An 34ú Dáil

Toghadh an **[[An 34ú Dáil|34ú Dáil]]** ar an 29 Samhain 2024 le linn Olltoghchán na hÉireann 2024. Chas an Dáil den chéad uair ar an 18 Nollaig 2024. Tar éis an toghcháin cuireadh tús le cainteanna maidir le comhrialtas Fiann Fáil-Fine Gael a fhoirmiú, aon uair amháin eile.

## An Dáil
Ar an 18 Nollaig 2024 tháinig an 34ú Dáil Éireann le chéile den chéad uair. Bhí 14 suíochán breise le líonadh in 2024, a fhágann go raibh 174 suíochán ann in iomlán.[mion|Miondealú an 33ú Dála. Tá páirtithe an rialtais [Fianna Fáil (gléghlas), Fine Gael (gorm) ar dheis;  na neamhspleáigh i lár;  agus páirtithe an fhreasúra ar chlé (Sinn Féin, glas dorcha).]]Bhuaigh an dá mhórpháirtí traidisiúnta, Fianna Fáil agus Fine Gael, 48 suíochán agus 38 suíochán faoi seach. D'fhág an 86 suíochán a bhí ag Fianna Fáil agus Fine Gael i bhfoisceacht dhá shuíochán de mhóramh Dála, 88.

Bhí trí ghrúpa teicniúil aitheanta ag an gCeann Comhairle sa 34ú Dáil de réir mar a leanas.

* An Grúpa Teicniúil Neamhspleách (*Independent Technical Group*)
* An Grúpa Teicniúil um Neamhspleáigh agus Páirtithe (*Independent and Parties Technical Group*)
* An Grúpa Teicniúil Réigiúnach (*Regional Technical Group*).  Ar scaradh an Grúpa Réigiúnach sa 34ú Dáil – cuid acu sa rialtas, an chuid eile ag tacú leis an rialtas ach gan aon phost acu ann agus bhí siadsan ag iarraidh I mí Eanáir 2025 ar an Teachta Neamhspleách Carol Nolan dul i bpáirt leo le grúpa teicniúil a bhunú.

[mion|Tharraing  an [Ceann Comhairle|Ceann Comhairle, Verona Murphy, conspóid]]

## Rannpháirtíocht
Rinne Micheál Martin rogha a tharraing conspóid nuair nár thug sé post mar aire rialtais d’oiread agus bean amháin sa bhreis. Ní raibh ach triúr banairí sa Rialtas an 34ú Dáil (Norma Foley ó Fhianna Fáil, agus Helen McEntee agus Jennifer Carroll MacNeill ó Fhine Gael). Ní raibh Mary Butler (an príomhaoire) nó Niamh Smyth ainmnithe mar airí rialtais ag Micheál Martin.

Chuaigh rannpháirtíocht na mban sa rialtas ag an leibhéal is sinsearaí ar gcúl  – bhí ceathrar banairí sa  Rialtas an 33ú Dáil.

B'é an Teachta Dála Dara Calleary an t-aon duine den chúigear déag airí sinsearacha nua gurb as cúige Chonnacht nó cúige Uladh dóibh.

## Conspóid Verona Murphy
Ceapadh Verona Murphy mar Cheann Comhairle tar éis di a bheith sáite san idirbheartaíocht le grúpa réigiúnach na neamhspleách nuair a bhí an Rialtas á chur le chéile. Bhí an freasúra go láidir den tuairim gur socrú polaitiúil a bhí sa cheapachán agus gur ionadaí rialtais a bheadh inti. 

I mí Eanáir, d'iarr roinnt Teachtaí Dála Neamhspleácha ón nGrúpa Réigiúnach cearta labhartha freasúra a bheith acu i nDáil Éireann in ainneoin Teachtaí Dála eile ón ngrúpa sin a bheith sa rialtas ag an am céanna. An craiceann is a luach a bhí na Neamhspleáigh a éileamh, dar le Sinn Féin ag an am.

Tharla ruaille buaille sa Dáil agus cuireadh an Dáil ar atráth cheithre uaire agus cuireadh bac ar thoghadh an Taoisigh agus an rialtais. Bhí an freasúra ag cur in aghaidh léiriú an Cheann Comhairle ar Bhuan-Orduithe na Dála  (go dtí gur athraigh sí é). Sheas fhreasúra seasamh le chéile ; ní raibh comhtharraingt dá leithéid eatarthu le feiceáil roimh an olltoghchán.

Tar éis an chlampair sa Dáil ar an 22 Eanáir, rialaigh Murphy nach mbeadh sciar d’am cainte an fhreasúra ag an ngrúpa Teachtaí neamhspleácha a bhí páirteach i mbunú an rialtais. Bhí an socrú sin ag teacht salach go hiomlán ar chinneadh a d’fhógair sí roimhe sin gur Tadhg an dá Thaobhachas a bheadh i gceist le cead cainte a bheith ag baill an ghrúpa nach bhfuil post sa rialtas nua acu.

Ar an 25 Márta 2025, bhí cúrsaí ina gcíor thuathail uair amháin eile sa Dáil. Faoi dheireadh vótáil an Dáil glacadh le moladh an Rialtais cearta labhartha a thabhairt do Theachtaí Dála Neamhspleácha ón nGrúpa Réigiúnach a thacaíonn leis an Rialtas.   Dúirt an Taoiseach nach raibh san aighneas ach an ruidín soip i gcomórtas leis an gcogadh trádála domhanda a bhí ar na bacáin.

## Reachtaíocht
Chuir an cíor thuathail timpeall Verona Murphy moill mhór ar obair na Dála, agus reachtaíocht chinniúnach ar na bacáin. 

* Bhí leasú suntasach beartaithe ag an Aire Dlí agus Cirt, Jim O’Callaghan, ar phróiseas tearmainn an stáit, sa Bhille um Chosaint Idirnáisiúnta 2025. 
* Bhí an Bille um Chríocha Faoi Fhorghabhái curtha i leith an Rialtais arís agus arís eile ag an bhfreasúra agus ag grúpaí dlúthpháirtíochta leis an bPalaistín, go bhfuil siad ag cúlú ón ngealltanas a rinne siad roimh an olltoghchán go gcuirfí an Bille chun cinn chomh luath agus is féidir.

## An Ghaeilge
Bhí an 34ú Dáil breac le Gaeilgeoirí, iad suite ar bhinsí an fhreasúra agus ar bhinsí an rialtais araon. Agus is minic a raibh siad ag sárú ar chéile ó dhá thaobh an tseomra le linn díospóireachtaí.   I mí Feabhra, bheartaigh an Taoiseach iompú ar an nGaeilge chun sonc a thabhairt do cheannaire Shinn Féin, Mary Lou McDonald. "Tá an Teachta Dála ag insint bréaga (sic) arís!" a d’fhógair sé in ard a ghutha.

Bhí cur chuige an rialtais go dtí seo i leith na Gaeilge agus na Gaeltachta cáinte ag eagraíochtaí teanga. Tugadh faomhadh don Chreat Pleanála Náisiúnta Athbhreithnithe sa Dáil i mí Aibreáin 2025, doiciméad ina raibh beagnach 200 leathanach. Bhí trí alt ann ina luaitear an Ghaeilge agus Ghaeltacht. Bhí an Plean dall ar chúrsaí tithíochta sa Ghaeltacht.

## Neodracht
Agus an Rúis ag gríosú chun cogaíochta, bhí ceist na neodrachta ina hábhar teasaí ar urlár na Dála.  Bhí an Rialtas den tuairim go raibh sé thar am ag Éirinn cur lenár gcumas míleata, i bhfianaise an chogaidh san Úcráin, na cogaíochta hibridí agus leochaileacht na hÉireann .

## Féach freisin

* Olltoghchán na hÉireann, 2024
* Rialtas an 34ú Dáil
* Baill den 34ú Dáil
* An 33ú Dáil

## Tagairtí

Catagóir:Dáil Éireann
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Catagóir:34ú Dáil
Catagóir:2025