017 le 86 phointe.

Bhí sé ina aoi-mholtóir ar an gcéad leathcheannais den *[[Junior Eurovision Éire 2017]]*.

### 2018: ''The X Factor''
Sa bhliain 2018, rinne Brendan triail don cúigiú sraith déag *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*. Chan sé an t-amhrán Ella Eyre "We Don't Have to Take Our Clothes Off". Chur Simon Cowell stop leis agus d'athraigh na moltóirí a amhrán go dtí an t-amhrán Kate Bush "This Woman's Work". Fuair sé ceithre *Yes*anna ó na moltóirí. Ainmníodh Louis Tomlinson mar mheantóir Murray. Ag an six chair challenge chan Murray an t-amhrán R.E.M. "Everybody Hurts" agus bhrúigh Tomlinson a bhonnán óir dó. Ag tithe na moltóirí chan Murray an t-amhrán Sinéad O'Connor "Nothing Compares 2 U" ag baint áit amach sna seónna beo. Don dara seó beo chan sé an t-amhrán Cher "Believe", ach bhí sé sa bhunthriúr. Nuair a chan sé arís chan sé "High and Dry" agus vótáil Ayde Field agus Louis Tomlinson ar a shon le Simon Cowell agus Robbie Williams ag vótáil i gcoinne. Chuaigh an vóta go leathghlas agus sábháladh é. Ag an leathcheannais fuair Murray díbeartha ar an 24 Samhain 2018. Tháinig sé sa chúigiú háit .

## Dioscliosta
### Singlí

## Tagairtí

Murray, Brendan
Catagóir:HomeTown
Murray, Brendan
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Michel Foucault

Ba teoiricí, údar, fealsamh, agus ollamh Francach é **Michel Foucault**. Is duine de bhunaitheoirí iarstruchtúrachais le Jacques Derrida, Gilles Deleuze, Jean-François Lyotard, agus Jean Baudrillard é. Marxach ag an tús, dhiúltaigh sé Marxachas agus rinne sé léirmheas ar chineálacha na nua-aimsearthachta ar fad. Cuimsíonn a shaothair tábhachtacha *Histoire de la folie à l'âge classique*, *Naissance de la clinique*, *Les Mots et les Choses*, *L'Archéologie du savoir*, *Surveiller et punir*, agus *Histoire de la sexualité*. Fuair sé bás le SEIF, an chéad phearsa thábhachtach sa Fhrainc a fháil le SEIF.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna i 1984
Magnus Hirschfeld

Dochtúir agus gnéaseolaí Gearmánach Giúdach ab ea **Magnus Hirschfeld**. Bhí sé go mór ar son an cearta na mionlach gnéasacha.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1935
Catagóir:Daoine a rugadh i 1868
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Lianna Gearmánacha
Jonathan Rachel Clynch

Tuairisceoir nuachta Éireannach is ea **Jonathan Rachel Clynch**. Dúirt sé in 2015 go bhfuil sé solúbtha ó thaobh inscne de.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Holodomor

300px|mion|clé|Aitheantas don Holodomor mar chinedhíothú:

Gorta daondéanta a tharla san Úcráin i 1932 agus 1933 a mharaigh idir 2.5 agus 7.5 milliún Úcránach ab ea **Holodomor**. Tagann an focal ón nath морити голодом, *moryty holodom*, 'a mharú leis an ocras'). Ba chuid de ghorta ní ba leithne é ó 1932-1933 a bhuail áiteanna a thairg arbhar don Aontas Sóivéadach. I 2006 thug Parlaimint na hEorpa, an Úcráin agus 25 tír eile aitheantas dó mar chinedhíothú i gcoinne muintir na hÚcráine déanta ag an réimeas Sóivéadach. Tá tíortha eile ann ina gcáineadh go hoifigiúil mar ghníomh díothaithe é agus cinn eile nach aithníonn go hoifigiúil gur gníomh cinedhíothaithe a bhí ann. Níl scóláirí féin na linne seo d'aon tuairim faoi na cúiseanna.

## Tagairtí

Catagóir:Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha
Catagóir:Gortaí san Eoraip
Riail an phéinis bhig

mion|siopa leabhar sna Stáit Aontaithe
Is éard is **riail an phéinis bhig** ann ná straitéis neamhfhoirmiúil a úsáideann údair chun cásanna leabhail a sheachaint. Rinneadh cur síos air in airteagal sa nuachtán *[[The New York Times]]* sa bhliain 1998:

"I gcás portráide ficseanúla a bheith inchaingne, caithfidh sé bheith chomh cruinn nach mbeadh léitheoir an leabhair in ann an dá rud a nascadh le chéile, a dúirt an tUasal Friedman. Lean sé ar aghaidh ag rá, “dá bhrí sin, tá ag dlíodóirí leabhail rud ar a dtugtar 'riail an phéinis bhig'. Bealach amháin gur féidir údair iad féin a chosaint ó chásanna leabhail ná a rá go raibh péineas beag ag carachtar”, a dúirt an tUasal Friedman. “Anois, níl aon fhear chun dul ar aghaidh agus a rá, ‘An carachtar sin leis an bhod an-bheag, sin mise!’”

Rinneadh tagairt don riail seo i ndíospóid idir Michael Crowley agus Michael Crichton sa bhliain 2006. Mhaígh Crowley gur scríobh sé athbhreithniú mímhaiseach faoin úrscéal a scríobh Crichton *State of Fear*, leabhlaigh Crichton é mar chuir sé carachtar darb ainm "Mick Crowley" san úrscéal. B'éigneoir linbh é an carachtar, agus cuireadh síos air mar iriseoir bunaithe in Washington, D.C. agus ina chéimi ó Yale le bod beag.

## Féach freisin
* Clúmhilleadh
* Tortanna piarda

## Tagairtí

Catagóir:Clúmhilleadh
Catagóir:Dlí na Stát Aontaithe
Catagóir:Foilsitheoireacht
Polaiméirí leictreaghníomhacha

mion|300x300px|(a) Líníocht chartúin de ghléas breithúcháin PLG .<br>
(b) cuirtear voltas i bhfeidhm agus díchumann méara an PhLG d ' fhonn a  an liathróid a timpeallú.<br>
(c) Nuair a bhaintear an voltas téann na méara PLG ar ais  go dtí an cruth bunaidh agus glacann siad greim ar an liathróid.
Is éard is **polaiméirí leictreaghníomhacha**, nó **PLG**nna ann ná polaiméiri a thaispeánann athrú ar mhéid nó cruth nuair a spreagann réimse leictreach iad. Is iad na feidhmeanna is coitianta den chineál seo ábhar ná i spreagoirí agus i mbraiteoirí. Is gnáth saintréith na bpolaiméirí PLG ná go ndíchumann siad cuid mhór le linn dóibh fórsaí móra a fhulaingt.

## Tagairtí

Catagóir:Innealtóireacht leictreach
Catagóir:Ábhair chliste
Catagóir:Trasduchtóirí
Catagóir:Polaiméirí
Séasúr stoirm ghaoithe RA agus Éire 2016–17

Thosaigh an séasúr stoirm ghaoithe RA agus Éire ar an 18 Samhain 2016.

## Cúlra

## Stoirmeacha
### Stoirm Angus
mion|Stoirm Angus thar an An Mhuir Thuaidh
Chruthaíodh Stoirm Angus ar an 19 Samhain 2016 mar an chéad stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 20 Samhain 2016. Bhí 1,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais.

### Stoirm Barbara

Chruthaíodh Stoirm Barbara ar an 23 Nollaig 2016 mar an dara stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 24 Nollaig 2016. Bhí 1,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais i dTuaisceart Éireann.

### Stoirm Conor
Chruthaíodh Stoirm Conor ar an 25 Nollaig 2016 mar an tríú stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 26 Nollaig 2016. Bhí 1,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais san Inse Shealtainn.

### Stoirm Doris
Chruthaíodh Stoirm Doris ar an 23 Feabhra 2017 mar an ceathrú stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 24 Feabhra 2017. Fuair beirt bás de bharr an stoirm. Bhí beagnach 50,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais.

### Stoirm Ewan
Chruthaíodh Stoirm Ewan ar an 25 Feabhra 2017 mar an cúigiú stoirm den séasúr agus scaip an stoirm ar an 24 Feabhra 2017.

## Tagairtí

Catagóir:2016
Catagóir:2017
Striking Out

Clár atá á chraoladh ar RTÉ a hAon é ***Striking Out***. Thosaigh sé ar an 1 Eanáir 2017. Thosaigh an dara sraith ar an 7 Eanáir 2018. Thosaigh an clár ag craoladh ar 5Select sa Ríocht Aontaithe ar an 13 Feabhra 2018.

## Léiriúchán
Craoladh an chéad sraith den chlár i Meiriceá Thuaidh ar Acorn TV ag tosú ar an 17 Márta 2017.

Thosaigh an léiriúchán don dara sraith ar an 17 Iúil 2017. Fógraíodh go mbeadh aisteoirí nua sa dara sraith. I measc na aisteoirí nua ná Moe Dunford, Maria Doyle Kennedy, Charlotte Bradley, Owen McDonnell, Adam Fergus agus Jane Brennan. Fillfidh Ingrid Craigie, Nick Dunning, Paul Antony-Barber, Lorraine Pilkington and Ciara O' Callaghan.

## Carachtair
### Príomhcharachtair
* Amy Huberman mar Tara Rafferty
* Neil Morrissey mar Vincent Pike
* Rory Keenan mar Eric Dunbar
* Fiona O’Shaughnessy mar Meg Reilly
* Emmet Byrne mar Ray Lamont
* Maria Doyle Kennedy mar George Cusack (Sraith 2—)
* Moe Dunford mar Sam Dunbar (Sraith 2—)
* Paul Antony-Barber mar Richard Dunbar
* Nick Dunning mar Conrad Rafferty
* Ingrid Craigie mar Irene Rafferty
* Brahm Gallagher mar Pete (Sraith 1 — Sraith 2, Eipeasóid 1)

### Carachtair athfhillteacha
* Conall Keating mar Steve
* Kate Gilmore mar Lucy Whelan 
* Sam McGovern mar "Bookworm" Joe
* Natalie Radmall-Quirke mar Caroline Walsh
* Elva Trill mar Gillian
* Susannah De Wrixon mar Joan Dunbar
* Enda Oates mar Phillip McGrath (Sraith 2—)
* Michael James Ford mar Nigel Fitzjames (Sraith 2—)
* Jane Brennan mar Deidre York (Sraith 2—)

## Eipeasóidí

### Sraith a hAon

### Sraith a Dó

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2017
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir dráma
Idi Amin

Uachtarán Uganda ab ea **Idi Amin Dada** a rugadh idir 1923–28. Fuair sé bás ar an 16 Lúnasa 2003. Bhí Uganda faoi smacht an deachtóra chruálaigh Idi Amin sna seachtóidí.  Maraíodh 300,000 duine le linn dheachtóireacht Idi Amin.clé|mion|395x395px|Idi Amin, caracatúr|alt=Tugadh "Rí Deireanach na hAlban" air.

## Saol

Bhí Milton Obote i gcumhacht ó 1966 go dtí 25 Eanáir 1971. Tharla coup d'état agus ghabh an ginearál  Idi Amin an chumhacht le lámh láidir

Maraíodh níos mó ná 300,000 duine le linn a réimis. 

Le linn réimeas Idi Amin, díbríodh muintir na hÁise ón tír i 1972. Ar an 7 Lúnasa 1998, thug Idi Amin 90 lá do mhuintir na hÁise imeacht. Bhí siad ina gcónaí sa tír le fada an lá. Mar sin ruaigeadh an pobal Indiach as an tír.
Thosaigh cogadh cathartha, an "Bush War" sa bhliain 1979. Theitth Amin agus bhí Paulo Muwanga i gcumhacht ó 1980 go dtí 1985.
clé|mion|Idi Amin - Entebbe 1966

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Básanna in 2003
Catagóir:Airí rialtais
Catagóir:Deachtóirí
Catagóir:Dornálaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Imreoirí rugbaí
Catagóir:Moslamaigh
Catagóir:Polaiteoirí Ugandacha
Iarthar na hEorpa

Is réigiún san Eoraip é **Iarthar na hEorpa**.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:An Eoraip
Ceol in Éirinn

Tá clú agus cáil ar Éirinn ar fud an domhain as a cultúr ceoil láidir, go háirithe do cheol traidisiúnta na hÉireann. Uirlis cheoil, an chláirseach, is ea feathal náisiúnta na hÉireann. Mhéadaigh bannaí cosúil le The Chieftains, na deartháireacha Clancy agus na Dubliners cáil an cheoil níos mó fós, agus chuir ealaíontóirí ar nós Enya agus Clannad casadh nua-aimseartha ar an stíl chlasaiceach thraidisiúnta. Le chéile, cothaíonn na stíleanna hibrideacha ceoil seo traidisiún beo ceoil in Éirinn, rud a chruthaíonn fuaim atá uathúil Éireannach. Thairg Éire freisin ceol comhaimseartha atá thar a bheith rathúil agus ard-phróifíle (smaoinigh ar U2, Westlife, The Script). Agus tá an ceol beo bríomhar le cloisteáil ar fud na tíre.

Trad musicTá ceol traidisiúnta na hÉireann á úsáid mar fhoirm scéalaíochta leis na céadta bliain le teaghráin, píopaí agus drumaí mingling ag meascadh le chéile le fuaim bheo  bríomhar a chruthú, uaireanta beoga, uaireanta brónach agus dúlionnach. Áirítear ar an seánra amhráin gan tionlacan (ar a dtugtar an sean nós) agus amhráin a chantar le héagsúlacht ionstraimí lena n-áirítear fidil, cairdín, feadóg stáin, píopaí agus bodhrán. Bíonn ceol uirlise in úsáid go minic freisin mar thionlacan le damhsaí traidisiúnta na hÉireann (link to Irish dance page). 

Tá ceol comhaimseartha na hÉireann tar éis leathadh ar fud an domhan, agus is iomaí  racbhanna agus popbhanna a bhfuil ainm in airde i gcéin is i gcóngar acu. Is é U2 an grúpa is aitheanta ach tá réimse leathan de bhannaí comhaimseartha a bhfuil cáil idirnáisiúnta orthu.  Má d’éist tú leis na Cranberries, Snow Patrol, Bob Geldof, The Script, The Frames, Westlife nó Jedward, ansin d’éist tú le ceol comhaimseartha na hÉireann.

Tá ceol comhaimseartha na hÉireann éagsúil, uathúil, is minic a tharchéimníonn sé  seánraí, le foinn thraidisiúnta agus amhráin a mheascadh le teicnící a fuarthas ar iasacht ó chomhdhéanamh clasaiceach comhaimseartha, popcheol traidisiúin bhéaloidis eile.

Tá saol an cheoil bríomhar neamhspleách faoi bhláth i gcathracha i mbailte na hÉireann, le hionaid mar óstaigh le grúpaí atá dochreidte éagsúil - stíleanna, thraidisiúin cheoil agus seánraí, gach oíche den tseachtain. Déanann ionaid cheoil ceoltoirí óga áitiúla a thaispeáint in éineacht le gníomhartha idirnáisiúnta. Tá bannaí óga agus ealaíontóirí ag glacadh le deiseanna le féin-fhoilsiú freisin, ar líne, agus ag baint úsáide as bealaí nuálacha eile le lucht éisteachta a fháil dá gcuid ceoil. 

Is léir an tart do cheol beo in Éirinn sna féilte dea-bhunaithe is cláir éagsúla acu ar feadh na bliana. Leathnaíonn féilte ceoil na hÉireann sainmhínithe na seánraí traidisiúnta ceoil, nó meascann siad iad le healaíontóirí agus ceoltóirí ó chúlraí agus traidisiúin ceoil éagsúla. Mar shampla, tugann an fhéile Picnic Electric greann, ceol agus an amharclann le chéile i suíomh amháin gach samhradh. I measc na bhféilte ceoil a bheidh ar siúl le linn Uachtaránacht an AE beidh féile Ceoil Thraidisiúnta na hÉireann i mBarra an Teampaill, Féile Lár an tSamhraidh Chorcaí agus an Fhéile Phan Cheilteach i gCeatharlach.

Catagóir:Ceol na hÉireann
The Voice (séasúr 12 na SA)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é ***[[The Voice (SA)|The Voice]]***. Thosaigh an dara sraith déag ar an 27 Feabhra, 2017 agus chríochnaigh sé ar an 23 Bealtaine 2017.

B'iad Adam Levine, Blake Shelton, Gwen Stefani agus Alicia Keys na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Chris Blue an tsraith agus tháinig Lauren Duski sa dara háit.

## Foirne

## Tagairtí

Catagóir:2017 séasúir teilifíse
Catagóir:The Voice (SAM)
Surf's Up 2: WaveMania

Scannán ríomhbheochana Meiriceánach is ea ***Surf's Up 2: WaveMania***. Scaoileadh mar fhíseán (DVD agus meáin dhigiteacha) ar 17 Eanáir 2017. Scannán leantach de *[[Surf's Up]]* atá ann. Tá an scannán déanta ag Sony Pictures Animation agus WWE Studios. Cuireadh WWE ar bun mar chuideachta a bhaineann úsáid as coraithe de chuid an WWF mar aisteoirí gutha.

## Carachtair
* Jeremy Shada mar Cody Maverick
* Melissa Sturm mar Lani Aliikai
* Jon Heder mar Chicken Joe
* Diedrich Bader mar Tank "The Shredder" Evans
* John Cena mar J.C.
* The Undertaker mar Undertaker
* Triple H mar Hunter
* Paige mar Í féin
* Vince McMahon mar Mr. McMahon
* Michael Cole mar Seagull
* Zoe Lulu mar Kate
* Declan Carter mar Arnold
* James Patrick Stuart mar Interviewer and Announcer

## Naisc sheachtracha
Catagóir:Scannáin 2017
The Guardian

[mion|Ceannáras ''The Guardian'' i [Londain, Sasana]]
Nuachtán laethúil náisiúnta sa Ríocht Aontaithe is ea ***The Guardian***. Go dtí 1959, foilsíodh é faoin ainm ***Manchester Guardian***. Nuachtán de chuid an Guardian Media Group atá ann in éineacht le *[[The Observer]]* agus *[[The Guardian Weekly]]*. Is iad The Scott Trust Limited úinéirí an Guardian Media Group; cuireadh ar bun é chun neamhspleáchas *The Guardian* a chosaint "go deo". Cuirtear na brabúis isteach san iriseoireacht seachas iad a roinnt ar na sealbhóirí.

Is í Katharine Viner eagarthóir *The Guardian*; tháinig sí ar chomharbas ar Alan Rusbridger sa bhliain 2015. Tá leaganacha Briotanacha, Astrálacha (Guardian Australia) agus Meiriceánacha (Guardian US) den nuachtán le fáil ar líne. I mí Lúnasa 2013, scaipeadh isteach is amach le 189,000 cóip den leagan cló den *The Guardian* ar an meán gach lá, níos lú ná an *[[The Daily Telegraph]]* agus *[[The Times]]*, ach níos mó ná *[[The Independent]]*. I nDeireadh Fómhair na bliana 2014, b'é *The Guardian* an cúigiú nuachtán is mó léitheoirí ar domhan le 42.6 milliún léitheoirí. Sa Ríocht Aontaithe, léann 9 milliún duine na leaganacha cló agus ar líne de *The Guardian*.

## Stair
Chuir John Edward Taylor, ceannaí cadáis i Manchain, an nuachtán ar bun sa bhliain 1821 le tacaíocht ón gCiorcal Beag, grúpa lucht gnó liobrálach sa chathair chéanna.

## Eagarthóirí
*John Edward Taylor (1821–1844)
*Jeremiah Garnett (1844–1861) 
*John Taylor (1861–1872)
*Charles Prestwich Scott (1872–1929)
*Ted Scott (1929–1932)
*William Percival Crozier (1932–1944)
*Alfred Powell Wadsworth (1944–1956)
*Alastair Hetherington (1956–1975)
*Peter Preston (1975–1995)
*Alan Rusbridger (1995–2015)
*Katharine Viner (2015–)

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin Briotanacha
Catagóir:Tréimhseacháin Shasanacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1821
Catagóir:Bunaithe sna 1820í
Chloë Sevigny

Is ban-aisteoir, iar-mhainicín, dearthóir faisin, stiúrthóir scannán agus scáileáin Meiriceánach í **Chloë Stevens Sevigny**, a rugadh ar an 18 Samhain 1974. Bhí sí amach i 1992 ag eagarthóir Irisleabhar de Meiriceánacha Iris dtugtar *Sassy Magazine*, iris óige dírithe ar chailíní óga, mar aisteoir, tá sí ar eolas as a cuid rólanna sa scannán conspóideach ón mbliain 1995 *Kids*, i measc léirithe cineamatagrafacha eile, bhí sí le feiceáil freisin sna sraitheanna teilifíse *[[American Horror Story]]*, *Big Love*, *Hit & Miss* agus *Portlandia*.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Daily Mail

Nuachtán táblóideach is ea an ***Daily Mail*** a fhoilsítear sa Bhreatain.

Catagóir:Daily Mail and Genearal Trust
Catagóir:Nuachtáin Briotanacha
Catagóir:Tréimhseacháin Shasanacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
TheJournal.ie

Nuachtán ar líne is ea ***TheJournal.ie***. Bhunaigh Distill Media é sa bhliain 2010 agus é ag foilsiú meascán d'ábhar nua agus ábhar ó fhoinsí eile. Faoi láthair, ní fhoilsítear ach a scríobhann a fhoireann féin, ag cur béime ar shaothar ceannródaíoch. Fostaíonn *TheJournal.ie* 20 duine agus foilsíonn siad 70 tuairisc dá mbunús féin gach lá.

Tá an suíomh idirlín roinnte ina cheithre chuid, mar atá: *TheJournal.ie* féin i gcomhair nuacht agus tuairimí Éireannacha agus idirnáisiúnta; *FORA* le haghaidh cúrsaí gnó; *The42* le haghaidh nuacht spóirt; agus *The Daily Edge* le haghaidh siamsaíocht agus cadrála. Ag tosnú ar an 29 Márta 2019, áfach, éiríodh as ábhar nua don *The Daily Edge* a chur i láthair.

Sa bhliain 2025 ceapadh an bheirt iriseoirí Concubhar Ó Liatháin as Cúil Aodha agus Conor Brummell as Uíbh Fháilí mar "fhoireann Ghaeltachta" TheJournal.ie, le hailt a scríobh i nGaeilge dírithe ar phobail Ghaeltachta ar fud na hÉireann. Dúirt an t-eagarthóir Sinéad O’Carroll ina thaobh seo: "Is mian le muintir na hÉireann an Ghaeilge a fheiceáil ag déanamh go maith, rud a chiallaíonn gur cheart dúinn a bheith ar an eolas faoi na rudaí atá ag tarlú sna ceantair is mó atá ag obair chun é sin a dhéanamh."

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil: TheJournal.ie
* Rannóg Gaeilge: TheJournal.ie/gaeilge/news/
* Rannóg Gaeltachta: TheJournal.ie/gaeltacht/news

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Suímh ghréasáin
Catagóir:Láithreáin gréasáin
Andy García

Is aisteoir Cúbach é **Andrés Arturo García Menéndez** nó **Andy García** a rugadh ar an 12 Aibreán, 1956. 

Catagóir:Aisteoirí Cúbacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Micheál Ó Ciaraidh

Is láithreoir Cúla 4 é **Micheál Ó Ciaraidh**. Ní cainteoir dhuchais na Gaeilge é. Tháinig sé sa cheathrú háit le Aoife Dempsey ar *[[An Ríl Deal]]* sa bhliain 2016. Cuireann sé físeáin i láthair do *[[BLOC]]*, mol digiteach nua do TG4. Beidh sé ina urlabhraithe do TG4 don Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2018 le Sinéad Ní Uallacháin.

Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Podchraoltóirí Éireannacha
Catagóir:Podchraoltóirí na Gaeilge
Catagóir:Podchraoltóirí
Catagóir:Daoine beo
Máire Treasa Ní Dhubhghaill

Is láithreoir TG4 í **Máire Treasa Ní Dhubhghaill**. Is as Conamara, Gaillimh í. Cuireann sí *[[An Ríl Deal]]* i láthair. Chuir sí *[[GLEO]]*, *[[Bog Stop]]*, *[[PONC]]*, *[[Wipeout]]* agus *[[Rugbaí Beo]]* i láthair roimhe sin.

## Luathshaol
Bhain sí céim amach i gColáiste Mhuire gan Smál.

## Gairm

Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Dioscliosta Hailee Steinfeld

Is éard atá i ndioscliosta ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach Hailee Steinfeld ná ceirnín leathfhada amháin, trí singil mar ealaíontóir ceoil aonréadach agus trí fhíseán ceoil.

## Ceirníní Leathfhada

## Singlí
### Mar Ealaíontóir Ceoil

### Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil

### Singlí bolscaireachta

## Físeáin Cheoil

## Tagairtí

Catagóir:Hailee Steinfeld
Steinfeld, Hailee
Aerfort Idirnáisiúnta Ben Gurion

Aerfort idirnáisiúnta in aice le Tel Aviv, Iosrael, is ea **Aerfort Idirnáisiúnta Ben Gurion** (**Ben Gurion International Airport - נְמַל הַתְּעוּפָה בֵּן גּוּרְיוֹן**). Is é an t-aerfort idirnáisiúnta is mó in Iosrael agus an t-aerfort is mó in Iosrael. Tá sé ainmnithe i ndiaidh David Ben-Gurion, céad phríomh-aire Iosrael. D'fhás an t-aerfort as aerfort beag míleata a chuir na Briotanaigh ar siúl sa bhliain 1936 in Lydda (a athainmníodh mar Lod ní ba dhéanaí). Aerfort Lod a tugadh ar an aerfort ar feadh blianta. Tá sé suite timpeall is 12 míle slí soir ó dheas ó Tel Aviv.  

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

*Ben Gurion International Airport, iaa.gov.il
*Israeli Aviation Charts for flight simulation (including Ben Gurion) , vatil.or

Catagóir:Aerfoirt
Catagóir:Iosrael
Stark Raving Dad

Craoladh an chéad eipeasóid, **"Stark Raving Dad"**, den tríú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 19 Meán Fómhair 1991. Scríobh Al Jean agus Mike Reiss an eipeasóid seo. D'fhéach 22.9 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 3)
Dúnmharú Jill Meagher

Dúnmharaíodh Jill Meaghar, arb as Droichead Átha di, in Melbourne ar 22 Meán Fómhair 2012. Ionsaíodh í ar shráid in aice le lár na cathrach, áit ar mheas muintir Melbourne go mbeadh sí slán sábháilte.

Ba ríléir go ndeachaigh an scéal truamhéalach i bhfeidhm go han-mhór ar mhuintir na hAstráile, ar mhuintir Melbourne ach go háirithe. Thóg na daoine áitiúla scrín ar chosán na sráide. Bhí breis is tríocha míle duine páirteach i mórshiúl in Melbourne le comhbhá a léiriú.

Ciontaíodh Adrian Bayley i ndúnmharú agus in éigniú Jill Meaghar i Melbourne i mí Meán Fómhair 2013.  Gearradh téarma príosúin saoil air, 43 bliain d'aois ag an am, agus gan cead parúil aige roimhe seo go ceann 35 bliain.

## Tagairtí

Catagóir:Dúnmharuithe
When Flanders Failed

Craoladh **"When Flanders Failed"**, an tríú heipeasóid den tríú sraith de chuid *[[The Simpsons]]*, ar an 3 Deireadh Fómhair 1991. Scríobh Jon Vitti an eipeasóid seo. D'fhéach 22.8 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 3)
Bart the Murderer

Craoladh an ceathrú heipeasóid, **"Bart the Murderer"**, den tríú sraith *[[The Simpsons]]* ar an 10 Deireadh Fómhair 1991. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 20.8 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh
Déanann Fat Tony agus Legs and Louie a gcéad cuma san eipeasóid.

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 3)
Bás (miotaseolaíocht)

Is é an **Bás** ná créatúr nó spiorad a bhfuil tá ann i gcultúir ar timpeall an domhain ó thús stair an duine. Téann an coincheap ar bhás mar chréatúr beo nó eintiteas osnádúrtha ar ais go dtí an Ghréig Ársa. Ón naoú 15ú haois, le athbheochan an cultúr na Gréigis-Rómhánach mar fhoinse inspioráide ealaíne, tháinig sé chun a thaispeáint mar fhigiúr cnámharlaigh iompair speal agus cóirithe i gúna dubh le cochall, tá leaganacha éagsúla de bás mar spioraid nó bheith ag cultúir éagsúla ar timpeall an domhain.

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht
Emma Willis

Is láithreoir Sasanach í **Emma Louise Willis** (née **Griffiths**; a rugadh ar 18 Márta, 1976). Is láithreoir *[[The Voice UK]]*, *[[The Voice Kids (RA)|The Voice Kids]]*, *[[Big Brother (RA)|Big Brother]]* agus *[[Celebrity Big Brother]]* í.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Láithreoirí teilifíse
Catagóir:Daoine beo
An tIRA Oifigiúil

Eagraíocht pharaimíleata phoblachtánach in Éirinn ba ea an t**IRA Oifigiúil (Official Irish Republican Army)**. Seo an chuid den IRA a fágadh nuair a scoilt an eagraíocht sa bhliain 1969, agus cruthaíodh an tIRA Sealadach. De réir dealraimh, d'éirigh an grúpa seo as an ngleic armtha, nó roghnaigh an ceannaire, Cathal Goulding, dul le polaitíocht.

## Stair
Tháinig an tIRA Oifigiúil ar an bhfód sa bhliain 1969. Bhí an Ceann Foirne ag an am sin, Cathal Goulding an-ghníomhach ag iarraidh idé-eolaíocht na heite chlé a scaipeadh i measc an IRA sna seascaidí. Ní raibh sé sásta leis an dóigh a raibh an tIRA ag staonadh ón saol polaitíochta, agus chuaigh sé i dtuilleamaí an Mharxachais leis na Trioblóidí a anailísiú. Bhí sé inbharúla go raibh an stát Gallda d'aon turas ag scaradh an lucht oibre Caitliceach agus Protastúnach ó chéile tríd an seicteachas a chothú ina measc, ionas nach gcuirfidís le chéile lena bhfíor-dhúshaothróirí buirgéiseacha a chur ó chumhacht. 

Dhiúltaigh an chuid ba mhó den IRA an  anailís seo go hiomlán. Chuir siadsan an tIRA Sealadach ar bun sa bhliain 1969 agus mar sin, tháinig scoilt ar an IRA.

Lean Goulding leis ina Cheann Foirne ar an IRA Oifigiúil go dtí an bhliain 1972. Ar dtús, bhí "na hOifigiúlaigh", chomh maith leis na Sealadaigh, ag cur catha ar na Sasanaigh agus ar na Dílseoirí. Ach bhí Goulding den tuairim nach raibh an ghleic armáilte ach ag cur le scoilt an lucht oibre. 

I bhfianaise an tsamhnais a chuir marú saighdiúra Shasanaigh i nDoire agus buamáil na mbeairicí in Aldershot ar an saol mór, d'fhógair an tIRA Oifigiúil sos cogaidh ar 30 Bealtaine 1972.

## Féach freisin

* Cathal Goulding
* Buamáil Aldershot (1972)
* Sinn Féin – The Workers' Party

## Tagairtí

Catagóir:Tuaisceart Éireann
Catagóir:Óglaigh na hÉireann
Catagóir:Náisiúnachas Éireannach
Catagóir:Poblachtachas na hÉireann
Catagóir:Workers' Party
Catagóir:IRA Oifigiúil
Cathair Dháiví

Is suíomh seandálaíochta in Iarúsailéim í **Cathair Dháiví** (Eabhrais: עיר דוד), agus í suite in aice leis an choirnéal thoir theas de bhallaí Shean-Chathair Iarúsailéim. Tá iarsmaí de sheanstruchtúr mór cloiche ann ón 9ú nó 10ú haois RC arbh é pálás an rí Dáiví, a chreidtear, agus folaíonn sé tollán uisce a thóg an rí Hezekiah.

## Naisc sheachtracha

* City of David
* From Shiloah to Silwan project 
* Did I Find King David's Palace?  *Biblical Archaeology Review*
* 

## Tagairtí

Catagóir:Iosrael
Leabhar dathúcháin

mion|Duine fásta ag cuidiú le páiste chun pictiúr a dhathú i leabhar dathúcháin
Is éard atá i gceist le **leabhar dathúcháin** ná leabhar ina bhfuil líníochtaí ar féidir dathanna a chur leo le criáin, pinn luaidhe daite, marcóirí nó péint. Go traidisiúnta táirgtear iad do pháistí beaga ach déantar leabhair dathúcháin mar áiseanna oideachasúla do mhic léinn níos sine freisin. Le blianta beaga anuas, tá leabhair dhathúcháin do dhaoine fásta éirithe coitianta.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ealaín
Catagóir:Leabhair
Catagóir:Caitheamh aimsire
Amanda Byram

Is láithreoir Éireannach í **Amanda Byram** (a rugadh ar 16 Meitheamh, 1973). Is iarláithreoir *[[Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)|Dancing with the Stars]]* í le Nicky Byrne.

Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Dúnmharú Sophie Toscan du Plantier

Dúnmharaíodh go danartha **Sophie Toscan du Plantier**, de bhunadh na Fraince agus scannánóir, in iarthar Chorcaí (an Tuar Mór, an Scoil) ar 23 Nollaig 1996.  Fuarthas a corp  ar chosán in aice lena teach saoire.

Ba é Ian Bailey an té ba mó a bhí faoi amhras as an dúnmharú. Fuair sé bás ar 21 Eanáir 2023 i mBeanntraí in iarthar Chorcaí, agus in aois 66 bliain dó.

mion|clé|Radharc ar An Tuar Mór
## Imeachtaí
[mion|[Droichead na Bandan]]

Léiritheoir scannán de bhunadh na Fraince ab ea Sophie Toscan du Plantier. Ionsaíodh í ar bhóithrín in aice lena teach i rith na hoíche.

D'inis comharsa, Marie Farrell do Ghardaí go bhfaca sí fear, Ian Bailey, ag amanna áirithe in áiteanna bainteach leis an bhfiosrúchán. Mhaígh Bailey nach raibh aon bhaint aige leis an dúnmharú, agus nach raibh aithne ar bith aige ar Toscan du Plantier.  

Ach dúirt Farrell níos déanaí gur cuireadh brú uirthi Ian Bailey a ainmniú mar an té a bhí feicthe aici. Agus dúirt abhcóide do Bailey gurb tráth na Nollag a bhí ann agus go raibh go leor dí ólta agus go gcaithfí é sin a chur san áireamh ó thaobh cruinnis na ráiteas de.

## Ainm Bailey a ghlanadh?

Sa bhliain 2014, mhaígh Ian Bailey gur gabhadh san éagóir é faoi dhúnmharú Sophie Toscan du Plantier i 1996. Chuir sé an dlí ar an Stát, Coimisinéir na nGardaí, an tAire Dlí agus ar an Ard-Aighne faoin tslí ar caitheadh leis nuair a bhí sé faoi amhras gur dhúnmharaigh sé Sophie Toscan du Plantier. Dúirt Bailey go raibh a shaol millte le 19 bliain mar gur cuireadh coir ina leith nach raibh baint ná páirt aige leis. 

Theip ar an gcás seo agus d'ordaigh an Ard-Chúirt d’Ian Bailey na costais ar fad a bhain leis an gcás a íoc, rud nach raibh sé in ann a dhéanamh.
## Foréigean teaghlaigh
D'ionsaigh Ian Bailey a chara, Jules Thomas, trí huaire. Gabhadh é ar chúisimh a bhain leis na ionsaithe ag aerfort Chorcaí agus é ag éalú, is cosúil. Ciontaíodh Ian Bailey ar chúisimh a bhain le foréigean teaghlaigh sa bhliain 2001 . Bhí air £2,500 a íoc mar chúiteamh.[mion|[Na Ceithre Cúirteanna, BÁC]]

## Ciontaíodh Bailey
Cuireadh fear áitiúil, Ian Bailey, ar a thriail *in absentia* I gcúirt sa Fhrainc. Ar 31 Bealtaine 2019, fuarthas  Bailey ciontach i ndúnmharú Sophie Toscan du Plantier i mí na Nollag 1996 agus gearradh téarma príosúin 25 bliain air.  Níor ghlac Ian Bailey ná a dhlíodóirí aon pháirt sa triail sin agus rinne siad neamhshuim den phróiseas. 

Rinne údaráis na Fraince cúpla iarratas Bailey a eiseachadadh chun na tíre, ach  theip orthu.  Ar an 13 Deireadh Fómhair 2020, dhiúltaigh na cúirteanna in Éirinn d'iarratas na Fraince, don tríú uair, Ian Bailey a eiseachadadh chun na tíre sin.

Ní raibh aon chor eile sa chás idir 2020-2024.  

## Féach freisin

* Drochíde sa teaghlach

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Garda Síochána
Catagóir:Dúnmharuithe
Catagóir:Iomrall ceartais
Catagóir:1996
Catagóir:Stair Chontae Chorcaí
Catagóir:Foréigean teaghlaigh
Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn
Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn
Catagóir:Coireanna in Éirinn
Frank Pakenham, 7ú hIarla an Longfoirt

Polaiteoir agus leasaitheoir sóisialta Briotanach ab ea Francis Aungier Pakenham, 7ú hIarla an Longfoirt, 1ú Bharún Pakenham, KG, PC (5 Nollaig 1905 - 3 Lúnasa 2001).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1905
Catagóir:Básanna in 2001
Catagóir:Uaisleacht Éireannach
Pitch Perfect 3

Scannán is ea **Pitch Perfect 3** atá teacht sa bhliain 2017. Leanann sé ar aghaidh le scéal *[[Pitch Perfect 2]]*.

## Carachtair
### The Bellas
*Anna Kendrick mar Beca Mitchell
*Rebel Wilson mar Patricia "Fat Amy" Hobart
*Brittany Snow mar Chloe Beale
*Anna Camp mar Aubrey Posen
*Hailee Steinfeld mar Emily Junk
*Hana Mae Lee mar Lilly Onakuramara
*Ester Dean mar Cynthia-Rose Adams
*Chrissie Fit mar Florencia "Flo" Fuentes
*Kelley Jakle mar Jessica Smith
*Shelley Regner mar Ashley Jones

### Carachtair eile
*Alexis Knapp mar Stacie Conrad
*John Michael Higgins mar John Smith
*Elizabeth Banks mar Gail-Abernathy-McKadden-Feinberger
*John Lithgow mar Fergus Hobart
*Matt Lanter mar Chicago Walp
*Guy Burnett mar Theo
*DJ Khaled mar é féin
*Ruby Rose, Andy Allo, Venzella Joy Williams, agus Hannah Fairlight mar Calamity, Serenity, Charity, agus Veracity
*Whiskey Shivers mar Saddle Up
*Trinidad James agus D.J. Looney mar Young Sparrow agus DJ Dragon Nutz
*Troy Ian Hall mar Zeke
*Jessica Chaffin mar Evan
*Moises Arias mar Pimp-Lo
*Michael Rose mar athair Aubrey

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin 2017
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Centre Stage (albam)

Is é ***Centre Stage*** an chéad albam ó Kimberley Walsh. Scaoileadh é ar an 4 Feabhra, 2013.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "One Day I'll Fly Away" – 3:43
# "On My Own" – 3:31
# "Somewhere" – 3:02
# "Falling Slowly" (le Ronan Keating) – 4:05
# "Memory" – 4:22
# "Defying Gravity" – 3:40
# "I Still Believe" (le Louise Dearman) – 4:17
# "Dreams Can Learn to Fly" – 3:27
# "Another Suitcase in Another Hall" – 3:35
# "Hushabye Mountain" – 3:14
# "As Long as He Needs Me" – 2:56
# "You First Loved Me" – 3:11

## Singlí
#"One Day I'll Fly Away" - 4 Eanáir 2013

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2013
Catagóir:Kimberley Walsh
Cinderella's Eyes

Is é ***Cinderella's Eyes*** an chéad albam ó Nicola Roberts. Scaoileadh é ar an 23 Meán Fómhair, 2011.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Beat of My Drum" – 2:58
# "Lucky Day" – 3:20
# "Yo-Yo" – 3:25
# "Cinderella's Eyes" – 3:30
# "Porcelain Heart" – 3:49
# "I" – 3:39
# "Everybody's Got to Learn Sometime" – 3:38
# "Say It Out Loud" – 4:35
# "Gladiator" – 2:59
# "Fish Out of Water" – 4:38
# "Take a Bite" – 3:16
# "Sticks + Stones" – 3:55

## Singlí
#"Beat of My Drum" - 3 Meitheamh 2011
#"Lucky Day" - 16 Meán Fómhair 2011
#"Yo-Yo" - 8 Eanáir 2012

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2011
Catagóir:Nicola Roberts
The Waiting Game

Is é ***The Waiting Game*** an chéad albam ón cheoltóir Éireannach Una Healy. Scaoileadh ar an 10 Feabhra, 2017 é.

## Traicliosta
# "Battlelines" – 3:00
# "The Waiting Game" – 3:31
# "Stay My Love" (le. Sam Palladio) – 3:16
# "All You Ever Need Is Love" – 2:56
# "S.O.S." – 3:06
# "Please Don't Tell Me" – 3:18
# "Staring at the Moon" – 3:15
# "Alarm Bells" – 3:20
# "Craving You" – 3:57
# "Out the Door" – 3:14
# "Grow Up Not Old" – 3:36
# "Angel Like You" – 3:49

## Singlí
# "Stay My Love" (le Sam Palladio) - 20 Eanáir, 2017
# "Battlelines" - 22 Aibreán, 2017

### Singlí bolscaireachta
#"Staring At the Moon"

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2017
Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides

Is scannán ó 2011 é **Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides**. Is é Johnny Depp an príomhaisteoir sa scannán seo faoi stiúir Rob Marshall.

## Carachtair
* Captain Jack Sparrow - Johnny Depp 
* Angelica - Penélope Cruz 
* Captain Hector Barbossa - Geoffrey Rush 
* Captain Edward "Blackbeard" Teach - Ian McShane
* Joshamee Gibbs - Kevin McNally
* Philip Swift - Sam Claflin 
* Syrena - Àstrid Bergès-Frisbey
* Scrum - Stephen Graham
* Lt. Commander Theodore Groves - Greg Ellis
* Lt. Gillette - Damian O'Hare 
* The Spaniard - Óscar Jaenada 
* Seoirse II na Breataine Móire - Richard Griffiths

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides
Catagóir:Scannáin Disney
Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales

Is scannán ó 2017 é **Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales**. Is é Johnny Depp an príomhaisteoir sa scannán seo faoi stiúir Joachim Rønning agus Espen Sandberg.

## Carachtair
* Captain Jack Sparrow - Johnny Depp
* Capitán Salazar - Javier Bardem
* Henry - Brenton Thwaites
* Carina Smyth - Kaya Scodelario
* Hector Barbossa - Geoffrey Rush
* Will Turner - Orlando Bloom 
* Joshamee Gibbs - Kevin McNally
* Scrum - Stephen Graham
* Shansa - Golshifteh Farahani
* Scarfield - David Wenham
* Marty - Martin Klebba
* Adam Brown
* Danny Kirrane
* Delroy Atkinson
* Paul McCartney

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales
Catagóir:Scannáin Disney
Mion-Iosrael

Is mionsamhaltán d'Iosrael é **Mion-Iosrael** (Eabhrais: *מיני ישראל*) agus é suite in aice Latrun, i nGleann Ayalon, Iosrael. Tá an pháirc leagtha amach go scaoilte i gcruth réalt Dháivi. Tá 385 samhlacha d'fhoirgnimh shuntasacha in Iosrael ann. Tá siad déanta ar scála 1:25 agus, mar sin, tá spéirthithe ann atá níos airde ná duine fásta agus teampaill níos airde ná páiste. Tá ionad siopadóireachta beag le halla taispeántais ann. D'oscail an pháirc i mí na Samhna 2002.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

*  Suíomh oifigiúil Mion-Iosrael i mBéarla 

Catagóir:Iosrael
Catagóir:Músaeim
Carrie Fisher

Ban-aisteoir Meiriceánach ab ea **Carrie Frances Fisher** a rugadh ar an 21 Deireadh Fómhair 1956 agus a fuair bás ar an 27 Nollaig 2016. Ba iad Eddie Fisher agus Debbie Reynolds a bhí ina tuismitheoirí aici. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Daoine le neamhoird mheabhracha
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh Giúdach
Catagóir:Drámadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Scríbhneoirí as California
Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha
Catagóir:Star Wars
Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha
Debbie Reynolds

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Mary Frances "Debbie" Reynolds ** a rugadh ar an 1 Aibreán, 1932 in El Paso, Texas. Cailleadh í ar an 28 Nollaig, 2016, an lá ina dhiaidh bháis a hiníon, Carrie Fisher.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2016
Richard Adams

Scríbhneoir Sasanach ab ea **Richard George Adams** a rugadh ar an 9 Bealtaine 1920 agus a fuair bás ar an 24 Nollaig 2016. Scríobh sé *[[Watership Down]]* sa bhliain 1972. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1920
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Státseirbhísigh
Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha
Ryan Gosling

Is aisteoir Ceanadach é **Ryan Thomas Gosling** (a rugadh ar an 12 Samhain 1980). Tá sé ó Ceanada. Is aisteoir agus ceoltóir é.  

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Strictly Come Dancing (sraith 15)

Is comórtas damhsa teilifíse é ***[[Strictly Come Dancing]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 9 Meán Fómhair 2017 agus chríochnaigh sé ar an 16 Nollaig 2017.

Ba iad Shirley Ballas, Bruno Tonioli, Craig Revel Horwood agus Darcey Bussell na breithiúna don sraith seo. Tháinig Shirley Ballas in áit Len Goodman.

## Cúplaí

## Cairt Scórála

## Tagairtí

Catagóir:Strictly Come Dancing
Catagóir:2017 séasúir teilifíse
Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back

Scannán is ea **Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back** (1980). Is é Irvin Kershner stiúrthóir agus George Lucas scríbhneoir na scannán. Is é an dara cheann de naoi scannáin Star Wars.

## Carachtair
* Mark Hamill - Luke Skywalker 
* Carrie Fisher - Princess Leia Organa
* Harrison Ford - Han Solo
* Billy Dee Williams - Lando Calrissian
* Anthony Daniels - C-3PO
* David Prowse - Darth Vader 
* Peter Mayhew - Chewbacca
* Kenny Baker - R2-D2
* Frank Oz - Yoda
* Jeremy Bulloch - Boba Fett
* Denis Lawson - Wedge Antilles
* Sir Alec Guinness - Obi-Wan Kenobi 
* John Hollis - Lobot
* Julian Glover - General Veers
* Kenneth Colley - Admiral Piett
* Michael Sheard - Admiral Ozzel
* Michael Culver - Captain Needa
* John Ratzenberger - Major Derlin
* Bruce Boa - General Rieekan
* Christopher Malcolm - Zev Senesca
* John Morton - Dak

## Naisc sheachtracha
## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back

Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Star Wars Episode II: Attack of the Clones

Scannán is ea **Star Wars Episode II: Attack of the Clones** (2002). Is é George Lucas stiúrthóir agus scríbhneoir an scannáin. Is é an cúigiú ceann de shraith naoi scannáin Star Wars.

## Carachtair
* Ewan McGregor - Obi-Wan Kenobi
* Natalie Portman - Queen Padmé Amidala
* Hayden Christensen - Anakin Skywalker
* Ian McDiarmid - Senator Palpatine / Darth Sidious
* Samuel L. Jackson - Mace Windu
* Christopher Lee - Count Dooku / Darth Tyranus
* Anthony Daniels - C-3PO
* Kenny Baker - R2-D2
* Frank Oz - Yoda
* Ahmed Best - Jar Jar Binks
* Pernilla August - Shmi Skywalker
* Oliver Ford Davies - Sio Bibble
* Andy Secombe - Watto
* Silas Carson - Nute Gunray
* Alethea McGrath - Jocasta Nu
* Temuera Morrison - Jango Fett
* Jimmy Smits - Bail Organa
* Jay Laga'aia - Captain Typho
* Daniel Logan - Boba Fett
* Leeanna Walsman - Zam Wesell
* Jack Thompson - Cliegg Lars

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Star Wars Episode II: Attack of the Clones

Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha