open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prionsa Pilib, Diúc Dhún Éideann

clé|mion|244x244px|1954
Diúc Briotanach ba ea **Prionsa Pilib, Diúc Dhún Éideann** (10 Meitheamh 1921 - 9 Aibreán 2021). Bhí sé pósta le Eilís II na Ríochta Aontaithe le breis agus seachtó bliain.   

## Saol
Is Séarlas, Aindrias agus Éadbhard iad a mhic agus is Áine a iníon.  

Os cionn 70 bliain a bhí sé pósta leis an mBanríon Elizabeth II. “Thionlaic sé an Bhanríon ar a cuairteanna chuig Thuaisceart Éireann go minic agus ar a cuairt Stáit stairiúil ar Éirinn in 2011", a dúirt a dúirt Micheál D Ó hUigínn.  

I gcaitheamh na mblianta, dhírigh Gradaim Dhiúc Dhún Éideann aird na nglúnta agus na ndaoine ó chúlraí éagsúla go héifeachtach ar rannpháirtíocht na saoránach.   

### Bás
D'éirigh an Diúc as imeachtaí poiblí go hoifigiúil sa mbiain 2017. Bhí sé thar a bheith breoite ó thosach na bliana 2021. Chaith sé mí iomlán san ospidéal. Bhí ionfhabhtú air, agus ansin, rinneadh obráid croí air. D'fhill sé ar Chaisleán Windsor ar 16 Márta le ham a chaitheamh le Banríon Eilís.    

99 bliain d’aois a bhí an Diúc nuair d'éag sé ar  9 Aibreán 2021. Tá sé ar an gcéile is faide a thug seirbhís d’aon rí nó banríon ar Shasana.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Daoine Gréagacha
Catagóir:Dearthóirí Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil Arm na Breataine
Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta
Catagóir:Lucht Ollscoil Dhún Éideann
Catagóir:Mairnéalaigh
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Scríbhneoirí Briotanacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
An Chloch Dhubh

Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí í **an Chloch Dhubh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Crois an Bharraigh

Is sráidbhaile suite i gContae Chorcaí í **Crois an Bharraigh**. Tá sé ar an R589 Bothár Réigiúnach i bParóiste Chnoic an Bhile-Inis Eonáin faoi sé cilímeader déag thiar ó Chathair Chorcaí agus deich gcilímeader ó oirthear Dhroichid na Bandan.  

Sruthann an Abhainn Buí tríd an mbaile agus leanann sé go Carraig Uí Leighin agus téigh isteach na farraige.  

## Stair
Tharla Luíochán Croise an Bharraigh i rith Chogaidh na Saoirse. Ar an 19 Márta 1921 d'ionsaigh baill d'Óglaigh na hÉireann dream saighdiúirí na Breatainne. D'eagraigh Tomás de Barra an t-ionsaí agus mharaigh na hÓglaigh timpeall 40 saighdiúir. Faraor maraíodh idir 3 agus 6 Óglaigh sa chomhrac. 
clé|mion|166x166px
Tamaill ó shin, bhí dhá stáisiún traenach sa cheantar: ceann i nGarraí Thancaird agus ceann i gCoill Éadaí. Ag an stáisiún seo bhí nasc idir an bpríomhlíne go Iarthar Chorcaí agus an líne go Cionn tSáile. Rith an t-iarnród go Droichead Bandan agus Iarthar Chorcaí trí Chrois an Bharraigh.  

## Áiseanna
Tá dhá scoil in aice leis an mbaile: ceann i gCnoc an Bhile agus ceann i nGarrán an Bháitéaraigh. Chomh maith leis sin tá siopa, naíolanna agus gáráistí mótair sa sráidbhaile. 

Sa bhliain 2007 osclaíodh bóthar nua i gCrois an Bharraigh agus anois seachaintear Cuimhneachán  Luíocháin Chrois an Bharraigh.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe

[mion|[Nigel Farage, ceannaire an pháirtí i dtráth an reifrinn Bhreatimeachta]]
Tá  **Páirtí Neamhspleáchas na Ríochta Aontaithe** nó **PNRA**  ( nó ) ar cheann de na páirtithe polaitiúla sa Ríocht Aontaithe. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 1993, tar éis gur shínigh rialtas na Ríochta Aontaithe Conradh Maastricht, chun glao ar son imeachta na Ríochta Aontaithe amach as an Aontas Eorpach. Go láithreach, níl suíomh ar bith acu i bParlaimint na Ríochta Aontaithe, ach dá ainneoin sin is iadsan atá go láithreach ar an gceathrú páirtí is mó roghnaithe i bpobalbhreitheanna olltoghcháin. Go ginearálta, glacann an páirtí seasamh eite dheise ar cheisteanna eacnamaíochta agus sóisialta.

Tacaíonn an páirtí anois le Breatimeacht 'crua', agus go mbeadh níos lú inimirce isteach sa Ríocht Aontaithe. D'imir an páirtí ról tábhachtach i socrú Pháirtí Coimeádach na Ríochta Aontaithe sa bhliain 2013 reifreann ar bhallraíocht na Ríochta Aontaithe san Aontas Eorpach a ghealladh dá mbuafaidís an chéad olltoghchán eile, agus rinne siad feachtas ar son 'imeacht' sa reifreann seo.

[mion|[Paul Nuttall, ceannaire tráthúil, agus Paul Oakley, iarrthóir do Pharlaimintcheantar Clacton, ag déanamh feachtais in Olltoghchán 2017]]

I Mí na Nollag 2018, d'imigh iarcheannaire Nigel Farage den pháirtí, agus é ag scríobh sa nuachtán *The Telegraph* "nach é UKIP an páirtí Breatimeachta ar gá linn é", agus é ag cáineadh an pháirtí as a bheith frithioslamach agus róghafa le Tommy Robinson, duine mór ar an eite an-deis i Sasana.. I Mí Eanáir 2019, cuireadh páirtí nua, an Brexit Party, ar bun, a bhfuil Farage ina cheannaire air, agus thit sciar vótaí UKIP i bpobalbhreitheanna go mór ina dhiaidh sin. In Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2019, ní fhuair an páirtí ach 0.1% de na vótaí, titim de 1.8% ó Olltoghchán 2017. 

## Féach Freisin
*Breatimeacht
*An tAontas Eorpach
*Eite dheis
*Brexit Party
*An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)
*Páirtí an Lucht Oibre (Ríocht Aontaithe)
*An Páirtí Daonlathach Liobrálach
*Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige
*Páirtí Náisiúnta na hAlban
*Plaid Cymru

## Tagairtí

Neamhspleach na Riochta Aontaithe, Pairti
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1993
Catagóir:Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Breatimeacht
Cill an Mhuilinn

Is baile suite i gContae Chorcaí í **Cill an Mhuilinn**.

### Truailliú
Rinneadh slad mór ar éisc san Abhainn Mhór in aice le Cill an Mhuilinn i mí Lúnasa 2025. Maraíodh 42,000 iasc – bric bhuí fhiáine a mbunáite – i bhfad 30 ciliméadar den Abhainn Mhór idir Baile Lombaird agus Cill an Mhuilinn agus in dhá fho-abhainn léi, mar atá, An Abha Bheag agus An Chlaoideach.   Ba é an slad ar éisc ba mhó riamh sa Stát é.

Ní fios fós cad ba chionsiocair leis.   Cháin na daoine áitiúla sin na gníomhaireachtaí a d'fhiosraigh an slad as díriú an iomarca ar ghalar fungasach i measc na n-iasc a aimsiú nuair ba léir, dar leis na daoine sin, gur truailliú na habhann ba chúis leis.

In 2026 scríobh an Coimisiún Eorpach i dtuarascáil nár mhór do na húdaráis in Éirinn ciall cheannaithe a bheith acu agus feabhas a chur ar an gcaoi a dtéann siad i ngleic le sladanna tromchúiseacha ar éisc in aibhneacha na tíre.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Himno Nacional de Chile

thumb|right|320px|
Is é **Himno Nacional de Chile** amhrán náisiúnta na Sile. Chum Ramón Carnicer an fonn agus scríobh Eusebio Lillo na liricí.

## Liricí
### Spáinnis

 


## Tagairtí

## Nasc seachtrach

* Comhad MIDI 

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Catagóir:An tSile
Cuillinn, Contae Chorcaí

Is baile suite i dtuaisceart Chontae Chorcaí í **Cuillinn** (Béarla: *Cullen*). Sna 1830idí bhí ceithre scoil scairte ar an mbaile ina raibh 230 scoláire ag foghlaim ceachtanna. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 429 duine i gCuillinn.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Crois an Tornóra

Is bruachbhaile suite i gCathair Chorcaí í **Crois an Tornóra**.

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Dúras

Is baile suite i gContae Chorcaí é **Dúras**.

## Féach freisin
* Duras — sráidbhaile in Albain

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Dún ar Aill

mion|Teach Canon Sheehan
Is baile suite i gContae Chorcaí é **Dún ar Aill** (Béarla: *Doneraile*).

## Féach freisin

* Donncha Ó Dúlaing

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Drom Dhá Liag

Is baile suite i gContae Chorcaí é **Drom Dhá Liag**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Engelbert Dollfuss

Bhí **Engelbert Dollfuss** (4 Deireadh Fómhair 1892 – 25 Iúil 1934) ina cheannaire ar an Ostair. D'éirigh sé ina phost mar cheannaire - agus deachtóir - na hOstaire sa bhliain 1932.    Frithchumannach ba ea Dollfuss. Bhí sé mór le deachtóir eile, Benito Mussolini san Iodáil. 

## Feallmharú
Bhí ''coup d'état''  i Vín i 1934. Feallmharaigh na Naitsithe Dollfuss. Bhí air teaghlach Dollfuss chun teitheadh san Iodáil.

## Luathshaol
In Texing i ndeisceart na hOstaire a rugadh é. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1892
Catagóir:Básanna i 1934
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:An Ostair-Ungáir
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Faisistithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Polaiteoirí Ostaracha
Crainn snámha Bhundúchasacha

Áitítear gur tosaíodh ag baint úsáide as **crainn snámha Bhundúchasacha** san Astráil am éigin sa 17ú haois. Bhí éileamh ar churacha coirte i gcónaí, ach bhí na crainn snámha níos láidre agus níos buanseasmhaí, agus tosaíodh á n-úsáid ar fud na tíre. 

## Tógáil
Áitítear gurbh fhusa crainn snámha a dhéanamh ná curacha coirte. B’éigean an choirt a ullmhú agus a fhuáil chun na curacha úd a dhéanamh, obair a thógfadh mórán ama, ach b’fhéidir crainn snámha a réiteach gan stró. Chuirfeadh sé sin á n-úsáid go forleathan iad. B’éigean crann a leagan, nó breith ar chraobh bhriste, agus an taobh amuigh a réiteach go cothrom. Ansin d'fheadfai an soitheach a shníomh ar dhá bhealach dhifriúla: an chearchall a ghearradh go díreach siar agus aniar nó cruth cuar a chur uirthi. Ansin bhainfí an t-adhmad amach as lár na cabhlach. I gcuid de na crainn snámha ba luaithe, shnoífí “easnacha” sa taobh istigh, nós a bhain le modh tógála na gcurach crainn. Ba mhaith an áis í an tua iarainn chun na hoibre. 

Bhraith buanseasmhacht an tsoithigh seo ar an saghas adhmaid a bhí inti. Is iomaí saghas crann a d’úsáidfí de réir na háite, ach bhíodh an-aird ag na Bundúchasaigh ar láidreacht an adhmaid.

## Úsáid
Bhí dúil ag na Bundúchasaigh i dturtair mhara agus i nduganganna mar bhia cois farraige thuaidh. B’fhearr crann snámha ná curach choirte mar uirlis sealgaireachta: ardán socair a bhí ann, rud a chuideodh le sealgaire a bhí ina sheasamh air agus é ag iarraidh muirgha a chaitheamh. Chuideodh an crann snámha leis an sealgaire teacht aniar aduaidh ar a chreach agus é á choinneáil féin ar mheá chothrom.
Ba iad na tréithe céanna a chuir ar chumas na mBundúchasach aistear fada a dhéanamh. Bhaintí feidhm as curacha coirte ar aibhneacha nó cois calaidh, ach bhí na crainn snámha in ann breis is 500 ciliméadar a chur díobh, rud a lig do dhaoine lón a sholáthar nó trádáil a dhéanamh i bhfad ó bhaile. 

## Toradh
Is dócha gur lig úsáid an chrainn snámha do na Bundúchasaigh ainmhithe níos toirtiúla a sheilg agus a ndúiche seilge a leathnú. Dá bhrí sin b’fhéidir leo níos mó daoine a chothú ar feadh tréimhse níos faide.

## Nótaí

## Tagairtí
*  

* 

* 

* 

* 

## Féach freisin
* Curach choirte na hAstráile
Catagóir:Stair na hAstráile
Catagóir:Báid
Draighneach

Is baile suite in iardheisceart Chontae Chorcaí é **Draighneach**. Tá an baile suite ar an mbóthar R637 idir Dúnmaonmhuí agus Sciobairín. De réir dhaonáirimh na bliana 2011, bhí 596 duine ina gcónaí sa cheantar, méadaú 9.2% ar 2006.

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
An Glaisín

Is bruachbhaile lucht oibre suite i gContae Chorcaí é **an Glaisín** (Béarla: *Glasheen* ).

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Sruthán na Saileach

Is ceantar cónaithe i gContae Chorcaí, gar le Gleann Maghair, é **Sruthán na Saileach**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Arrane Ashoonagh Vannin

Is é ***O Land of our Birth*** ( nó ), amhrán náisiúnta Oileán Mhanann. Is amhrán dátheangach an t-amhrán seo, agus na liricí le cloisteáil sa Bhéarla agus i nGaeilge Mhanann. Ba iad William Henry Gill (an Béarla) agus J. J. Kneen (Gaeilge Mhanann) na liriceoirí agus ba é Gill an té a chum an port.

## Liricí




:**An leagan Béarla**


Catagóir:Oileán Mhanann
Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Inis Eonáin

Is baile suite i gContae Chorcaí í **Inis Eonáin**. Bhí timpeall 800 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2005.  

## Stair
Bhí stáisiún traenach i nGarraí Thancaird ach dúnadh é sa bhliain 1961.  

## Baile
Tá dhá séipéal sa sráidbhaile - ceann Caitliceach agus ceann le hEaglais na hÉireann.  

Tá Inis Eonáin suite ar an bpríomhbhóthar idir Chorcaigh and Droichead na Bandan. 
[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Church%20of%20Ireland%20Innishannon.jpg|clé|mion|[Inis Eonáin, Eaglais na hÉireann]]

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Leath Bealaigh

Is baile in oirdheisceart Contae Chorcaí é **Leath Bealaigh** (Béarla: *Halfway*). Fuair 'Leath Bealaigh' an t-ainm toisc go raibh sé suite timpeall leath bealaigh idir Cathair Chorcaí agus Droichead na Bandan.

Imrítear Bol Bóthair uaireanta ar an mbóthar náisiúnta idir Leath Slighe agus Béal Átha an Cheasaigh.

Tá roinnt liosanna sa cheantar thart timpeall ar Leath Slighe.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
An Léim

Is baile suite i gContae Chorcaí í **an Léim** (nó **Léim Uí Dhonnabháin**).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Cill Briotáin

Is baile suite i gContae Chorcaí í **Cill Briotáin**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
An Seancheann

Is ceann tíre suite i gContae Chorcaí é **an Seancheann**.

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Catagóir:Tithe Solais na hÉireann
Tiarna Mhúscraí

Is sráid i gCathair Chorcaí é **Tiarna Mhúscraí** (Béarla: *Muskerry*).

## Tagairtí

Catagóir:Corcaigh
Sráid Phádraig

mion|clé|Sráid Phádraig sna 1890í
Is sráid suite i gCathair Chorcaí í **Sráid Phádraig**.

## Tagairtí

Catagóir:Corcaigh
An Seandún

Is ceantar suite i gCathair Chorcaí é **an Seandún**.
## Stair

Bhí an tSeandún ar cheann de roinnt lonnaíochtaí i gCorcaigh ársa agus timpeall air, agus tógann sé a ainm ó sheandhún (sean dún) sa cheantar. Tógadh eaglais mheánaoiseach atá tiomnaithe do Naomh Muire gar do shuíomh an dún, agus dá dtagraítear i dtéacsanna an 12ú haois mar 'St. Mary of the Mountain 'Bhí caisleán níos déanaí, a tógadh ar an dún is ársa nó gar dó, mar áit chónaithe oifigiúil Uachtarán na Mumhan ón 16ú haois. Scriosadh an caisleán seo (Caisleán an tSeandúin) agus buneaglais Naomh Muire (Naomh Muire an tSléibhe) le linn Léigear Chorcaí go déanach sa 17ú haois.

Bhunaigh na hAngla-Normannaigh Sráid an tSeandúin, ar a dtugtaí Lána Mala ar dtús, mar bhealach chun rochtain a thabhairt ar dhroichead tógála an Gheata Thuaidh.
## Imeachtaí
Is imeacht bliantúil é Féile Shráid an tSeandúin a bhíonn ar siúl i rith an tsamhraidh.
## Déimeagrafaic
Mar a tharla i ndaonáireamh 2016, bhí 3144 cónaitheoir san áireamh i limistéar an tSeandúin (lena n-áirítear toghranna an tSeandúin A agus an tSeandúin B). Astu seo, ba Chaitlicigh iad 50%, bhí reiligiúin eile ag 16% díobh, ní raibh aon chreideamh ag 26% acu, agus níor luaigh 8% reiligiún.

## Sainchomharthaí tíre

I measc na bhfoirgneamh reiligiúnach sa cheantar tá Ardeaglais Naomh Muire agus Naomh Áine (ardeaglais Chaitliceach ar a dtugtar "Ardeaglais an Tuaiscirt"), Séipéal Naomh Áine (eaglais Eaglais na hÉireann ar a dtugtar "St Anne's, Shandon"), agus Eaglais Dhoiminiceach Naomh Muire (eaglais Chaitliceach ar Ché na bPánaí).

I measc na sainchomharthaí eile sa cheantar tá an Firkin Crane (ionad amharclainne agus damhsa), Músaem Im Chorcaí, Ionad Ceardaíochta an tSeandúin, agus Teach Amach Skiddy.

## Tagairtí

Catagóir:Corcaigh
Timpeallán Chionn tSáile

Is timpeallán suite i gContae Chorcaí é **Timpeallán Chionn tSáile**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
An Tobar, Contae na Gaillimhe

Is baile suite i gContae na Gaillimhe é **an Tobar**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Donncha Ó hAmsaigh

Cláirseoir ba ea **Donncha Ó hAmsaigh** (nó **Donnchadh Ó hAmhsaigh**; c.1695 – 5 nó 11 Samhain 1807). Thugtaí **Denis Hampsey**, **Denis Hampson** nó **Denis Hempson** air i mBéarla. 

Rugadh é sa Chreag Mhór, in aice le Garbhachadh i gContae Dhoire. Chaill sé radharc a shúl in aois a thrí bliana leis an mbolgach, agus in aois a dhá bhliain déag thosaigh sé ag foghlaim conas seinm ar an gcláirseach ó Bhríd Ní Chatháin, bean uasal a bhí oilte ar an ealaín sin mar ba ghnách lena leithéidí ag an am. Bhí múinteoirí fir aige ina dhiaidh sin arbh as Connacht dóibh. 

Thosaigh sé ag seinm ar an gcláirseach mar cheird in aois a ocht mbliana déag, agus cheannaigh triúr pátrún cláirseach i bpáirt dó. Ina dhiaidh sin shiúil sé Éire agus Albain ar feadh deich mbliana nó mar sin. Thug sé an dara cuairt ar Albain sa bhliain 1745 nuair a bhí sé beagnach caoga bliain d’aois, agus sheinn sé i nDún Éideann i láthair an Phrionsa Séarlas Éadbhard Stiúbhart. In Éirinn sheinneadh sé sna tithe móra agus i mBaile Átha Cliath, i gCorcaigh agus i mbailte móra eile.

Faoi dheireadh chuaigh sé a chónaí in Aird Mhic Giollagáin, áit a mbíodh muintir a mháthair ina gcónaí. Phós sé bean as Inis Eoghain agus é sé bliana is ochtó d’aois: rugadh iníon dóibh. Fuair sé bás in Aird Mhic Giollagáin agus é céad is dhá bhliain déag d’aois.

## A cheol

An chláirseach a bhí aige rinne Cormac Ó Ceallaigh as Baile na Scríne i gContae Dhoire í timpeall na bliana 1707. Bhíodh coim mhór ag a leithéid de chláirseach agus í déanta d’adhmad sailí. Téada miotail a bhíodh inti agus tharraingítí iad leis na hingne. Uirlis an-deacair a bhí inti, agus bheadh ort tabhairt fúithi i dtús d’óige.

Bhí Ó hAmhsaigh ag Féile na gCruitirí i mBéal Feirste sa bhliain 1792 agus é ar an aon chláirseoir amháin a sheinn ar an sean-nós agus a raibh an seancheol go léir aige. Chuireadh sé barr iontais ar a raibh i láthair lena mhíne a d’fhéadfadh sé nótaí maise a sheinm.

: *He had an admirable method of playing Staccato and Legato, in which he could run through rapid divisions in an astonishing style. His fingers lay over the strings in such a manner, that when he struck them with one finger, the other was instantly ready to stop the vibration, so that the Staccato passages were heard in full perfection*.
  
Bhí an-mheas aige ar an seancheol agus bhí drogall éigin air é a ligean leis an nglúin a bhí ag teacht.

## Nótaí

## Tagairtí
* Bunting, Edward (1840). *The Ancient Music of Ireland*. Dublin: Hodges and Smith.

* Rimmer, Joan (1969, 77, 84). *The Irish Harp: Cláirseach na hÉireann*. The Mercier Press. ISBN 0-85342-151-X

* Yeats, Gráinne (1980). *Féile na gCruitirí, Béal Feirste/The Belfast Harpers’ Festival 1972*. Gael Linn. ISBN 0-86233-025-4

## Féach freisin
* Art Ó Néill
* Edward Bunting
* Rós Ní Mhaonaigh
* Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin

## Naisc sheachtracha
* Litir leis an Urramach George Sampson, 3 Iúil 1805 (LETTER XXVII) 
* http://www.earlygaelicharp.info/hampsey/
* Ann Heymann: Dennis O'Hampsey, His Style and Technique

Catagóir:Cláirseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Beanntraí, Barúntacht

Barúntacht suite i gContae Chorcaí is ea **Beanntraí**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chorcaí
Barraigh Mhóra

Is barúntacht suite i gContae Chorcaí í **Barraigh Mhóra**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chorcaí
Béarra

Is leithinis agus barúntacht suite i gContae Chorcaí é **Béarra**.

Beara-02-Landschaft im SO-1989-gje.jpg
Beara-06-Kuehe-1989-gje.jpg
Beara-12-Rote Lilie am Bach-1989-gje.jpg
Healy Pass-16-Landschaft-Binsen-1989-gje.jpg
Beara-18-Ballycrovane-Haus am Strand-Boote-1989-gje.jpg
Beara-24-Garnish Bay-Felskueste-Haeuser-1989-gje.jpg


## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Chorcaí
Trá Omna

Is sráidbhaile agus trá suite i gContae Chorcaí í **Trá Omna** (nó **Tráig na Móna**).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Tobar an Iarla

Is baile suite i gContae Chorcaí é **Tobar an Iarla**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
STV

Is stáisiún teilifíse é **STV** atá mar chuid de ITV. Craoladh an chéad chlár ar an 30 Bealtaine 2006.

## Tagairtí

Catagóir:ITV
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Baile an Aird

Is baile fearainn suite i bparóiste an Dísirt, Contae Chorcaí é **Baile an Aird**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Ard Cit

Is ceantar suite i gContae Chorcaí é **Ard Cit**. Cuimsíonn sé dhá bhaile fearainn, Ard Cit Thoir agus Ard Cit Thiar.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Rós Ní Mhaonaigh

Bhí **Rós Ní Mhaonaigh** (Béarla: *Rose Mooney*; 1740 – t.1798) ar dhuine den bheagán ban a bhí ina gcláirseoirí gairmiúla san 18ú haois in Éirinn. Ba í an t-aon bhean amháin í a sheinn ag Féile na gCruitirí i mBéal Feirste sa bhliain 1792.

Is beag eolas atá le fáil ina taobh, ach bhí sí ina cláirseoir taistil ar nós a leithéidí eile, idir fhir agus mhná, in Éirinn ag an am. Dealraíonn sé go raibh sí spleodrach. Bhí searbhónta darbh ainm Máire aici agus bhí siad beirt tugtha don ól. Chuir Rós a cláirseach, a cóta agus a peireacót i ngeall tráth chun íoc as ar ól Máire. Deirtear go bhfuair Rós bás den ól sa bhliain 1798 tar éis chreachadh na stóras nuair a tháinig na Francaigh i dtír i gCill Ala. 

Fuair Edward Bunting roinnt ceoil uaithi. Ar na foinn a bhí aici bhí “Fanny Power” agus “Casadh an tSúgáin”.

## Tagairtí
* [Bunting, Edward (1840). ''The Ancient Music of Ireland''](http://imslp.org/wiki/The_Ancient_Music_of_Ireland_(Bunting,_Edward)) Dublin: Hodges and Smith.

* Yeats, Gráinne (1980). *Féile na gCruitirí, Béal Feirste/The Belfast Harpers’ Festival 1972*. Gael Linn. ISBN 0-86233-025-4

## Féach freisin
* Art Ó Néill
* Edward Bunting
* Donnchadh Ó hAmhsaigh
* Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin

Catagóir:Cláirseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1740
Catagóir:Básanna i 1798
Cnoc an Chearrbhachais

Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí é **Cnoc an Chearrbhachais**.
Tá sé i bparóiste Dhrom Tairbh agus ag críochantacht le paróistí Chuilinn agus an Bhóthair Bhuí freisin. Tá 14 áitritheoir ann agus tá trí fheirm agus ceithre theach ann.
## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Bailte Fearainn Chontae Chorcaí
Art Ó Néill

Cláirseoir dall ba ea **Art Ó Néill** (c.1734–1816) a d’fhág cuimhní cinn ina dhiaidh atá lán d’eolas ar shaol a leithéidí in Éirinn. Bhí sé geal leis an mbailitheoir mór ceoil Edward Bunting agus thug neart faisnéise teicniúla dó faoi sheinm na seanchláirsí.

## Beatha

Chaill Ó Néill radharc a shúl de bharr timpiste in aois a dhá bhliain. Níos déanaí d’fhoghlaim sé an chláirseoireacht ó Eoghan Ó Cianáin as Eochair i gContae Thír Eoghain, agus thosaigh sé ag taisteal agus ag seinm mar chláirseoir gairmiúil in aois a chúig bliana déag. Shiúil sé cuid mhaith den tír ach b’ansa leis deisceart Uladh ná aon cheantar eile.

Bhí sé bródúil toisc gur de shliocht mhuintir Néill é: caitheadh sé cnaipí airgid agus círín Uí Néill orthu, agus ba dhóigh leis gur ar chomhchéim lena gcuid pátrún a bhí sé. Ba bhreá an chuideachta é agus bhí sé go maith chun cártaí agus táiplis mhór a imirt.

Bhí sé ina teagascóir cónaithe ag an Belfast Harp Society idir na blianta 1808 agus 1813, agus chothaigh an cumann go dtí lá a bháis é. 

## Cúrsaí ceoil

Ba cheoltóir maith Ó Néill agus bhí neart fonn ar eolas aige. Sa bhliain 1760, a dúirt sé, shiúil sé sráideanna Luimnigh, é ag seinm ar chláirseach de chuid an 14ú haois a luaití le Brian Borumha agus slua á leanúint. 

Sheinn sé ar an gcláirseach ag féile na gcláirseoirí i mBéal Feirste sa bhliain 1792 agus d’éirigh sé an-mhór le Edward Bunting. Bhí sé féin agus Donnchadh Ó hAmhsaigh ar na cláirseoirí ba mhó a thug eolas do Bunting ar chúrsaí cláirseoireachta, agus ar chomhairle Bunting chum sé a chuimhní cinn, saothar a thugann an-léargas ar shaol chláirseoirí a linne.

## Tagairtí

* [Bunting, Edward (1840) ''The Ancient Music of Ireland''](http://imslp.org/wiki/The_Ancient_Music_of_Ireland_(Bunting,_Edward)) Dublin: Hodges and Smith.

* Yeats, Gráinne (1980). *Féile na gCruitirí, Béal Feirste/The Belfast Harpers’ Festival 1972*. Gael Linn. ISBN 0-86233-025-4

## Féach freisin
* Donnchadh Ó hAmhsaigh
* Edward Bunting
* Rós Ní Mhaonaigh
* Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin

Catagóir:Cláirseoirí Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí dalla
Catagóir:Cumadóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1734
Catagóir:Básanna i 1818
Victoria Beckham

Is amhránaí agus dearthóir faisin Sasanach í **Victoria Caroline Beckham** (née **Adams**), a rugadh ar 17 Aibreán 1974 i Harlow. Bhí sí ina ball den ghrúpa Spice Girls agus tugtar **Posh Spice** uirthi mar leasainm.

## Saol pearsanta
Phós sí David Beckham i 1999. Tá ceathrar páistí acu.

## Dioscliosta
* Victoria Beckham (2001)

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil
*Victoria Beckham ar IMDb

Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Emma Bunton

Is amhránaí Sasanach í **Emma Lee Bunton**, a rugadh ar 21 Eanáir 1976 i Finchley. Bhí sí ina ball den ghrúpa Spice Girls agus tugtar **Baby Spice** uirthi mar leasainm.

## Saol pearsanta
Phós sí Jade Jones i 2021. Tá beirt pháistí acu. Bíonn sí ag tacú le Tottenham Hotspur. 

## Dioscliosta
**A Girl Like Me* (2001)
**Free Me* (2004)
**Life in Mono* (2006)
**My Happy Place* (2019)

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil
*Emma Bunton ar IMDb

Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Geri Halliwell

Is amhránaí Sasanach í **Geraldine Estelle Horner** (née **Halliwell**), a rugadh ar 6 Lúnasa 1972 i Watford, Hertfordshire. Bhí sí ina ball den ghrúpa Spice Girls agus tugtar **Ginger Spice** uirthi mar leasainm.

## Saol pearsanta
Phós sí Christian Horner i 2015. Tá beirt pháistí agus leasiníon amháin aici.

## Dioscliosta
**Schizophonic* (1999)
**Scream If You Wanna Go Faster* (2001)
**Passion* (2005)

## Leabharliosta
*1999: *If Only*
*2002: *Just for the Record*
*2008: *Ugenia Lavender: The First Book*
*2008: *Ugenia Lavender and the Terrible Tiger*
*2008: *Ugenia Lavender and the Burning Pants*
*2008: *Ugenia Lavender: Home Alone*
*2008: *Ugenia Lavender and the Temple of Gloom*
*2008: *Ugenia Lavender: The One and Only*

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil
*Gerry Halliwell ar IMDb

Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Daoine beo
Trácht Fhionn

Is paróiste suite i gContae Chorcaí é **Trácht Fhionn**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Cistéirseach
Abhainn Airgidín

Is abhainn suite i gContae Chorcaí í **Abhainn Airgidín**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha Chontae Chorcaí
Catagóir:Contae Chorcaí
An Sulán

Is abhainn suite i gContae Chorcaí í **an Sulán**. Tosaíonn sí sna sléibhte ar theorainn Chorcaí le Ciarraí agus téann sí trí Maigh Chromtha.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Maigh Chromtha
Carraig an Ghiolla

Is suíomh meigiliteach suite i gContae Chorcaí í **Carraig an Ghiolla**.

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Séadchomharthaí meigiliteacha
Catagóir:Meigiliteach na hÉireann
Pluaiseanna Chill an Mhuilinn

Is pluaiseanna aolchloiche suite i gContae Chorcaí iad **Pluaiseanna Chill an Mhuilinn**. Tá siad suite ar bhruach theas na hAbhann Móire, lámh le Cill an Mhuilinn, sráidbhaile i dtuaisceart an chontae. Bhí daoine ina gcónaí i gcuid díobh chomh déanach leis an 19ú haois.

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Pluaiseanna in Éirinn
Catagóir:Áiteanna is díol spéise do thurasóirí in Éirinn
Teach Solais Dhún dTéide

Is teach solais é **Teach Solais Dhún dTéide**  atá suite gar do Ros Ó gCairbre, i gContae Chorcaí.

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Tithe Solais na hÉireann
Cnoic Dhoire na Sagart

Is sliabhraon suite i gContae Chorcaí iad **Cnoic Dhoire na Sagart**. Síneann na cnoic siar ó lár an chontae go dtí teorainn Chiarraí.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Mullach Allaíre

Cnoc i gContae Chorcaí is ea **Mullach Allaíre** (391 m).

## Tagairtí
 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Catagóir:Contae Chorcaí
Mullach an Radhairc

Is sliabhraon suite i gContae Chorcaí iad **Mullach an Radhairc**. Tosnaíonn an Abhainn Mhór anseo.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Ré Phailéiliteach

Is éard é **an tSean-Chlochaois** nó **an Ré Phailéiliteach** ná an tréimhse réamhstairiúil de stair an duine, sonraithe ag forbairt bun-uirlisí cloiche, atá aimsithe againn, agus a chlúdaíonn thart ar 99% de thréimhse réamhstair theicneolaíoch an duine. Síneann sí ón úsáid is luaithe d'uirlisí cloiche, is dócha ag homininí: mar shampla Australopithecine, 2.6 milliún bliain ó shin, go dtí deireadh na Pléisticéiní thart ar 10,000 RC. 

Fo-roinneadh an chlochaois i ré Phailéiliteach (seanchlochaois, tréithrithe le clocha scealptha) is ré Neoiliteach (nua-chlochaois, tréithrithe ag uirlisí snasta cloiche) ag an seandálaí Sasanach John Lubbock ina leabhar *Prehistoric Times* (Aoiseanna Réamhstairiúla, 1865). Tugadh an ré Mhéisiliteach ar an 5 mhílaois díreach i ndiaidh an mhóroighrithe seo caite (timpeall 10,000 bliain ó shin) ag an am sin freisin.

Leanann an Mhéisiliteach an Ré Phailéiliteach. Féadfaidh dáta na teorann Páiléilití-Méisilití a bhéith éagsúil, chomh mór le cúpla míle bliain, in ionaid éagsúla. Sa Sean-Chlochaois a bhí Éire fós faoi bhrait oighir ach iad ag cúlú de réir a chéile. Níl aon fhianaise, áfach, i leith daoine a bheith ag maireachtáil in Éirinn ag an bpointe seo.

## Féach freisin

* Córas na dtrí aois
* Pluais Lascaux  (15,000 RC),  Pluais Karampuang  (52,000 RC)

## Tagairtí

Catagóir:An Chlochaois
Catagóir:Ré Phailéiliteach
Buffalo, Nua-Eabhrac

Is cathair de chuid stát Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Buffalo**. Is í Buffalo an dara chathair is mó sa stát Nua-Eabhrac. Tá timpeall is 258,703 (2014) duine ina gcónaí sa chathair agus is é an príomhbhaile contae é i gContae Erie. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1801. Tá Byron Brown ina mhéara. 

Tá clú ar Bhuffalo mar gheall ar an gcuid mhór ailtireachta nua-aimseartha thógtha ann, forgnimh dheartha ag Louis Sullivan agus Frank Lloyd Wright ina measc. 

Tugtar 'Príomh-Chathair Ghael Mheiriceá' ar Buffalo as díograis a phobail Éireannaigh, agus sa cheantar is Éireannaí ann - *the Old Irish Ward* - tá na sráidainmneacha i nGaeilge agus i mBéarla. 

## Comhchathracha

## Naisc sheachtracha
* www.city-buffalo.com  - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha a bhfuil calafoirt
Catagóir:Cathracha móra i Nua-Eabhrac (stát)
Catagóir:Príomhbhailte na gContaetha sna Stáit Aontaithe
Yonkers, Nua-Eabhrac

Is cathair de chuid stát Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Yonkers**. Tá timpeall is 195,976 (2011) duine ina gcónaí sa chathair. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1646. Tá Mike Spano ina mhéara. 

## Naisc sheachtracha
* www.yonkersny.gov  - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha móra i Nua-Eabhrac (stát)
Syracuse, Nua-Eabhrac

Is cathair de chuid stát Nua-Eabhrac, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Syracuse**. Tá timpeall is 143,378 (2016) duine ina gcónaí sa chathair (5ú is mó daonra i stát Nua-Eabhrac) agus is é an príomhbhaile contae i gContae Onondaga. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1825. Tá Stephanie A. Miner ina méara. 

## Comhchathracha

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* www.syracuse.ny.us  - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Syracuse, Nua-Eabhrac
An tOileán Beag

Is paróiste sibhialta agus ceantar suite i gContae Chorcaí é **an tOileán Beag**.

Tá ionad déantúsaíochta de chuid Viatris lonnaithe san Oileán Beag.   (I mBealtaine na bliana 2013 d'fhógair Pfizer go raibh sé i gceist aige deireadh a chur lena tháirgiúlacht san Oileán Beag agus go raibh sé chun an mhonarcha ansin a dhíol laistigh de 18 mí. Ach cealaíodh an plean).

## Féach freisin

* Viatris

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chorcaí
Tollán Sheáin Uí Loingsigh

Is tollán suite i gContae Chorcaí é **Tollán Sheáin Uí Loingsigh** (Béarla: Jack Lynch Tunnel).

As an iar-Taoiseach Seán Ó Loingsigh a ainmníodh é.

Cuireadh tús leis sa bhliain 1995, agus osclaíodh an tollán i mí na Bealtaine 1999.

### Tréithe

* bóthar 1.8 ciliméadar (610 méadar ar fad faoi thalamh).
* airde 8.5 méadar;  24.5 méadar ar leithead. 
* Is é 80 km/u an luasteorainn.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Tolláin
Ardeaglais Naomh Fionnbarra

Is ardeaglais suite i gContae Chorcaí í **Ardeaglais Naomh Fionnbarra**.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Ardeaglaisí Anglacánacha in Éirinn
Binn na Leacht

Is liagchiorcal i gContae Chorcaí é **Binn na Leacht** (nó *An Seisear*, nó *Beenalaght* as Béarla). Tá sé 0.5km (547 slat) siar ó na Boinn, agus 13.6km (8.5 míle) siar ó dheas ó Mhala, ar chnoc siar ón tsráid idir Mala agus Áth an Chóiste. 

Tá sé ghallán sa chiorcal (ceann amháin acu ina luí).

## Tagairtí
* http://www.megalithomania.com/show/site/1251/Beenalaght.htm 
* http://www.irishmegaliths.org.uk/zBeenalaght.htm
* http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=1768

Catagóir:Contae Chorcaí
Béal Átha na Carraige

Túrtheach ón 16ú haois i gContae Corcaí é **Béal Átha na Carraige** atá suite i sráidbhaile Bhéal Átha na Carraige, timpeall 9 km (5.6 mhíle) ó bhaile Dhún Mánmhaí agus 7.5 km (4.7 mhíle) ó shráidbhaile Béal Átha Fhínín. Is séadchomhartha náisiúnta é.

## Stair
Ba iad muintir Ó Muirthile ó dhúchas a thóg Baile na Carraige sa séú haois déag. Tar éis éirí amach na bliana 1641, a thosaigh mar iarracht ag Caitliceach na hÉireann smacht a ghlacadh ar riaradh na hÉireann, a raibh faoi smacht Ríocht Shasana, agus chun lamháltais níos mó a fháil do Chaitlicigh, chaill muintir Ó Mhuirthile seilbh ar an struchtúr agus a dtailte. Ceaptar gur chuaigh an caisleán isteach i lámha na McCarthy a bhí i gceannas ar an limistéar sin, agus ansin chuaigh sé isteach i lámha na Hurley. Sa bhliain 1654, chaill na Hurley an caisleán, a chuaigh go dtí na Crofts.

## Ailtireacht
Tá gnéithe cosanta éagsúla ag an gcaisleán, mar shampla bartasán, atá túiríní barrchrochta a theilgeann ó bhallaí daingne na meánaoise agus is minic a bhíonn poll lámhaigh feistithe orthu. Ina theannta sin, tá fianaise ann go raibh Poll lámhaigh ag an gcaisleán tráth (oscailt trína gcaitear leachtanna fiuchta agus clocha ar naimhde) agus, go neamhghnách, le Geata crochta. Ar an taobh thoir den chaisleán, timpeall leath bealaigh suas, tá Síle na gcíoch freisin, dealbh fhíorach de bhean nocht a thaispeánann pite áibhéalacha. Tá na deilbh seo le fáil ar fud na hEorpa, go háirithe in Éirinn, sa Bhreatain, sa Fhrainc agus sa Spáinn, ar ardeaglaisí, caisleáin agus foirgnimh eile. Ní aontaíonn scoláirí ar bhunús na bhfigiúirí seo. Teoiric coitianta ná gur úsáideadh na dealbha chun chosaint ó bás, olc agus deamhain. Tugann teoiricí eile le fios go léiríonn na figiúirí bandia torthúlachta nó máthair réamh-Chríostaí. Mar sin féin, tá a mbunús agus a gciall éiginnte.
mion| Síle na gcíoch ar an gcaisleáin

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Caisleáin na hÉireann
Catagóir:Caisleáin i gContae Corcaigh
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Corcaigh
Caisleán Chúirt an Bharraigh

Is caisleán suite i gContae Chorcaí é **Caisleán Chúirt an Bharraigh**. Is é Caisleán Chúirt an Bharraigh an ceanncheathrú a bhí ag clann Angla-Normannach de Barra sa cheathrú haois déag. 

Bhí clann de Barra ar thaobh Dheasumhan le linn na reibiliún ag deireadh an séú haois déag. Ionas nach ngabhfadh Sir Walter Raleigh agus a chuid fear é, rinne clann de Barra iad féin cuid den chaisleán a scriosadh.

Rinneadh athchóiriú air ina dhiaidh sin ach d’ionsaigh Tiarna Inse Uí Chuinn é le linn Chogaí Comhdhála na hÉireann. Is féidir na marcanna a d’fhág caora ordanáis a chuid saighdiúirí ar bhallaí an chaisleáin a fheiceáil go fóill.

## Féach freisin

* Carraig Thuathail

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Corcaí
Caisleán Iarla Dheasumhan, Cionn tSáile

Is caisleán suite i gCionn tSáile, Contae Chorcaí é **Caisleán Iarla Dheasumhan**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Caisleán Chill Bhláin

Is caisleán suite i gContae Chorcaí é **Caisleán Chill Bhláin**. Tógadh an caisleán sa 15ú nó 16ú haois ar bharr Chnoc Chill Bhláin. Scrios arm Chromail é sa bhliain 1642. Ní raibh fágtha ach na túir. Tá iarsmaí an chaisleáin suite leathchiliméadar ó Áth an Mhuilinn, gar do theorainn Chontae Luimnigh.

Catagóir:Contae Chorcaí
Chorcaí, Caisleán
Caisleán Bhaile an Chollaigh

clé|250px|mion|Caisleán Bhaile an Chollaigh
Is caisleán suite i gContae Chorcaí é **Caisleán Bhaile an Chollaigh**.

Catagóir:Contae Chorcaí
Corcaí, Caisleán
Coláiste Uí Ghríofa, Corcaigh

clé|250px|mion|Coláiste Uí Ghríofa
Is coláiste suite i gContae Chorcaí é **Coláiste Uí Ghríofa**.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Coláiste Chnoc na Trocaire

Is coláiste suite i gContae Chorcaí é **Coláiste Chnoc na Trocaire**.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Caisleán Bhaile Mhistéala

Is caisleán suite i gContae Chorcaí é **Caisleán Bhaile Mhistéala**.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Tithe móra in Éirinn
Coláiste Choilm

Is meánscoil suite i Bhaile an Chollaigh i gContae Chorcaí é **Coláiste Choilm**. Bunaíodh í sa bhliain 1987 le freastail ar Bhaile an Chollaigh, a bhí ag fás go tapa. Tá isteach is amach le 1,300 dalta sa scoil. Bunaíodh Gaelcholáiste sa scoil sa bhliain 1990 a bhfuil 300 dalta ann. 

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha
* Suíomh na scoile, arna rochtain ar 1 Meán Fómhair 2015]

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Meánscoileanna in Éirinn
Coláiste Cholmáin

Is meánscoil suite i gContae Chorcaí é **Coláiste Cholmáin**.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Comhairle Contae Chorcaí

Is údarás atá freagrach as rialtas áitiúil i gContae Chorcaí í **Comhairle Contae Chorcaí** (*[[Béarla]]: Cork County Council*). Tá sé á rialú ag an Achta um Athchóiriú Rialtais Áitiúil 2001. Tá an Comhairle freagrach as tithíocht, Bóthair agus Iompair, pleanáil uirbeach agus forbairt, áiseanna agus cultúr, agus timpeallacht. Tá 55 comhairleoirí sa comhairle. Tarlaíonn toghcháin gach cúig bliana ag úsáid Vóta Aonair Inaistrithe (VAI).Is é  Corcaigh an Phríomhbhaile Contae.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Údaráis áitiúla in Éirinn
An Seandaingean

Is dún suite i gContae Chorcaí é **an Seandaingean** nó **Dún Rí Shéamuis**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
An Gleanntán Thoir

Is suíomh meigiliteach suite i gContae Chorcaí é **an Gleanntán Thoir**.

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Meigiliteach na hÉireann
Deoise Chorcaí agus Rois

Is deoise suite i gContae Chorcaí í **Deoise Chorcaí agus Rois**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Deoisí in Éirinn
Ionad Siopadóireachta Rinn Mhachan

Is ionad siopadóireachta é **Ionad Siopadóireachta Rinn Mhachan** atá suite i gContae Chorcaí.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Siopalanna
Lár-Choláiste Eoin

Is coláiste suite i gContae Chorcaí é **Lár-Choláiste Eoin**.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Leaba Chaillí

Is suíomh meigiliteach suite i gContae Chorcaí í **Leaba Chaillí** (Béarla: *Labbacallee*). An tuama dingeach is mó in Éirinn í. Tógadh an Leaba Chaillí timpeall ar an mbliain 2,300 RC..

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Séadchomharthaí meigiliteacha
Catagóir:Meigiliteach na hÉireann
Scoil Iósaef Naofa

Is bunscoil atá suite sa Chóbh, i gContae Chorcaí, Éire,  í **Scoil Iósaef Naofa**. Bunscoil do bhuachaillí is ea í. Shroich an scoil céim 'Sciath na Scoileanna' ar feadh trí bliana in iománaíocht agus i bPeil Ghaelach. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Teampall Brianaid

Is liagchiorcal i gContae Chorcaí é **Teampall Brianaid**. Tá sé suite 2.5 km lastuaidh de Chloich na Coillte.

Catagóir:Contae Chorcaí
Ospidéal Ollscoil Chorcaí

Is ospidéal suite i gContae Chorcaí é **Ospidéal Ollscoil Chorcaí,** cuid de FSS an Iardheiscirt ó 2024.

## Tagairtí

Catagóir:Ospidéil i gContae Chorcaí
Catagóir:FSS an Iardheiscirt
Prióireacht Chill Chré

Is prióireacht suite i gContae Chorcaí é **Prióireacht Chill Chré**.

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Frithirí Proinsiasacha na hÉireann
Píopbhuama

right|thumb|300px| Samhailghaireas de phíopbhuama sreang-tuisil tionscanta, a d'úsáid seirbhís míleata SAM le haghaidh oiliúnaIs éard is piopbhuama ann ná feiste phléascach seiftithe, cuid de phíopa séalaithe go docht agus í líonts le hábhar pléascach. Cuireann an srianadh a sholáthraíonn an píopa ar chumas an duine lagphléascáin simplí a úsáid chun pléascadh sách mór a chur i gcríoch, agus cruthaíonn ilroinnt an phíopa féin sreapnal a fhéadfadh a bheith marfach. Bíonn madhmadh, roimh am, ina ghuais ar iarracht um thabhairt faoi aon bhuama baile a thógáil, agus tarlaíonn teagmhais mhadhmadh neamhbheartaithe go minic, toisc úsáid a bhaint as na hábhair agus na modhanna le phíopbhuamaí a dhéanamh, agus is minic gur toradh tromchúiseach nó bás a fhulaingíonn an cóimeálaí.
I go leor tíortha, is coir thromchúiseach í a bheith ag monarú nó i seilbh píopbhuama, beag beann ar an úsáid a bheidh beartaithe.

Catagóir:Buamaí pléascacha seiftithe
Substaint phléascach

[thumb|220px| Siombail phléascach an [An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh, de réir Treoir 67/548/EEC]]
Is éard is **substaint phléascach** ann, ar a dtugtar **pléascán** freisin, ná substaint imoibríoch ag a bhfuil méid mór d'fhuinneamh poitéinsiúil agus gur féidir léi pléascadh a tháirgeadh má scaoiltear í go tobann, de ghnáth, i dteannta le solas, teas, fuaim, agus brú a tháirgeadh. Is éard is lánán pléascach ann ná méid tomhaiste d'ábhar pléascach.

Féadfar an fuinneamh poitéinsiúil seo atá stóráilte in ábhar pléascach a bheith ina
* fhuinneamh ceimiceach, mar shampla nítriglicrín nó deannach gráin, 
* ghás brúchóirithe, mar shampla sorcóir gáis nó coimeádán aerasóil.
* fhuinneamh núicléach, mar shampla mar atá san iseatóip inscoilte úráiniam-235 agus plútóiniam-239

Catagóir:Ábhair Ghuaiseacha
Pléascáin
Fuinneamh ceimiceach

Is éard is **fuinneamh cheimiceach** ann ná cumas substainte ceimicí chun dul faoi chlaochlú, trí imoibriú ceimiceach nó, chun substaintí ceimiceacha eile a athrú. I measc na samplaí tá cadhnraí, bolgáin solais, agus cealla srl. Bíonn fuinneamh i gceist nuair a dhéantar nó nuair a bhristear naisc cheimiceacha, a fhéadfar a bheith ionsúite nó eascartha ó chóras ceimiceach.

Catagóir:Fuinneamh ceimiceach
Catagóir:Ceimic
Baile an Easpaig

Bruachbhaile de chuid Chorcaí é **Baile an Easpaig** (i mBéarla: *Bishopstown*), ar thaobh theas na cathrach, timpeall ar dhá chiliméadar ó lár na cathrach. Tá 24,136 duine ina gcónaí i mBaile an Easpaig.

## Oideacheas
### Bunscoileanna
Scoil Spioraid Naoimh (Buachaillí)

Scoil Spioraid Naoimh (Cailíní)

Gaelscoil Uí Riada

### Meánscoileanna
Coláiste an Spioraid Naoimh, meánscoil buachaillí Béarla

Coláiste Cnoc na Trócaire nó Mount Mercy, meánscoil cailíní Béarla

Bishopstown Community School, meánscoil Béarla measctha

### Ollscoileanna
Institiúid Teicneolaíochta Chorcaí

## Creideamh
Church of the Real Presence - Caitliceach

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Coláiste Ealaíne agus Dearthóireachta Crawford

Is dánlann suite i gCorcaigh é **Coláiste Ealaíne agus Dearthóireachta Crawford**.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Ard Cróine

Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é **Ard Cróine** (Béarla: *Ardcroney*).

Bhíodh eaglais de chuid Eaglais na hÉireann in Ard Cróine (sa phictiúr), ach aistríodh í go Daonpháirc Bhun Raite sa bhliain 1998. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Alvar Aalto

Ailtire is dearthóir troscán a rugadh in Kuortane na Fionlainne ab ea **Hugo Henrik Alvar Aalto** (3 Feabhra 1898 – 11 Bealtaine 1976). Chuir sé modhanna traidisiúnta a thíre in oiriúint don nua-aois, agus rinne ceannródaíocht maidir le troscán feidhmiúil, déanta as sraithadhmad. Dhear sé foirgnimh nua-aoiseacha phoiblí is tionsclaíochta.
[mion|clé|Alvar Aalto a dhear an Téatar Ceoldráma in [Essen na Gearmáine sa bhliain 1959, cé nár cuireadh tús lena thógáil go dtí 1984]]

## Tagairtí

Catagóir:Ailtirí Fionlannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1898
Catagóir:Básanna i 1976
Catagóir:Daoine as Kuortane
An Linn Dubh

Is ceantar suite i gCorcaigh í **an Linn Dubh** (Béarla: *Blackpool*). Bhíodh a lán tionsclaíochta ar siúl ann agus mar sin tugtaí "Béal Feirste an Deiscirt" ar an áit mar leasainm.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Buiríos Ó Luigheach

Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é **Buiríos Ó Luigheach**.

Tá Bunscoil agus Meánscoil ann. Tá clú agus cáil ar an gcumann CLG sa pharóiste, go háirithe ar an bhfoireann iománaíochta. 

Rugadh agus tógadh an tEaspag Ó Caoinleáin agus an tEaspag Shanahan sa pharóiste. D'oibrigh Ó Caoinleáin sa Chóire Theas agus d'oibrigh Shanahan san Afraic. Tá fuinneog ildaite sa tséipéal áitiúil i gcuimhne ar an Easpag Ó Caoinleáin. 

Tá siopa spóirt, stáisiún Garda, uachtarlann, Oifig an Phoist, tithe tábhairne agus gnóthaí eile sa bhaile. 

Tá cóip de chloigín ó Naomh Cualán i séipéal an bhaile. 

## Féach freisin
* Coláiste Sheosaimh Naofa

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Béal an Átha, Contae Thiobraid Árann

Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é **Béal an Átha**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Augusta, Maine

Is í **Augusta** príomhchathair Maine, stát de Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 19,136 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Augusta suite i gContae Kennebec. Tá William R. Stokes ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1754.

## Naisc sheachtracha
* www.augustamaine.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Maine
Catagóir:Cathracha in Maine
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Maine
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
An Baile Beag, Contae Thiobraid Árann

Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é **an Baile Beag**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Portland, Maine

Is é **Portland** an chathair is mó sa stát Maine, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 66,194 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Augusta suite i gContae Cumberland. Tá Michael F. Brennan ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1786.

## Comhchathracha
* 22px Arkhangelsk, An Rúis
* 22px Cap-Haïtien, Háítí
* 22px Mytilene, An Ghréig
* 22px Shinagawa, An tSeapáin

## Naisc sheachtracha
* www.portlandmaine.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Maine
Catagóir:Cathracha in Maine
Catagóir:Lárionaid daonra in Maine
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Achar cathrach Portland, Maine
Abacá

Snáithín a fhaightear ó ghas duilleoige i ngné Fhilipíneach banana is ea **abacá**. Tugtar *cnáib [[Mainile|Mhainile]]* nó *Musa textilis* air freisin. Is planda den fhine Musaceae é, is é sin, fine na mbananaí.

Láidir snámhach. In úsáid chun cáblaí is cairpéid a dhéanamh. Saothraítear an t-abacá ar bhonn tráchtála sna hOileáin Fhilipíneacha, in Eacuadór agus i gCósta Ríce.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Abacas

Fráma simplí comhairimh don uimhríocht is ea an t-**abacas,** de ghnáth  fráma agus cloichíní ar shlata nó ar shreanga air chun comhairimh. I bhfoirm amháin, tá cnaipí áirimh inghluaiste ar bharraí comhthreomhara nó in eitrí comhthreomhara. In úsáid thar chuid mhaith den Domhan leis na mílte bliain.

## Féach freisin

* uimhríocht

## Tagairtí

Catagóir:Matamaitic
Ospidéal Thamhlachta

Ospidéal oiliúna é **Ospidéal Adelaide agus na Mí, Baile Átha Cliath**  nó níos minice **Ospidéal Thamhlachta** atá lonnaithe i dTamhlacht.  Is cuid den FSS Bhaile Átha Cliath agus Lár na Tíre é ó 2024. Is é Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath an comhpháirtí acadúil atá aige.

## Féach freisin
* Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath

## Tagairtí

Tamhlacht
Catagóir:Tamhlacht
Catagóir:FSS Bhaile Átha Cliath agus Lár na Tíre
Simancas

Baile i lár na Spáinne, i gcúige Valladolid is ea **Simancas**. Suite ar Abhainn Pisuerga, is ann atá Cartlann Ríoga na Spáinne, le cuid mhaith cáipéisí (timpeall 33,000,000 san iomlán), cuid acu a bhaineann leis na hÉireannaigh a chuir fúthu sa Spáinn sa seachtú déag. Fuair Aodh Rua Ó Dónaill, taoiseach Thír Chonaill, bás sa chaisleán ina bhfuil an chartlann, sa bhliain 1602.

## Tagairtí
Buiríos Léith

Is paróiste suite i gContae Thiobraid Árann é **Buiríos Léith**.

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Baile Uí Chléireacháin

Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é **Baile Uí Chléireacháin**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Béal Átha Póirín

Is baile suite i gContae Thiobraid Árann é **Béal Átha Póirín** (Béarla: *Ballyporeen*). Is as an mbaile do shinsir Ronald Reagan.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Cleveland Abbe

Meitéareolaí ó Nua-Eabhrac ab ea **Cleveland Abbe** (1836-1916). Scríobh sé mar gheall ar an atmaisféar is an aeráid. Freagrach as córas caighdeánach ama na Stát Aontaithe a chur ar aghaidh.

## Tagairtí