open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trá Mhór

Baile atá suite cois farraige in oirthear Chontae Port Láirge in Éirinn is ea **Trá Mhór**. Is é an Trá Mhór an príomhbhaile turasóireachta cois trá i bPort Láirge agus i Réigiún an Oir-Dheiscirt, le bóithre maithe á cheangail ó thuaidh le Cathair Phort Láirge agus an príomhbhóthar náisiúnta, N25 (Ros Láir/Corcaigh, Bóthar Eorpach E30), agus siar go Dún Garbhán. Tá Aerfort Phort Láirge soir ó thuaidh ó Trá Mhór. 

## Turasóireacht
Tá Páirc Spraoi ann.
## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Phort Láirge
Teatrocsaíd oismiam

Ocsaíd na dúile oismiam is ea an chomhdhúil cheimiceach **teatrocsaíd oismiam**, ina bhfuil a uimhir ocsaídiúcháin is mó aige - 8. 'Se **OsO<sub>4</sub>** an foirmle atá aige. Tá sí fíor-nimhiúil.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Comhdhúile ceimiceacha
Cruach Phádraig

Sliabh in iarthar Chontae Mhaigh Eo, os cionn Chuan Mó, is ea **Cruach Phádraig**, i mBéarla ***Croagh Patrick*** nó ***The Reek*** (ón fhocal *cruach*). 

Tá an sliabh 762m in airde.  Tá An Binn Ghorm thiar dó. 

Tugadh **Cruachán Aigle** (
Íomhá:Croaghpatrick.jpg|Radharc ar Chruach Phádraig ó Chathair na Mart
Íomhá:Croagh-patrick-path1.jpg|Cloich ag Cruach Phádraig
Íomhá:Reek-in-mist.jpg|Radharc ar Chruach Phádraig ó Leac an Anfa ar maidin i mí Iúil

## Fionnachtain óir
Thángthas ar seam óir sa sliabh sna 1980idí. Mar gheall ar an bhfreasúra áitiúil ó Ghrúpa Comhshaoil Mhaigh Eo faoi cheannas Paddy Hopkins, shocraigh Comhairle Contae Mhaigh Eo gan mianadóireacht a cheadú ar Chruach Phádraig. Is féidir go léiríonn ainm na hAbhann Bhuí (Abhainn Bhuí, an abhainn bhuí), ar dheisceart an tsléibhe, go raibh eolas fadó ar thaiscí óir sa cheantar, agus go ndearnadh iarracht ór a scagadh san abhainn.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Catagóir:Creideamh in Éirinn
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Baile an Chaistil

De réir daonáirimh 2001, tá 5,089 daoine i m**Baile an Chaistil**, agus is príomhbhaile riaracháin Cheantar na Maoile é. Tá an baile suite ag bun na habhann Margaidh ar an taobh thuaidh de Ghleannta (nó Glinntí) Aontroma, ar chósta thuaidh Chontae Aontroim. Sníonn Sruth na Maoile idir an baile agus Cinn Tíre na hAlban. Caitheann daonra an bhaile vótaí ar son páirtithe náisiúnacha sa chuid is mó, agus is é an Caitliceachas an creideamh is mó sa cheantar. Tá na Gleannta Caitliceach chomh maith, ach baineann an chuid is mó den daonra atá ina gcónaí faoin tuath taobh thiar den bhaile leis an bProtastúnachas.
[thumb|280px|An leacht chuimhneacháin i gcuimhne ar [Guglielmo Marconi.]]

Tá calafort beag i mBaile an Chaistil, áit a sheolann an bád fartha go Reachlainn (oileán atá deich gciliméadar ón chósta agus díreach ó thuaidh de Bhaile an Chaistil féin), agus go Ceann Loch Chille Chiarain in Albain (i rith an tSamhraidh).

Labhrann an chuid is mó de mhuintir Bhaile an Chaistil an Béarla. Tá naíscoil agus bunscoil lán-Ghaeilge ann anois agus aitheantas oifigiúil acu. Bhí Gaeilge beo sna Glinntí go dtí 1960 d’ainneoin gur chríochnaigh sí mar theanga phobail timpeall an Chéad Chogadh Mór. Bailíodh béaloideas i nGleann Seisce sna 1930í. 

Tá leacht chuimhneacháin sa chalafort i gcuimhne ar Guglielmo Marconi, a rinne an chéad chraoladh raidió ar domhain nuair a chraol sé ó Bhaile an Chaistil go Reachraí. Tá clú agus cáil ar Bhaile an Chaistil mar gheall ar an bhFéile Lúnasa a théann ar aghaidh gach bliain Fhéile Sean-Lammas (*Ould Lammas Fair*), titeann seo ar an Luan agus ar an Máirt deireanach de mhí Lúnasa gach bliain.

Tá an baile suite sa ghleann a osclaíonn i dtreo na hAlban ar shleasa thuaidh Gleann Seisce, Cnoc Leithid, agus Gleann Taise. Is é Ráth Muadháin ainm an pharóiste agus ba é Naomh Éanán mac le Muadháin agus sagart de chuid Naomh Pádraig a bhunaigh é. Titeann a lá Féile ar an 24ú Márta.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
Conga

Baile is ea **Conga** nó **Conga Fheichín** (*Cong* as Béarla) atá i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo, idir Loch Measca agus Loch Coiribe. Bhí mainistir tábhachtach ann tráth, a bhain le Naomh Feichín. Tá an ceantar máguaird gnóthach le turasóireacht sa samhradh, le lucht siúlóide agus iascaireachta, mar shampla.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo
Incubus (banna)

Is banna rac-cheoil Meiriceánach é **Incubus**. Is iad na ceoltóirí atá sa bhanna ná Mike Einziger (giotár), Ben Kenney (dordghiotár), Brandon Boyd (guth agus cnaguirlisí), Jose Pasillas (drumaí) agus Chris Kilmore (caschlár). Is iar-bhaill an bhanna iad Alex Katunich (nó Dirk Lance) agus DJ Lyfe.

## Saothair
### Lánalbaim
Tá sé lánalbaim ag an ngrúpa:
* *[[Fungus Amongus]]*
* *[[S.C.I.E.N.C.E.]]*
* *[[Make Yourself]]*
* *[[Morning View]]*
* *[[A Crow Left of the Murder]]*
* *[[Light Grenades]]*
* *[[If Not Now, When?]]* (2011)
* *[[8 (albam)|8]]* (2017)

### Gearralbaim
* *[[Enjoy Incubus]]*
* *[[When Incubus Attacks Volume 1]]*
* *[[Trust Fall (Side A)]]* (2015)

### DVD
Chomh maith le sin tá trí DVD-anna acu:
* *[[When Incubus Attacks Volume 2]]*
* *[[Morning View (DVD)|Morning View]]*
* *[[Alive at Red Rocks]]*

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Meiriceánacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1991
Fungus Amongus

Is é ***Fungus Amongus*** an chéad albaim seolta amach ag an banna rac-cheol Incubus. Seoladh é ar an 1 Samhain, 1995 ar *Stopuglynailfungus Music on Chillim*, an lipéad neamhspleách Incubus. I ndáiríre, tá go leor de na haimneacha scríobhte faoi 'Pearsanra', bréagainmneacha baill Incubus. Is é Fabio an seinnteoir giotáir 'Mike Einziger'. Is é 'Dirk Lance' an seinnteoir dordghiotáir 'Alex Katunich', a uchtaigh an bréagainm mar ainm ardáin. Is iad 'Brandy Flower' is 'Happy Knappy' an t-amhránaí 'Brandon Boyd' agus is iad 'Brett' agus 'Brett Spivery' Brett Spivey, cara an banna. Níos déanaí, rinne Brett na videónna do *I Miss You* agus an neamh-seolta *Summer Romance (Anti-Gravity Love Song)*.

## Clár
# "You Will Be a Hot Dancer" - 3:47
# "Shaft" - 3:14
# "Trouble in 421" - 4:41
# "Take Me to Your Leader" - 4:27
# "Medium" - 3:12
# "Speak Free" - 4:54
# "The Answer" - 3:02
# "Psychopsilocybin" - 4:19
# "Sink Beneath the Line" - 3:15
# "Hilikus" - 3:15

## Pearsanra
* Fabio	 - 	An Ghiotáir
* Jim Wirt	 - Léirtheoir
* Jose Antonio Pasillas II	 - 	Na Drumaí
* Brett Spivery	 - 	Stiúir Ealíona
* Brandy Flower	 - 	Stiúir Ealíona
* Brandon Boyd	 - 	Amhránaí
* Mike Einziger	 - 	An Ghiotáir
* Alex Katunich	 - 	An Dordghiotáir
* Dirk Lance	 - 	An Dorddhiotáir
* Brett	 - 	Ealíon Clúdagh
* Happy Knappy	 - 	Amhránaí, An Djembe
* Kenny Morrison	 - 	Grianghrafadóireacht

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1995
S.C.I.E.N.C.E.

Is é ***S.C.I.E.N.C.E.*** dlúthdhiosca a bhfuil barr maise curtha air. Bhí sé seolta ag an banna rac-ceol Incubus ar 9 Meán Fómhair.

## Clár
# *Redefine* (3:20)
# *Vitamin* (3:13)
# *New Skin* (3:52)
# *Idiot Box* (4:07)
# *Glass* (3:38)
# *Magic Medicine* (3:03)
# *A Certain Shade Of Green* (3:11)
# *Favorite Things* (3:12)
# *Summer Romance (Anti-Gravity Love Song)* (4:26)
# *Nebula* (3:50)
# *Deep Inside* (3:56)
# *Calgone* (16:04)

## Pearsanra
* Terry Date - Measc
* Stephen Marcussen - Smachtú, athsmachtú
* Charles Waltz - An Veidhlín
* Jim Wirt - Léirtheoir
* Ulrich Wild - Innealtóir
* Chris McCann - Grianghrafadóireacht
* C.J. Eiriksson - Innealtóir
* Don C. Tyler - Eagraíthe Luibhech
* Frank Harkins - Stiúir Ealíona
* Donat Kazarinoff - Innealtóir
* DJ Lyfe - Na casbhoird
* Chris McCann - Grianghrafadóireacht
* Dirk Lance - An dordghiotáir
* Badmammajamma - Drumaí, scéim éadaí
* Paul Pontius - A&R

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1997
Ruslana

Rugadh **Ruslana Stepanivna Lyzhychko** () ar an 24ú Bealtaine, 1973, san Úcráin. Bhuaigh sí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 2004 leis an amhrán *Wild Dances*. Chuir sí amhrán i láthair le linn oscailt agus idirlinn an chomórtais sa bhliain 2005.

## Dioscliosta
### Albaim
* Myt' Vesny - Dzvinkiy viter (1986, 1998)
* Ostannye rizdvo 90 (1999)
* Naikrashe (2001)
* Dobriy vechir, tobi... (2002)
* Dyki Tantsi (2003)
* Dyki Tantsi + Bonus (2004)
* Wild Dances (2004)
* Wild Dances (New Year Edition) (2005)
* Wild. Club'in (2005)

### Scannáin
* Wild Dances (2004)
* Dance with the wolves (2004)
* The Same Star (2005)
* Dyka Enerhiya (2006)

## Naisc sheachtracha

* Ruslana's

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Úcránacha
Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Tony Blair

Iar-Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe is ea **Anthony Charles Lynton Blair** (6 Bealtaine 1953 a rugadh é), ar a dtugtar **Tony Blair** go forleathan, idir 1997 agus 2007, nuair a tháinig Páirtí an Lucht Oibre chun cinn tar éis 18 mbliana faoin bPáirtí Coimeádach. 

Tá tréimhse níos faide caite aige mar Phríomh-Aire ná mar a chaith duine ar bith eile de cheannairí Pháirtí Lucht Oibre na Ríochta Aontaithe.

Abhcóide é chomh maith le polaiteoir agus níorbh údar iontais é gur léirigh sé scileanna an dá ghairme mar chosaint ar chinnidh a rinne sé mar Phríomh-Aire.

## Conspóidí
Tá meas ag roinnt in Éirinn ar Blair de bharr gurbh é Rialtas Blair a shínigh Comhaontú Aoine an Chéasta sa bhliain 1998. Náire shaolta é ag daoine eile a mhaíonn gur chóir é a chúiseamh i ngeall ar chogadh na hIaráice. Ar an 20 Márta 2003 agus é ag ordú d’fhórsaí na Breataine páirt a ghlacadh in ionradh na hIaráice, d’fhógair Tony Blair go ‘cabhróimid leis an Iaráic bogadh i dtreo an daonlathais’. A mhalairt a tharla, ollscrios agus ainriail. Thug Blair fiú le tuiscint le linn 2002-2003 go bhféadfadh Saddam Hussein an Ríocht Aontaithe a ionsaí agus airm cheimiceacha aige (míthuiscint - nó bréag - a bhí ann).

Cúpla bliain ina dhiaidh sin, tharraing na meáin aird ar leith ar ráiteas ó Blair, i nóta a chuir sé chuig Uachtarán na Stát Aontaithe, George W Bush, go mbeadh sé leis, pé rud a tharlódh, “I will be with you, whatever", cé nach raibh fiosrúchán maidir le hairm ollscriosta críochnaithe fós ag na Náisiúin Aontaithe.

Bhain Blair geit as daoine sa bhliain 2015, agus é ar scor, nuair a mhaígh sé ag fiosrúchán go dtitfeadh próiseas síochána Thuaisceart Éireann as a chéile sa bhliain 2007, murach na litreacha sóláis a seoladh chuig iarbhaill den IRA Sealadach a bhí ar a dteitheadh.

## Scannail

I mí Dheireadh Fómhair 2021, ainmníodh Blair i bPáipéir Pandora.

Thug Cuibhreannas Idirnáisiúnta na nIriseoirí Iniúchta an méid seo a leanas le fios;

"*Tony Blair was elected leader of the U.K.’s Labour Party in 1994 after speaking out against the abuse of the tax system. He went on to serve as prime minister for three terms, from 1997 to 2007....Blair’s wife, Cherie, is a lawyer. Since Tony Blair left office, the couple has bought more than 38 U.K. properties worth nearly $50 million, the Daily Mail reported in 2017.*" 

## Féach freisin

* Cogadh na hIaráice (2003 ar aghaidh)
* Comhaontú Aoine an Chéasta (1998)

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine as Dún Éideann
Catagóir:Fir
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Cogadh na hIaráice
Catagóir:Tony Blair
Catagóir:Comhaontú Aoine an Chéasta
Sraith cheimiceach

mion|Sraith cheimiceach
Is éard atá i gceist le **sraith cheimiceach** ná sraith de dhúile ceimiceacha a bhfuil na saintréithe acu ag athrú de réir a chéile ag dul ar aghaidh sa tsraith. Tháinig na heolaithe ar lorg an choincheapa féin sular cuireadh an tábla peiriadach i dtoll a chéile, ach ba iad na sraitheanna seo a thug inspioráid do Dmitry Mendeleyev, an ceimiceoir Rúiseach a tharraing an chéad tábla peiriadach.

Tá an tábla peiriadach féin comhdhéanta as grúpaí is as sraitheanna den chineál seo. Is é is bunús leo ná na cosúlachtaí i gcumraíocht na leictreon sna hadaimh. Ar na leictreoin is faide amuigh san adamh atá saintréithe ceimiceacha na dúile ag brath, ós rud é gurb iad na leictreoin sin amháin - na fiús-leictreoin mar a thugtar orthu - na haon chinn a ghlacann páirt in imoibriúcháin cheimiceacha.

Seo samplaí de shraitheanna ceimiceacha an tábla pheiriadaigh:
* Miotail alcaileacha (an chéad ghrúpa sa tábla peiriadach)
* Miotail cré-alcaileacha (an dara grúpa sa tábla peiriadach)
* Lantanóidigh
* Achtanóidigh
* Miotail trasdultacha
* Calcaiginí (an séú grúpa déag sa tábla peiriadach)
* Hailiginí (an seachtú grúpa déag sa tábla peiriadach)
* Triathgháis (an t-ochtú grúpa déag sa tábla peiriadach)

## Féach freisin
* Miotal mona
* Triathmhiotal
* Táirmhiotal
* Grúpa platanaim

Catagóir:Tábla peiriadach
Lou Reed

Ceoltóir agus cumadóir a bhí ina phríomhamhránaí leis an racghrúpa The Velvet Underground sna seascaidí ab ea **Lewis Allen Reed**, ar a dtugtar **Lou Reed** go forleathan (2 Márta 1942 a rugadh é - 27 Deireadh Fómhair 2013). As Brooklyn, Nua-Eabhrac sna Stáit Aontaithe ó dhúchas dó.
clé|mion|249x249px|1977
Tugtha don ól, tháinig ailse ae air. D'ólfadh Reed an chros den asal ach ba é galar ae a taifeadadh mar an chúis bháis  Fuair sé bás in East Hampton  (Nua Eabhrac) ar  27 Deireadh Fómhair 2013.

## Ceol
"An Taobh Fiáin den saol" an t-amhrán is cáiliúil leis.

I 1978, chum Lou Reed *Street Hassle*, amhrán ar leith, bunaithe ar scéalta ó shráideanna Nua Eabhrac. Tá sé nach mór 11 nóiméad ar fhaid. Sa chéad cuid *Waltzing Matilda*, cloisimid scéal ó bhean a chasann le striapach fireann agus an eachtra a tharlaíonn dóibh. I gcuid a dó de ‘Street Hassle’, tá mangaire drugaí le clos ag caint mar gheall ar bhás mná ina árasán. Sa chuid dheireanach, ‘*Slipaway*’, cloisimid Lou Reed (le cabhair ó Bruce Springsteen, ar tharla é a bheith sa cheantar céanna an lá céanna go raibh an t-amhrán á thaifeadadh) ag machnamh ar na hábhair is giorra dá chroí: an grá is an bás.

## Tagairtí

Reed, Lou
Reed, Lou
Reed, Lou
Reed, Lou
Gnó

mion|Cúrsaíocht
Is éard is **Gnó** ann comhlacht nó eagras tionsclaíoch, tráchtála nó gairmiúil a sholáthraíonn earraí nó seirbhísí. In Éirinn agus i dtíortha eile tá neart daoine ar fostú ag comhlachtaí móra idirnáisiúnta ar nós Intel agus Pfizer, rud is baol dóibh go minic má thagann meath ar an ngeilleagar domhanda. I mórán tíortha tá rath ar ghnólachtaí áitiúla nó náisiúnta a fhreastalaíonn i slite ar leith ar phobal na tíre; in Éirinn tá leithéidí Ryanair, CRH, Kerry Group agus Glen Dimplex le fáil.

Tá roinnt fo-ábhar ag baint le cúrsaí gnó mar a leanas:
* Margaíocht
* Airgeadas
* Bainistiú Daoine
* Cuntasaíocht
* Straitéis
* Feidhmiúcháin

## Féach freisin
* Eacnamaíocht

## Tagairtí

*
Gno
Gàidhealtachd na h-Alba

thumb|336px|right|Dáileadh Geografach na gCainteoirí Gàidhlige in Albain (2001)[thumb|168px|[Na Garbhchríocha]][thumb|168px|[Comhairle na Gàidhealtachd]]
Is focal de chuid Ghaeilge na hAlban é **Gàidhealtachd** ( ), focal a bhfuil brí níos leithne leis ná brí an fhocail Gaeltacht. Is féidir an focal seo a úsáid do na Garbhchríocha agus Oileáin na hAlban, .i. áiteanna faoi thionchar an chultúir Ghaelaigh, nó mar téarma teangeolaíochta, .i. an réigiún ina labhraítear Gaeilge na hAlban. Tugtar *Galldachd* ar an gcuid eile den tír, .i. Galltacht Alban.

Lena chois sin tugtar *A'Ghàidhealtachd* nó *[[Comhairle na Gàidhealtachd]]* ar an gcomhairle áitiúil a bhfuil "Highland" air sa Bhéarla, cé nach gcuimsíonn an chomhairle sin Na hOileáin Siar ná Earraghael, áiteanna ina labhraítear an teanga. 

## Stair
Go dtí cúpla céad bliain ó shin, bheadh an chuid is mó d'Albain taobh ó thuaidh den Linn Foirthe agus Gall-Ghàidhealaibh sa Ghàidhealtachd, ach amháin Na hOileáin Thuaidh. Tá logainmneacha de bhunadh Gaelach le fáil ar fud na tíre, mar shampla Dùn Dèagh, Inbhir Nis, Earra-Ghàidheal, Gall-Ghàidhealaibh agus Sruighlea. Tháinig Gaeilgeoirí tábhachtacha ó áiteanna atá ina gceantair Bhéarla inniu, mar shampla George Buchanan ó chontae Sruighlea, Roibeard Brús ó Ghall-Ghàidhealaibh agus Margaret McMurray ó chontae Inbhear Áir.


## Gàidhealtachd Cheanada
thumb|330px|right|Limistéir Cheanada ina labhraítear Gaeilge na hAlban
Sa bhliain 2011, bhí Gaeilge na hAlban ag 1,275 duine i nGaidhealtachd Cheanada. Bhí an teanga ag timpeall is 300 duine mar phríomhtheanga.

## Tagairtí

Catagóir:Gaeilge na hAlban
Catagóir:Cultúr na hAlban
Catagóir:Gaeltacht
Mumbai

Is cathair mhór atá suite in iarthar na hIndia í **Mumbai** (ar a dtugadh **Bombay** ón 16ú haois go dtí 1995 freisin), príomhchathair an stáit Maharashtra agus an chathair is mó sa tír de réir daonra. 

Tá an chathair lonnaithe ar Oileán Salsette (nó *Oileán Saistí*), agus 13,000,000 duine ina gcónaí ann (2004).

## Stair
Ar an 26 Samhain 2008 thug deichniúr sceimhlitheoirí Pacastánacha ruathar faoi dheich láthair dhifriúla ar fud chathair Mumbai san India. Maraíodh tuairim is 175 duine i rith an tsléachta.

## Féach freisin

* Maharashtra

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san India
Catagóir:Maharashtra
Alt (anatamaíocht)

:*Baineann an leathanach seo leis an t-alt anatamaíochta; féach ar [[alt]] le haghaidh ciall eile.*

San anatamaíocht, is éard atá in **alt** ná an áit a dhéanann dhá chnámh tadhall le chéile. Is féidir alt a rangú de réir an córais seo:
* **snáithíneach** - fíochán tacaíochta snáithíneach a nascann na cnámha le chéile.
* **loingeánach** - loingeán a nascann na cnámha le chéile.
* **sionóibhiach** - tá bearna ann idir na cnámha (coguas sionóibhiacha).
Ó thaobh na bhfeidhmeanna de, is iad seo na ranganna atá orthu:
* **sineartróis** - gan aon gluaiseacht.
* **aimfíartróis** - beagán gluaiseachta.
* **díartróis** - gluaiseachta éagsúla (m.sh. fleisceadh, aduchtú, cromluí). Níl ach na hailt sionóibhiacha faoi dhíartróis.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Anatamaíocht
Sliabh

[thumb|Sliabh Cook, sliabh sa [an Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainn]]
Is cuid ardaithe de screamh an Domhain é **sliabh**, de ghnáth  le fánaí crochta a léiríonn buncharraig nochtaithe suntasach. Cé go n-athraíonn sainmhínithe, d’fhéadfadh go mbeadh difríocht idir sliabh agus ardchlár ós rud é go bhfuil achar teoranta aige faoi mhullaigh, agus go hiondúil tá sé níos airde ná cnoc, ag ardú go hiondúil ar a laghad 300 méadar os cionn na talún máguaird. Is 
Inselbergí iad cúpla sliabh, ach tarlaíonn an chuid is mó díobh i sliabhraonta.

Cruthaítear sléibhte trí fhórsaí teicteonacha, trí chreimeadh, nó trí bholcánachas, nó bolcánacht, a fheidhmíonn ar scálaí ama suas le na mílte bliain. Nuair a thagann deireadh le tógáil sléibhe, déantar na sléibhte a leibhéaladh go mall trí ghníomh síonchaitheamh, trí sleabhcadh agus trí fhoirmeacha eile mórghluaiseachat, chomh maith le creimeadh ag aibhneacha agus oighearshruthanna.

Áit lom is ea an sliabh de ghnáth. Ní bhíonn aon fhothain le fáil ann ón ngaoth. Bíonn tréithe ar leith ag baint leis na ainmhithe agus leis na plandaí a mhaireann sa ghnáthóg seo. Cabhraíonn na tréithe sin leo maireachtáil ann. Oiriúnú a thugtar air sin.

## Flóra
Bíonn plandaí sléibhe beag agus íseal chun nach ndéanfaidh an ghaoth láidir aon dochar dóibh. 

## Féach freisin
* Sléibhte na hÉireann
* Liosta sléibhte in Éirinn
* Liosta sléibhte in Eoraip

## Tagairtí

*Sliabh
Catagóir:Tírghnéithe
Log na Coille

Is é **Log na Coille** an sliabh is airde i gCúige Laighean. Tá sé suite i Sléibhte Chill Mhantáin, i gContae Chill Mhantáin, Éire. Tá sé 925 méadar (3,035 tr) ar airde. Is é Log na Coille an 13ú sliabh is airde in Éirinn, agus an sliabh is airde i sléibhte Chill Mhantáin.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Catagóir:Tíreolaíocht Laighean
Catagóir:Contae Chill Mhantáin
James Herriot

**James Herriot** an t-ainm cleite a bhí ag **James Alfred Wight**, nó **Alf** mar a tugadh mar leasainm air (3 Deireadh Fómhair 1916 – 23 Feabhra 1995). Rugadh Wight i Roker, Sunderland i Sasana, an áit gurbh as dá thuismitheoirí, ach tógadh i nGlaschú, Albain é agus is ann a cháiligh sé mar thréidlia agus é trí bliana is fiche. D'oibrigh Wight i gcleachtas tuaithe i mbaile Thirsk, Yorkshire, Sasana, ach is fearr aithne air mar údar sraith leabhar faoina shaol ag obair mar thréidlia agus a thraenáil leis an RAF le linn an Dara Cogadh Domhanda.

D'inis na leabhair faoi eachtraí greannmhara a thit amach agus é ag obair le feirmeoirí agus le muintir an bhaile i gceantar álainn na Gleanntáin Yorkshire i dtuaisceart Shasana. Bhain na leabhair an-chlú amach agus, faoin am a fuair Wight bás, bhí sé ar cheann de na húdair ba mhó díol sa Bhreatain agus sna Stáit Aontaithe. Rinneadh dhá scannán agus mórshraith teilifíse bunaithe ar na leabhair. Spreag na leabhair agus an t-athchóiriú a rinneadh orthu go leor daoine le tabhairt faoin tréidliacht iad féin.

## Saothair
* *If Only They Could Talk* (1970);
* *It Shouldn’t Happen to a Vet* (1972);
* *Let Sleeping Vets Lie* (1973);
* *Vet in Harness* (1974);
* *Vets Might Fly* (1976);
* *Vet in a Spin* (1977);
* *James Herriot’s Yorkshire* (1979);
* *The Lord God Made Them All* (1981);
* *Every Living Thing* (1992)

### Cnuasaigh
* All Creatures Great and Small (1972) (incorporating If Only They Could Talk/It Shouldn't Happen to a Vet)
* All Things Bright and Beautiful (1974) (Let Sleeping Vets Lie/Vet in Harness)
* All Things Wise and Wonderful (1977) (Vets Might Fly/Vet in a Spin)

## Naisc sheachtracha
- Ómós Oifigiúil (as Béarla)
- The World of James Herriot  (as Béarla) – radharcanna ó shaol Herriot i mbaile Thirsk

Herriot, James
Herriot, James
Herriot, James
Pat Kenny

Is craoltóir Éireannach é **Pat Kenny**. Ba é Kenny láithreoir an chláir teilifíse *[[The Late Late Show]]* ó 1999 go 2009 ar Radio Telefís Éireann.

## Gairm
Cáilíodh Kenny mar innealtóir ceimiceach.

Thosaigh sé a shlí bheatha sna meáin ag obair mar bholscaire leanúnachais (an duine a bhíonn le cloisteáil ag tús agus deireadh cláir) ar raidió RTÉ i lár na seachtóidí. Sa bhliain 1975, rinne sé botún ollmhór dodhearmadta go luath ina shlí bheatha. Bhí RTÉ ag craoladh ceol sollúnta tar éis bhás an iar-uachtaráin agus ceannaire an Éirí Amach, Eamon de Valera, agus léigh Kenny amach teideal píosa ceoil thraidisiúnta darbh ainm 'The ol' divil is dead’.

I lár na n-ochtóidí, bhí Kenny ag obair sa teilifís le RTÉ mar dhuine de na láithreoirí ar an chlár cúrsaí reatha *Today Tonight* a chraoltaí trí huaire sa tseachtain.  

Tugadh clár cainte dó nár mhair ach séasúr amháin, agus ansin bhí sé mar aoi-láithreoir ar an chlár cainte *Saturday Live*. Rinneadh cinneadh ina dhiaidh sin an jab a thabhairt do Kenny amháin, agus athraíodh ainm an chláir go *Kenny Live*. Leis an athrú sin, thosaigh iomaíocht ghéar idir an seó *Kenny Live*, a chraoltaí ar an Satharn, agus an *Late Late Show*, a chraoltaí ar an Aoine. Cé go ndúirt Gay Byrne, duine de na láithreoirí cláir cainte is mó taithí, agus Kenny go poiblí go raibh an-mheas acu ar a chéile, agus go raibh an dá chlár dírithe ar lucht éisteachta a bhí go hiomlán difriúil, bhí foirne an dá chlár i gcónaí i gcomórtas lena chéile. 

Nuair a d'éirigh Byrne as a phost mar láithreoir an *Late Late Show* i 1999, tugadh an post do Kenny, cé gur chuir criticeoirí in iúl gur mheas siad nach mbeadh pearsantacht Kenny oiriúnach don *Late Late*.

Idir 2009–2013, bhí *Frontline* agus *Primetime* á gcúr il láthair aige.

Sa bhliain 2013, thosaigh Kenny ag obair le *[[:en:Newstalk|Newstalk]]* agus níos déanaí, UTV Ireland, agus TV3.

## Féach freisin

* The Late Late Show

## Tagairtí

Kenny, Pat
Kenny, Pat
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Catagóir:The Late Late Show (RTÉ)
Catagóir:Lucht RTÉ
Pól Ó Foighil

Polaiteoir Éireannach ab ea **Pól Ó Foighil**. Bhásaigh sé ar 21 Márta, 2005, é tar éis tinnis fhada in aois a 76 bliain. Tháinig sé go Cois Fharraige i 1953, agus bhí sé i gcónaí gníomhach ag cuidiú le pobail Ghaeltachta agus chloígh sé go daingean leis an nGaeilge. Bhí baint mhór aige le bunú comharchumann agus lena bhforbairt, go háirithe i gceantair Chonamara agus Árainn. 

Sheas sé mar iarrthóir neamhspleách i bhfothoghchán Ghaillimh Thiar sa bhliain 1975 ach níor éirigh leis. Chuaigh sé isteach i bhFine Gael sa bhliain 1979 agus toghadh é mar bhall den Chomhairle Chontae agus d'Údarás na Gaeltachta níos déanaí sa bhliain chéanna. Sheas sé trí uaire níos mó don Dáil ach níor toghadh é. Chaith sé tréimhse ina sheanadóir ón mbliain 1989 go 1993, agus níor labhair sé ach Gaeilge ar feadh an ama, rud a spreag bunú rannóg cheart aistriúcháin ansin. 

Ar an gCnoc in aice leis an Spidéal a bhí cónaí air lena bhean, Chrissie, a bhásaigh ar an 25ú d'Aibreann 2007. Maireann seisear clainne leis. Chuir mac leis lámh ina bhás féin agus é ina ógfhear.

## Féach freisin
* Rannóg an Aistriúcháin

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Básanna in 2005
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Corrán Tuathail

Is é **Corrán Tuathail** an sliabh is airde in Éirinn agus príomhshliabh sna Cruacha Dubha, sliabhraon in Uíbh Ráthach, Contae Chiarraí. Tá sé 1041 méadar ar airde.
Níl ansin ach cnocán an-íseal, áfach, i gcomparáid le mórán de shléibhte eile an domhain. Tá na céadta sliabh ar domhan atá breis agus 3,000 méadar ar airde.

Domhanleithead: 51.998020 Domhanfhad: -9.744465

## Féach Freisin
Liosta sléibhte in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Catagóir:Uíbh Ráthach
Cois Fharraige

Is ceantar é **Cois Fharraige** atá in iarthar Chontae na Gaillimhe agus é ag síneadh siar ó chathair na Gaillimhe go Casla.   I measc na mbailte i gCois Fharraige tá Bearna, na Forbacha, an Spidéal, Indreabhán, An Tulaigh agus Ros an Mhíl.   Is cuid de Chonamara é an ceantar seo, a deirtear (síneann Conamara i bhfad níos faide siar agus ó thuaidh).
[clé|mion|220x220px|Trá, [An Spidéal]]

### An Ghaeltacht
Tá ceantar Chois Fharraige ar cheann de na ceantair Ghaeltachta is láidre sa tír. Bíodh sin mar atá, tá an teanga faoi bhrú ón mBéarla sna bailte seo, go háirithe na cinn is gaire den chathair. 

### Tithíocht
Tá go leor tógála ar bun sa cheantar agus is minic gur daoine gan Gaeilge ó thaobh amuigh den cheantar a cheannaíonns na tithe. Le blianta beaga anuas tá díospóireacht go leor ar siúl mar gheall ar an gceist seo agus tá alt faoi ráiteas tionchair teanga curtha i bplean an chontae dá bharr.

### Geilleagar
Cónaíonn formhór phobal Chois Fharraige laistigh de chúpla ciliméadar ó bhruach na mara, mar gur ann atá an bóthar, agus mar go rabhadar go mór ag brath ar an bhfarraige san am a caitheadh. Cé go raibh an ceantar bocht go maith go dtí na 1980í, tá i bhfad níos mó dul chun cinn déanta i gCois Fharraige ná mar atá déanta in go leor ceantar eile in Iarthar na hÉireann. Chuir Údarás na Gaeltachta riar maith fostaíochta ar fáil sa cheantar. Cuidíonn tionscal na gColáistí Gaeilge cuid mhaith le hioncam a chruthú do mhuintir na dtithe lóistín sa cheantar. Chomh maith leis, tá tábhacht leis na Coláistí sa cheantar mar go dtugann siad spreagadh do dhaoine an teanga a labhairt agus a úsáid agus go dtugann siad fostaíocht shéasúrach d'aos óg an cheantair trí Ghaeilge.

## Féach freisin

* Cuan na Gaillimhe

## Léitheoireacht bhreise
* Áine Ní Bhreisleáin. (2022). Sciuird an tsamhraidh: ag dul siar go Conamara, áit a mbíonn an chraic is an spraoi. Seachtain.

Catagóir:Tíreolaíocht Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Gaeltacht
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Slí an Atlantaigh Fhiáin
Catagóir:Cuan na Gaillimhe
Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Liosta sléibhte san Eoraip

## Sliabhraonta na hEorpa

* Sliabh Alpa
* Sléibhte Pennine

## Na sléibhte is airde san Eoraip

* Mont Blanc (Sliabh Bhán), an Fhrainc/an Iodáil
* Monte Rosa (Sliabh Dhearg), an Iodáil/an Eilvéis
* Dorm, an Eilvéis
* Weisshorn, an Eilvéis
* Matterhorn/Cervino, an Iodáil/an Eilvéis

Sléibhte san Eoraip

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hEorpa
Casla

Is sráidbhaile Gaeltachta é **Casla** (*Costello* nó *Costelloe* as Béarla) idir Indreabhán agus an Cheathrú Rua in iarthar Chontae na Gaillimhe, Éire. Tá ceanncheathrú RTÉ Raidió na Gaeltachta suite ansin. Tá an sráidbhaile suite ar bhóthar an R336 ar bhruach Chuan Chladhnach. Ciallaíonn *Casla* "cuan beag (farraige)". 

Freastalaíonn seirbhís bus 424 Bhus Éireann ó Chathair na Gaillimhe ar Chasla. 

San úrscéal *The Wind Changes* le Olivia Manning, atá bunaithe ar dhaoine atá ag troid ar son neamhspleáchas na hÉireann in 1921, tá Riordan, an duine deireanach de cheannairí Éirí Amach na Cásca 1916, le teacht i dtír ag céibh Chasla. 

Is teach mór é Lodge Chasla a thóg an t-ailtire Edwin Lutyens in 1925 agus ba í Gertrude Jekyll a dhear na gairdíní. Tógadh an áit in ionad lóiste iascaireachta a dódh in 1922 le linn Chogadh Cathartha na hÉireann. Ba as Casla J. Bruce Ismay, cathaoirleach an White Star Line. Cáineadh Ismay go géar tar éis dó teacht slán ón Titanic tar éis dó éalú i mbád tarrthála.

## Léitheoireacht bhreise
* Áine Ní Bhreisleáin. (2022). Sciuird an tsamhraidh: Ó Chasla go Carna – oileáin, radhairc agus cultúr beo. Seachtain.

## Tagairtí

Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Slí an Atlantaigh Fhiáin
Beanna Beola

Is sléibhte iad na **Beanna Beola** i gConamara, in iarthar na hÉireann. Tá an sliabh is airde tuairim is 730 meadar.

Is iad sléibhte na mBeanna Beola ná:

* Binn Bhán	
* Binn Chorr 
* Binn Dubh 
* Binn Bhraoin 
* Binn Doire Chláir 
* Binn Gabhar
* Meacanach
* Binn Fraoigh
* An Chailleach
* Binn Breac
* Binn Leitrí
* Binn Glean Uisce

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Pohjola

Is éard is **Pohjola** ann ná áit éigin i miotaseolaíocht na Fionlainne, ag déanamh tagartha do *Pohja* (an tuaisceart), mar aird an chompáis, an Tír Thuaidh — na réigiúin Artacha go léir, agus sa chruinne den Kalevala, tír na Sámach.

Ar an saol seo cuimsíonn Pohjola páirteanna na Laplainne agus na Sean-Kainuu. Is féidir Pohjola a thuiscint mar áit mhiotasach go glan, tobar an oilc — tír ghruama bhuanfhuar sa chian-tuaisceart. Is féidir go dtagann galair agus sioc ón Pohjola seo. Is é namhaid Väinölä é Pohjola — an *tír Kalevala*.

Sa mhiotaseolaíocht, is í Louihi bean luí Pohjola, droch-chailleach a bhfuil an-chumhacht aici. Gaibhníonn an t-ollghabha Seppo Ilmarinen Sampo ar a hordú agus tugann sé di é mar choibhche ar a hiníon. Is éard is Sampo ann ná muileann draíochtúil na flúirse, cosúil le Corn na bhfuíoll, a mhaistríonn amach fairsingeacht ar son mhuintir Pohjola, ach tá a chlaibín maistridh mar shiombail áirse na firmiminte, breactha le réaltaí, ag rothlú ar ais lárnach nó philéar an Domhain. Cuireann pearsanta eile ón Kalevala ceiliúir pósta ar iníonacha Pohjola chomh maith: an t-eachtránaí Lemminkäinen san áireamh, agus an saoi mór Väinämöinen. Éilíonn Louhi eachtraí orthu cosúil le gaibhniú an Sampo: mar shampla, an Eala Tuonela a scaoileadh. Tar éis don iarrthóir an iníon a phósadh, is é an nós céilithe móra a cheiliúradh i halla mór Pohjola, le gach rogha bia is gach togha dí.

Bhí bunchloch philéar an Domhain, nó fhréamh an "chrainn dhomhanda" seo, lonnaithe, ó phointe féachana na miotaseolaíochta Fionlannaí, in áit éigin díreach taobh thall de bhun na spéire thuaidh, i Pohjola. Gaibhniú an Sampo agus a thaisceadh, i dteannta a fhlúirse, ag an gcailleach Louhi i sliabh mhór i measc réimse dorcha Pohjola; coimhlint agus cogadh mhuintir an deiscirt chun an Sampo a fhuascailt agus é a ghabháil lena n-aghaidh féin; millteanas deireanach an Sampo ina dhiaidh sin agus cailleadh a chlaibín ríthábhachtaigh (a chiallaíonn gur briseadh an crann domhanda ag an Mol Thuaidh): tá na scéalta seo go léir ina gcion suntasach den ábhar iomlán sa Kalevala.

## Féach fosta

* Pohjola, comhlacht árachais
* Pohjolan Liikenne, comhlacht bus
* Iníon Pohjola, ábhar tondáin le Jean Sibelius

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na Fionlainne
Aa (abhainn)

Is éard is **Aa** ann ná ainm a thugtar ar a lán aibhneacha beaga Eorpacha. Tagann an focal ón tSean-Ghearmáinis *aha*, atá gaolmhar leis an bhfocal Laidine *aqua*, uisce (féach fosta an iarmhír Ghearmánach -ach). Faightear *Au* agus *Aue* sa teanga Ghearmánach freisin, cosúil le *[[å]]* i dteangacha Gearmánacha Thuaidh; abhainn leathmhór atá i gceist sna cásanna go léir seo. Mar *ea*, is ainmneach Béarla é freisin, i bpáirt leis an lucht Scrabble; sruth an chiall leis.

Seo iad a leanas na haibhneacha is tábhachtaí darb ainm seo:
* san Fhrainc:
** an abhainn Aa, i dtuaisceart na Fraince, a ritheann isteach sa Mhuir Thuaidh ag Gravelines agus atá inseolta chomh fada le Saint-Omer.
* san Eilvéis:
** Sarner Aa, craobh-abhainn de chuid Locha Lucerne.
** Engelberger Aa, craobh-abhainn eile de chuid Locha Lucerne.
** Aabach, sa dá chantún Lucerne agus Aargau, a iompraíonn uiscí Lochanna Baldegg agus Hallwil isteach san Aar in aice le Lenzburg.
* sa Ghearmáin:
** an Aa san Iarfhália (Westfälische Aa), a éiríonn sa Choill Teutoburg agus a bhuaileann leis an Werre ag Herford. 
** an Aa i Münster (Münstersche Aa), craobh-abhainn de chuid na Ems in aice le Münster.
** an Aa mór (Große Aa), craobh-abhainn eile de chuid na Ems in aice le Lingen.
** agus cúpla ceann eile (Ahauser Aa, Alstätter Aa, Bocholter Aa, Grenzaa, Ibbenbürener Aa, Speller Aa, Steinfurter Aa).
* san Ísiltír:
** Drentse Aa, abhainn bheag sa dá chúige Drenthe agus Groningen agus a ritheann freisin trí chathair Groningen.
** Aa, abhainn i Brabant Thuaidh, a ritheann trí Helmond agus 's-Hertogenbosch.
** Aa nó Weerijs, freisin i Brabant Thuaidh, abhainn bheag in aice le Breda.
** mórán aibhneacha beaga agus canálacha i gcúige Groningen, mar Pekel Aa, Ruiten Aa, Mussel Aa. 
* san Laitve:
** Lielupe (as Gearmáinis Kurländische Aa)
** Gauja (as Gearmáinis Livländische Aa), an dá chuid le chéile ag rith isteach i Murascaill Ríga in aice le Ríga

Catagóir:Aibhneacha
Catagóir:Tíreolaíocht na hEorpa
Gort Inse Guaire

Baile i ndeisceart Chontae na Gaillimhe in Éirinn is ea **Gort Inse Guaire**, nó, go hoifigiúil, **An Gort**. Bhí cónaí ar 2,644 duine i nGort Inse Guaire ar lá an daonáireamh 2011. Cé go bhfuil sé ar an mbóthar idir Inis agus Gaillimh, níl mórán dul chun cinn tagtha ar an mbaile le 20 bliain anuas. Bhí monarcha feola ann sna nóchóidí, ina raibh buíon oibreoirí ón mBrasaíl, ach dhún sé cúpla bliain ó shin. Fanann tuairim agus 500 acu seo i gceantair an bhaile. 

Cúpla míle ón mbaile atá an Chúil, áit a raibh an drámadóir Lady Gregory i dtús an 20ú Aois. Ó dheas ón mbaile, tá ceantar na Boirne i gContae an Chláir.

Tá sé suite i gcríocha Uí Fhiachrach Aidhne, ‘Maigh Aidhne’ mar a thugtar air chomh maith. 
Téann an logainm ‘Gort Inse Guaire’ i bhfad siar. ‘Gort’ is ea móinéar, is comhchiallach é ‘inse’ don fhocal ‘oileán’ agus tagann ‘Guaire’ ó Guaire Aidne Mac Colmáin, rí na Connachta agus pátrún ar Naomh Colmán Mac Duagh. Le linn na méanaoiseanna, bhí daingean ag na Seachnasaigh, clann a shíolraigh ó Guaire Aidhneach i nGort, ar shuíomh ina mbeadh beairic marcra níos déanaí. Ag deireadh na 17ú haoise, coigistíodh talamh Ó Seachnasaigh agus bronnadh é ar Sir Thomas Prendergast, an chéad bairnéad den bhaile. B’é John Prendergast Smyth, an chéad bíocunta i nGort, a gharmhac. 
Bhí an áit buailte go dona ag an Gorta Mór faoi lár an naoú haois déag agus tá teach na mbocht ón tráth úd fós le feicéail. Tá an-chuid láithreacha stairiúla suite timpeall na háite. Tá mainistir agus cloigtheach Chill Mhac Dua suite 3 ciliméadar ón mbaile. Tá Caisleán Rahaly suite 4.8 ciliméadar soir ón mbaile. 

Osclaíodh stáisiúin traenach an bhaile ar an 15ú Meán Fómhair sa bhliain 1869 agus dúnadh é ar an 5ú Aibreán sa bhliain 1975. 

## Daoine cáiliúla
Cheannaigh an file WB Yeats túrtheach Normannach i dTúr Bhaile Uí Laí, sráidbhaile trí chiliméadar ón mbaile, agus chuaigh sé á chónaí ann. Bhí sé an-chairdiúil le Lady Gregory agus thug sé cuairt ar a baile i bPáirc an Chúil atá suite in aice le príomhbhóthar na Gaillimhe, go rialta. 

## Inimirce
De réir Dhaonáireamh 2006, níorbh saoránaigh de chuid na tíre seo ab ea 40% de chónaitheoirí an bhaile. B’as an mBrasaíl iad tromlach na ndaoine siúd. Tháinig na daoine seo ár dtús ag lorg oibre sna monarchana feola, áit ina raibh an pá níos airde ná an pá sa Bhrasaíl. Le linn an chúlú eacnamaíochta, chaill an-chuid díobh a bpostanna áfach, agus bhog go leor acu ar ais go dtí an Bhrasaíl. Faoin am an Daoináirimh sa bhliain 2011, ní raibh ach 27.5% de chónaitheoirí i nGort ó thíortha eile.

## Tagairtí

Gort Inse Guaire
Mainistir na Féile

Baile margaidh stairiúil i gContae Luimnigh in aice leis an teorainn le Contae Chiarraí is ea **Mainistir na Féile**. Tá an baile in iarthar na hÉireann, 21 km (13 míle) ón Chaisleán Nua Thiar ar an N21, an príomhbhóthar ó Luimneach go dtí Trá Lí.

## Stair
Baile réasúnta mór is ea Mainistir na Féile agus 1,940 duine ina gcónaí ar an mbaile féin, 2,508 sa cheantar ar fad (2006). Tá sé suite ar an dteorainn idir contae Chiarraí agus contae Luimnigh in iarthar na hÉireann. Tá cúlra stairiúil aige – fadó fadó in 1188 bhí mainistir ag na manaigh ar bhruach abha na Féile. Fuair cailín álainn darbh ainm “Fiale” bás san abhainn agus mar sin tugadh an t-ainm ‘Mainistir na Féile’ don bhaile. 
Tá dealbh den Athair Ó Chathasaigh suite sa chearnóg. Sagart paróiste ba an tAthair Ó Chathasaigh in aimsir chogadh na talún. Theastaigh uaidh laghdú a fháil ar íoc a bhí a dhéanamh aige ar son na dtionóin. Bhunaigh sé an Cumann Lúthchleas Gael i Mainistir na Féile agus mar sin tugadh an t-ainm an tAthair Ó Chathasaigh don gclub peile.
Bhí athrú móra i Mainistir na Féile sa bhliain seo. Tháinig na daoine ón baile le chéile chun é a fheabhsú. Tá eagraíochtaí bunaithe – cúpla ceann atá liostaithe thíos.

## Bailte slachtmhara
Cuireadh coiste na mbailte slachtmhara ar bun cúpla mí ó shin. Tá jab iontach á dhéanamh ag an gcoiste seo gan aon agó. Dhá uair in aghaidh na míosa, tagann na cónaitheoirí áitiúla le chéile chun an baile a ghlanadh. Bailíonn siad an bruscar atá caite ar na sráideanna agus ar na bóithre. Chuir siad bláthanna ag fás sa chearnóg agus tá siad go hálainn ar fad. Chlaochlaigh siad an baile agus dar liomsa sin an chúis go stopann níos mó turasoírí ann nuair a bhíonn siad ag dul chuig Cill Airne. 

## ACDA
Cosúil le gach baile eile in Éirinn bhí na gnóanna i Mainistir na Feile ag streachailt tar éis an chúlú eacnamaíochta. Mar thoradh bhunaíodh ACDA (‘Abbeyfeale Community Development Association’, *Cumann Forbartha Pobail Mhainistir na Féile*) chun gnó sa bhaile a fheabhsú. Tá sé soiléir anois go bhfuil níos mó daoine ón gceantar máguaird ag siopadóireacht i Mainistir na Féile seachas bheith ag siopadóireacht i gcathair Luimnigh nó i dTrá Lí. An chúis atá leis an athrú seo ná go bhfuil tairiscintí speisialta ar fáil sna siopaí áitiúla anois. Tá sé iontach gach duine a fheiceáil ag teacht le chéile chun a baile a fheabhsú.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil an bhaile 

Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Mainistir Laoise

Is baile i gContae Laoise í **Mainistir Laoise**, tuairim is 14 km ó Phort Laoise. Tá sí suite ar bhóthar an N77. Tá tuairim is 1500 duine ina gcónaí sa bhaile. Rugadh an dealbhóir Launt Thompson i Mainistir Laoise.

Bhuaigh an baile an phríomhdhuais i gcomórtas na mBailte Slachtmhara i 2023.

Tagraíonn an focal "mainistir" sa logainm de mhainistir Chistéirseach a gar don áit fadó.

Tá siúlóid phortaigh forbartha anois san áit.

Rinneadh cairpéid don RMS Titanic anseo.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Laoise
Aontroim (baile)

Is baile mór in oirthuaisceart na hÉireann í **Aontroim**. Is í príomhchathair Chontae Aontroma, suite in aice le Loch nEathach, i dTuaisceart Éireann.

Bhí timpeall 23,000 duine ina gcónaí sa bhaile féin sa bhliain 2011. Tá na hAontachtaithe ar an gcuid is mó den phobal, agus sin fíor den phríomhreiligiún, an Protastúnachas chomh maith (80%). Bhí an baile ina lárionad riaracháin do Chomhairle Buirge Aontroma go dtí 2015 nuair a tháinig an chomhairle le chéile le Mainistir na Búille chun Comhairle Buirge Aontroma agus Bhaile na Mainistreach a chruthú. 

Tá ospidéal an-mhór ann, Ospidéal Limistéar Aontroim, atá ar an ospidéal agus ionad sláinte is mó i gContae Aontroma theas. 
[mion|Eaglais Anglacánach agus an droichead trasna [Abhainn na bhFiodh |clé]]

### Stair
Ceaptar gur éirigh 27,000 trodaí amach nuair a thosaigh éirí amach i gCúige Uladh i mí an Mheithimh 1798. Ach ní raibh ach teip i ndán don éirí amach fiú sular thosaigh sé. Sceith fear a bhí ina Choirnéal sna hÉireannaigh Aontaithe, Nicholas Mageean, na pleananna. Socraíodh bualadh ar aghaidh mar sin féin.

Ar an 7 Meitheamh chuaigh Henry Joy McCracken i gceannas ar an éirí amach i gCo. Aontroma. Scrios na fórsaí a bhí dílis don rí iad gan mórán moille.

## Féach freisin

* Cath Aontroma, 1798

## Tagairtí

Catagóir:Bailte contae i dTuaisceart Éireann
Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
Catagóir:Bailte contae i dTuaisceart Éireann
Baile Monaidh

Tá **Baile Monaidh** suite i gContae Aontroma, in Ultaibh. Tá comhairle buirg ag an mbaile, Comhairle Buirg Bhaile Monaidh. Tá bailte eile sa mBuirg, ag cuimsiú Dearbhóg, Dún Lúiche, Muileann na Cloiche, agus Ros Earcain. Tá beagnach 27,000 duine ina gcónaí sa cheantar. Tá Baile Monaidh ar an bpríomhbhóthar idir Béal Feirste agus Cúil Raithlin.

Is iad aontachtóirí (timpeall 70%) an pobal is mó. Sna thoghcháin i 2001 (7 Meitheamh), thogh na daoine 16 ball, ón DUP (8 ball), UUP (5 ball), SDLP (2 ball), agus Sinn Féin (1 ball). Is é an méara Cecil J Cousley (ball den DUP), agus is é leas-mhéara Ian R Stevenson (DUP).

Chruthaigh na teorainneacha an chomhairle raithe i 1973, nuair a bhí athrú rialtais áitiúla ann.

Anois, tá naisc idir Comhairle Buirg Bhaile Monaidh agus an baile Francach, Vanves, agus Benbrook in Texas ón bhliain 2000. Tá naisc aige le Comhairle Buirg Doolish (Dubh Lios), san Oileán Mhanann chomh maith, de bharr stair gluaisrothaoíchta Bhaile Monaidh.

Cónascann Baile Monaidh, le Baile Meánach, agus Maoile,  Dáilcheantar Aontroim Thuaidh don Parlaimint Westminster agus do Thionól Thuaisceart Éireann.

Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
Sliabhraon

[thumb|right|285px|[An Cordailléara Lár, i Meiriceá Theas]]Is éard atá i **sliabhraon** ná grúpa sléibhte atá le machairí acu ar gach taobh. De ghnáth tá bealaigh agus aibhneacha eatarthu. Ní gá go bhfuil na tréithe geolaíocha céanna ag gach chuid de shliabhraon amháin.

## Sliabhraonta
Mar shampla, sliabhraon is ea na Cruacha Dubha.

## Geolaíocht
Sa gheolaíocht, tugtar sliabhraon (nó cordailléara) ar chnuasach sléibhte (fadaithe de ghnáth) a cruthaíodh mar gheall ar ghluaiseacht phlátaí teicteonach. Cruthaíodh na Himiléithe san Áise nuair a bhuail an pláta Indiach leis an bpláta Áiseach.

Cruthaíonn próisis bolcánacha sléibhte ar leith go minic, ach uaireanta tagann sraitheanna sléibhte de thoradh na próiseas seo atá mar sliabhraonta - na hoileáin Haváíocha, mar shampla.

## Féach freisin
* Liosta sléibhte in Éirinn
* Liosta sléibhte san Eoraip

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Tírghnéithe
An Altóir

Is réaltbhuíon dhoiléir ó dheas í **an Altóir** idir réaltbhuíon an Cheinteáir agus ceann an Fhaolchú. As Laidin tugtar **Ara** uirthi, sin le rá *altóir*.

## Príomhghnéithe
* β Ara: tá an réalta seo – an réalt is gile de chuid na hAltóra – ar méid dhealraitheach 2.9.

* γ Ara: is réalta dhúbailte í seo, atá díreach ó dheas de β.

* μ Ara: ceaptar go bhfuil trí phláinéad ar a laghad ag fithisiú an réalta seo, agus ceann acu de nádúr carraigeach de réir cosúlachta.

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 6397: téann Bealach na Bó Finne thar taobh thiar thuaidh na hAltóra, áit a bhfuil go leor réaltbhraislí oscailte is réaltnéalta idirleata inti. Tá **NGC 6397** ar an gceann is gile i measc na réaltbhraislí cruinneogacha san Altóir; tá an bhraisle seo 8,200 solasbhliain i bhfad ón ngrianchóras s'againne agus b'fhéidir go bhfuil sí ar an gceann is giorra i measc braislí de shaghas sin.

* NGC 6193: réaltbhraisle oscailte

## Stair
Dealaíodh an réaltbhuíon seo ón gCeinteár agus ón bhFaolchú trí idirchur réaltbhuíon na Rialach, a chum an tAb Nicolas Louis de Lacaille sa bhliain 1790.

## Miotaseolaíocht
Ionannaíodh an Altóir, léirithe bunoscionn de ghnáth ach uaireanta ina seasamh agus an deatach ag éalú isteach i mBealach na Bó Finne, le haltóir an cheinteáir Chiron; Ara Centauri an seanainm Laidine a bhí uirthi san am fadó. Ó am go chéile thugtaí altóir Dhiníosais uirthi. Ós rud é, áfach, nár aithníodh agus nár tionscnaíodh an réaltbhuíon go dtí an t-ochtú aois déag, is dócha nach raibh aon ghaol idir réigiún seo na spéartha agus creidimh na Sean-Ghréagaigh, ach amháin an gaol a d'fhionn cumadóir na réaltbhuíne.

## Réaltaí
:**Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:**
:* α Ara 2.95: **Choo** nó **Tchou**
:*: < 杵 (Mandairínis *chǔ*) = an Tuairgnín

:* δ Ara 3.62: **Tseen Yin**
:*: < 天陰 (Mandairínis *tiānyīn*) = an Spéir Dhorcha (ar réaltbhuíon an Reithe?)

:* ε&sup1; Ara 4.06: **Tso Kang**
:*: < 左更 (Mandairínis *zuŏgēng*) = an Fhaire ar an Taobh Clé (ar réaltbhuíon an Reithe?)

:* ζ Ara 3.12: **Tseen Yin**
:*: < 天陰 (Mandairínis *tiānyīn*) = an Spéir Dhorcha (ar réaltbhuíon an Reithe?)
:*: Nod leat go dtugtar an t-ainm chéanna ar δ Arae

:**Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:**
:: α Ara 2.95; β Ara 2.85; γ Ara 3.34; δ Ara 3.62; ε&sup1; Ara 4.06; ε&sup2; Ara 5.29; ζ&nbsp;Ara&nbsp;3.13; η&nbsp;Ara&nbsp;3.76; θ&nbsp;Ara&nbsp;3.66; ι&nbsp;Ara&nbsp;5.25; κ&nbsp;Ara&nbsp;5.23; λ&nbsp;Ara&nbsp;4.77; μ&nbsp;Ara&nbsp;5.15; ν&sup1;&nbsp;Ara&nbsp;5.66; ν&sup2;&nbsp;Ara&nbsp;6.09; π&nbsp;Ara&nbsp;5.25; 1/σ&nbsp;Ara&nbsp;4.59

:**Réaltaí a bhfuil uimhreacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:**
:: 1/σ Ara 4.59

:**Réaltaí suntasacha eile:**
:* R Arae 6.00-7.00 – déréalta uraitheach agus déréalta infheicthe

## Féach fosta
* Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Altóir

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an Altóir ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Altóir agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Altóir ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Altóir 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Altóir

## Tagairtí
* 

Altóir
Oidheadh Chlainne Lir

Scéal béaloidis de chuid Scéalta Miotaseolaíochta na hÉireann is ea é **Oidheadh Chlainne Lir**.  Is iad Lear Shí Fionnachaidh, Badhbh Dearg mac an Daghdha, Aobh agus Aoife na príomhcharachtair atá ann.

thumb|"Lir agus na healaí" le H.R. Millar (''Ler and the swans'' - 1905)

## An Scéal
Toghadh Badhbh Dearg mar rí ar na Tuatha Dé Danann.  Ní raibh Lear sásta leis sin, ámh, agus chun é a shásamh, thug Badhbh ceann dá chuid iníonacha do Lear mar bhean chéile.  Roghnaigh Lear an ceann is sine dóibh, Aobh.  Rugadh ceathrar páistí d'Aobh: cúpla, Fiachra agus Conn, agus Aodh agus Fionnuala.

Fuair Aobh bás tar éis tamaill agus goilleadh go mór ar Lear agus ar a chlann.  Chun iad a leigheas, thug Badhbh iníon eile do Lear mar bhean chéile, an uair seo, Aoife.

Bhí éad mór ar Aoife mar gheall ar an ngrá a bhí ag Lear agus a pháistí dá chéile.  Shocraigh sí na páistí a mharú.  I rith turais chuig teach Bhodhbh Dheirg, d'ordaigh sí a seirbhísigh na páistí a mharú ach dhiúltaigh siad.  I dtreall, rinne sí féin iarracht iad a mharú ach ní raibh an misneach aici.  Mar sin, d'athraigh sí ina n-ealaí iad.  Ní foláir do na páistí trí chéad bliain a chaitheamh sa loch in aice le teach a n-athar, trí chéad bliain eile i Sruth na Maoile agus trí chéad bliain eile arís in Inis Gluaire.  Nuair a chuala Bodhbh sin, chas sé Aoife ina deamhain aeir go síor mar phionós di.

Tar éis naoi gcéad bliain, thug Mochaomhóg dídean dóibh.  D'ordaigh sé gabha oilte slabhraí airgid a dhéanamh, chun na healaí a choinneáil le chéile go deo.  Ach ba mhian le Deoch, iníon rí na Mumhan agus bean chéile rí Chonnacht, na healaí a bheith aici féin.  D'iarr sí ar a fear céile an mhainistir a ionsaí, agus san ionsaí briseadh na slabhraí airgid.  Ansin, athraíodh na healaí go seandaoine caite.  Baisteadh iad roimh a mbás agus cuireadh iad le Fionnuala sa lár, Fiachra agus Conn ar a dá thaobh agus Aodh os a comhair.

## Naisc sheachtracha
* Oidheadh chloinne Lir ar CODECS
* Oidhe Chloinne Lir ar *Irish Sagas Online*
* The Fate of the Cildren of Lir ar Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Catagóir:Scéalta Miotaseolaíochta