Eoghanachta

Ríora Gaelach bunaithe i gCaiseal ba ea na **hEoghanachta** (Meán-Ghaeilge **Eóganachta**).  Bhídís i gceannas i ndeisceart na hÉireann, mar atá Ríocht na Mumhan, óna  6/7ú go 10ú haoiseanna, agus ina dhiaidh sin, i bhfoirm laghdaithe, sa Ríocht Deasmhumhan agus a fho-ríocht Cairbrigh, go dtí déanach sa 16ú haois.

Deirtear de réir sean-nóis gurbh é Conall Corc bunaitheoir an ríora, ach ainmnithe as a shinsear Eoghan, chéadpháiste an rí leathstairiúil den 3ú haois, Ailill Ólom.  Bhunaigh sé a lárionad ríoga ag Caiseal go déanach sa 5ú haois.

## Ard Ríogacht
Cé go raibh na hEoghanachta i gceannas thar críocha móra i Mumhain, níor aithníodh go forleathan iad mar Ard-Ríthe na hÉireann nó Ríthe na Teamhrach, óir níor mhuintir Uí Néill iad.  Thug *[[Cathal mac Finguine]]* agus *[[Feidlimid mac Crimthainn]]* a ndúshlán ámh do cheannaireacht Uí Néill.

De réir an Fhéineachais, ní raibh a leithéid de rud agus Ard-Ríogacht na hÉireann.  Sa Mumhain, *adhered to* na hannálaithe go follasach an smaoineamh dlí seo, agus thug siad "ard rí" ar ríthe na gcúigí, ag cur béime ar a bhflaitheas absalóideach.  Sa 9ú haois, agus smaoineamh Ard Ríogaíocht na hÉireann á fhorbairt ag an gclann Uí Néill, chuir ríthe na Mumhan béim ar a gcearta ar an teideal, nó in ionad sin, flaitheas iomlán i Leath Mhogha, na críocha taobh ó dheas de líne idir Áth Cliath agus Gaillimh.

## Rithe na Mumhan
Bhí *Finnín* mac Aodha Dhuibh na nEoghanacht ina rí na Mumhan (bás 618), agus líne fhireann dhíreach Uí Shuilleabháin is ea é.  Bhí a mhac Seachnasach too of chun teacht i gcomharbacht air.  Tháinig a dheartháir *[[Faílbe Flann mac Áedo Duib|Faílbhe Flann mac Aodha Dhuibh]]*, sinsear díreach Mhic Cárthaigh.  Sa chlár Roll of "Ríthe na Mumhan", faoi "Ríthe Cúige", feictear Finnín  uimhir 14 agus Failbhe uimhir 16.

## Taoisigh shéimhe
Meastar gur taoisigh séimhe agus ardnósacha iad na hEoghanachta i gcomórtas le cúigí eile na hÉireann.  Ní ansin gurbh an chúige is saibhre ab ea cúige Mumhan, ach lig na hEóganachta do ríochtaí iarchumhachta, mar shampla an Chorca Laidhe, cuid mhaith stádais agus díolúine chánach.

## Sliocht ársa

Is doiléir é a mbunúis, ach b'fhéidir gur as an nGaill iad.  De réir scéal bunúis dá gcuid féin (Laud 610), de shliocht Eibhir, mac is sine Mhíl Espáine, sinsear na nGael, ba ea iad.

Luaitear scaití i luathfhoinsí na prót-Eoghanachta, ó ré Mogh Nuadhad go ré Chriomhthainn mhic Fiodhaigh agus Conaill Choirc, mar na *[[Deirgtine|Deirgthine]]*. Is é inscríbhinní Oghaim an fhianaise is luaite atá ann dosna Deirgthine.  Is amhlaidh go raibh ar dtús ina ngéillsinigh na nDáirine, dream troda a raibh ina gcoil ceathrar na *n[[Ulaid]]*.  Sa ré stairiúil, ba é an Chorca Laidhe an chine is suntasaí ná nDáirine.  Tháinig na Deirgthine i gceannas orthu siúd i rith na 7ú haoise, lagtha agus a gceannas-sa fada ar an Osraí, caillte acu, is amhlaidh le cabhair Uí Néill.

Bhain na hEoghanachta a stádas amach de dheasca sofaisticiúlachta polaitiúla agus geilleagraí, ní de bharr concais mhíleata.  Bhí Éire i gceannas roinnt cumhachtaí naimhdeach, nárbh fhéidir leo a ndúshlán a thabhairt dóibh ina n-aonar, ach d'éirigh leo ciníocha eile a thabhairt isteach leo mar ardtiarnaí.  Mar thoradh, scaradh an Dáirine, ansin is mó an Chorca Laidhe, óna gcoil ceathrar.

De réir a chéile, bailigh ná hEoghanachta vasáilligh fhabhraithe tharstu, amhail is an Múscraí, a bheadh ina bpríomhfhoinse ioncaim chomh maith le cosaint in aghaidh ríochtaí eile, agus an dream cáiliúil níos deireanaí, Déise Tuaiscirt, as a dtiocfadh Brian Bóramha.  D'fhéadfadh é gurbh as an nGaill iad Déise na Mumhan de Chontae Phort Láirge mar chuid dá stair choiteann leis na hEoghanachta.

Dream cumhachtach eile i luathré na Mumhan ab ea an Mairtine, a raibh a bpríomhchathair acu ag Imleach nó *Imlech Ibair*, a aitheanta ar dtús mar *Medón Mairtine* (Meán).  In am trátha, ba é siúd príomheaglais na nEoghanacht.

## Miotaseolaíocht
Féach 

* Aimend
* Áine 
* *[[Cath Maige Mucrama]]
* [[Leath Mhogha]]
* [[Mac Con|Lughaidh mac Con]]
* [[Mór Mumhan]]
* [[Mogh Roith]]
* *Nia Segamain
* Aonghas Boilg
* *[[Senchas Fagbála Caisil]]


==Rítheaghlaigh, clanna agus sloinnte==


Go formhór deasghnách ab ea an ríogacht Chaisil.  Cé nach mbíodh ríthe de ghnáth trodach, dhéanadh siad a ndícheall chun ceannas polaitiúil a bhaint amach.  Thugtaí rath mór d'fho-ríochta ar son aitheantas ardcheannas Caisil. Mhalartaíodh iad is cumhachtaí giallaigh le Rí Caisil.  Though subjects, de réir dlí bhídís saor agus in ann deireadh a chur leis an gconradh.

Is féidir rítheaghlaigh na nEoghanacht a roinnt ina dtrí: an Ciorcal Istigh, an Ciorcal Amuigh agus clanna díothaithe.

===Luath-phearsana===
Tháinig caighdeán scríbhneoireacht stairiúil agus ghinealaigh na nEoghanachta i bhfeabhas sa dara mílaois faoi Mhic Cárthaigh, ach faightear fadhbanna fós ann.

Bíodh sin mar atá, is iad seo a leanas ríthe is luaite na nEoghanachta, de shliocht Chonaill Choirc:
* [[Mug Nuadat|Mogh Nuadhad]] ([[Deirgtine]])
* [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]]
* [[Éogan Mór|Eoghan Mór]]
* [[Fiachu Muillethan|Fiacha Muilleathan]]
* [[Ailill Flann Beag]]
* [[Luigthech]]
* Conall Corc (Eoghanachta)
** [[Nad Froích mac Cuirc]]
*** [[Óengus mac Nad Froích]], bás 489
**** [[Feidlimid mac Óengusa]]
**** [[Eochaid mac Óengusa]], bás 522
*** [[Ailill mac Nad Froích]]
** [[Coirpre Luachra mac Cuirc|Cairbre Luachra mac Coirc]] (*Uí Choirpri Lúachra*)
** [[Mac Cass mac Cuirc]] (*Uí Echach Muman*)

===Rítheaghlaigh: ciorcal istigh===
[[Íomhá:Derrynaflan chalice.jpg|mion|150px|Aimsíodh [[Cailís Dhoire na bhFlann]] i g[[Contae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1980.]]

Tháinig gach rí Chaisil a bheag nó a mhór ón 5ú go dtí an 10ú haois as an trí rítheaghlach a leanas.
* [[Eoghanacht Chaisil]]
* [[Eoghanacht Áine]]
* [[Eoghanacht Ghleanndamhnach]]

Bhunaigh an Eoghanacht Chaisil níos deireanaí, faoi cheannas Mhic Cárthaigh, Ríocht na *'Deasmhumhan**, ríocht níos cumasaí ach gann ar fhoireann.  Bhí Uí Shúilleabháin na tiarnaí is cumhachtaí fúthu.  Bhí Uí Chaoimh den Eoghanacht Ghleanndamhnach ina saighdiúirí móra in airm Gaelacha agus na Mór-roinne.  Thuill Uí Cheallacháin clú díobh féin le déanaí.  Fo iad siúd ab ea Mhic Amhlaoibh agus Mhic Giolla Chuda.  Bhánaigh [[ionradh na Normannach ar Éirinn|Concas na Normannach]] Uí Chiarba Eoghanachta Áine.
* [[Eoghanacht Chaisil]] ([[Uí Cheallacháin]], [[Mhic Cárthaigh]], [[Mhic Giolla Chuda]], [[Mhic Amhlaoibh]], [[Uí Shúilleabháin]])
** **Carthach is Sine**
** **Fíngen mac Áedo Duib**, bás 618
** **Faílbe Flann mac Áedo Duib**, bás 639
** **Máenach mac Fíngin**, bás 661
** **Colgú mac Faílbe Flaind**, bás 678
** **Cormac mac Ailello**, d. 712
** **Tnúthgal mac Donngaile**, bás 820
** **Feidlimid mac Crimthainn**, bás [[847]]
** **Áilgenán mac Donngaile**, bás 853
** **Máel Gualae mac Donngaile**, bás 859
** **Cormac mac Cuilennáin**, bás [[908]] (féach freisin [[Sanas Cormaic]])
** **Cellachán Caisil**, bás 954
** **Donnchad mac Cellacháin**, bás 963
* [[Eóganacht Glendamnach]] (Ó Caoimh)
** **Crimthann Srem mac Echado**, bás c. 542
** **Coirpre Cromm mac Crimthainn**, bás 577
** **Cathal mac Áedo**, bás 627
** **Cathal Cú-cen-máthair**, bás 665
** **Finguine mac Cathail**, bás 696
** **Ailill mac Cathail**, bás 701
** **Cathal mac Finguine**, bás 742
** **Artrí mac Cathail**, bás 821
* [[Eóganacht Áine]] (Ó Ciarba, ''O'Kirwick'')
** **Garbán mac Éndai**
** **Amalgaid mac Éndai**, bás 601
** **Cúán mac Amalgado**, bás 641
** **Eterscél mac Máele Umai**, bás 721
** **Cathussach mac Eterscélai**, bás c. 769
** **Ólchobar mac Duib-Indrecht**, bás 805
** **Ólchobar mac Cináeda**, bás 851
** **Cenn Fáelad hua Mugthigirn**, bás 872

===Rítheaghlaigh: ciorcal amuigh===


Bhíodh cónaí ar an dá rítheaghlach "amuigh" siar agus ó dheas ó na tuatha lárnaigh.  Is féidir a dhiúltú, ámh, aon iarracht iad a chur in aicme níos ísle ná an ciorcal istigh.
* [[Eoghanacht Locha Léin]]
* [[Eoghanacht Raithlinn]]

Cé gurbh é Conall Corc a sinsear, agus dá bharr bhí an ceart acu bheith ina ríthe, i ndáiríre coinníodh amach as Caiseal iad.  Ní léir é ámh arbh é seo de bharr a suímh.  Dá mbeadh rí amuigh cumhachtach ann, d'éireodh sé ina Rí ''de facto'' na Mumhan, ach de ghnáth, dhiúltaíodh an lár iad a aithint.  Mar thoradh, bhíodh an-achrann idir Caiseal agus Eoghanacht Locha Léin (b'fhéidir de bharr naisc leis na [[Cruithnigh]]), agus briseadh a gcumhacht ar deireadh.

Ní raibh an Eoghanacht Raithlinn chomh trodach sin, agus dá bharr thángadar slán faoi cheannas Uí Mathúna fad insan 2a mílaois.  D'éireodh Uí Dhonnchadha, d'Eoghanacht Raithlinn ó dhúchas, ina dtaoisigh Eoghanacht Locha Léin, agus tá siad fós ann i measc uaisle Gaelacha, ar bhíthin Tiarna Ghleann Fleisce (féach thíos).

Luaitear an Eoghanacht Raithlinn, the Eoghanacht Locha Léin, and the Uí Fidgenti-Liatháin (féach thíos) le chéile mar na Trí Eoghanachta na Mumhan sa scéal luath-mheánaoiseach ''[[Tairired na nDéisi]]''.  Is ait é seo, óir gur de shliocht Chonaill Choirc agus ní [[Dáire Cearba]] iad an chéad dá dhream, ach b'fhéidir go bhfuiltear ag churin iúl ach gur chiníocha saora iad siúd, i gcomórtas leis na [[Déise]] ar ghá dóibh cíos a íoc.

De réir anailís ADN ar na hUí Chonaill as Contae Chiarraí, is amhlaidh go raibh gaol Eoghanachta acu, go gar leis na hUí Dhonnchadha, cé go gcuirtear leis na hUí Fidgenti-Liatháin i roinnt luathfhoinsí.

* [[Eoghanacht Locha Léin]] (Ó Muircheartaigh, srl, níos deireanaí Ó Dhonnchadha)
** **Dauí Iarlaithe mac Maithni**
** **Áed Bennán mac Crimthainn**, bás 618
** **Máel Dúin mac Áedo** Bennán, bás 661
** **Congal mac Máele Dúin**, bás 690
** **Máel Dúin mac Áedo**, bás 786
* [[Eoghanacht Raithlinn]] (Ó Mathghamhna, Ó Dhonnchadha, Ó Luingeáin, agus go leor eile)
** **Feidlimid mac Tigernaig**, bás 588
** **Máel Muad mac Brain**, bás 978 (féach freisin [[Mathgamain mac Cennétig]])

===Clanna díothaithe===
Tá roinnt clann atá díothaithe agus/nó neamhdheimhnithe:
* [[Eoghanacht Airthir Cliach]]
** **Fergus Scandal mac Crimthainn**, bás 582
* [[Eoghanacht Ninussa]]
* [[Eoghanacht Ua Cathbach]]

===Sloinnte===
I measc sloinnte Eoghanacht, agus na Mumhan, tá: 
* [[Ó Ceallacháin]], [[Mac Cárthaigh]], [[Ó Donnchadha]], [[Ó Caoimh]], [[Ó Muircheartaigh]], [[Ó Súilleabháin]], srl., go leor acu ''of contested origin.
* [[Mac Amhlaoibh]], go minic de chlann Mhic Cárthaigh (Creimhin).
* [[Mac Giolla Cudha]], de chlann Ui Súilleabháin (Mór).
* [[Ó Longáin]], Eoghanacht Raithlinn
* [[Ó Drisceoil]], de [[Corcu Loígde|Chorca Laidhe]] ([[Dáirine]]), ach gaolta leis na hEoghanachta trí phósadh, agus de bharr cáilte mar mhuintir.
* [[Ó Laoghaire]], Corca Laidhe nó Uí Fidgenti sin nó Eóganacht, ag brath ar clann.
* [[Ó Cearbhaill]] as [[Éile]], a d'fhéadfadh gaill i bhfad amach a bheith acu leis na Eoghanachta.
* [[Ó Scannail]], clann suntasach eile.  Faightear sna hannála gur maraíodh ''Eocha mac Dunadbach'', Taoiseach Chlann Scannail, agus Scannal mac Cathail, Tiarna [[Eoghanacht Locha Léin]] i g[[Cath Chluain Tarbh]] sa bhliain 1014.

Tá tuairim is 150 sloinne ríoga Gaelacha ar marthain, agus dóibh siúd, faightear tuairim is 30 ainm Eoghanachta.  Go minic áfach, tá na ginealaigh go huile is go hiomlán trí chéile, agus tá sé deacair nó dodhéanta dá bharr a rá cé a bhaineann le cén chlann, nó fiú an Eoghanacht iad.  Ar fhianaise na n-annál, tá athrú, deargbhréag agus scrios amach is amach iontu, ar a laghad sa luath ré (cé go bhfaightear an fhadhb chéanna i nginealaigh na g[[Connacht]] agus na [[Laigin|Laighean]]).

==Craobh ghinealaigh==
Ríthe Muimhneach na nEoghanacht.













































==Ríochtaí eile==

===I nÉirinn===



San áireamh in éineacht leis na hEoghanachta, faightear scaití na h[[Uí Fidgenti]] agus na h[[Uí Liatháin]] gaolmhara, chomhghuaillí ársa na nEoghanacht, a d'fhéadfadh a bheith ina n[[Dáirine]].  B'fhéidir é fosta gur de shliocht Ailealla Flainn Bhig nó Ailealla Óloim iad.  Is Eoghanachta imeallacha dá bharr an luath-rí Criomhthann Mór mac Fiodhaigh agus a dheirfiúr ''[[Mongfind]]''.

De shliocht [[Dáire Cearba]] agus/nó Maine Munchaín ab ea na dreamanna úd, is amhlaidh.  Ar aon chuma, is fíor a rá go raibh Uí Fidgenti agus Uí Liatháin ag dul i léig, agus na hEoghanachta ag teacht chun cinn.  Faoi théarmaí an chomhaontais, níor ghá dóibh ach chun tacaíocht "onóra" a tabhairt.  Mhalartaíodh Uí Fidgenti ámh gialla le rí Caisil, agus is léir gur mhuintir iad ó ré níos luaite.  Sna ginealaigh is luaite, le fáil in [[Rawlinson B 502]], is de chuid na nEoghanacht iad ar slí éigin, mura mbeadh ann ach trí phósadh.

Bhíodh na hUí Fidgenti (IT) agus na hUí Liatháin (OD) ina gcónaí  ar thaobhanna os comhair a chéile na Mumhan, agus na Eoghanacht Áine agus Ghleanndamhnach idir eatarthu (i dteannta leis na ''[[Fir Mag Fene]]'').  Ligeadh príomhchathair Uí Fiodhghinte ag [[Dún Eochair]], tugtha ag na Dáirine roinnt áiseanna roimh theacht i réim Caisil, mar a insíonn [[Seathrún Céitinn]] an scéal.

===I nAlbain===
 

Moladh é gur de shliocht na nEoghanacht iad [[Ríthe na gCruithneach]].  Más fíor, is dócha gurbh Eoghanacht Locha Léin, sinsir Uí Mhuircheartaigh, atá ó gceist anseo.  Ní amháin go raibh ríocht chumhachtach agus leathnaitheach acu san [[Iarmhumhan]], ach ina theannta sin, bhí siad as a ndóchas, coinnithe amach ón gciorcal istigh.  D'aon oghaim, dúradh gur de shliocht mná Cruithnigh ab ea iad, agus gurbh é seo cúis a gcuid scoiteachta.

* [[Eoghanacht Maige Geirginn]]. Ceaptar go bhfuil Maigh Circinn suite i gceantar [[Angus, Alba|Angus]] agus [[Kincardineshire|Mearns]] san [[Albain]].
** **Óengus I na gCruithneach**, bás 761
** **Bridei V na gCruithneach**
** **Talorgan II na gCruithneach**, bás 782
** **Drest VIII na gCruithneach**
** **Constantín mac Fearghasa**, bás 820
** **Óengus II of the Picts**, bás 834
** **Drest IX na gCruithneach**, bás 836 or 837
** **Eoghanan mac Aonghasa**, bás 839

==Stair==
===Coimhlint le hUí Néill===
Féach:
* Byrne (2001)
* [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]]
* [[Feidlimid mac Cremthainn|Feilimí mac Criomhthainn]]
* [[Sionad Bhiorra]]

===Coimhlint leis an Dál gCais===
De réir roinnt nósanna níos deireanaí na [[Tuamhain|Tuamhan]], bhí deartháir óg ag Eoghan, darbh ainm [[Dál gCais|Cormac Cas]], ''a quo'' an [[Dál gCais]] agus a ríocht beag ach cumhachtach.  Le linn na 10ú haoise, chuir siad na hEoghanachta, a bhí faoi bhrú na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] agus [[Uí Néill]], as coróin na Mumhan.  Ní bhfaigheadh na hEoghanachta agus a gcomhghuaillí é an athuair choiche, ach bhíodh siad fós i réim sa Deasmhumhan le sé aois anuas, go háirithe [[Mac Cárthaigh|mic Uí Chárthaigh]] agus [[Ó Súilleabháin|Uí Shúilleabháin]].  Chloígh siad [[Mac Gearailt|mic Uí Ghearailt]] ag [[Cath Challainn]],  ag stopadh agus ag tiontú gluaiseacht chun tosaigh na [[Normannaigh|Normannach]] i nDeasmhumhain isteach.

Féach fosta:
* Byrne (2001)
* Todd (1867)
* [[Brian Bóramha]]
*'' [[Mathgamain mac Cennétig]]
*'' [[Cennétig mac Lorcáin]]
* [[Rithe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Tuamhain]]
* [[Déise]]

===Na Cambra-Normannaigh agus Sasana===
Féach:
* [[FitzGerald]]
* [[Battle of Callann]]
* [[Earl of Desmond]]
* [[Desmond Rebellions]]
* [[Second Desmond Rebellion]]
* [[Florence MacCarthy]]
* [[Tudor conquest of Ireland]]
* [[Dónall Cam Ó Súilleabháin Béirre]]
* [[Siege of Dunboy]]
* [[Plantations of Ireland]]
* [[Irish Confederate Wars]]
* [[Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry]]
* [[Earl of Clancarty]].

===Gaoil Eaglaise leis an nGearmáin===
Féach:
* Byrne (2001)

===Póstaí agus ginealaigh===
Féach:
* O'Hart (1892)
* Cronnelly (1864)
* Burke (1976)
* D'Alton (1861)
* O'Donovan (1856)
* O'Keeffe (1703)
* Byrne (2001).

==Pearsana níos deireanaí==
* [[Charles MacCarthy (Irish soldier)]]
* [[Robert MacCarty, Viscount Muskerry]]
* [[Charles MacCarthy (British Army officer)|Charles MacCarthy]]
* [[Thaddeus MacCarthy]]
* [[Nicholas Tuite MacCarthy]]
* [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]




==Eoghanachta an lae inniu==
Tugann Curley beathaisnéisíní ar tuairim is fiche tiarnaí reatha Gaelacha, go leor acu Eoghanachta nó a gcomhghuaillí, le haitheantas éagsúil ar a chéile.  Níltear cinnte faoina bhfuil i ndán dóibh ámh tar éis an scannail cruthaithe ag **Terence Francis MacCarthy**.

* **O'Donoghue of the Glens** (Eoghanacht Locha Léin, céad Eoghanacht Raithlinn)
* **Mac Giolla Chuda** (Ó Súilleabháin Mór: Eoghanacht Chaisil)
* **Ó Cheallacháin Dhúiche Ealla** (Eoghanacht Chaisil)
* **Ó Donnabháin  *Clancahill**' (*Uí Fidgenti*)

==Féach freisin==


* [[Ríochtaí Éireann]]
* [[Ríthe na Mumhan]]
* [[Ríthe na Deasmhumhan]]
* [[Leabhar Mhic Cárthaigh]]
* [[Ceann na Fine]]
* [[Counts of Toulouse]]
* [[Earl of Clancarty]]
* [[Family of Barrau]]
* [[Terence Francis MacCarthy]]

==Foinsí==
* Bhreathnach, Edel (eag.), *The Kingship and Landscape of Tara*. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 & *Historical Early Éoganachta, Table 9*, ll. 356, 357.
* Bugge, Alexander (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=VogNAAAAYAAJ Caithreim Cellachain Caisil: The Victorious Career of Cellachan of Cashel] Christiania: J. Chr. Gundersens Bogtrykkeri. 1905.
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, *Burke's Irish Family Records, or Burke's Landed Gentry of Ireland*. London: Burke's Peerage Ltd. 5ú heagrán, 1976.
* Byrne, Francis J., *Irish Kings and High-Kings*. Four Courts Press. 2a heagrán, 2001.
* Cairney, C. Thomas, *Clans and Families of Ireland and Scotland: An Ethnography of the Gael, A.D. 500-1750*. Willow Bend Books. 1989.
* Charles-Edwards, T.M., *Early Christian Ireland*. Cambridge University Press. 2000.
* Coogan, Tim Pat, *Michael Collins: The Man Who Made Ireland*. Palgrave Macmillan. 2002, ll. 5-6
* Cronnelly, Richard F., [https://books.google.com/books?id=HgOfAAAAMAAJ Irish Family History] *Part II: A History of the Clan Eoghan, or Eoghanachts*. Baile Átha Cliath: 1864.
* Curley, Walter J.P., *Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families*. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[John D'Alton]], [https://books.google.com/books?id=dplJAAAAMAAJ Illustrations, Historical and Genealogical, of King James's Irish Army List, 1689], 2 iml. Londain: J.R. Smith. 2a heagrán, 1861.
* Dillon, Myles, *The Cycles of the Kings*. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* &mdash;, "The Story of the Finding of Cashel", in *Ériu 16* (1952), lch 63.
* Duffy, Seán (eag.), *Medieval Ireland: An Encyclopedia*. Routledge. 2005.
* [http://eoghanachtsepts.com Eoghanact Septs] DNA Project
* Foster, Roy (eag.), *The Oxford Illustrated History of Ireland*. Oxford University Press. 2001.
* Hull, Vernan, "Conall Corc and the Corcu Loígde", in *Proceedings of the Modern Languages Association of America 62* (1947), ll. 887-909.
* &mdash;, "The Exile of Conall Corc", in *Proceedings of the Modern Languages Association of America 56* (1941), ll. 937-50.
* Koch, John T. (eag.), *Celtic Culture: A Historical Encyclopedia*. 5 iml, nó e-leabhar. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, *The Encyclopedia of Ireland*. Yale University Press. 2003.
* MacLysaght, Edward, *Irish Families: Their Names, Arms and Origins*. Irish Academic Press. 4ú heagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, *Ireland before the Vikings*. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* Meyer, Kuno (eag. agus aistr.), "The Expulsion of the Dessi", in *Y Cymmrodor 14*. 1901. pgs. 101-35, le fáil ar [http://www.maryjones.us/ctexts/dessi1.html maryjones.us]
* &mdash; (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in *Zeitschrift für celtische Philologie 8*. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* O'Connell Surname DNA Project, [https://www.familytreedna.com/public/oconnelldna?iframe=ycolorized Torthaí], go háirithe na torthaí croí "Irish Type II", SNPs A7659 agus A7654
* Ó Corráin, Donnchadh, "Corcu Loígde: Land and Families", in *Cork: History and Society. Interdisciplinary Essays on the History of an Irish County*, edited by Patrick O'Flanagan and Cornelius G. Buttimer. Baile Átha Cliath: Geography Publications. 1993.
* &mdash; (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] from [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* &mdash;, *Ireland before the Normans*. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* &mdash;, "Prehistoric and Early Christian Ireland", in Foster, Roy (eag.), *The Oxford Illustrated History of Ireland*. Oxford University Press. 2001, ll. 1-52.
* Ó Cróinín, Dáibhí (eag.), *A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1*. Oxford University Press. 2005.
* O'Donovan, John (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. Acadamh Ríoga na hÉireann Irish Academy. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* O'Hart, John, [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath. 5ú heagrán, 1892.
* Ó hInnse, Séamus (eag. agus aistr.) agus Florence MacCarthy, [[Mac Carthaigh's Book]], nó [http://www.ucc.ie/celt/published/T100013/index.html Miscellaneous Irish Annals] (A.D. 1114-1437). Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1947.
* O'Keeffe, Eugene (eag. agus aistr.), *Eoganacht Genealogies from the An Leabhar Muimhneach*. Corcaigh. 1703. (le fáil [http://www.iol.ie/~kevnilse/eoghantx.html anseo])
* O'Rahilly, Thomas F., *Early Irish History and Mythology*. Institiúid Ard Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.
* Richter, Michael, *Medieval Ireland: The Enduring Tradition*. Palgrave Macmillan. 1996.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in *Ériu 35* (1984), ll.&nbsp;31–37.
* &mdash;, "Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel", in *Ériu 36* (1985), ll.&nbsp;11–28.
* Todd, James Henthorn (eag. agus aistr.), [https://books.google.com/books?id=TgMGAAAAQAAJ Cogadh Gaedhel re Gallaibh: The War of the Gaedhil with the Gaill] Longmans. 1867.
* Welch, Robert (eag.) agus Bruce Stewart, *The Oxford Companion to Irish Literature*. Oxford University Press. 1996.

==Tuilleadh le léamh==
* *Genealogies for the Eóganachta of Munster'', ll. 195–206, 208–34, 251–3, 362, 384, 388–90

## Naisc sheachtracha
* Mumu
* Tuadmumu
* Do bunad imthechta Éoganachta
* Conall Corc 7 Ríge Caisil
* Genemain Chuirc meic Luigdech
* Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin
* Echtra Mac nEchach Muigmedóin
* Irish Historical Mysteries: The MacCarthy Mór Hoax 
* The Eóganacht Septs of Ireland (Y-DNA related)
* Famille MacCarthy Reagh at GeneaWiki (in French)
* Famille O'Mahony at GeneaWiki (in French)
* The MacCarthy Clan Foundation 

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na Mumhan