Loch nEathach

Is é **Loch nEathach** an loch is mó in Éirinn agus i nOileáin Iarthar na hEorpa. Tá sé thart fá 30 km (20 míle) ar fhad agus 15 km (9 míle) ar leithead, agus tá sé corr a bheith 30 km siar as Béal Feirste. Tá an loch glé-íseal timpeall a imill agus chan fhuil ach meán doimhne 9 méadar (30 troigh) sa phríomhchuid den loch. Is é a doimhneacht is mó ná 25 méadar (80 troigh). 

Tá an loch suite i dtuaisceart na tíre i lár oirthear Uladh, agus tá bruacha ag cúig chinn de chontaetha Uladh ar an Loch; .i. Contae Aontroma, Contae Ard Mhacha, Contae Doire, Contae an Dúin, agus Contae Thír Eoghain. Tá Aontroim, Droichead na Tuama, agus Doire Mhic Chais cois locha.

Gídh go mbaintear feidhm as an loch le raidhse caithimh aimsire agus gnó, tá sé fíorfhoscailte, agus thig leis an uisce éireacht thar a bheith garbh go gasta in aimsir ghaofar. 
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px
clé|mion|Tagann lucht faire ar éanlaithe go Loch nEathach as go leor tíortha|220x220px
## Béaloideas
Insíonn seanscéal Gaelach an dóigh a ndearnadh an loch, nuair a sciob Fionn Mac Cumhaill píosa talún ina lámha agus chaith le namhaid in Albain é. Char bhain sé amach an namhad, agus thit an cré i Muir Éireann, i dtreo is gur chum sé Oileán Mhanann.  

## Forbairt gnó agus caithimh aimsire
Cuireannn loch nEathach 40% den uisce a óltar sa Tuaisceart ar fáil.  Deirtear go bhfuil an t-uisce sábháilte ach bhí imní ar dhaoine (in 2024).

Tionscal an-tábhachtach is ea iascach eascann an locha, earra speisialta a easpórtálann comharchumann i nDroichead Thuama chuig margaí na hEorpa. Bhí tábhacht le hiascaireacht eascainne ar Loch nEathach leis na céadta bliain, agus dhíol iascairí de bhunadh an mhórcheantair a gcuid eascann do phroinntithe ar fud an domhain.

Ionad turasóireachta mór é an loch le láithreacha fóillíochta do mhuintir Aontroma, Thír Eoghain, dheisceart Dhoire agus thuaisceart Ard Mhacha. Ach sa bhliain 2024, tugadh foláireamh do dhaoine gan a dhul ag snámh sa loch. Mar sin féin, tagann lucht faire ar éanlaithe go Loch nEathach as go leor tíortha mar gheall ar líon agus raidhse a chuid éanlaithe a chaitheann an geimhreadh nó an samhradh sna portaigh agus ar na tránna cois locha.clé|mion|Tháinig "Zebra mussels" go dtí an loch sa bhliain 2006 |220x220px

[clé|mion|220x220px|[Blás algach]]

## Truailliú
Tá an-truailliú sa loch, truailliú talmhaíochta go háirithe. Ó 2023 ar aghaidh, bhí an loch lán le algae gorm glas a chuireann sláinte daoine agus ainmhithe i mbaol.  Tá blás algach le feiceáil ar dhromchla an locha, sloda glas a dhéanann dochar do bheathra uisceach. 

Chonacthas eascanna amuigh as an uisce agus iad ag sleamhnú ar bharr an bhláis algaigh. Tá cosc ar iascaireacht le haghaidh eascann. 

Tarlaíonn an truailliú seo mar gheall ar an leibhéal ard fosfair agus nítrigine sa loch, a ritheann isteach ó fheirmeacha timpeall an locha. 

### Réiteach
Tá grinneall agus bruacha Loch nEathach i seilbh Iarla Shaftesbury, Nicholas Ashley-Cooper, ach níl mórán déanta aigesean ná ag polaiteoirí Thuaisceart Éireann in ainneoin éilimh mhuintir na háite.

* Tá Stormont atá freagrach as na haibhneacha a ritheann isteach sa loch. I dtuarascáil Oifig um Chaomhnú Comhshaoil na Ríochta Aontaithe sa bhliain 2024, dúradh go raibh ag teip ar Stormont caighdeán uisce locha agus aibhneacha Thuaisceart Éireann a chosaint. Dúradh nach bhfuil na hacmhainní cuí i bhfeidhm leis na haibhneacha a chosaint.
* Tá go leor cainte faoi úinéireacht an locha  – is le hIarla Shaftesbury grinneall agus bruacha an locha ach ní leis an t-uisce. Ní raibh sé sásta a shealús a thabhairt uaidh in 2023. Ach in 2024 dúirt sé go dtabharfadh sé é –nó cuid dhe – d’eagraíocht dheonach nó d’iontaobhas.

Ach táthar ag teacht ar aon intinn faoin réiteach.  Caithfear díriú ar dhianfheilméaracht agus sceitheadh truailleán, ar eisilteacht sciodair agus sceitheadh ó dhabhcha séarachais. Tá géarghá le hathchóiriú ar an gcóras séarachais, tá tithe agus gnólachtaí nua líonmhar in abhantrach an locha.

## Féach freisin

* Truailliú uisce,   Blás algach
* Iarla Shaftesbury, Nicholas Ashley-Cooper

## Tagairtí

Catagóir:Uiscí Uladh
Catagóir:Lochanna Chontae Aontroma
Catagóir:Lochanna Chontae Ard Mhacha
Catagóir:Lochanna Chontae Dhoire
Catagóir:Lochanna Chontae an Dúin
Catagóir:Lochanna Chontae Thír Eoghain
Catagóir:Tubaistí timpeallachta
Catagóir:Truailliú uisce
Catagóir:Áiteanna i miotaseolaíocht na gCeilteach
Catagóir:Loch nEathach
Catagóir:Bláis algacha