open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Obair anála

mion|cleachtaí domhainanálaithe (Béarla)
Is é atá in **obair anála** nó **análú comhfhiosach** ná dul i dtaithí ar aird chomhfhiosach a thabhairt ar an análú, agus an anáil a úsáid chun leasa d’intinne, do mhothúchán agus do cholainne. Tugann obair anála cúnamh do dhaoine an córas néarógach a rialú freisin. 

Téann go leor againn tríd an saol ag análú díreach a ndóthain le maireachtáil. Ach nuair a thugaimid ár n-aird ar chumhacht na hanála, tuigeann muid go bhfuil i bhfad níos mó i gceist ná feidhm bhitheolaíoch amháin. Tugann dea-nósanna análaithe deis dúinn a bheith ‘i láthair’, na mothúcháin a rialú agus imní a mhaolú.

Is féidir le obair anála cabhrú linn an imní agus an strus a ruaigeadh agus suaimhneas a thabhairt dúinn taobh istigh de chúpla nóiméad. Ach an obair anála a chleachtadh go rialta, is uirlis an-éifeachtach í a thacaíonn leis an mothú go bhfuil tú ‘i láthair’ agus aird agat ar an rud atá timpeall ort. Cuireann an t-análú bealach eile ar fáil dúinn le faoiseamh a fháil — bealach inmheánach a nascann muid lenár gcroí féin.  

## Cleachtas simplí: análú an bhosca
Is féidir an cleachtadh seo a dhéanamh cibé áit a mbíonn tú, mar shampla ag deireadh an lae roimh dhul a chodladh.

* Tarraing anáil isteach tríd do shrón ar feadh ceithre shoicind
* Coinnigh d’anáil istigh ar feadh ceithre shoicind
* Análaigh amach ar feadh ceithre shoicind tríd do bhéal
* Ná tarraing anáil ar bith ar feadh ceithre shoicind

Glac sos gearr agus tabhair faoi arís trí nó ceithre bhabhta.

Tabhair faoi deara cén chaoi a bhfuil do cholainn agus d’intinn ag mothú ina dhiaidh sin, fiú tar éis cúpla babhta.

## Féach freisin

* Análú 

## Tagairtí

Catagóir:Mothúcháin
Catagóir:Córas riospráide
Catagóir:Strus (bitheolaíoch agus siceolaíoch)
Catagóir:Corp an duine
Catagóir:Midheamhain
Ón Domhan Thíos (closdráma)

Dráma podchraolta is ea ***[[Ón Domhan Thíos (closdráma)|Ón Domhan Thíos]]*** a bhaineann lena thiteann amach do cheathrar cara sna luath-déaga tar éis dóibh baint do lios sidhe. Tugann an tsraith "ar thuras draíochtúil, mistéireach isteach i bhfinscéalta na hÉireann" iad.
[mion|Lios mór na [An Ráth Gheal|Rátha Gile i sléibhte Chill Mhantáin]]
Richie Conroy a scríobh *Ón Domhan Thíos* agus Fíbín Media a léirigh i gcomhair Raidió na Gaeltachta agus RTÉjr Radio.

Fógraíodh go mbeadh an dara sraith á eisiúint i 2026.

## An scéal
Baineann duine de na cairde de lios sidhe agus tarlaíonn rud nach féidir leis na cairde bun ná barr a dhéanamh as. Caithfidh siad dul "sa tóir ar fhreagraí, ach, an mbeidh siad sásta leis na freagraí a aimsíonn siad?"

Tosaíonn an dara sraith bliain tar éis imeachtaí an chéad sraithe. Caitear saol na gcarachtar in aer nuair a nochtann duine diamhrach.

## Glacadh
Bronnadh Gradam Zebbie ó cheardchuallacht na scríbhneoirí Éireannacha ar na scríbhneoirí Richie Conroy agus Sophie Hodkinson don script raidió is fearr.

Ghnóthaigh *Ón Domhan Thíos* an dara háit ag Gradaim Raidió IMRO 2024 sa chatagóir Craoltóireacht le Gaeilge.

## Naisc sheachtracha
* Fotha RSS
* Suíomh oifigiúil
* Agallamh faoi ar ''Iris Aniar''

## Tagairtí

Catagóir:Drámaí podchraolta
Catagóir:Drámaí podchraolta i nGaeilge
Catagóir:Drámaí podchraolta Éireannacha
Catagóir:Podchraoltaí i nGaeilge
Catagóir:Podchraoltaí Éireannacha
Catagóir:Podchraoltaí
Catagóir:Closdrámaí i nGaeilge
Catagóir:Closdrámaí
Catagóir:RTÉ Raidió na Gaeltachta
Catagóir:RTÉjr Radio
Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge
Catagóir:Fantaisíocht Éireannach
Catagóir:Fantaisíocht
Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge
Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2024
Catagóir:Bunaithe sna 2020í
Bro Goelo

Is éard atá i gceist le **Bro Goelo** ná an réigiún timpeall ar Pempoull (Paimpol) i dtuaisceart na Briotáine. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:An Bhriotáin
Liosta na n-éan

deas|mion|199x199px| '''Piongainí'''
deas|mion|199x199px| '''Ostraisí'''
Liostaíonn an t-alt seo oird agus finte na n-éan beo. Ar an iomlán, tá thart ar 11,000 speiceas éan curtha síos ann faoi 2024,  cé go measann tuairim amháin go bhfuil beagnach 20,000 ann i ndáiríre**. ** Tá níos mó ná 5,000 speiceas san ord passerines (éin mhara) agus breis is 5,000 speiceas.

Tá tacsanomaíocht an-luaineach san aois anailíse NAD, mar sin úsáidtear nótaí tráchta nuair is cuí, agus is neas-uimhreacha iad go léir. Féach go háirithe ar thacsanomaíocht Sibley-Ahlquist le haghaidh aicmiú an-difriúil.

## Fíligineacht
Cládagram de ghaolmhaireachtaí éan nua-aimseartha bunaithe ar Stiller *et al* (2024)., ag taispeáint na 44 ord atá aitheanta ag an IOC.

## Tagairtí
Tabitha St. Germain

Is aisteoir agus stiúrthóir Meiriceánach é **Tabitha St. Germain**, a rugadh ar an 30 Deireadh Fómhair 1964.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Massachusetts
Catagóir:Mná
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Marta Macho Stadler

Matamaiticeoir agus urlabhraí ar son na heolaíochta Spáinní is ea **Marta Macho Stadler** (Bilbao, 9 Meán Fómhair 1962). Tá sí ina hollamh le Geoiméadracht agus Toipeolaíocht in Ollscoil Thír na mBascach agus ina speisialtóir i dTeoiric Gheoiméadrach an Duillithe agus na Geoiméadrachtí Neamhchómhalartúcha. Tá sí ina heagarthóir freisin ar an spás digiteach 'Mná le hEolaíoch' (*Mujeres con Ciencia)* de Chathaoir an Chultúir Eolaíoch (*Cátedra de Cultura Científica*), a bhfuil roinnt dámhachtainí faighte aici as, lena n-áirítear Premio Emakunde de Igualdad 2016 (Gradam Comhionannais Emakunde 2016) .

## Gairmréim
Bhain Stadler céim amach sa Mhatamaitic ó Ollscoil Thír na mBascach sa bhliain 1985 agus ceapadh í mar ollamh comhlach i Roinn na Matamaitice san ollscoil chéanna. Sa bhliain 1987 thosaigh sí ag obair leis an Dr. Gilbert Hector ag an Université Claude Bernard de Lyon, áit a bhfuair sí a dochtúireacht i 1996 leis an tráchtas *'Isomorphisme de Thom pour les feuilletages presque sans holonomie' (iseamorfacht Thom do dhuilliúir beagnach gan holanómach).* 

Is Ollamh Comhlach le Geoiméadracht agus Toipeolaíocht í ag an UPV/EHU. I measc a chuid topaicí taighde tá 'Teoiric Gheoiméadrach an Duillithe' (*Teoría geométrica de foliaciones).*

* Múineann sí Toipeolaíocht agus Ardtoipeolaíocht i gCéim na Matamaitice (an dara agus an ceathrú bliain) ag Dámh Eolaíochta agus Teicneolaíochta an UPV/EHU. 
* Múineann sí freisin cúrsa ar Thoipeolaíocht Ailgéabrach sa Chéim Mháistreachta i Samhaltú Matamaitice agus Taighde, Staitisticí agus Ríomhaireacht (MATG6) agus an t-ábhar roghnach *‘*Matamaitic sa Saol Laethúil: Sochaí agus Cultúr (*Las Matemáticas en la vida cotidiana: sociedad y cultura’) *sna hAonaid Taithí Bhizkaia* (Aulas de la Experiencia de Bizkaia) *de chuid* UPV/EHU).*

## Naisc sheachtracha
* Mujeres con Ciencia

## Tagairtí

Catagóir:Baill foirne acadúla Ollscoil Thír na mBascach
Catagóir:Daoine as Tír na mBascach
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Matamaiticeoirí Spáinneacha an 21ú haois
Catagóir:Matamaiticeoirí Spáinneacha an 20ú haois
Catagóir:Mná
John Todd (Bitheolaí Ceanadach)

Bitheolaí a rugadh i gCeanada is ea **John Todd** (a rugadh sa bhliain 1939) atá ag obair i réimse ginearálta an dearaidh éiceolaíoch. Pléann sé le fadhbanna a bhaineann le táirgeadh bia agus próiseáil fuíolluisce, trí úsáid a bhaint as teicneolaíochtaí éiceachórais a chuimsíonn plandaí, ainmhithe agus baictéir.  

D'fhorbair Todd "Áirceanna" nó "bithfhoscadáin",  "córais chothaithe beatha"  atá féinchothaithe agus   feidhmiú inbhuanaithe mar sprioc aige. Nascann sé teicneolaíochtaí malartacha le haghaidh fuinnimh in-athnuaite, feirmeoireacht orgánach, dobharshaothrú, hidreaponaic agus ailtireacht  chun "meaisíní beo" nó "éicimheaisíní" a chruthú.

## Naisc sheachtracha

*‘Yoda’ for scientists: the outsider ecologist whose ideas from the 80s just might fix our future

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Abhcóidí teicneolaíochta cuí
Catagóir:Éiceolaithe Ceanadacha
Catagóir:Eolaithe as Hamilton, Ontario
Catagóir:Eiceolaithe córas
Catagóir:Iarscoláirí Ollscoil Michigan
Catagóir:Bainisteoirí dramhaíola
Catagóir:Bitheolaithe Ceanadacha
Loch Coiteáin

Is loch fionnuisce in iardheisceart na hÉireann é **Loch Coiteáin**. Tá sé suite i gContae Chiarraí in aice le baile Chill Áirne.

## Tíreolaíocht
Tá an loch thart ar 2 km (1.2 mhíle) i bhfad agus 1 km (0.6 mhíle) ar leithead. Tá sé suite thart ar 10 km (6 mhíle) soir ó dheas ó Chill Airne agus soir ó Pháirc Náisiúnta Chill Airne. 

## Dúlra
I measc na speiceas éisc i Loch Coiteáin tá an breac donn. 

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí
Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí
Seoirsín Bashford

Is cruthaitheoir agus aisteoir Éireannach-Téalannach iad **Seoirsín Bashford** as Gaeltacht Mhaigh Eo. Tá bunchéim ag Seoirsín sa Ghaeilge agus i nDrámaíocht, Amharclannaíocht agus Taibhiú in OÉG, chomh maith le Máistreacht sa Nua-Ghaeilge. Díríonn Seoirsín den chuid is mó ar obair laistigh den phobal Gaeilge agus LADTA+. 

I measc a léirithe, tá an príomhról Gerda in *The Crow's Way* le Moonfish Theatre, áit a raibh Seoirsín bainteach freisin le forbairt agus scríbhneoireacht. Bhí Seoirsín páirteach chomh maith sa ghearrscannán dátheangach aiteach Dlúthchomhrá, a chomhscríobh agus a chomhléirigh siad, agus i mbunléiriú An Té/An Táin i *Ní Liomsa an Teach Álainn Seo*.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Gaeilgeoirí
Catagóir:Daoine déghnéasacha
Caisleán an Rí

Túrtheach agus Séadchomhartha Náisiúnta atá suite i gCill Mocheallóg is ea **Caisleán an Rí**.  Is é an caisleán croílár Chill Mocheallóg fós sa lá atá inniu ann (i dteannta na Prióireachta Doiminicí trasna uaidh). Tá bealach áirseach ar an leibhéal íochtarach a ligeann don phobal siúl tríd; ligeann sé dóibh dul siar sa stair freisin.

mion| Bealach stuach tríd an túr|clé
mion| Fuinneog|clé

## Suíomh
Tá Caisleán an Rí suite i gCill Mocheallóg, 137 m (449 tr) siar ó Eaglais Choláisteach Naomh Peadar agus Pól agus 152 m (499 tr) siar ó dheas ó Mhainistir Chill Mocheallóg.

## Stair
Ainmníodh an daingean as Seon, Rí Shasana é. In ainneoin an ainm atá air, is dócha gur tógadh an Caisleán thart faoin 15ú haois. Fuair Seon bás sa bhliain 1216. Is dócha go raibh an t-ainm Seon ceaptha chun comparáid a dhéanamh le Caisleán Luimneach.

Sa bhliain 1645, bhain na hÉireannaigh leas as mar armlann faoi Thiarna Ghleann Bearcháin le linn Chogaí na Comhdhála in Éirinn. Sé bliana ina dhiaidh sin (1651), bhain fórsaí parlaiminteacha Oilibhéir Cromail úsáid otharlainne as.

Deonaíodh é do Henry Billingsley i 1588, agus do Thomas Browne i 1604. Sa bhliain 1645 d'úsáid trúpaí James Tuchet, 3ú Iarla Ghleann Bearcháin é mar armlann le linn Chogadh na hAon Bhliana Déag, agus bhí sé ina ospidéal míleata i 1651.

Rinneadh athchóiriú ar an túr san 18ú/19ú haois agus úsáideadh é mar cheardlann gabha.

## Foirgneamh
Túr ‘sonnaigh’ (daingean nó túrtheach beag daingnithe) is ea Caisleán an Rí. Is dócha nárbh é an t‑aon túrtheach i gCill Mocheallóg é, ach is é an t‑aon cheann atá fós ann sa lá atá inniu ann.

Tá bunfhuinneoga muilleanacha (barraí cloiche ingearacha) agus forbhallaí san fhoirgneamh ceithre stór seo.  Tá an daingean boghtach os cionn urlár na talún. Cuireadh na fuinneoga rinneacha leis an struchtúr go mall san 18ú haois. Rinneadh é a athchóiriú sa 19ú haois.

B’fhéidir go raibh an daingean mar chuid de bhealach isteach gheata thuaidh an bhaile sa 15ú/16ú haois.  Baineadh leas as mar cheárta ar feadh scaithimh.

## Tagairtí

Catagóir:Caisleáin i gContae Luimnigh
Catagóir:Séadchomharthaí náisiúnta i gContae Luimnigh
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Cill Mocheallóg
Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe

Is í **Cúirt Uachtarach** **na Ríochta Aontaithe** an t-údarás breithiúnach is airde sa Ríocht Aontaithe. Cúirt achomhairc dheiridh is í an Chúirt Uachtarach agus déanann sí athbhreithniú breithiúnach, i gcomhar leis an Ard-Chúirt, ar Achtanna na Ríochta Aontaithe.   Tá an Chúirt suite i bParliament Square, Westminster,
clé|mion|306x306px
[clé|mion|293x293px|[Brian Kerr, An Tiarna Kerr den Tamhnach Mhór, as Tuaisceart Éireann, ina Bhreitheamh go dtí gur éirigh sé as i mí Mheán Fómhair 2020.]]

## Cásanna
'''Dúnmharú Pat Finucane'''.  I mí Feabhra 2019, rialaigh Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe i Londain nár rinneadh fiosrú ar an dúnmharú a chomhlíon riachtanais chearta daonna.  D'éiligh muintir Finucane fiosrú poiblí neamhspleách ach níor ordaigh na tiarnaí breithimh é; dúirt siad gur faoin stát cinneadh a dhéanamh cén sórt fiosraithe a mbeadh riachtanach agus a mbeadh rath air.

'''Domhain-cheastóireacht.'''  Ar 15 Nollaig 2021, rialaigh an Chúirt  go raibh sé mícheart ag na póilíní sa Tuaisceart gan fiosrúchán a bhunú faoin gcaoi ar caitheadh le ceithre fhear déag ar thug Arm na Breataine drochíde dóibh sna 1970idí. Rialaigh an chúirt go raibh cinneadh na bpóilíní gan an scéal a fhiosrú bunaithe ar thuarascáil a bhí "fíorlochtach" agus nár chóir aon ghlacadh a bheith leis.

'''Neamhspleáchas na hAlban'''*.*Sa bhliain 2022, lorg an SNP reifreann a chlárú - gan beannacht ó Westminster - ó Chúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe, ach shocraigh an Chúirt go raibh an straitéis seo mídhleathach.

I mí Feabhra 2023, rialaigh an Chúirt go raibh '''Prótacal an Tuaiscirt''' “dleathach”.

Ar an 15 Samhain 2023, rialaigh an Chúirt  go raibh **[[Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe in Ruanda|plean Rialtas na Breataine inimircigh a chur go dtí Ruanda]]** neamhdhleathach.  Dúirt an Breitheamh Robert Reed go raibh baol ann go seolfaí ar ais chuig a dtíortha dúchais daoine a chuirfí go dtí Ruanda. Bhí an rialú bunaithe ar an gCoinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine.

Ar an 16 Aibreán 2025, thug an Chúirt breithiúnas  ina ndeirtear go mbaineann na téarmaí 'bean' agus 'gnéas' le bean bhitheolaíoch agus gnéas bitheolaíoch amháin, rud a d'fhág **mná [[Trasinscneach|trasinscneacha]]** taobh amuigh den sainmhíniú. Chuir feachtasóirí inscne-chriticiúla fáilte roimh an rialú. Ach ar an taobh eile bhí imní ann nach dtabharfar cosaint cheart don phobal trasinscneach. Tháinig an fhógairt seo go gairid i ndiaidh céimeanna eile maidir le cearta daoine trasinscneacha sna Stáit Aontaithe agus san Ungáir.

## Féach freisin

* Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe
* Cúirt Uachtarach na hÉireann
* Brian Kerr, An Tiarna Kerr den Tamhnach Mhór, as Tuaisceart Éireann, ina Bhreitheamh de Chúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe go dtí gur éirigh sé as i mí Mheán Fómhair 2020.

## Tagairtí

Catagóir:Cúirteanna uachtaracha
Catagóir:Rialtas na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Cúirteanna na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Dlíthe na Ríochta Aontaithe
Cailliúint stádais chléiriúil

Sa dlí canónta de chuid na hEaglaise Caitlicí, is éard is **cailliúint stádais chléiriúil** ann (dá ngairtear freisin **tuathú**, **a chur ó chóta**, **dí-eaglaisiú** agus  **tabhairt faoi réir tuataí**) ná easpag, sagart, nó deagánach a scaoileadh óna ghairm mar bhall den chléir.

## Tagairtí

Catagóir:Caitliceachas
*
Catagóir:Oird mhóra na hEaglaise Caitlicí
Manaí fógraíochta

Is é atá i gceist le **manaí fógraíochta** ná ráitis ghearra chliste nó ghreannmhara chun daoine a spreagadh le táirge a cheannach nó iompar éigin a leanúint.

## Samplaí sa Ghaeilge
* Is Fearr an Star
* An ball atá mall sa Toyota. Mícheál Ó Muircheartaigh. Maíomh a bhí ann nár chaith a Toyota mórán breosla. An ‘ball’ a bhí i gceist ná an lámh a thaispeáin duit an méid breosla a bhí fágtha agat. Chuaigh an lámh síos go han-mhall a bhí á mhaíomh acu.
* *Gabh [[CIÉ]]* a bhíodh ar fhógra i bPáirc na Tulchan i nDroim Conrach sna seachtóidí.
* Ní neart go cruach (Irish Steel)

### [[Guinness]]
* Tá siad ag teacht
* Is fearrde thú Guinness
* Ní féidir an dubh a chur ina gheal air.
* Tá breis agus fiúntas i Guinness

Bhíodh cinn ag leithéidí Bord Soláthar an Leictreachais, na Bainc, na comhlachtaí móra árachais, Bord na Móna agus seirbhísí stát agus rialtais áitiúil freisin.

Catagóir:Fógraí
Catagóir:Margaíocht
Catagóir:Sluáin
Catagóir:An Ghaeilge
Eacnamaíocht Thuaisceart Éireann

Is geilleagar measctha é **eacnamaíocht Thuaisceart Éireann** — le comhcheangal d’infheistíocht phríobháideach agus phoiblí. Tá Tuaisceart Éireann tionsclaithe go measartha, le fostaíocht sa déantúsaíocht, go háirithe i réimsí cosúil le heitleonaic, bithleigheas, earraí leictreonacha, agus bia agus deoch. Mar sin féin, is í an earnáil seirbhísí an fhoinse is mó ina bhfuil fostaíocht, lena n-áirítear seirbhísí poiblí, gairmiúla, airgeadais, agus miondíola.

Tá gnéithe tábhachtacha den eacnamaíocht ag brath ar an Ríocht Aontaithe, go háirithe an earnáil phoiblí, agus baint láidir fós aici leis an Ríocht Aontaithe ó thaobh airgeadra, cánach, agus rialacháin de.

Níos boichte, ag fáil bháis níos óige, ag fanacht níos faide ar chóir leighis agus an bhearna ag méadú. B’in iad torthaí staidéir a rinne Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta (ITES) agus Tionscnamh an Oileáin Chomhroinnte i Roinn an Taoisigh ar an gcomparáid idir eacnamaíocht Thuaisceart Éireann agus na Poblachta.mion|First Trust Bank T.É, £10 |clé|220x220pxTá an caighdeán maireachtála i bPoblacht na hÉireann níos airde ná mar atá sé sa Tuaisceart, de réir tuarascáil a d'fhoilsigh an ITES ar an 14 Aibreán 2025.  Dar leis an ITES, bíonn táirgiúlacht imeallach an tsaothair i bhfad níos airde sna 26 Contae ná sa Tuaisceart (tá táirgiúlacht saothair 250% níos airde ar an meán). Is mar gheall air sin, tá an ráta pá in aghaidh na huaire 36% níos airde agus tá ioncam indiúscartha an ghnáth-theaghlaigh 18.3% níos airde, bíodh is go bhfuil cáin ioncaim níos airde freisin.

Ina cheann sin, tá níos mó daoine i ngach aoisghrúpa ar an taobh ó dheas den teorainn ag déanamh cúrsa oideachais. Is díol mór imní é, a deirtear sa tuarascáil, nach bhfuil 30% de dhaoine óga idir 15 agus 19 bliain d'aois ar an taobh ó thuaidh den teorainn, nach bhfuil siad ag fáil oideachas foirmiúil ar bith agus gur ag dul i ndonacht atá an scéal. Tá tionchar suntasach ag an oideachas ar an táirgiúlacht san fhadtréimhse.

## Féach freisin

* Geilleagar na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Eacnamaíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Eacnamaíocht na hÉireann
Catagóir:Tuaisceart Éireann
Catagóir:Athaontú na hÉireann
Hiodrocsaclóracuín

Is cógas é **hiodrocsaclóracuín**, ar a dtugtar **Plaquenil** mar ainm branda i measc nithe eile, a úsáidtear chun maláire a chosc agus a chóireáil i gceantair ina bhfuil maláire fós íogair do chlóracuín. I measc na n-úsáidí eile tá cóireáil airtrítis réamatóidigh, lúpais, agus porfairia cutanea tarda. Tógtar é ó bhéal, go minic i bhfoirm sulfáit hiodrocsaclóracuín.

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhairí antamhaláireacha
Catagóir:Táirgí frithréamatacha
Catagóir:Airteagail ina bhfuil gearrthóga físe
Catagóir:HERG-bhlocálaí
Catagóir:Comhdhúile hiodrocsai-eitile
Catagóir:Cuineoilíní
Catagóir:Cógais riachtanacha de chuid na hEagraíochta Domhanda Sláinte
Catagóir:Drugaí
Catagóir:Drugaí frithréamatacha galarnmhodhnaithe
Comhairleoir don Uachtarán

Is teideal é **Comhairleoir don Uachtarán** a úsáideann comhairleoirí polaitiúla ardchéime d’uachtarán na Stát Aontaithe agus do chomhaltaí sinsearacha Oifig an Tí Bháin .

Is iad Alina Habba agus Peter Navarro na sealbhóirí oifige faoi láthair. Níor cheart an seasamh a mheascadh suas le seasamh abhcóide an Tí Bháin, atá ceaptha ina phríomhchomhairleoir dlí don uachtarán agus don Teach Bán.

## Stair
Cruthaíodh an post le linn riarachán Richard Nixon, áit ar sannadh céim na comh-aireachta air. D'fhan sé ag leibhéal na comh-aireachta go dtí 1993. 

Le linn uachtaránacht Nixon, bhí an post ag ochtar, agus uaireanta bhí beirt nó triúr sealbhóirí comhthráthacha ann.

Le linn uachtaránacht Gerald Ford, roinneadh an post idir an comhairleoir fadtréimhseach cumarsáide Robert T. Hartmann agus an cúntóir slándála náisiúnta John O. Marsh, agus tháinig iar-rúnaí tráchtála na Stát Aontaithe Rogers Morton isteach go hachomair leo mar chomhairleoir polasaí baile, go luath sa bhliain 1976.

## Féach freisin
* Oifig an Tí Bháin

## Tagairtí

Catagóir:Oifig Feidhmiúcháin Uachtarán na Stát Aontaithe
Abhcóidí d'uachtarán na Stát Aontaithe
Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta

Tugann an **Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta** (**ITES**) faoi thaighde a dheartar le heolas a chur ar fáil a bhaineann leis na mórfhadhbanna eacnamaíochta agus sóisialta in Éirinn a réiteach.
clé|mion|391x391px|Bhunaigh T. K. Whitaker  an ITES sa bhliain 1960

## Stádas dlíthiúil
Cuideachta faoi theorainn ráthaíochta is ea ITES, a corpraíodh in 1960 faoi Achtanna na gCuideachtaí, 1908- 1959. Is í an oifig chláraithe Cearnóg Whitaker, Cé Sir John Rogerson, Baile Átha Cliath 2. Cé gur cuideachta faoi dhliteanas teoranta ESRI, tá sí díolmhaithe ón bhfocal “teoranta” a úsáid mar chuid dá hainm. Eagraíocht neamhbhrabúsach atá inti atá cláraithe mar charthanas.

Baintear tairbhe in ESRI as neamhspleáchas acadúil iomlán agus is dá cuid síntiúsóirí (os cionn 300 cuideachta agus duine aonair faoi láthair) atá sí freagrach i ndeireadh na dála.

## Taighde

* Is é an mórstaidéar *Ag Fás Aníos in Éirinn* an tionscadal is mó a bhí ag ITES go dtí na 2020idí; cuireadh tús leis in 1993.
* In 2015, mhaoinigh  Foras na Gaeilge an staidéar "Dearcadh an Phobail i leith na Gaeilge". 
* Déanann ITES  polasaithe rialtas na hÉireann a mheasúnú go rialta, mar shampla an Plean Forbartha Náisiúnta. 
* Tá an caighdeán maireachtála i bPoblacht na hÉireann níos airde ná mar atá sé sa Tuaisceart, de réir tuarascáil a d'fhoilsigh an ITES ar an 14 Aibreán 2025.

## Féach freisin

* Plean Forbartha Náisiúnta
* Comhairle Chomhairleach Bhuiséadach na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Institiúidí rialtais
Catagóir:Taighde
Catagóir:Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta
Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Catagóir:Eacnamaíocht na hÉireann
Catagóir:Sochaí na hÉireann
Piotr Michael

Is aisteoir agus stiúrthóir Meiriceánach é **Piotr Michael Walczuk**, a rugadh ar an 27 Márta 1988.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine as Los Angeles, California
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Mícheál de Mórdha

Údar, staraí, iriseoir agus treoraí turais ó  Dhún Chaoin, Corca Dhuibhne agus cainteoir dúchais Gaelainne is ea **Mícheál de Mórdha**. Thug sé tréimhsí ag obair leis an nuachtán Inniu, le Raidió na Gaeltachta agus le hOifig na nOibreacha Poiblí agus bhí sé ina Bhainisteoir ar Ionad an Bhlascaoid  Mhóir ó 1993 go 2015.

Is ball é Mícheál den Fhóram Forbartha Teanga de chuid Fhoras na Gaeilge agus de Chomharchumann Dhún Chaoin. Is iar-bhall é de Chomhairle Raidió na Gaeltachta, de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge agus de Choiste Náisiúnta Oireachtas na Gaeilge. Bhí sé ina Uachtarán ar Oireachtas na Gaeilge sa bhliain 2010. Scríobhann sé ailt rialta do Tuairisc.ie ar ábhair a bhaineann le Corca Dhuibhne. Bhí sé ina aoi sa deichiú sraith de Comhrá (clár teilifíse) ar TG4.

Foilsíodh a leabhar *Scéal agus Dán Oileáin* (Coiscéim, BÁC) sa bhliain 2012 agus foilsíodh *An Rialtas Ab Fhearr* (Coiscéim, BÁC) sa bhliain 1993. Léargas logánta atá sa leabhar ar an dtionchar dearfach, i mórán slite, a bhí ag déanamh an scannáin *Ryan’s Daughter* ar phobal Chorca Dhuibhne nuair a bheartaigh David Lean a scannán iomráiteach a léiriú go príomha i  gceantar beag Gaeltachta .i. Dún Chaoin i 1968-1969.

Do chruthaigh déanamh an scannáin sin mórán fostaíochta sa cheantar, chuir sé airgead i bpócaí na ndaoine agus chuir sé feabhas mór ar chaighdeán maireachtála na cosmhuintire. Thug Ryan’s Daughter misneach, dóchas agus neamhspleáchas áirithe don phobal. Ní haon ionadh, mar sin, go ndúirt an seanchaí, Cáit ‘Bab’ Feiritéar, gurb é *an rialtas ab fhearr a bhí riamh againn é*.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta
HiiKER

Is éard atá i gceist le **HiiKER** ná aip ar a bhfuil fáil ar réimse leathan léarscáileanna i bhfoirm dhigiteach. Tá bunleagan na léarscáileanna, atá bunaithe ar Open Street Map (OSM), ar fáil saor in aisce do dhuine ar bith a íoslódálfaidh an aip. clé|mion|Suirbhéireacht Ordanáis na hÉireann, leagain 1913, le fáil ar Hiiker

## Seirbhísí
Tá léarscáileanna náisiúnta ‘Sraith an Eolais’ de chuid Shuirbhéireacht Ordanáis na hÉireann (OSi nó Tailte Éireann mar a thugtar anois air) agus na léarscáileanna fánaíochta de chuid EastWest Mapping ar fáil do dhaoine a íocann síntiús leis an aip.

Tá fáil freisin ar an aip ar léarscáileanna stairiúla de chuid na Suirbhéireachta Ordanáis a rinneadh sa 19ú hAois.

Ní in Éirinn amháin atá seirbhísí Hiiker ar fáil. Tá lucht siúl sléibhte in 23 tír ar fud na hEorpa, Mheiriceá Thuaidh, agus sa leathsféar theas in ann an aip a úsáid i nGaeilge agus iad ag fánaíocht leo sa Ghearmáin, sa Tasmáin, i gCeanada, sa tSlóivéin, i gCríocha Lochlann agus tíortha eile nach iad.

### Gaeltacht Dhún na nGall
Tá léarscáileanna nde Ghaeltacht Dhún na nGall a rinne EastWest Mapping  ar fáil ar an aip.  Chruthaigh an léarscáilí Barry Dalby dhá léarscáil de cheantair Ghaeltachta an iarthuaiscirt  – an ceantar timpeall ar Ghleann Bheatha i nGaeltacht Ghaoth Dobhair agus an sliabhraon Na Cruacha Gorma sa Ghaeltacht Láir.  

## Stair
Is comhlacht beag Éireannach é Hiiker a bhunaigh Finlay nuair a thug sé féin faoi deara in 2019 nach raibh léarscáileanna sásúla digiteacha ar fáil do na slite slímharcáilte a raibh an-dúil aige iontu.

Fuair Finlay maoiniú trí scéimeanna éagsúla de chuid Enterprise Ireland agus an NDRC agus de réir a chéile thacaigh infheisteoirí eile leis an gcomhlacht, atá lonnaithe i nDroim Rí i gContae na Mí.

## Féach freisin

* Suirbhéireacht Ordanáis na hÉireann

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Léarscáileanna
Catagóir:Aipeanna Gaeilge
Catagóir:Sléibhteoireacht
Catagóir:Siúlóireacht
Lampadusa

Is oileán sa Mheánmhuir ó dheas den Iodáil é **Lampadusa**.   Is leis an Iodáil an t-oileán ach is gaire don Túinéis é.

Ceann de na rudaí is túisce a rinne an Pápa Proinsias, i ndiaidh dó a bheith roghnaithe mar phápa in 2013, ná dul go dtí Lampedusa chun taobhú leis na hinimircigh, mar a bhfuair an oiread daoine bás agus iad ag iarraidh teitheadh isteach san Eoraip.

## Féach freisin

* Géarchéim imirceach na hEorpa sna 2010idí
* Pápa Proinsias

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin sa Mheánmhuir
Catagóir:An Iodáil
Catagóir:Oileáin Iodálacha
PHP

Is teanga ríomhchlárúcháin í **PHP**. Chruthaigh Rasmus Lerdorf an teanga i 1993 agus cuireadh sí amach i 1995. Usáidtear do fhorbairt gréasán.
Ba ghiorrúchán de **Personal Home Page** (*Leathanach Baile Pearsanta*) é PHP ar dtús, ach anois seasann sí don acrainm athchúrsach **PHP: Hypertext Preprocessor** (''PHP:Réamhphróiseálaí Hipirtéacs). 

## Stair eisiúna

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha
*Suíomh gréasáin oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha ríomhchlárúcháin
Institiúid Uachtarach Ghinéive um Staidéir Idirnáisiúnta agus um Fhorbairt

**Institiúid Uachtarach Ghinéive um Staidéir Idirnáisiúnta agus um Fhorbairt** (Fraincis: *Institut de hautes études internationales et du développement*, gearrtheangaithe mar IHEID), is institiúid ardoideachais agus taighde í atá lonnaithe i nGinéiv, an Eilvéis. Bunaíodh í sa bhliain 1927 agus tá sí tiomnaithe do staidéar agus taighde ar chúrsaí idirnáisiúnta lena n-áirítear caidreamh idirnáisiúnta, eacnamaíocht, dlí idirnáisiúnta, staidéir forbartha, agus polaitíocht dhomhanda. Tá sí suite i gcroílár Ghinéive, i ngar do go leor eagraíochtaí idirnáisiúnta móra cosúil leis na Náisiúin Aontaithe, an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte, agus eagraíochtaí neamhrialtasacha éagsúla. 

## Tagairtí
Caoineadh na nGael

Is é **Caoineadh na nGael** an tríú ceirnín leathfhada de chuid an bhanna Miotail Ceilteach Mael Mórdha. Eisíodh i 2003 é.

## Traicliosta

# Pauper of Souls - 5:25
# I Am the Wench's Bane - 12:37
# Caoineadh na nGael (Ionstraimeach) - 4:50

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2003
Catagóir:Albaim Mael Mórdha
Catagóir:Albaim miotail ceilteach
Wink Martindale

Is aisteoir Meiriceánach é **Winston Conrad** "**Wink**" **Martindale**, a rugadh ar an 4 Nollaig 1933.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Ionsaí sceimhlitheoireachta Pahalgam, 2025

Tharla **ionsaí sceimhlitheoireachta** **i Pahalgam** sa Chaismír (India) ar an 22 Aibreán 2025. I gceantar turasóireachta sa Chaismír sna Himiléithe a tharla an t-ionsaí, an ceann ba mheasa ar shibhialtaigh le scór bliain. Maraíodh 26 san eachtra, turasóirí an chuid is mó (24 as India, agus fear amháin as Neipeal agus fear eile as Dubai), an t-ionsaí ba mharfaí ar shibhialtaigh san India ó lámhachadh Mumbai i 2008.

Chuaigh grúpa dar teideal "Kashmir Resistance," chun na meán sóisialta ag maíomh gurb iad a bhí freagrach as ionsaí Pahalgam, á rá go raibh na scórtha míle as ' an gcoigríoch' á lonnú sa réigiún in iarracht comhdhéanamh déimeagrafach na háite a athrú.

Thug an t-ionsaí chun deiridh tréimhse réasúnta síochánta sa Chaismír roimh 2025. Bhí borradh faoin turasóireachta ann le roinnt blianta nuair a tháinig laghdú ar an gcorraíl fhrith-Indiach.
clé|mion|Gleann Betaab, Pahalgam

## Iarracht taidhleoireachta
Bhí an náisiúnaí Hiondúch agus pobalóir, Narendra Modi, mar Phríomh-aire na hIndia ag an am.  Chuir sé  an milleán ar an bPacastáin as an ionsaí lámhaigh i Pahalgam.  Rinne sé líomhaintí go raibh an Phacastáin taobh thiar den ionsaí agus go dtacaíonn sí le foréigean míleata sa Chaismír. Bhí na líomhaintí seo séanta ag an bPacastáin.

Chuir an India bearta i bhfeidhm in aghaidh na Pacastáine :  

* Chuir Rialtas na hIndia an *[[Indus Waters Treaty]]* (1960) ar fionraí.  B'ionann é agus cogadh a fhógairt a dúirt Rialtas na Pacastáine.

* Chuir Rialtas na hIndia seirbhísí víosaí do shaoránaigh de chuid na Pacastáine ar fionraí. Bhí ar Phacastánaigh an India a fhágáil roimh dhul in éag a gcuid víosaí ar an 27-29 Aibreán.

## Féach freisin
* An Chaismír
* Ionsaithe ar Mumbai, 2008
* Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:2025
Catagóir:Stair na Pacastáine
Catagóir:Stair na hIndia
Catagóir:An Chaismír
Ériú's Wheel

Is é ***Ériú's Wheel*** an cúigiú halbam stiúideo leis an mbanna miotail Ceilteach as Tuaisceart Éireann Waylander. Eisíodh in 2019 é, tríd Listenable Records.

## Traicliosta

# "Betwixt Times" - 1:26
# "As Samhain Comes" - 6:18
# "Shortest Day, Longest Night" - 6:11
# "Imbolc" - 5:58
# "The Vernal Dance" - 4:55
# "Beltine" 4:15
# "As The Sun Stands Still" - 5:26
# "To Feast At Lughnasadh" - 6:26
# "Autumnal Blaze" - 5:42

## Tagairtí

Catagóir:Albaim Waylander
Catagóir:Albaim miotail ceilteach
Catagóir:Albaim a eisíodh in 2019
Teach Pobail Mhuire (Doirí Beaga)

Tógadh **Teach Pobail Mhuire** sna Doirí Beaga i 1972, gar go maith don seanséipéal a dúnadh cúpla bliain roimhe sin (a tógadh sa 19ú haois). mion|clé|Seanteach an Phobail, an áit a gabhadh an tAthair Séamus Mac Pháidín ar an Dhomhnach 3ú Feabhra 1889|220x220px
## Stair
I gcruth ochtagánach a cheap an t-ailtire Patrick Carr an foirgneamh i dtús na 1970idí, coincheap réabhlóideach ag an am.

Ba é Easpag Ráth Bhoth san am, an Dr. Antoin Mac Ficheallaigh a choisric an teach pobail i 1972. Bhí sé ar cheann de na tithe pobail ba mhó i gCo. Dhún na nGall.

### Scrios
Ceiliúradh Aifreann na Cásca sa séipéal don uair dheireanach ar an 20 Aibreán 2025. Dódh an séipéal go talamh an oíche sin.  Ar a ceathair a chlog ar maidin a tugadh an tine faoi deara, ach níor éirigh le hoibrithe dóiteáin an tine a cheansú in am.

Tugadh le fios  nach le teann mailíse a adhnadh an tine sa séipéal. 

Bhí os cionn €128,000 bailithe ar an suíomh GoFundMe (ar an 15ú Bealtaine 2025) d’atógáil an tséipéil agus bhí níos mó airgid fós bailithe ó bhailiúcháin eile – an cheolchoirm mhór ar ghlac Daniel O’Donnell, Clannad, agus Altan páirt ann san áireamh. Bhí os cionn €300,000 bailithe san iomlán (Bealtaine 2025).

## Féach freisin

* Na Doirí Beaga

## Tagairtí

Catagóir:Doirí Beaga
Catagóir:Eaglaisí in Éirinn
Catagóir:Gaeltacht Thír Chonaill
Catagóir:Foirgnimh i gContae Dhún na nGall
Oifigeach custaim

[mion| Oifigigh chustaim [An Ísiltír|Ollannacha ag obair ag Aerfort Schiphol]]
mion
Is oifigeach um fhorghníomhú an dlí é **oifigeach custaim** a fhorfheidhmíonn dlíthe custaim.

## Féach freisin

* Taraif

## Tagairtí

Catagóir:Gairmeacha
Catagóir:Custaim
Catagóir:Seirbhísí poiblí
Catagóir:Gairmeacha
Cath Sulchóid

Troideadh **Cath Sulchóid** sa bhliain 968 idir Dhál gCais faoi cheannas Brian Ború, agus Gall-Ghaeil Luimnigh, faoi cheannas Ímar Luimnigh. Bua a bhí ann do Dhál gCais ag Sulchóid, a chuir deireadh le fairsingiú na Lochlannach in Éirinn. Is é an chéad cheann de thrí chath é freisin a tharraingíonn aird ar chaithréim Bhrian Ború. Tharla an cath le linn feachtais mhíleata faoi cheannas Ímar Luimnigh isteach i gcríoch Dhál gCais. Tar éis an chatha do ghabh agus do loisc Dál gCais daingean Lochlannach Luimnigh.


"*Maidm for Gullu Luimnich re Mathgamain m. Cennetich oc Sulchuait, & loscud Lumnich dó ría medón laí arna bárach.*"
:—Annála Inis Faithlinn s.a. 967.2
Maidhm ar Ghaill Luimnigh le Mathgamain mac Cennetich ag Sulchóid, ⁊ loscadh Luimnigh aige roimh meán-lae arna mhárach.



"*Mathgamain m. Cennetigh, ri Caissil, do arcain Luimnigh & dia loscadh.*"
:—Annála Uladh s.a. 967.5
Mathgamain mac Cennetigh, rí Chaisil, do arg Luimnigh ⁊ do loisc. 


Ní thugann sna hannálacha ach an tuairisc ghairid thuas ar chath agus ar chreachadh Luimnigh an lá dár gcionn. Tá an t-aon chuntas leathnaithe ar an gcath, lena n-áirítear cúlra, tionóil, agus iarmhairt, le fáil in *[[Cogad Gáedel re Gallaib]]* a bhfuil conspóid ag baint leis. 

## I gCultúr Coitianta
Cath Sulchóid is ábhar don amhrán "*Born for War (The Rise of Brian Boru)*", leis an mbanna miotail tíre Éireannach Cruachan.

## Tagairtí

## Nótaí

Catagóir:Cathanna in Éirinn
Catagóir:10ú haois in Éirinn
Catagóir:Stair Chontae Thiobraid Árann
Catagóir:Ríshliocht Uí Bhriain
Catagóir:968
Signalgate

I dtús mhí an Mhárta 2025, d'iarr na Stáit Aontaithe ar na Hútaithe stop a chur le hionsaithe ar na longa tráchtála' a úsáideann an stráice farraige sin mar aicearra idir an tAigéan Indiach agus Atlantach, an Mhuir Rua. Ar an 15 Márta, scaoil fórsaí Mheiriceá diúracáin i dtreo na Hutaithe.  

Cúpla lá níos déanaí, tháinig sceitheadh comhrá grúpa rialtais na Stát Aontaithe ar Signal chun solais.  Roimh na hionsaithe, tugadh cuireadh de thaisme don eagarthóir ón iris *[[Atlantic (iris)|Atlantic]]* chun dul isteach sa comhrá.  Baineadh úsáid as Signal chun oibríochtaí míleata na Stát Aontaithe san Éimin a phlé    Tugadh "Signalgate" ar an scannal.

Ní raibh rúnaí cosanta na Stát Aontaithe, Pete Hegseth, córas cumarsáide an Pheinteagáin a úsáid, córas ró-chasta dó.  Roinn Hegseth sonraí faoi ionsaí na Stát Aontaithe ar na Hutaithe, lena n-áirítear sceidil eitilte, srl.

Ar an 21 Aibreán, tháinig sé chun solais go raibh dara seomra comhrá Signal ann, a úsáideadh chun oibríochtaí míleata na Stát Aontaithe a phlé. I measc an chomhrá seo, bhí Hegseth, a bhean chéile, a dheartháir agus timpeall dosaen duine eile.

Cuireadh brú ar Hegseth éirí as.  Chosain Trump Hegseth ag ócáid "chaitheamh Uibheacha na Cásca" sa Teach Bán, ag rá go raibh jab iontach á dhéanamh aige.  

## Féach freisin

* Dara téarma Trump
* Pete Hegseth
* Géarchéim na Mara Rua

## Naisc sheachtracha
* Signal leak revelations expose US officials’ lies about what was shared

## Tagairtí

Catagóir:Scannail sna Stáit Aontaithe
Catagóir:2025
Catagóir:Dara téarma Donald Trump
Catagóir:Géarchéim na Mara Rua
Jiddu Krishnamurti

Rugadh **Jiddu Krishnamurti** ar an 12 Feabhra 1895 i Madanapalle, san India, i dteaghlach Bráhmanach traidisiúnta. Nuair a bhí sé ina dhéagóir, tháinig sé faoi aird Charles Leadbeater agus an tSochraíocht Teosófacha, a chreid go raibh sé ina “Mhúinteoir Domhanda” a bhí geallta don chine daonna. Tugadh go dtí an Eoraip é agus cuireadh oideachas air ann.

In ainneoin an aitheantais agus an tacaíocht ó na Teosófaigh, dhiúltaigh Krishnamurti don ról a bhí socraithe dó. In 1929, bhris sé leis an Eagraíocht Ord an Réalta, ag rá nach féidir leis an bhfírinne a bheith faoi údarás ná institiúid ar bith. Dúirt sé: "The truth is a pathless land." Bhí sé tiomanta don tsaoirse mheabhrach agus dúirt sé go gcaithfidh daoine a bheith saor ó chreideamh, ó chumhacht, agus ó threoir seachtrach chun an fhírinne a thuiscint.

Le breis agus sé scór bliain, thaistil sé ar fud an domhain, ag tabhairt léachtaí agus ag déanamh díospóireachtaí ar cheisteanna domhain maidir le smaointeoireacht, eagla, grá, an inchinn, agus síocháin inmheánach. Bhí cairdeas agus comhráite aige le scoláirí, eolaithe, agus figiúirí spioradálta – ina measc David Bohm agus an Dalaí Lama.

Fuair Krishnamurti bás i 1986 i gCalifornia, ach fágann a chuid cainteanna, leabhair agus taifid fuaime oidhreacht spioradálta láidir ina dhiaidh. D’áitigh sé ar dhaoine breathnú orthu féin go hionraic agus gan glacadh le smaointe i bhfoirm dogma.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1895
Catagóir:Básanna i 1986
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Fealsúna Indiacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Scríbhneoirí Indiacha
Antoine Spire

**Antoine Spire** (Páras, 31 Márta, 1946) is iriseoir Francach é.

Bhí sé ina stiúrthóir ar an Roinn Taighde Eolaíochtaí Daonna ag an Institiúid Náisiúnta Ailse ("*Institut national du cancer*").

Is éascaitheoir agus comhordaitheoir comhdhálacha náisiúnta agus cruinnithe cultúrtha é freisin. Is comhairleoir eagarthóireachta é don nuachtán *Le Monde*, *Le Monde de l'éducation*, iriseoir do *La Vie* agus comhoibríonn sé le roinnt foilseachán de chuid na comhlachais.

Údar leabhar ab ea é, agus ghlac sé páirt i go leor saothar móréilimh a cruthaíodh i gcomhar le hintleachtóirí ar nós Pierre Bourdieu, Jacques Derrida, George Steiner, agus Edgar Morin.

Bhain Antoine Spire céim amach ó HEC Paris.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
Dún Thulaigh Óg

[mion| Sonraí ar chóip de léarscáil 1602 de chuid Richard Bartlett ar [Cúige Uladh|Chúige Uladh a chuimsigh an léiriú seo ar insealbhú Uí Néill ar Thulaigh Óg. Is féidir an figiúir ar dheis, an Ua Cathain, a fheiceáil agus é ag gabháil bróige thar cheann an taoisigh mar chuid de deasghnátha na bróige singile]]

Is mullóg chré é ar imeall bhaile Thulaigh Óg in aice leis an Chorr Chríochach, Contae Thír Eoghain, in Ulaibh é **Dún Thulaigh Óg**, scríofa freisin mar **Tulach Óg** (ón Mheán-Ghaeilge *Tulach Óc*, “Cnoc na nÓg” nó “Dumha na nGaiscíoch Og”), .

Lárionad cumhachta ríoga ab ea **Dún Thulaigh Óg** a tháinig chun suntais sa 11ú haois, nuair a bhí sé ina ionad ríoraíoch agus ina áit insealbhaithe do Chenel nEogain (níos déanaí Uí Néill). The inauguration site is a Scheduled Historic Monument at grid ref: H8251 7428.
Claífort polagánach Imfhálaithe atá ann, scartha ó bhruach seachtrach le spás leathan cothrom agus gan aon díog sheachtrach. Ón a suíomh ar bharr cnoic, tá radharc leathan aige ar an gceantar agus tá sé le feiceáil as gach cearn. Tréigeadh an suíomh faoi 1622.
mion|Cloch (athchruthaithe) insealbhaithe Dhún Thulaigh Óg'

## Tagairtí

Catagóir:Láithreáin seandálaíochta i gContae Thír Eoghain
Catagóir:Dúnfoirt in Ultaibh
Catagóir:Áiteanna turasóireachta i gContae Thír Eoghain
Catagóir:Séadchomharthaí Sceidealta in Ultaibh
Catagóir:Ríshliocht Uí Néill
Catagóir:Suíomhanna ríoga Éireann
Catagóir:Stair mhíleata Chontae Thír Eoghain
Catagóir:Láithreáin seandálaíochta
Ceol an Ghrá

Is amhrán é “**Ceol an Ghrá**” a thaifead an t-amhránaí Éireannach Sandie Jones a scríobh Joe Burkett agus Liam Mac Uistín. Rinne sé ionadaíocht ar Éirinn i gComórtas Amhrán Eoraifíse 1972 a reáchtáladh i nDún Éideann. Tá sé suntasach mar an t-aon iontráil Ghaeilge a chuir Éire isteach riamh; is i mBéarla a bhí gach amhrán eile Éire. 

## Tagairtí
Seán Collins (amhránaí)

Amhránaí tíre as Baile Átha Cliath é **Seán Collins** a ndeirtear faoi go bhfuil guth amh agus anam nua-aimseartha aige.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Genticorum

Tríréad ceoil tíre Ceanadach ó Québéc iad **Genticorum** a bhfuil duaiseanna éagsúla buaite acu.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
An Chéad Ghlúin Eile

Is amhránaithe ar an sean-nós, cainteoirí dúchais Gaeilge agus deirfiúracha ó Ghaeltacht Ráth Chairn na Mí iad **An Chéad Ghlúin Eile**. Bhain Étáin agus Máire Ní Churraoin an chéad áit amach i gcomórtas teaghlaigh TG4 'Réalta agus Gaolta' sa bhliain 2019. Seanuncail leo ab ea an t-amhránaí clúiteach Darach Ó Catháin. Bíonn an bheirt ag taibhiú leo ar stáitsí ar fud fad na tíre, an domhain mhóir agus ar an teilifís. ‘Cá’il an Bheirt?’ atá ar a gcéad dlúthdhiosca! Bíonn na deirfiúracha gníomhach ar na meáin shóisialta ag cur chultúr agus oidhreacht na nGael chun cinn! Is baill iad Étáin agus Máire den bhanna idirGhaeltachta Bláth na hÓige a bhuaigh RTÉ Folk Award do Folk Track na bliana 2024 agus den bhanna ‘Aibhse’.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós
Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge
Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha
Olltoghchán Cheanada 2025

Reáchtáladh **Olltoghchán Cheanada 2025,** toghchán na Cónaidhme  do Theach na dTeachtaí, ar an 28 Aibreán 2025.  D'éirigh leis an bPáirtí Liobrálach, faoi Mark Carney, fanacht i gcumhacht.  
[clé|mion|294x294px|[Mark Carney in 2025]]

clé|mion|220x220px|Vótáil
clé|mion|220x220px|Pobalbhreitheanna: thíos seal thuas seal

## Cúlra
Bhí na Liobrálaithe i gcumhacht ó bhí 2015 ann.  I dtús na bliana 2025, bhí an páirtí Liobrálach go maith taobh thiar sna pobalbhreitheanna. Bhí baill dá pháirtí féin ag tathant ar Trudeau éirí as, agus an pobal an-mhíshásta le go leor dá pholasaithe ag an am, an costas ard maireachtála agus an ganntanas tithíochta i gCeanada go háirithe.

Ar an 6 Eanáir 2025, d'fhógair Justin Trudeau go raibh sé le héirí as oifig (ina Phríomh-Aire le breis agus naoi mbliana, Samhain 2015-Eanáir 2024).    Tháinig Mark Carney isteach in áit Justin Trudeau mar cheannaire.  

## Torthaí
Bhí 343 suíochán i dTeach na dTeachtaí i gCeanada le fáil in 2025 (338 sa bhliain 2021). Bhí 169 suíochan aimsithe ag na Liobrálaithe (+9 vs 2021) agus 144 suíochán (+25) faighte ag an bPáirtí Caomhach faoi Pierre Poilievre,  22 ag an mBloc Québécois, 7 (-10) ag New Democratic (-18), agus ceann amháin (-1) ag an bPáirtí Glas.

Níor éirigh leis na Liobrálaithe an 172 vóta a bhí ag teastáil chun móramh a bhaint amach. Bhí 172 suíochán ag teastáil uathu chun go mbeadh siad in ann a bheith i gcumhacht gan tacaíocht ó pháirtí beag.

In óráid a thug sé dá lucht tacaíochta in Ottawa ar an 29 Aibreán, dúirt Carney nach ngéillfeadh Ceanada do bhrú ó na Stáit Aontaithe. Dúirt sé go bhfuil Uachtarán Mheiriceá Donald Trump ag iarraidh sinn a bhriseadh ionas go mbeimid i seilbh Mheiriceá. Ní dhéanfaidh sé sin - ní tharlóidh sé sin riamh.    ach seo é an chéad bhua ag an bpáirtí faoin bPríomh-Aire Mark Carney. Oíche Dé Luain labhair Mark Carney faoi theannas leanúnach taidhleoireachta agus eacnamaíoch le Stáit Aontaithe Mheiriceá agus a n-uachtarán, ag rá,   

## Féach freisin

* Justin Trudeau
* Mark Carney

## Tagairtí

Catagóir:2025
Catagóir:Polaitíocht Cheanada
Catagóir:Olltoghcháin
Catagóir:Olltoghchán Cheanada 2025
Jim Doughan

Is aisteoir Meiriceánach é **James Francis** "**Jim**" **Doughan** (a rugadh ar an 2 Lúnasa 1959). 

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Cormac Ó Beaglaoich

Is ceoltóir Éireannach é **Cormac Ó Beaglaoich** (). Rugadh agus tógadh Cormac i nGaeltacht Chorca Dhuibhne, áit a bhfuil traidisiún ceoil a mhuintire préamhaithe go domhain.

Tá Cormac tar éis comhoibriú le scata ceoltóirí eile agus is féidir é a chlos ar na halbaim is déanaí atá ag Lankum, Ye Vagabonds, Stephen James Smith agus Lisa O’Neill, agus tá sé tar éis bheith ar camchuairt le Lisa O’Neill, Liam O’Connor, Liam Ó Maonlaí, Rushad Eggleston, Ye Vagabonds agus Martin Hayes. Bhí Cormac agus a athair Breandán le feiceáil ar TG4 sa dá shraith de ‘Slí na mBeaglaoich’ agus bhí Cormac le feiceáil sa radharc deiridh den tsraith Peaky Blinders ar BBC agus Netflix.

## Albaim

* *Na Fir Bolg* (2011)
* *Cormac Begley* (2017)
* *B* (2022)

## Féach freisin

* Séamus Ó Beaglaoich

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann
Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Ceoltóirí consairtín
Déimeagrafaic na hAstráile

mion|Daonra na hAstráile
Tá daonra na hAstráile ag dul i méid agus in aois sa 21ú haois.   Bhí 19.0 milliún duine sa tír in 2001, 27.2 milliún in 2024. Tá an céatadán a rugadh san Astráil ag dul i laghad.

An as an 27.2 milliún a bhí ina gcónaí san Astráil in 2024, is ón iasacht 8.6 milliún. Sin beagnach duine as gach triúr, 31.5% den iomlán.

As Sasana, India, an tSín agus an Nua-Shéalainn tromlach na ndaoine gallda sa tír, ach dúirt Biúró na Staitisticí in 2025 go raibh daoine a rugadh i mbeagnach gach tír ar domhan ina gcónaí san Astráil.    Is ar na cathracha móra, go háirithe Sydney agus Melbourne a thugann formhór na ndaoine ó thíortha iasachta a n-aghaidh, in ainneoin iarrachtaí an rialtais daoine a mhealladh chuig bailte níos lú nó amach faoin tuath.     

Is féidir freisin a fheiceáil an chaoi a bhfuil athrú ag teacht ar theangacha na tíre agus an tionchar atá ag an inimirce air sin. Is ar na cathracha móra, go háithrid Sydney agus Melbourne a thugann formhór na ndaoine ó thíortha iasachta a n-aghaidh, in ainneoin iarrachtaí an rialtais daoine a mhealladh chuig bailte níos lú nó amach faoin tuath. In 80% de theaghlaigh na tíre ní labhartar ach Béarla. 

* Beirtear duine amháin gach dhá nóiméad:

* Faigheann duine amháin bás gach trí nóiméad agus dó is tríocha soicind;

* Tagann inimirceach nua gach dhá nóiméad agus cúig soicind;

* Mar gheall air seo tá an daonra ag fás san Astráil de réir aon duine amháin gach dhá nóiméad is dhá shoicind déag.

Tá daonra na hAstráile ag dul i méid: 

## Féach freisin

* Gael-Astrálaigh

## Tagairtí

:
Catagóir:An Astráil
Catagóir:Déimeagrafaic na hAstráile
Catagóir:Déimeagrafaic de réir tíre
Lars Levi Laestadius

Sagart Liútaránach ón Laplainn ab ea **Lars Levi Laestadius** a rugadh ar an 10ú lá de Mhí Eanáir 1800 in Arjeplog agus a cailleadh ar an 21ú lá de Mhí Feabhra 1861 i bPajala. Bhí sé ina luibheolaí agus ina shaineolaí ar sheanchreideamh agus seanchas na Laplannach fosta. Bhain sé amach a Ardteastas sa bhliain 1819 agus sé bliana ina dhiaidh sin bronnadh dintiúirí an tsagairt air. Chuir sé tús le gluaiseacht athbheochana creidimh ar a dtugtar Laestaidiachas i gcónaí (, ).

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1861
Catagóir:Daoine a rugadh i 1800
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Luibheolaithe
Catagóir:Sagairt Liútaracha
Catagóir:Scríbhneoirí Sualannacha