Paindéim COVID-19 sna Stáit Aontaithe

mion|250px|mion|clé|Cásanna COVID-19 ''per capita'' sna Stáit Aontaithe

Tá an **paindéim COVID-19 sna Stáit Aontaithe** mar chuid de phaindéim dhomhanda an ghalair coróinvíreas 2019 (). Tuairiscíodh níos mó ná 32 milliún cás dearbhaithe faoi Aibreán 2021, agus níos mó ná 572,000 bás mar thoradh air, an chuid is mó d’aon tír ar domhan.

## Amlíne
### Nollaig 2019 go Feabhra 2020
Go déanach i mí na Samhna 2019, rinneadh ionfhabhtuithe coronavirus a bhriseadh amach den chéad uair i Wuhan, an tSín. Thuairiscigh an tSín an braisle go poiblí an 31 Nollaig, 2019. Ar 6 Eanáir, thairg Seirbhísí Sláinte agus Daonna na SA foireann de shaineolaithe sláinte Ionaid um Rialú agus Cosc ar Ghalair (RCG) a chur chun na Síne chun cuidiú leis an ráig a choinneáil, ach rinne an tSín neamhaird ar an tairiscint, a dúirt an CDC a chuir leis na SA. agus tíortha eile ag fáil tús déanach leis an gcontúirt a aithint agus gníomhú go luath.

Tar éis don tSín a dhearbhú gur coróinivíreas tógálach nua ba chúis le braisle na n-ionfhabhtuithe an 7 Eanáir, d’eisigh an RCG comhairleach sláinte oifigiúil an lá dár gcionn. Thug an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) foláireamh an 10 Eanáir faoin bhféidearthacht láidir go ndéanfaí tarchur ó dhuine go duine agus mhol sí réamhchúraimí. Ar 20 Eanáir, dheimhnigh an WHO agus an tSín araon gur tharla tarchur ó dhuine go duine. Chuir an RCG a Lárionad Oibríochtaí Éigeandála (LOE) i ngníomh láithreach chun freagairt don ráig sa tSín. Tuairiscíodh freisin an chéad tuarascáil ar chás COVID-19 sna SA.Tar éis cásanna eile a thuairisciú, an 30 Eanáir, dhearbhaigh an EDS Éigeandáil Sláinte Poiblí Imní Idirnáisiúnta (ESPII) - an leibhéal aláraim is airde  - ag tabhairt le fios gur chóir "gach tír a ullmhú le haghaidh coimeádta." An lá céanna, dhearbhaigh an CDC an chéad chás duine i duine i Meiriceá. An lá dár gcionn, d’fhógair na SA éigeandáil sláinte poiblí. Cé nach raibh ach seacht gcás aitheanta sna Stáit Aontaithe faoin dáta sin, thuairiscigh an SSD agus an RCG go raibh an chosúlacht ann go mbeadh cásanna breise le feiceáil sa tír.

D'imigh riarachán Trump náisiúnaigh Mheiriceá as Wuhan go déanach i mí Eanáir; chuir oifigigh nár chaith fearas cosanta fáilte roimh na haslonnaithe toisc go raibh riarachán Trump buartha faoi "droch-optaic." Ar 2 Feabhra, d’achtaigh na SA srianta taistil chuig agus ón tSín. Ar 6 Feabhra, tharla an bás Meiriceánach is luaithe a dearbhaíodh le COVID-19 (bás bean 57 bliain d’aois) i gContae Santa Clara, California. Níor thuairiscigh an RCG a dhearbhú go dtí 21 Aibreán, faoin bpointe sin tharla naoi mbás COVID-19 eile i gContae Santa Clara. Bhí an víreas ag scaipeadh nár aithníodh ar a laghad ó thús mhí Eanáir agus b’fhéidir chomh luath le mí na Samhna. An 25 Feabhra, thug an RCG rabhadh do phobal Mheiriceá den chéad uair ullmhú le haghaidh ráige áitiúil. Mar sin féin, luathaigh cruinnithe móra a tharla roimhe sin tarchur luathaithe.

I mí Feabhra, ghlac an Leas-Uachtarán Mike Pence seilbh ar an Rúnaí Alex Azar mar chathaoirleach ar Thascfhórsa Coronavirus an Tí Bháin.

### Márta go hAibreán 2020
mion| 6 Márta: An tUachtarán Trump agus Alex Azar ag síniú an Achta um Leithreasaí Forlíontacha Coronavirus agus Freagra Forlíontach ina dhlí
Ar 6 Márta, shínigh iaruachtarán Donald Trump an tAcht um Ullmhacht agus Freagairt don Choróinvíreas i leith Leithreasaí Forlíontacha, 2020 ag an Teach Bán. Bhí $8.3 billiún curtha i leataobh dul i ngleic leis an bpaindéim. 

Faoi 11 Márta, bhí an víreas scaipthe go 110 tír, agus dhearbhaigh an EDS paindéim go hoifigiúil. Bhí foláireamh tugtha ag an RCG cheana féin go bhféadfadh líon mór daoine a dteastaíonn cúram ospidéil uathu an córas cúram sláinte a ró-ualach, rud a d’fhágfadh básanna nach féidir a chosc. Dúirt an Dr. Anthony Fauci go raibh an básmhaireacht ón gcoróinvíreas 10 n-uaire níos airde ná an fliú coitianta.
 
Faoi 12 Márta, bhí cásanna a ndearnadh diagnóis orthu de COVID-19 sna SA níos mó ná míle. Ar 13 Márta, d'fhógair Trump staid éigeandála sa tír. Ar 16 Márta, thug an Teach Bán comhairle i gcoinne aon chruinnithe de níos mó ná deichniúr. Ón 19 Márta, tá comhairle tugtha ag an Roinn Stáit do shaoránaigh na SA gach taisteal idirnáisiúnta a sheachaint.

Faoi lár mhí an Mhárta, bhí gach caoga stát in ann tástálacha a dhéanamh le cead dochtúra, ón CDC nó ó shaotharlanna tráchtála. Mar sin féin, bhí líon na dtrealamh tástála a bhí ar fáil teoranta i gcónaí, rud a chiallaigh go gcaithfí fíorlíon na ndaoine a bhí ionfhabhtaithe a mheas. De réir mar a thosaigh cásanna ag leathadh ar fud na tíre, thosaigh gníomhaireachtaí cónaidhme agus stáit ag glacadh céimeanna práinneacha chun ullmhú le haghaidh borradh othar ospidéil. I measc na mbeart bhí áiteanna breise a bhunú d’othair ar eagla go dtiocfadh ospidéil thar fóir. Glaodh ar dhaonchumhacht ó na hairm mhíleata agus oibrithe deonacha chun cabhrú leis na háiseanna éigeandála a thógáil. Thosaigh riarachán Trump ag ceannach méideanna móra trealaimh leighis. Ag deireadh na míosa, d'agair riarachán Trump an tAcht um Tháirgeadh Cosanta tionscail a threorú chun trealamh leighis a tháirgeadh.

Le linn mhí an Mhárta agus go luath i mí Aibreáin, chuir roinnt rialtas stáit, cathrach agus contae coraintíní “fanacht sa bhaile” ar a ndaonraí chun scaipeadh an víris a chosc. Faoi 27 Márta, bhí os cionn 100,000 cás tuairiscithe ag an tír. Ar 2 Aibreán, faoi threoir an Uachtaráin Trump, d’ordaigh na hIonaid um Sheirbhísí *Medicare & Medicaid* (IMS) agus RCG treoirlínte coisctheacha breise don tionscal saoráidí cúraim fadtéarmacha. Ar 11 Aibreán, tháinig dola báis na SA ar an líon is airde ar domhan nuair a shroich líon na mbásanna 20,000, ag dul thar líon na hIodáile. An 19 Aibreán, chuir an CMS rialacháin nua leis á cheangal ar thithe altranais cónaitheoirí, a dteaghlaigh agus a n-ionadaithe, a chur ar an eolas faoi chásanna COVID-19 ina saoráidí. An 28 Aibreán, sháraigh líon iomlán na gcásanna dearbhaithe ar fud na tíre aon mhilliún.

### Bealtaine go Lúnasa 2020
Faoi 27 Bealtaine, níos lú ná ceithre mhí tar éis don phaindéim na SA a bhaint amach, bhí 100,000 Meiriceánach tar éis bás a fháil le COVID-19. Mar thoradh ar athoscailtí eacnamaíocha stáit agus easpa orduithe masc forleathan tháinig ardú géar i gcásanna ar fud an chuid is mó de mhór-roinn na SA lasmuigh den Oirthuaisceart. Léirigh staidéar a rinneadh i mBealtaine 2020 go raibh fíorlíon na gcásanna COVID-19 sna Stáit Aontaithe i bhfad níos airde ná líon na gcásanna dearbhaithe agus go raibh ionfhabhtuithe 6 go 24 huaire níos airde i roinnt áiteanna.

Ar 6 Iúil, d’fhógair Roinn Stáit na Stát Aontaithe aistarraingt na SA ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte le héifeacht ó 6 Iúil, 2021. Rith na SA cúig mhilliún cás COVID-19 faoi Lúnasa 8.

Ar 10 Iúil, ghlac an RCG an Cóimheas Báis Ionfhabhtaithe (CBI), "líon na ndaoine a fhaigheann bás den ghalar i measc gach duine atá ionfhabhtaithe (siomptómach agus neamhshiomptómach)," mar mhéadracht nua maidir le déine an ghalair, ag teacht in áit an Chóimheas Báis Cás Siomptómach agus an Cóimheas Siomptómach um Ospidéalú Cásanna. In aghaidh an RCG, cuireann an CBI "cásanna síntómacha agus neamhshiomptómacha san áireamh, agus dá bhrí sin féadfaidh sé a bheith ina pharaiméadar intomhaiste níos dírí maidir le déine galair do COVID-19."

I mí Iúil, sheol US PIRG agus 150 gairmí sláinte litir ag iarraidh ar an rialtas cónaidhme "é a dhúnadh síos anois, agus tosú arís". I mí Iúil agus go luath i mí Lúnasa, iolraíodh iarratais, le roinnt saineolaithe ag iarraidh glasáil “sé go hocht seachtaine” a chreid siad a chuirfeadh an tír ar ais faoin 1 Deireadh Fómhair, in am chun scoileanna a athoscailt agus toghchán pearsanta a bheith aici.

I mí Lúnasa, d’fhreastail os cionn 400,000 duine ar 80ú Railí Gluaisrothar Sturgis i Sturgis, Dakota Theas, agus uaidh sin amach, bhí 300 duine ar a laghad i níos mó ná 20 stát ionfhabhtaithe. Lean an RCG le tuarascáil ar na 51 cás deimhnithe a bhain le himeachtaí bunscoile, 21 cás tánaisteacha, agus cúig chás treasach i stát comharsanachta Minnesota, áit a bhfuair freastalaí amháin bás de COVID-19.

### Meán Fómhair go Nollaig 2020
Ar 22 Meán Fómhair, fuair na SA 200,000 bás, de réir sonraí ó Ollscoil Johns Hopkins. Go luath i mí Dheireadh Fómhair, d’fhógair sraith gan fasach d’fhigiúirí polaitiúla agus lucht foirne ardphróifíle na SA go raibh tástáil dhearfach déanta acu ar COVID-19. Ar 2 Deireadh Fómhair, d’fhógair Trump ar Twitter go raibh tástáil dhearfach déanta aige féin agus ag an gCéad Mhuire ar an coronavirus agus go ndéanfadh sé coraintín láithreach. Tugadh táirge turgnamhach Regeneron do Trump le dhá antasubstaint monoclonal agus tugadh go dtí Ionad Leighis Míleata Náisiúnta Walter Reed é, áit ar tugadh *remdesivir* agus *dexamethasone* dó.

Rinne *USA Today* staidéar ar iarmhairt na feachtais toghcháin uachtaránachta, ag aithint nach raibh sé dodhéanta cúisíocht a chinneadh. I measc a bhfionnachtana, tháinig méadú 35% ar chásanna i gcomparáid le 14% don stát tar éis rally Trump i gContae Beltrami, Minnesota. Rianaíodh cás amháin chuig rally Biden i Duluth.

Ar 9 Samhain, d’fhógair foireann aistrithe an Uachtaráin Joe Biden a Bhord Comhairleach COVID-19. Ar an lá céanna, sháraigh líon iomlán na gcásanna 10 milliún  agus d’ardaigh an t-iomlán os cionn 1 mhilliún cás sna deich lá roimhe sin, ar an meán 102,300 cás nua in aghaidh an lae. D’fhógair Pfizer freisin go bhféadfadh a vacsaín COVID-19 a bheith suas le 90% éifeachtach. I mí na Samhna, tháinig riarachán Trump ar chomhaontú le roinnt asraonta miondíola, lena n-áirítear cógaslanna agus ollmhargaí, chun an vacsaín COVID-19 a dhéanamh saor nuair a bheidh sé ar fáil.

In ainneoin mholtaí an rialtais gan taisteal, chríochnaigh os cionn dhá mhilliún duine ag eitilt ar aerlínte le linn na tréimhse Buíochais. Ar 8 Nollaig, rith na SA 15 milliún cás, agus bhí tástáil dhearfach ag thart ar dhuine as gach 22 Meiriceánach ó thosaigh an phaindéim. Faoi 12 Nollaig, bhí méadú 38% ar ionfhabhtuithe COVID-19 ag fostaithe TSA ar fud aerfoirt na SA. An 14 Nollaig, fuair na SA 300,000 bás, arb ionann é agus níos mó ná 961 bás in aghaidh an lae ón gcéad bhás a bhí ar eolas an 6 Feabhra. Tuairiscíodh níos mó ná 50,000 bás le mí anuas, agus tharla 2,403 bás laethúil ar an meán le seachtain anuas.

An 24 Nollaig, tar éis imní a bheith ann faoi leagan nua SARS-CoV-2 ón Ríocht Aontaithe (B.1.1.7) is dócha a bheidh in-tarchurtha, d’fhógair an CDC ceanglais tástála maidir le paisinéirí Meiriceánacha atá ag taisteal ón RA, a riar laistigh de 72 uair an chloig., ag tosú an 28 Nollaig. Ar 29 Nollaig, thuairiscigh SAM an chéad chás den leagan seo i Colorado. Ní raibh aon stair taistil ag an othar, rud a d’fhág go ndúirt an RCG, "I bhfianaise an chodáin bheag d’ionfhabhtuithe SAM a cuireadh in ord, d’fhéadfadh an leagan a bheith sna Stáit Aontaithe cheana féin gan a bheith braite."

### Eanáir go Feabhra 2021
[mion| Leas-Uachtarán [Kamala Harris ag fáil a dara vacsaíniú COVID-19 ag na hInstitiúidí Náisiúnta Sláinte. Fuair sí féin agus oifigigh phoiblí eile an vacsaín ar cheamara mar iarracht a sábháilteacht a thaispeáint.]]
[mion| Tugann an tUachtarán [Joe Biden cuairt ar láithreán vacsaínithe COVID-19 ag Ionad Leighis Walter Reed]]
Ar 1 Eanáir, 2021, rith na SA 20 milliún cás, ag léiriú méadú de níos mó ná aon mhilliún le seachtain anuas agus 10 milliún i níos lú ná dhá mhí. Ar 6 Eanáir, d’fhógair an RCG go bhfuair sé 52 cás dearbhaithe ar a laghad den leagan B.1.1.7 i California, Florida, Colorado, Georgia, agus Nua-Eabhrac; agus leag sé béim freisin go bhféadfadh níos mó cásanna a bheith sa tír cheana féin. Sna laethanta ina dhiaidh sin, tuairiscíodh níos mó cásanna den leagan i stáit eile, rud a thug ar iar-stiúrthóir an RCG Tom Frieden a chuid imní a chur in iúl go mbeidh na SA “go luath in aice leis an gcás is measa”. Creidtear go raibh an leagan B.1.1.7 i láthair sna SA ó Dheireadh Fómhair.

An 6 Eanáir freisin, rinne lucht tacaíochta an Uachtaráin Trump stoirm ar fhoirgneamh Capitol na Stát Aontaithe. Ghlac gníomhaí amháin ar a laghad páirt sa chíréib in ainneoin diagnóis dearfach COVID-19 le déanaí, agus is beag ball den slua a chaith cumhdaigh aghaidhe, agus tháinig go leor acu as an mbaile. Taifeadadh grúpa Poblachtánach gan masc a bhí ag foscadh i bhfeidhm ag diúltú maisc a thairgeann an tIonadaí Lisa Blunt Rochester (D-DE), agus suas le 200 tuairiscíodh go ndearna foireann chomhdhála foscadh i seomraí éagsúla laistigh den Capitol, ag méadú an riosca tarchuir a thuilleadh. Thuairiscigh Brian P. Monahan, dochtúir freastail na Comhdhála, ina dhiaidh sin go bhféadfadh baill na Comhdhála a bheith nochtaithe do dhaoine eile le COVID-19 agus iad ag foscadh i bhfeidhm. Tá tástáil dearfach déanta ag ceathrar ball den Chomhdháil mar gheall ar an nochtadh.

Ar 19 Eanáir, fuair na SA básanna 400,000, díreach cúig seachtaine tar éis don tír 300,000 bás a fháil. Ar 22 Eanáir, rith na SA 25 milliún cás, agus tástáil dearfach ar COVID-19 ag duine as gach 13 Meiriceánach. Ar 25 Eanáir, thuairiscigh na SA a gcéad chás de leagan nua SARS-CoV-2 ón mBrasaíl (P.1) i Minnesota. Trí lá ina dhiaidh sin, an 28 Eanáir, thuairiscigh an tír a chéad dá chás d’ athróg nua SARS-CoV-2 a d’fhéadfadh a bheith frithsheasmhach ó vacsaín ón Afraic Theas (501. V2) i Carolina Theas. Ar 22 Feabhra, fuair na SA 500,000 bás, díreach cúig seachtaine tar éis don tír 400,000 bás a fháil. Faoi 23 Feabhra, tuairiscíodh níos mó ná 1,880 cás den leagan B.1.1.7 i 45 stát, agus bhí imní ann faoi ardú nua i gcásanna san earrach.

## Tagairtí

Catagóir:Pages with unreviewed translations
Catagóir:Paindéim COVID-19
Catagóir:Stair na Stát Aontaithe