open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tom Waits

Is ceoltóir, cumadóir agus aisteoir é **Thomas Alan Waits**. Saolaíodh Waits ar an 7 Nollaig 1949 i bPomona, California, Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

## Saol
Bhí Waits mar doirseoir ag an gclub oíche *Heritage* i San Diego sna 1970í, áit a bhí gach saghas ceoltóir ag seinm ann. Bhí Tom Waits tógtha lena lán ceoltóirí agus scríbhneoirí éagsúla, Bob Dylan, Lord Buckley, Hoagy Carmichael, Marty Robbins, Raymond Chandler, agus Stephen Foster. Thosaigh sé ag cothú a stíl féin, ag nascadh amhrán agus monalóg agus chuir sé an stíl nua i bhfeidhm gach oíche Luain ag an *Troubadour* i Los Angeles, áit a bhí a lán ceoltóirí ag fanacht i líne don lá ar fad le bheith ar an stáitse. Go gairid tar éis é sin, i 1971, thosaigh Waits ag taifeadadh i Los Angeles nuair a shíniú sé conradh le Herb Cohen agus *Asylum Records*, fear a bhí mar bhainisteoir Frank Zappa. Bhí Tom Waits 21 ag an am.

Tar éis a lán seisiún deacra, scaoileadh Waits a chéad albaim Closing Time sa bhliain 1973. Cé go raibh na léirmheasanna go maith, ní bhfuair sé aire forleathan go dtí gur rinne na Eagles leagan nua d'amhrán Waits "Ol' 55" ar a albaim nua On The Border sa bhliain 1974.

Thosaigh Tom Waits ag turas le ceoltóirí mar Charlie Rich, Martha and the Vandellas agus Frank Zappa. Cothaíodh Waits lucht leanúna dílis leis an albaim The Heart of Saturday Night sa bhliain 1974, thaispeáin Waits a chúlra mar cheoltóir club oíche, le caint agus canadh le snagcheol mar cheol sa chúlra.

Rinne Waits taifeadadh don albaim Nighthawks at the Diner os comhair lucht féachana leis an atmaisféar beo a chothú, léiríonn an albaim an tréimhse seo ina slí bheatha, mar aon le eadarlúidí ina mbíonn Waits ag caint idir na amhráin. Agus é ag caint ar cheol an tréimhse sin dúirt Waits "*I wasn't thrilled by Blue Cheer, so I found an alternative, even if it was Bing Crosby*."http://www.keeslau.com/TomWaitsSupplement/Quotes/influences.htm 

Rinneadh an albaim 'Small Change' i 1976, leis an drumadóir cáiliúil Shelly Manne. Bhí go leor tionchar Jazz san albaim, agus is le hamhráin mar "The Piano Has Been Drinking" agus "Bad Liver and a Broken Heart" a tháinig clú ar Waits don saol drabhlásach. Bhí stíl liriciúil ag Waits a tháinig ó thionchar Raymond Chandler agus Charles Bukowski. 

### Leaschraol is mó cáil

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil (as Béarla) 
* OfficialTomWaits.com (as Béarla) 

Waits, Tom
Waits, Tom
Waits, Tom
Waits, Tom
Catagóir:Daoine beo
Ghost Dog: The Way of the Samurai

Scannán is ea **Ghost Dog: The Way of the Samurai** a scríobhadh agus a stiúradh ag Jim Jarmusch. Leaschraoladh é i 1999. Tá plota an scannáin suite i gCathair Jersey, New Jersey i Stáit Aontaithe an lae inniu.

## Aisteoirí

* Forest Whitaker.... 	Ghost Dog
* John Tormey	.... 	Louie
* Cliff Gorman	.... 	Sonny Valerio
* Dennis Liu	.... 	
* Frank Minucci	.... 	Angie Mhór
* Richard Portnow	.... 	
* Tricia Vessey	.... 	Louise Vargo
* Henry Silva	.... 	Ray Vargo
* Gene Ruffini	.... 	Sean Consigliere
* Frank Adonis	.... 	
* Victor Argo	.... 	Vinny
* Damon Whitaker	.... 	Ghost Dog Óg
* Kenny Guay	.... 	
* Vince Viverito	.... 	Johnny Morini
## Naisc sheachtracha
* Bunachar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Ghost Dog: The Way of the Samurai
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Coffee & Cigarettes

Scannán is ea ***Coffee and Cigarettes*** a scríobh agus a stiúir Jim Jarmusch. Leaschraoladh é i 2003. Scannán dubh agus bán a bhí ann. Tá déantús 11 gearrscéalta i gcomhthéacsanna éagsúla ina mbíonn daoine ag caitheamh tobac agus ag ól caife. Tosaíodh an tsraith seo leis an gearrscannáin ''Coffee & Cigarettes'' (1986)

## Míreanna

### Aisteach tú a fheiceáil
Seo é an gearrscéal bunúsach Coffee & Cigarettes ó 1986 le Roberto Benigni agus Steven Wright ag labhairt faoi Chaifé agus Tobac.

### Leagan "Memphis"
Scaoileadh an scannán bunúsach "Coffee and Cigarettes, Memphis Version" don chéad uair i 1989. Sa mhír seo tá Joie Lee agus Cinqué Lee ag aisteoireacht mar chúpla le Steve Buscemi mar fhreastalaí a phléann a teoiric faoi Elvis Presley agus a cúpla duáilce.

### Áit éigin i gCalifornia
Rinneadh an scannán seo den chéad uair sa bhliain 1993 faoin teideal *Coffee and Cigarettes - Somewhere in California*. Bíonn na ceoltóirí Iggy Pop agus Tom Waits sa mhír seo mar aisteoirí. Déanann siad aisteoireacht mar iad féin agus caitheann siad tobac le ceiliúradh gur éirigh siad as na toitíní, ólann siad caife agus bíonn comhrá amscaí acu.

## Aisteoirí
* Roberto Benigni
* Steven Wright
* Joie Lee
* Cinqué Lee
* Steve Buscemi
* Iggy Pop
* Tom Waits
* Joseph Rigano
* Vinny Vella
* Vinny Vella Jr.
* Renee French
* E.J. Rodriguez
* Alex Descas
* Isaach De Bankolé
* Cate Blanchett
* Mike Hogan
* Jack White
* Meg White
* Alfred Molina
* Steve Coogan
* Katy Hansz
* Genius/GZA
* RZA
* Bill Murray 
* William Rice
* Taylor Mead

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Anailís ar Coffee & Cigarettes 
* Suíomh Oifigiúil Coffee & Cigarettes 

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Fraincise
Coffee and Cigarettes
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Stranger Than Paradise (The New World)

Is é Stranger Than Paradise (The New World) gearrscannáin (30 nóiméad) a scríobhadh agus a stiúradh Jim Jarmusch. Leaschraoladh é i 1982. Scannán dubh agus bán a bhí ann. Déanadh leagan méadaithe don scannán dar teideal Stranger Than Paradise (1984).

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Eugen Bleuler

clé|mion|timpeall 1890
Bhí **Paul Eugen Bleuler** (30 Aibreán 1857 - 9 Feabhra 1940) ina shíciatraí san Eilvéis. Chuir sé go mór le tuiscint ghalair intinne agus d’ainmnigh sé an galar scitsifréine in alt dar teideal *Dementia Praecox oder Gruppe der Schizophrenien* sa bhliain 1911.

## Saol
clé|mion|circa 1900
Rugadh Bleuler i mbaile beag, Zollikon, in aice le Zürich. Bhain sé céim amach sa leigheas in Ollscoil Zürich sa bhliain 1881 agus lean sé lena chuid staidéir i bPáras, Londain agus München sular fhill sé ar Zürich mar intéirneach in Burghölzi, otharlann ollscoile.

Sa bhliain 1886 rinneadh stiúrthóir de i dteach na ngealt ag Rheinau, agus thug sé faoi ag feabhsú chúraim na hothair. Tugadh faoi ndeara a thionchar ar an tseirbhís agus d'fhill sé ar Burghölzli sa bhliain 1898 mar stiúrthóir, áit ar fhostaigh sé Carl Jung mar intéirneach.
[clé|mion|[reilig Zollikon]]
Chum sé an téarma 'scitsifréine' don ghalar intinne ("Néaltrú Praecox" an téarma go dtí an t-am sin). Thuig sé nach raibh néaltrú i gceist agus nár thosaigh sé sna hóig (Praecox) i gcónaí. As Gréigis, ciallaíonn *Schizo* deighilt agus ciallaíonn *Phrene* intinn.

Dúradh freisin gurb eisean a chum an téarma uathachas in alt a foilsíodh sa bhliain 1912.

Deirtear gur músclaíodh a shuim sna hábhair seo de bharr ghalair intinne a dheirfiúr. Lean a mhac, Manfred Bleuler, ar aghaidh lena shaothar tar éis a bháis. Bhí Eugen Bleuler den tuairim nach raibh deighilt shoiléir idir galar intinne agus intinn fholláin in ainneoin go raibh a mhalairt de thuairim coitianta lena linn.

## Féach freisin

* Scitsifréine
* Uathachas

## Tagairtí

Catagóir:Síceolaithe Eilvéiseacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1857
Catagóir:Básanna i 1940
Catagóir:Síciatraithe Eilvéiseacha
Coffee & Cigarettes (1986)

Is éard atá om ***Coffee & Cigarettes*** (1986) ná gearrscannán a scríobhadh agus a stiúradh Jim Jarmusch sa bhliain 1986. Scaoileadh an gearrscannán seo i 1986 ar an gcláir teilifíse Saturday Night Live. Seo é an gearrscéal bunúsach Coffee & Cigarettes dar teideal *Aisteach Tú a Fheiceáil*. Baineann an gearrscéal le beirt fhear, Roberto Benigni agus Steven Wright, agus iad ag suígh chun bord ag labhairt faoi chaifé agus tobac. Chuir Jarmusch an gearrscannán seo le chéile le deich ngearrscannán eile leis an scannán Coffee & Cigarettes chun scannán amháin a dhéanamh astu.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Bunachar IMDB (as Béarla)
* Anailís ar Coffee & Cigarettes 

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Fraincise
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Coiscéim

Comhlacht foilsitheoireachta de shaothar i nGaeilge amháin, atá lonnaithe in Éirinn, is ea **Coiscéim**. Tá cáil ar leith ar Coiscéim mar fhoilsitheoir a chuireann cnuasaigh filíochta i gcló agus tá cnuasaigh foilsithe acu le Ailbhe Ní Ghearbhuigh, Louis de Paor, Biddy Jenkinson, Caitlín Maude agus go leor eile. Foilsíonn Coiscéim réimse leabhar eile -úrscéalta, cnuasaigh ghearrscéalta, cuimhní cinn agus leabhair neamhfhicsin eile. Ba iad a d’fhoilsigh an t-úrscéal *El* le Thaddeus Ó Buachalla a bhuaigh Gradam Leabhar Gaeilge na Bliana Fhoras na Gaeilge 2022.

clé|mion|Lógó|220x220px
[mion|Leabhar a d'fhoilsigh  Coiscéim sa bhliain 2011... [Fréamh an Eolais le Matt Hussey.  ... gan eagarthóireacht ?|clé|320x320px]]

## Stair

Bhunaigh Pádraig Ó Snodaigh, staraí a bhí ag in Iarsmalann na hÉireann, an teach foilsitheoireachta sa mbliain 1980 nuair nach raibh foilsitheoirí Clódhanna Teoranta, foilsitheoirí Chonradh na Gaeilge, sásta níos mó filíochta a chur i gcló. Lorg sé an chóipcheart uathu chun an trí shaothar filíochta a chur i gcló; fuair sé iasacht airgead (£500) ó fhear uasal a bhí sásta é a thabhairt dó gan cheist, agus laistigh de roinnt míonna, bhí Coiscéim bunaithe.

## Misean

Litríocht chomhaimseartha a sholáthair don phobal Gaeilge ionas go mbeadh sé le h-aithint go bhfuil litríocht chomhaimseartha dá gcuid féin aici agus dá réir gur teanga nua-aoiseach í.  

## Gaiscí

Tá nach mór dhá mhíle teideal curtha i gcló ag Coiscéim idir 1980-2024. Is é mac Phádraig, Feargus Ó Snodaigh atá i mbun riarachán laethúil an chomhlachta sna 2020idí.

Tá os cionn 500 údar idir úrscéalaithe, gearrscéalaithe, filí, drámadóirí, lucht aistí agus aistíle, greann, neamhfhicsean, taighdeoirí, lucht léinn, stairithe, aistritheoirí, srl tar éis saothar a sholáthair dó le cur i gcló.

D'fhoilsigh Coiscéim an leabhar Ghaeilge is mó riamh - Logainmneacha Mhaigh Eo -  leis an Dr. Fiachra Mac Gabhann (nach maireann) 3,500 logainm le 7,500 leathanach  2.5 milliún focal thar 13 imleabhar.

Bhronn Ollscoil BÁC (UCD) DLitt Celt ar Phádraig, Sin an céim dochtúireachta onórach is mó ar féidir leo bronnadh ar dhuine as ucht atá á dhéanamh aige do litríocht na Gaeilge ach go háirithe, plúr na litríochta, an fhilíocht. 

## Conspóidí
Níor éirigh le hiarratas Coiscéim faoi scéim maoinithe trí bliana Fhoras na Gaeilge sa bhliain 2024;  níor éirigh le Coiscéim critéir na scéime a chomhlíonadh. Foilsíonn Coiscéim réimse leabhar ollmhór agus uaireanta, níl eagarthóireacht ró-mhaith déanta ar na leabhair (mar shampla, Fréamh an Eolais le Matt Hussey sa bhliain 2011) agus níl aon mhargaíocht ann.  

Bhí Coiscéim i mbaol a dhúnta in 2024. Ach dúirt Foras na Gaeilge go ndéanfaidh siad iarracht tacú leis an teach foilsitheoireachta go dtí go bhfógrófar an chéad scéim eile faoi cheann dhá bhliain.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* www.coisceim.ie

Catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge
Cill Ghallagáin

Sráidbhaile agus baile fearainn in Iorras in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo in iarthar na hÉireann is ea **Cill Ghallagáin** (*Kilgalligan* as Béarla). Ceantar Gaeltachta atá ann. Tá beagnach 800 logainm sa pharóiste.

Tá Trá na Rinne Rua agus na Fothantaí Dubha le fáil sa gceantar.

## Stair
[clé|mion|1985ː [Seán Ó hEinirí, seanchaí]]
Tháinig an t-ainm ó Naomh Gallagáin. Bhí séipéal nó cillín aige sa nGort Dubh - an áit a bhfuil an teampall. Deir an seanchas gur cuireadh Gallagáin Naofa, naomh-phátrún an cheantair, faoin ardán cruinn sa gcúinne thiar thuaidh den
teampall.  

Fuarthas leac ársa ar bharr an leachta agus cros greanta uirthi, agus bollán briste ina haice. Tá tobar Ghallagáin Naofa le feiceáil ann agus uisce fós ann. 

## Naisc Sheachtracha

* Monolingual Irish Speaker Youtube
* Cill Ghallagáin logainm.ie
* Seán Ó hEinirí, seanchaí

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte in Iorras
Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Dolores Ibárruri

thumb|Dealbh cuimhneacháin - ''La Pasionaria''|clé
Ba bhean pholaitiúil Spáinneach í **Dolores Ibárruri Gómez**, a raibh aithne uirthi faoin leasainm **La Pasionaria** (rugadh 12 Samhain 1895 agus a bhásaigh 9 Nollaig 1989). 

Ba rúnaí ginearálta an Pháirtí Chummanaigh Spáinnigh nó *Partido Comunista Español* (PCE) í idir 1944 agus 1960, agus uachtarán an PCE idir 1960 agus 1989. 

Tá aithne uirthi mar gheall ar a ról i gCogadh Cathartha na Spáinne agus na hóráidí a thug sí chun fórsaí na Poblachta a spreagadh, a thuill a leasainm di.
clé|mion|1935

## Féach freisin

* Cogadh Cathartha na Spáinne 

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1895
Catagóir:Básanna i 1989
Catagóir:Cogadh Cathartha na Spáinne
Catagóir:Cumannaithe
Catagóir:Mná sa pholaitíocht
Catagóir:Polaiteoirí na Spáinne
Catagóir:Scríbhneoirí Spáinneacha
Catagóir:Baniriseoirí
William Harvey

Lia ab ea **William Harvey** (a rugadh ar an 1 Aibreán 1578 i Kent, Sasana agus a d'éag ar an 3 Meitheamh 1657 i Hampstead, Sasana). Rinne sé cur síos ceart ar shlí rith na fola.

## Eolaí
clé|mion|mogall féitheacha  ó "Exercitatio"
Feidhmíonn an croí, dar le Harvey**,** mar chaidéal chun imshruthú na fola a choimeád ar siúl. Imshruthaíonn an fhuil ón méadailín ar an taobh dé tríd an gcolainn agus ar ais trí na féitheacha go dtí an t-aitriam deas.  

Ansin imshruthaíonn an fhuil ón méadailín deas trí na scamhóga agus ar ais go dtí an t-aitriam clé. Buaileann an dá mhéadailín in éineacht.  

Sa bhliain 1628, d’fhoilsigh Harvey leabhar, iomráiteach inniu,  faoin teideal *Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus* (Ar Ghluaiseacht an Chroí is na Fola in Ainmhithe) nó *De Motu Cordis*. I gceist, bhí cur síos ann ar an gcóras imshruthaithe seo agus conas a fhreagraíonn sé do shonruithe seachtracha.  

Bhí clú air ar fud na hEorpa tar éis an fhoilseacháin seo. Ach bhí conspóidí ann freisin. D'fhreagair duine de thacaithe Galen go diúltach é i bhfoilseachán sa bhliain 1649. Ní raibh dearcadh Harvey cruthaithe go dtí go dtáinig an micreascóp solais ar an saol.
clé|mion
Bhí roinnt eile fionnachtain ag Harvey, an ceann ba fhiúntaí ná go raibh sé den tuairim gur fhás chuile chuid den cholainn as bunchill fhréamhach, coincheap a bhí coimhthíoch faoin am sin agus nár cruthaíodh faoi dheireadh go dtí 1796.

Ceann de na buanna ba mhó a bhí ag Harvey ná gur thuig sé go soiléir an idir-dheighilt idir tuairimí agus lom na fírinne. Ba eisean an chéad lia a bhain úsáid as teoiricí matamaitice sa bhitheolaíocht.
mion|clé|Exercitationes de generatione animalium

## Saol
Bhí a athair ina shiopadóir. Oileadh i dtús i gCanterbury é agus rinne sé staidéar ar teangacha clasaiceacha, Sa bhliain 1597 cáilíodh é le céim BA ó Ollscoil Cambridge. I ndiaidh sin bhain sé amach céim sa leigheas in Ollscoil Padua san Iodáil, ceann de na hollscoileanna leighis ba chlúití san am sin.

D’fhill sé ar Shasana, áit ar thosaigh sé ag cleachtadh leighis. Phós sé Elizabeth Brown, iníon phríomhlia na banríona Éilis a haon. 

Rinneadh ball de Choláiste Ríoga na Lianna é sa bhliain 1607, agus an bhliain dár gcionn, glaodh chuig cúirt an Rí Séamus a haon é. Agus tar éis bás Shéamuis 1 1625, ainmniú é mar phríomhlia do Rí Séarlas a haon. Bhí dlúthchairdeas eatarthu agus thug an Rí urraíocht ollmhór dó is é ag déanamh a chuid taighde. 

Fuair Harvey bás de bharr stróc in aois naoi mbliana is seachtó dó.

## Tagairtí

## Íomhánna

Image:William Harvey ( 1578-1657).jpg|William Harvey
Image:William Harvey-Foto.jpg | Portráid ildathach
Image:SS-harvey.jpg | William Harvey, tar éis péintéireacht le Cornelius Jansen
Image:William Harvey.jpg| William Harvey 


Harvey, William
Harvey, William
Catagóir:Fuil
Catagóir:Lianna Sasanacha
Contae Lezhë

Contae atá suite i dtuaisceart na hAlbáine is ea **Contae Lezhë** (). Tá na ceantair, Kurbin, Lezhë agus Mirditë suite ann. Is é Lezhë an phríomhchathair.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contaetha na hAlbáine
Baile Nua na hArda

Is baile mór i gContae an Dúin é **Baile Nua na hArda** (Newtownards) in Ulaidh. Tá sé suite in aice le Loch Cuan thart fá 15 ciliméadar ó Bhéal Feirste. Bhí 27,821 duine ina gcónaí i mBaile Nua na hArda, de réir daonáireamh na Ríochta Aontaithe in 2001. 

## Stair
Bhunaigh na hAngla-Normannaigh Baile Nua na hArda. Chan fhuil mórán fágtha ón tseanaois seachas iarsmaí prióireachta Doiminicí a bhunaigh an Normannach Sir Robert Savage sa bhliain 1244. 

## Féach freisin
Rugadh an tiománaí Foirmle a hAon, Eddie Irvine, agus Leifteanantchoirnéal Paddy Mayne, i mBaile Nua na hArda.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Nâdiya

Is amhránaí Francach í **Nâdiya** (19 Meitheamh, 1973).

Rugadh i Tours, an Fhrainc i dteaghlach Ailgéarach **Nadia Zighem**. Bhí sí ina crann cosanta ag foireann na Fraince i rás 800 méadar sa bhliain 1989. D'fhág sí a teaghlach agus an lúthchleasaíocht agus bhog sí go Páras nuair nach raibh sí ach fiche bliain d'aois.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Francacha
Coláiste Pobail Chaisleán Cnucha

Is meánscoil Lán-Bhéarla é **Coláiste Pobail Chaisleán Cnucha** (nó *Castleknock Community College* mar a thugtar uirthi i mBéarla), suite i mBaile an Chairpintéaraigh, 5km ó Shráidbhaile Chaisleán Cnucha. 

Tá timpeall 1,500 daltaí ag freastal ar an scoil mhór seo, agus tá breis agus 100 múinteoirí ag obair sa scoil.

Is í an mheánscoil poiblí amháin do mhuintir Chaisleán Cnucha - ach bíonn daoine ó Bhaile Bhlainséir, Cluain Saileach agus Bóthar na hUaimhe ag freastal uirthi chomh maith.

Tá rogha ábhar scoile fairsing ag na daltaí sa scoil.

An tUasal John Cronin is ainm an Phríomhoide, agus is é Paul McCorry agus Mairead O' Halloran iad na leas-bpríomhoidí.

Bunaíodh an scoil i 1994 mar aonad i mBaile an Hartaigh, agus osclaíodh an scoil úr i 1995.

## Féach freisin

* Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
Night on Earth

Is scannán é ***Night On Earth*** a scríobh agus a stiúir Jim Jarmusch. Scaoileadh é sa bhliain 1991. 

## Aisteoirí

#### Los Angeles
* Winona Ryder
* Gena Rowlands

#### [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
* Armin Mueller-Stahl
* Giancarlo Esposito
* Rosie Perez

#### Páras
* Isaach De Bankolé
* Béatrice Dalle

#### An Róimh
* Roberto Benigni
* Paolo Bonacelli 

#### [[Helsinki]]
* Matti Pellonpää - Mika 
* Kari Väänänen
* Sakari Kuosmanen 
* Tomi Salmela

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Iodáilise
Catagóir:Scannáin Fraincise
Catagóir:Scannáin Gearmáinise
Catagóir:Scannáin Fionlainnise
Johnny Depp

Is stiúrthóir, ceoltóir agus aisteoir é **Johnny Depp** (a rugadh ar an 9 Meitheamh 1963 in Owensboro, Kentucky, Stáit Aontaithe Mheiriceá). Ag an tús bhí cáil bainte amach aige mar an carachtar Tom Hanson ar an gclár teilifíse 21 Jump Street.

Stiúradh Johnny Depp scannán amháin ina shaol, The Brave (1997). Ní raibh na criticí sásta leis an scannán, agus dá dheasca drochléirmheasanna ó na criticí níor stiúir sé scannán riamh arís.

## Saothair aisteoireachta
* Shantaram (2007)
* The Rum Diary (2008) 
* Pirates of the Caribbean: At World's End (2007)
* Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest (2006)
* Corpse Bride (2005)
* Charlie and the Chocolate Factory (2005) - Willy Wonka
* The Libertine (2004) - Rochester
* Finding Neverland (2004) 
* Ils se marièrent et eurent beaucoup d'enfants (2004) - L'inconnu
* "King of the Hill" - Hank's Back (2004) Clár Teilifíse (guth) - Yogi Victor
* Secret Window (2004) - Mort Rainey
* Once Upon a Time in Mexico (2003) - Sands
* Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl (2003) - Jack Sparrow
* From Hell (2001) - Fred Abberline
* Blow (2001) - George Jung
* Chocolat (2000) - Roux
* Before Night Falls (2000) - Bon Bon
* The Man Who Cried (2000) - Cesar
* Sleepy Hollow (1999) - Ichabod Crane
* The Astronaut's Wife (1999) - Armacost
* The Ninth Gate (1999) - Dean Corso
* "Top Secret" - Scottland Yard (????) Clár Teilifíse - Reacaire - The Mossad (????) Clár Teilifíse - Reacaire
* Fear and Loathing in Las Vegas (scannán) (1998) - Raoul Duke/Hunter S. Thompson
* The Brave (1997) - Raphael
* Donnie Brasco (1997) - Donnie Brasco/Joseph D. 'Joe' Pistone
* Nick of Time (1995) - Gene Watson
* Dead Man (1995) - William Blake
* Don Juan DeMarco (1995) - Don Juan
* Ed Wood (1994) - Ed Wood
* What's Eating Gilbert Grape (1993) - Gilbert Grape
* Benny & Joon (1993) - Sam
* Arizona Dream (1993) - Axel Blackmar
* Freddy's Dead: The Final Nightmare (1991) (mar Oprah Noodlemantra) - Déagóir ar an teilifís
* Edward Scissorhands (1990) - Edward Scissorhands
* "21 Jump Street" - (1987-1989)
* Cry-Baby (1990) .... Wade 'Cry-Baby' Walker
* "Hotel" (1987) Clár teilifíse - Rob Cameron
* Platoon (1986) - Pvt. Gator Lerner
* Slow Burn (1986) (Clár teilifíse) - Donnie Fleischer
* "Lady Blue" - Beasts of Prey (1985) Clár Teilifíse - Lionel Viland
* Private Resort (1985) - Jack
* A Nightmare On Elm Street (1984) - Glen Lantz

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Colm Mac Con Iomaire

Ceoltóir Éireannach é **Colm Mac Con Iomaire**, a seinneann an veidhlín, an méarchlár agus canann sé leis an mbanna ceoil The Frames.

Bhí Colm mar dhuine de bhunaitheoirí an banna ceoil Kíla sa bhliain 1987 nuair a bunaíodh é. Thosaigh an baint a bhí aige le Kíla nuair a bhí sé ar scoil i gColáiste Eoin, scoil lánGhaelach i mBaile Átha Cliath, Éire. 

Thosaigh Colm ag seinm leis na Frames i 1990 i rith taifeadadh Another Love Song.

De bharr suim Cholm sa Ghaeilge, rinne na Frames dhá amhráin as Gaeilge le haghaidh an chumann charthannach Concern agus Seachtain na Gaeilge. Leaschraoladh The Frames an t-amhrán 'Lócáistí' (leagan Ghaeilge de Locusts ón albaim Burn The Maps) ar an albam SnaG 05 (Seachtain na Gaeilge 2005) le Glen Hansard ag canadh. Is é an t-amhrán Ghaeilge is déanaí ó na Frames ná Pian Agus Ciúnas, atá le fáil ar an albam Ceol 06.

## Naisc sheachtracha
* Agallamh le Colm Mac Con Iomaire san iris ''Beo''.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Rónán Ó Snodaigh

Is ceoltóir, amhránaí agus file é **Rónán Ó Snodaigh** as Baile Átha Cliath (a rugadh ar an 1 Eanáir 1970). Is é Ó Snodaigh príomhamhránaí an bhanna ceoil Kíla. 

clé|mion|2009

## Gairm
Is mac é leis an bhfile agus dealbhóir Clíodna Cussen agus leis an bhfoilsitheoir agus scríbhneoir Pádraig Ó Snodaigh. 

Seinneann Ó Snodaigh an bodhrán, an djembe, an conga, an bongó agus an giotár agus a lán uirlisí ceoil eile.  Baineann sé úsáid rialta as rím, athrá, imeartas focal agus liostáil ina chuid amhrán. Go leor amhrán leis tá eilimintí den cheol dúchais Éireannach iontu measctha le nithe ó thraidisiúin eile, ina measc rapáil, ceol dúchasach na hAfraice agus eile. Deirtear go bhfuil stíl amhránaíochta an hip hap le sonrú ar a ghlór agus go bhféadfaí a rá gur albam é *Sos* atá faoi thionchar an rap agus an cheoil traidisiúnta in éineacht.

D'eisigh Rónán cúpla albam dá chuid féin, mar shampla 'Last mile home', ‘Playdays, ‘Tonnta Ró’ agus 'Tip Toe'. 

Tá trí leabhar filíochta foilsithe aige 'The Gaden Wars', 'Songs' agus 'Luascadán' an leabhar amhránaíochta le comhlacht foilsitheoireacht a athar, Coiscéim.

## Albaim

* *Tip Toe* (2001)
* *Tonnta Ró* (2004)
* *The Playdays* (2005)
* *The Last Mile Home* (2007)
* *Water of a Ducks Back* (2010)
* *Sos* (2013)
* *Ór agus Airgead* (2017)
* *Tá Go Maith* (2021)
* *The Beautiful Road (2023)* -

mion|clé|'''Tonnta Ró'''
### Tonnta Ró
# Tine Lasta 	 	
# Bord Faoi Bhláth 	
# Seo Mo Leaba 	
# Dídean 	
# Ná Déan Dearúd 
# Ciúin 
# Dúisigí 	
# Do Ghrá 	
# Neart 	
# Ó Lá Go Lá 	
# Bhí Mé Ann 		
# Ón Taobh Tuathail
mion|clé|'''Playdays'''
### Playdays
# Intro 	 
# Hows About That Then 
# Ladyshapes 	
# Lover 	
# Simmerin Down 	
# Don't Be A Stranger 	
# No Foolin You (About That Time) 	
# Get Set Go 	
# Dear Diary 	
# Dee Doo Do 	
# I Like It With You 	
# The Dream I Haven't Showed Her
mion|clé|'''Tip Toe'''
### Tip Toe
# When You're in Rome
# Quieter Moments
# Sing to Me
# My Reflection
# The Boer Waltz
# Anybody Like You 
# Only Love
# Maybe Baby
# Fisherman 
# Thank You Daylight
# Little Fishing Boat 
# Tip Toe

### Eile
Chuaigh Ó Snodaigh i mbun comhoibrithe le hAmano agus Kalabanx agus iad ag cruthú a nEP *THREAD*, a eisíodh in 2024. Tá sé le cloisteáil ar an rian a thug a ainm don EP.

## Ceangail sheachtracha
* MYSPACE as Béarla, leagan as 2008
* Review SOS (2013) ar goldenplec.com https://www.goldenplec.com/album-reviews/ronan-o-snodaigh-sos-review/

## Féach freisin
* Clíodna Cussen, Pádraig Ó Snodaigh agus Aengus Ó Snodaigh
* Cathain
* Kíla

## Tagairtí

Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana‎
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)‎
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana‎
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana‎
Liam Ó Maonlaí

Is amhránaí, ceoltóir, péintéir, scríbhneoir liricí agus aisteoir é **Liam Ó Maonlaí**. Saolaíodh Liam Ó Maonlaí ar an 7 Samhain 1964 i mBaile Átha Cliath, Éire. 

Tá sé mar bhall den bhanna ceoil na Hothouse Flowers, grúpa a bhunaigh sé lena chomhscoláire Fiachra Ó Braonáin. D’fhreastail sé Scoil Lorcáin agus Coláiste Eoin, scoileanna lán-Ghaeilge i mBaile Átha Cliath. 

D'eisigh Ó Maonlaí a chéad albam aonair, dar teideal ‘*Rian*’, sa bhliain 2006. Rian Records a d'eisigh agus tá na hamhráin go léir as Gaeilge.

Chan Ó Maonlaí an t-amhrán ‘*[[Cathain]]*’ le tionlacan ceoil ó Dónal Lunny agus tá sé ar fáil ar an albam ‘*The Best of [[Dónal Lunny]]*.’ Scríobh an t-amhránaí Rónán Ó Snodaigh na liricí le haghaidh ‘*Cathain*.’

Is cainteoir Gaeilge agus Béarla é. 

## Albaim

thumb|Rian

### Rian
* Avanyu Intro
* Ár nAthair
* Sadbh Ní Bhruinnealadh
* An Buachaill Bán
* Úrchnoc Chéin Mhic Cáinte
* The Old Bush
* Iníon an Fhaoit ón nGleann
* Seoladh na nGamhna
* Na Connerys
* Reels
* Ag Críost an Síol
* Tom Billy's Jig
* Avanyu Intro (Reprise)
* The Rainy Day

#### Creidiúna

Caroline Dale (Dordveidhlín), Liam Ó Maonlaí (Druma), Liam Ó Maonlaí (Méarchlár), Liam Ó Maonlaí (Amhránaí), Liam Ó Maonlaí (Feadóg Stáin), Liam Ó Maonlaí (Léiritheoir), Liam Ó Maonlaí (Obair Ealaíne).

### Eile
Chuaigh Ó Maonlaí i mbun comhoibrithe le hAmano agus Kalabanx agus iad ag cruthú a nEP *[https://amanoanseo.bandcamp.com/album/thread THREAD]*, a eisíodh in 2024. Tá sé le cloisteáil ar na rianta *leighis* agus *HEART*.

## Aisteoireacht

* Timbuktu (2004) - Conorhttp://www.imdb.com/title/tt0385290/
* I Could Read the Sky (1999) - Joehttp://www.imdb.com/title/tt0215865/
* "Saturday Night Live" - Eipeasóid #16.2 (1990) Eipeasóid Teilifíse (mar na Hothouse Flowers)http://www.imdb.com/title/tt0694576/

## Rudaí fánacha
Chan sé an t-amhrán The Parting Glass le haghaidh fuaimrian an scannán Waking Ned (1998).

Is deartháir é leis an aisteoir Colm Ó Maonlaí agus is mac é leis an aisteoir Eithne Lydon.

## Naisc sheachtracha - ceol
* Liam O Maonlaí le Micheál O Suilleabháin, srl - Sult (Dances), ar RTE
* Sí do mhamo í - Sult (Dances), ar RTE
* Sadhbh Ní Bhruinneallaigh  ar an BBC
* Seoladh na nGamhna, Pure Drop, RTE (1991)

## Naisc sheachtracha - idirlín
* Suíomh idirlín Liam Uí Mhaonlaí
* Suíomh idirlín an Hothouse Flowers
* Bunachar IMDB
* Agallamh le Joe Jackson san Irish Times

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós
Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Eduardo Galeano

Rugadh **Eduardo Hughes Galeano** i Montevideo, Uragua, ar 3 Meán Fómhair 1940. D'éag sé ar 13 Aibreán 2015. Chaith sé an chuid is mó dá shaol thar lear, san Airgintín, mar a raibh sé ina eagarthóir ar an iris *Crisis*, agus sa Spáinn. Tá sé ina údar ar chuid mhór leabhar agus altanna i dtréimhseacháin. I measc na saothar is cáiliúla dá chuid tá an tsraith úrscéalta *Memoria del Fuego* ("Cuimhne na tine", 1982-1986) agus *Las venas abiertas de América Latina* ("Féitheoga oscailte Mheiriceá Theas", 1971). Meascann sé finscéalta, stair, tuairisceoireacht agus cumadóireacht chun léargas iontach a thabhairt ar an limistéar ollmhór a bhí tráth faoi smacht na Spáinne agus na Portaingéile i Meiriceá Thuaidh agus Theas. Deir an t-údar féin gurb í an chuimhne an ní is tábhachtaí dó, mar go bhfeictear dó go bhfuil Meiriceá daortha chun dearmad a dhéanamh ar an saol atá thart.

Deir sé nár fhoghlaim sé a dhath ar scoil. Bhí postanna éagsúla aige mar dhéagóir, ach d'éirigh leis cartún polaitiúil a dhíol le nuachtán seachtainiúil an Pháirtí Shóisialaigh, *El Sol*, nuair nach raibh sé ach ceithre bliana déag d'aois, rud a spreag é chun na hiriseoireachta. 

Thosaigh sé ag obair go lánaimseartha mar iriseoir i 1960, agus niorbh fhada go raibh sé ina phríomheagarthóir ar an seachtanán *Marcha*, agus ábhar le leithéidí Mario Vargas Llosa, Mario Benedetti, agus údair cháiliúla eile de chuid Mheiriceá Theas á fhoilsiú aige. Chuaigh sé as sin chuig an nuachtán laethúil *Época* mar eagarthóir. Níor thaitin sé le rialtóirí nua míleata Uragua, agus caitheadh i dtóin phríosúin é. Díbríodh as an tír é agus chuaigh sé chun na hAirgintíne mar ar bhunaigh sé *Crisis*. Bhí úrscéalta agus leabhair eile foilsithe aige faoin am seo, ina measc *Las venas abiertas de América Latina*, cur síos ar an slad a rinne Eorpaigh ar acmhainní nádúrtha na hilchríche, leabhar a aistríodh go Béarla agus go teangacha eile.

Ghnóthaigh Galeano an duais *Casa de las Américas* sa bhliain 1975 ar son an úrscéil *La Canción de nosotros*. Cuireadh a ainm ar liosta na mbuíonta báis san Airgintín tar éis don arm dul i gceannas ar an tír sin sa bhliain 1976, agus b'éigean dó teitheadh chun na Spáinne, tír a bhí díreach tar éis an daonlathas a athbhunú tar éis bhás an deachtóra Franco. Chuir sé faoi ar chósta na Catalóine agus scríobh sé *Memoria del fuego* ansin, scéal Mheiriceá ag tosú le finscéalta na mbundúchasach faoin chruthú agus ag leanúint as sin trí choncas, cogaí saoirse, gabháltais agus athghabháltais go dtí na 1980í. 

thumb|clé|Eduardo Galeano (1984)
Caibidlí gearra atá sa tríológ, na céadta carachtar agus a gcuid eachtraí fite fuaite le chéile chun saothar ollmhór cruthaitheach a dhéanamh as na fíoreachtraí atá ar taifead i gcáipéisí. Tá an saothar seo ar fáil i mbreis is fiche teanga agus aitheantas dá réir ag Galeano mar cheann de na húdair is spéisiúla agus is bisiúla ar domhan. 

D'fhill sé ar Montevideo, Uragua, sa bhliain 1985 agus an uair seo d'fhan sé ann, agus é ag scríobh leis i rith an ama.

Catagóir:Scríbhneoirí
Catagóir:Uragua
Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Básanna in 2015
Teachta Dála

Is éard is **Teachta Dála** (**TD**) ann ná duine atá mar bhall, nó ionadaí de chuid an phobail i nDáil Éireann, parlaimint na hÉireann.

Chun a bheith intofa mar theachta i nDáil Éireann:
* Ní foláir duit a bheith i do shaoránach Éireannach
* Ní mór bliain agus fiche a bheith slán agat
* Ní fhéadfaidh tú a bheith dícháilithe i dtaobh toghcháin chuig Dáil Éireann
Aengus Ó Snodaigh

Is polaiteoir agus Teachta Dála le haghaidh Sinn Féin é Aengus Ó Snodaigh (a rugadh ar an 31 Iúil, 1964). Fuair sé a chéad téarma mar Theachta Dála i dtoghchán na bliana 2002.

clé|mion|Aengus Ó Snodaigh, 2009

## Cúlra

Is mac é leis an bhfoilsitheoir Pádraig Ó Snodaigh, agus foilsíodh an leabhar *[[Fealsúnacht, Feall agus Fuil]]* leis ag Coiscéim. Iarscoláire é de chuid na meánscoile Coláiste Eoin. Is cainteoir Gaeilge agus Béarla é. Tá deartháireacha leis sa bhanna ceoil Kíla.

## Conspóid an Dúigh

Sa bhliain 2012 tháinig sé chun solais go raibh cartúis dúigh de luach €50,000 as Dáil Éireann úsáidte aige sa tréimhse idir 2007 agus 2008, rud a tharraing cáineadh air sna meáin. 
## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Theas-Lár
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
An Téalainn

Tír in oirdheisceart na hÁise is ea **Ríocht na Téalainne **. Tá teorannacha aici leis an Malaeisia, le Laos, leis an gCambóid agus le Maenmar. 

Is í Téalainnis (ไทย = "saoirse") an teanga náisiúnta. 

Is é Bancác, i lár na tíre, an phríomhchathair.

## Stair
Ar an 7 Bealtaine 2014, cuireadh Yingluck Shinawatra, chéad aire na Téalainne, as oifig i gcoup d’état. Reáchtáladh toghcháin nua ar 24 Márta 2019

## Tagairtí

clé|mion|upright|Yingluck Shinawatra, Príomh-aire na Téalainne


T
Eddie Irvine

Is tiománaí Foirmle a hAon é **Eddie Irvine**, a rugadh i mBaile Nua na hArda, Contae an Dúin i dTuaisceart Éireann ar an 10 Samhain, 1965. 

Thosaigh a ghairmréim sa bhliain 1983, sular bhog sé ar aghaidh go dtí Foirmle 3 sa bhliain 1988 agus Foirmle 3000 sa bhliain 1989. Bhris sé isteach i mbarr an spóirt le foireann Formula a hAon Jordan sa bhliain 1993. Bhí a shéasúr is fearr aige sa bhliain 1999. Chríochnaigh sé sa dara háit an bhliain sin.

I liosta na daoine is saibhre na Sunday Times 2006, bhí sé ag uimhir 357 i Sasana, ach ag 39 in Éirinn.

Deirtear gurb é Bono ón rac-bhanna U2 a mhúin an giotár dó.

Thóg Eddie cás dlí i gcoinne Talksport sa Ríocht Aontaithe in 2004 maidir le "Passing Off". Fuair sé duais 25,000 phunt toisc gur úsáideadh grianghraf de gan chead i bhfógra do stáisiún raidió i Sasana.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine beo
Radio Maryja

mion|clé
Stáisiún raidió sa Pholainn is ea **Radio Maryja** a bhfuil blas an choimeádachais Chaitlicigh agus an náisiúnachais Pholannaigh ar a chuid cláracha. 

## Eagraíocht
Stáisiún príobháideach é agus é bunaithe ag Ord an tSlánaitheora Rónaofa (na Slánaitheoirigh) sa bhliain 1991. Tá an stáisiún suite i dToruń i dTuaisceart na Polainne. Is é an tAthair Tadeusz Rydzyk ceannasaí an stáisiúin.

mion|clé|Tadeusz Rydzyk

I Mí na Bealtaine sa bhliain 2006, cheap comhairle na n-easpag Polannach coiste ar leith le súil a choinneáil ar chláracha Radio Maryja, agus an t-athair Wacław Depo, ollamh agus príomhoide scoil traenála na sagart i Radom i gceannas ar an gcoiste.

Cláracha creidimh is ea formhór mór na gcláracha. Thairis sin, athchraoltar nuacht na Vatacáine.  

## Conspóidí
Is í an tráchtaireacht ar na cúrsaí reatha is mó a tharraingíonn conspóid, sa Pholainn agus i gcéin. 

Tá an stáisiún go tréan in aghaidh an Aontais Eorpaigh, agus é ag lochtú saoirse an ghinmhillte agus an homaighnéasachais in Iarthar na hEorpa. Thairis sin, is iad an domhandas agus an eacnamaíocht liobrálach na naimhde is mó atá ag an stáisiún. 

[mion|clé|2018ː [oilithreacht agus agóid, ag lochtú saoirse an ghinmhillte agus an homaighnéasachais]]

Is ionann dearcadh sóisialta agus polaitiúil an stáisiúin raidió agus an cineál dearcadh a bhí ag an bEndecja (Páirtí Daonlathach Náisiúnta) sa Pholainn roimh an Dara Cogadh Domhanda, an páirtí a raibh Roman Dmowski i gceannas air. Is é sin, cé go bhfuil an stáisiún go mór mór i gcoinne aon chineál liobrálachais i gcúrsaí an ghnáthshaoil, an chreidimh agus na nósanna, bíonn sé ag lochtú féinspéis agus míthrócaire na rachmasóirí is an chaipitleachais agus ag caitheamh amhrais sna leasuithe polaitiúla a rinneadh sa tír i ndiaidh thitim an Chumannachais, an príobháidiú ach go háirithe.

mion|clé|2018ː oilithreacht agus agóid

Is é an locht is mó a fuarthas ar Radio Maryja go bhfuil blas an fhrith-Ghiúdachais le haithint ar chuid mhór den tráchtaireacht ar chúrsaí reatha. I mbreis air sin, thacaigh an stáisiún go hoscailte leis an bpáirtí "Prawo i Sprawiedliwość" le linn olltoghchán na bliana 2005. Thuill a leithéid cáineadh don raidió ó thráchtairí Caitliceacha féin, ó bhí siad den tuairim nach raibh sé inghlactha go ndéanfadh raidió Caitliceach bolscaireacht ná toghchánaíocht ar mhaith le haon pháirtí ar leith.

Maidir le Lech agus Jarosław Kaczyński, Uachtarán agus Príomh-Aire na Polainne, agus iad ag seasamh don pháirtí "Prawo i Sprawiedliwość", chosain siad i Mí Aibreáin sa bhliain 2006 an stáisiún go tréan ar an gcáineadh, agus iad den bharúil go bhfuil cead cainte ag cách, ag Radio Maryja fiú, i dtír shaor.

## Tagairtí

Maryja
Catagóir:An Pholainn
Réicivíc

Is é **Réicivíc** (Íoslainnis: **Reykjavík**, “Cuan Deataigh”) príomhchathair na hÍoslainne. Is í an chathair is mó sa tír, agus an phríomhchathair náisiúnta is faide ó thuaidh ar domhan. Tá 118,000 daoine ina gcónaí ann. Tá Réicivíc suite in iardheisceart na hÍoslainne, i Chuan Facsaflói.

## Aeráid
Tá aeráid fionnuar ag Réicivíc le meán-uasteocht an lae 14&nbsp;°C (47&nbsp;°F) i mí Iúil agus meán-íosteocht na h-oíche -2&nbsp;°C (28&nbsp;°F) i mí Eanáir. Is iad 24.8&nbsp;°C (76.6&nbsp;°F) an teocht is airde riamh sa chathair agus -24.5&nbsp;°C (-12.1&nbsp;°F) an teocht is ísle ó thosach annalacha an aimsir.

Catagóir:Réicivíc
Catagóir:Cathracha san Íoslainn
Catagóir:Príomhchathracha na hEorpa
Catagóir:Cathracha san Eoraip a bhfuil calafoirt
Mahmoud Ahmadinejad

Ba é **Mahmoud Ahmadinejad** () (rugadh ar 28 Samhain 1956) an 6ú uachtarán na hIaráine. Toghadh é ina uachtarán ar 24 Meitheamh 2005 agus ghlac sé an post ar 3 Lúnasa 2005.
clé|mion|177x177px|25 Meitheamh 2005
Toghadh é ina Uachtarán ar an tír arís i mí Meithimh 2009.  Ach mhaígh páirtithe an fhreasúra  go raibh caimiléireacht i gceist sa phróiseas vótála. 

Tharla caismirtí, agóidí agus círéibeacha i dTehran ag an am céanna. Shocraigh na fórsaí slándála an lámh láidir a úsáid ar na hagóideoirí. Bhain an lucht agóide úsáid as na meáin sóisialta mar uirlis agóide don chéad uair riamh, chun a dteachtaireacht a scaipeadh.  Taispeánadh dúnmharú Neda Agha-Soltan ar Twitter agus rinneadh samhailchomhartha di.
clé|mion|177x177px|uaimh Neda Agha Soltan

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Uachtaráin na hIaráine
Halldór Ásgrímsson

Íoslannach is ea **Halldór Ásgrímsson** (8 Meán Fómhair, 1947–18 Bealtaine, 2015) a bhí ina phríomh-aire na tíre idir 2004 agus 2006.

Catagóir:Polaiteoirí na hÍoslainne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Páirc an Fhionnuisce

Is páirc phoiblí mhór in iarthuaisceart Bhaile Átha Cliath in Éirinn í **Páirc an Fhionnuisce**.

Tá sí ar cheann de na páirceanna poiblí cathrach is mó san Eoraip. Tá Áras an Uachtaráin (áit chónaithe oifigiúil Uachtarán na hÉireann), *Deerfield* (áit chónaithe oifigiúil Ambasadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá), Zú Bhaile Átha Cliath, agus Ceanncheathrú an Gharda Síochána go léir laistigh den pháirc. 

Tá achar 712 heicteár sa pháirc, le go leor gort, coillte agus lochán inti. Tá balla seachtrach atá 11 ciliméadar ar fhad ina thimpeall.

## Stair

* Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)
* Padaí Mhicheáil Airt

## Radhairc na Páirce

#### Áras an Uachtaráin

Is é Áras an Uachtaráin áit chónaithe oifigiúil d'Uachtarán na hÉireann. 

thumb|200px|Caisleáin an Ásaigh
#### Ionad Cuairteoirí Pháirc an Fhionnuisce agus Caisleán an Ásaigh
Is é Caisleán an Ásaigh an foirgneamh is sine sa pháirc. Tá sé in aice Ionad Cuairteoirí na Páirce, agus tá bialann ann.

#### Cros an Phápa

Tógadh cros bán ollmhór do chuairt an Phápa sa bhliain 1979. D'fhreastail thart ar mhilliún duine ar Aifreann ag an am.

#### Zú Átha Cliath

Osclaíodh an Zú sa bhliain 1831. Anois tá suíomh an Zú thart ar 60 acra.

#### Dún na hArmlainne

Tógadh Dún na hArmlainne sa bhliain 1735 in áit an "Phoenix Lodge". 

#### Ceanncheathrú an Garda Síochána

Tá ceanncheathrú na nGardaí suite i bPáirc an Fhionnuisce

### Ospidéal Muire

Tá ospidéal do sheanóirí lonnaithe sa pháirc.

### Áit chónaithe Ambasadóir Mheiriceá
### Spórt sa pháirc

Is iomaí áiseanna spóirt sa pháirc. Imríonn Na Gaeil Óga CLG cuid dá gcluichí baile ann agus déanann go leor foirne dá gcuid traenáil ann.

## Naisc sheachtracha
* Acht Pháirc an Fhionnuisce, 1925 
* maps.google.com - Léarscáil (agus grianghraf satailíte)

## Tagairtí

Catagóir:Páirceanna i mBaile Átha Cliath
Deilí Nua

Priomhchathair na hIndia is ea **Deilí Nua**, agus 20,000,000 duine ina gcónaí ann.

## Féach freisin
* Deilí

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san India
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Ankara

Is í **Ankara** nó **Ancara** príomhchathair na Tuirce, agus í ar an dara cathair is mó sa tír sin (tá Iostanbúl níos mó). Is í Ankara príomhchathair Chúige Ankara freisin. Tá breis is 4.7 milliún duine ina gcónaí sa chathair.

Téann stair Ankara siar go dtí an Chré-umhaois. Bhí sí tábhachtach in aimsir na gCeilteach agus na Rómhánach. Tháinig sí i gcomharbas ar Iostanbúl mar phríomhchathair na Tuirce i mí Dheireadh Fómhair 1923.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Catagóir:Tíreolaíocht na Tuirce
Toronto

An chathair is mó i gCeanada is ea **Toronto**. Tá sé suite i ndeisceart Chúige Ontario ar bhruach thuaidh Loch Ontario. Príomhchathair an chúige atá ann chomh maith. 

Catagóir:Toronto, Ontario
Catagóir:Cathracha in Ontario
Catagóir:Cathracha Cheanada
Catagóir:Cathracha is mó i gCeanada
Garda Síochána

Is é **An Garda Síochána** an fórsa póilíneachta náisiúnta i bPoblacht na hÉireann.

## Stair
An 22 Feabhra 1922, bunaíodh an “Civic Guard”. An Garda Síochána a tugadh orthu ar an 8 Lúnasa 1922.D'éirigh na Gardaí neamharmtha níos déanaí. Ainmníodh Eoin Ó Dubhthaigh (nó Eoin O’Duffy)  ina choimisinéir ar an   nGarda an 11 Meán Fómhair 1922.

An 17 Iúil 1924, achtaíodh Acht an Ghárda Síochána, 1924, bonn dlíthiúil buan don fhórsa. 

An 22 Feabhra 1933, tugadh bata agus bóthar don Dubhthach. 

Is é Drew Harris Coimisinéir an Gharda Síochána ó Mheán Fómhair 2018. Bhí taithí ag Harris ar sheirbhís phóilíneachta a chur ar mhalairt treo. Chuaigh sé san RUC i 1983 agus d’fhan sé sa tseirbhís nuair a bunaíodh an PSNI ina áit.,  Bhí  os cionn deich mbliana curtha isteach aige i gceannaireacht an PSNI mar Phríomhchonstábla Cúnta agus mar Leas-Phríomhchonstábla ó 2014 go dtí 2018. 

thumb|247x247px|Cór Tráchta na nGardaí|alt=|clé

## Eagraíocht
Is iad na príomhfheidhmeann atá ag An Garda Síochána ná:

* An choiriúlacht a aimsiú agus a chosc;
* Slándáil na tíre a chinntiú;
* Méid na ngortuithe marfacha agus dáiríre ar na bóithre a ísliú agus sábháilteacht bhóthair a fheabhsú;
* Obair a dhéanamh le pobail chun cosc a chur ar an iompar frithshóisialta
* Cur chuige idirghníomhaireachta maidir le réiteach fadhbanna agus caighdeán na beatha i gcoitinne a chur chun cinn.

Is é an Rialtas a cheapas Coimisinéir an Gharda Síochána agus tá sé nó sí freagrach don Aire Dlí agus Cirt, Comhionannais agus Athchóirithe Dlí. 
clé|mion|Aonad Práinnfhreagartha|220x220px
Roinntear an tír i sé réigiún a bhfuil gach ceann díobh faoi smacht Choimisinéara Chúnta. Tá méid áirithe Rann i ngach réigiún agus gach ceann díobh faoi cheannas Ard-Cheannfoirt. Laistigh de gach Roinn tá roinnt Ceantar a bhfuil Ceannfort i gceannas ar gach ceann díobh.

An 31 Nollaig 2005, bhí 12,265 Garda (gach grád) ar an bhfórsa.

Tá Ceanncheathrú an Gharda Síochána i bPáirc an Fhionnuisce i mBaile Átha Cliath.

## Féach freisin

* An tÚdarás Póilíneachta

## Naisc sheachtracha

*Suíomh oifigiúil
*Tuarascáil Bhliantúil An Garda Síochána 2005
*Acht Có-Nasctha Na Bhfórsaí Póilíneachta, 1925 

## Tagairtí




Catagóir:Poblacht na hÉireann
Alan Ó Brógáin

Is peileadóir Gaelach as Baile Átha Cliath é **Alan Ó Brógáin** (Alan Brogan sa Bhéarla). D'imir sé le Naomh Oilibhéar Pluincéad/Eoghan Ruadh agus le Baile Átha Cliath idir 2002 agus 2015. Is mac é le laoch peile Bhaile Átha Cliath Bernard Brogan Snr agus is deartháir é le Bernard Brogan Jnr agus Paul Brogan. Roghnaíodh é mar chaptaen Baile Átha Cliath don shéasúr 2008 in áit iar-chaptaen na foirne 'Collie Moran'.

D'imir Ó Brógáin ar son na tíre (Éire), a Chúige (Laighean) agus a Chontae (Baile Átha Cliath).

Bhí Brogan ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach i 2002, 2005, 2006, 2007, 2008 agus i 2009 mar chaptaen. Bhain sé Craobh na hÉireann agus Craobh Laighean leis an bhfoireann faoi 21 i 2003. Scóráil Brogan 9 bpointe ar son na hÉireann nuair a bhain siad in éadan na hAstráile i 2004.

## 2006
Fuair Brogan 1-8 le haghaidh Baile Átha Cliath sa League i 2006, cé go raibh sé in easnaimh de dheasca cárta dearg a fháil in éadan Tír Eoghain. Cuireadh cosc imeartha air ar feadh ocht seachtaine faoi choimirce riail 140 an CLG ach cuireadh deireadh leis an gcosc sin de bharr 'teicniúlacht.' 

Bhí Ó Brógáin ar fhoireann Bhaile Átha Cliath i gCraobh Sinsear Uile-Éireann Peile 2006 agus bhain sé bonn óir amach i gCraobh Laighean i 2006. Ainmníodh Alan ar fhoireann GPA na bliana agus bronnadh 'allstar' air i 2006. D'imir sé  ar son na hÉireann in éadan na hAstráile, agus scóráil sé ceithre phointí sa chéad chluiche. Bhí Éire chun tosaigh le hocht bpointe tar éis an chéid chluiche. Críochnaigh an cluiche in éadan na hAstráile leis an scór 48 - 40. Scóráil Alan 2 'overs' sa dara chluiche in éadan na hAstráile agus chaill foireann na hÉireann an 'series' 79 - 109. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Naomh Oilibhéar Pluincéad/Eoghan Ruadh (as Béarla) 
* HILL16.IE (as Béarla)

Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Colm Ó Maonlaí

Is aisteoir Éireannach é **Colm Ó Maonlaí**. Saolaíodh Colm Ó Maonlaí ar an 10 Nollaig 1966 i mBaile Átha Cliath. Rinne sé staidéar ar an Léann Amharclainne i gColáiste na Tríonóide i mBaile Átha Cliath. Tháinig clú agus cáil air nuair a fuair sé páirt sa sobalchlár Eastenders mar an carachtar Tom Banks (Aibreán 2002 - Samhain 2002). Is cainteoir Gaeilge agus Béarla é, fuair sé a chuid scolaíochta sna scoileanna lánGhaeilge Scoil Lorcáin agus Coláiste Eoin agus chaith sé neart ama in Iarthair Chiarraí. Tá páirt ag Colm sa sobalchlár Fair City faoi láthair leis an gcarachtar Rory Goff.

## Rudaí fánacha
* Colm Ó Maonlaí is ainm dó ach déanann sé aisteoireacht faoi ainm a mháthar Eithne Lydon (aisteoir), i.e. Colm Lydon. 
* Is deartháir é leis le príomhamhránaí na Hothouse Flowers, Liam Ó Maonlaí.
* Bhí sé mar bhall den ghrúpa ceoil The Popes le Shane McGowan don albaim 'The Snake.'

## Saothair aisteoireachta
* Fair City (2006)
* Ros na Rún - 
* Rógairí - 2005 - 35nóiméad
* The Bill - 274 (2004) Clár teilifíse (mar Cholm O'Maonlaie) - Seán Flynn
* Doctors - A Secret Life (2004) Clár Teilifíse - Steve Welland
* A Place to Stay (2003) - Seán Buaiteoir Scannán Gaia i 2003
* EastEnders - Tom Banks - Clár Teilifíse(2002)
* Silent Grace - (2001)
* Chaos - (2001) - Barry
* Trí Scéal (2000) - Jimmy
* An Leabhar (2000) - Colm Mac Lára
* Deich gCoiscéim (2000) - Rosco http://www.imdb.com/title/tt0471145/
* Rust - (1999)- Declan 
* The Haunting of Hell House (1999) (mar Cholm Lydon) - Reginald
* I Could Read the Sky (1999) - Martin
* Knocking on Death's Door (1999) - Young Doc Hadley
* The Officer From France (1998) - O'Toole - (mar Cholm Lydon)
* Middleton's Changeling (1998) - Alsemero
* Aqua (1998) Tomás - (mar Cholm Lydon)
* Zanzibar (1998) - Declan
* Spastóireacht (1996) - Tadhg
* Nothing Personal (1995) - Peter
* Colleen Bawn (1995) - J Scanlan

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Neamh-Oifigiúl 
* Bunachar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Muintir Ros na Rún
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fair City