open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chittaranjan Das

clé|mion
clé|mion|1965
Duine de na dlíodóirí Indiacha is mó le rá lena linn ba ea **Chittaranjan Das**, **C. R. Das**, nó **Deshbandhu**, 'cara an náisiún' (5 Samhain 1870 – 16 Meitheamh 1925).  Boc mór sa Chomhdháil Náisiúnta Indiach agus scríbhneoir Beangáilise tábhachtach ba ea é chomh maith.

## Saol
[clé|mion|Teach Deshbandhu, [Darjeeling]]
De shliocht a bhí chun tosaigh sa Brahmo Samaj agus i ngairm an dlí ab ea Chittaranjan Das. Rinne sé staidéar i Londain, i gCumann Onórach an Teampaill Láir idir 1890 agus 1894. 

D'fhill sé ar ais ar an India, áit ar ghnóthaigh sé cleachtadh dlí éadálach. Tháinig sé i láthair na cúirte thar ceann an chosantóra i roinnt cásanna polaitíochta ba mhó i mbéal an phobail sa tréimhse sin - ar nós Cás Bhuama Alipore (1908-9) agus Cás Chomhcheilg Dhaka (1910-11).

### Polaitíocht
Bhí Chittaranjan Das i measc na gceannairí ní ba thábhachtaí den Chomhdháil Náisiúnta Indiach: bhí páirt mhór aige sa Ghluaiseacht um an Neamh-chomhoibriú idir 1919 agus 1922 i mBeangál. Bhí sé ina Uachtarán ar an gComhdháil sa bhliain 1922. 
clé|mion|Cuimhneachán
Ina theannta sin, ba é an chéad duine a toghadh ina mhéara ar bhardas cathrach Chalcúta sa bhliain 1924. 

Thug sé droim láimhe le Gandhi agus le formhór na Comhdhála maidir leis an gceist ar cheart seasamh i dtoghcháin do na comhairlí reachtacha cúige agus don lárchomhairle reachtach (chun dul i mbun beartas bacóireachta parlaiminte).

In éineacht le Motilal Nehru, Subhas Chandra Bose agus maithe eile de chuid na gluaiseachta náisiúnta, chuir Chittaranjan Das an Páirtí Swaraj ar bun in Eanáir 1923, chun an polasaí sin a chur i ngníomh. 

### Bás agus tionchar
Mheath an tsláinte air agus chuaigh sé suas go dtí Darjeeling chun a scíth a ligean. Ina ainneoin sin, d'éag sé ar 16 Meitheamh 1925.

Thit an páirtí as a chéile den chuid is mó tar éis a bhás. Bhí Chittaranjan Das ina mheantóir do Subhas Chandra Bose, duine a tháinig chun cinn ar dtús faoina choimirce.

### File
Bhí Das ar thús cadhnaíocht litríocht na Beangáilise. Dúradh nuair a d'éag sé gur shárscríbhneoir a bhí ann, dar le daoine ar nós Rabindranath Tagore.

## Tagairtí

Catagóir:Dlíodóirí Indiacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1870
Catagóir:Básanna i 1925
Alberico Gentili

clé|mion|244x244px|'In titulum Digestorum De verborum significatione commentarius', 1614
Saineolaí dlí agus Protastúnach Iodálach ab ea **Alberico Gentili**  (14 Eanáir 1552 – 19 Meitheamh 1608).
clé|mion|200x200px|Alberico Gentili

## Saol
Fuair Gentili tearmann i Sasana. D'éirigh sé ina Ollamh Regius leis an Dlí Sibhialta in Ollscoil Áth na nDamh ó 1587 go dtí go bhfuair sé bás. 

Mar gheall ar shraith saothar a d'fhoilsigh sé ó 1585 ar aghaidh, tá an cháil air go bhfuil sé i measc na ndaoine—in éineacht le scríbhneoirí ar nós Francisco de Vitoria agus Hugo Grotius—a bhunaigh an dlí idirnáisiúnta poiblí san fhoirm ina bhfuil sé faoi láthair. Tá difríocht idir Gentili agus Grotius, go mór mór, toisc gur bhunaigh Gentili a anailís níos mó ar chleachtais de chuid na stát seachas tátail as an dlí nádúrtha.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1552
Catagóir:Básanna i 1608
Catagóir:Dlíodóirí Iodálacha
Catagóir:Dlíodóirí Shasana
Catagóir:Stair an Dlí
Anailís costais is tairbhe

mion|Samplaː anailís costais is tairbhe do Supermax Prisons
I gcúrsaí gnó, is modh í **anailís costais is tairbhe** (cost-benefit analysis) chun comparáid oibiachtúil a dhéanamh idir roghanna. Déantar costais forbartha agus oibriúcháin gach rud atá molta, agus fritháirítear iad i gcoinne na mbuntáistí a bhaineann leis an tionscal.

## Tagairtí

Catagóir:Gnó
Ruairí Ó Flaithearta (I)

__NOTOC__
Rí Iar Chonnacht ba ea **Ruairí Ó Flaithearta** (Meán-Ghaeilge **Ruaidhrí Ua Flaithbheartaigh**) (bás 1061).

## Beatha
Sa bhliain 1051, bhí Maigh Sheola cloíte ag Aodh an Gha Bhearnaigh, rí Chonnacht ó 1046 go 1067, agus rinne sé a rí a dhalladh.  Tháinig Ruaidhrí i gcoróin sa bhliain 1059.  D'éirigh sé agus a mhuintir amach, agus tharla Cath Ghleann Phádraig dá bharr.

Deirtear i nAnnála na gCeithre Máistrí:
:*Maidhm Glinne Pattraicc ria n-Aodh Ua Conchobhair for Iarthair Connacht, in ro mudhaighith ile im Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, tigherna Iarthair Connacht, & ro dicendadh é, & ruccadh a ceann co Cruachain Chonnacht iar sraoineadh for mac Aodha mic Ruaidhri
:Maidhm Ghleann Phádraig ag Aodh Ó Conchúir ar Iarthar Chonnacht, inar maraíodh uile agus Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, tiarna Iarthar Chonnacht, agus dícheannadh é, agus rugadh a cheann go [[Ráth Cruachan|Cruachain]] na gConnacht, tar éis d'Aodh mac Ruaidhrí do chliseadh.

An bhliain dár gcionn, deirtear sna hannála úd:
:*Tadhg, mac Aodha Uí Concobhair, do marbhadh lá mac Aodha mic Ruaidhri, & la h-Iarthar Connacht
 
B'fhéidir é gur sinsear chlann Mhic Aodha é garmhac Ruairí, Muireadhach mac Aodha (bás 1124).

## Foinsí
* Annála Uladh
* Annála na gCeithre Máistrí
* Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, *West or H-Iar Connaught* 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Dan McCarthy, *[http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] *, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Ruairí Ó Flaithearta (II)

__NOTOC__
Rí Iar Chonnacht ba ea **Ruairí Ó Flaithearta (II)** (Meán-Ghaeilge **Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh**) (bás 1145).

## Beatha
Is doiléir í an chomharbacht i Muintir Mhurchadha tar éis na bliana 1098.  B'fhéidir é go raibh Ruaidhrí i gcoróin ón mbliain sin go dtí a bhás sa bhliain 1145.  Is léir áfach go raibh Brian Ua Flaithbheartaigh ina Cheann na Fine as an mbliain 1117 ar aghaidh.

Ní deirtear sna hannála ach gur maraíodh Ruairí ag fir na Mumhain:
:*Fir Mumhan do thocht slóighedh i c-Connachtaibh, & rugsat Ua Ceallaigh .i. Tadhg mac Conchobhair, tigherna Ua Maine, leó, & ro mharbhsat Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh

== Foinsí ==
* [[Annála Uladh]]
* [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]], *West or H-Iar Connaught* 1684 (foilsithe 1846, eag. [[James Hardiman]]).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Dan McCarthy, *Synchronisms '', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Ruairí Ó Flaithearta (V)

__NOTOC__
Rí Iar Chonnacht ba ea **Ruairí Ó Flaithearta (V)** (Meán-Ghaeilge **Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh**) (beo 1244-1273).

## Beatha
Deartháir leis an iar-rí, Murchadh, ba ea Ruairí.  D'fhéadfadh é go ndeachaigh siad beirt i dteannta le Féilim mac Cathail Crobhdheirg (i réim 1233–1256), ar feachtas go dtí An Bhreatain Bheag in éadan Anraí III Shasana sa bhliain 1245.

Ní fios cathain a rinneadh rí de Ruaidhrí, agus dá bharr níltear cinnte an é atá le luaite i  iontráil don bhliain 1248, a deir go ndeachaigh na Sasanaigh (Gaill) ar feachtas in éadan Uí Fhlaithbheartaigh, ach gur chloígh an chlann na Gaill.  Is léir ámh ó iontráil don bhliain 1256 go raibh Ruairí i gceannas nuair a rinne mac Uilliam Burgh ionsaí air, rinne creach ar Ghnó Mór agus Gnó Beag, agus ghabh Loch Coirib.

Ní fios fiú cathain ar éirigh Ruairí as a choróin.  Deirtear sna hannála don bhliain 1273 gur cuireadh an ruaig air as Iar Chonnacht, ach ní thuairiscítear cé a rinne nó cén fáth.

Le linn réimeas Ruairí, lonnaigh clann Seoighe sa chuid thuaidh desna críocha, le cead ó agus faoi chosaint Uí Fhlaithbheartaigh.  Ach theip go hiomlán ar thionchar Uí Fhlaithbheartaigh ar a n-áit dúchais, Uí Bhriúin Seola.  Taoisigh Iar Chonnacht a bheidís le dhá chéad bhliain agus iad fós neamhspleách mar dhream.  Scoite ón gcuid eile den ríocht, ní raibh ach mion-tionchar acu sa chúige agus ní fheictear iad ach go hannamh sna hannála.

## Foinsí
* Annála Uladh
* Annála na gCeithre Máistrí
* Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, *West or H-Iar Connaught* 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Dan McCarthy, *[http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] *, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Banda airgeadra

Banda a gceadaítear d'airgeadra luainiú laistigh de, is ea **banda airgeadra**, ar gach aon taobh dá phaireacht oifigiúil.

## Tagairtí

Catagóir:Airgeadra
Clár comhardaithe

mion|Sampla
Ráiteas a léiríonn luach gnólachta de réir na gcuntas, ar dháta áirithe, is ea **clár comhardaithe**. Ráiteas de na sócmhainní, de na dliteanais agus den chaipiteal atá ag gnólacht ar dháta áirithe is ea é. Caithfidh comhlacht clár comhardaithe a chur ar fáil ag deireadh na bliana a thaispeánfaidh na sócmhainní agus na fiacha atá ag an chomhlacht.

Bíonn an clár comhardaithe mar a bheadh grianghraf ann de staid an ghnólachta. Is iad cuntais deiridh an ghnólachta na gearr-ráitis airgeadais a chuirtear ar fáil, ag deireadh gach bliain trádála de ghnáth.

Sna bunchuntais deiridh bíonn: 

• Cuntas trádála 

• Cuntas brabúis agus caillteanais 

• Clár comhardaithe

## Féach freisin

* Anailís bhunúsach

* Caipiteal airgid
* Sócmhainn
* Dliteanas (cuntasaíocht airgeadais)

## Tagairtí

Catagóir:Gnó
Catagóir:Airgeadas
Aodh Ó Flaithearta (I)

__NOTOC__
Rí Iar Chonnacht ba ea **Aodh Ó Flaithearta (I)** (Meán-Ghaeilge **Aedh Ua Flaithbheartaigh**) (bás 1079).

## Beatha
Ba é Aodh an tríú duine leis an sloinne *Ua Flaithbheartaigh* a bhí i gceannas Muintir Mhurchadha, agus is amhlaidh an dara duine tar éis do cuireadh an ruaig orthu as Maigh Sheola ag Aodh Ua Conchobhair sa bhliain 1051.

Maraíodh Aodh sa bhliain 1079 ag Ruairí na Saidhe Buí.  Mar chúiteamh insan eachtra seo, rinne Toirdhealbhach Ua Briain, rí Mumhan ruathar ar na Connachta agus dhíbir sé Ruairí.

Sa tásc faoina gharmhac sin bhliain 1091 deirtear gurbh é athair Aodha na Ruaidhri Ua Flaithbheartaigh, a maraíodh i gCath Ghleann Phádraig sa bhliain 1061.

## Foinsí
* Annála Uladh
* Annála na gCeithre Máistrí
* Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, *West or H-Iar Connaught* 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Dan McCarthy, *[http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] *, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Max Verstappen

Is tiománaí Ísiltíreach de chuid Fhoirmle a hAon é **Max Emilian Verstappen**. Rugadh i Hasselt, an Bheilg é ar 30 Meán Fómhair 1997. I 2021, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Red Bull Racing. Thiomáin sé le  Torro Rosso roimhe sin

Is mac le Jos Verstappen é.

## Tagairtí

Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Daoine beo
Aodh Ó Flaithearta (II)

__NOTOC__
Rí Iar Chonnacht ba ea ** Aodh Ó Flaithearta (II)** (Meán-Ghaeilge **Áedh Ua Flaithbheartaigh**) (bás 1178).

## Beatha
Tuairiscítear sna hannála go bhfuair Aodh bás ag Eanach Dhúin, rud a thugann le fios go raibh roinnt tionchair fós ag Muintir Mhurchadha taobh thoir Loch Coirib go dtí déanach sa 12ú haois.

Sa bhliain 1185, deirtear sna hannála *Iarthar Connacht do losccadh taighibh, templaibh la Domhnall Ua m-Briain, & la Gallaibh*.  Agus sa bhliain 1196, *Cathal mac Aedha Uí Flaithbertaigh do mharbhadh la macaibh Muircertaigh Mhidhigh.*

Is amhlaidh gur tháinig a mhac Ruaidhrí i gcomharbacht ar Aodh.

## Foinsí
* Annála Uladh
* Annála na gCeithre Máistrí
* Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, *West or H-Iar Connaught* 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Dan McCarthy, *[http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] *, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Conchúr Ó Flaithearta (I)

__NOTOC__
Rí Iar Chonnacht ba ea **Conchúr Ó Flaithearta** (Meán-Ghaeilge **Conbhobhar Ua Flaithbertaigh**) (bás 1132).

## Beatha
Is doiléir í comharbacht Mhuintir Mhurchadha tar éis na bliana 1098, ach is amhlaidh gur tháinig Conchúr i gcoróin i ndiaidh Muireadhaigh, a fuair bás sa bhliain 1121.  Ionadaí Uí Conchúir i mBun Gaillimhe ba ea é. 

Deirtear i nAnnála Tiarnaigh:
:*Flann & and Gilla Riabach, da mac Aineislis h-Úi Eidhin, do marbad do Choncobur h-Úu Flaithbertaigh.
Deirtear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] gur tharla seo i mBun Gaillimhe.

D'éag Conchúr i mbun an dúin a chosaint in éadan [[Cormac Mac Cárthaigh|Chormaic Mhic Cárthaigh]] sa bhliain 1132..

== Foinsí ==
* [[Annála Uladh]]
* [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]], *West or H-Iar Connaught* 1684 (foilsithe 1846, eag. [[James Hardiman]]).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Dan McCarthy, *Synchronisms '', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Murchadh Ó Flaithearta

__NOTOC__
Rí Iar Chonnacht agus Ceann na Fine ba ea **Murchadh Ó Flaithearta** (Meán-Ghaeilge **Murchadh Ua Flaithbheartaigh** (beo 1244).

## Beatha
Ba ea Murchadh an chéad taoiseach dá chlann tar éis a díbeartha as a háit dúchais, Uí Bhriúin Seola.  Chuir Aodh an Gha Bhearnaigh, rí Chonnacht faoi smacht iad sa bhliain 1051, agus le teacht Richard Mor de Burgh sa cheantar, cuireadh an ruaig orthu go hiomlán taobh thiar de Loch Coirib.  Agus iad fós ina ndream neamhspleách, bheidís ina gceannairí ar Iar Chonnacht.

D'fhéadfadh é go ndeachaigh Murchadh agus a dheartháir Ruaidhrí beirt i dteannta le Féilim mac Cathail Crobhdheirg (i réim 1233–1256), ar feachtas go dtí An Bhreatain Bheag in éadan Anraí III Shasana sa bhliain 1245.

Ní fios cathain a fuair Murchadh bás, mar sin níltear cinnte an é féin atá luaite in iontráil annál don bhliain 1248, nuair a chloígh 'Uí Fhlaithbheartaigh' na Gaill (Sasanaigh):
:*[[Conmhaicne Mara|Conmaicne Mara]] uile d'arccain do Ghallaibh. Gaill do dhul for sluaigheadh docom Ui Flaithbertaigh. Maidhm do thabhairt dó forra & sochaidhe do marbhadh dhiobh.

Sa bhliain 1256, feictear Ruairí ar an bhfód.

== Foinsí ==
* [[Annála Uladh]]
* [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]], *West or H-Iar Connaught* 1684 (foilsithe 1846, eag. [[James Hardiman]]).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Dan McCarthy, *Synchronisms '', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Brian Ó Flaithearta

__NOTOC__
Ceann na Fine agus b'fhéidir rí Iar Chonnacht ba ea **Brian Ó Flaithearta** (Meán-Ghaeilge **Brian Ua Flaithbheartaigh**) (beo 1117).

## Beatha
Is doiléir í comharbacht Mhuintir Mhurchadha tar éis na bliana 1098.  Is amhlaidh go raibh Brian ina Cheann na Fine as an mbliain 1117.  Deirtear sna hannála sin bhliain úd:
:*Cath Lecáin do thabhairt do Brian mac Murchadha Ui Flaithbertaigh, & do mhac Cathail Ui Conchobhair co c-Connachtaibh iompadh do Toirrdhealbhach, mac Diarmatta, & do Dail c-Cais, & ro ládh a n-ár isin cath isin.

Ní deirtear chuile áit go ndearnadh rí de Bhrian, agus ní tuairiscítear a thásc.  B'fhéidir é nach raibh ann ach taoiseach mór le rá.

== Foinsí ==
* [[Annála Uladh]]
* [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* [[Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh]], *West or H-Iar Connaught* 1684 (foilsithe 1846, eag. [[James Hardiman]]).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Dan McCarthy, *Synchronisms '', eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Lámhach Bhaile na Saileán

mion|Baile na Saileán
Tharla **lámhach Bhaile na Saileán** (Ballysillan) ar 21 Meitheamh 1978, nuair a scaoil an SAS triúr as an IRA i mBaile na Saileán, Béal Feirste. Scaoileadh Denis Brown, William Mailey agus John Mulvenna. Bhí siad ag iarraidh gairis loiscneach a chur in iosta, cuid den oifig an phoist, suite i gceantar Dílseach, i lár na hoíche nuair a lámhachadh iad. Bhí an triúr neamharmtha.
mion|suaitheantas SAS
Chuir sceithire na fórsaí slándála ar an eolas go raibh plean ann buamáil a chur san iosta agus rugadh ar an triúr i luíochán, is cosúil.

Scaoileadh marbh fear eile, William Hanna. san áit mhícheart ag an am mícheart (agus ball den UVF de sheans). Bhí sé ag siúl abhaile ón teach tábhairne nuair a scaoileadh é i bpáirc. Chuaigh cara leis i bhfolach i sceach. Gortaíodh fear eile a bhí ag seicphointe bóthair.

Chaith an SAS 111 urchar in iomlán san eachtra (nó 170+ dar leis An Phoblacht).

Ní dhearnadh fiosrúchán maidir leis an eachtra ar dtús ach reáchtáladh ceann sa bhliain 1980.

Sa bhliain 2018, rinneadh loitiméireacht ar chuimhneachán.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Catagóir:1978
Catagóir:Éagóir
Mac mhic Aodha Ó Flaithearta

__NOTOC__
Rí Iar Chonnacht ba ea **Mac Mhic Aodha Uí Fhlaithearta** (Meán-Ghaeilge **Mac mic Aodha Ua Flaithbheartaigh** (bás 1091).

## Beatha
Ní fios ainm an taoisigh a fuair bás sa bhliain 1091.  I nAnnála na gCeithre Máistrí, deirtear gur 'mac mic', .i. garmhac Aodha a bhí ann.  I nAnnála Uladh, deirtear ach gur 'mac' Aodha ba ea é.  Níor tugadh aon sonraí ar bith eile dó.

## Foinsí
* Annála Uladh
* Annála na gCeithre Máistrí
* Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, *West or H-Iar Connaught* 1684 (foilsithe 1846, eag. James Hardiman).
* Anthony Matthews, *Origin of the Surname O'Flaherty*, Baile Átha Cliath, 1968, lch.&nbsp;40.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, (2001), Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Dan McCarthy, *[http://www.cs.tcd.ie/Dan.McCarthy/chronology/synchronisms/annals-chron.htm Synchronisms] *, eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Sergio Pérez

Is tiománaí Meicsiceach de chuid Fhoirmle a hAon é **Sergio Pérez Mendoza**. Tugtar **Checo** air mar leasainm. Rugadh i Guadalajara, Jalisco é ar 26 Eanáir 1990. I 2021, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Red Bull Racing. Thiomáin sé le Sauber, McLaren, Force India agus Racing Point roimhe sin.

## Saol Pearsanta
Tá sé pósta le Carola Martínez. Tá beirt pháistí acu. Is Caitliceach é .

## Tagairtí

Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Caipiteal airgid

mion|Scaireanna sa chomhlacht 'Solas Leictreach' sa Rúis, 1886
An t-infheistiú a dhéanann na húinéirí sa ghnólacht is ea **caipiteal airgid** go bunúsach. Is é caipiteal an ghnólachta an t-airgead a chuireann na húinéirí agus na hiasachtóirí ar fáil. Más comhlacht é an gnólacht, infheistíonn na húinéirí sa chaipiteal trí scaireanna a cheannach de ghnáth.

Is é atá sa chaipiteal in úsáid na sócmhainní seasta agus an caipiteal oibre le chéile.

Cineálacha difriúla caipitil 

̈ Caipiteal tionscnaimh 

̈ Caipiteal breise 

̈ Caipiteal oibre ( = Sócmhainní reatha - Fiacha reatha)

## Tagairtí

Catagóir:Gnó
Ríthe Uí Dhiarmada

Seo a leanas liosta de **ríthe [[Uí Díarmata|Uí Dhiarmada]]** ón mbliain c. 971 ar aghaidh.  Tá bearnaí móra ama gan fianaise ríthe nó tiarnaí.

* Tadhg Uí Dhiarmada, bás 971
* Giolla Comáin mac Néill, bás 991
* Muirghius mac Aodha, bás 999
* Mac Con Cheanainn, bás 1021
* Muirgheas ua Con Cheanainn, bás 1037
* Aodh Ua Con Cheanainn (I), bás 1067
* Muirgheas Ua Con Cheanainn, bás 1105
* Aodh Ua Con Cheanainn (II), bás 1119
* Donnchadh Ua Con Cheanainn, bás 1143
* Tadhg Ua Con Cheanainn, beo c. 1152; athair altrama Chathail Chroibhdheirg
* Uada Ua Con Cheanainn, bás 1167
* Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn, bás 1224
*Domhnall Ó Con Cheanainn, bás 1316 ag Dara Cath Bhaile Átha an Rí
*Aodh Ó Con Cheanainn (III), beo 1319
*Cathal mac Davok Ó Con Cheanainn, ba 1370
*Ó Con Cheanainn, bás 1382
*Ó Con Cheanainn, bás 1389
*Tomás Ó Con Cheanainn, bás 1478
*William Ó Con Cheanainn, beo 1478
*Davok Ó Con Cheanainn, beo 1478, curtha ar deoraíocht chuig Conamara
*Ó Con Cheanainn as Cúil Lú, beo 1574
*Melaghlin agus Teige Ó Con Cheanainn, chomhcheannairí, beo 1574

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Annála na gCeithre Máistrí
* http://bill.celt.dias.ie/vol4/displayObject.php?TreeID=8536
* Maureen Concannon O'Brien, *The Story of the Concannons*, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
* John O'Donovan, *The Tribes and Customs of Hy-Many*, 1843
* Fr. Jerome A. Fahey, *The Parish of Ballinasloe*.
* https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/Athens/Aegean/2444/irish/LD.htm&date=2009-10-25+05:47:51
* Dan P. McCarthy, synchronisms  eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

Catagóir:Uí Dhiarmada
Tadhg Uí Dhiarmada

__NOTOC__
An chéad rí den tuath Uí Dhiarmada i gContae na Gaillimhe dá bhfuil fianaise ann ba ea **Tadhg mac Muircheartaigh** (bás 971).

## Stair
Ba bhall é Tadhg de Shíol Mhuireadhaigh, a bhí ina ríthe na gConnacht bunaithe i gContae Ros Comáin.  Faoi lár na 10ú haoise, fuarthas iad leata siar ó dheas in oirthuaisceart  Chontae na Gaillimhe.  Ghabh géag den chlann roinnt tailte ann agus thugadar Uí Dhiarmada ar an áit, ainmnithe as Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh, fionnó Indreachtaigh mhic Muireadhaigh (bás 723), rí Chonnacht.

## Bás agus oidhreacht
Tharla Cath idir Murchadh Glún Iollar ua Flaithbheartaigh, rí Ailigh agus Cathal mac Taidhg, rí Chonnacht ag Ceis Corran sa bhliain 971.  Cloíodh agus maraíodh Cathal agus líon mór dá chomhghuaillithe, Tadhg ina measc.

Cé nach raibh Cú Ceannainn, mac Taidhg, ina rí féin, ghlac rítheaghlach Uí Dhiarmada an sloinne Ó Con Cheanainn.

## Ginealach Con Cheanainn
* Muireadhach Moilleathan, bás 702
* Indreachtach mac Muireadhaigh, bás 723
* *Murgaile* mac Indreachtaigh, father of
* Tomaltach mac *Murgaile
* Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh
* *Dadlach* mac Diarmada Fhionn
* Ailill mac *Dadlaich
* Muircheartach mac Ailealla
* Tadhg mac Muircheartaigh, bás 971
* Cú Ceanainn mac Taidhg, bás 991
* Uada mac Con Cheanainn, bás 1021
* Tadhg mac *Uadach
* Muircheartach Mór mac Taidhg, 
* *Mailechlann* mac Muircheartaigh, 
* Cathal mac *Mailechlainn
* Aodh mac Cathail
* Tadhg mac Aodha
* Ardal mac Taidhg, beo lár-12ú haois

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Annála na gCeithre Máistrí
* Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
* Maureen Concannon O'Brien, *The Story of the Concannons*, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
* John O'Donovan, *The Tribes and Customs of Hy-Many*, 1843
* Jerome A. Fahey, *The Parish of Ballinasloe*.
* *[https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/Athens/Aegean/2444/irish/LD.htm&date=2009-10-25+05:47:51 Selected genealogies from An Leabhar Donn]*, RIA MS 1233 (23.Q.10)
* Dan P. McCarthy, synchronisms  eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Dhiarmada
Giolla Comáin mac Néill

__NOTOC__
Rí Uí Dhiarmada ba ea **Giolla Comáin mac Néill** (Meán-Ghaeilge **Gilla Commáin mac Néill**) (bás 991).

## Stair
Ba bhall é Giolla Comáin de Shíol Muireadhaigh, a bhí ina ríthe Chonnacht bunaithe i gContae Ros Comáin. Faoi lár na 10ú haoise, fuarthas iad leata siar ó dheas in oirthuaisceart Chontae na Gaillimhe. Ghabh déag den chlann roinnt tailte, agus thugadar an t-ainm Uí Dhiarmada orthu, ainmnithe as Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh, fionnó Indreachtaigh mhic Muireadhaigh, rí Chonnacht (bás 723).

## Bás agus comharba
Feictear Giolla Comáin sna hannála ach ní sna ginealaigh.  Bhí sé ina rí sa bhliain 991 ach i mbun cogaidh le Cú Ceanainn mac Taidhg.  Thit siad le chéile agus rinneadh rí de M|uirghius mac Aodha.  Níor fhág Giolla Comáin ina dhiaidh sin mhuintir a bhfuil aithne orthu.  Tar éis na bliana 999, de shliocht Chon Cheanainn ba ea gach rí Uí Dhiarmada.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Annála na gCeithre Máistrí
* Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
* Maureen Concannon O'Brien, *The Story of the Concannons*, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
* John O'Donovan, *The Tribes and Customs of Hy-Many*, 1843
* Jerome A. Fahey, *The Parish of Ballinasloe*.
* *[https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/Athens/Aegean/2444/irish/LD.htm&date=2009-10-25+05:47:51 Selected genealogies from An Leabhar Donn]*, RIA MS 1233 (23.Q.10)
* Dan P. McCarthy, synchronisms  eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Dhiarmada
Sócmhainn

[mion|[mórleabhar (1828)]]
I gcúrsaí gnó, is **sócmhainn** an rud ar leis an ghnólacht nó atá dlite dó (le fáil ar ais ó dhaoine nó gnólachtaí eile).

Bíonn sócmhainní de dhíth ar ghnólachtaí chun earraí agus seirbhísí a sholáthar. Bíonn sócmhainní seasta de dhíth ar nós oifigí agus modhanna taistil..  Caithfidh comhlacht clár comhardaithe a chur ar fáil ag deireadh na bliana a thaispeánfaidh na sócmhainní agus na fiacha atá ag an chomhlacht. Léiríonn sé luach an ghnólachta ag an phointe sin.

## Saghsanna
Roinntear sócmhainní an ghnólachta ina dhá ngrúpa: sócmhainní seasta agus sócmhainní reatha.

• **Sócmhainní seasta**: sócmhainní a mhaireann níos faide ná bliain. Rudaí iad seo atá le húsáid sa ghnólacht. Samplaí de shócmhainní seasta is ea áitreabh, trealamh, troscán agus córacha iompair. Ní thig leat na sócmhainní seasta a fheiceáil i gcónaí, mar shampla, is sampla de shócmhainní seasta iad infheistíochtaí i ngnólachtaí eile.

• **Sócmhainní reatha**: sócmhainní nach maireann chomh fada le bliain. Ciallaíonn sé sin go dtagann athrú orthu i rith na bliana. Samplaí de shócmhainní reatha is ea stoc, airgead sa bhanc, srl. Tá na sócmhainní reatha ar cheann de na rudaí a thig leis an ghnólacht a athrú go furasta agus go gasta ina airgead tirim.

Chun na sócmhainní seo a cheannach caithfidh gnólachtaí airgead a chruinniú ó fhoinsí difriúla, mar shampla, iasachtaí. Mar sin,

Sócmhainní reatha = Caipiteal Oibre + Fiacha reatha

## Féach freisin

* Clár comhardaithe
* Caipiteal airgid
* Dliteanas

## Tagairtí

Catagóir:Cuntasaíocht
Cú Cheanainn mac Taidhg

__NOTOC__
Tiarna Uí Dhiarmada agus sinsear Uí Choincheanainn ba ea **Cú Cheanainn mac Taidhg** (bás 991).

## Cúlra
Ba bhall é Cú Cheanainn de Shíol Muireadhaigh, a bhí ina ríthe na gConnacht, bunaithe i gContae Ros Comáin.  Faoi lár na 10ú haoise, fuarthas iad leata siar ó dheas in oirthuaisceart Chontae na Gaillimhe.  Glac géag den chlann roinnt tailte agus thugadar an t-ainm Uí Dhiarmada orthu, ainmnithe as Diarmaid Fionn mac Tomaltaigh, fionnó Indreachtaigh mhic Muireadhaigh, rí Chonnacht (bás 723).

## Beatha
Mac an iar-rí Tadhg mac Muircheartaigh (bás 971) ba ea Cú Cheanainn, ach níor tháinig sé féin i gcoróin.  Mharaigh ei mbun cogaidh in éadan an rí Giolla Comáin mac Néill, sa bhliain 991.  Tháinig mac gan ainm Chon Cheanainn i réim ansin idir na blianta 999 agus 1021.  Dá sliocht bhí gach Uí Díarmata ina dhiaidh. Glaodh Muirgheas ua Con Cheanainn ar a gharmhac agus ghlac an chlann an t-ainm úd mar a sloinne, Uí Choincheanainn.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Annála na gCeithre Máistrí
* Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
* Maureen Concannon O'Brien, *The Story of the Concannons*, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
* John O'Donovan, *The Tribes and Customs of Hy-Many*, 1843
* Jerome A. Fahey, *The Parish of Ballinasloe*.
* *[https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/Athens/Aegean/2444/irish/LD.htm&date=2009-10-25+05:47:51 Selected genealogies from An Leabhar Donn]*, RIA MS 1233 (23.Q.10)
* Dan P. McCarthy, synchronisms  eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Dhiarmada
Domhnach na Cruaiche

mion|Slua ar mhullach na cruaiche fadó
mion

Tugann na mílte Cruach Phádraig orthu féin ar **Dhomhnach na Cruaiche** (**Garland Sunday** nó **Reek Sunday**), oilithreacht ar an Domhnach deireanach de mhí Iúil go hiondúil.  Tugann na hoilithrigh aghaidh ar Chruach Pádraig chun meas a léiriú d'Éarlamh na hÉireann trí aifreann a léamh ar mhullach na cruaiche. 

Is gnách go meallann an oilithreacht na mílte duine le tabhairt faoin dúshlán.  Tugann roinnt oilithreach aghaidh ar an gCruach cosnochta nó fiú ar a lámha agus ar a nglúine.

## Stair
Téann an traidisiún siar breis agus cúig mhíle go leith bliain.  Fadó Domhnach Crom Dubh a bhí á chomóradh (agus á fhulaingt b’fhéidir) ó dheas ar Chnoc Bhréanainn i gCiarraí, in Iarthar Dhuíbhneach.

* 2017ː Gortaíodh trí dhuine dhéag ar Chruach Phádraig agus iad ag dreapadh an tsléibhe. Bhí an aimsir go holc ar fad. Tá traidisiún ann go ndreapann na hoilithrigh an sliabh cosnocht agus is dócha gurbh é sin an fáth ar gortaíodh an oiread sin daoine sa bhliain 2017.
* 2020ː Cuireadh an oilithreacht stairiúil ar ceal sa bhliain 2020 de bharr na paindéime Covid.
* 2021ː Bhí an oilithreacht thar cheithre lá, Céadaoin go Satharn, gach seachtain á i rith mhí Iúil, agus bhí srian leis an líon daoine a bheidh ceadaithe ag na haifrinn faoin aer ar mhullach na Cruaiche,

## Féach freisin

* Tóchar Phádraig
* Naomh Pádraig
* Mainistir Bhaile an Tobair

## Naisc sheachtracha
* Eolas breise as Béarla faoi Domhnach na Cruaiche

## Tagairtí

Catagóir:Oilithreachtaí
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Féilte Críostaí
Catagóir:Féilte Éireannacha
Tadhg mac Muircheartaigh

__NOTOC__
:*Gan bheith measctha le [[Tadhg Uí Dhiarmada]]


Luath-[[ríthe Mhagh Loirg|rí Mhagh Loirg]] ba ea *'Tadhg mac Muircheartach''', ach is duine gan iomrá é. Ní fios fiú dátaí a réimis. Ní féidir a rá faoi ach gur mhair sé i lár na 11ú haoise agus gurbh é Muircheartach mac Maolruanaí Mhóir a athair.

Tháinig a mhac, Maolruanaidh, i gcomharbacht air timpeall na bliana 1080, ach níl ann ach tuairim mheáite.

## Foinsí
* Dermot MacDermot (1996), "Mac Dermot of Moylurg: The Story of a Connacht Family".
* The MacDermot Clan Association 

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Mhagh Loirg
Mac Con Cheanainn

__NOTOC__
Rí Uí Dhiarmada ba ea **Mac Con Cheanainn** (bás 1021).

## Beatha
Níl ainm an mhic seo le Con Cheanainn ar an eolas, ach deirtear ina thásc don bhliain 1021 gur rí Uí Dhiarmada é.

D'éag a athair sa bhliain 991 i mbun cogaidh comharbachta.  As réimeas an mac ar aghaidh, sinsear ríthe Uí Dhiarmadathe ba ea Cú Cheanainn agus glac an rítheaghlach an sloinne, Ó Coincheanainn. 

Seo a leanas tásc Mhic Con Cheanainn i nAnnála na gCeithre Máistrí:
:*Mac Con Chenainn, tigherna Ua n-Diarmada, do mharbhadh la h-Uibh Gadhra.

== Féach freisin ==
* [[Ríthe Sliabh Lugha]]

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* [http://bill.celt.dias.ie/vol4/displayObject.php?TreeID=8536 Ó Con Cheanainn] ar bill.celt.dias.ie
* Maureen Concannon O'Brien, *The Story of the Concannons*, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
* [[John O'Donovan (scoláire)|John O'Donovan]], *The Tribes and Customs of Hy-Many*, 1843
* [[Jerome A. Fahey]], *The Parish of Ballinasloe*.
* *Selected genealogies from An Leabhar Donn'', RIA MS 1233 (23.Q.10)
* Dan P. McCarthy, synchronisms  eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Dhiarmada
Colette Ní Ghallchóir

Rugadh an file agus múinteoir **Colette Ní Ghallchóir** ar an gCruach Ghorm i nDún na nGall agus an Ghaeilge mar theanga dhúchais aici. 

Tá céim Baitsiléir Oideachais agus Dioplóma san Oideachas Feabhais aici, in éineacht le Baitsiléir Ealaíona sa Ghaeilge agus i Litríocht na Gaeilge.

Tá dánta léi le fáil in *Writing Home* agus in *The Field Day Anthology of Irish Women’s Poetry*. Bhí sí páirteach i dTuras na mBard in Albain agus in obair Institiúid Chultúrtha na hIodáile sa tSicil. Foilsíodh dánta léi ar irisí liteartha na hÉireann.

Tá dhá chnuasach filíochta foilsithe aici (ceann le haistriúcháin) agus foilsíodh dánta léi i nduanaire.

## Saothar
* *An tAmharc Deireannach / The Last Look*. Syracuse University Press, 2016. ISBN 18-5132-102-0, 9-78-18-5132-102-5 (cnuasach dátheangach)	
* *Na Sióga i Lag na hAltóra*, Baile Átha Cliath, Coiscéim, 2005
* *Idir dhá Ghleann*, Baile Átha Cliath, Coiscéim, 1999
* *An Chéad Chló*, Gaillimh, Cló Iar-Chonnacht, 1997 (duanaire)

## Naisc eachtracha
* http://catalogue.nli.ie/Author/Home?author=N%C3%AD%20Ghallch%C3%B3ir%2C%20Colette
* https://web.archive.org/web/20180810205739/http://www.irishwriters-online.com/ni-ghallchoir-colette/

## Nótaí

Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Daoine beo
Muirgheas ua Con Cheanainn

__NOTOC__
Rí Uí Dhiarmada ba ea **Muirgeas ua Con Cheanainn** (bás 1037).

## Beatha
Is amhlaidh go raibh Muirgheas i gcoróin ón mbliain 1021 go dtí 1037.

Glaodh 'ua Con Cheanainn' ar Mhuirgheas mar ainm sean-athartha.  As sin amach ina dhiaidh, ghlac an rítheaghlach an sloinne Ua Con Cheanainn.  Bhídís ina ríthe Uí Dhiarmada, go dtí deireadh na 16ú haoise.

## Eachtraí le linn a réimis
Eachtraí a tharla le linn a réimis:

* 1022:
** D'éag an tArdrí, Maol Seachnaill mac Domhnaill.
** Cloíodh Gaill Átha Cliath ag na hUlaid i muir-chomhrac.
** Tharla cloch sneachta i rith an tsamhraidh a mharaigh daoine agus ba ar fud na hÉireann
* 1023:
** *Tearmann Cluana Mic Nóis do orgain do [[Gadhra Mór mac Dundach|Ghadhra]], mac Dunadhaigh, go ruc il-cheda bó ass.
** *Slóighedh lá h-ua Conchobhair, .i. Tadhg an Eich Ghil, rí Connacht, i n-Uibh Briuin, dia ro marbhadh ann Domhnall Ua h-Eaghra, tigherna Luighne Connacht.

* ACM 1034.5: *Dubh Daingen, tigherna Condacht, do mharbhadh la Connachtaibh féissin.

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* [http://bill.celt.dias.ie/vol4/displayObject.php?TreeID=8536 Ó Con Cheanainn] ar bill.celt.dias.ie
* Maureen Concannon O'Brien, *The Story of the Concannons*, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
* [[John O'Donovan (scoláire)|John O'Donovan]], *The Tribes and Customs of Hy-Many*, 1843
* [[Jerome A. Fahey]], *The Parish of Ballinasloe*.
* *Selected genealogies from An Leabhar Donn'', RIA MS 1233 (23.Q.10)
* Dan P. McCarthy, synchronisms  eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Dhiarmada
Tubaiste Surfside

clé|mion
clé|mion|sa bhliain 2021
clé|mion

Tharla **Tubaiste Surfside** ar 24 Meitheamh 2021, thart ar 1:30 a.m. de réir am na háite, nuair a thit bloc árasán anuas ina chnap go tobann. Bhí Champlain Towers South suite i Surfside, Miami, Florida. Túr dhá stór déag a bhí sa bhloc árasán a tógadh sa bhliain 1981.
clé|mion
Fuair b'fhéidir 150̝ bás nuair a thit Champlain Towers anuas ina chnap. Bhí 136 árasáin sa bhloc agus mór go leor (110 m2 go 420 m2). Chuir tinte sa smionagar as go mór d'obair na seirbhísí tarrthála ar feadh cúpla lá. 

### Cúiseanna
Léirítear i dtuarascáil innealtóra ó 2018 go raibh locht ollmhór ar dhearadh an fhoirgnimh. Deirtear go raibh caoi le cur ar an árasán céanna níos deireanaí i mbliana. Bhí  obair athchóirithe á déanamh ar an díon ag an am, agus bhí obair dheisiúcháin ar bun i gcodanna eile den fhoirgneamh chomh maith.

D'ordaigh na húdaráis i stát Florida go ndéanfaí scrúdú iomlán sábháilteachta ar gach aon fhoirgneamh  atá ar chomhaois le Champlain Towers. 

## Tagairtí

Catagóir:Tubaistí i Meiriceá Thuaidh
Catagóir:Miami, Florida
Catagóir:2021
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn

__NOTOC__
Rí Uí Dhiarmada ba ea **Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn**, (bás 1224).

## Beatha
Bhí Cú Cheanainn faoi ghéillsine Cathail Crobhdheirg, rí Chonnacht, a bhí b'fhéidir ina dheartháir altrama.

Is doiléir í an chomharbacht le feadh céad bliana ina dhiaidh, go dtí go bhfeictear Domhnall Ó Con Cheanainn ina thiarna ag Dara Cath Bhaile Átha an Rí sa bhliain 1316, nuair a d'éag sé.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Annála na gCeithre Máistrí
* Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
* Maureen Concannon O'Brien, *The Story of the Concannons*, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
* John O'Donovan, *The Tribes and Customs of Hy-Many*, 1843
* Jerome A. Fahey, *The Parish of Ballinasloe*.
* *[https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/Athens/Aegean/2444/irish/LD.htm&date=2009-10-25+05:47:51 Selected genealogies from An Leabhar Donn]*,
RIA MS 1233 (23.Q.10)
* Dan P. McCarthy, synchronisms  eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.* ''The Great Book of Irish Genealogies, 239.11, 244.2, imleabhar 1, ll.&nbsp;556–557, volume one, Dubhaltach Mac Firbhisigh; Nollaig Ó Muraíle (eag.), 2003–2004. .

## Tagairtí

Catagóir:Uí Dhiarmada
Cothromóid Born-Landé

Is bealach í ** an chothromóid Born-Landé** chun fuinneamh laitíseach comhdhúil ianach criostalta a ríomh. Sa bhliain 1918  mhol Max Born agus Alfred Landé go bhféadfaí fuinneamh laitíseach a dhíorthú ó phoitéinseal leictreastatach na laitíse ianaí agus ó théarma fuinnimh éarthaí phoitéinsil. 

: E =- \frac{N_AMz^+z^- e^2 }{4 \pi \varepsilon_0 r_0}\left(1-\frac{1}{n}\right)

áit:

* *N* A = tairiseach Avogadro ;
* *M* = tairiseach Madelung, a bhaineann le geoiméadracht an chriostal;
* *z* + = uimhir luchtaithe uimhriúil cation
* *z* - = uimhir luchtaithe uimhriúil anion
* *e* = muirear bunrang, 1.6022 ×  C
* *&#x3B5;* 0 = ceadaíocht spáis saor in aisce
*: 4π *&#x3B5;* 0 = 1.112 ×   C 2 / (J · m)
* *r* 0 = an fad go dtí an t-ian is gaire
* *n* = Easpónant Born, uimhir idir 5 agus 12 de ghnáth, a chinntear go turgnamhach trí chomhbhrúiteacht an tsolaid, nó a dhíorthaítear go teoiriciúil, a thomhas.
## Tagairtí

Catagóir: Ceimic sholadstaide
Catagóir: Iain
Catagóir: Max Born
Tairiseach Madelung

deas|mion| An tairiseach Madelung don ian NaCl lipéadaithe 0 trí mhodh na sféar fairsingíoch. Ainmníonn gach uimhir an t-ord ina ndéantar í a shuimiú. Tabhair faoi deara, sa chás seo, go bhfuil an tsuim eisréimneach, ach tá modhanna ann chun í a shuimiú a thugann sraith  inréimneach.
Baintear úsáid as **Tairiseach Madelung** chun  phoitéinsilleictrí ian aonair i gcriostal a chinneadh trí na hiain a chomhfhogasú le poncluchtanna. Tá sé ainmnithe i ndiaidh Erwin Madelung, fisiceoir Gearmánach.
## Tagairtí

Catagóir: Criostalagrafaíocht
Catagóir: Tairisigh mhatamaitice
Catagóir: Ceimic fhisiceach
Catagóir: Ceimic sholadstaide
Catagóir: Ceimic theoiriciúil
Breacadh Bjerrum

: Uaireanta tugtar *léaráid* Sillén nó *léaráid Hägg air freisin* .

mion| Sampla de Bhreacadh Bjerrum : Athrú sa chóras carbónáite uisce farraige trí aigéadaithe aigéin .
Is éard is **Breacadh Bjerrum** (*ainmnithe i ndiaidh Niels Bjerrum* ) ná graf de thiúchan na speiceas éagsúil d’aigéad polaprótónaigh i dtuaslagán, mar fheidhm de pH, nuair a bhíonn   cothromaíocht baint amach ag an tuaslagán. Mar gheall ar an iliomad ord  méadaíochta a chuimsíonn na tiúchain, déantar iad a bhreacadh go coitianta ar scála logartamach. Uaireanta déantar cóimheasa na dtiúchan a bhreacadh seachas na tiúchain iarbhír. Uaireanta déantar H + agus OH - a bhreacadh freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Teirmidinimic
Catagóir:Aigéaneolaíocht
Catagóir:Geoiceimic
Catagóir:Aigéaneolaíocht cheimiceach
Catagóir:Ceimic aigéid/buin
Urú na gréine

thumb|Grianghraf d'Urú na Gréine i 1999.
[mion|Espoo, [An Fhionlainn, 2015]]
Tarlaíonn **urú na gréine** nó **éiclips** **na gréine** nuair a bhíonn treo na gréine agus na gealaí in aon líne leis an domhan. Mar sin, tagann an ghealach idir an ghrian agus an domhan. 

De réir mar a ghluaiseann an ghrian, an ghealach is an domhan tríd an spás, caitheann an ghealach i lár báire scáil thar chonair thanaí fhada trasna an domhain.  Bíodh is go bhfuil an ghealach 400 oiread níos lú ná an ghrian, de bhrí go bhfuil sí timpeall 400 oiread níos cóngaraí dúinn, is féidir léi an ghrian iomlán a chlúdach agus bac a chur le gach pioc den solas uaithi.   Tarlaíonn i réimsí áirithe den domhan ó uair go chéile.
mion|Oregon, 21 Lúnasa 2017
mion|físeán imeacht ama, Capitol Mall, Salem,  21 Lúnasa 2017

### Léirmheas
Ní bhíonn aon urú ar an ngrian le feiceáil riamh ach i gcuid den phláinéad seo mar níl an ghealach ach an ceathrú cuid d’achar an domhain agus mar sin níl ar a cumas an domhan uilig a chlúdach agus í ag gabháil idir muid agus an ghrian. 

Ní ligeann an ghealach do sholas na gréine an réimse sin den domhan a bhaint amach. Plána fhithis an domhain agus plána fithis na ggealaí - is uillinn chlaonta a dhéanann siad le chéile. Dá bharr sin ní hí gach uile mhí a thagann an ghealach idir an domhan agus an ghrian. 

Is mó faoi 400 an ghrian ná an ghealach. Is cóngaraí faoi 400 an ghealach don domhan ná don ghrian. Is féidir leis an ngealach radharc na gréine a mhúchadh ar fad orainn, agus bac dá réir sin a chur ar an solas go léir uaithi.  

Le linn di a bheith idir an domhan agus an ghrian, caitheann an ghealach lánscáil ar chonair thanaí fhada trasna an domhain. An lánscáil sin, bíonn sí na mílte ciliméadar ar fad, agus timpeall cúpla céad ciliméadar ar leithead. Taobh istigh den lánscáil sin a bhíonn an t-urú iomlán. Díreach timpeall na lánscáile, bíonn réimse níos leithne fós den domhan mar nach mbíonn an t-urú iomlán, agus bíonn leathscáil ansin.  

### '''Minicíocht'''
Is annamh a tharlaíonn urú na gréine.  De bhrí go bhfuil uillinn chlaonta idir plána fhithis an domhain is plána fhithis na gealaí, ní théann an ghealach díreach idir an domhan is an ghrian gach mí.  Ach tarlaíonn éiclips uair amháin áit éigin ar domhan timpeall gach bliain go leith. 

Bíodh is go mbíonn urú áit éigin ar domhan gach uile bhliain go leith, ní fhilleann urú na gréine ar an áit chéanna ach uair in aghaidh na dtrí chéad bliain.

## Sláinte
Caithfear a bheith an-chúramach ag féachaint ar an ngrian mar is féidir leis an ngrian na súile a ghortú.

## Stair
* Tharla urú na gréine in Éirinn sa bhliain 1999.
* Tharla urú na gréine 20 Márta 2015 in Éirinn idir 9.00 agus 10.30 ar maidin. Ar an drochuair, bhí an spéir an-scamallach ar an lá sin.
* Tharla urú iomlán na gréine i Meiriceá ar 8 Aibreán 2024, ag tarraingt cuid mhór cainte is iontais.
* Ar an 29 Márta 2025 a bheidh an chéad pháirturú eile ar an ngrian in Éirinn.

## Féach freisin
* Urú (réalteolaíocht)
* Urú na gealaí
* Éiclipteach

## Tagairtí

Catagóir:Grian
Catagóir:An Domhan
Catagóir:Éiclipsí
Catagóir:An Ghealach
E. T. A. Hoffmann

clé|mion|féinphortráid, timpeall 1800
clé|mion|Hoffmann agus Hippel mar "Castor agus Pollux", Federzeichnung Hoffmanns, 1803
Scríbhneoir, cumadóir, sceitseálaí, dlíodóir, oifigeach cúirte agus breitheamh de chuid na Gearmáine ba ea **Ernst Theodor Wilhelm Hoffmann** (24 Eanáir 1776 – 25 Meitheamh 1822), ar fearr aithne air mar a ainm cleite **E.T.A. Hoffmann**.
clé|mion|féinphortráid agus scigphictiúr

## Dlíodóir
Is as cúlra dlí a fuineadh Hoffmann; rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil Königsberg. Chaith sé an chuid is mó dá shaol fásta i sraith post mar dhlíodóir faoi oiliúint nó mar oifigeach i gcúirteanna nó i gcomhlachtaí riaracháin i Königsberg, Glogau (Głogów faoi láthair), Posen (Poznań faoi láthair), Płock, Vársá agus Beirlín, diomaite den tamall a chaith sé mar bhainisteoir amharclainne, léirmheastóir drámaíochta agus drámadóir idir 1808 agus 1814.
clé|mion|'troid in éadan an mhaorlathais sa Phrúis, 1821, le Hoffmann
Sa dara bliain a fuair sé obair sa Kammergericht i mBeirlín agus, sa bhliain 1816, post mar bhreitheamh ar an gcúirt sin, a bhí aige go dtí go bhfuair sé bás. 

Mar sin, bhí sé ina bhall de choimisiún imscrúdúcháin i dtaobh daoine a bhí ag cur in éadan rialtas na Prúise. Mar gheall ar an gcodarsnacht idir a phost oifigiúil, ar lámh amháin, agus an bá a bhí aige leis an bhfreasúra agus a chuid scríbhinní aoracha, ar an lámh eile, bhí sé dlite i mbeart smachta, ach bhain a phairilis fhorchéimnitheach mharfach na cosa den bheart sin.

Tá rian a chuid oibre mar bhreitheamh ar roinnt dá chuid saothar, go mór mór ar ***Das Fräulein von Scuderi*** (1819) atá suite i bPáras faoi Louis XIV.
## Scríbhneoir
Ó cheann ceann a shaoil oibre, lean Hoffmann ar aghaidh lena chuid oibre mar scríbhneoir, cumadóir, maisitheoir is léirmheastóir. Ar an mbealach sin, tháinig sé chun tosaigh mar dhuine de na pearsana ag lár an Rómánsachais Ghearmánaigh, agus tionchar faoi leith aige ar scríbhneoirí ina dhiaidh sin i seánraí na fantaisíochta agus an uafáis.

## Saol
Phós Hoffmann Mischa (Maria nó Marianna Thekla Michalina Rorer / Trzcińska) sa bhliain 1802.  Tugtha don ól agus cliúsaí ban, bhuail an tsifilis é. D'éag Hoffmann i mBeirlín ar 25 Meitheamh 1822.

## Féach freisin

* Rómánsachas

## Saothar

* Leabharliosta

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha
Catagóir:Breithiúna Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1776
Catagóir:Básanna i 1822
Catagóir:Rómánsachas
Uada Ua Con Cheanainn

__NOTOC__
Rí Uí Dhiarmada ba ea **Uada Ua Con Cheanainn** (bás 1167).

## Beatha
Mac ba ea Uada le Muirgheas Ua Con Cheanainn, an fear céanna is amhlaidh a fuair bás sa bhliain 1105.

Dar le Dubhaltach Mac Firbhisigh, rí mór le rá ba ea Uada.
Ní fios go cruinn cé a tháinig i gcomharbacht air.  Feictear mar an chéad rí eile Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn, a fuair bás sa bhliain 1224, ach is doiléir éa fháil le hUada.

Tugann Mac Firbhisigh mar ghinealach a shliochtaight, Domhnallán Ó Con Cheanainn mar a leanas:
:Domhnallán m. Cionaith m. Ardaile m. Cathail m. Mhuireadhaigh m. Fhearghasa m. Raghallaigh m. Uada.

Bhí Uada faoi ghéillsine Ruairí Uí Chonchúir, rí Chonnacht agus Ardrí Éireann.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Annála na gCeithre Máistrí
* Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
* Maureen Concannon O'Brien, *The Story of the Concannons*, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
* John O'Donovan, *The Tribes and Customs of Hy-Many*, 1843
* Jerome A. Fahey, *The Parish of Ballinasloe*.
* *[https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/Athens/Aegean/2444/irish/LD.htm&date=2009-10-25+05:47:51 Selected genealogies from An Leabhar Donn]*, RIA MS 1233 (23.Q.10)
* Dan P. McCarthy, synchronisms  eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
* ''Leabhar na nGinealach, imleabhar 1, 239.11, 244.2, ll.&nbsp;556–557, Dubhaltach Mac Firbhisigh; Nollaig Ó Muraíle (eag.), 2003–2004. .

## Tagairtí

Catagóir:Uí Dhiarmada
Tadhg Ua Con Cheanainn

__NOTOC__
Rí Uí Dhiarmada b'fhéidir ba ea **Tadhg Ua Con Cheanainn** (beo 1152).

## Beatha
Is suite í comharbacht Uí Dhiarmada tar éis bhás Aodh Ua Con Cheanainn (II) sa bhliain 1119, go dtí bás Cú Cheanainn Ó Con Cheanainn sa bhliain 1224.  Ní luaitear Tadhg ach ag amharc siar, i dtásc]] a mhic altrama, Cathal Crobhdhearg na gConnacht sa bhliain 1224.  Ní deirtear ámh arbh rí Uí Dhiarmada é.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Annála na gCeithre Máistrí
* Ó Con Cheanainn ar bill.celt.dias.ie
* Maureen Concannon O'Brien, *The Story of the Concannons*, Clan Publications, Baile Átha Cliath, c. 1995.
* John O'Donovan, *The Tribes and Customs of Hy-Many*, 1843
* Jerome A. Fahey, *The Parish of Ballinasloe*.
* *[https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/Athens/Aegean/2444/irish/LD.htm&date=2009-10-25+05:47:51 Selected genealogies from An Leabhar Donn]*, RIA MS 1233 (23.Q.10)
* Dan P. McCarthy, synchronisms  eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Uí Dhiarmada