open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pelé

Imreoir sacair as Três Corações, an Bhrasaíl ab ea **Pelé** (a rugadh **Edison Arantes do Nascimento** ar an 23 Deireadh Fómhair 1940 agus d'éag 29 Nollaig 2022). Feictear air mar an t-imreoir is fearr a d'imir an spórt riamh, agus tugtar an leasainm *An Rí* air go minic. Idir na blianta 1956 agus 1977, nuair a d'éirigh sé as an spórt, scóráil sé níos mó ná míle cúl don fhoireann Santos, agus bhuaigh sé trí Chorn Domhanda le foireann náisiúnta na Brasaíle.
 
clé|mion|Pelé i lár, san aer, 1970
clé|mion|1968

## Saol
Ba é Edison Arantes do Nascimento an fíorainm a thug a thuismitheoirí air, in ómós Thomas Edison. Ag tús a shaoil, baintí úsáid as an leasainm Dico.  

Fuair sé an leasainm Pelé agus é sa mheánscoil, nuair a d'fhuaimnigh sé ainm a laoich Bilé mícheart (dúirt sé "Pilé" in áit "Bilé"). Níor mhaith leis an ainm ar dtús, agus bhuail sé dorn ar an chéad duine a thug an t-ainm sin air. Scríobh Pelé ina dhírbheathaisnéis nach raibh smaoineamh ar bith aige fhéin nó ag a chairde faoin chiall. Tá sé cosúil leis an bhfocal Gaeilge *peil*, agus tá focal Eabhraise leis an bhfuaimniú céanna a chiallaíonn “iontas” (פֶּלֶא, mar a scríobhtar é sa teanga úd). 

[left|thumb|Pelé leis an Uachtarán [Luiz Inácio Lula da Silva|Lula da Silva, 2004.]]

## Éachtaí
Is é an t-éacht is cáiliúla a rinne Pelé ná  scóráil sé 1,279 gcúl le linn 1,363 chluiche mar imreoir proifisiúnta, éacht atá aitheanta mar churiarracht dhomhanda Guinness.  

Scóráil sé an ceathrú méid is mó cúl i gcluichí idirnáisiúnta, tar éis Ronaldo, Gerd Muller agus Just Fontaine (77 cúl i 92 cluiche). 

Bhuaigh sé an duais FIFA "Imreoir na Bliana" dhá uair, agus "Imreoir na Fichiú hAoise".  

Bhuaigh sé trí Chorn Domhanda sna blianta 1958, 1962 agus 1970. Fuair sé cúl in dhá chluiche ceannais sa Chorn Domhanda (1958 agus 1970).

Sa bhliain 2005, bhronn an BBC an *BBC Sports Personality of the Year Lifetime Achievement Award* air.

## Bás

Bhuail ailse drólainne é agus  bhásaig Pelé ar 29 Nollaig 2022 san ospidéal i São Paulo, in aois 82 dó.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Imreoirí sacair na Brasaíle
Alan Smith

Is imreoir sacair Sasanach é **Alan Smith** (rugadh ar 28 Deireadh Fómhair, 1980 i Leeds, Sasana). Thosaigh Smith ag imirt i bPríomhroinn Shasana le Leeds United i 1998, ach shínigh sé le Manchester United F.C. sa bhliain 2004. Ón mbliain 2007 go 2012 d'imir sé le Milton Keynes Dons, agus ansin chuaigh sé leis na Newcastle United. Ón mbliain 2014 i leith, tá sé ag obair le Nott County. Tosaí ab ea Smith le Leeds, ach inniu is imreoir lár-páirce de ghnáth. Imríonn Smith leis an fhoireann náisiúnta Sasanach freisin, agus tá cúl amháin aige.

Bhris Smith a chos i gcluiche i gcoinne Liverpool ar 18 Feabhra, 2006. Mar thoradh, bhí sé amach as an chluiche ar feadh dhá mhí déag agus ní raibh sé ábalta páirt a ghlacadh i gCorn FIFA an Domhain 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Spórtóirí ó Shasana
Catagóir:Peileadóirí ó Shasana
Béising

Is í **Béising** (Sínis: **Běijīng Shì**, **北京市**) príomhchathair Dhaon-Phoblacht na Síne, agus í ar ceann de na cathracha is mó daonra ar fud an domhain.  

Sa bhliain 2012 bhí fiche milliún, sé chéad nócha agus trí mhíle duine (20,693,000 duine) ina gcónaí i mBéising. Níl sí ar an gcathair is mó daonra sa tír áfach, nó tá fiche agus trí mhilliún duine ina gcónaí i Shang-hai.  

Is í Béising an chathair is tábhachtaí sa tSín ó thaobh na polaitíochta agus an chultúir de. Bardasacht í cathair Bhéising atá faoi smacht díreach an rialtais náisiúnta. Tá ceithre cinn déag de cheantair uirbeacha nó fho-uirbeacha ann chomh maith le dhá chúige tuaithe. 

Mol lárnach tráchta í Béising chomh maith, agus tá ceanncheathrúna na ngnólachtaí is mó faoi úinéireacht an Stáit suite ansin. Tá aerfort idirnáisiúnta Bhéising ar an dara haerfort is gnóthaí sa domhan, más i líon na bpaisinéirí a thomhaistear é.

## Stair
Téann stair na cathrach trí mhílaois siar. Is deacair teacht ar mhórchathair chomh fadsaolach céanna sa domhan, agus chuirfeadh teampaill, páláis, tuamaí, ballaí agus geataí stairiúla na cathrach draíocht ar aon duine.

Maidir leis an stair chomhaimseartha, ní mór an sléacht i gCearnóg Tiananmen ar an 4 Meitheamh 1989 a lua. Faoi thionchar na n-imeachtaí in Oirthear na hEorpa san am chéanna, chuaigh na mic léinn amach sna sráideanna ag agóidíocht agus ag éileamh daonlathais. Sa deireadh, cuireadh tancanna agus saighdiúirí ag ceansú na n-agóideoirí, agus dealraíonn sé go bhfuair na mílte bás de thoradh na cniogbheartaíochta seo.

Cluichí Oilimpeacha. Sa bhliain 2008, tháinig lúithnirí an domhain le chéile i mBéising le Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh a imirt.

## Aeráid

[thumb|left|400px|[Cearnóg Tian'anmen ón nGeata Tian'an]]

Catagóir:Cathracha na Síne
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
John O'Shea

Imreoir sacair as Port Láirge, Poblacht na hÉireann is ea **John O'Shea** (Gaeilge: *Seán Ó Sé*) a rugadh ar an 30 Aibreán, 1981. D'imir O'Shea le Manchester United F.C. go dtí an bhliain 2011. Díoladh é nuair a cheannaigh Alex Ferguson cúpla cosantóir nua. Imríonn sé faoi láthair le Sunderland agus le foireann sacair náisiúnta na hÉireann chomh mhaith. Is féidir leis imirt mar chosantóir nó i lár na páirce.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Imreoirí Príomhroinn Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Daoine beo
N18

Is é an príomhbhóthar idir Gaillimh agus Luimneach ná an **N18**. Tosaíonn sé i Baile Chláir, ag an cheangal leis an N17 (ó Ghaillimh go Sligeach). Téann an cúrsa trí Inis, agus tá sé cóngarach d'Aerfort na Sionainne freisin.

Baillte ar an gcúrsa;

* Baile Chláir na Gaillimhe, don N18 agus N63
* Carn Mór, don R339 agus Aerfort na Gaillimhe
* Orán Mór, don N6 agus an R338
* Droichead an Chláirín
* Cill Cholgáin - N67
* Ard Raithin - don cheangal leis an R347
* An Gort - N66, R460, agus an R353
* Croisín
* Inis - N68, N85, R352, R469, R473, R474, agus R476

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Enya

Is ceoltóir as Gaoth Dobhair, Tír Chonaill í **Eithne Ní Bhraonáin** nó **Enya** (a rugadh ar an17 Bealtaine 1961). Bhí sí ar dhuine de na hamhránaithe ban is cáiliúla ar domhan i dtús an 21ú haois. Ba í an t-amhránaí ban ba mhó éilimh in 2001 agus 2002. Bhí clú domhanda uirthi mar gheall ar an bhfuaim neamh-ghnáth atá ina cuid ceoil. Tá beagnach 80 milliúin ceirníní díolta aici ar fud na cruinne (go dtí 2021). 
clé|mion|22 Eanáir 1989.
clé|mion|"Tábhairne Leo"; bhí muintir Bhraonáin an-cheolmhar
clé|mion|Rinneadh Enya trí albam sa Studio Aigle sa teach seo i mBÁC agus Nicky agus Roma Ryan ina gcónaí ann

## Beathaisnéis
Ba as Gaoth Dobhair agus Contae Shligigh dá muintir. Tógadh Enya i nGaeltacht Dhún na nGall í agus bhí Gaeilge aici ón gcliabhán.  Fuair sí a cuid oideachais i mBaile na nGallóglach, Contae Dhún na nGall.

Bhí an teaghlach an-cheolmhar agus bhí clú agus cáil ar bhaill eile den teaghlach agus iad sa ghrúpa Clannad, grúpa an teaghlaigh. 

I 1980 d'iarr Nicky Ryan ar Enya, bainisteoir Chlannad ag an am, páirt a ghlacadh i gClannad. Bhí an-chion ag an lucht éisteachta uirthi i gcoirmeacha ceoil, agus chuaigh sí leo ar chúpla camchuairt san Eoraip.   I ndiaidh di Clannad a fhágáil i 1982 thosaigh sí ag ceol trí chomhoibriú leis an léiritheoir Nicky Ryan agus leis an liriceoir Roma Ryan.

I 2005 tháinig albam de chuid Enya amach, *Amarantine*. Albam den chéad scoth a bhí ann, agus díoladh 7 milliún cóip de. Agus d'éirigh go maith leis an albam *And Winter Came...*. in 2008. 

Tá Enya ina cónaí faoi láthair i gcaisleán i gCill Iníon Léinín ar an dtaobh ó dheas den chathair Átha Cliath. 

Tá ceithre dhuais Grammy bainte ag Enya, níos mó ná ceoltóir aonar ar bith eile as Éirinn. Bhronn Ollscoil na Gaillimhe Céim Dhochtúireachta sa Cheol (oinigh) uirthi sa bhliain 2007.

## Dioscaliosta
### Le Clannad
* *Crann Úll* (1980)
* *Fuaim* (1981)

### Albaim
* *[[The Frog Prince]] * (1985) - an chéad diosca ag Eithne ina haonar. 
* *[[Enya (albam)|Enya]]* (1986) - ceol ón tsraith faisnéise *The Celts* ón BBC.
* *[[Watermark]]* (1988) - An chéad rath domhanda le hamhráin cháiliúla ar nós *Cursum perficio* agus *Storms in Africa*. 
* *[[Shepherd Moons]]* (1991)
* *[[The Celts]]* (1992, atheagrán Enya) 
* *[[The Memory of Trees]]* (1995)
* *[[Paint The Sky With Stars: The Best Of Enya]]* (1997) - bailiúchán le dhá amhrán nua.
* *[[A Day Without Rain]]* (2000)
* *[[Lord of the Rings]]* (2001) - ceol ón scannán leis an ainm céanna.
* *[[Amarantine]]* (2005) tá trí amhrán ar na diosca seo i dteanga a chum an liriceoir Roma Ryan, an *loxian*. Níl aon amhrán as Laidin ná as Gaeilge, ach ceann amháin as Seapáinis, *Sumiregusa*. 
* *[[And Winter Came]]...* (2008)
* *[[The Very Best of Enya]]* (2009)
* *[[Dark Sky Island]]* (2015)

## Tagairtí

## Naisc
* Suíomh oifigiúil 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair
Catagóir:Clannad
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
1550

## Tarluithe
* 12 Meitheamh - Bunaíodh cathair Heilsincí, san Fhionlainn

## Breitheanna
* 20 Meán Fómhair — Alonso de Guzmán y Sotomayor, 7ú Diúc Medina Sidonia, uaslathaí Spáinneach
* 29 Deireadh Fómhair — Ralph Sherwin, Mairtíreach
* Gan dáta – John Napier, matamaiticeoir Albanach (b. 1617)
* c. 1550 &ndash; Willem Barents, taiscéalaí Ollannach (b. 1597)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1552

## Tarluithe
* Bhunaigh Pedro de Valdivia cathair Valdivia sa tSile.
* Bhunaigh Pedro de Valdivia cathair La Imperial, freisin sa tSile.

## Breitheanna
* 24 Eanáir — Alberico Gentili, dlí-eolaí Iodálach
* 11 Feabhra — Edward Coke, dlíodóir agus breitheamh Sasanach
* 27 Meán Fómhair — Pápa Pól V, Pápa ó 1605 go 1621
* 6 Deireadh Fómhair — Matteo Ricci, misinéir, scoláire agus taiscéalaí Iodálach (b. 1610)
* Gan dáta, ach sa bhliain seo, a cheaptar –
** Walter Raleigh, taiscéalaí agus saighdiúir Sasanach (b. 1618)
** Edmund Spenser, file Sasanach (b. 1599)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1553

## Tarluithe
*

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 19 Aibreán — François Rabelais, scríbhneoir Francach
* 26 Deireadh Fómhair — Lucas Cranach, péintéir agus déantóir priontaí Gearmánach
*

Catagóir:Blianta
Stráice Gaza

Stráice talún sa Mheánoirthear is ea **Stráice Gaza** (Araibis: قطاع غزة‎‎ Qiṭɑʿ Ġazza/Qita' Ghazzah, Eabhrais: רצועת עזה‎ Retzu'at 'Azza), atá suite ar chósta na Meánmhara idir Iosrael agus an Éigipt. 

Tagann an t-ainm ó chathair Gaza. Níl cuan ar bith ag an Stráice. 

Tá barr ar dhá mhilliún duine ina gcónaí i nGaza agus a mbunáite i gcruatan leis na blianta marbha mar gheall ar easpa saorghluaiseachta agus mírialú, gan trácht ar fhoréigean. 

## Stair
Mhill arm Iosrael an rúidbhealach in Aerfort Idirnáisiúnta Iasar Arafat le buamaí i 2000. 
[clé|mion|ollscrios i m[Beit Hanoun.  Grianghraf ar 5 Lúnasa 2014]]
Is lú ná fríd máthair an oilc, deirtear. Ar an 12 Meitheamh 2014, fuadaíodh agus dúnmharaíodh triúr déagóirí Iosraelacha i Heabrón (is in Heabrón atá an choilíneacht mhíchlúiteach Kiryat Arba).  Mhúscail an drochscéal seo conspóid agus thionscain sé ráig foréigin. Chuir Iosrael tús le feachtas ionsaí ar stráice Ghaza ar 8 Lúnasa. Stop na hionsaithe ar 26 Lúnasa 2014. Maraíodh 2,100̟ Palaistíneach ar taobh amháin agus ar an taobh eile, 68 Iosraelach.

Tharla go leor ó shin ... Agóidí Gaza-Iosrael, 2018-2019,  Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2021,  Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022,  Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023 ...

## Polaitíocht
Is é Hamas an t-aon pháirtí amháin atá i gceannas ar shaol polaitíochta na háite faoi láthair.

## Baint Éireannach

Sa bhliain 2008 coinneáladh Naisrín Elsafty agus Treasa Ní Cheannabháin tamall i nGaza tar éis dóibh éalú thar teorainn isteach ón Éigipt le hairgead a bailíodh in Éirinn do theaghlaigh Phalaistíneacha.

Vótáil an Dáil ar 10 Nollaig 2014 ar son rún ó Shinn Féin le haitheantas mar stát a thabhairt don Phalaistín. Tugadh aitheantas sa rún freisin do cheart mhuintir na Palaistíne a dtodhchaí féin a roghnú.  Dá bharr, d'éirigh Éire an 135ú tír a thug aitheantas mar stát don Phalaistín.

## Féach freisin

* ''Gaza'' (scannán)

* Coimhlint Iosrael-Hamas, 2014
* Agóidí Gaza-Iosrael, 2018-2019
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2021
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023
* Cogadh Iosrael-Gaza
* Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia
* Sléacht Al-Rashid, 29 Feabhra 2024

## Íomhánna

Íomhá:Gaza airport 03.jpg|Aerfort Idirnáisiúnta Iasar Arafat
Íomhá:Gaza Strip NASA.PNG|Íomhá satailíte an Stráice


## Tagairtí

Catagóir:An Phalaistín
Catagóir:Stráice Gaza
Coiste na Leabhar

[thumb|Bhí [Dubhghlas de hÍde mar bhaill don Coiste na Leabhar]]
Bunaíodh **Coiste na Leabhar** sa bhliain 1926 faoi choimirce rialtas Chumann na nGaedhal. Bhí Dubhghlas de hÍde san áireamh ag an chéad chruinniú ar an 26ú Bealtaine 1926. Anois, tugtar An Gúm ar Choiste na Leabhar. Bhí sé mar aidhm acu leabhair oideachais Gaeilge a fhoilsiú.

Suas go dtí Meitheamh 1931 bhí 11,810 díolta acu.

Bhí Seosamh Ó Duibhginn mar Chathaoirleach ar feadh tamaill.

## Naisc Sheachtracha
* Eolas faoi bunú agus tús an Gúm (agus Coiste na Leabhar ag an am sin)

## Tagairtí

Catagóir:Coistí
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Stair na Gaeilge
1554

## Tarluithe
*

## Breitheanna
* 19 Eanáir — Pápa Gréagóir XV, Pápa ó 1621 go 1623
* 

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1555

## Tarluithe
* *gan dáta*
** Rinneadh méara ar Eochaill i gContae Chorcaí de William Annyas, an chéad mhéara Giúdach in Éirinn ná sa Bhreatain araon.

## Breitheanna
* 29 Bealtaine — George Carew, 1ú Iarla Totnes, Sasanach a bhí páirteach i gconcas na hÉireann (b. 1629)

## Básanna
* 1 Nollaig — Georg Bauer, mianreolaí Gearmánach
*

Catagóir:Blianta
1556

## Tarluithe
*

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 31 Márta — Thomas Cranmer, ardeaspag Canterbury i rith réimeas Anraí VIII Shasana
* 10 Lúnasa — Iognáid Loyola, naomh Caitliceach agus bunaitheoir Cumann Íosa
*

Catagóir:Blianta
1557

## Tarluithe
*

## Breitheanna
* 8 Iúil — Philip Howard, 20ú hIarla Arundel, uasal Sasanach agus naomh Caitliceach

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1560

## Tarluithe
*

## Breitheanna
* 17 Lúnasa — Erzsébet Báthory, cuntaois Ungárach
* 

## Básanna
* 15 Nollaig — Proinsias II na Fraince, Rí na Fraince
*

Catagóir:Blianta
1600

## Tarluithe
* 8 Deireadh Fómhair - Cuireadh bunreacht scríofa i bhfeidhm i San Mairíne

## Breitheanna
* 17 Eanáir — Pedro Calderón de la Barca, drámadóir Spáinneach (b. 1681)
* 28 Eanáir — Pápa Cléimeans IX, Pápa ó 1667 go 1669
* 19 Samhain — Séarlas I Shasana, rí ar Shasana, Albain agus Éirinn (b. 30 Eanáir 1649)
* a cheaptar, ach gan dáta -
** Piaras Feiritéar, file Éireannach
** Carlo Farina, cumadóir agus veidhleadóir Iodálach (b. 1639)

## Básanna
* 17 Feabhra — Giordano Bruno, fealsúnaí Iodálach (loiscthe ag an stáca sa Róimh as eiriceacht)

Catagóir:Blianta
1602

## Tarluithe
* 3 Eanáir - Cath Chionn tSáile - Tharla an Cath ar an Déardaoin ar an lá seo de réir an Féilire Gréagórach, a bhí in úsáid ag na fórsaí Éireanach agus Spáínneach. De réir an Féilire Iúil, a bhí fós in úsáid ag na Sasnaigh, tá dáta an cath ar an Déardaoin, 24 Nollaig 1601.

## Breitheanna
* 18 Feabhra — Peadar Brahe, státaire agus saighdiúir Sualannach (b. 1680)
* 14 Iúil — Jules Mazarin, taidhleoir agus státaire Francach

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1604

## Tarluithe
* 
## Breitheanna
* Gan dáta cruinn – Johann Rudolph Glauber, ceimiceoir Gearmánach-Ollannach (b. 1670)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
Ard Aidhin

Is bruachbhaile seachtrach de Bhaile Átha Cliath, Éire é **Ard Aidhin** (*Artane* nó *Artaine* as Béarla). 

Bhí caisleán ann ag muintir Hollywood, tráth. I 1534 chuir leantóirí Silken Thomas ardeaspag Bhaile Átha Cliath, John Allen, chun báis taobh amuigh den chaisleán. Leagadh é seo chun scoil thionsclaíoch a thógáil i 1870, faoi stiúradh na mBráithre Críostaí; Scoil Naomh Dáithí atá ann anois. Bunaíodh Banna Ceoil Bhuachaillí Ard Aidhin i 1872 agus tá an-aithne orthu mar gheall ar a dtaispeántais i bPáirc an Chrócaigh le linn cluichí tábhachtacha.

Tharla tubaiste ollmhór ann i bhFeabhra 1981, nuair a dódh club oíche *Stardust* agus fuair 48 duine bás.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Scoil Dháithí in Ard Aidhin 

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Michael Jordan

Is é **Michael Jordan,** nó **MJ,** an t-imreoir cispheile is fearr riamh (de réir an NBA in 2023 ar aon nós); bhuaigh sé 6 chomórtas leis an bhfoireann Chicago Bulls. Rugadh é i mBrooklyn, Nua-Eabhrac sa bhliain 1963.

### Gairm
Bhog an teaghlach go Carolina Thuaidh nuair a bhí sé ina ghasúr óg. Bhuaigh sé scoláireacht cispheile go hOllscoil North Carolina. 

Sa bhliain 1984 bhuaigh sé "Imreoir Choláiste Naismith na Bliana". Is ansin a thosaigh sé ag imirt do na Chicago Bulls. D'imir sé chun tosaigh sa chluiche cispheile don chuid is mó mar go bhfuil sé iontach ard (198cm).

Sa bhliain 1993 d'éirigh sé as an gcispheil nuair a maraíodh a athair agus thosaigh sé ag imirt daorchluiche. 

Ach níor fhan sé ar shiúl ón gcispheil i bhfad agus thosaigh sé ag imirt do na Chicago Bulls arís ar an 18 Márta 1995. Sa bhliain 1996 shínigh sé conradh $30 milliúin leo. D'imir sé a chluiche dheireanach sa bhliain 2003.

### Ar scor
Ar scor, d'éirigh MJ ina fhear gnó. Is fiú  b'fhéidir $1,700 milliún a mhaoin phearsanta in 2023*.*  Agus é 60 bliain d’aois, thug sé $10 milliún don charthanacht *Make a Wish*. Is í seo an tsuim airgid is mó a fuair an charthanacht ó dhuine amháin riamh. Le linn na paindéime COVID, thug MJ dhá mhilliún dollar do charthanacht eile, *Feeding America*.

## Féach freisin

* Cispheil

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Cispheileadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Cispheil
Catagóir:Daoine beo
Cluain Tarbh

Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath in Éirinn í **Cluain Tarbh**, sa phostchód Baile Átha Cliath 3. Seasann Cluain Tarbh ar an gcósta ag Cuan Bhaile Átha Cliath, i ngar d'Fhionnradharc, Mhuiríne, Chill Easra, Árd Aidhin agus Ráth Eanaigh. Ós rud é go bhfuil sé suite ar bhruach na mara, ní lár baile ceart ann ach bóthar a ritheann síos an gcósta le tithe, comhlachtaí agus siopaí suite air. 

Troideadh cath cinniúnach i stair na hÉireann sa cheantar sa bhliain 1014, cath inár maraíodh Ardrí na hÉireann, Brian Bóramha.

## Iompar
Tá Cluain Tarbh suite cúpla míle taobh thuaidh de Chathair Bhaile Átha Cliath, agus tá stáisiún de chuid an DART ar Bhóthar Chluain Tarbh. Cuireann Bus Átha Cliath seirbhís díreach ar fáil anonn is anall ó Mhéansráid na Mainistreach i lár na cathrach go dtí Ascaill an Chaisleáin, bus uimhir 130. Freastalaíonn na busanna 29A, 31 agus 32 ar an chuid den cheantar níos faide intíre timpeall Bhóthar Bhinn Éadair. Tá garáiste de chuid Bhus Átha Cliath suite ar Bhóthar Chluain chomh maith, gar don droichead chuig Cnocán Doirinne.

## Spóirt agus caitheamh aimsire
Is iomaí club spóirt atá gníomhach sa cheantar, idir na gcluichí Gaelacha, rugbaí, galf, cruicéad, seoltóireacht agus iliomad eile.

Tá cumann de chuid an Chumann Lúthchleas Gael, a eagraíonn cluichí peile, iomána agus camógaíochta ag gach aois. Níl craobh Átha Cliath bainte ag na bpeileadóirí sinsir riamh, ach tá geansaí na foirne idirchontae caite ag roinnt imreoirí.

## Daoine mór le rá

* Ciara Ní É

## Féach freisin
* Cath Chluain Tarbh

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
1580

## Tarluithe
* Bhunaigh Juan de Garay Buenos Aires don dara huair.
[mion|Críochnaíodh Uraniborg sa [An Danmhairg|Danmhairg, réadlann agus pálás a rinneadh do Tycho Brahe, réalteolaí.]]

## Breitheanna
* 17 Meán Fómhair - Francisco de Quevedo, scríbhneoir Spáinneach (b. 1645)
* Gan dáta
** (bliain neamhchinnte) Samuel de Champlain, taiscéalaí Francach (b. 1650)

## Básanna
* 19 Lúnasa — Andrea Palladio, ailtire Iodálach (r. 1508)

Catagóir:Blianta
1581

## Tarluithe
* 

## Breitheanna
* 14 Eanáir — James Ussher, Ardeaspag Ard Mhacha
* Gan dáta — Juan Ruiz de Alarcón, scríbhneoir Meicsiceach

## Básanna
* 11 Nollaig — Ralph Sherwin, Mairtíreach
* Conchobhair Ó Briain, Iarla Thuamhumhan (r. 1534?)

Catagóir:Blianta
1582

## Tarluithe
* Bunú Féilire Ghréagóra, tháinig an 15ú Deireadh Fómhair i ndiaidh an 4ú lá.

## Breitheanna
* 
## Básanna
* 12 Aibreán — John Payne, mairtíreach agus sagart Caitliceach Sasanach
* 30 Bealtaine — Luke Kirby, mairtíreach agus sagart Caitliceach Sasanach
* 15 Deireadh Fómhair — Naomh Treasa de Ávila, naomh Caitliceach
*

Catagóir:Blianta
ETA

Is eagraíocht armtha mhídhleathach é **Euskadi ta Askatasuna** (as Gaeilge, *[[Tír na mBascach]] agus Saoirse*), a bhfuil aithne níos fearr uirthi mar **ETA**. 

D'úsáid an bhallraíocht modhanna foréigin cosúil le dúnmharú, fuadach, sracadh agus foréigean sráide chun a chuspóirí a ghnóthú — bunú stát neamhspleách don mhuintir Bhascach i dtuaisceart na Spáinne agus iardheisceart na Fraince. 

Idir 1960 agus 2010, fuair timpeall 1114 duine bás san iomlán, agus b'fhéidir 486 sna forsaí slándála nó sa rialtas. san áireamh sin. 
mion|Múrphictiúr ar son ETA, 2003
Tá nuachtán ann "Gara" (www.gara.net), atá ceangailte go dlúth le Batasuna (páirtí mídhleathach a bhfuil baint aige le hETA)  

## Stair
Dhírigh ETA a gcuid buamaí de ghnáth ar phóilíní agus ar bhaill den Guardia Civil (macasamhail an Gharda Síochána in Éirinn). 

### 1973
Ar an 20 Nollaig 1973, feallmharaíodh Luis Carrero Blanco, faisisteach, agus príomh-aire na Spáinne. Chuir ETA buama ollmhór faoin mbóthar, 80 cileagram dinimíte a bhí ann. D'imigh an réimeas  faisisteach le sruth ina dhiaidh a bháis. Bhí Francisco Franco féin ag dul in aois ag an am. 

### 2004
220x220px|thumb|Múrphictiúr ar son ETA in Alsasua na SpáinneTháinig athrú suntasach ar shaol polaitiúil na Spáinne i ndiaidh an olltoghcháin a bhí ann ar an 14 Márta 2004, trí lá i ndiaidh uafáis an 11 Mártaː Buamáil na dtraenacha i Maidrid. 

Ar an lá céanna, d’ordaigh Ana Palacio, Aire Gnóthaí Eachtracha na Spáinne, do gach ambasadóir Spáinneach gach deis a thapú chun an teachtaireacht a chur trasna gurbh iad ETA a bhí ciontach as an sléacht. Fiú ghlac 1530 Rún ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe gurb é ETA a bhí freagrach as an sléacht. 

Ach oíche roimh an olltoghchán, ghlac rialtas an Partido Popular (ar an eite dheis) leis an bhféidearthacht nach raibh ETA, ach sceimhlitheoirí Ioslamacha, ciontach as an ár, rud a raibh na meáin chumarsáide eachtrannacha cinnte dearfach de an lá roimhe sin. Bhí an chuid is mó de mhuintir na Spáinne bréan de bhréaga an Partido Popular agus bhí léirsithe spontáineacha os comhair phríomhoifig an Partido Popular i Maidrid agus i gcathracha eile. Is é an mana a bhí le cloisteáil ná *"queremos la verdad antes de votar"*: “táimid ag iarraidh na fírinne sula gcaithimid ár vótaí”. Bhí bua ollmhór ag an Partido Socialista san olltoghchán an lá dár gcionn. 
mion

### 2004-2005
Ritheadh bille thar a bheith conspóideach a dtugtar "Plean Ibarretxe" air (is é José Luis Ibarretxe *lehendakari*, nó Príomh-Aire, na mBascach) sa pharlaimint réigiúnach Bhascach ag deireadh mhí na Nollag 2004. Ba é cuspóir an bhille seo leasú a dhéanamh ar an reacht féinrialach Bascach chun Saorstát Bascach a bhunú a bheadh ceangailte le Stát na Spáinne.  

### 2006
D'fhógair ETA sos cogaidh ar an 24 Márta 2006, tar éis 817 duine a mharú le linn a bhfeachtais. Ach ghlac ETA le pléascadh buama in aerfort Mhaidrid, Barajas, ar an 30 Nollaig 2006 inar maraíodh beirt, tar éis don rialtas Spáinneach buaileadh leo go rúnda le linn na míosa sin. 

### 2010-2011
Tháinig sos cogaidh buan i bhfeidhm.

## Féach freisin
* An Tír Bhascach

## Tagairtí

Catagóir:Sceimhlitheoireacht

Catagóir:Polaitíocht na Spáinne
1583

## Tarluithe
* 
## Breitheanna
* 20 Iúil — Alban Roe, mairtíreach Beinidicteach Sasanach
* 
## Básanna
* 21 Samhain — Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan, uasal Éireannach
* Juan de Garay - taiscéalaí agus coilíneach Spáinneach.

Catagóir:Blianta
John de Courcy Ireland

mion|Plaic chomórtha
Staraí agus scríbhneoir ab ea **John de Courcy Ireland** (19 Deireadh Fómhair, 1911 – 4 Aibreán, 2006), a chaith a shaol le cúrsaí polaitiúla agus muirí. 

Throid sé go láidir ar son aitheantais do na daoine a chaith go leor ama ar muir. Bhí fearg air nach raibh aird ag rialtais na h-Éireann ar thábhacht na farraige. Scríobh sé an-chuid leabhar faoi chúrsaí na mara.

Chaith sé 40 bliain ag obair leis na báid tharrthála i nDún Laoghaire, agus scríobh sé stair an chuain sin.

Is iomaí gradam a bronnadh air ar fud an domhain ar son na taighde a rinne sé ar an bhfarraige.  I measc na dtíortha a bhronn gradam air ar son a chuid taighde bhí An Airgintín, An Fhrainc agus an Iúgslaiv.

Labhair sé amach go láidir in aghaidh pholasaí eachtrannach SAM, agus bhí sé gníomhach sna hagóidí in aghaidh Uachtaráin Mheiriceá nuair a thug Ronald Reagan cuairt ar Éirinn i 1984. 

## Foilseacháin
* *History of Dun Laoghaire Harbour*, John De Courcy Ireland – 2001, ISBN 978-0-946130-27-6
* *Lifeboats in Dublin Bay, a review of the service from 1803–1997*, John De Courcy Ireland – 1997, ISBN 978-0-9533540-0-9
* *The Sea and the Easter Rising*. John De Courcy Ireland –  1996 (first version), ISBN 0000002585/ISBN 9780000002587
* *Ireland's maritime heritage*, John De Courcy Ireland – 1992, ISBN 978-1-872228-09-9
* *Ireland and the Irish in Maritime History*, John De Courcy Ireland – 1985, ISBN 978-0-907606-28-4
* *Wreck and Rescue on the East Coast of Ireland*, John De Courcy Ireland – 1983, ISBN 978-0-907606-09-3
* *Ireland's Sea Fisheries: A History*, John De Courcy Ireland – 1981, ISBN 978-0-907606-01-7

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna in 2006
Shang-hai

Is é **Shang-hai** (as Sínis: ), **Shanghai** nó 沪 ('Hù)  an chathair is mó i nDaon-Phoblacht na Síne.  Tá Shanghai ar mhór-chathracha an domhain. 

Tá an chathair suite cois an Iaing-tsí ar chósta thoir na tíre. Is calafort tábhachtach é.

## Stair
Ar an 28 Eanáir 1932, thosaigh Cogadh Shanghai. D’ionsaigh gluaiseacht chogaíochta na Seapáine an chathair. Ghabh na Seapánaigh seilbh ar an limistéar. Ní raibh an tSín aontaithe a dóthain ag an am le cosaint a dhéanamh uirthi féin.
none|thumb|140px|Séadchomhartha Marx agus Engels i Shanghai

## Féach freisin
* Lárionad Airgeadais Domhanda Shang-hai

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Síne
1528

## Tarluithe
* Cath Landriano.
* Conradh Gorinchem.
* Thosaigh gorta i Henan na Síne.

## Breitheanna
* Jeanne d'Albret, banríon Navarre

## Básanna
* 6 Aibreán — Albrecht Dürer, péintéir Gearmánach (r. 1471)
mion|225px|deis|Uaigh Albrecht Dürer

Catagóir:Blianta
1527

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 14 Aibreán — Abraham Ortelius, cartagrafaí Pléimeannach (b. 1598)
* 31 Bealtaine — Pilib II na Spáinne, Rí na Spáinne , an Phortaingéil, Napoli agus an tSicilsa sa16ú haois; Consort rí Shasana

## Básanna
* 21 Meitheamh – Niccolò Machiavelli, údar agus polaiteoir Iodálach (r. 1469)

Catagóir:Blianta
1526

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 

## Básanna
* 4 Lúnasa — Juan Sebastian del Cano, loingseoir Bascach
*

Catagóir:Blianta
Arán

[alt=Taos aráin i losaid agus cros á ghearradh ann|clé|mion|Toirtín aráin triacla á dhéanamh ag Anna Bn Uí Dhomhnaill as Cnoc a' Stollaire i n[Gaoth Dobhair]]

Bunbhia is ea an t-**arán** a dhéantar le taos a fhuineadh, a ghalú nó a fhriochadh. Plúr agus uisce na comhábhair bhunúsacha; cuirtear salann isteach don chuid is mó; agus úsáidtear laibhín éigin de ghnáth, mar shampla giosta. I measc na gcomhábhar is minicí eile, tá spíosraí ar nós an chearbhais nó an tseasamain. Bíonn aráin éagsúla ar fáil i dtíortha éagsúla ar fud an domhain. 

200px|mion|Saghas aráin ón Fhrainc, le crústa pas beag crua

## Féach freisin
* Arán sóide
* Bairín breac
* Bacstaí

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha



Catagóir:Bia
1525

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 

## Básanna
* 3 Eanáir — Vasco da Gama, taiscéalaí Portaingéalach
* Sa bhliain seo nó am éigin ina diaidh – Jacob van Utrecht, ealaíontóir Ollannach (r. c. 1480)

Catagóir:Blianta
1524

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 

## Básanna
* 31 Bealtaine — Thomas Howard, 2ú Diúc Norfolk, uasal Briotanach
* 20 Deireadh Fómhair — Thomas Linacre, lia Sasanach (r. t. 1460)

Catagóir:Blianta
1523

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 

## Básanna
* 24 Meán Fómhair — Pápa Aidrian VI, Pápa ó 1522 go 1523
*

Catagóir:Blianta
1522

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 

## Básanna
* 22 Aibreán — Piero di Cosimo, péintéir Iodálach
*

Catagóir:Blianta
1521

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 14 Lúnasa — Pápa Urban VII, pápa sa bhliain 1590

## Básanna
* 7 Bealtaine — Fernão de Magalhães, taiscéalaí Portaingéalach
* 11 Nollaig — Pápa Leon X, Pápa ó 1513 go 1521
*

Catagóir:Blianta
1517

## Eachtraí
* 31 Deireadh Fómhair - Oíche Shamhna, ghreamaigh Máirtín Liútar a 95 Téis ar dhoras an tséipéil ag Caisleán Wittenberg.

## Breitheanna
* 

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1516

## Eachtraí
*

## Breitheanna
* 5 Aibreán — Conrad von Gesner, nádúraí Eilvéiseach
* 

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1519

## Eachtraí
*

## Breitheanna
* 30 Iúil — Pápa Innocentius IX, Pápa in 1591

## Básanna
* Mí Eanáir — Vasco Núñez de Balboa, taiscéalaí Spáinneach (r. 1475)
* 12 Bealtaine — Leonardo da Vinci, ileolaí Iodálach

Catagóir:Blianta
1513

## Eachtraí

## Tarluithe
*9 Meán Fómhair - Cath Flodden

## Breitheanna
* 
Gan data - Tomás Mac Gearalt, 10ú Iarla Chill (b. 1537)

## Básanna
* 21 Feabhra — Pápa Iúil II (r. 1443)
* 3 Meán Fómhair — Gearóid Mór Mac Gearailt, Piaraí Éireannach agus Fear Ionaid  na hÉireann
* 9 Meán Fómhair —  Séamas IV Alba (r. 1473)

Catagóir:Blianta
1520

## Tarluithe
* 18 Eanáir - Bhuaigh Rí Christian II na Danmhairge agus na hIorua ar na Sualannaigh, ag Loch Asunde.

## Breitheanna
* Aben Humeya, Rí deireanach Granada (d'éag sa bhliain 1568)

## Básanna
* 16 Aibreán — Raffaello Sanzio, péintéir agus ailtire Iodálach
*
Catagóir:Blianta
1515

## Eachtraí
*
[mion|20 Bealtaine: Tugadh [srónbheannach ón India isteach i Liospóin na Portaingéile. Greanadóireacht le hAlbrecht Dürer.]] 

## Breitheanna
* 7 Aibreán — Naomh Treasa de Ávila, naomh Caitliceach
* 

## Básanna
* Gan dáta cruinn ar eolas 
** Giovanni Giocondo, ailtire agus scoláire Iodálach (r. t. 1433)
** Bartolomé Colón, cairteoir agus deartháir óg le Críostóir Colambas (r. t. 1461)

Catagóir:Blianta
1587

## Eachtraí
* Cuireadh Aodh Rua Ó Dónaill i bpríosún i gCaisleán Bhaile Átha Cliath

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 8 Feabhra — Máire I, Banríon na nAlbanach, Monarc na hAlban agus ina céile ag François II na Fraince
*

Catagóir:Blianta
1586

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 30 Aibreán — Naomh Rose as Líoma, as Pheiriú (b. 1617) 

## Básanna
* 23 Márta — Margaret Clitherow, Naomh agus Mairtíreach Caitiliceach (r. 1556) 
* 12 Nollaig — Stefan Batory, Rí na Polainne (r. 1533)

Catagóir:Blianta
1585

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 9 Meán Fómhair — Cairdinéal de Richelieu, bunaitheoir an Acadaimh Fhrancaigh (b. 1642)

## Básanna
* 10 Aibreán — Pápa Gréagóir XIII, Pápa ó 1572 go 1585
* 14 Nollaig — Nicolás Bhailís, easpag Éireannach
*

Catagóir:Blianta
1584

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 24 Meán Fómhair — Francisco de Quevedo, scríbhneoir Spáinneach
* 16 Nollaig — John Selden, dlí-eolaí Sasanach
* Gan dáta — Eoghan Ó Siadhail, dochtúir Éireannach (b. 1650)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1599

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 13 Feabhra — Pápa Alastar VII, Pápa ó 1655 go 1667
* 25 Aibreán — Oilibhéar Cromail, an Tiarna Cosantóra (b. 1658)
* 6 Meitheamh — Diego Velázquez, péintéir Spáinneach

## Básanna
* 13 Eanáir — Edmund Spenser, file Sasanach (r. t. 1552)

Catagóir:Blianta
1598

## Eachtraí
* 13 Aibreán - Forógra Nantes. Thug rí Caitliceach na Fraince comhchearta do Phrotastúnaigh agus do Chaitlicigh, rud a chuir deireadh leis na Cogaí Creidimh sa Fhrainc.
* Cath Bhéal an Átha Buí. Bua ag fórsaí Aodh Uí Néill ar arm Sasanach faoi cheannas Harvey Bagenal.

## Breitheanna
* 7 Samhain — Francisco de Zurbarán, péintéir Spáinneach
* 7 Nollaig — Gian Lorenzo Bernini, ealaíontóir Iodálach
* 

## Básanna
* 28 Meitheamh — Abraham Ortelius, cartagrafaí Pléimeannach (r. 1527)
* 14 Lúnasa — Henry Bagenal, saighdiúir agus polaiteoir Éireannach
* 13 Meán Fómhair — Pilib II na Spáinne, Rí na Spáinne , an Phortaingéil, Napoli agus an tSicilsa sa16ú haois; Consort rí Shasana

Catagóir:Blianta
1511

## Eachtraí
*

## Breitheanna
* 30 Iúil — Giorgio Vasari, staraí ealaíne Iodálach (b. 1574)

## Básanna
* 11 Nollaig — Bianca Maria Sforza, banríon na Rómhánach
*

Catagóir:Blianta
1512

## Eachtraí
*

## Breitheanna
* 20 Aibreán — Séamas V, Rí na nAlbanach
*

## Básanna
* 3 Márta — Amerigo Vespucci, taiscéalaí, airgeadaí, loingseoir, agus cartagrafaí Iodálach
*

Catagóir:Blianta
1595

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 7 Aibreán — Henry Walpole, naomh Sasanach
* 19 Deireadh Fómhair — Philip Howard, 20ú hIarla Arundel, uasal Sasanach agus naomh Caitliceach
*

Catagóir:Blianta
1594

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 19 Feabhra — Henry, Prionsa na Breataine Bige, (b. 1612)
* 15 Meitheamh — Nicolas Poussin, péintéir Francach (b. 1665)
* 26 Samhain — James Ware, staraí
* 9 Nollaig — Gustavus Adolphus, rí na Sualainne (b. 1632)

## Básanna
* 31 Bealtaine — Tintoretto, péintéir Iodálach (r. 1518)
* 24 Iúil — John Boste, mairtíreach Caitliceach Sasanach
* 22 Samhain — Martin Frobisher, taiscéalaí Sasanach (r. 1535)
* 2 Nollaig — Gerardus Mercator, cartagrafaí Pléimeannach/Gearmánach (r. 1512)

Catagóir:Blianta
1593

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
*13 Márta — Georges de la Tour, péintéir Francach (b. 1652)
* 8 Iúil — Artemisia Gentileschi, péintéir Iodálach

## Básanna
* 15 Eanáir — Juan de Herrera, ailtire Spáinneach
* 24 Deireadh Fómhair — Arthur Grey, 14ú Barún Gray de Wilton, uasal Sasanach
*

Catagóir:Blianta
1592

## Eachtraí
* Bunaíodh Coláiste na Tríonóide, i mBaile Átha Cliath, an ollscoil is sine in Éirinn

## Breitheanna
* 28 Márta — Johann Amos Comenius, diagaire, fealsamh, agus oideolaí
* 

## Básanna
* 13 Meán Fómhair — Michel de Montaigne, scríbhneoir Francach (r. 1533)

Catagóir:Blianta
1591

## Eachtraí
* 18 Eanáir &ndash; Mharaigh Naresuan, Rí Shiam, Mingyi Swa, prionsa corónach Bhurma, i gcomhrac aonair. Lá na bhFórsaí Armtha sa Téalainn inniu dá bharr.
mion|San Dmitry

## Breitheanna

## Básanna
* 15 Bealtaine — Dmitry Tsaryevich, mac le Ivan IV Vasilyevich, dúnmharú (r. 1582)
* 10 Nollaig — Polydore Plasden, naomh Caitliceach
* 10 Nollaig — Swithun Wells, naomh Sasanach
* 14 Nollaig — Eoin na Croise, naomh Caitliceach
* 30 Nollaig — Pápa Innocentius IX, Pápa in 1591

Catagóir:Blianta
1590

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 13 Iúil — Pápa Cléimeans X, Pápa ó 1670 go 1676
* 

## Básanna
* 27 Lúnasa — Pápa Sixtus V, Pápa ó 1585 go 1590
* 27 Meán Fómhair — Pápa Urban VII, pápa
* gan dáta - Somhairle Buí Mac Domhnaill, taoiseach ar Chlann Domhnaill sna Glinne agus sa Rúta i gContae Aontroma (r. t. 1505)

Catagóir:Blianta
1597

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 15 Eanáir — Juan de Herrera, ailtire Spáinneach
* 9 Meitheamh — Naomh Iósaf ó Anchieta, mhisinéir Spáinneach (r. 1534)
* 20 Meitheamh &ndash; Willem Barents, taiscéalaí Ollannach (r. 1550)

Catagóir:Blianta
1596

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 31 Márta — René Descartes, eolaí agus fealsamh Francach (b. 1650)
* 8 Iúil — Artemisia Gentileschi, péintéir Iodálach
*  Is dócha ach gan dáta ar eolas – Pocahontas, banphrionsa Indiach-Mheiriceánach (b. 1617)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1569

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
Timpeall na bliana seo –
* Seathrún Céitinn, sagart, file agus staraí Éireannach (b. t.1644)

## Básanna
* 19 Meán Fómhair — Pieter Brueghel, péintéir Pléimeannach
*

Catagóir:Blianta
1566

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 8 Márta — Carlo Gesualdo, cumadóir cheoil Iodálach (b. 1611)
* 26 Bealtaine— Mehmed III, Sabhdán na hImpireacht Otamánacha (b. 1603)
* 19 Meitheamh — Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire (b. 1625)
* 20 Meitheamh — Sigismund III Vasa, Rí na Polainne agus na Sualainne (b. 1632)
* 12 Lúnasa— Isabella Clara Eugenia, Infanta na Spáinne (b. 1633)
* 1 Meán Fómhair— Edward Alleyn, aisteoir Sasanach (b. 1626)
* 23 Deireadh Fómhair — Richard Boyle, 1ú Iarla Chorcaí, uasal Éireannach

## Básanna
* 25 Aibreán – Louise Labé, file Francach (r. 1525)
* 2 Iúil – Nostradamus, astralaí Francach (r. 1503)
* 17 Iúil – Bartolomé de Las Casas, sagart Spáinneach (r. 1484)
* 30 Iúil – Guillaume Rondelet, dochtúir Francach (r. 1507)
* 2 Meán Fómhair – Taddeo Zuccari, peintéir Iodálach (r. 1529)
* 5 Meán Fómhair – Suleiman I, sabhdán na hImpireachta Otamánaí (r. 1494)
* 27 Meán Fómhair – Marco Girolamo Vida, file Iodálach (r. 1490)

Catagóir:Blianta
1565

## Eachtraí
* Mharaigh na Seoighigh, naimhde na bhFlaitheartach, Dónall an Chogaidh, agus ghlac mic Ghráinne ceannas ar thailte a n-athar
* Phós Seán Ó Néill bean Chalbhaigh 
* Chuir na Spáinnigh a gcumhacht i bhfeidhm ar Na hOileáin Fhilipíneacha
* Tharla Léigear Mór Mhálta. 
## Breitheanna
* 20 Samhain — Robert Devereux, 2ú Iarla Essex, uasal Sasanach
* 

## Básanna
* 12 Eanáir — Siobhán Nic Gearailt, Cuntaois Urumhan, cuntaois Éireannach
* 19 Nollaig — Pápa Pius IV, Pápa ó 1559 go 1565
* 23 Nollaig — Conrad von Gesner, nádúraí Eilvéiseach
*

Catagóir:Blianta
1564

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 15 Feabhra — Galileo Galilei, eolaí, fealsamh agus réalteolaí Iodálach
* 26 Aibreán (baisteadh) - William Shakespeare, drámadóir agus file Sasanach

## Básanna
* 28 Feabhra — Michelangelo, dealbhóir, péintéir, ailtire, agus file Iodálach
* 27 Bealtaine — Eoin Cailvín, leasaitheoir creidimh

Catagóir:Blianta
1561

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 22 Eanáir &ndash; Francis Bacon, fealsamh is polaiteoir Sasanach (b. 1626)

## Básanna
* Naoisse Mac Cithruaidh, ceoltóir a bádh ar Loch Gile.

Catagóir:Blianta
1577

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 8 Iúil — Peter Paul Rubens, péintéir Pléimeannach
* 

## Básanna
* 26 Feabhra — Eric XIV na Sualainne, rí Sualannach
*

Catagóir:Blianta
1576

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 21 Meán Fómhair – Girolamo Cardano, matamaiticeoir agus lia Iodálach (r. 1501)

Catagóir:Blianta
1575

## Eachtraí
* 
 
## Breitheanna
* 4 Samhain – Guido Reni, péintéir Iodálach (b. 1642)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1574

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 16 Bealtaine — Pápa Innocentius X, Pápa ó 1644 go 1655
* 

## Básanna
* 27 Meitheamh — Giorgio Vasari, staraí ealaíne agus ailtire Iodálach (r. 1511)

Catagóir:Blianta
1573

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 15 Iúil — Inigo Jones, ailtire Sasanach (b. 1652)

## Básanna
* 17 Iúil — Giacomo Barozzi da Vignola, ailtire Iodálach
*

Catagóir:Blianta
1572

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 1 Feabhra — John Donne, file agus eaglaiseach Sasanach
* 21 Meitheamh — Ben Jonson, scríbhneoir Sasanach
* Gan dáta — Johann Bayer, réalteolaí agus cartagrafaí Gearmánach (b. 1625)

## Básanna
* 11 Bealtaine — Pápa Pius V, Pápa ó 1566 go 1572, naomh
* 3 Nollaig — Il Bronzino, péintéir Iodálach
*

Catagóir:Blianta
1571

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 29 Meán Fómhair — Caravaggio, péintéir Iodálach

## Básanna
* 13 Feabhra — Benvenuto Cellini, gabha óir agus dealbhóir i bhFlórans, r. 1500

Catagóir:Blianta
1570

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 13 Aibreán — Guy Fawkes, míleatach Caitliceach Sasanach  (b. 1606)

## Básanna
* 7 Nollaig — Jacopo Sansovino, snoíodóir is ailtire Iodálach
*

Catagóir:Blianta
1609

## Eachtraí
* 9 Aibreán – Ghlac an Spáinn le neamhspleáchas na hÍsiltíre. 
* 12 Meán Fómhair – D'fhionn Henry Hudson an Abhainn Hudson, cé gur Mauritius a bhaist sé féin uirthi in onóir Mhuiris, Prionsa Nassau, a phatrún.
* Reachtanna Í curtha i bhfeidhm in Albain.

## Breitheanna
* 

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1608

## Eachtraí
* 3 Iúil - Bhunaigh Samuel de Champlain cathair Québec

## Breitheanna
* 14 Aibreán — Illiam Dhone, náisiúnaí agus polaiteoir Manannach
* 9 Nollaig — John Milton, file Sasanach (b. 1674)
* gan dáta cruinn – Evangelista Torricelli, fisiceoir agus matamaiticeoir Iodálach (b. 1647)

## Básanna
* 19 Meitheamh — Alberico Gentili, dlí-eolaí Iodálach
*

Catagóir:Blianta
1607

## Eachtraí
* 14 Bealtaine - Bhunaigh na Sasanaigh Jamestown i Virginia, a gcéad choilíneacht i Meiriceá a mhair.
* Meán Fómhair - Teitheadh na nIarlaí, imeacht Aodha Uí Néill agus Ruairí Uí Dhomhnaill ó Ultaibh go dtí an Fhrainc.

## Breitheanna
* 

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1606

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 6 Meitheamh — Pierre Corneille, drámadóir Francach
* 15 Iúil — Rembrandt, ealaíontóir Ísiltíreach (b. 1669)

## Básanna
* 31 Eanáir — Guy Fawkes, míleatach Caitliceach Sasanach  (r. 1570)

Catagóir:Blianta
1605

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 3 Márta — Pápa Cléimeans VIII, Pápa ó 1592 go 1605
* 27 Aibreán — Pápa Leon XI, Pápa in 1605
* 29 Nollaig — John Davis, taiscéalaí Sasanach (r. c 1550)

Catagóir:Blianta
1499

## Eachtraí
* 	 
	 
## Breitheanna
* 9 Aibreán — Pápa Pius IV, Pápa ó 1559 go 1565
* 	 
	 
## Básanna
*

Catagóir:Blianta
1498

## Eachtraí
* 	 
	 
## Breitheanna
* 	 
	 
## Básanna
* 1 Meitheamh — Girolamo Savonarola, bráthair Doiminiceach Iodálach
*

Catagóir:Blianta
1452

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 30 Meán Fómhair — Girolamo Savonarola, bráthair Doiminiceach Iodálach
* Leonardo da Vinci - ealaíontóir, innealtóir, dealbhóir, agus péintéir Iodálach.

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
Frankfurt

Cathair sa stát Gearmánach, Hesse is ea . Is í an chathair is mó sa stát. Tá an chathair suite ar an Main. Tá an Banc Ceannais Eorpach suite ann. Is é an t-ionad airgeadais is mó sa Ghearmáin.

## Daoine
B'as Frankfurt do go leor scríbhneoirí, ealaíontóirí agus daoine clúiteacha:
* Anne Frank
* Johann Wolfgang von Goethe
* Arthur Schopenhauer

## Naisc sheachtracha
* Wikivoyage - Frankfurt (en)
* Frankfurt - Suíomh oifigiúil 

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Kit Bond

Is iarbhall de Sheanad na Stát Aontaithe ó Missouri é **Christopher Samuel "Kit" Bond** (6 Márta 1939 a rugadh é). Is iargobharnóir Missouri é freisin. Is ball den Páirtí Poblachtach é. Bhí sé ina bhall den Seanad ó 1987 go 2011 nuair a tháinig Roy Blunt i gcomharbas air. Tá Bond ina chomhpháirtí ag Thompson Coburn anois.

Rugadh i St. Louis é agus tógadh é i Mexico, Missouri.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Oileán Codfish

Is oileán (14km²) is ea **Oileán Codfish** () atá suite taobh thoir de Oileán Stewart i An Nua-Shéalainn theas. Is tearmann éan é.

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin
Catagóir:An Nua-Shéalainn
Catagóir:Oileáin Nua-Shéalainn
Edmund Hillary

Ba é **Edmund Hillary** (20 Iúil 1919-11 Eanáir 2008) an chéad duine chun Everest, an sliabh is airde ar domhan, a dhreapadh. Rugadh ar an 20 Iúil 1919 é sa Nua-Shéalainn.

## Féach freisin

* Tenzing Norgay
* Teomólungma

## Tagairtí

Catagóir:Taiscéalaithe
Catagóir:Daoine Nua-Shéalannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna in 2008
Catagóir:Teomólungma
Catagóir:Dreapadóirí
Catagóir:Sléibhteoirí
Hondúras

Is tír i Meiriceá Láir é **Poblacht Hondúras**. Tá teorainn aici le Nicearagua, Guatamala agus an tSalvadóir. Is í Tegucigalpa an phríomhchathair. Tá breis is 7,000,000 duine ina gcónaí i Hondúras.

## Tagairtí


Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Tegucigalpa

Is í **Tegucigalpa** príomhchathair Hondúras agus an chathair is mó sa tír. Tá sí suite i ngleann den ainm céanna ag 14°5′thuaidh 87°13′thiar. Tagann an t-ainm ó *Tekut Xiuatl Pan*, "sliabh airgead" i Nahuatl.

Cuireadh an chathair ar bun le linn tréimhse na coilíneachta mar ionad mianadóireachta. Ba í an chathair mhianadóireachta ba mhó i Meiriceá Láir í ar feadh tamaill, agus rinne an tUachtarán Marco Aurelio Soto príomhchathair na tíre di mar go raibh baint mhór aige féin leis an tionscal sin. Tá an chathair timpeall míle méadar os cionn leibhéal na farraige rud a mhaolaíonn an aeráid, ach suite mar atá sí ar thalamh sléibhtiúil níl sí leagtha amach go rialta mar a bhíonn go leor de na cathacha coilíneacha Spáinneacha.

Tá timpeall milliún go leith daoine ina gcónaí i mórcheantar Tegucigalpa. Éadach, siúcra agus tobac na príomhthionscail anois.

## Stair
Glaodh "Real Villa de Tegucigalpa de Heredia" ar Tegucigalpa nuair a bunaíodh é ar an 29 Meán Fómhair 1578 san áit a raibh baile dúchasach cheana féin. Ionad airgid agus óir a bhí ann ag an am. Ní dhearnadh príomhchathair bhuan Hondúras di go dtí an bhliain 1880. 

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Hondúras
An tSacsain

Is é **Saorstát na Sacsaine** (Gearmáinis: *Freistaat Sachsen*, Soirbis Uachtarach: *Swobodny stat Sakska*, Soirbis Íochtarach: *Zwězkowy kraj Sakska*) an séú stát is mó de réir daonra agus an deichiú stát is mó de réir achair sa Ghearmáin. 18,413 km² a achar talaimh agus is é 4.3 milliún a daonra.

Is í Dresden a príomhchathair. Cathracha móra eile is ea iad Leipzig, Chemnitz agus Zwickau.

Tá an tSacsain ag críochantacht leis na stáit Ghearmánacha Brandenburg, an tSacsain-Anhalt, Thüringen agus an Bhaváir. Thairis sin, tá teorainneacha aici leis an bPolainn agus le Poblacht na Seice.

I Mí na Samhna sa bhliain 2006, bhí 4,252,000 duine ina gcónaí sa tSacsain. Tá daonra na Sacsaine ag dul i laghad, ós rud é go bhfuil sí dealbh dearóil cosúil leis an gcuid is mó d'oirthear na Gearmáine, agus na daoine ag dul siar ar lorg jabanna. Ó athaontú na Gearmáine i leith, chaill an stát sé chéad míle duine dá dhaonra. 

mion|clé|Fógra sa tSacsain as Gearmáinis agus Soirbis

Bunaíodh Saorstát na Sacsaine an chéad uair sa bhliain 1918, nuair a chaith Rí na Sacsaine uaidh an choróin. Roimhe sin, thugtaí *Ríocht na Sacsaine* ar an gcúige. Nuair a tháinig Poblacht Weimar ar an bhfód, chuaigh Saorstát na Sacsaine ann mar cheann de na cúigí. I ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, b'iad na trúpaí Sóivéadacha a d'fhorghabh an tSacsain. Nuair a tháinig Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine chun saoil faoi chúram na Sóivéadach in oirthear na Gearmáine, bhí an tSacsain ina cúige den stát sin ar dtús, mar *Land Sachsen*. Sa bhliain 1952, chuir na Cumannaigh deireadh leis na seanchúigí le córas nua a bhunú don rialtas réigiúnda. In áit na gcúigí (nó *Länder*), roinn siad an tír ina gceantair, nó *Bezirke*, a bhí cosúil leis na h*oblasti* san Aontas Sóivéadach, agus a ceantar féin timpeall ar gach cathair mhór. Mar sin, rinneadh trí cheantar den chineál nua den tSacsain, mar atá, Bezirk Dresden, Bezirk Leipzig, agus Bezirk Chemnitz (ina dhiaidh sin, baisteadh *Karl-Marx-Stadt* ar Chemnitz). Nuair a chuaigh an dá Ghearmáin le chéile arís i ndiaidh dheireadh an Chumannachais sa bhliain 1989, hathbhunaíodh na seanchúigí mar stáit chónascacha arís, ina measc siúd Saorstát na Sacsaine.

Is í an eite dheis, nó an CDU (an tAontas Críostaí Daonlathach), an páirtí is láidre sa tSacsain ó athaontú na Gearmáine. Is iad na hiar-Chumannaigh (PDS - Páirtí an tSóisialachais Daonlathaigh) an páirtí is mó ar an eite chlé. Níor éirigh leis an SPD (is é sin, daonlathaigh shóisialta Iarthar na Gearmáine) mórán dul chun cinn a dhéanamh riamh i dtoghcháin réigiúnda an stáit chónascaigh seo. Ón mbliain 2004 i leith, áfach, tá comhrialtas an CDU agus an SPD ag rialú na Sacsaine.

## Féach freisin
* An Eilvéis Shacsanach

## Tagairtí

Sacsain, An t-
Pat Rabbite

Is polaiteoir Éireannach é **Pádraic Ó Coinín** nó **Pat Rabbitte** de ghnáth (18 Meitheamh 1949 a rugadh é). Ba é ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre é idir na blianta 2002 agus 2007, agus is Teachta Dála é ón mbliain 1989 i leith. Rugadh i gClár Chlainne Mhuiris, Co. Mhaigh Eo é.

Níór ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas
* Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Coinín, Padraic
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Coinín, Pádraic
Coinín, Pádraic
Coinín, Pádraic
Coinín, Pádraic
Coinín, Pádraic
Coinín, Pádraic
Coinín, Pádraic
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Coinín, Pádraic
Catagóir:Daoine beo
1562

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 5 Nollaig — Lope de Vega, drámadóir agus file Spáinneach
* 

## Básanna
* 19 Deireadh Fómhair — Gabriel Fallopius, anatamaí Iodálach
*

Catagóir:Blianta