open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Mullach Bán (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Mullach Bán** air:
* An Mullach Bán, Contae Ard Mhacha: ionad daonra agus baile fearainn i gContae Ard Mhacha
* An Mullach Bán, Contae Liatroma: baile fearainn i gContae Liatroma
* An Mullach Bán, Contae Lú (Baile Átha Fhirdhia): baile fearainn i gContae Lú
* An Mullach Bán, Contae Lú (Dún Dealgan Íochtarach): baile fearainn i gContae Lú
* An Mullach Bán, Contae Mhuineacháin: baile fearainn i gContae Mhuineacháin

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Pailéachoimeádachas

Is fealsúnacht pholaitiúil agus cineál coimeádachais i Stáit Aontaithe Mheiriceá a chuireann béim ar eitic Chríostaí, náisiúnachas, atharthaíochas, réigiúnachas agus traidisiúnachas é **pailéachoimeádachas**.

Catagóir:Polaitíocht
Luíochán Loch gCál

Tharla **luíochán [[Loch gCál]],** Contae Ard Mhacha, ar 8 Bealtaine 1987, inar mharaigh SAS na Breataine ochtar ball den IRA, chomh maith le sibhialtach amháin a thiomáin isteach san eachtra ar a bhealach óna chuid oibre, i gcomhluadar duine eile a gortaíodh go dona.

Ba é seo an líon ba mhó óglaigh a chaill an tIRA in aon oibríocht mhíleata amháin le linn na coimhlinte idir 1969 agus 1998.

Bhí cúrsaí slándála thar a bheith leochaileach ag am. Agus ag an am céanna, bhí feachtas toghchánaíochta ar bun sa Bhreatain agus sa Tuaisceart.
[clé|mion|177x177px|An [Cúirt Eorpach um Chearta an Duine|Chúirt Eorpach um Chearta an Duine ]]
Ar an 4 Bealtaine 2001, rialaigh an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine gur tharla sárú ar chearta daonna. 

## Tagairtí

Catagóir:Constáblacht Ríoga Uladh
Catagóir:Contae Aontroma
Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Catagóir:Luíocháin
Catagóir:An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine
Catagóir:1987
Catagóir:2001
David Icke

Is teoiricí comhcheilge Sasanach é **David Vaughan Icke**, a rugadh i Leicester ar an 29 Aibreán 1952.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Frith-Sheimíteachas
Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Leicester
Catagóir:Lucht comhcheilge
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Michael McDonald

Is amhránaí Meiriceánach é **Michael McDonald** a rugadh ar an 12 Feabhra, 1952 i St. Louis, Missouri. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Fánaíocht (bitheolaíocht)

[deas|mion|Sléibhín an gháire, speiceas Meiriceánach; tógadh an grianghraf sa [An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag.]]
Is éard is **fánaíocht** ann sa bhitheolaíocht ná feiniméan trína bhfeictear ainmhithe aonair i bhfad lasmuigh dá raon gnáthaithe. Tugtar *fánaí* ar ainmhithe aonair a léiríonn an fhánaíocht. Úsáidtear an téarma *timpisteach* (“accidental” sa Bhéarla) uaireanta. Tá roinnt fachtóirí ann a d’fhéadfadh a bheith ina chúis le hainmhí a bheith ina fhánaí - tá tosca géiniteacha agus cúrsaí aimsire ann, mar shampla - ach ní thuigtear go maith na cúiseanna ar an iomlán. Is féidir le fánaíocht a bheith ina réamhtheachtaí don choilíniú má mhaireann neacha aonair. 

Is eol go dtarlaíonn an fhánaíocht i réimse leathan ainmhithe mar éin, feithidí, mamaigh agus turtair mhara.

## Tagairtí

Catagóir:Bitheolaíocht
Dún Mór (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Dún Mór** air:
* Dún Mór, Contae an Dúin: ionad daonra agus baile fearainn i gContae an Dúin
* Dún Mór, Contae na Gaillimhe: baile i gContae na Gaillimhe
* Dún Mór, Contae na Gaillimhe: barúntacht i gContae na Gaillimhe
* Dún Mór, Contae Phort Láirge: baile fearainn agus baile i gContae Phort Láirge

## Féach Freisin
* An Dún Mór

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
An Dún Beag (idirdhealú)

### Éire
* An Dún Beag, Contae an Chláir: baile fearainn agus baile i gContae an Chláir
* An Dún Beag, Contae Chiarraí (Baile an Bhóthair): mionghné i gContae Chiarraí
* An Dún Beag, Contae Chiarraí (Daingean Uí Chúis): imfhálú i gContae Chiarraí
* An Dún Beag, Contae Dhún na nGall (Cluain Dabhaodóg): sliabh nó sliabhraon i gContae Dhún na nGall
* An Dún Beag, Contae Dhún na nGall (Tulacha Beigile): mionghné i gContae Dhún na nGall
* An Dún Beag, Contae na Gaillimhe: imfhálú i gContae na Gaillimhe

### Albain
* An Dùn Beag, Earra-Ghàidheal

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Baile an Chollaigh (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Baile an Chollaigh** air:
* Baile an Chollaigh, Contae Chiarraí: baile fearainn i gContae Chiarraí
* Baile an Chollaigh, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí lastuaidh de Chathair Chorcaí
* Baile an Chollaigh, Contae Chorcaí: baile fearainn, baile, agus toghroinn i gContae Chorcaí laistiar de Chathair Chorcaí
* Baile an Chollaigh, Contae Luimnigh: baile fearainn i gContae Luimnigh
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Móin an Iarla

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Móin an Iarla** air:
* Móin an Iarla, Contae Chill Chainnigh (Ceanannas): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* Móin an Iarla, Contae Chill Chainnigh (Crannach): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* Móin an Iarla, Contae Chill Chainnigh (Gabhrán): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* Móin an Iarla, Contae Luimnigh: baile fearainn i gContae Luimnigh
* Móin an Iarla, Contae Thiobraid Árann: baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Ríthe na Laighean

Seo a leanas liosta **Ríthe na Laighean**, a bhí i gceannas i gCúige Laighean (nó Laigin) go dtí an bhliain 1632 le bás Domhnaill Spáinnigh, an rí deireanach den rítheaghlach Mhic Murchadha Caomhánach go dlisteanach insealbhaithe.  

mion|deis|250px|Léarscáil na Laigean ''c.'' 10ú haois

## Ríthe seanscéalacha
* Mesgegra

## Ríthe na Laighean

Eile:
* Uí Eineachghlais
* Uí Garrchon

## Féach freisin
* Liosta Ard-Ríthe na hÉireann
* Ríthe na gConnacht
* Ríthe na Mí
* Ríthe na Mumhan
* Ríthe na nUladh
* Ríthe na nOsraí

## Foinsí
* Leabhar Laighneach, cuid 26, lch. 181, *Ríg Lagen*; G800011A, 026 ar CELT
* Francis John Byrne, Kings of Leinster Genealogical Tables, ll. 288–290, "Irish Kings and High Kings", Baile Átha Cliath, 1973.   
* Alfred. P. Smyth, *Kings, Saints and Sagas*, in *Wicklow:History and Society*, 1994. 
* Edel Bhreathnach, *Kings, the kingship of Leinster and the regnal poems of "laidshencfhas Laigen:a reflection of dynastic politics in Leinster, 650–1150*, in *Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne]]*, eag. Alfred P. Smyth, ll. 299–312, Four Courts Press, Baile Átha Cliath, 2000
* Emmett O'Bryne, Kings of Leinster Genealogical Tables, ll. 247–249, "War, Politics and the Irish of Leinster 1156–1606", Baile Átha Cliath, 2004. 
* Register of Irish Chiefs , tiomnaithe ag Sean J. Murphy

## Naisc sheachtracha
* Annals of the Kings of Leinster le Dennis Walsh
* Uí Bairrche le Tracey Clann

## Tagairtí
Cnoc an gCapall

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Cnoc na gCapall** air:
* Cnoc na gCapall, Contae Chill Chainnigh: baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* Cnoc na gCapall, Contae Chorcaí (Cairbrigh Thoir): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cnoc na gCapall, Contae Chorcaí (Coill na Talún): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cnoc na gCapall, Contae Chorcaí (Condúnaigh agus Clann Ghiobúin): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cnoc na gCapall, Contae Chorcaí (Múscraí Thiar): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cnoc na gCapall, Contae Chorcaí (Uí Bhána agus Barraigh Rua): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cnoc na gCapall, Contae Dhún na nGall: baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* Cnoc na gCapall, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* Cnoc na gCapall, Contae Phort Láirge (An Ghailltír): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* Cnoc na gCapall, Contae Phort Láirge (Cois Abha Móire agus Cois Bhríde): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* Cnoc na gCapall, Contae Phort Láirge (Na Déise): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* Cnoc na gCapall, Contae Ros Comáin: gné i gContae Ros Comáin
* Cnoc na gCapall, Contae Thiobraid Árann (Sliabh Ardach): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cnoc na gCapall, Contae Thiobraid Árann (Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Bréandroim

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Bréandroim** air:
* Bréandroim, Contae Liatroma (Keonbrook): baile fearainn i gContae Liatroma
* Bréandroim, Contae Liatroma (Breandrum): toghroinn i gContae Liatroma
* Bréandroim, Contae Mhaigh Eo (Ceara): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Bréandroim, Contae Mhaigh Eo (Gaileanga): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Bréandroim, Contae Mhuineacháin: ionad daonra agus baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Bréandroim, Contae na Gaillimhe: baile fearainn i gContae na Gaillimhe
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Gallbhuaile (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Gallbhuaile** nó **An Ghallbhuaile** air:
* An Ghallbhuaile, Contae Chiarraí: baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Ghallbhuaile, Contae Dhún na nGall (Baollaigh): baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* An Ghallbhuaile, Contae Dhún na nGall (Ráth Bhoth Theas): baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* An Ghallbhuaile, Contae Luimnigh: baile fearainn i gContae Luimnigh
* An Ghallbhuaile, Contae na Gaillimhe: baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Ghallbhuaile, Contae Thiobraid Árann: paróiste dlí agus baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Gallbhuaile, Contae an Chabháin: baile fearainn i gContae an Chabháin
* Gallbhuaile, Contae Thír Eoghain: ionad daonra agus baile fearainn i gContae Thír Eoghain
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Gort an Éadain (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Gort an Éadain** air:
* Gort an Éadain, Contae Chiarraí: baile fearainn i gContae Chiarraí
* Gort an Éadain, Contae Chorcaí (Cill na Martra): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Gort an Éadain, Contae Chorcaí (Inse Geimhleach): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Gort an Éadain, Contae Mhaigh Eo (Clann Mhuiris): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Gort an Éadain, Contae Mhaigh Eo (Iorras): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Gort an Éadain, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Cluain na nGamhan (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Cluain na nGamhan** air:
* Cluain na nGamhan, Contae an Chláir: baile fearainn i gContae an Chláir
* Cluain na nGamhan, Contae Laoise: baile fearainn i gContae Laoise
* Cluain na nGamhan, Contae Uíbh Fhailí: ionad daonra, baile fearainn, agus toghroinn i gContae Uíbh Fhailí

Féach Cluain Gamhna freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Tina Fey

Is aisteoir, fuirseoir agus scríbhneoir Meiriceánach í **Elizabeth Stamatina "Tina" Fey** (rugadh 18 Bealtaine, 1970).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Cluain Lao

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Cluain Lao** air:
* Cluain Lao, Contae an Chláir: paróiste dlí agus baile fearainn i gContae an Chláir
* Cluain Lao, Contae Dhún na nGall: ionad daonra agus paróiste dlí i gContae Dhún na nGall
* Cluain Lao, Contae Mhaigh Eo: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Cluain Lao, Contae na Gaillimhe: baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Cluain Lao, Contae Ros Comáin: baile fearainn i gContae Ros Comáin
* Cluain Lao, Contae Thiobraid Árann: baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cluain Lao, Contae Uíbh Fhailí: baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
An Gallbhaile (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Gallbhaile** air:
* An Gallbhaile, Contae Loch Garman (Ard Cholaim): baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Gallbhaile, Contae Loch Garman (Ard Chromáin): baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Gallbhaile, Contae Loch Garman (Beanntraí): baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Gallbhaile, Contae Luimnigh: paróiste dlí, baile fearainn, baile, agus toghroinn i gContae Luimnigh
* An Gallbhaile, Contae Uíbh Fhailí: baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Patraisc choiteann

Is éan í an **phatraisc** nó an **phatraisc choiteann**. Is baill d'fhine na Accipitridae é. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Kell Brook

Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea **Kell Brook**, a rugadh ar 3 Bealtaine 1986 i Sheffield, Yorkshire Theas. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Briotanacha gorma
Catagóir:Dornálaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Santo & Johnny

Dísreach Meiriceánach rac-cheoil sna 1960idí ab ea **Santo & Johnny**. Beirt deartháireacha de bhunadh na hIodáile as Brooklyn, Nua-Eabhrac a bhí sa bhanna: Santo Farina (rugadh 24 Deireadh Fómhair, 1937) agus Johnny Farina (rugadh 30 Aibreán, 1941).

Tá aithne is fearr orthu as an amhrán uirlise *Sleep Walk*, ceann de na hamhráin is mó le linn ré órga an rac-cheoil. Bhí rath air go réigiúnach i dtús báire, ansin chuaigh sé go barr na gcairteacha popcheoil Billboard nuair a eisíodh go náisiúnta é sa bhliain 1959.

## Dioscliosta

* *Santo & Johnny* (1959)
* *Encore* (1960)
* *Hawaii* (1961)
* *Come On In* (1962)
* *Around the World... with Santo & Johnny* (1962)
* *Off Shore* (1963)
* *In the Still of the Night* (1964)
* *Santo & Johnny Wish You Love* (1964)
* *The Beatles Greatest Hits Played by Santo & Johnny* (1964)
* *Mucho* (1965)
* *Santo y Johnny en México* (1965)
* *The Brilliant Guitar Sounds of Santo & Johnny* (1967)
* *Golden Guitars* (1968)
* *On the Road Again* (1968)
* *The Best That Could Happen* (1969)
* *Christmas Mine – Johnny Farina* (2012)
* *Pure Steel* (2007)
* *Christmas Mine* (2008)
* *Italian Being Served* (2009)
* *Christmas Mine – Johnny Farina* (atheisiúint 2012)
Anderson Cooper

Tráchtaire polaitiúil Meiriceánach is ea **Anderson Hays Cooper** a rugadh ar an 3 Meitheamh, 1967 i Nua-Eabhrac. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Sean Hannity

Tráchtaire polaitiúil Meiriceánach is ea **Sean Patrick Hannity** a rugadh ar an 30 Nollaig, 1961 i Nua-Eabhrac. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
An Abhainn Dubh

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Abhainn Dubh** air:
* An Abhainn Dubh, Contae Chill Dara: abhainn i gContae Chill Dara agus Contae na Mí
* An Abhainn Dubh, Contae an Chabháin (Carraig Álainn): abhainn i gContae an Chabháin
* An Abhainn Dubh, Contae an Chabháin (Ceanannas Uachtarach): abhainn i gContae an Chabháin agus na Mí, agus craobh-abhainn na Bóinne
* An Abhainn Dubh, Contae Dhún na nGall: abhainn i gContae Dhún na nGall
* An Abhainn Dubh, Contae Liatroma: abhainn i gContae Liatroma
* An Abhainn Dubh, Contae Loch Garman (An Bealach Caoin Theas): ionad daonra i gContae Loch Garman
* An Abhainn Dubh, Contae Loch Garman (Guaire): abhainn i gContae Loch Garman
* An Abhainn Dubh, Contae Loch Garman (Síol Bhroin): abhainn agus paróiste dlí i gContae Loch Garman
* An Abhainn Dubh, Contae Mhaigh Eo (An Gort Breac Thuaidh): abhainn i gContae Mhaigh Eo
* An Abhainn Dubh, Contae Mhaigh Eo (Baile Chruaich Theas): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Abhainn Dubh, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Abhainn Dubh, Contae Mhaigh Eo (Cill Mheáin): abhainn i gContae Mhaigh Eo
* An Abhainn Dubh, Contae Mhaigh Eo (Iorras): abhainn i gContae Mhaigh Eo
* An Abhainn Dubh, Contae na Gaillimhe: abhainn i gContae na Gaillimhe
* An Abhainn Dubh, Contae Thiobraid Árann: abhainn i gContae Thiobraid Árann

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Achadh Mór (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Achadh Mór** air:
* Achadh Mór, Contae an Longfoirt (Ardach): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Achadh Mór, Contae an Longfoirt (Gránard): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Achadh Mór, Contae an Longfoirt (Ráth Claon): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Achadh Mór, Contae Fhear Manach: baile fearainn i gContae Fhear Manach
* Achadh Mór, Contae Laoise (An Choill Uachtarach): baile fearainn i gContae Laoise
* Achadh Mór, Contae Laoise (Tigh na hInse): baile fearainn i gContae Laoise
* Achadh Mór, Contae Liatroma (Eanach Duibh): ionad daonra agus baile fearainn i gContae Liatroma
* Achadh Mór, Contae Liatroma (An Chluain): baile fearainn i gContae Liatroma
* Achadh Mór, Contae Liatroma (Cill Osnat): baile fearainn i gContae Liatroma
* Achadh Mór, Contae Liatroma (Droim Dhá Thiar): baile fearainn i gContae Liatroma
* Achadh Mór, Contae Liatroma (Maothail): baile fearainn i gContae Liatroma
* Achadh Mór, Contae Liatroma (Ros Inbhir): baile fearainn i gContae Liatroma
* Achadh Mór, Contae Mhaigh Eo (Coistealaigh): ionad daonra, paróiste dlí, baile fearainn, agus toghroinn i gContae Mhaigh Eo
* Achadh Mór, Contae Mhaigh Eo (Muraisc): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Achadh Mór, Contae Uíbh Fhailí: baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
An Baile Dubh Uachtarach

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Baile Dubh Uachtarach** air:
* An Baile Dubh Uachtarach, Contae Chill Mhantáin: baile fearainn i gContae Chill Mhantáin
* An Baile Dubh Uachtarach, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Baile Dubh Uachtarach, Contae Phort Láirge: baile fearainn i gContae Phort Láirge

## Féach freisin
* An Baile Dubh
* An Baile Dubh Íochtarach

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Leacain (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin a bhfuil an t-ainm **Leacain** nó **An Leacain** air:

### Éire
* An Leacain, Contae an Chláir: baile fearainn i gContae an Chláir
* An Leacain, Contae an Longfoirt: baile fearainn i gContae an Longfoirt
* An Leacain, Contae Cheatharlach (Tigh Moling Íochtarach): baile fearainn i gContae Cheatharlach
* An Leacain, Contae Cheatharlach (Uí Dhróna Thiar): baile fearainn i gContae Cheatharlach
* An Leacain, Contae Cheatharlach (Uí Dhróna Thoir): baile fearainn i gContae Cheatharlach
* An Leacain, Contae Chill Chainnigh (An Leacain): ionad daonra i gContae Chill Chainnigh
* An Leacain, Contae Chill Chainnigh (Iolard): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* An Leacain, Contae Chill Chainnigh (Paróiste Eoin): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* An Leacain, Contae Chill Chainnigh (Toghroinn Chainnigh): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* An Leacain, Contae Chill Mhantáin: ionad daonra, baile fearainn, agus toghroinn i gContae Chill Mhantáin
* An Leacain, Contae Laoise: baile fearainn i gContae Laoise
* An Leacain, Contae Liatroma: baile fearainn i gContae Liatroma
* An Leacain, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Leacain, Contae Luimnigh: mionghné i gContae Luimnigh
* An Leacain, Contae na Gaillimhe (Dún Coillín): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Leacain, Contae na Gaillimhe (Liatroim): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Leacain, Contae Phort Láirge (An Ghailltír): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Leacain, Contae Phort Láirge (Áth Mheáin): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Leacain, Contae Phort Láirge (Dún Garbhán): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Leacain, Contae Phort Láirge (Na Déise): cnoc nó cnoic i gContae Phort Láirge
* An Leacain, Contae Ros Comáin (Baile Átha Luain Thuaidh): baile fearainn i gContae Ros Comáin
* An Leacain, Contae Ros Comáin (Ros Comáin): ionad daonra agus baile fearainn i gContae Ros Comáin
* An Leacain, Contae Ros Comáin (toghroinn): toghroinn i gContae Ros Comáin
* An Leacain, Contae Thiobraid Árann (An Corrdhaingean): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* An Leacain, Contae Thiobraid Árann (Ráth Laighnín): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* An Leacain, Contae Thiobraid Árann (Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* An Leacain, Contae Thiobraid Árann (Urumhain Íochtarach): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* An Leacain, Contae Uíbh Fhailí: baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
* Leacain, Contae Mhaigh Eo: paróiste dlí i gContae Mhaigh Eo
* Leacain, Contae na hIarmhí: paróiste dlí, baile fearainn, agus toghroinn i gContae na hIarmhí

### Albain
* An Leacainn: baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
A. K. Fazlul Huq

clé|mion|A. K. Fazlul Huq
Bhí **Abul Kasem Fazlul Huq** (26 Deireadh Fómhair 1873 — 27 Aibreán 1962)  nó **A. K. Fazlul Huq** nó **Sher-e-Bangla** (an tíogar Bheangál) ina dhuine de na príomhphearsana dlí agus polaitíochta de chuid Bheangál sa 20ú haois (san India roimh a neamhspleáchas agus sa Phacastáin Thoir  ó 1947 ar aghaidh).  Le linn a shaoil sa pholaitíocht, bhí poist mhóra ag Huq i i gConradh Moslamach na hUile-India, i gComhdháil Náisiúnta na hIndia agus sa Pháirtí Krishak Sramik (Krishak Sramik ina dhiaidh sin).
clé|mion|adhlacadh A. K. Fazlul Huq i Másailéam na dTrí Cheannaire i Dhaka
Bhí ardmheas air ag a lán daoine sa Phacastáin Thoir (ina dhiaidh sin sa Bhanglaidéis) as a pholaitíocht fhrith-fheodach fhorásach agus as a a ról sa ghluaiseacht ar son na Beangáilise. Dá bharr sin, adhlacadh i Másailéam na dTrí Cheannaire i Dhaka é, in éineacht le Huseyn Shaheed Suhrawardy (1892–1963) agus Khwaja Nazimuddin (1894-1964), beirt eile a bhí ina bPríomh-Airí ar Bheangál Thoir.

## Saol
mion|Páirc Sher-e-Bangla Panchagarh|clé
Bhain Huq céim amach san eolaíocht ó Choláiste na hUachtaránachta i gCalcutta sa bhliain 1894 agus ansin Baitsiléir Dlíthe ó Coláiste Dlí na hOllscoile i gCalcutta i 1897.  Glacadh leis mar abhcóide agus d'oibrigh sé os comhair na hArd-Chúirte i gCalcúta agus Ard-Chúirt Dacca ar feadh blianta fada.

Bhí sé ina Abhcóide Ginearálta do Rialtas Bheangál Thoir ó 1947 go 1952.

Arna thoghadh den chéad uair chuig Comhairle Reachtach Bheangál sa bhliain 1913, bhí sé ina bhall di go dtí 1934, den Thionól Reachtach Lárnach ó 1934 go 1936 agus de Thionól Reachtach Bheangál ó 1937 go 1947 agus ní ba dhéanaí de Thionól Reachtach Bheangál Thoir agus de Thionól Bunreachta na Pacastáine. Bhí sé 

* ina Phríomh-Aire ar Bheangál (1937-43),
* ina Phríomh-Aire ar Bheangál Thoir sa bhliain 1954 ar feadh seal gairid,
* ina Aire Gnóthaí Baile na Pacastáine (1955-56) agus 
* ina Ghobharnóir ar an bPacastáin Thoir (1956-58).

## Tagairtí

Catagóir:An Bhanglaidéis
Catagóir:Polaiteoirí na hIndia
Catagóir:Daoine a rugadh i 1873
Catagóir:Básanna i 1962
Catagóir:Beangál
Catagóir:Dlíodóirí Indiacha
Ógra Uí Chonghaile

Is eagraíocht í **Ógra Uí Chonghaile** don ógra Marxach na hÉireann agus craobhacha aici ar fud an oileáin. Béarla: Connolly Youth Movement). Tá cleamhnas oibre mhaith idir Ógra Uí Chonghaile agus Páirtí Cumannach na hÉireann, ach in ainneoin sin, riarachán neamhspleách atá ag an Ógra Uí Chonghaile. Tá Ógra Uí Chonghaile comhdhéanta de ghníomhaithe óga atá in i gcoinne an impiriúlachas agus an córas caipitleachas in Éirinn agus ar fud an domhain. Ainmnítear an eagraíocht i ndiaidh an réabhlóidí sóisialach Séamus Ó Conghaile. 

## Stair agus stádas faoi láthair
Bunaíodh Ógra Uí Chonghaile sa bhliain 1963 ag poblachtaigh óga a raibh baint acu le Páirtí Cumannach na hÉireann i rith na seascaidí. Díscaoileadh Ógra Uí Chonghaile sa bhliain 1991 mar gheall ar bhallraíocht laghdaithe i ndiaidh díscaoileadh an tAontas Sóivéadach agus an géarchéim pholaitiúil a lean. Mar sin féin, athbhunaíodh an eagraíocht sa bhliain 2002. 

## Foilseacháin
Foilsíonn Ógra Uí Chonghaile iris ráithiúil darb ainm Forward .

## Iarbhaill suntasacha de Ógra Uí Chonghaile

* Madge Davison
* Declan Bree 

## Tagairtí


Catagóir:Cumannachas
Catagóir:Grúpaí polaitiúla Éireannacha
Catagóir:Poblachtachas na hÉireann
Catagóir:Polaitíocht Phoblacht na hÉireann
Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Airgead tirim

mion|mona agus nótaí bainc, M1 agus M2
An tsócmhainn is leachtaí, comhdhéanta de mhona agus de nótaí bainc, is ea **airgead tirim**.  Féachtar ar nótaí bhainc agus boinn airgid mar airgead de bhrí go bhfuil siad ina leacht. Ciallaíonn sé sin go nglactar leo agus gur féidir iad a úsáid chun íocaíocht a dhéanamh am ar bith.

Glacann eacnamaithe le hairgead a chuirtear i dtaisce sa bhanc ceannais mar airgead tirim chomh maith (M1 nó "airgead caol" do na heacnamaithe).  Tá  roinnt cineálacha sócmhainní ann, sa lá atá inniu ann, atá go mór ina leacht agus ar féidir airgead tirim a dhéanamh díobh go héasca nó iad a úsáid chun íocaíocht a dhéanamh ar chostas an-íseal. Baineann sé sin, mar shampla, le taiscí thar oíche.
[clé|mion|First Trust Bank, [Tuaisceart Éireann, 10  bpunt,, an gaileon Girona sa 16ú haois]]
Tá airgead leathan ann freisin (M2), a bhaineann le cineálacha taiscí arna gcoinneáil le bainc

## Tagairtí

Catagóir:Airgeadas
Catagóir:Airgead
Catagóir:Baincéireacht
Liam Ó Maolruanaidh

Náisiúnaí, athbheochanóir teanga, iriseoir agus file ba ea **Liam Ó Maolruanaidh** (29 Meán Fómhair 1873 – 6 Bealtaine 1901) nó **Liam Ó Ruanaidh** nó **William Rooney** nó "**Fear na Muintire**".  Ba ea é 'an tÉireannach ba mhó dár casadh riamh air', a dúirt le hArt Ó Gríofa. Ach ní raibh sé ach 27 bliain d'aois nuair a bhuail an eitinn é.

Bhí sé ina bhall de Chonradh na Gaeilge ó thús, é i láthair ag an mórchomhdháil a bhí acu 27 Márta 1894. Ansin nuair a bunaíodh Cumann na nGael i 1900 ba é Liam a ceapadh ina chisteoir ag an gcéad chruinniú. Céim eile i dtreo Shinn Féin a bhí ann agus bealach le náisiúnaithe den uile dhath a thabhairt le chéile.

Dúirt Seán T. Ó Ceallaigh: ‘Bhí aithne mhaith agamsa ar Ó [Maol]Ruanaidh freisin agus déarfainn an rud céanna. Thug sé deich mbliana dá shaol ag obair ar son na hÉireann gan stad, gan staonadh, ag scríobh, ag labhairt, ag múineadh. Bhí intleacht den chéad scoth aige agus thug sé suas í do chúis na hÉireann – don tsaoirse, don teanga, don drámaíocht, agus don chultúr dúchais’.

## Tagairtí

Catagóir:Athbheochan na Gaeilge
Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha
Catagóir:Sinn Féin
Catagóir:Filí na hÉireann
Jim Hanks

Is aisteoir agus fuirseoir ar a bhoinn Meiriceánach é **James Mathew** "**Jim**" **Hanks** a rugadh sa bhliain 15 Meitheamh 1961.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Béal an Átha (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Béal an Átha** air:
* Béal an Átha, Contae an Longfoirt: baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Béal an Átha, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí
* Béal an Átha, Contae Dhún na nGall: baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* Béal an Átha, Contae Laoise: baile fearainn i gContae Laoise
* Béal an Átha, Contae Loch Garman (An Bealach Caoin Theas): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Béal an Átha, Contae Loch Garman (An Scrín): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Béal an Átha, Contae Loch Garman (Ard Cholaim): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Béal an Átha, Contae Luimnigh: baile agus toghroinn i gContae Luimnigh
* Béal an Átha, Contae Mhaigh Eo (Cill Mheáin): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Béal an Átha, Contae Mhaigh Eo (Iorras): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Béal an Átha, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh): baile fearainn, toghroinn, agus baile i gContae Mhaigh Eo
* Béal an Átha, Contae na Gaillimhe: fo-bhaile i gContae na Gaillimhe
* Béal an Átha, Contae na hIarmhí: ionad daonra agus baile fearainn i gContae na hIarmhí
* Béal an Átha, Contae Phort Láirge (Cois Abha Móire agus Cois Bhríde): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* Béal an Átha, Contae Phort Láirge (Na Déise): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* Béal an Átha, Contae Thiobraid Árann: baile fearainn agus baile i gContae Thiobraid Árann
* Béal an Átha, Contae Uíbh Fhailí: baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Ríthe Oiriall

Idir an séú haois agus an séú haois déag, ar cheann de thrí phríomh-ríocht i gCúige Uladh an lae inniu ab ea Ríocht an Oiriall (Sean-Ghaeilge Airgíalla), na cinn eile ná Uí Néill an Tuaiscirt sa tuaisceart agus iarthar, agus Ulaid sna oirthear.

mion|200px|Luath-dhreamanna na hÉireann

Ar dtús, cónaidhm a bhí ann, le timpeall a naoi bhfine éagsúla neamhghaolmhara, le ríthe ó roinnt rítheaghlach éagsúil.  Ó am go ham, ní raibh aon phríomh-rí Oiriall amháin ann, le beirt no níos mó ríthe i gcodanna éagsúla na ríochta.  Níl siadsan san áireamh sa liosta a leanas.

## Liosta na ríthe

## Féach freisin
* Uí Anluain
* Mhic Cearbhaill
* Mhic Mhathghamhna

## Foinsí
* *MacMahons of Oriel: Mac Mathghamna, Kings of Oirghialla to 1590*, in *A New History of Ireland*, ll.&nbsp;215–16, imleabhar IX, eag. Byrne, Martin, Moody. Baile Átha Cliath, 1984
* *(II) The "Airgialla Charter Poem"*, Ailbhe Mac Shamhrain agus Paul Byrne, in *The Kingship and Landscape of Tara*, Edel Bhreathnach, ll.&nbsp;213–224, Four Courts Press, Baile Átha Cliath, 2005

## Naisc sheachtracha
* MacMahons of Monaghan 
* Carroll of Oriel 
* Boylan Webportal
* Hanlon Homepage 

## Tagairtí

Oirialla
Grús Sibéarach

Is éan d'fhine na Gruidae é an grús Sibéarach (*Leucogeranus leucogeranus*). Tá siad sainiúil i measc na gcrús, bíonn na haosaigh fásta bán-sneachta beagnach go léir, ach amháin a gcuid cleití dhubha phríomhúla atá le feiceáil agus iad ar eitilt agus le dhá phobal an ghoir i dtundra an Artaigh de chuid iarthar agus oirthear na Rúise. Téann pobal an oirthir ar imirce go dtí an tSín i rith an gheimhridh, fad is a théann pobal an iarthair go dtí an Iaráin agus roimhe sin, i Bharatpur, san India.

I measc na gcrús, déanann siad na himircigh is faide. Tháinig laghdú suntasach ar a bpobal, go háirithe iad siúd sa raon thiar, sa 20ú haois mar gheall ar fhiach a dhéanamh ar a mbealaí imirce agus díghrádú a gnáthóg. Measadh go raibh a ndaonra san domhain in 2010 ag thart ar 3,200 éan, a bhain den chuid is mó le daonra an oirthir agus thart ar 95% díobh ag fanacht sa gheimhreadh san Loch Poyang sa tSín, gnáthóg a d’fhéadfadh Damba na dTrí Mhám  a athrú. In iarthar na Sibéire níl ach timpeall deich gcinn de na grúis seo san fhiántas. 

## Tacsanomaíocht agus córasaíocht
mion|Péintéireacht Mhógalach de ghrús Sibéarach le hUstad Mansur (c. 1625).
Rinne Peter Simon Pallas cur síos foirmiúil ar grúis na Sibéire sa bhliain 1773 agus tugadh an ainmníocht dhéthéarmacht *Grus leucogeranus* air.  
Díorthaítear an t-ainm sonrach ó na focail chlasaiceacha Gréagacha *leukos* ('bán' sa Ghaeilge) agus *geranos* ('grús sa Ghaeilge). 
Léirigh Ustad Mansur, ealaíontóir cúirte ón 17ú haois agus amhránaí ó Jahangir, an grús Sibéarach thart ar 100 bliain roimhe sin. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Grús coiteann

mion|Ubh
Is éan é **grús coiteann** (*Grus grus*). Is ball d'fhine na Gruidae é. Faightear ar fud na hEorpa agus tháinig sé ar ais go hÉirinn le déanaí, tar éis go ndeachaigh sé in éag ann tamall ó shin.  

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Luis Collazo

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea **Luis Collazo**, a rugadh ar 22 Aibreán, 1981 i mBrooklyn. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Cearc cheannann Eoráiseach

Is éan í an **chearc cheannann Eoráiseach** nó an **chearc cheannann**. Is baill d'fhine na Rallidae é. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Nuachoimeádachas

A idé-eolaíocht polaitiúil le béim ar shaormhargadh caipitleachas agus idirghabhálach polasaí eachtrach é **nuachoimeádachas**.

Catagóir:Polaitíocht
Vesak

mion|clé|Stiallbhratacha i Jaffna ar Lá Vesak
Saolaíodh Gautama Búda ar **Lá Vesak**, nó **Lá Lánghealaí Bealtaine** nó **Oíche Lánghealaí**. Ceiliúrtar Lá Vesak gach bliain san Áise Theas (India agus Sri Lanca go háirithe), i mí na Bealtaine de ghnáth. Athraíonn an dáta gach bliain mar úsáidtear féilire na gealaí leis an dáta a chinntiú. Ceiliúrtar breithlá Búda ar laethanta eile san Áise Thoir (bunaithe ar an ngrian de ghnáth nó féilire na gréine)
[clé|mion|247x247px|[Delhi  20 Bealtaine 2008]]

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Búdachas
Catagóir:Féilte
Lá an Bhua san Eoraip

[mion|deas|[Winston Churchill na Ríochta Aontaithe ós comhair na sluaite Dé Máirt, 8 Bealtaine  1945]]
Is éard atá i gceist le **Lá an Bhua san Eoraip** (Béarla: **V-E Day** - Stáit Aontaithe Mheiriceá, **VE Day** - an Ríocht Aontaithe) ná lá ceiliúrtha ar an 8 Bealtaine 1945 tar éis glacadh oifigiúil na gComhghuaillithe le géilleadh gan chomha Ghearmáin na Naitsithe, rud a chuir deireadh leis an Dara Cogadh Domhanda san Eoraip.

Tá an lá á chomóradh ar an lá céanna i dtíortha in iarthar na hEorpa. Sa taobh eile den ilchríoch, áfach, déanann an Rúis, an Bhealarúis, an Serbia agus tíortha iar-Shóivéadacha eile an lá ceiliúrtha ar an 9 Bealtaine. Is amhlaidh atá sé in Iosrael.

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:1945 san Eoraip
Frith-laoch

[thumb|''[Don Quijote*, sampla de fhrith-laoch.]]
Is cineál [[Carachtar (ficsean)|carachtair]] i saothair [[Ficsean|ficsin]] an *'frith-laoch'''. Is é an príomhcharachtar sa scéal é uaireanta agus níl na tréithe traidisiúnta a thugtar ar laoch ann, agus tá lochtanna an ghnáthdhuine air.

## Féach freisin
* Bithiúnach

## Tagairtí
Fionán Mac Cártha

File agus múinteoir ba ea **Fionán Mac Cártha** (1886–1953). Chaith sé na blianta fada san Astráil, tréimhse a spreag é chun *Amhráin ó Dheireadh an Domhain* a scríobh, agus san Astráil a fuair sé bás. 

Rugadh é mar William Carty do Michael Carty, feirmeoir, agus dá bhean Maria Taylor, láimh le Bealach an Doirín i gContae Ros Comáin. Ba eisean an dara duine clainne. Bhí triúr deifiúracha aige agus beirt deartháireacha, agus is léir ó dhaonáirimh 1901 agus 1911 go raibh Gaeilge ag an athair agus ag cuid den chlann. 

Fuair Fionán scolaíocht i gColáiste Naithí agus fuair oiliúint mar mhúinteoir i mBaile Átha Cliath. Bhí sé ag múineadh san Ómaigh i 1913 agus i Sasana (in Sheffield agus i Londain) faoi 1917. 

Ba bhreá leis litríocht an Bhéarla, ach bhí athbheochan na Gaeilge ar siúl agus é ar scoil, agus chuir sé roimhe an teanga sin a fhoghlaim, rud a rinne sé go seoigh. Théadh sé amach ag caint le seandaoine an cheantair. Sula ndeachaigh sé ag obair mar mhúinteoir gairmiúil bhí sé ina mhúinteoir taistil ag Conradh na Gaeilge. Scríobh sé dán in 1906 ag fáiltiú roimh Dhubhghlas de hÍde, a bhí tar éis na Stáit a shiúl ag bailiú airgid ar son Chonradh na Gaeilge. Bhain sé a bhuaic amach mar fhile phoiblí nuair a chum sé Óid an Oireachtais in 1907.  

Is dócha gur in 1918 a bhain sé Queensland amach. In 1924 phós sé Margaret O’Reilly, múinteoir Astrálach arbh as Contae an Chabháin dá muintir. Idir 1924 agus 1932 bhí sé ag múineadh in Charleville, Goondawindi agus Dalby. Ag múineadh in Amby a bhí sé nuair a chuaigh sé i gceann *Amhráin ó Dheireadh an Domhain*. Bhí an tsláinte go dona aige ó 1949 amach agus fuair sé bás ar an 5 Lúnasa 1953. 

In 1953 a d’fhoilsigh an Gúm a chnuasach. Rinne Máire Mhac an tSaoi léirmheas air ar Feasta, Meán Fómhair 1954. Mhol sí an ‘raidhse Gaeilge’ a bhí ann, ach dúirt sí nár fhág na blianta a chaith an file san Astráil aon rian ar a shaothar. Ba é seo a breith ar na dánta: ‘Tá siad ceolmhar, aerach, gleoite agus seasc’. 

## Tagairtí

* Ainm.ie: An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge  
* Gregory Byrnes, “’In Exile from Home’: The Poems of Fionán Mac Cártha, 1886–1953,” *Éire- Ireland*, Irish-American Cultural Institute, Volume 30, Number 2, Samhradh / Summer 1995: lgh 118-130.

Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir: Scríbhneoirí Éireannacha
Dólás go Sólás

mion|Teach Pieta i mBaile Átha Cliath
Is gníomhaíocht tiomsaithe airgid é an tsiúlóid “**Dólás go Sólás**”, a bhíonn ar siúl i mí na Bealtaine gach bliain in Éirinn. Téann an t-airgead a bhailítear ón imeacht chuig an gcarthanas Pieta House.  

Tugann Teach Pieta comhairle do dhaoine a deir go bhfuil smaointe féinmharaithe nó féindochair acu. An príomhaidhm atá ag *Dólás go Sólás* ná aird na ndaoine a tharraingt ar an eagraíocht agus ar a *raison d'être*.  

## Eagraíocht
Is imeacht siombalach é *Dólás go Sólás* don eagraíocht. Ag a ceathair a chlog ar maidin, bíonn sé fós dorcha taobh amuigh agus faoin am a mbíonn sé críochnaithe bíonn sé geal. 

Tá lucht na heagraíochta ag iarraidh a léiriú gurb é an ról atá acu ná cabhrú le daoine atá ag streachailt agus ag smaoineamh faoi fhéindochar, daoine atá sa ‘dorchadas’ Cabhraíonn siad le daoine teacht amach as an dorchadas sin tagann siad amach go dtí an solas.

Is é an t-imeacht *Dólás go Sólás* an phríomhghníomhaíocht tiomsaithe airgid a bhíonn ag Teach Pieta le linn na bliana.

## Stair
[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:JoanFreemanPetaHousePressPack.jpg|alt=|clé|mion|331x331px|'''[Joan Freeman, buanaitheoir*']]
Thosaigh an tsiúlóid sa bhliain 2009 nuair a chas 400 duine le chéile ag 4.15rn agus shiúil nó rith siad cúig [[Ciliméadar|chiliméadar]]. 

Sa dara bliain den ócáid, bhí siúlóidí i m[[Baile Átha Cliath]] agus i [[Luimneach]]. Sa tríú bliain bhí imeachtaí ar siúl ar fud na tíre; i g[[Corcaigh]], [[Contae an Chláir]], [[Luimneach]], [[Gaillimh]] agus [[Ciarraí]].  Sa bhliain 2015, bhí *Dólás go Sólás'' ar siúl in 80 ionad timpeall an domhain, i dTuaisceart Éireann agus imeachtaí ar siúl acu thar lear; sna Stáit Aontaithe, Ceanada, Sasana agus fiú san Astráil.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Féilte Éireannacha
Catagóir:Féinmharú
Catagóir:Carthanais bunaithe in Éirinn
Sándor Petőfi

File agus réabhlóidí Ungárach ab ea **Sándor Petőfi** a rugadh ar an 1 Eanáir 1823 agus a fuair bás ar an 31 Iúil 1849. Is file náisiúnta é san Ungáir agus ba phríomhphearsa é i réabhlóid na hUngáire sa bhliain 1848. Scríobh sé *Nemzeti Dal* (Amhrán Náisiúnta), amhrán na réabhlóide agus fuair sé bás i gCath Segesvár ar an 31 Iúil 1849. 

## Saol
Rugadh é i Kiskőrös agus inimircigh Shlóvacacha nó Sheirbiacha ab ea a thuismitheoirí. Ba é Alexander Petrovics a ainm breithe ach d'aistrigh sé a ainm go hUngáiris. 

mion|clé|Sándor Petőfi
Tógadh é in Kiskunfélegyháza agus d'oibrigh sé in amharclanna, scoileanna agus nuachtáin timpeall na tíre. Fuair sé foilsitheoir i 1844 agus d’éirigh sé ina fhile rathúil. Phós sé Júlia Szendrey agus bhí mac amháin acu, Zoltán, a rugadh ar an 15 Nollaig 1848. Bhuail sé le hintleachtóirí réabhlóideacha (Márciusi Ifjak - Ógánaigh Máirseála) in Pest. Thosaigh an réabhlóid ar an 15 Márta 1848. Throid sé in arm réabhlóideach na hUngáire leis an nginearál Józef Bem sa Trasalváin. Fuair sé bás i Segesvár i gcath in aghaidh arm na Rúise ar an 31 Iúil 1849.

## Saothair
Scríobh sé faoi théamaí an bhéaloidis, a ghrá agus a phósadh le Júlia, radharcra na hUngáire agus faoin réabhlóid. Tá a dhánta ar fáil i go leor teangacha. 

* *Az alföld* (Machaire Mór na hUngáire) (1944)
* *János Vitéz* (Seán Cróga) (1945)
* *Szeptember végén* (Deireadh mhí Mheán Fómhair)  (1847)
* *Az apostol* (An tAspal) (1848)
* *Dicsőséges nagyurak* (Tiarnaí Glórmhara) (1848)
* *Nemzeti dal* (Amhrán Náisiúnta)  (1848)
Gé alabhreac chosbhuí

Is í an **gé alabhreac chosbhuí** (*Anseranas semipalmata*) an t-aon speiceas ionadaíoch beo den fhine Anseranatidae. Tá an t-éan uisce coitianta seo le fáil i dtuaisceart na hAstráile agus i ndeisceart na Nua-Ghuine.  Toisc go bhfuil seans maith ann go mbeidh an speiceas ag fánaíocht, go háirithe nuair nach mbíonn sé ag pórú, déantar é a thaifeadadh uaireanta lasmuigh dá raon croí.  Bhí an speiceas forleathan freisin i ndeisceart na hAstráile, ach d’imigh siad as sin den chuid is mó mar gheall ar dhraenáil na mbogach inar tógadh na héin uair amháin. Mar gheall ar a dtábhacht do na bundúchasaigh  áitiúla mar fhoinse bia séasúrach, mar ábhair seilge áineasa, agus mar dhíol spéise do thurasóirí, cinntíodh a láithreacht fairsing agus chobhsaí i dtuaisceart na hAstráile ina “bainistíocht chosanta”.  

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Anseriformes

Ord éin is ea **Anseriformes** a chuimsíonn thart ar 180 speiceas beo i dtrí fhine: Anhimidae (na 3 screadóg), Anseranatidae (an ghé leathphalmatach), agus Anatidae, an fhine is mó, a chuimsíonn níos mó ná 170 speiceas éan uisce, na lachain ina measc, géanna, agus ealaí. Tá an chuid is mó de na speicis nua-aimseartha san ord an-oiriúnaithe do mhaireachtáil uisceach ag dromchla an uisce. Cé is moite de na screadóga, tá boid ag gach duine acu, tréith a cailleadh sna Neoaves. Mar gheall ar a nádúr uisceach, tá cosa scamallacha ag an chuid is mó de na speicis. 

## Éabhlóid

## Tacsón

Catagóir:Éin
Anatidae

Is fine bhitheolaíoch de chuid na n-éan uisce a chuimsíonn  lachain, géanna agus ealaí iad na h**Anatidae**. Tá dáileadh iltíreach ag an fhine, agus faightear iad ar mhór-ranna uile an domhain. Cuirtear na héin seo in oiriúint le haghaidh snámha, snámha ar dhromchla an uisce, agus i roinnt cásanna tumadóireachta in uisce éadomhain ar a laghad. Tá timpeall 174 speiceas san fhine i 43  géineas. (Ní mheastar a thuilleadh go bhfuil an ghé leathphalmatach mar chuid de na hAnatidae, agus tá sé curtha anois ina fhine féin, sé sin na hAnseranatidae. )

De ghnáth bíonn siad luibhiteach, agus is póraitheoirí monagamacha iad. Tugann roinnt speiceas faoi imirce bliantúla. Tá cúpla speiceas ceansaithe don talmhaíocht, agus déantar go leor eile a fhiach le haghaidh bia agus áineasa. Tá cúig speiceas díofa ón bhliain 1600, agus tá go leor eile beagnach díothaithe.

mion| Mallard fireann ag tuirlingt

## Tuairisc agus éiceolaíocht
Is éin ar mhéideanna éagsúla iad na lachain, na géanna agus na healaí le plean ginearálta colainne a bhíonn leathan agus fadaithe. Ní hionann na speicis thumthacha áfach, bíonn siad níos cruinne. Tá raon na speiceas atá ar marthain i dtomhais éagsúla ó *Nettapus coromandelianus*, chomh beag le 26.5 cm agus 164 g, go dtí *Cygnus buccinator*, a oiread agus 183 cm agus 17.2 kg. Tá na sciatháin gearr agus biorach, agus tacaíonn matáin láidre sciatháin leo a ghineann buillí gasta agus iad ar eitilt. De ghnáth, bíonn píoba fada orthu, cé go n-athraíonn sé seo a bheag nó a mhór idir speicis. Tá na crúba gearr, láidir, agus suite i bhfad ar chúl an choirp (níos mó mar sin, sna speicis níos uiscí), agus tá mothú sách righin orthu le huigeacht charrach. Toisc cruth na colainne, bíonn roinnt speiceas amscaí ar thalamh, ach is siúlóirí níos láidre iad ná héin mhara agus uisce eile, amhail na foithigh nó peadairíní. Is gnách go mbíonn cosa camallacha orthu, cé gur chaill cúpla speiceas, ar nós an néné (Branta sandvicensis), a gcuid uigí. Bíonn na goba déanta as ceiritin bhog, le sraith thanaí agus íogair craiceann ar a bharr (a bhfuil mothú righin uirthi má dhéantar teagmháil léi). I gcás fhormhór na speiceas, is gnách go mbíonn cruth an ghoib níos leacaithe go pointe áirithe. Tá lannóga déadacha iontu seo atá sainmhínithe go maith sna speicis scagbheathaitheacha.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Galliformes

Ord d’ éin  choirp throma a bhíonn ag beathú ar an talamh  agus a chuimsíonn turcaí, cearc fhraoigh, sicín, gearg an domhain nua agus gearg an tseandomhain, tarmachan, patraisc, piasún, francolin, éanlaith dhufaire agus na Cracidae is ea na Galliformes. Tagann an t-ainm ó "gallus", an Laidin i gcomhair an choiligh. Is ainmneacha coitianta iad **éanlaith chlóis** nó éanlaith ghéim, Is minic a úsáidtear  " éanlaith " do na **Galliformes**, ach de ghnáth tagraíonn na téarmaí seo d' éin uisce (Anseriformes), agus uaireanta d'éin eile a bhíonn á seilg go coitianta. Tá thart ar 290 speiceas ag an ngrúpa seo, agus go bunúsach tá ceann amháin nó níos mó díobh le fáil i ngach cuid de mhór-ranna an domhain  (ach amháin na fásaigh is mó istigh agus an t- oighear buan). Tá siad níos teirce ar oileáin, agus i gcodarsnacht leis na héin uisce a bhfuil dlúthbhaint acu, tá siad as láthair go bunúsach ó na hoileáin aigéanacha - mura dtugann daoine isteach iad. Rinneadh roinnt speiceas a cheansú le linn a gcaidrimh fhada fhairsinge le daoine. 

Tá cúig fhine san ord seo: Phasianidae (lena n-áirítear sicíní, gearga, patraiscí, piasúin, turcaithe,péacóga cearca fraoigh), Odontophoridae (gearga an domhain nua), Numididae (éanlaith Ghuine), Cracidae (lena n-áirítear cacalaí agus curasóí), agus Megapodiidae (éin gorlainne mar *Leipoa ocellata* agus Alectura lathami). Tá siad tábhachtach mar scaiptheoirí síolta agus creachadóirí sna héiceachórais ina gcónaíonn siad, agus is minic a thógann daoine iad mar éin ghéim dá gcuid feola agus uibheacha agus le haghaidh fiaigh áineasa. Is reathaithe oilte iad bíonn siad in annn éalú  ó chreachadóirí trí rith seachas eitilt. Tá fireannaigh an chuid is mó de na speicis níos ildaite ná na baineannaigh. Is minic a bhíonn deasghnátha suirí an éin casta ag na fireannaigh lena n-áirítear strutáil, cluimhreach, eireaball nó cleití ceann a thógáil, agus fuaimeanna gutha. Tá siad neamh-imirceach den chuid is mó.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Óengus Osraithe

Céad rí leath stairiúil an Osraí ab ea **Óengus Osrithe**. Mac Criomthann Mór mhic Iar mac Sétnai agus a bhean chéile *Cindnit* ab ea é. Meastar gur mhair sé i ndeireadh na chéad aoise nó tús na dara haoise AD.

## Sanasaíocht
Os rud é gur bunaitheoir na ríochta é, measadh le fada gur ainmnithe as féin iad a mhuintir, ach molann scoláirí le déanaí gur 'dream an ois/fhia' é brí le *Osraige*, agus gurbh  fhéidir é go raibh Aonghas féin ainmnithe as ainm na fine. A mhac agus oidhre ab ea Laoghaire Birn Buadach, as a ainmníodh a mhuintir cheannasach, Dál Birn.

## Foinsí
Feictear Óengus i roinnt ginealach atá ar marthain, go suntasach Rawlinson B 502. Ainmníodh é sa Bhanseanchas i dteannta lena athair, a mháthair agus a sheanathair ar thaobh mo mháthar:

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ríthe an Osraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Abhóiséad

*Baineann an t-alt seo leis an speiceas Recurvirostra avosetta. Má tá spéis agat sna héin eile a dtugtar “abhóiséad” orthu, féach [[Recurvirostra]]*.

Is éan é **an t-abhóiséad** (*Recurvirostra avosetta*).

## Tagairtí

Catagóir:Éin