Dúblóga Uamacha

mion|dúblóga uamacha timpeall an domhain
Is éard atá i gceist le **dúblóga uamacha** (*comhaonaid*, *dúblóga*, *nathanna macallacha* nó *focail eamhnaithe* uaireanta) ann ná nathanna beaga a bhfuil dhá fhocal iontu agus a bhfuil rím eatarthu de ghnáth. Is féidir an focal céanna a athrá nó athrú beag a bheith i gceist, ar nós *rírá* agus *ruaille buaille*.

Tá an tógáil sách coitianta sa Ghaeilge, *rí rá* mar shampla. 

Feictear samplaí amhail *helter skelter* sa Bhéarla, áit a dtugtar *reduplicated words*, *reduplicatives*, *rhyme motivated compounds*, *echo words* nó *flip-flop words* orthu.

Tá cineál eile dúblóige ann freisin, leithéidí *gan stop gan stad*, *beo bocht*, *briste brúite*. 

## Samplaí sa Ghaeilge

 
*

## Abairtí agus eile

GoIna measc seo tá abairtíní beaga agus nathanna a leanann an sainmhíniú thuas nó a thagann leis de bharr litrithe.

* fudar fadar, mix up, mess FGB
* gíog (Sa nath) gíog guag a dhéanamh de dhuine, to confound s.o. utterly. FGB
* Nath, Níl ciú ná ceá aige, he is quite illiterate. FGB
* Niúidí-neáidí EID,  boigeartán, Síle.
* 'siúd isteach an to-tó' Tomhas de chuid Anna Nic an Luain, focal folaithe raiméise ar luchóg. 
* gib-gab, dil.ie/25821 (A.S. origin acc. to Meyer, Wortk. 78 . Cf. Scottish and N. Engl. `giff-gaff'; native formation acc. to Kelly, Celtica xxv 98 ) onomatop. unintelligible gabbling, jargon : gib-gab (gipa-gapa, giba-gapa v.ll.) na gcennaighi, Anecd. ii 72.9 . Cf. gic-goc and see Dinneen s.vv. giob, geab.
* gan frapa gan taca
* steig meig a dhéanamh de dhuine - cloigeann duine a scoilteadh focloir.ie
* Gíoc bíoc! - Peep-bo! FGB
* fuip faip - tagairt do (fhuaim?) ráipéar, An Litir, Liam Mac Cóil. 
* ar bhois agus ar bhais an mhaide rámha
* bhain sé sliseóg dhe thaobh dúrach agus sliseóg de thaobh darach
* Ba mhó a shola ná a dhola, he gained more than he lost. FGB
* siúlach scéalach
* *Patairín agus Patarún* – leabhar le hAilbhe Ó Monacháin
* Gan “thú" gan “thá” as (David Copperfield, lch 801)
* Ó Stiúcaí Stiúgtha: Bliodar bleadar, fastaím, brille breaille, amaidí-dú-dá, truflais smuflais, réiméis raiméis
* Leabhar Stiofáin Uí Ealaoire 'D'eirghi sé go hú, há, go neart a chrá[mh]...'
* 'hólas bólas' - Alan Titley - Is fíor go raibh níos mó oideachais orainn seachas mar a bhí aimsir Vítneaim, ach shílfeá nach slogfaí a leithéid hólas bólas arís.
* fiosach feasrach “Níl dochar a bheith fiosach feasrach an uair atá ann”. Nó ‘fiosrach feasrach’, b’fhéidir. Tá ‘fiosrach’ san fhoclóir agus níl ‘fiosach’. Níl aon sampla eile de ‘fiosach’ ach amháin ag Seán Mac Meanman.
* Ící Pící - Amhráin nuachumtha do pháistí
* brútam prúcam prácam Alan Titley https://www.irishtimes.com/culture/treibh/coincr%C3%A9it-anuas-ar-chne%C3%A1-1.3460643
* Trumpaí Dumptaí agus an Falla Mór
* 'Humtí Dumtí' aistriúchán Gaeilge ar an rann cáiliúil in *An Tigh a Thóg Seáinín* le Pronnséas Ó Súilleabháin.
* Filimín Failimín - Humpty Dumpty Nicholas Williams Lastall
* Munachar agus Manachar - Tweedledum and Tweeldledee Nicholas Williams Lastall
* Hurú! Hurá! mar aistriú ar *Callooh! Callay!* An Gheabairleog, Nicholas Williams
* Fuadar ná feadar Peadar Ua Laoghaire
* Súistín búistín - ón amhrán *Léim Thart* le Des Bishop agus ón rann Lúrabóg, Lárabóg."
* Lumpar is Lampar - 'bhailíodar Lumpar is Lampar lasmuigh den sceallóglann...'  Muiris Ó Meára.
"Lúrabóg Lárabóg, buidhe ó n-Éirinn, Éire plubán, plubán súlach, súil na gcaorach, dhá chéad lumán, lumán, láthaigh, súistín, búistín, buille bheag ar bhéicín, buille bheag ar bharr na gcos agus cnap isteach an fhaoideóig
bhuidhe."
* Dúidín dáidín (An ruidín deas a chaill mé, Go lige Dia na nGrásta Go bhfaighidh mé aríst é.) ón amhrán An Dreoilín.
* Tá léimeadáin againn, preabadáin, siúladáin, scioradáin, cnagadáin, lupadáin, lapadáin, súistín, búistín, agus dib-a-deáb-a-dúistín againn. Tuairisc https://tuairisc.ie/ta-leimeadain-preabadain-siuladain-scioradain-cnagadain-lupadain-lapadain-suistin-buistin-agus-dib-a-deab-a-duistin-againn/
* Gígí Gaigí Iontais - Ainm Gaeilge a cumadh mar leagan ar Wibbly Wobbly Wonder. https://tuairisc.ie/cen-ghaeilge-ata-ar-wibbly-wobbly-wonder-agus-loop-the-loop/
* *Aililiú Pililiú* Jeepers Creepers Ingemar Lejonborg Pádraig Ua Maoileoin 1982 A0741 agus san amhrán An Poc ar Buile.
* tamhach, s. (In phrase) ~ táisc, commotion, uproar. FGB
* Gogaí bogaí - gogaí (Child’s name for) egg. Duinnín ar an Sceilig.
* Rann beag ag Brian Ó Baoill faoi na méara: Ordóg, colagóg, méar fuda fada, mac an aba, lúirín beag ina luí sa log is é ag baint fug do mhamaí.
* taoile tuile
* scríb scrob
* Fear scrob scrab (veidhleadóir)/Ag imirt ar a scríob scrab. lch 18  Cín Lae Amlaoibh
* gíc goc Stair na Gaeilge.
* Hong Cong
* Cu-cú - gairm an éin, an chuach. NEID
* Tic Teac - dráma le Púca Puppets
* ho hó, int. Oho! FGB
* had dad = háidí 1. = int. (Admonishing child) Ha! Aha! 2 :ha. FGB
* prúta práta - sa scéal An Tríú Scéal Déag, lch 204 le hAlan Titley
* Trupall Trapall, Rainn bheaga ón mbéaloideas do pháistí óga, 1972, An Gúm, Clíodna Cussen
* sníc píc - feicthe in úsáid
* slug slag (gib gab i mBéarla) á rá ag foileán, http://www.potafocal.com/beo/?s=slug+slag
* na briathra foisteanacha faisteanacha, lch 1 *An Béal Beo* le Tomás Ó Máille.
*Chun gur dhein an bhean so leongó liúngó dhom chroí. Casadh an tSúgáin.
*fuis-fais, ciall- ráiméis. Sampla(í) Úsáide: Níl sa sgéal ach fuis fais. (Focail Fholaithe) féach fuis fáis in EID agus FGB a deir gur leagan de faoiste fáiste é seo.
* liop-a-leap; *sin é an t-iasg go dtugann na béarlóírí “Sunfish” air “Sáimhín” ainm eile air. ó *An Chéad La Iasgaigh ag Garsún leis an údar Common Noun.
LIOP-A-LEAP / LIOP-A-DA-LEAP, seanfhocal: Chomh sámh le liop-a-da-leap.
* Tharraing sé (leis) é ar an iarach agus ar an árach, he tugged at it every way he could, dragged it along as best he could. 
* och óch! och ochón! Alas! FGB
*hoibín host, s. 1. (a) Load carried on back. (b) Child being   carried pick-a-back. 2. Bheith i do ~ ag duine, to be a burden-bearer,   a drudge, for s.o. (Var:hoibín hos)
* had dad = háidí 
* Haid aid! = have at you! (in beginning a fight) (Con.). Duinnín
* 'fear frélic agus froilic, i seomra nó i halla, 'Sea Dónal na Gréine,' Dónal na Gréine, lch 146, An Blas Muimhneach, Imleabhar II.
* FGB  leathadh   leathadh lúitheach, numbness (of hands from cold).
* (Nath) Go breas nó go treas, by hook or by crook. (FGB)
* Tá na focail 'mirlín murláin' ag Doireann Ní Ghríofa ina dán *Míreanna Mearaí*, cé nach dublóg ó cheart an struchtúr.
* Humpty Dumpty.  (Leagan Ciarraíoch.)
 Tá Filimín Falaimín i n áird' ar an bhfalla.
 Thuit Filimín Falaimín anuas ar an dtalamh;
 Dá dtagadh dháréag agus triúr agus dachad
 N'Fhéadfaidís filimín Falaimín a chuir i
 n áird' ar an bhfalla.
* 'Níl fuis ná fais ar do chuid cainte, a Thómais Taobh Istigh' Cré na Cille
* cliop-cleab - sa dán An Seanmharcach le Séamus Barra Ó Súilleabháin
* Ní raibh cor ná cor as - Kahlil lch 262
* Paisean Faisean clár teilifíse a bhí ar TG4
* *Spluff Splaifeirtí agus an tIonradh ar an bPláinéad Marz* leabhar leis an scríbhneoir Ré Ó Laighléis.
* Rann páistí Ó Cnuasacht Trágha le Mícheál Ó Síocháin
 "Sleithide [seilmide] búrtach, bártach,
 Cuir amach do adharca
 Atá na ba bána
 Ag ól do chuid meidhge."
* dil deail - braon leachta, uisce nó mún cuir i gcás, Pádraig Ó Cíobháin, An Gealas I Lár na Léithe, lch 295.
* lústar flústar, lch 157 Bláth na dTulach, *Sámhnas Shábha* gearrscéal le Máire Dinny Wren agus le fáil i bhfoclóir an Mhianánaigh (a flurry of excitement)
* sciobtha scuabtha, spick and span (FGB)
* murach marach An Cléireach, Darach Ó Scolaí Lch 155
* Blíps agus Blúps, banna ceoil ag Body&Soul 2022.
* Gígeam agus Geoigeam agus Bol Bocht a Lógam, Scéal Béaloidis as Oileán Reachlann, ba é Domhnall Mac Mhuircheartaigh an cainteoir. 
* ding deaing - fuaim cloig, *An tEitleán Dofheicthe*, Cathal Ó Sándair.
* Mat agus Muta, Clódhanna Teoranta (1978) le Clíodna Cussen.
* Plub! Plab! Plip! Plipidíplabadaíplubaidí! - cur síos ar fhuaim na báistí ag Bridget Bhreathnach ina colún ar Tuairisc.ie https://tuairisc.ie/plub-plab-plip-plipidiplabadaiplubaidi/
* Na carachtair *Seacláid, Sicláid agus Siocláid* sa leabhar *An Sicín Glas*. Leabhairín saor in aisce do pháistí le Ivan Parvov. Gabriel Rosenstock a chuir Gaeilge air. Is féidir é a léamh anseo: https://bubutales.com/pdf/TheGreenCh
* 'jingil jeaingil' gearrscéal Alan Titley, An Ceathrú Rí, ar Tuairisc.ie
* Tá ceann le clos san amhrán *Seán Gabha* ó Oirghialla, 'Buail seo, Seán gabha, buailimis(t) go teann é, Síodram seodram, síodram seodram, Méadaígí an t-amhrán.
* An rann seo a luaitear ar lch 49, Machnamh Seanmhná, Peig Sayers. 
 Do dhún mo rosc is is olc mar tá mo chiall
 Tá lagar im chois is stoca bán faoim ghiall;
 Ní fada a bheidh *och ná boch* ag mnáibh i mo dhiaidh
 Ach is fada a bheidh corp na loicht ag fail na bpian.
* Thá tú id mhungó mhangó ~ tá tú gan bhrí (Díolaim Dhéiseach)
* Bíonn an nath 'ar bhocht agus ar nocht' ann uaireanta
* Púcaí Schmúcaí: bailiúchán dánta agus rann do pháistí, leabhar le Gabriel Rosenstock
* *gan í gan ó*, foinsí éagsúla. Ag an gCadhnach is cosúil gutr 'gan deacracht;' is ciall leis. Ag Máire Dinny Wren seans gur *gan fhuaim* atá i gceist. https://www.duchas.ie/en/cbes/4602714/4597887/4631704?ChapterID=4602714
* Manrán Banrán, tríréad téadach a sheinn ag Éigse na Bruiséile
* *cric-creaic* an traona sa mhóinfhéar taobh leis.' lch 188, *An Bheirt Dearbhráthar agus Scéalta Eile* le Máiréad Ní Ghráda
* Ná habair maithín ná graithín ina thaobh, say nothing good or bad, nothing whatever, about it. FGB
* Maighdean an tSoluis agus Sgéalta Eile II, In eagar ag Henry Morris, Ainm Cleite, Mac Róigh, Feargus (Bail. / Eag.) Bailitheoir/Eagarthóir, Morris, Henry Dáta cumtha, 1921, Foilsitheoir, Dundalgan Press
 Sgaoil sé leis ins na sidhe siúmannaí, ins na rith ruaimeannaí, ins na ruaimeannaí rith ruadh reatha, go dtabhradh sé cnoc de léim agus gleann de thuslóig, go rabh dubhantaí dubha na h-oidhche ag druidim leis, dubhantaí geala an lae ag druidim uaidh, an gearrán bán ag dul faoi chapóig agus an chapóg ag imtheacht uaidh gur casadh sgaoith gearrfhiadh leis ar thaoibh molaidh shléibhe.
* Prioc preac - Bhí na haon phrioc preac aige orm, he kept teasing me, kept picking at me. Cnuasach Focal Ón gCom
* ní raibh smid ná smaid aige 'he had nothing to say', 'he was taciturnly silent' Duinnín
* géaraide goinide (súmaire) leech téarma.ie
* *Baineann an tóir ar fhocail a chur i rím agus aithris a dhéanamh ar chaint duine agus véarsaíocht páistí leis an tréimhse seo, ar nós boisiúige , boiseáige - lúrabóg , larabóg - fromsó , framsó ...* . -- Seán Ó Curraoin, Boscaí
* gan hú ná há a rá
* sciobtha-scuabtha (tá amhras ann faoin gceann seo)
* lumpar agus lampar, collection of odds and ends FGB
* féirín flóirín dom óirín stóirín lch 16 ag dul i bhfad Alan Titley
* Ar mhuirc mhairc = ar mhuin mhairc 
*  muirc mair, diúra dheabhra, ‘Sean-Eoin' Foilsíodh an leagan Gaeilge de i 1938 - é aistrithe ag Tomás Ó Faoláin - agus chuireadh an t-eagrán seo amach i 1974. Máirín Ní Chriagáin, an t-údar.
* Cá bhfuil na crogaill?
Snip sneap, cluinim sibh,
Maith sibh, a chrogalla,
Anois isteach libh!

Ón rann *Le do Thoil, a Naoi*

* Rann ó Dúchas.ie https://www.duchas.ie/ga/cbe/9000641/7221089/9076435
"Píosum Pósum, Práitín Rósta,
Poitín uisce i lár na tine
Sin iad mo lánú pósta."

* bíp búp - cluichí ríomhairí á n-imirt, Dialann Dúradáin An Fhírinne Shearbh le Jeff Kinney lch 135.
* Plúra Lúra - carachtar ón leabhar faoi na Bopóga, Plúra Lúra agus Na Bopóga
* An Pocaire an pacaire, Ó Bhéal an Bhab
* BABHLAÍ RABHLAÍ A hoop, the babhlaí, often a wheel off an old bicycle or pram, which children rolled with either a hand or stick in the game of rabhlaí- babhlaí.  [O Dón dictionary: rabhlaí-babhlaí, a child's hoop.]
* fíolta, a3. (Used for síolta in alliterative phrase) fíolta fálta fuirsithe, seeded, fenced and harrowed; completely finished. FGB
* An Coláiste Sinne Muinne, Alan Titley, AN CRANNCHUR. Comhar 79 (4),
* sniog-sneog - clocha a chur ag scinneadh ar bharr an uisce, a bheith ag déanamh sciotar uisce, a bheith ag déanamh sciotairíní https://www.learngaelic.net/dictionary/index.jsp?abairt=sniog-sneog&slang=both&wholeword=false
* Muile-maile: He/She is only a muile/maile - meaning a soft foolish person, easily fooled. Also a person who never never expresses an opinion from either over cautiousness or stupidity https://www.duchas.ie/ga/cbe/9001861/7317215/9119067
* 'Ghabhas [...] Trí Ghúgair (?) trí Ghágair(?), trí shráid a' Sgibirín,' *Leabhar Sheáin Í Chonaill*, lch 384
* 'Guitsí, Guitsiú, rínce na ngeafaire!' (focail ráiméise?) *Leabhar Sheáin Í Chonaill*, lch 391
* rann: 'Méirín, miothán, Miothán éit, éit a' ful, eit a' fal,...' *Leabhar Sheáin Í Chonaill*, lch 393
*  Tharraing sé (leis) é ar an iarach agus ar an árach, he tugged at it every way he could, dragged it along as best he could. Ní scarfadh sé leis ar iarach ná ar árach, he wouldn’t part with it for anything. FGB
* Níl brúscar bruscar ná bráscar agam ach brúscar bruscar go bhfuil mo lámh math maith agam féin leis.' Peig Sayers ag insint scéil https://www.canuint.ie/ga/QAC000158Ac1
* *Ag ticeáil agus agus ag tocáil* cloiste ar RnaG Bealtaine 2025 tuairisc spóirt
* 'uch ná ach', fuis fáis (lch 153) - Cré na Cille
* snup snap - fuaim druideanna, Domhnall Mac an tSíthigh, Gearr Gonta, Céad Dan le Céad File.
* fuiscín baiscín? (éan de chineál éigin seans?)
* Miscín Meaiscín - carachtar cait sa leabhar *Ceas an Chait*, lch 56.
* fiaire feá, FGB (B'fhéidir?)
* Hoibín host - FGB 

## Samplaí i nGaeilge na hAlban

*fìth-fàth masc - mist of invisibility (or the power to produce said mist)	(féth fíada sa Ghaeilge)
* fàth-fìth masc -mist of invisibility (or the power to produce said mist)
* sù-sì - súisí/sushi ACDD
* rù-ra/rù-rà - meascán mearaí, praiseach, trína chéile. The Gaelic-English Dictionary - Colin B.D. Mark
* Hoilibheag Hilibheag -  focail ráiméise san amhrán Smeòrach Clann Dòmnaill
* "Cha bhi agad ach gigein air gach goigein dhìot" - rud a mhaoidheas fuamhairean gu tric ann an sgeulachdan, a' ciallachadh rud mar "pronnaidh mi tu nad mhìrean".
* Leabhar do pháistí é *Na Stocan agus Na Stùcan*
* Sgeulachdan Eagalach Feagalach - Gearrscéalta do pháistí le Catriona Lexy Campbell
* Friuthail ! frathail! anns an abhainn, / Iarann a cheann, snód a mhuineal, / Maide a dhruim, is duine a thón. (Freagra: Iasgair le slaiti-asgaich) Tóimhseachain o Innse Gall, Anna Nic Iain, Béaloideas, An Cumann Le Béaloideas Éireann
* Craobh ghitheaganach, ghathaganach, /A bun suas, a barr sios, /Is i fas mar sin. (Freagra: Earball mairt.) Tóimhseachain o Innse Gall, Anna Nic Iain, Béaloideas, An Cumann Le Béaloideas Éireann
* tha Calum air an ran-dan = Calum is on a binge. Air an splaoid. Drabhlás, ragús. Learn Gaelic Dictionary.
* Sgeulachdan eagalach feagalach
* FISE FAISE, dán le Rody Gorman

* A bhò a bhò a chuilidh a dhuine dhuine bhiod! bir! Boitidh boitidh! chaoide chaoide! chuisil-ì chuisil-ò cior cior! Cnàg cnàg! dìosgaidh-dàsgaidh diugaidh! durradh durradh! dùrd dùrd! E e! faraman fearaman fise faise! gius! glag gliog gliong Gnost gnost! gog gog! gorrac gorrac! gròc gròc! gurra gùg! gug gùg!

* Hi homh homh! huistir! ligidh leagaidh! mè è! meig! Mò mò! moig oigean! poichean! pruidh-dhè bheag! Prill-è prill-è! pruis-o pruis-o! raoic rot siataidh! siu-hù! sod Splad srac suc suc! taimhslich tiuth! tuadhi! tuidh! tuirlidh mhìneig! Tu-ruith! turt turt! tusgas! uf uf ! usg usg!

* chuisil-ì chuisil-ò - sound of a whale/whalesong (*onomat.*) https://www.faclair.com/ViewEntry.aspx?ID=01716B096A9C0656AA24AF5AE4B99475

## SeanGhaeilge

* áimh tháimh / ám [t]hám ‘siar agus aniar’, Thurneysen 
* Ám [t]hám - cuid de shraithe péirí a chiallaíonn ‘siar agus aniar’ (O’Rahilly 1973‒4). 
* adall tadall ‘visit re-visit’
* aile taile
* ocaib tocaib
* aig taig

https://ogham.glasgow.ac.uk/index.php/2023/02/20/what-does-the-word-ogam-mean-and-where-does-the-name-come-from/

## Féach freisin

* Frithchiallaigh 'S' agus 'D' na Gaeilge

## Foinsí
* Foinse FGB nó Dinneen seachas uimh. 21 is uimh. 70. Maidir le huimh. 69, seans go gciallaíonn sé 'd'ardchaighdeán', 'an-mhaith', 'an-deas'.
* LISTSERV.HEANET.IE
* Tá eolas breise le fáil i mBéaldoideas, 1988, lch 141-152 agus ar http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/corpus/macalla/
* 10459.
Ní
Dhomhnaill
(Cáit):
Dúblóga
uamacha
Gaeilge.
In
Béaloideas
56
(1988),
pp.
141–152

A collection of alliterative and riming doublets in Irish. Includes (§8) an excursus on the possible derivation of fionna feanna

## Tagairtí

Catagóir:Teangeolaíocht na Gaeilge
Catagóir:Struchtúir na Gaeilge
Catagóir:An Ghaeilge
Catagóir:Moirfeolaíocht na Gaeilge
Catagóir:Gramadach
Catagóir:Fóineolaíocht
Catagóir:Deilbheolaíocht