Manchán Magan

Scríbhneoir, craoltóir agus taistealaí ab ea **Manchán Magan** (20 Lúnasa 1970 - 2 Deireadh Fómhair 2025). Bhí cáil náisiúnta bainte amach ag Magan de bharr a chuid oibre do TG4 agus RTÉ, obair a thosaigh sé thiar sna 1990idí nuair nach raibh sé i bhfad tar éis a chuid oideachais a chríochnú. A chláir taistil agus a shuim sa Ghaeilge is mó a thuill cáil dó agus tugtar aitheantas dó as cabhrú le suim daoine sa Ghaeilge a mhúscailt.

## Beatha
I mBaile Átha Cliath a rugadh Manchán Magan agus tógadh i gceantar Dhomhnach Broc (bóthar ­Eglinton) é. Garmhac ab ea é leis an bpoblachtánach cáiliúil Sheila Humphreys agus ba gharnia é leis An Rathailleach, an náisiúnaí mór le rá a ghlac páirt in Éirí Amach 1916. Chaith sé a laethanta saoire go minic lena Mhamó, Sheila Humphreys i gCeann Trá, Contae Chiarraí.

D'fhreastail sé ar Mount Anville Montessori sna 1970idí agus ansin Coláiste Gonzaga sna 1980idí. Chaith sé bliain amháin i gColáiste na Rinne. 

Rinne sé céim sa Ghaeilge agus sa Dlí i gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath.

### Craoltóir
Sa bhliain 1996 tháinig Manchán agus a dheartháir Ruán chuig Teilifís na Gaeilge (TG4 inniu) ag iarraidh ceamara a fháil ón gcraoltóir nua, ag maíomh go bhféadfadh an bheirt acu cláracha taistil a chur le chéile don chainéal nua Gaeilge. Chuaigh TnaG, mar a thugtar air ag an am, san fhiontar leis agus fuair an bheirt an ceamara. Thugadar aghaidh ar an India, agus as an turas sin tháinig sraith clár taistil, agus tús le ré Mhancháin sna meáin. Bhain sé aitheantas amach ansin mar dhuine de cheannródaithe sheanrá an chláir taistil i nGaeilge; rinne sé os cionn 70 clár taistil lena dheartháir Ruán Magan le linn a shaoil.

Ar na cláir faisnéise eile a rinne sé, bhí an tsraith *Crainn na hÉireann* agus *An Fód Deireanach*, sraith faoi phortaigh na hÉireann. Tharraing sé conspóid uaireanta. Ar cheann díobh sin bhí an tsraith *[[No Béarla (clár teilifíse)|No Béarla]]* sa bhliain 2007, turas timpeall na hÉireann agus é ag labhairt Gaeilge amháin gach áit a ndeachaigh sé, clár faoina dheacra is atá sé do shaol a chaitheamh trí Ghaeilge. 

Ba é an tsraith dheireanach a rinne sé do RTÉ *Listen to the Land Speak*, cláir inar shiúl sé bealaigh spioradálta ársa na tíre féachaint le ceangal idir an duine agus a oidhreacht sa talamh a thabhairt ar ais.

### Feirmeoir agus nadúr
Bhí feirm ag Magan i gContae na hIarmhí. Sa bhliain 1987, agus in aois 17 dó, fuair sé £10,000 le huacht Sheila Humphreys agus geadán talún i gCummerstown. Bhí tábhacht an dúlra, na timpeallachta agus na hilchultúrhachta agus contúirt an domhandaithe agus an truaillithe ina dtéamaí láidre ina saothar. Phléigh sé go minic leis an spioradáltacht ina chuid clár agus leabhar chomh maith.

Sheas Magan don Chomhaontas Glas in Olltoghchán 2016 (Dáilcheantar Longfort–An Iarmhí) ach níor éirigh leis.

### Bás agus oidhreacht
Tháinig ailse phróstataigh air in 2023. Bhásaigh sé dhá bhliain níos déanaí, ar an 2 Deireadh Fómhair 2025. Cúig bliana le cois an leathchéid a bhí sé. I mí Mheán Fómhair 2025, thug Manchán le fios don saol mór (in agallamh a rinne sé ar RTÉ Raidió 1) go raibh sé ag fáil bháis le hailse a bhí scaipthe go dtí áiteacha go leor ina cholainn. Labhair sé faoina chás ar bhealach a chuaigh i bhfeidhm ar mhórán. Timpeall an ama céanna, phós sé a pháirtí Aisling Rogerson in Ospidéal San Séamus.
[mion|293x293px|Scaipeadh a luaithreach i [Cnoc Uisnigh|gCnoc Uisnigh i gContae na hIarmhí]]
Reáchtáladh seirbhís a shochraide i séipéal Choláiste Gonzaga. Créamadh é ina dhiaidh. Scaipeadh a luaithreach i gCnoc Uisnigh, Maireann a pháirtí Aisling, a mháthair Cróine, a dheartháireacha Ríoch agus Ruán, agus a dheirfiúr Líadain.

Bhí a chroí sa Ghaeilge agus sa chultúr a bhain leis an teanga agus gur theastaigh uaidh go mbeadh teacht ag gach duine ar an gcultúr sin. Ach le daoine a mhealladh a bhí sé le héadroime agus le greann. Dhúisigh sé an t-iontas roimh shaibhreas an tsaoil timpeall orainn, a dúirt Prionsias Ní Ghráinne, eagarthóir choimisiúnaithe TG4, in 2025.

## Foilseacháin
Tá leabhair agus iliomad colún scríofa aige do nuachtáin. Ba é *Ninety-Nine Words for Rain (and One for Sun)* a leabhar deireanach a foilsíodh sa bhliain 2025. Ba cholúnaí rialta leis an *Irish Times* é.

**As Gaeilge**
*  "Ó Bhaile Átha Cliath go Nairobi i Seanleoraí Airm" (Coiscéím 1998),
* *Baba-ji agus TnaG* (Coiscéim 2005)
* *Bí i nGrá* (úrscéal) (Coiscéim 2008)
**I mBéarla**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Féach freisin
* ''No Béarla'' (clár teilifíse)
* Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)

## Tagairtí


Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)
Catagóir:Lucht TG4
Catagóir:Lucht RTÉ
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni Choláiste na Rinne
Catagóir:Alumni Choláiste Gonzaga
Catagóir:Alumni Mount Anville Montessori
Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí
Catagóir:Básanna de bharr ailse phróstataigh in Éirinn