open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liam Ó Néill

Is uachtarán de chuid an Chumainn Lúthchleas Gael é **Liam Ó Néill**. Is é an 37ú uachtarán a bhí ann. Tháinig sé i gcomharbacht ar Chríostóir Ó Cuana sa bhliain 2012 agus ba é an chéad uachtarán de chuid an chumainn sa ré reatha nach raibh éinne i gcomórtas leis. Athréimniú na hiomána a bhí ar cheann dá spriocanna mar uachtarán.

I dtoghchán na bliana 2008, bhailigh Ó Cuana níos mó ná leath na vótaí, ag fáil an ceann is fearr ar Liam Ó Néill agus Seán Ó Fógartaigh. Bhíodh Ó Néill mar chathaoirleach ar Chomhairle Laighean.

Tá Ó Néill ina phríomhoide ar Ghaelscoil i dTromaire ón mbliain 1981, ról a bhí ag a athair, Liam eile, leis ar feadh 40 bliain roimhe.

Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Príomhoidí Éireanacha
Catagóir:Uachtaráin de chuid an Chumainn Lúthchleas Gael
Catagóir:Daoine as Contae Laoise
Catagóir:Daoine beo
Coire chatachan

B'áitreabh feirme é **Coire chatachan**, atá ina fhothrach anois, suite ag bun Bheinn na Caillich, i ngar don Àth Leathann, ar an Eilean Sgitheanach.

## Tagairtí

Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Caisteal Dhùn Bheagain

clé|250px|mion|Caisteal Dhùn Bheagain
Is caisleán é **Caisteal Dhùn Bheagain**, suite ar an Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd .

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Am Bratach Síth

deas|250px|thumb|Am Bratach Síth
Is bratach é **am Bratach Síth**, suite ar an Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd.

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Rubha an Dùnain

clé|250px|mion|Rubha an Dùnain
Is leithinis neamháitrithe é **Rubha an Dùnain**, suite ar an Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd.

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
John O'Mahony

Ba pholaiteoir Éireannach, iarbhainisteoir peile agus Teachta Dála do cheantar Mhaigh Eo é ** John O'Mahony** (Gaeilge: *Seán Ó Mathúna*) (a rugadh ar an 8 Meitheamh 1953 agus a d'éag 6 Iúil 2024). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael. 

## Beatha
Ba as Cill Moibhí i gContae Mhaigh Eo ó thús é ach aithníodh é níos déanaí mar fhear Bhealach a’Doirín. Bhí sé ag freastal ar an gColáiste i mbaile Bhealach a’Doirín.

Toghadh é mar TD in olltoghchán 2007. Bhí sé ina Chathaoirleach ar an gcoiste Oireachtais uilepháirtí a bhí ag plé le cúrsaí cumarsáide.

### Bainistíocht peile
Bhí sé ina bhainisteoir ar Liatroim, nuair a bhuaigh siad Craobh Chonnachta sa bhliain 1994. Bua ar leith a bhí ann – an chéad uair a bhuaigh Liatroim an Chraobh ó 1927.

Bhí sé ina bhainisteoir ar fhoireann Mhaigh Eo sa pheil Ghaelach agus d'éirigh leis foireann na Gaillimhe a stiúradh go dhá chraobh uile-Éireann sa pheil sna blianta 1998 agus 2001. 

Ainmníodh é mar an 114ú duine is mó tionchair sa CLG i liosta a cuireadh le chéile don Sunday Tribune dar teideal *125 Most Influential People In GAA History* sa bhliain 2009.

## Féach freisin

* Maigh Eo (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Alumni Choláiste Phádraig, Má Nuad
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Lucht CLG
Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo
Cill Mobhí

Is baile i gcontae Mhaigh Eo í **Cill Mobhí** (Béarla: *Kilmovee *). Is as an mbaile an TD agus iarbhainisteoir peile John O'Mahony.

## Bailte Fearainn Chill Mobhí
* Achadh Dhuifín
* Baile an Rumpa
* An Baile Glas
* Barr Coill
* Caiseal Aithinne
* An Cheathrú Bheag
* Ceathrú Leacaí
* Cill Cheallaigh
* Cill Mobhí
* Cluain Anama
* Cluain Cárthaigh
* Cluain Fálas
* Cluain Fiachra
* Cluain Uidhrín
* An Cnoc Breac
* Coill an Chaisil
* Coill an Chláir
* An Choilleach
* An Choill Mhór
* An Chorr Gharbh
* Doire Each
* Doire na Leice
* An Gabhlán
* Gleann Teamhráin
* Liath Mhílic
* An Machaire Buí
* Ogúl
* Ráth Fhireolais
* Ráth na nGiosán
* An Roisín Thiar
* An Roisín Thoir
* Sanúlán
* An Sceichín
* An Seamar Bán
* An Seamar Dubh
* Na Sraithíní
* Teamhrán
* Tulaigh Ghainimh
* Urlár

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo
Catagóir:Bailte in Éirinn
Talasgair

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Talasgair**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Loch Sníosort

Is loch farraige é **Loch Sníosort**, in iarthuaisceart an Eilein Sgiathánaigh sna hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd, idir leithinis Bhàtairnis agus Tròndairnis . 
Cothaíonn an Abhainn Sníosort é, a thagann ó na cnoic soir ó Bhracadal. Tugann béal an locha seo bealach isteach chuig an Minch íochtarach agus nah-Eileanan Asgrab.

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Sníosort

Ba eaglais é **Sníosort** (Béarla: Snizort), suite ar an Eilean Chaluim Chille, oileán san Abhainn Snìosort i gComhairle na Gàidhealtachd gar do cheann na habhann in Loch Snìosort ar an Eilean Sgitheanach. Eaglais Chaluim Chille agus Skeabost a thugtar uirthi uaireanta freisin. Bunaíodh í faoi údarás ardeaspag Nidaros (Trondheim) san Iorua. I measc na n-easpag ar Snìosort bhí Wimund, duine a chuaigh chun na farraige mar fhoghlaí am éigin i ndiaidh 1147, dar le William as Newburgh. 

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Bírlinn

deas|250px|thumb|Bírlinn
Is éard atá i gceist le **bírlinn** ná saghas báid. Bhí sé cosúil le **long fhada** na Lochlannach. D'úsáidtí an saghas loinge seo in iarthar na hAlban sa Mehánois.

## Tagairtí

Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Am Baisteir

Is sliabh in Comhairle na Gàidhealtachd, Albain í **am Baisteir**. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Donna Traynor

Is iriseoir Éireannach í **Donna Traynor** le BBC Thuaisceart Éireann, a rugadh ar an 31 Deireadh Fómhair 1965 i Lios na gCearrbhach, Tuaisceart Éireann.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Baniriseoirí
Noel Thompson

Is iriseoir Éireannach é **Noel Thompson** le BBC Thuaisceart Éireann, a rugadh i mBéal Feirste, Tuaisceart Éireann.

## Tagairtí

Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Sarah Travers

Is iriseoir Éireannach í **Sarah Travers** le BBC Thuaisceart Éireann, a rugadh i 1974.

## Saol pearsanta
D'fhreastail sí ar an Coláiste Doiminiceach Port Stíobhaird agus rinne sí staidéar ar an iriseoireacht ar an Ollscoil Nottingham Trent, Sasana.
Tá sí ina cónaí i bPort Stiobhaird lena fear céile Stephen Price agus beirt pháistí.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Baniriseoirí
Catagóir:Lucht BBC
Gilbert Gottfried

B'aisteoir Meiriceánach é **Gilbert Gottfried**, a rugadh ar an 28 Feabhra 1955 agus a fuair bás 12 Aibreán 2022.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Matilde Camus

B'fhile Spáinnise í **Matilde Camus**. Rugadh i Santander, i Cantabria sa Spáinn ar 26 Meán Fómhair, 1919, agus cailleadh í ar an 28 Aibreán, 2012 (san áit chéanna).

## Saothair
* *Voces* (1969). 
* *Vuelo de estrellas* (1969). 
* *Manantial de amor* (1972). 
* *Bestiario poético* (1973). 
* *Templo del Alba* (1974). 
* *Siempre amor* (1976). 
* *Cancionero de Liébana* (1977). 
* *Corcel en el tiempo* (1979). 
* *Perfiles* (1980). 
* *He seguido tus huellas* (1981). 
* *Testigo de tu marcha* (1981). 
* *Testimonio* (1982). 
* *La preocupación de Miguel Ángel* (1982). 
* *Tierra de palabras* (1983). 
* *Coral montesino* (1983). 
* *Raíz del recuerdo* (1984). 
* *Cristales como enigmas* (1985). 
* *Sin teclado de fiebre* (1986). 
* *Santander en mi sentir* (1989). 
* *Sin alcanzar la luz* (1989). 
* *El color de mi cristal* (1990). 
* *Tierra de mi Cantabria* (1991).
* *Amor dorado* (1993). 
* *Ronda de azules* (1994).
* *Vuelo de la mente* (1995). 
* *Reflexiones a medianoche* (1996). 
* *Mundo interior* (1997). 
* *Fuerza creativa* (1998). 
* *Clamor del pensamiento* (1999). 
* *Cancionero multicolor* (1999). 
* *La estrellita Giroldina* (1999). 
* *Prisma de emociones* (2000). 
* *Vivir, soñar, sentir* (2005).
* *Cancionero de Liébana* (2006).
* *Motivos alicantinos*.

## Naisc sheachtracha
* Matilde Camus 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna in 2012
Catagóir:Filí
Tobar Mhoire

Is baile ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é **Tobar Mhoire**. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 954 duine i dTobar Mhuire síos ó 954 duine sa bhliain 2001. Is é Tobar Mhoire an baile is mó sna hoileáin agus is port tábhachtach é. Bhí Gaoluinn na hAlban ag 14.5% don daonra sa bhliain 2011. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Muile
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Marsco

Is sliabh i gComhairle na Gàidhealtachd, Albain í **Marsco**. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Calgarraidh

Is sráidbhaile ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é **Calgarraidh**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Muile
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Cnoc na Fennaig

Is sráidbhaile ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain, é **Cnoc na Fennaig**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Muile
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Finnsinis

Is críochfort farantóireachta ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é **Finnsinis**., timpeall leath bealaigh idir Tobar Mhoire agus Creag an Iubhair. Tá sé faoi úinéireacht agus á oibriú ag Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Freastalaíonn an mbád farantóireachta a thrasnaíonn Sunda Muile go Loch Àlainn agus ar ais air. 

Is éard atá ann ná fánán ag gobadh amach go Sunda Muile le scuaine feithiclí ag síneadh siar ar an mbóthar, carrchlós agus caifé beag in aice leis an bhfánán, le leithris phoiblí agus taispeáint leictreonach ag taispeáint amanna farantóireachta agus faisnéis eile.

Tá foraois oscailte don phobal le haghaidh siúlóidí i bhFinnsinis agus timpeall air. In aice le Finnsinis atá inniu ann tá Ceadha Leth Torcail  , cuan stairiúil eallaigh.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Muile
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Cill Dealga

Is sráidbhaile i gContae na Mí in Éirinn í **Cill Dealga** (Béarla: *​Kildalkey*). 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Spailpín (oibrí feirme)

Is éard a bhí i gceist le **spailpín** in Éirinn ná saghas oibrí feirme a bhí coitianta go maith ón 17ú haois go tús an 20ú haois. Bhíodh sé ag taistil ó áit go háit ag lorg oibre. Tagann an téarma ón fhocal *spailp*, a chiallaíonn “dreas, seal, babhta”, mar shampla sa bhfrása “spailp oibre”.

Bhí na coinníollacha oibre do spailpíní an-chrua ar fad. Rinne siad daorobair ar phá suarach, agus chaith na húinéirí talún go hainnis leo. Bhí spailpíní an-choitianta le linn na mblianta deacra ó 1820 go 1850. Ar an iomlán, ba dhaoine a raibh dlúthbhaint acu leis an talamh a bhí sna spailpíní: feirmeoirí beaga, coiteoirí, oibrithe talmhaíochta, agus go ginearálta daoine bochta a raibh cúraimí teaghlaigh orthu gan aon bhealach chun slí bheatha a bhaint amach sa bhaile.

Déantar tagairt do shaol crua na spailpíní go minic sna healaíona, mar shampla san amhrán traidisiúnta “*[[An Spailpín Fánach]]”* a bhaineann le fear a théann leis an spailpínteacht tar éis dhíshealbhú a theaghlaigh. Chun an saol uafásach seo a sheachaint, téann sé isteach in arm na Fraince chun troid thar lear.

## Féach freisin

* An Spailpín Fánach (dán)
* A spailpín, a rún (amhrán)
* Séamus Ó Muircheartaigh ("An Spailpín Fánach") mianadóir, scríbhneoir agus cumadóir amhráin

## Tagairtí

Catagóir:Talmhaíocht
Catagóir:Obair
Fugging, an Ostair

Is sráidbhaile san Ostair é **Fugging**. Tá cáil air de bharr a ainm.

clé|250px|thumb|Fucking

Catagóir:An Ostair
Catagóir:Príomhchathracha na hOstaire
Catagóir:Cathracha agus Bailte san Ostair
Catagóir:Styria
An Cnocan

Is sráidbhaile ar Mhuile, Comhairle na Gàidhealtachd, é **an Cnocan**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Muile
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Stafa

Is oileán é **Stafa**, gar den Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, sna hOileáin Istigh, in Albain. 

## Tíreolaíocht

* Uaimh-Binn

Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Istigh
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Eilean Earraid

Is oileán é **Earraid**, i ngar don Muile sna hOileáin Istigh, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain. 

## Tagairtí

Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Istigh
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Dubh Artach

Is sceir é **Dubh Artach**, gar do Mhuile sna hOileáin Istigh in Earra-Ghàidheal agus Bòd in Albain. 

## Tagairtí

Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Istigh
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Cill Chuimín

Is sráidbhaile í **Cill Chuimín.** Tá an baile suite i gContae Mhaigh Eo.  

## Gaeilge
De réir an Staidéir Chuimsitheach Theangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht bhí 438 duine i gcónaí i gCill Chuimím agus labhraíonn 349 (79.7%) duine Gaeilge go laethúil taobh amuigh den chóras oideachais. 

## Stair
Tháinig 1,000 saighdiúirí Francacha, faoin Ghinearál Humbert, i dtír ródhéanach ar an 22 Lúnasa 1798 i gCill Chuimín. 

Cuireadh Colm de Bhailís i reilig Chill Chuimín, in Uachtar Ard, sa bhliain 1906. 

## Tagairtí
 

Cill Chuimín
Catagóir:Éirí Amach 1798 in Éirinn
Olivia Mitchell

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Theas ón mbliain 2007 í **Olivia Mitchell** (Gaeilge: * Olivia Mistéil*) (rugadh í 31 Iúil, 1947 ). Tá sí ina ball d'Fhine Gael. Níor ghlac sí páirt san Olltoghchán 2016.

## Cúlra

Rugadh i mBiorra Chontae Uíbh Fhailí í. Fuair sí a cuid oideachais go háitiúil agus i gColáiste na Tríonóide i mBaile Átha Cliath áit a ndearna sí staidéar ar eacnamaíocht agus polaitíocht. Ba mhúinteoir eacnamaíochta í sular thug sí faoin bpolaitíocht. Thosaigh sí ar an bpolaitíocht sa bhliain 1985 nuair a toghadh chun Comhairle Contae Dún Laoghaire-Rath an Dúin í. Bhí sí mar Chathaoirleach ar an gComhairle sa tréimhse 1995–1996. D'fhan sí ar an gComhairle go dtí an bhliain 2003.

## Conspóid
Dar le Binse Fiosrúcháin Mahon thóg sí íocaíocht mhí-oiriúnach de £500 ó Frank Dunlop ag Toghchán Ginearálta 1992, tar éis go raibh cruinnithe aici leis maidir le tinscnamh Quarryvale.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Michelle Mulherin

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Mhaigh Eo í **Michelle Mulherin ** (Gaeilge: * Micheailín Ní Mhaoilchiaráin*) (rugadh í Eanáir, 1972). Tá sí ina ball d'Fhine Gael.

## Conspóid ''Fornication'' (táth)
In Aibreán 2012, labhair sí i ndíospóireacht de chuid Dháil Éireann ar ábhar an ghinmhilte. Dar léi "*fornication, I would say, is probably the single most likely cause of unwanted pregnancies in this country*". Cáineadh é seo go forleathan, ag leithéidí na dTDanna Luke 'Ming' Flanagan agus Clare Daly.

## Féach freisin

* Maigh Eo (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Maigh Eo

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Aturnaetha Éireannacha
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Mhaigh Eo

Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo
An Ros Mhuileach

Is leithinis ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é **an Ros Mhuileach **.

Catagóir:Muile
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Loch na Caol

Is loch mara ar an Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain, é **Loch na Caol**.

Catagóir:Muile
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Craobhchomórtas Sacair na hEorpa

:*Féach ar [[UEFA Euro 2016]] don chomórtas reatha*.

Comórtas sacair idirnáisiúnta is ea **Craobhchomórtas Sacair na hEorpa** (ag tosú sa bhliain 1996 glaotar "Euro 2008" nó cibé bliain atá i gceist. Eagraíonn UEFA an comórtas gach ceithre bliana agus bíonn seans ag gach foireann sacair idirnáisiúnta na hEorpa a bheith páirteach. Bhuaigh an Spáinn an craobhchomórtas sa bhliain 2008, agus beidh an chéad cheann eile ar siúl sa Pholainn agus Úcráin sa bhliain 2012.

Tosaíonn an corn leis an gcomórtas cáiliúcháin, ina imríonn na foirne i gcoinne a chéile agus téann na buaiteoirí isteach sna cluichí ceannais. Ní bhíonn ach sé fhoireann déag sna cluichí ceannais, agus mar sin is luachmhar an duais é. Téann an fhoireann óstach go díreach isteach sna cluichí ceannais. Cuirtear na foirne eile isteach i ngrúpaí beaga, agus leanann an dá fhoireann is fearr ar aghaidh. Ansin, is iomaíocht díbeartha í go dtí an cluiche ceannais.

As an ceithre chomórtas déag a imríodh go dtí seo, tá an corn buaite ag naoi náisiún. Tá trí bhua ag an Ghearmáin agus An Spáinn, níos mó ná aon fhoireann eile.

## Na Comórtais

;Eochair
* ab — *tar éis am breise*
* pion. — *ciceanna pionóis*

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil ag UEFA.com
* Stair ag UEFA.com

Catagóir:UEFA
Catagóir:Sacar
Catagóir:Ilchomórtais sacair
Catagóir:Craobhchomórtais spóirt
Fergus O'Dowd

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar an Lú é **Fergus O'Dowd ** () a rugadh ar an 1 Meán Fómhair 1948. Tá sé ina bhall d'Fhine Gael agus roghnaíodh mar Aire Stáit é do Thioscnamh NewEra. Is as Durlas, Thiobraid Árann dó.

## Féach freisin

* Lú (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Mhá Nuad
Catagóir:Baill den 21ú Seanad
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Lú (Dáilcheantar)
Brendan Howlin

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Loch Garman é **Brendan Howlin** () (rugadh é 9 Bealtaine, 1956). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus ina TD ón mbliain 1987. Roghnaíodh mar Aire Um Chaiteachas Poiblí agus Athchóirithe é sa 31ú Dáil, agus bhí sé ina Leas-Cheann Comhairle, ina Aire Comhshaoil, agus ina Aire Sláinte roimhe sin. Is as teaghlach polaitiúil as Loch Garman dó.

Sheas Howlin in Olltoghchán 2016 agus d'éirigh leis a shuíochán Dála a bhaint amach in athuair le 14.8% de na vótaí céad rogha.

Roghnaíodh mar cheannaire Pháirtí an Lucht Oibre é ar an 20 Meitheamh 2016, tar éis do Joan Burton seasamh i leataobh. D'éirigh sé as ceannaireacht an pháirtí ar an 12 Feabhra 2020, tar éis gan ach 6 suíochán a bhaint amach in olltoghchán na bliana 2020.

Seas sé síos ag olltoghchán 2024.

## Féach freisin

* Loch Garman (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDáilcheantar Loch Garman

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill den 17ú Seanad
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Fir
Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)
Michael McNamara

Is polaiteoir agus abhcóide é **Michael McNamara** (), a rugadh ar Márta 1974). Is iar-Theachta Dála do cheantar Chontae an Chláir é. 

Is abhcóide é agus bhí seal caite aige leis na Náisiúin Aontaithe. 

Theip air ina iarracht neamhspleách ar bheith mar fheisire i bParlaimint na hEorpa sa bhliain 2009, sa toghchán do thoghcheantar an iarthuaiscirt. 

Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus ina TD sna blianta 2011-2016. Chaill sé a shuíochán san Olltoghchán 2016. Toghadh é mar TD in  2020 , mar neamhspleách.  

Toghadh é mar FPE arís in 2024.

## Féach freisin

* An Clár (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí sa Chlár

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine as Luimneach
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:An Clár (Dáilcheantar)
Catch-22

Úrscéal aorach leis an údar Meiriceánach Joseph Heller is ea ***Catch-22*** (nó dúsháinn as Gaeilge). Aithnítear go minic é mar cheann de mhór-shaothair na fichiú haoise.
clé|mionclé|mion|B-25 ó Catch 22
## Scéal
Scéal leath-stairiúil ata ann, ina thiteann eachtraí an scéil amach sna blianta 1942-1944, agus an Dara Cogadh Domhanda faoi lán seoil. Is é an Captaen John Yossarian - buamardaí mí-dhíograiseach de chuid Aerfhórsa na Stát Aontaithe laoch, nó frith-laoch, an urscéil. [clé|mion|[Joseph Heller]]

Tá Captaen Yossarian traochta le huafás an chogaidh, gan chiall, agus tá sé go daingean diongbháilte ag lorg bealach amach ón slad. Síleann Yossarian imeacht óna chuid dualgas ach níl sé in ann. Chun é féin a choinneáil beo agus  chun na misin eitilte a sheachaint, tá Yossarian ag ligint air féin go bhfuil sé ar mire.
## Leaganacha
Rinneadh leagan scannáin den leabhar sa bhliain 1970, le  Mike Nichols.

Chraol TG4 mionsraith *Catch-22,* bunaithe chomh maith ar an leabhar le Jospeh Heller, sa bhliain 2020 (agus George Clooney mar stiúrthóir). Sa leagan seo, creideann Yossarian go bhfuil na mílte duine, nach bhfaca sé riamh, ag iarraidh é a mharú!. Ach ní hé an namhaid is measa dó ach a arm féin a bhíonn seasta ag cur le líon na misean a chaithfidh na fir a thabhairt i gcrích sular féidir leo éirí as. Ach má shíleann Yossarian imeacht óna chuid dualgas, beidh sé ag sárú riail ar a dtugtar Catch-22 (an paradacsam, an tsáinn nó 'dúsháinn')– riail áiféiseach a bhfuil na fir idir an bád agus an balla ceart aige.

## Stair
Thosaigh Heller ag scríobh an leabhar sa bhliain 1953 ach bhí 1961 ann nuair a foilsíodh don chéad uair é.

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalta
Caisteal Dhubhairt

clé|250px|mion|Caisteal Dhubhairt
Is caisleán i Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é **Caisteal Dhubhairt** (is ionann "caisteal" i nGaeilge na hAlban agus "Caisleán" i nGaeilge na hÉireann. *Duart Castle* a thugtar air i mBéarla. Tógadh Caisteal Dhubhairt sa 13ú haois, agus tréigeadh sa bhliain 1751 é.

Catagóir:Muile
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Pyotr Ilyich Tchaikovsky

clé|mion|1863
Cumadóir Rúiseach a bhí i b**Pyotr Ilyich Tchaikovsky** (Rúisis: Пётр Ильич Чайковский) (7 Bealtaine, 1840 - 6 Samhain, 1893).  Tá clú agus cáil air ar fud an domhain. Meastar go bhfuil sé ar dhuine de na cumadóirí is tábhachtaí i stair an cheoil.

### Saol
clé|mion|timpeall 1870
Rugadh Tchaikovsky i Votkinsk, cathair bheag in Udmurtiya, an dara páisete de sheisear clainne. Bhí a mhuintir saibhir. 

Sa bhliain 1854, in aois 14, thosaigh sé ag cumadóireacht tar éis dá mháthair bás a fáil go tobann. In 1859, cháiligh sé ón Scoll Dlí Impiriúlach agus fuair sé post mar chléireach dlí. 

In 1863, in aois 23, d'éirigh sé as a phost agus d'fhreastail sé ar an Ardscoil Cheoil i gCathair Pheadair. Cháiligh sé tar éis ceithre bliana. In 1866, thosaigh sé ag múineadh ceoil san ardscoil nua i Moscó. clé|mion|1877

In 1876, fuair sé patrúnacht ó bhaintreach shaibhir, Madame von Meck. Thug sí $600 sa bhliain dó ar feadh 14 bliain, a chabhraigh leis cumadh go lánaimseartha. Ach níor casadh ar a chéile iad riamh. 

Sa bhliain 1877, chum sé Loch na nEalaí. Ach ansin chlis a shláinte intinne agus chuaigh sé go dtí an Eilvéis agus an Iodáil chun sos a fháil.
clé|mion|1888
In 1885, bhronn Sár na Rúise gradam air agus bhl cáil ar a chuid ceoil ar fud nEorpa. Ach chaith sé a lán ama ina aonar faoin tuath sa Rúis. 

In 1893, in aois 53, fuair sé bás i gCathair Pheadair. Creidtear gur tháinig galar an chalair air nuair a d'ól sé uisce salach. 
### Saothar
Cumadóir a chum sa stíl Rómánsach ab ea Tchaikovsky**.**  Scríobh sé siansaí, coinséartaí, ceoldrámaí, bailéanna, agus ceol aireagail. 

Léirigh an Bhailé Impiriúil na Rúise (an Bolshoi) *Лебединое Озеро* (*Loch na hEala* nó *Swan Lake*)  don chéad uair, ar an 4 Márta 1877 i Moscó.

## Féach freisin

* Loch na hEala

## Naisc

*Сайт о Петре Ильиче Чайковском
*tchaikovsky-research.net
*Сайт музея-усадьбы Петра Ильича Чайковского 
*Music Analysis. Aspects on sexuality and structure in the later symphonies of Tchaikovsky.

## Tagairtí


Catagóir:Daoine a rugadh i 1840
Catagóir:Básanna i 1893
Catagóir:Cumadóirí Rúiseacha
Catagóir:Bailé
Catagóir:Dlíodóirí Rúiseacha
Catagóir:Daoine LADT
Caol Muile

Is sunda in Earra-Ghàidheal agus Bòd, Albain é **Caol Muile**. Tá sé suite idir Muile agus an mhórthír. Cuid den Aigéan Atlantach atá ann.

## Tagairtí

Catagóir:Muile
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Henri Matisse

Ealaíontóir agus iar-Impriseanaí Francach ba ea **Henri Matisse** (Le Cateau-Cambrésis, 31 Nollaig 1869 - 3 Samhain 1954), ar dhuine de na péintéirí is tábhachtaí i stair na nua-ealaíne. Dréachtóir, déantóir priontaí, agus dealbhóir a bhí ann. Is í an phéintéireacht is mó a thuill clú dó, áfach.

## Saol

Bhí Matisse 20 bliain d'aois agus ag teacht chuige féin ó bhabhta tinnis, nuair a thug a mháthair bosca péinteanna dó. Ag an nóiméad sin a thosaigh a shaol mar phéintéir. clé|mion|150x150px|Na hÚlla (1916)Bhí Matisse an-tógtha le dathanna, a d'úsáid sé chun cruthanna agus mothúcháin a chur in iúl. Chaith sé a shaol ar fad ag spraoi le dathanna, agus feicimid ina shaothar an chraic a bhain sé astu.

Sa bhliain 1905, cheannaigh Leo agus Gertrude Stein a phictiúir "fauve" is cáiliúla, “Bean le Hata”. Duine anaithnid a bhí ann ag an am agus bhí siad ag iarraidh cabhair a thabhairt do Matisse (chaith siad 500 franc, timpeall 70 euro inniu).

Sna 1910idí, bhí stiúideo ag Henri Matisse ar an Quai Saint-Michel i bPáras agus d'fhan sé ann le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda. D'éirigh na dathanna níos dorcha ar feadh na mblianta sin.

## Seanaois
clé|mion|150x150px|Henri Matisse - Nu drapé étendu (1923-1924)
Sa bhliain 1941 chuaigh Matisse faoi scian agus ní raibh sé in ann seasamh ag seastán ealaíne a thuilleadh. Ní raibh radharc na súl go maith aige ach an oiread. Bhí sé i gcathaoir rothaí ach bhí sé go fóill ag iarraidh a bheith ina ealaíontóir. Thosaigh sé ag déanamh colláis le páipéar óna chathaoir rothaí. An t-ainm a chuir sé ar an ealaín seo ná ‘Ag tarraingt le siosúir’.

Bhí 84 bliain d'aois slánaithe ag Matisse nuair a fuair sé básː bhuail taom croí é ar an 3 Samhain 1954.
clé|mion|150x150px|"Lemons on a Pewter Plate" (1929)

## Matisse agus Éire
Ó thaobh na hÉireann de, is díol spéise ar leith grúpa léaráidí le Henri Matisse in 1935 d'fhoilseachán Nua-Eabhrac de *[[Ulysses (úrscéal)|Ulysses]]* le James Joyce.

I rith 2011, chuir an Leabharlann Chester Beatty taispeántas ar bun de leabhair ealaíne Henri Matisse i mBaile Átha Cliath.

## Naisc sheachtracha
Matisse ar Artchive.com

## Tagairtí

Matisse, Henri
Matisse, Henri
Matisse, Henri
Matisse, Henri
Clann-an-oistir

Ba choimeádaithe dorais don mhainistir in Í Chaluim Chille iad **Clann-an-oistir **. Tháinig an t-ainm seo ó fhocal Laidine, *ostuarii* i. coimeádaithe dorais.

De réir an traidisiúin, tháinig a shinsir ann le Colm Cille féin ó Éirinn. Mar gheall ar mhallacht dá chuid, ní bhíodh ach cúigear dá muintir beo ag an am céanna. Nuair a bheirtí leanbh, chailltí duine den chúigear eile. Cailleadh an bean deireanach dá sliocht timpeall lár an 18ú céad in Í Chaluim Chille.

Catagóir:Muile
Bogh Mòr

Is baile ar an Íle, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é **Bogh Mòr**. Bhí cónaí ar 784 duine i Bogha Mór sa bhliain 2011 síos ó 862 duine sa bhliain 2001.. Is é Bogha Mór an baile is mó sna hoileáin agus is port tábhachtach é. Bhí Gaoluinn na hAlban ag 18.4% de dhaonra Bogh Mòr sa bhliain 2011. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Catagóir:Íle
Jeanne d'Albret

Ba í **Jeanne d'Albret** banríon Navarre ó 1555 go 1572. Rugadh i Saint-Germain-en-Laye í sa bhliain 1528. Ba iad Henri II d'Albret (1503-1555), rí Navarre (1517-1555), agus Marguerite d'Angoulême (1492-1549) a tuismitheoirí. Mac léi ba ea Henri de Bourbon, an chéad rí Bourbon. Bhí Jeanne ina ceannaire ar na Huguenots (Protastúnaigh sa Fhrainc).

## Leabharliosta
* 
* Bernard Berdou d'Aas, *Jeanne III d'Albret. Chronique (1528-1572)*, Paris, Atlantica 2002.
* Bernard Berdou d'Aas, *Jeanne d'Albret reine de Navarre et vicomtesse de Béarn. Lettres suivies d'une ample déclaration*, Paris, Atlantica, 2007.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1528
Catagóir:Básanna i 1572
Catagóir:Banríonacha Navarre
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Alan Kelly (polaiteoir)

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Thiobraid Árann Thuaidh é **Alan Kelly** nó **Alan Ó Ceallaigh** (a rugadh ar an 13 Iúil 1975).  Tugtar ''AK47'' air de bharr a stíl chainte.  

Bhí sé ina cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre 2020-2022. Atoghadh é mar TD in 2024. 
[clé|mion|[Alan Kelly (polaiteoir)|Alan Kelly, 2016|294x294px]]

### Gairm
Bhí Kelly ina sheanadóir ó 2007 go dtí 2009. Ansin bhí sé ina bhall de Pharlaimint na hEorpa  (2009-2011).

Toghadh Kelly mar TD don chéad uair sa bhliain 2011 agus roghnaíodh mar Aire Stáit um Iompar Poiblí agus Chomaitéireacht.  

Toghadh é ina cheannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre sa bhliain 2020.   Tháinig Ivana Bacik i gcomharbacht ar Alan Kelly i Márta 2022.

In Aonach Urmhumhan atá Alan Kelly (LO) lonnaithe agus in Olltoghchán 2024, bhí sciob sceab ar vótaí sa mbaile sin idir é féin agus Michael Smith Óg, FF (is mac é Michael Smith Óg leis an iarAire Michael Smith Mór, a raibh suíochán aige ar feadh na mblianta).

## Féach freisin

* Tiobraid Árann Thuaidh (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i dTiobraid Árann Thuaidh

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 23ú Seanad
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Fir
Catagóir:Tiobraid Árann Thuaidh (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Dùn da Ghaoithe

Is sliabh i Muile, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é **Dùn da Ghaoithe**. Is é Dùn da Ghaoithe an dara sliabh is airde san oileán sin. Tá sé 766 méadar ar airde (2,513 troigh).

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Muile
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Camas Cuil an t-Saimh

Is bá ar an taobh thiar d'Í Chaluim Chille in Albain é **Cuil an t-Saimh**. Tá talamh féaraigh do chaoirigh an oileáin suite taobh thiar den trá. Tá galfchúrsa ann freisin.

Catagóir:Muile
Ibn Battuta

Taiscéalaí, scoláire agus breitheamh Maracach ba ea **ibn Baṭūṭah** (Araibis: أبو عبد الله محمد بن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة‎), 24 Feabhra 1304 – 1368/1369 ((779 AH)).
clé|mion|1325-1326

## Saol
clé|mion|1332-1346
Rugadh Ibn Battuta (ابن بطوطة), nó Shams ad-Din, i Tangier, Maracó sa bhliain 1304. Ba Bheirbeirigh iad a mhuintir. D'éirigh sé ina scoláire  Ioslamach. 

D'fhág sé a thír dhúchais nuair nach raibh ach 21 bliain slánaithe aige. Duine a lean an madh'hab Maliki (atá i measc na ngluaiseachtaí Sunnaíoch maidir leis an dlí Ioslamach) chaith sé roinnt blianta ag staidéar i Meice.   
clé|mion|1349-1354
Chaith sé 30 bliain ag taisteal ar fud na dtíortha Moslamacha agus go críocha eile freisin (an Afraic Thuaidh, Rinn na hAfraice, Iarthar na hAfraice, Deisceart na hEorpa agus Oirthear na hEorpa, an Meánoirthear, an Áise Theas, Lár na hÁise, Oirdheisceart na hÁise agus an tSín) - breis is 120,000 km. 

Cuimhnítear air mar gheall ar a shaothar ***Rihla*** (Na Taistil) a thugann scéal na dtríocha bliain beagnach a raibh sé ag taisteal i bpríomhthíortha Ioslam ag an am agus níos faide i gcéin ná sin, ag fágáil ceann de na cuntais is tábhachtaí ar na dálaí i gcodanna móra den Afraic agus den Áise sa tréimhse sin (fiú mura féidir iontaoibh a chur ann go hiomlán). I roinnt áiteanna, ar ar thug sé cuairt, bhí Ibn Battuta ina bhreitheamh agus is minic a bhaineann an insint leis na deacrachtaí rialacha an shari'a a chur i bhfeidhm ar imeall an domhain Ioslamaigh. 
[clé|mion|cuntas Ibn Battuta de chuid Ibn Juzayy.  Sa [Leabharlann na Fraince inni.]]
D'fhill sé ar Mharacó sa bhliain 1354. Bhí sé ina bhreitheamh ansin go dtí go bhfuair sé bás sa bhliain 1368 nó 1369 (779 AH).

## Féach freisin

* Taiscéalaithe

## Tagairtí

Catagóir:Taiscéalaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1304
Catagóir:Básanna i 1369
Catagóir:Scoláirí Ioslamacha
Catagóir:Daoine Maracacha
Catagóir:Breithiúna
Brendan Ryan

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thuaidh é **Brendan Ryan ** (Gaeilge: *Breandán Ó Riain*) (rugadh é 5 Feabhra, 1953 ). Tá sé ina bhall gníomhach de Pháirtí an Lucht Oibre ón mbliain 1978. Bhíodh sé ina bhall de Seanad Éireann ón mbliain 2007 go 2011 ar an bPainéal Riaracháin. Tá sé ina dheartháir níos óige ag Seán Ryan, iarTD do Bhaile Átha Cliath Thuaidh. 

## Féach freisin

* Polaiteoirí i bhFine Gall Thoir
* Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Seanad
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Alumni Ollscoil Chathair Átha Cliath
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae
Catagóir:Daoine beo

Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath
Ardach, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh)

Is sráidbhaile é **Ardach** (Béarla: *Ardagh* ). Tá sé suite i gContae Mhaigh Eo i ngar do Bhéal an Átha.

## Tagairtí

Ardach
Bréachmhaigh

Is sráidbhaile í **Bréachmhaigh.** Tá an baile suite i gContae Mhaigh Eo. Bhí 1,693 duine ina gcónaí i mBréachmhaigh sa bhliain 2006.

## Tagairtí

Bréachmhaigh
Jimmy Wales

Fiontraí gnó agus comhbhunaitheoir Wikipedia, ciclipéid ar líne, is ea **Jimmy Donal "Jimbo" Wales** (a rugadh ar 7 Lúnasa 1966 i Huntsville, Alabama).

## Luathshaol agus oideachas
Saolaíodh Wales do Jimmy Wales, bainisteoir i siopa grósaera, agus do Doris Wales, múinteoir bunscoile i scoil phríobháideach a bhunaigh a máthair féin i Huntsville. Sa teach scoile úd, nach raibh ach aon tseomra amháin inti, a bhfuair Jimmy Wales óg agus an triúr eile den chlann a gcuid bunoideachais. Faoi aois a cheithre bliana, bhí léamh aige. Bhí an *World Book Encyclopedia* ceannaithe ag a mháthair ó fhear díolacháin, agus bhain Jimmy sult as a léamh. D'éirigh sé mar nós aige an Encyclopædia Britannica a léamh chomh maith. Nuair a bhí an t-ochtú bliain ar scoil críochnaithe aige, d'fhreastail sé ar an Randolph School, ardscoil i Huntsville inar ullmhaíodh na mic léinn don ollscolaíocht. Cé go raibh sé costasach orthu, chuir tuismitheoirí Jimmy Wales béim ón tús ar an oideachas.

Fuair Jimmy Wales céim bhaitsiléara in airgeadas ó Ollscoil Auburn, in Alabama. Lean sé ar aghaidh leis an airgeadas agus é páirteach i gcláracha dochtúireachta in Ollscoil Alabama agus Ollscoil Indiana. Fuair sé céim mháistir san airgeadas ó Ollscoil Alabama ach níor scríobh sé a thráchtas dochtúireachta ariamh. 

## Bomis agus Nupedia

Sa bhliain 1996, chuir Wales agus beirt pháirtí gnó comhlacht Idirlín ag obair darb ainm Bomis, cineál fáinne Idirlín dírithe ar na fir, a chuir fóraim agus suíomhanna eile siamsaíochta, spóirt, ficsin eolaíochta srl le fáil dóibh, grianghraif anghrácha san áireamh ar feadh tamaill. D'éirigh Wales as an bhfiontar sin sa bhliain 2006.

I mí Mhárta na bliana 2000 ag Bomis thosaigh Wales ag obair ar Nupedia, tionscadal ciclipéide i mBéarla, an t-ábhar ab ansa leis. Bhí Nupedia á scríobh ag saineolaithe agus iad ag obair ar bhunús breithnithe piaraí. Cheap Wales fear darb ainm Larry Singer mar phríomheagarthóir ar an gciclipéid; phléigh an bheirt acu cúrsaí fealsúnachta eatarthu féin. Ní raibh Nupedia ag dul chun cinn go maith, áfach, agus mhol Ken Kovitz, cláraitheoir agus cara le Singer, dóibh féidhm a bhaint as Wiki-Software le marbhántacht Nupedia a shárú. 

D'éist siad lena chomhairle agus rinne siad vící den Nupedia. Vící teoranta a bhí ann mar, cé go raibh na hailt le bheith curtha le chéile ag cibé daoine ón taobh amuigh a bhí sásta bheith páirteach san obair—cosúil le Wikipedia an lae inniu—bhí na hailt chríochnaithe le dul faoi inniúchadh saineolaithe Nupedia (na ‘piaraí’ mar dhea) go fóill. Chuir an chuid ba mhó de na saineolaithe céanna an plean seo síos agus suas, áfach—ní raibh siad sásta bheith páirteach ann. Cúig lá ina dhiaidh sin, mar sin, ar an 15ú Eanáir 2001, d’fhoscail Wales an tionscadal don saol mór. An rud nach raibh ann ach deis thurgnamhach le maith a dhéanamh don Nupedia, bhí sé ina chiclipéid neamhspleách a bhaist Sanger ‘Wikipedia’ air.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Jimmy Wales , blag oifigiúil

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Vicipéid
Catagóir:Daoine beo
Aalborg

mionsamhail|250px|Caoláire ''Limfjord'' le ''Aalborg'' i ndeisceart agus ''Nørresundby'' i dtuaisceart (grianghraif tógtha os cionn na cathrach ón spéir)
mionsamhail|250px|Aalborg: Radharc na cathrach

Cathair sa Danmhairg is ea **Aalborg** nó **Ålborg**. Tá an chathair suite cois caoláire Limfjord i dtuaisceart na hIútlainne, leithinis mhór idir an Mhuir Bhailt agus an Mhuir Thuaidh. Tá tuairim is 105,000 duine ina gcónaí sa chathair féin (2012) agus breis is 126,000 duine má chuirtear fo-bhaile *Nørresundby* san áireamh. Is iad na cathracha Odense, Aarhus agus Cóbanhávan amháin atá níos mó ná Aalborg. Mar sin, is í Aarhus an ceathrú cathair is mó sa Danmhairg. 

Tá calafort tábhachtach ann agus aerfort sách mór chomh maith. Iompraíonn lastlonga an comhlachta *Royal Arctic Line* lasta idir príomhchathair Nuuk sa Ghraonlainn agus calafort Aalborg sa Danmhairg. Is é *Aalborg Lufthavn* an tríú aerfort is mó sa Danmhairg atá suite i Lindholm in iarthuaisceart na cathrach. Is féidir eitilt ó Aalborg go hOileáin Fharó. 

Chomh maith le sin tá dhá ollscoil suite sa chathair. *Ollscoil Teicneolaíochta Aalborg* (bunaithe sa bhliain 1974) agus *Ardscoil Cheoil Tuaisceart na hIútlainne* (*Nordjysk Musikkonservatorium*). Is féidir ceachtanna ceoil clasaiceach chomh maith le ceachtanna ceoil nua-aimseartha le freastail ar an gceolscoil. 
## Íomhánna

Íomhá:Udsigt_over_Aalborg_fra_Skovbakken.jpg|Radharc na cathrach
Íomhá:Aalborg_NyTorv_2004_ubt.jpeg|Cearnóg *Nytorv* i lár na cathrach.
Íomhá:Limfjordsbroen 2009-08.jpg|Droichead *Limfjord*
Íomhá:Aalborg_Havnefront_1.jpg|Calafort na cathrach
Íomhá:Aalborg_Lufthavn_indgang.JPG|Aerfort na cathrach
Íomhá:AAUNI05_ubt.jpg|Ollscoil Teicneolaíochta Aalborg
Íomhá:Map_DK_%C3%85lborg.PNG|*Aalborg Kommune* - suíomh i dTuaisceart na hIútlainne
Íomhá:DenmarkCityOfAalborg-viol-reddot-t.png|Cathair Aalborg - suíomh 


## Daoine cáiliúla
* Jørn Utzon, ailtire cáiliúil (ina measc ceoláras Sydney san Astráil)
* Ebbe Sand, peileadóir sacair 

## Comhchathracha
Tá Aalborg nasctha le neart bailte nó cathrach ar fud na cruinne, ina measc 
* 20px Gaillimh
* 20px Dún Éideann, Albain
* 20px Nuuk, An Ghraonlainn
* 20px Húsavík, An Íoslainn
* 20px Fuglafjørður, Oileáin Fharó

## Naisc sheachtracha
* Ceolscoil *Nordjysk Musikkonservatorium*: musikkons.dk 
* Ollscoil Aalborg: aau.dk

* Turasóireacht Aalborg: visitaalborg.com
* Cathair Aalborg: aalborgkommune.dk 

Catagóir:Cathracha na Danmhairge
Anfield

Staid pheile (sacair) is ea **Anfield** atá suite i Learpholl, Sasana. Páirc bhaile an chumainn Liverpool F.C. atá ann, ó bhunaíodh thiar sa bhliain 1892 é. Staid bhaile Everton F.C. a bhíodh ann roimhe sin, idir na blianta 1884 agus 1892, sular bhogadar go Páirc Goodison trasna na cathrach.

Tá 45,276 suíochán ann, agus iad roinnte idir ceithre ardán – an Spion Kop, an Príomh Ardán, Ardán an Chéid agus Bóthar Anfield. Taifeadadh an slua ba mhó riamh in Anfield (61,905) sa chluiche idir Liverpool agus Wolverhampton Wanderers sa bhliain 1952. Rinneadh staid lán-suíochán di sa bhliain 1994, áfach, mar a moladh sa Tuarascáil Taylor tar éis an Tubaiste Hillsborough, inar bhásaigh 96 de lucht leanta an chumainn. Laghdaíodh toilleadh na páirce dá bharr.

Tá dhá de gheataí na páirce ainmnithe in ómós do bheirt iarbhainisteoirí an chlub – mar atá Bill Shankly agus Bob Paisley.

## 

Catagóir:Staideanna spóirt i Sasana
Catagóir:Learpholl
Ardeaglais Canterbury

Ardeaglais Anglacánachí atá suite i Canterbury**,** Kent í **Ardeaglais Canterbury**.  Is Láithreán  Oidhreachta Domhanda UNESCO í. 

### Stair
Bunaíodh an t-easpag Agaistín an chéad séipéal ar an suíomh sa bhliain 596 AD. 

Ar 29 Nollaig 1170, mharaigh leantóirí na rí Thomas Becket san Ardeaglais. 

Sa bhliain 2007, phós Jacob Rees-Mogg Helena Anne Beatrix Wentworth Fitzwilliam de Chair san Ardeaglais agus aifreann Caitliceach ann i Laidin.

## Féach freisin

* Thomas Becket

## Tagairtí

Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Eaglaisí sa Bhreatain
Catagóir:Foirgnimh i Sasana
Catagóir:Kent
Trefynwy

Baile sa Bhreatain Bheag is ea **Trefynwy** (Béarla: *Monmouth*). Tá sé suite i nGleann Wye agus tá timpeall 8877 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:Bailte sa Bhreatain Bheag
Spásaimsir

thumb|Na Gealáin Theas (''Aurora Australis''), Bealtaine 1991
Is éard atá i gceist leis an **spásaimsir** nó le h**aimsir an spáis** ná na hathruithe i gcoinníollacha an spáis in aice leis an Domhan, is é sin, idir atmaisféar na Gréine agus atmaisféar an Domhain. 

Ní hionann é agus aimsir sa chiall chúng, is é sin, athruithe na coinníollacha in atmaisféar pláinéadach an Domhain (an trópaisféar agus an strataisféar). Is ionann an spásaimsir agus na hathruithe sa phlasma, sna réimsí maighnéadacha, sa radaíocht agus i saintréithe eile an spáis a thimpeallaíonn an Domhan. 

An chuid is mó de na hathruithe sa spásaimsir, is é is cúis leo ná an fuinneamh a iompraíonn an ghrianghaoth ó réigiúin an spáis in aice leis an nGrian agus ó atmaisféar na Gréine, is é sin, an crómaisféar agus ón gcoróin. Cé go samhlaítear coincheap na spásaimsire leis an spás in aice leis an Domhan, 

is féidir tagairt a dhéanamh d'aimsir an spáis idirphláinéadaigh agus an spáis idir-réaltaigh féin. Níor tháinig coincheap na spásaimsire in úsáid ach sna nóchaidí. Roimhe sin, ghlactaí leis na feiniméin a dtugtar spásaimsir orthu inniu mar chuid den fhisic, den aeranomaíocht nó den spástaiscéalaíocht.

## Tagairtí

Catagóir:Aimsir
Catagóir:Grian
Bun an Churraigh

Is sráidbhaile é **Bun an Churraigh**. Tá sé suite i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Bun an Churraigh
Catagóir:Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
An Caiseal, Contae Mhaigh Eo (Acaill)

Is sráidbhaile é **an Caiseal**. Tá sé suite ar Oileán Acla. 

## Tagairtí

Catagóir:Acaill
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Louis Armstrong

Trumpadóir agus amhránaí snagcheoil Meiriceánach ó New Orleans, Louisiana ab ea **Louis Armstrong** (4 Lúnasa, 1901 – 6 Iúil, 1971; *Satchmo* nó *Pops*, mar a thugtaí air).

D'imir Armstrong tionchar mór ar fhorbairt an tsnagcheoil, agus chuir sé béim as an nua ar an taispeántas aonair in áit cumadóireacht ar an láthair mar bhall de ghrúpa. 

## Tagairtí

Armstrong, Louis
Armstrong, Louis
Armstrong, Louis
Armstrong, Louis
Armstrong, Louis
Armstrong, Louis
Eamonn Maloney

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thiar Theas é **Eamonn Maloney** (Gaeilge: *Éamonn ó Maoldomhnaigh*) (rugadh é , 1953 ). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre. Is iarbhall é de pháirtí Jim Kemmy, an Democratic Socialist Party agus ghlac sé páirt i dToghchán 1987 do cheantar Bhaile Átha Cliath Thiar Theas ar son an pháirtí sin. Bhíodh sé ina bhall de Chomhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas ón mbliain 1999 go dtí 2011, ag déanamh ionadaíochta ar son cheantar Thamhlachta.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas
* Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Alumni
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill Pháirtí Sóisialach Daonlathach
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Ella Fitzgerald

Snag-amhránaí Meiriceánach ab ea **Ella Jane Fitzgerald** (25 Aibreán, 1917 – 15 Meitheamh, 1996), ar a dtugtar Banríon an Shnagcheoil, Lady Elle agus First Lady of Song. Bhí raon cumasach de trí ochtach aici ((D♭3 go D♭6) agus cumas tobhchumadóireachta aithnidiúil agus í ag "scatáil".

## Tagairtí

Catagóir:Snagcheol
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Yonkers, Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna i 1996
Dúiche Sheoigheach

[220x220px|thumb|Dúiche Sheoighe (i n[glas)|clé]]
Ceantar sléibhtiúil Gaeltachta a shíneann thar theorainneacha Chontae na Gaillimhe agus Chontae Mhaigh Eo is ea **Dúiche Sheoigheach**.  

Is iad na príomhbhailte sa cheantar ná an Mám, Corr na Móna, an Fhairche agus an Chloch Bhreac i gContae na Gaillimhe, agus Fionnaithe, Coill an tSiáin, Tuar Mhic Éadaigh agus an tSraith i gContae Mhaigh Eo.    

Tá sé ráite gur tháinig na Seoighigh as Dúiche Sheoigheach na céadta blianta ó shin. Deirtear go ndeachaigh siad siar go Carna ar dtús agus as sin go hInis Bearachain. 

Tá Comharchumann Dhúiche Sheoigheach suite ar an gCloch Bhreac.  

Gaeilge Lár-Chonnacht an chanúint Ghaeilge a labhraítear sa cheantar seo. 

## Féach freisin

* Róisín Seoighe, Oifigeach Pleanála Teanga i dTuar Mhic Éadaigh, 2026-

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Dúiche Sheoigheach
An tOireamh

Is sráidbhaile é **an tOireamh**. Tá sé suite i gContae Mhaigh Eo. 

## Féach freisin
* Oireamh

## Tagairtí

Oireamh, An t
Nereabolls

Is sráidbhaile ar an Íle, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é **Nereabolls**.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Íle
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
IrishCentral

Nuachtán idirlín do dhiaspóra na nGael timpeall an domhain is ea **IrishCentral**.

## Tagairtí

Catagóir:Meáin diaspóra na hÉireann
Catagóir:Láithreáin gréasáin
Catagóir:Nuachtáin Mheiriceánacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Michael McCarthy

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chorcaigh Thiar-Theas é ** Michael McCarthy** (Gaeilge: *Mícheál Mac Cárthaigh*) (rugadh é ar 15 Samhain 1976). 

Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus bhí sé ina TD 2011-2016. Iarbhall de Sheanad Éireann é agus céadthoghadh chuig an oifig sin sa bhliain 2002 é, agus atoghadh é in 2007 ar phainéal an Lucht Oibre. 

Is as Dúnmaonmhuí in iarthar Chorcaí dó ó dhúchas, agus leag sé cos ar thairseach na polaitíochta i gcéaduair in aois a 22 bliana trí shuíochán a ghnóthú ar son Pháirtí an Lucht Oibre ar Chomhairle Chontae Chorcaí i limistéar toghcháin an Sciobairín.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

## Féach freisin

* Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Seanad
Catagóir:Baill den 23ú Seanad
Catagóir:Rannpháirtithe You're a Star
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Chorcaí
Catagóir:Daoine beo

Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)