open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leabhar Oiris

Is lámhscríbhinn agus croinic Éireannach é an **Leabhar Oiris**.

Cruthaíodh *An Leabhar Oiris* le hábhar as na hannála Éireann, maidir leis na bliana 976 go 1028.  Creidtear gur scríobhadh é i dteach screaptra manachúil, tar éis na bliana 976 agus faoin mbliain 1500.

## Foinsí
; Lámhscríbhinní
* Acadamh Ríoga na hÉireann, MS 756 ll.&nbsp;194–207
* ARÉ, MS 485, ll.&nbsp;240–75
* Leabharlann Choláiste na Tríonóide, MS 1287, ll.&nbsp;59–85
* LCT, MS 1280, fóilió 64
* LCT, MS 1296, ll.&nbsp;214–32
* British Library, Egerton 105, fóilió 296
* ARÉ, MS 689, lch.&nbsp;93
* ARÉ, MS 258
* ARÉ, MS 973, section 3, lch.&nbsp;50
* LCT, MS 1289
* LCT, MS 1329, lch.&nbsp;153

; Eagráin
* R. I. Best, "The Leabhar Oiris", *[[Ériu]]*; vol. 1 (1904): 74–112
* Eoin Mac Néill, "Cath Cluan Tairbh", *Gaelic Journal*; 7 (1896): 8–11, 41–44, 55–57
* Cian Mac Maolmhuaidh, *Gaelic Journal*; 7 (1896): 67–71.

; Eile
* Henri d'Arbois de Jubainville, *Essai d'un catalogue de la littérature épique d'Irlande* Páras, 1883; lch. 60
* Colm Ó Lochlainn, "Poets on the battle of Clontarf", *[[Éigse (iriseán)|Éigse]]*; 3 (1941–42): 208–18, 4 (1943–44) 33–47.

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts, *The Leabhar Oiris*, G100029

## Tagairtí

Catagóir:Annála Éireannacha
Catagóir:11ú haois in Éirinn
Leabhar Mhic Cárthaigh

Cnuasach annála Éireann is ea **Leabhar Mhic Carthaigh** a chlúdaíonn na blianta 1114 go 1437.  Tiomsaíodh an saothar le hábhar nua luaite ag Fínghin Mac Carthaigh Mhóir (c. 1560–1640), uasail Éireannach a bhí gafa i ngéibheann leis na blianta i Londain.  Patrún léinn agus scoláire ba ea é féin.  Agus é i Londain sa bhliain 1633, d'fhostaigh sé Diarmaid Ó Súilleabháin mar ghiolla, a choinnigh an leabhar leis ina chaisleán go dtí gur chreach Radhulbh MacAmhlaoibh é. 

Caomhnaítear an bunleagan anois i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann.  D'eagraigh agus d'aistrigh Séamus Ó hInnse na hanála agus foilsíodh iad sa bhliain 1947 ag Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, faoin teideal *Miscellaneous Irish Annals*.

Is tábhachtach é Leabhar Mhic Carthaigh óir gurb ar an mbeagán saothair dhúchais é as ndeisceart na hÉireann don tréimhse taifeadadh ann.  Insítear ann maidir le tionchar ionradh na Normannach ar an Mumhain.  I dteannta le hannála Éireannacha, faightear ann foinsí eachtrannaigh, go suntasach *Expugnatio Hibernica* le Giraldus Cambrensis.

## Féach freisin
* Annála Éireann
* Croinic na hÉireann

## Foinsí
* *Miscellaneous Irish Annals*, Séamus Ó hInnse, Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1947.
* *Oxford Concise Companion to Irish Literature*, Robert Welsh, 1996. 
* Corpus of Electronic Texts, *Mac Carthaigh's Book*, G100013

## Tagairtí

Catagóir:Annála Éireannacha
Catagóir:14ú haois in Éirinn
Stipe Drews

Dornálaí Crótach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea **Stipe Drews**, a rugadh **Stipe Drviš** ar 8 Meitheamh 1973 i Makarska. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Crótacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Danny Green

Dornálaí Astrálach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea **Daniel Thomas Green**, a rugadh ar 9 Márta 1973 i bPerth, an Astráil Thiar. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Astrálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Edward G. Robinson

B'aisteoir Rómánach é **Edward G. Robinson** a rugadh **Emanuel Goldenberg** ar an 12 Nollaig 1893 i mBúcairist, an Rómáin, agus a fuair bás ar an 26 Eanáir 1973 in Hollywood, California. 

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Rómánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1893
Catagóir:Básanna i 1973
Doktor Faustus

Leabhar le Thomas Mann is ea **Doktor Faustus**.  Cineál faoistin atá ann, agus an t-údar ag tabhairt cur síos siombalach ar imeachtaí agus ar fhórsaí a shaoil féin.

## Scéal
Go bunúsach, athinsint ar mhiotas Gearmánach an dochtúra Faust atá ann - fear a dhíol a anam leis an diabhal le léargas a fháil ar rúin na cruinne. San úrscéal, is ceolchumadóir é Faust - ceolchumadóir darb ainm Adrian Leverkühn. 
clé|mion|268x268px|Tomas Mann: Die Entstehung des Doktor Faustus. Roman eines Romans, 1949

## Comhthéacs
Sa bhliain 1941, chuir muintir Mann fúthu i bPacific Palisades idir Santa Monica agus Malibu. B'ansin a chrom an scríbhneoir ar an úrscéal mór *Doktor Faustus* a scríobh.

Chuir galar tromchúiseach - ailse na scamhóg - isteach ar Mann san obair seo. Ach sa deireadh, d'éirigh leis an leabhar a chríochnú, agus tháinig sí i gcló sa bhliain 1947.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Leabhair le Thomas Mann
Feardorcha I (Impire Naofa Rómhánach)

Ba é **Feardorcha I** (, ; 1122 - 10 Meitheamh 1190), ar a dtugtar **Feardorcha Barbarossa** freisin, Impire Naofa na Róimhe ó 1155 go dtí a bhás 35 bliain ina dhiaidh sin. Toghadh é mar Rí na Gearmáine ag Frankfurt an 4 Márta 1152 agus corónaíodh é in Aachen an 9 Márta 1152. Corónaíodh é mar Rí na hIodáile an 24 Aibreán 1155 i bPavia agus ina impire ag an bPápa Aidrian IV an 18 Meitheamh 1155 sa Róimh. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, bhí an téarma *sacrum* ("naofa") le feiceáil den chéad uair i ndoiciméad i dtaca lena impireacht. Corónaíodh é go foirmiúil ina dhiaidh sin mar Rí na Burgúine, ag Arles an 30 Meitheamh 1178. Bhaist na cathracha i dtuaisceart na hIodáile a ndearna sé iarracht iad a rialú an leasainm “Barbarossa” air, ainm a chiallaíonn “féasóg dhearg” san Iodáilis; sa Ghearmáinis, tugadh “Kaiser Rotbart” air, a bhfuil an bhrí chéanna leis. Léiríonn leitheadúlacht leasainm na hIodáile, fiú amháin in úsáid níos déanaí sa Ghearmáinis, lárnacht fheachtais na hIodáile ina ghairmréim.

Catagóir:Crosáidí
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Impirí Naofa Rómhánach
Catagóir:Monarcaí Iodálacha
Catagóir:Ríthe Gearmánacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Proinsias II, Impire Naofa Rómhánach

Ba é **Proinsias II** (, ; 12 Feabhra 1768 - 2 Márta 1835) an tImpire Rómhánach Naofa deireanach, a bhí i gceannas ó 1792 go dtí 6 Lúnasa 1806, nuair a dhíscaoil sé an Impireacht Rómhánach Naofa tar éis dó a bheith buailte ag Céad Impireacht na Fraince faoi stiúir Napoléon Bonaparte ag Cath Austerlitz. Sa bhliain 1804, bhunaigh sé [Impireacht na hOstaire]] agus rinneadh Proinsias I de, an chéad Impire na hOstaire, a bhí i gceannas ó 1804 go 1835, agus mar sin ina dhiaidh sin ainmníodh é mar an chéad Doppelkaiser (*impire dúbailte*) sa stair. Tugadh Impire Impireacht Naofa na Róimhe agus na hOstaire air. Bhí sé ina Rí Aspalda na hUngáire, na Cróite agus na Boihéime mar Proinsias I. D’fhóin sé freisin mar chéad uachtarán Chónaidhm na Gearmáine tar éis a bhunaithe sa bhliain 1815.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1768
Catagóir:Básanna i 1835
Catagóir:Cogaí Napoléon
Catagóir:Impirí Naofa Rómhánach
Catagóir:Monarcaí Iodálacha
Catagóir:Monarcaí na Boihéime
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe Gearmánacha
Catagóir:Ríthe na Cróite
Catagóir:Ríthe na hUngáire
Catagóir:Teaghlach Habsburgach
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Berengar I na hIodáile

Ba rí na hIodáile é **Berengar I** (; ; circa 845 - 7 Aibreán 924  ). Bhí sé ina Impire Naofa Rómhánach idir 915 agus a bhás i 924. Tugtar **Berengar de Friuli** air de ghnáth, ó rialaigh sé tailte teorann na Friuli ó 874 go dtí 890 ar a laghad, ach bhí smacht caillte aige ar an réigiún faoi 896.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sna 840í
Catagóir:Básanna i 924
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Impirí Naofa Rómhánach
Catagóir:Laochra
Catagóir:Monarcaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Banc um Shocraíochtaí Idirnáisiúnta

Institiúid is ea an **Banc um Shocraíochtaí Idirnáisiúnta** (Bank for International Settlements) a éascaíonn comhoibriú idir thíortha atá ag gabháil do bheartaíochtaí idirnáisiúnta agus a sholáthraíonn cúnamh do thíortha a bhfuil fadhbanna acu le híocaíochtaí idirnáisiúnta.

## Tagairtí

Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Catagóir:Bainc cheannais
Ollscoil na Tasmáine

Is ollscoil Astrálach í **Ollscoil na Tasmáine** (Béarla: *University of Tasmania* ; giorraithe: UTAS, UTas nó Tas Uni) le trí champas sa Tasmáin. Is í an ceathrú ollscoil is sine san Astráil í. Cruthaíodh í an 1 Eanáir 1890 agus tá sí ina ball de Chumann Idirnáisiúnta Ollscoileanna an Chomhlathais. Oibríonn an ollscoil le hollscoileanna eachtracha chun eispéireas idirnáisiúnta a sholáthar dá mic léinn le féidearthachtaí malairte le níos mó ná daichead eagraíocht san Eoraip, san Áise agus i Meiriceá Thuaidh .

## Tagairtí
Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann

Ba stát ceannasach é  **Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann (RA)** a bhí ann idir 1801 agus 1922. Bunaíodh é le hAchtanna an Aontais 1800, a rinne ríochtaí na Breataine Móire agus na hÉireann a chumasc ina stát aontaithe. Mar thoradh ar Shaorstát na hÉireann a bhunú i 1922 athainmníodh an tír ina dhiaidh sin mar  An Ríocht Aontaithe i 1927, atá fós ann sa lá atá inniu ann.

Catagóir:19ú haois in Éirinn
Catagóir:20ú haois in Éirinn
Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa
Catagóir:Ríochtaí Éireann
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Elizabeth Allen (file)

File agus scríbhneoir próis ón Astráil is ea **Elizabeth Allen**.

Tá Allen ina cónaí in Sydney. Fuair sí céim onórach den chéad ghrád i litríocht na hAstráile agus Baitsiléir Ealaíon sa Mhúinteoireacht (Bunscoil) ó Ollscoil Sydney.

Tá a cuid filíochta, gearrscéalta agus léirmheastóireachta liteartha le fáil ina lán irisí agus díolamaí. Orthu sin tá *Cordite*, *Journal of Poetics Research*, *Bodega*, *Overland*, *Australian Book Review* (ABR), *Southerly*, *Otoliths*, *HEAT*, *Ajar*, *Rabbit Poetry Journal*, *Mascara Literary Review*, *Contemporary Australian Poetry* (Puncher & Wattmann, 2016), agus the *Best Australian Poems* (Black Inc. 2012 agus 2014).

Tá dhá chnuasach filíochta foilsithe aici, Body Language (Vagabond Press, 2012) agus Present (Vagabond Press, 2017). Tá a lán duaiseanna gnóthaithe aici, agus is iomaí rang filíochta a reáchtáil sí do pháistí agus do dhaoine fásta.

Tá sé ráite faoina saothar go bhfuil greann deas féinmhaguil ann ach gur féidir leis sinn a tharraingt i bhfad níos doimhne, i dtreo go dtagaimid aníos agus a fhios againn nach féidir an crá a sheachaint ach go bhfuil gá le sult agus gur aisteach an mac an saol. Tá tagairt déanta chomh maith do mhire chriostallach a cuid dánta, d’úsáid na gnáthchainte, agus don chumas atá acu do chroí a bhriseadh beagnach.

## Sleachta

(Sliocht as “After seven long years underground”)

(Sliocht as “Walking to Greenwich Baths, for JG”)

## Nótaí

Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha
Catagóir:Filí Astrálacha
Catagóir:Daoine as Sydney
Catagóir:Daoine beo
Coinbhinsiún Idirnáisiúnta maidir leis an Uile Dhuine a Chosaint ón bhFuadach

Shínigh Éire an **Coinbhinsiún Idirnáisiúnta maidir leis an Uile Dhuine a Chosaint ón bhFuadach** ar an 27 Márta 2007, Ach ní dhaingnigh an rialtas an conradh riamh. D'éirigh rudaí níos casta nuair a tháinig ar thaisí 474 gasúr óg ó árais máithreacha agus naíonáin i dTuaim.  

Níor shínigh an Ríocht Aontaithe ná na Stáit Aontaithe an conradh ach an oiread.

Ceiliúrtar an Lá Idirnáisiúnta d’Íospartaigh Fuadach ar an 30 Lúnasa gach bliain.

## Tagairtí

Catagóir:Fuadaigh
Catagóir:Cearta daonna
Catagóir:Dlí idirnáisiúnta
Naomh Fiachra

Ba Éireannach é **Naomh Fiachra** a chuaigh thar lear ar lorg díthreibhe. Thaistil sé tríd an Normainn agus sa deireadh tharla gur casadh Naomh Faro air ag Meaux. I dtrátha 630 a chuir Fiachra faoi mar dhíthreabhach san fhoraois i mBreuil (gar do Meaux), áit ar thóg sé cillín, aireagal don Mhaighdean Mhuire, teach aíochta le haghaidh taistealaithe bochta ón choigríoch agus gairdín beag le freastal orthu. Níor fhág sé an áit go bhfuair sé bás ansin timpeall 670, agus gairmeadh Saint-Fiacre den áit ó shin.

Tá trácht air i nGaelscrínte i gCéin leabhair Thomáis Uí Fhiaigh: D'aistrigh sé iomann de chuid muintir Mheaux faoi:
:*Éire a sheol an naomh thar lear,*
:*Meaux a ghlac leis, togha na bhfear,* 
:*Is breá de Meaux go dtáinig sé,*
:*Is breá ag Éireann mac mar é*
Feitis toirchis

mion|Bean Torrach
Is comhthéacs é **feitis toirchis** (ar a dtugtar **maiesiafilia** nó **maieusafóiria** fosta) ina bhfeiceann daoine ar leith nó cultúir toircheas mar fheiniméan earótach. D’fhéadfadh go mbeadh tarraingt ghnéasach do mhná atá ag iompar clainne nó atá an chuma orthu go bhfuil siad ag iompar clainne, tarraingt ar lachtadh, nó tarraingt ar chéimeanna áirithe den toircheas cosúil le toirchiú nó breith linbh bainte leis. 

## Saintréithe
Níl eilimint ar bith ar leith nó is mó tóir air laistigh de maiesiafilia atá coitianta d'achan maiesiafiliach. D'fhéadfaidh cuid acu dul sa tóir arfantaisíaocht a bhaineann le cásanna inar féidir le duine leanbh a thabhairt ar an saol, nó le cásanna ina bhféadfadh an t-ábhar atá ag iompar clainne gníomhú de réir an chás, cosúil leis an dóigh a théinn siad i ngleic le soghluaisteacht, codladh agus gléasadh. D’fhéadfadh go mbeadh baill agus próisis áirithe sa chorp an athraíonn le linn toirchis mar fhócas d’infheistíocht shíceolaíoch fosta, ach cha bhíonn nochtacht nó gníomhaíochtaí ghnéasacha riachtanach i gcónaí, agus i gcásanna áirithe ní gá fíor thoircheas a bheith ann le griogadh a ghuigh. Sna cásanna seo, d’fhéadfadh gur leor an chuma go bhfuil an bolg méadaithe de bharr murtall nó rólongadh, nó go díreach bluirín d'imleacán atá ag gobadh amach. 

## Cultúr
Chuir cuma nocht an aisteora Demi Moore agus a toirchis beagnach i gcrích ar chlúdach na hirise *[[ Aonach Vanity (iris) |Vanity Fair]]* i 1991 tús le tréimhse a tchítear toircheas ó dhaoine cáiliúla mar staid mhaireachtála ghalánta, agus ag cruthú margadh do ghrianghrafadóirí chun íomhánna de mháithreacha torracha a tháirgeadh ag an am céanna0, agus do stíleálaithe faisin "stíliú toirchis" a thabhairt isteach ina ngnó. 

Tá ag éirí go maith le toircheas mar ábhar atá an-tóir air i saol na pornagrafaíochta idirlín, áit a bhí ardú tobann ar chuardaigh fá choinne ‘porn toirchis’ ar Pornhub i 2017, méadú 20% ar an chuardach ó 2014. 

Is iad griogadh nó sásamh ón fhéidearthacht, na hiarmhairtí ó nó an riosca de thoirchiú trí ghnéis faighne gan chosaint na comharthaí atá bainte le fantaisíocht toirchiú Is minic a chleachtar fantaisíochtaí toirchiú le litríocht earótach agus rólimirt le céile.  

## Féach fosta

* Alvinolagnia 
* Lachtadh earótach 
* Feitis Ramhra 
* Toircheas fireann 

## Tagairtí

* Katharine Gates (1999). *Deviant Desires: Incredibly Strange Sex.* . Juno Books .  ISBN &nbsp;  . (lch. &nbsp; 96) 

## Naisc sheachtracha

* Suíomhanna Gnéis agus tú ag iompar clainne smaointe maidir le suíomhanna gnéis compordacha agus tú ag iompar clainne.
Amongst Women

Úrscéal leis an scríbhneoir Éireannach John McGahern (1934-2006) is ea **Amongst Women** (Gaeilge:*Idir Mhná*). An t-úrscéal is cáiliúla de chuid McGahern, meastar freisin go bhfuil sé ina shárshaothar..

Arna fhoilsiú ag Faber and Faber, insíonn an t-úrscéal scéal an Mhóránaigh (Michael Moran), iarshaighdiúir searbh d'Óglaigh na hÉireann atá ag dul in aois, agus a bhean chéile agus leanaí a bhí faoi réir a ansmacht, a bhfuil grá agus eagla orthu araon ait. Bhí sé ar an ngearrliosta do Dhuais Booker 1990 agus bhuaigh sé Gradam Liteartha *[[The Irish Times|an Irish Times]]* / Aer Lingus i 1991.

## Réamhrá an phlota
Tá an t-úrscéal suite i gContae Liatroma i lár ceantair tuaithe ina hÉireann. Cuimsíonn an scéal tréimhse fiche bliain i lár an fhichiú haois. Díríonn sé ar an sean-phoblachtánach Micheál Ó Móráin (Michael Moran), ceannaire an teaghlaigh agus iarbhall d'Óglaigh na hÉireann, a bhí ina oifigeach agus ina threallchogaí i gCogadh na Saoirse agus i gCogadh Cathartha na hÉireann sna 1920idí. Cé go bhfuil meas mór ar an Mhóranach ina phobal agus ina Chaitliceach cráifeach, tá taobh cruálach, foréigneach agus rialaithe dá charachtar. Tá tionchar an-mhór aige ar shaol a dhara bean Róise (Rose), agus a chúigear leanaí. Déanann a leanaí a ndícheall a saol féin a bhunú agus iad fós dílis don teaghlach. Insítear an chuid is mó den scéal trí úsáid a bhaint as spléachtaí siar, mar a dhéanann iníonacha an Mhóránaigh iarracht Lá Mhuineacháin a athchruthú dá n-athair scothaosta agus faoi ghruaim, toisc gurbh é an lá a raibh an chuma air i gcónaí go raibh sé i mbarr a mhaitheasa .

## Míniú ar theideal an úrscéil
Is féidir an teideal a léirmhíniú ar dhá bhealach. Ar dtús, tagraíonn an teideal do theaghlach an Mhóránaigh a bhí baineannachb den chuid is mó, agus díríonn cuid mhaith den leabhar ar an gcaidreamh forlámhasach idir an Móránach patrarcach agus na mná timpeall air. Tagraíonn an teideal freisin don phaidir thraidisiúnta, 'Sé do Bheatha, a Mhuire, ina bhfuil an clásal "beannaithe tusa i measc na mban". Tá an phaidir seo suntasach mar is cuid den Phaidrín í, a guitear gach lá i dteaghlach Uí Mhóráin, agus is móitíf athfhillteach é an ócáid ar fud an úrscéil. athfhilltear is móitíf athfhillteachí í an ócáid ar fud an úrscéil.
Nicolas Hamilton

Is tiománaí carr rásaíochta Sasanach é **Nicolas Hamilton** (a rugadh ar an 28 Márta 1992) atá san iomaíocht faoi láthair i gCraobhchomórtas Carranna Turasóireachta na Breataine. Déanann sé rásaíocht i gcarr sainóiriúnaithe cionn is go bhfuil pairilis cheirbreach air.

Is é Lewis Hamilton, atá Craobhchomórtas Domhanda Foirmle a hAon bainte sé huaire aige, leathdheartháir athartha Hamilton. 

## Gairm rásaíochta

### Corn Renault Clio an Ríocht Aontaithe
Ghlac Hamilton páirt ina chéad rás ag Corn Renault Clio an Ríocht Aontaithe i 2011 ag tiomáint do Total Control Racing. Mheall sé cuid mhór airde as na meáin agus as lucht leanúna an spóirt in ainneoin gur chríochnaigh sé san áit dheireanach. Bhí a chéad séasúr ina ábhar do chlár faisnéise de chuid an BBC dar teideal *Racing with the Hamiltons: Nic in the Driving Seat*. 

### Corn Carranna Turasóireachta na hEorpa
Bhog Hamilton suas go dtí an Corn Carranna Camchuairte na hEorpa i 2013, ag tiomáint SEAT León Supercopa do Baporo Motorsport. 

### Craobhchomórtas Carranna Turasóireachta na Breataine
In 2015, fuair Hamilton conradh le AmD Tuning chun Audi S3 a rásáil i gcúig bhabhta de Chraobhchomórtas Carranna Turasóireachta na Breataine, agus ba é an chéad tiománaí le míchumas a bhí in iomaíocht sa tsraith. 

In 2019, fuair Hamilton conradh lánaimseartha le Motorbase Performance in éineacht le Tom Chilton agus Ollie Jackson. 

An 21 Feabhra 2020, dearbhaíodh Hamilton mar an ceathrú tiománaí i bhfoireann Team HARD i Volkswagen CC, ag coinneáil a urraíocht ROKiT. Sa rás deireanach i mBrands Hatch, i mbabhta 2 den chraobhchomórtas, scóráil Hamilton a chéad phointe BTCC riamh i ndiaidh dó an rás a chríochnú sa 15ú háit. 

## Gairm sna meáin
Ar 8 Márta 2016, fógraíodh go mbeadh Hamilton mar chuid d’fhoireann léiriúcháin Foirmle a hAon ar Channel 4. 

## Taifead rásaíochta

### Achoimre gairme

† Toisc gur aoi-tiománaí a bhí in Hamilton, ní raibh sé incháilithe le pointí a shaothrú. * Séasúr fós ar siúl. 

### Torthaí Chraobhchomórtas Carranna Turasóireachta na Breataine
(eochair) (Léiríonn rásaí i **gcló trom** go raibh sé ar cheann an rása &nbsp; - Pointe bronnta díreach sa chéad rás; léiríonn rásaí i *gcló iodálach* an chuarda is gasta - Pointe bronnta i ngach rás; * Ciallaíonn seo gi raibh an timánaí ar cheann an rása ar feadh cuarda a laghad - Pointe tugtha i ngach rás) 
}
| style="background:#;" |KNO2
| style="background:#;" |KNO3
| style="background:#;" |THR1
| style="background:#;" |THR2
| style="background:#;" |THR3
| style="background:#;" |SIL1
| style="background:#;" |SIL2
| style="background:#;" |SIL3
| style="background:#;" |CRO1
| style="background:#;" |CRO2
| style="background:#;" |CRO3
| style="background:#;" |SNE1
| style="background:#;" |SNE2
| style="background:#;" |SNE3
| style="background:#;" |BRH1
| style="background:#;" |BRH2
| style="background:#;" |BRH3
|
|
|
!26th*
!1*
|}
 Toisc gur aoi-thiománaí a bhí in Hamilton, ní raibh sé incháilithe le pointí a shaothrú.  

*Séasúr fós ar siúl. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin oifigiúil
* Achoimre gairm Nicolas Hamilton ag DriverDB.com

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
El Lazarillo de Tormes

Scannán Spáinneach-Iodálach de chuid na bliana 1959 é **El Lazarillo de Tormes** faoi stiúir César Fernández Ardavín. Oiriúnú d’úrscéal *Lazarillo de Tormes* ag údar gan ainm sa séú haois déag (1554), insíonn sé scéal Lazarillo, buachaill bocht a chaithfidh maireachtáil de réir a chuid wits tar éis dó a bheith díolta le sraith máistrí cruálach. Spáinneach - Iodáilis 1959 é ***El Lazarillo de Tormes*** faoi stiúir César Fernández Ardavín. Oiriúnú d’úrscéal gan ainm an séú haois déag *Lazarillo de Tormes* (1554), insíonn sé scéal Lazarillo, buachaill bocht a chaithfidh seiftiú dó féin tar éis dó a bheith díolta le sraith máistrí cruálach. 

## Foireann aisteoirí

* Marco Paoletti - Lazarillo 
* Juan José Menéndez - An Scuad 
* Carlos Casaravilla - Ciego (Fear na nDall) 
* Memmo Carotenuto - Cómico (An tAisteoir) 
* Antonio Molino Rojo - Alguacil (Báille) 
* Margarita Lozano - Antona 
* Emilio Santiago - Sacristán de la Sagra 
* Pilar Sanclemente - Ciega (Cailín na nDall) 
* Mary Paz Pondal - Moza 1ª (Cailín # 1) 
* Ana Rivero - Moza 2ª (Cailín # 2) 
* Juana Cáceres - Mujer sacristán 
* Luis Roses - Tejero 
* Victoria Rambla - Viuda (Baintreach) 
* Carmen Rodríguez - Hilandera vieja 
* Ángeles Macua - Hilandera joven 

## Duaiseanna

; Bhuaigh 

* Féile Scannán Bheirlín : Goldener Bär 
* Premios CEC : An Scannán is Fearr agus an Stiúrthóir is Fearr

## Féach freisin

* *The Rogues* (1987) 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* El Lazarillo de Tormes on IMDb
Catagóir:Scannáin Spáinnise
Ollphléasc (Margaí Airgeadais)

[mion|[Bishopsgate i Londain]]
Dírialáil margaí airgid na Breataine sa bhliain 1986 ab ea an **Ollphléasc** ar na margaí airgeadais. nuair a osclaíodh an stocmhalartán do bhainc infheistíochta eachtracha agus a tionscnaíodh struchtúr iomaíoch coimisiún.

## Tagairtí

Catagóir:Londain
Catagóir:Stair an airgeadais
Kolbeinsey

deas|mion| Kolbeinsey ó dheic RV ''Knorr'', 2011
Is oileánín beag é **Kolbeinsey** (nó, **Oileán Kolbeinn**, **Carraig na bhFaolán**, **Mevenklint**, **Mevenklip**, agus **Meeuw Steen**)  atá lonnaithe 105 ciliméadar (65 míle) ó chósta thuaidh na hÍoslainne, 74 ciliméadar (46) siar ó thuaidh ó oileán Grímsey. Is é an t-oileán an pointe is faide ó thuaidh den Íoslainn agus tá sé lastuaidh den Chiorcal Artach. Tá sé ainmnithe i ndiaidh Kolbein Sigmundsson as Kolbeinsdal i Skagafjörður. Deirtear gur tharla longbhriseadh dó agus dá chriú ar an oileán agus básadh iad ann de réir *[[:en:Svarfdæla_saga|Svarfdæla saga]]*.. Tá créimeadh a dhéanamh ar an oileánín, atá déanta amach as basalt agus atá gan fásra, ag tonnta agus glactar leis go n-imeoidh sé gan mhoill. Tugann sonraí faoin ráta creimthe ó 1994 le fios go dtarlódh sé seo thart fá 2020. Afách, ó bhí lár mhí Lúnasa 2020 ann tá cuid bheag de go fóill le feiceáil, le linn taoide íseal ar a laghad. 

## Stair
Cha bhfios dúinn bun-mhéid an oileáin. Nuair a tomhaiseadh don chéad uair é i 1616, bhí sé 700 méadar (2,300 troigh) ón tuaisceart go dtí an deisceart agus 100 méadar (330 troigh) ón oirthear go dtí an iarthar. Fá 1903, cha raibh sé ach leath an mhéid sin. I mí Lúnasa 1985, de réir tomhais bhí sé 39 méadar (128 troigh) ó thaobh go taobh. Ag tús 2001, laghdaíodh achar Kolbeinsey go 90 méadar cearnaithe, a chomhfhréagraíonn le ciorcal 10.7 méadar (35 troig) ar trastomhas. Tá uas-airde de 8 méadar (26 troigh) ag an oileán. 

Tógadh héileapad ar an oileán i 1989. I mí an Mhárta 2006, dúradh nach raibh ingearan ábalta tuirlingt ar Kolbeinsey níos mó. Fuarthas amach gur scriosadh beagnach leath den héileapad a tógadh amach as coincréit i 1989 nuair a scar píosa mór carraige ón chuid eile den oileán. 

I mí Lúnasa 2020, d'uaslódáil an YouTuber Tom Scott físeán a dhearbhaigh go raibh an t-oileán go fóill ann - cé gur creimeadh níos mó dó - le linn taoide íseal. 

## Geolaíocht
Tuairiscíodh brúchtadh fomhuirí i 1999 cóngarach d'Iomaire Kolbeinsey siar ó thuaidh ó Grímsey. Is é Kolbeinsey an t-aon phíosa den chuid seo d'Iomaire an Atlantaigh Láir atá le feiceáil os cionn na dtonnta. Tháinig sé le chéile le linn deireadh an tsealad Pléisticéineach nó le linn an tSealad Holaicéineach. Léiríonn bloghanna ghloine dreideáilte go raibh gníomhaíocht brúchtach fomhuirí ann le linn deireadh an tsealad Pléisticéineach go dtí 11,800 bliain radacarbón ó shin. 

## Féach freisin

* Pointí foircneacha na hÍoslainne 
* Tíreolaíocht na hÍoslainne 
* Liosta na n-oileán amach ón Íoslainn 
* Liosta bolcán san Íoslainn 
* Bolcánachas san Íoslainn 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* tuilleadh eolais fá Kolbeinsey 
* Kolbeinsey að hverfa san Íoslainnis 
* Is The Most Northern Part Of Iceland Still There?, físeán gairid leis an Youtuber Tom Scott ina bhfuil píosaí scannáin de Kolbeinsey ón aer i lár mhí Lúnasa 2020 ann.
Séarlas Saonta

Bhí **Séarlas III** (17 Meán Fómhair 879 - 7 Deireadh Fómhair 929), ar a dtugtar  **Séarlas Saonta** nó **Séarlas Díreach** (ón Laidin *Carolus Simplex*), ina Rí ar an Fhranc Thiar () agus 898 go dtí 922 agus ina Rí ar Lotharingia ó 911 go dtí 919–23. Bhí sé ina bhall de ríshliocht na gCairilínseach   

Catagóir:Daoine a rugadh sa 9ú haois
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Laochra
Catagóir:Ríthe na bhFranc
Catagóir:Ríshliocht Cairilínseach
An Fhranc Thiar

[Ón iarthar go dtí an oirthear, na críocha a d’eascair as [Conradh Verdun de 843: An Fhranc Thiar,(Laidin: *Francia occidentalis* ), An Fhranc Láir (Laidin: *Francia media*) agus an Fhranc Thoir (Laidin: *Francia orientalis*) |thumb|upright=1.4]]

I stair na meánaoise, tagraíonn **an Fhranc Thiar** (Laidin: *Francia occidentalis* ) nó **Ríocht na bhFranc Thiar** (*regnum Francorum occidentalium* ) don chuid thiar d’ Impireacht na bhFranc a bhunaigh Séarlas Mór. Léiríonn sí an chéim is luaithe de Ríocht na Fraince, a mhair ó thart ar 840 go dtí 987. D’eascair an Fhranc Thiar as   chríochdheighilt na hImpireachta  Cairilínsí i 843 faoi Chonradh Verdun tar éis bhás mhac an Impire, Louis Cráifeach
Cath Mhorgarten

Tharla **Cath Morgarten** an 15 Samhain 1315, nuair a rinne  fórsa 1,500 duine ó Chónaidhm na hEilvéise luíochán ar  arm de shaighdiúirí agus ridirí Hapsburgach ar bhruacha Loch Ägeri in aice le Bearnas Mhorgarten san Eilvéis. Chuir na hEilvéisigh, faoi cheannas Werner Stauffacher, ruaig ar na trúpaí Habsburgacha, a bhí faoi cheannas Leopold I, Diúc na hOstaire. Chomhdhlúthaigh bua na hEilvéise an *Ewiger Bund der Drei Waldstätten* (Gaeilge: *[[Cairt Chónaidhme 1291|Aontas síoraí na dtrí Cantón]]*), (Gearmáinis:*Bundesbrief von 1291*) a bhí mar chroílár na hEilvéise nua-aimseartha.

## Tagairtí

Catagóir: Na 1310í in Impireacht Naofa na Róimhe
Catagóir: 1315 san Eoraip
Catagóir: 14ú haois san Ostair
Catagóir: Coimhlintí i 1315
Catagóir: Cathanna a bhain leis an Eilvéis
Catagóir: Cathanna a bhain leis an Ostair
Catagóir: Cathanna na Meánaoise
Catagóir: 14ú haois i Sean-Chónaidhm na hEilvéise
Ionradh na Polainne

Ar an 1 Meán Fómhair 1939 rinne an Ghearmáin ionradh ar an bPolainn. Dhá lá ina dhiaidh sin d’fhógair an Bhreatain agus an Fhrainc cogadh ar an nGearmáin. Bhí tús curtha leis an Dara Cogadh Domhanda.

mion|clé
clé|mion|paráid bhuacach i Vársá, Meán Fómhair 1939
## Cúlra
Ar 23 Lúnasa 1939, shínigh an Ghearmáin Naitsíoch agus an Rúis Shóivéadach an *Comhaontú Naitsí-Shóivéadach*.  Rinne siad gealltanas gan ionsaí a dhéanamh ar a chéile ar feadh deich mbliana  Ag an am céanna, bhí an Ghearmáin agus an tAontas Sóivéadach tar éis conradh rúnda a shíniú faoi chríochdheighilt na Polainne. Shocraigh siad go roinnfí talamh na Polainne idir an dá thír. Bhí an conradh tábhachtach do Hitler mar thiocfadh leis ionsaí a dhéanamh ar an Pholainn gan a bheith buartha go dtroidfeadh arm na Rúise ina éadan.
## Ionradh
Chuir an Comhaontú Naitsí-Shóivéadach deireadh leis an bhagairt intuigthe a bhain leis an bharántas Angla-Fhrancach, a tugadh don Pholainn lena slándáil a chosaint. Mar sin, ar 1 Meán Fómhair 1939, chuir na Gearmánaigh deireadh leis an fhanacht agus d’ionsaigh siad an Pholainn.
Ar 17 Meán Fómhair 1939, rinne na Rúisigh ionradh ar an Pholainn ón oirthear. .

Ní amháin go raibh Hitler ag comhlíonadh aidhm Lebensraum agus é ag déanamh ionraidh ar an Pholainn, ach laghdaigh an t-ionradh an brú eacnamaíoch a bhí ar an Ghearmáin trí acmhainní nádúrtha a bhí de dhíth go géar a ghnóthú don gheilleagar.

Ní thug na Sasanaigh ná na Francaigh cúnamh do na Polannaigh, scriosadh an dóchas láidir a bhí ann ar dtús.  Phlódaigh na mílte timpeall ambasáidí na Ríocht Aontaithe is na Fraince i Vársá le *[[God Save the King]]* agus an *Marseillaise* a chanadh in ómós do na comhghuaillithe. Rinne na Francaigh ionsaí ar an tSárlainn in iarthar na Gearmáine, ach ní raibh na Gearmánaigh i bhfad ag cur cúl ar an ionsaí seo.
mion|D.F. 1939: críochdheighilt na Polainne|clé
Troideadh an cath deireanach, Cath Kock, at 6 Deireadh Fómhair 1939. Bhí cur in éadan míleata na Polainne scriosta ag na Gearmánaigh. Bhí na Polannaigh cloíte, agus roinn an Ghearmáin agus an tAontas Sóivéadach an tír eatarthu mar a bhí socraithe acu.

## Éire
Nuair a bhris an Dara Cogadh Domhanda amach, d’fhógair rialtas Shaorstát Éireann go mbeadh Éire neodrach.

## Tagairtí

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Stair na Polainne
Annála Inis Faithlinn as Áth Cliath

Cnuasach d'Annála Éireannacha ón Meán-Aois is ea **Annála Inis Faithlinn as Áth Cliath** a théann siar go dtí lár na 18ú haoise (c. 1765), agus é bunaithe ar ábhar níos luaithe, le leaganacha a ndearnadh athmhúnlú orthu agus cuireadh ábhar leo trí idirsleachta, a rinne John O'Brien, Easpag Chlochair agus Reverend John Conry. Ba chóir a aithint nach ionann iad agus fíor-*[[Annála Inis Faithlinn]]*, atá ar coimeádsa Bodleian Library.

## Ábhar
Meastar gurb iad *Annála Inis Faithlinn as Áth Cliath* na hannála is lú iontaofa i measc foinsí dá leithéid, ach d'fhéadfadh sé go bhfuil ábhar luachmhar le fáil i roinnt iontrálacha a bheadh caillte murach iad. Is deacair áfach an grán a scaradh ón lóchán.

## Aistriúcháin
Foilsíodh aistriúchán go Laidin a rinne Cathal Ó Conchúir sa bhliain 1825. Níl aistriúchán iomlán Béarla le fáil, cé go bhfuil roinnt iontrálacha aistrithe ag scoláirí éagsúla.

## Tagairtí

Catagóir:Annála Éireannacha
Mír Annál Éireannach

Annála Éireann is ea **Mír Annál Éireannach** (Béarla **A Fragment of Irish Annals**, nó *Oxford University Collection 103*), foilsithe ag Brian Ó Cuív sa bhliain 1981.  Creidtear go dtéann an téacs siar go dtína blianta 1467-1468 nó go gairid ina dhiaidh, agus ní chlúdaítear ach an dá bhliain sin.  Caomhnaítear é sa Bodleian Library, Oxford University, faoin gcód 'Oxford Univ. Coll. 103'.

## Féach freisin
* Annála Éireann
* Annála Gearra Thír Chonaill

## Foinsí
* MS. Oxford Univ. Coll. 103, fóil. 53r-56v
* Brian Ó Cuív, *A Fragment of Irish Annals. Edited with English translation*, in *[[Celtica (iriseán)|Celtica]]* 14 (1981), ll. 83-104.
* Corpus of Electronic Texts, *A Fragment of Irish Annals*, G100022

## Tagairtí

Catagóir:Annála Éireannacha
Catagóir:15ú haois in Éirinn
Liosta ríthe na bhFranc

Diúcanna (ceannairí míleata) agus reguli (mion-ríthe) a bhí i gceannas ar na bhFranc ar dtús. D'éirigh na Meirvínsigh Sailiacha in ardréim i measc na bhFranc agus rinne siad an chuid is mó den Ghaill Rómhánach a cheansú.   

Catagóir:Ríthe na bhFranc
Mion-ríocht

Is éard is **mion-ríocht** ann ná  ríocht bheag i gcodarsnacht le himpireacht nó ríocht aontaithe a bhí ann roimhe nó ina dhiaidh (mar shampla na ríochtaí iomadúla Angla-Shacsanach i Sasana a aontaíodh i Ríocht Shasana sa 10ú haois, nó an iliomad ríochtaí Gaelacha na hÉireann mar Ríocht na hÉireann sa 16ú haois). Mar mhalairt air sin, bheadh mion-ríocht ina ríocht bheag i ngarchomharsanacht ríochtaí níos mó, mar shampla an ríocht mheánaoiseach *Ríocht na nOileán* (*Rìoghachd nan Eilean*) i gcoibhneas le ríochtaí na hAlban nó Shasana nó ríochtaí Lochlannacha.
Impireacht

[alt=|mion|350x350px| [Impireacht na Róimhe ar a mhéid is mó, 117 AD, aimsir bháis Trajan (agus a fostáit i ndath bándearg) ]]
Is stát ceannasach í **impireacht** a chuimsíonn roinnt críocha agus pobail atá faoi réir údarás rialaithe amháin, impire go minic. Sa stair, bhí concas, coilíniú, creachadh, agus forordú líon mór críocha, ríochtaí, eitneacht agus náisiún go minic, chun leasa rialtóirí lárnacha na hImpireachta agus mionlach eacnamaíochta. ina chomhartha sóirt ag na impireachtaí is mó, mar impireachtaí na Róimhe, na Breataine, na Rúise agus na Mongóile  
Catagóir:Impireachtaí
SS Athenia (1922)

Línéar paisinéirí trasatlantach ab ea an ***SS Athenia***, a tógadh i nGlaschú sa bhliain 1922. 
[clé|mion|Daoine a tháinig slán as an tubaiste i n[Gaillimh, a bhí ar an long  KNUTE NELSON]]

## Tóin poill
Ar an 3 Meán Fómhair 1939, ar an chéad oíche den chogaidh, cuireadh an long chúrsála go tóin poill nuair a bhuail toirpéad Gearmánach í amach ó chósta thiar thuaidh Dhún na nGall. Scaoil fomhuireán toirpéad leis an Athenia sna huaireanta an chloig i ndiaidh don Bhreatain cogadh in aghaidh na Gearmáine a ghairm i 1939.

Bhuail toirpéad ón U-30 an Athenia ag 7:38 an tráthnóna céanna. Thóg sé go dtí a 11 ar maidin lá arna mháireach don long dul faoi - a postaí ba túisce a báthadh. Tarrtháladh 1301; maraíodh 117, arbh Meiriceánaigh cuid mhór acu san eachtra. Tugadh na marthanóirí go Gaillimh.

clé|mion|Daoine a tháinig slán as an tubaiste ar bhád tarrthála agus ag dul ar an long ''City of Flint''

## Conspóid
Bhí na Stáit Aontaithe neodrach ag an am. Mar sin, shéan an Ghearmáin go raibh aon bhaint acu leis an eachtra ar dtús, ar eagla go meallfaí an Meiriceánaigh sa chogadh ina n-aghaidh. Dúirt na Gearmánaigh fiú gur ordaigh Winston Churchill d'fhomhuireán na Breataine an Athenia a chur faoi ionas go gcuirfí brú ar Mheiriceá a ndílseacht a léiriú. Tháinig an fhírinne chun solais áfach tráth ar tionóladh triaileacha Nurenberg. 
[clé|mion|Daoine a tháinig slán as an tubaiste i n[Gaillimh, a bhí ar an long  KNUTE NELSON]]
Meastar go ndearna scipéir an fhomhuireáin, Oberleutnant Fritz Julius Lemp botún, nuair a cheap sé gur long chabhlaigh a bhí san Athenia seachas long phaisinéirí. Níos déanaí, d’ionsaigh an fomhuireán U-30, faoi stiúir Lemp, an SS Fanad.

Sa bhliain 2017, fuair an SS Athenia ar ghrinneall na farraige amach ó chósta Dhún na nGall, báite 200m faoi thoin ar an Rocal.

## Tagairtí

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Báid
Peadar Lamb

Ba dhuine de mhóraisteoirí na hÉireann é **Peadar Lamb** (24 Nollaig 1929 - 1 Meán Fómhair 2017). Bhí Peadar Lamb ar dhuine de na haisteoirí Éireannacha ab aitheanta agus ba chruógaí dá raibh – ar stáitse, ar teilifís agus i scannáin.
mion|An Cheathrú Rua

## Saol
B'as an mBóthar Buí, An Cheathrú Rua, i gConamara ó dhúchás é. Mac leis an ealaíontóir mór le rá Charles Lamb ba ea é. B’iníon le Ford Madox Ford, úrscéalaí agus file Sasanach, ar de bhunadh na Gearmáine í, máthair Pheadair, Katharine. D’oibrigh sí mar thréidlia ar feadh tamaill i gConamara, neamhchoitianta ag an am.

Oileadh Peadar Lamb sna 1950idí mar bhunmhúinteoir i gColáiste Phádraig i nDroim Conrach. Bhí Earnán de Blaghd ina bhainisteoir ann ag an am agus é ag earcú aisteoirí a bheadh chomh líofa i nGaeilge agus a bheidís i mBéarla.
[mion|[Coláiste Phádraig, Droim Conrach|Coláiste Phádraig i nDroim Conrach]]

### Ar stáitse
Ba é Micheál Mac Liammóir a thug a chéad pháirt do Lamb ar stáitse na Taibhdheirce i nGaillimh agus a dhráma féin *[[Diarmaid agus Gráinne]]* á léiriú. Chuaigh Lamb le hAmharclann na Mainistreach, ó bhí a chéad pháirt aige i ndráma ansin sa bhliain 1954. 

Ba leis an amharclann náisiúnta a dhaingnigh Lamb a cháil mar aisteoir den scoth. Bhí sé sna drámaí *[[An Giall]], [[The Shadow of a Gunman]],* *[[Dion Boucicault#"Athair na hAmharclannaíochta"|The Shaughran]]*, *The Sanctuary Lamp*, *[[The Quare Fellow|The Quare Fella]]*, agus ''Philadelphia Here I Come''.

Chuaigh Lamb timpeall Mheiriceá Thuaidh le ''The Playboy of the Western World'' sa bhliain 1990.
### Teilifís agus scannáin
mionBhí aithne mhór ar Pheadar Lamb i saol na Gaeilge agus na Gaeltachta. Ba mhinic é ag aisteoireacht ina theanga dhúchais, i saothair ar nós *[[Ros na Rún]], [[Cré na Cille]], [[In Ainm an Athar]]*, agus *Níor Mhaith Liom do Thrioblóid.*[mion|Teach [Father Ted|Fr. Ted]]

Bhí Lamb le feiceáil agus le cloisteáil go minic freisin ar RTÉ i gcaitheamh na mblianta.

Bhí páirteanna aige i *[[Fair City]], [[Father Ted]], [[The Field (scannán)|The Field]], [[Far and Away]]* and *Michael Collins* ar an scáileán mór.

### Saol pearsanta
Chaith Lamb cuid mhór dá shaol i mBaile Átha Cliath. Bhí sé pósta (sa bhliain 1965) leis an aisteoir cáiliúil Geraldine Plunkett agus cúigear clainne aige.

## Féach freisin

* Charles Lamb (péintéir)

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Muintir Ros na Rún
Catagóir:Aisteoirí na Mainistreach
Catagóir:Fair City
United Party for National Development

Is páirtí páirtí polaitíochta liobrálach sa tSaimbia é an **Páirtí Aontaithe um Fhorbairt Náisiúnta** () (UPND), atá faoi cheannas Hakainde Hichilema. Is ball breathnóra den Líonra Liobrálach na hAfraice é.

## Stair
Bunaíodh an UPND i mí na Nollag 1998 agus b'é Anderson Mazoka a bhí i gceannas air i ar dtús i ndiaidh do an Ghluaiseacht don Daonlathas Ilpháirtí (MMD) a fhágáil go gairid roimh ré. B'é Mazoka iarrthóir uachtaránachta an pháirtí san olltoghchán 2001 agus bhain sé an dara háit amach le 27% den vóta, níos lú ná 2% den vóta taobh thiar den bhuaiteoir Levy Mwanawasa as an MMD. I dtoghcháin an Tionóil Náisiúnta bhain an UPND 49 suíochán, agus bhí siad ar an dara páirtí is mó i ndiaidh an MMD. 

I mí an Mhárta 2006 chuaigh an páirtí isteach sa Chomhghuaillíocht Dhaonlathach Aontaithe (UDA), a bhunaigh an trí pháirtí freasúra is mó le dul san iomaíocht in olltoghcháin na bliana sin. I ndiaidh bhás Mazoka i mBealtaine 2006, rinneadh ceannaire de Hakainde Hichilema, agus ba iarrthóir uachtaránachta an chomhghuaillíochta é. Áfach, char bhain sé ach an tríú háit amach, taobh thiar de Mwanawasa agus Michael Sata, le 25% den vóta. Níor bhain an UDA ach 26 suíochán sa Tionól Náisiúnta, síos ón 74 suíochán a bhain trí pháirtí i 2001. 

B'é Hichilema an t-iarrthóir UPND d’fhothoghchán uachtaránachta 2008, agus bhain sé an tríú háit amach le 20% den vóta. Bhain sé an tríú háit amach arís in olltoghcháin 2011 le 18% den vóta, agus bhain an UPND 28 suíochán sa Tionól Náisiúnta, agus iad ar an tríú páirtí is mó. 

Roghnaíodh Hichilema mar iarrthóir an pháirtí d’ fhothoghchán uachtaránachta 2015. B'é Hichilema an príomhfhreasúra in éadan iarrthóra an Fhronta Tírghrách (PF) Edgar Lungu i ndiaidh dó tacaíocht a fháil ó roinnt baill parlaiminte de chuid an MMD. Bhain Hichilema an dara háit amach le 47% den vóta ach toghadh Lungu le 48% den vóta. 

## Ionadaíocht Óige
Tá léig óige ag an UPND, Léig Óige an UPND a bunaíodh le dul i ngleic le rudai a bhainnean leis an aois óg. Déanann sé ionadaíocht ar dhaoine óga ó gach cearn den tSaimbia.

## Féach freisin

* Hakainde Hichilema
* Levy Mwanawasa (Uachtarán ar an tSaimbia)

## Stair toghchánach

### Toghcháin uachtaránachta

### Toghcháin an Tionóil Náisiúnta

## Tagairtí

## Tuilleadh léitheoireachta

* 

Catagóir:An tSaimbia
Amir Sarkhosh

Imreoir snúcair gairmiúil ón Iaráin is ea **Amir Sarkhosh**, a rugadh ar an 30 Bealtaine 1991 in Karaj na hIaráine.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí snúcair Iaránacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Hugo Garay

Dornálaí Airgintíneach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea **Hugo Hernán Garay**, a rugadh ar 27 Samhain 1980 i dTigre, Buenos Aires. 

Catagóir:Dornálaithe Airgintíneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Gabriel Campillo

Dornálaí Spáinneach, a bhí ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea **Gabriel Campillo**, a rugadh ar 19 Nollaig 1978 i Maidrid, an Spáinn. 

Catagóir:Dornálaithe Spáinneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Daryl Hannah

Is aisteoir Meiriceánach í **Daryl Christine Hannah** a rugadh ar an 3 Nollaig, 1960. 

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Fear Ionaid na hÉireann

Ba é an **Fear Ionaid** ionadaí an mhonairc agus ceannaire fheidhmeannas na hÉireann faoi riail Shasana, le linn Thiarnas na hÉireann agus ansin Ríocht na hÉireann. Rinne sé ionadaí roimh 1523 d'Fhear Ionaid an Rí in Éirinn.

## Liosta na bhFear Ionaid

### Tiarnas na hÉireann

* An Tiarna Thomas Mortimer (1382–1383) 
* Tomás Mac Gearailt, 7ú Iarla Chill Dara (1454–1459) 
* William Sherwood (easpag) 
* Tomás Mac Gearailt, 7ú Iarla Deasumhan (1463–1467) 
* John Tiptoft, 1ú Iarla Worcester (1467–1468) 
* Tomás Mac Gearailt, 7ú Iarla Chill Dara (1468–1475) 
* William Sherwood (easpag)  (1475–1477) 
* Gerald FitzGerald, 8ú Iarla Chill Dara (1477) 
* Henry Gray, 4ú (7ú) Barún Grey as Codnor (1478–1479) 
* Gerald FitzGerald, 8ú Iarla Chill Dara (1479–? 1494) 
* Walter Fitzsimon, Ardeaspag Bhaile Átha Cliath (1492) 
* Robert Preston, 1ú Bíocunta Gormanston (1493–1494) 
* Edward Poynings (1494–1496) 
* Gerald FitzGerald, 8ú Iarla Chill Dara (1496–1513) 
* Gerald FitzGerald, 9ú Iarla Chill Dara (1513–1518) 
* Sir Maurice Fitzgerald  
* Thomas Howard, Iarla Surrey (1520–1522)  
* Piers Butler, 8ú Iarla Ormonde (1522–1524) 
* Gerald FitzGerald, 9ú Iarla Chill Dara (1524–1529) 
* Sir William Skeffington (1529–1532) 
* Gerald FitzGerald, 9ú Iarla Chill Dara (1532–1534) 
* Sir William Skeffington (1534–1535) 
* Leonard Gray, 1ú Grán Bíocunta (1536–1540) 

### Ríocht na hÉireann

* Anthony St Leger (1540–1548) 
* Edward Bellingham (1548–1549) 
* Tiarna Breitheamh na hÉireann (1549–1550) 
* Anthony St Leger (1550–1551) 
* James Croft (1551–1552) 
* Tiarna Breitheamh na hÉireann (1552–1553) 
* Anthony St Leger (1553–1556) 
* Thomas Radclyffe, 3ú Iarla Sussex (1556–1558) (Ard-Leifteanant 1560–1564)  
* Sir Nicholas Arnold (1564–1565) 
* Sir Henry Sidney (1565–1571) (1575–1578)  
* William FitzWilliam (1571–1575) (1588–1594) 
* Arthur Gray, 14ú Barún Gray de Wilton (1580–1582) 
* Sir John Perrot (1584–1588) 
* William Russell, 1ú Barún Russell as Thornhaugh (1594–1597) 
* Thomas Burgh, 7ú Barún Strabolgi (1597) 
* Robert Devereux, 2ú Iarla Essex (Ard-Leifteanant 1599) 
* Charles Blount, Barún Mountjoy (1ú Iarla Devonshire ina dhiaidh sin) (1600–1603) (Ard-Leifteanant 1603–1604) 
* Sir George Cary (1603–1604) 
* Arthur Chichester, 1ú Barún Chichester (1605–1616)  
* Sir Oliver St John (1616–1622)  
* Henry Cary, 1ú Bíocunta Fàclann (1622–1629) 
* Thomas Wentworth, 1ú Iarla Strafford (1632–1640) 
* Christopher Wandesford (1640) 
* Robert Sidney, 2ú Iarla Leicester (1640–1643) (Ard-Leifteanant) 
* James Butler, 1ú Diúc Ormond (1644–1650) (Ard-Leifteanant) 
* Henry Ireton (1650–1651) 
* Charles Fleetwood (1652–1657) 
* Henry Cromwell (1657–1658) (Ard-Leifteanant 1658–1659) 
* Edmund Ludlow (1659–1660) 
* Richard Talbot, 1ú Iarla Thír Eoghain (1687–1688)

## Tagairtí
Thomas Mortimer

Saighdiúir agus státaire Sasanach meánaoiseach ab ea an Tiarna **Thomas Mortimer** (c. 1350–1399) a bhí, ar feadh tamaill ghairid, i seilbh roinnt oifigí stáit riaracháin agus breithiúnacha tábhachtacha in Éirinn agus a raibh páirt aige i bhfreasúra in aghaidh rialtas an Rí Risteard II. Ba bhall mídhlisteanach de theaghlach Mortimer é, a bhí ar cheann de phríomhtheaghlaigh uasal Shasana agus na hÉireann, agus chuidigh sé le tailte Mortimer a bhainistiú le linn mhionaois oidhre an teaghlaigh, a nia Roger, iarla Mharch. Bhí dlúthbhaint ag Sir Thomas freisin leis na Tiarnaí Achomharcóirí, baicle chumhachtach d'uaisle a chuir i gcoinne riarachán an Rí Risteard II.

Catagóir:Daoine a rugadh sa 14ú haois
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:Angla-Normannaigh
Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann
Geoffrey of Monmouth (leabhar)

mion
Leabhar faoi Sieffre o Fynwy () le Karen Jankulak is ea ***Geoffrey of Monmouth*** a d’fhoilsigh Gwasg Prifysgol Cymru (*Preas Ollscoil na Breataine Bige*) sa tsraith 'Writers of Wales'. Cuireadh an leabhar i gcló sa bhliain 2010.

Ba chléireach ón 12ú haois é Sieffre o Fynwy a chum ‘stair’ mionsonraithe agus leanúnach Oileáin na Breataine ó bhunaíodh í go dtí an concas Angla-Shacsanach ina leabhar ‘Historia Regum Britanniae’. Bhí an-tóir ar a chuid saothar ar fud iarthar na hEorpa, ag fáil lucht féachana níos leithne faoi stair na Breataine agus an Rí Artúr (*Y Brenin Arthur*) ach go háirithe.

## Féach freisin
*Rhestr llyfrau Cymraeg
*
## Tagairtí

Catagóir: Leabhair faoi Litríocht Mheánaoiseach na Breataine Bige
Catagóir: Leabhair staire i mBéarla
Catagóir: Leabhair na Breataine Bige 2010
Edward Coke

Abhcóide, breitheamh, Tiarna Príomh-Bhreitheamh agus polaiteoir Sasanach ab ea **Edward Coke** (1 Feabhra 1552 – 3 Meán Fómhair 1634), i measc na bpearsana is tábhachtaí i stair an dlí choiteann.

## Saol
D'fhrestal Coke ar Norwich Free Grammar School ó 1560 ar aghaidh. Chaith sé trí bliana (1567-1570) mar mhac léinn i gColáiste na Tríonóide, Cambridge. Níor bhain sé céim ar bith amach is cosúil. Ach bhí sé in ann  ballraíocht a ghlacadh ansin in Ósta Clifford i 1571 agus ina dhiaidh sin sa Teampall Laistigh. Glaodh chun Bharra Shasana air sa bhliain 1578.
clé|mion|1615
Ba ghearr go raibh Coke ar na príomhabhcóidí sa tír, ag pléideáil i gcásanna ríthábhachtacha mar Shelley's Case agus Slade's Case. Ó ba rud é gur ghníomhaigh sé go rathúil ar son Mhuintir Howard (Diúic Norfolk) bhain sé a dtacaíocht sa pholaitíocht amach agus toghadh mar fheisire thar ceann Aldeburgh sa bhliain 1589. 

Bhí Coke ina Aturnae Ginearálta ó 1592 go 1594 agus ina Ard-Aighne ó 1594 go 1606 agus ina Spéicéir ar Theach na dTeachtaí freisin, ó 1592 go 1593.

### Tiarna Príomh-Bhreitheamh
clé|mion
Bhí Coke ina Phríomh-Bhreitheamh ar na Pléadálacha Coiteanna ó 1606 go 1613 agus ina Phríomh-Bhreitheamh ar Bhinse an Rí ó 1613 go 1616. Sa dá phost sin chuir sé in éadan leathnaithe gan údar (dar leis) ar lánrogha an rí. Mar gheall air sin, ar dtús aistríodh ó Chúirt na Pléadálacha Coiteanna go Chúirt Bhinse Rí é agus ansin briseadh mar bhreitheamh é. 

Chuaigh Coke isteach sa Pharlaimint arís gan scáth gan eagla sa bhliain 1620. Ba ghearr go raibh príomhpháirt aige agus feisirí ag cur i gcoinne na n-iarrachtaí a rinne Séamas I agus Séarlas I údarás na Corónach a leathnú. 

Bhí Coke ceangailte go mór leis an ionsaí a rinneadh ar mhonaplachtaí ríoga agus le hAchainí um Chearta (sa bhliain 1628) agus agóidí eile in aghaidh an rí. 

### Bás
D'éirigh sé as an bpolaitíocht sa bhliain 1629 agus fuair sé bás cúig bliana dár gcionn. D'éag Coke ar 3 Meán Fómhair 1634, in aois 82 bliain dó; luigh an corp faoi ghradam stáit i nGodwick, Norfolk ar feadh míosa.

## Tionchar
clé|mion|Coke, Edward – Institutes of the laws of England – BEIC 6494500
Bhí an-tionchar ar fhorbairt an dlí choiteann ag na tuarascálacha dlí a chuir Coke i dtoll a chéile (a foilsíodh idir 1600 agus 1659) agus ag a mhórshaothar *Institutes of the Lawes of England* (1628-44). 

Bhí tionchar ar leith ag Coke ar dhlí bunreachtúil Mheiriceá, maidir leis na cearta sibhialta, scaradh na gcumhachtaí agus córas an athbhreithnithe bhreithiúnaigh.

## Féach freisin

* Dlí Coiteann
* Achainí um Chearta (1628)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1552
Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe
Catagóir:Breithiúna Sasanacha
Catagóir:Dlíodóirí Shasana
Catagóir:Ionchúisitheoirí
Catagóir:Polaiteoirí na Ríochta Aontaithe (gan Tuaisceart na hÉireann)
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Básanna i 1634
Tomás Mac Gearailt, 7ú Iarla Chill Dara

mion| Caisleán Mhá Nuad
Piaraí agus státaire Éireannach sa chúigiú haois déag ab ea an Tiarna  Tomás Mac Gearailt, 7ú Iarla Chill Dara (c.1421 - 25 Márta 1478), a bhí i seilbh na hoifige Ard-Seansailéir na hÉireann    

## Cúlra
mion| Caisleán Chill Chainnigh

Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara
Catagóir:Daoine a rugadh i 1421
Catagóir:Ríshliocht Mhic Gearailt
Tomás Mac Gearailt, 7ú Iarla Deasumhan

[mion|224x224px| Rós Bán Eabhrac (White Rose of York), ó lámhscríbhinn de chuid [Éadbhard IV Shasana ]]
Ba mhac le Séamus Mac Gearailt, 6ú Iarla Deasumhan agus Máire de Búrca é **Tomás Mac Gearailt**, 7ú Iarla Deasumhan (d’éag 1467/68),    ar a tugadh ‘Tomás Dhroichead Átha’, agus ar a dtugtar an t-Iarla Mór freisin. Bhí sé ina Fhear Ionad na hÉireann faoi Leifteanantacht Georges Plantagenêt an Diúc de Clarence ó 1463 go dtí a bhás, agus i 1464 bhunaigh sé Coláiste Eochaill. Theip ar a phlean chun Ollscoil a bhunú i nDroichead Átha mar gheall ar a fheallmharú breithiúnach.       

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Ríshliocht Mhic Gearailt