open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michael Faraday

Eolaí Sasanach ab ea **Michael Faraday** FRS (22 Meán Fómhair 1791 – 25 Lúnasa 1867) a chuir le staidéar an leictreamaighnéadais agus an leictriceimice. I measc a chuid príomhfhionnachtana tá na prionsabail is bun le hionduchtú leictreamaighnéadach, diamaighnéadas agus leictrealú. Cé nach bhfuair Faraday mórán oideachais fhoirmiúil, bhí sé ar dhuine de na heolaithe is mó tionchair sa stair. Ba trína thaighde ar an réimse maighnéadach timpeall ar sheoltóir a iompraíonn sruth díreach a bhunaigh Faraday coincheap an réimse mhaighnéadaigh sa bhfisic. Fuair Faraday amach freisin go bhféadfadh an maighnéadas tionchar a bheith aige ar ghathanna solais agus go raibh bunghaol idir an dá fheiniméan. Chruthaigh a chuid aireagán d'fheistí rothlacha leictreamaighnéadacha mar bhunús le teicneolaíocht mhótair leictrigh, agus ba mar gheall ar a chuid iarrachtaí den chuid is mó a d'éirigh le leictreachas a bheith praiticiúil le húsáid sa teicneolaíocht. 

Mar cheimiceoir, d'aimsigh Faraday an bheinséin, rinne sé imscrúdú ar hiodráit chlatráite de chlóirín, cheap sé foirm luath den dóire Bunsen agus de chóras na n-uimhreacha ocsaídiúcháin, agus tharraing sé aird an phobail  ar na téarmaí amhail "anóid "," catóid "," leictreoid "agus" ian ". I ndeireadh na dála ba é Faraday an chéad *Fullerian Professor of Chemistry* san Institiúid Ríoga, post ar feadh an tsaoil. Turgnamhóir a bhí in Faraday a chuir a chuid smaointe in iúl i dteanga shoiléir shimplí; níor leathnaigh a chumais matamaiticiúil, áfach, chomh fada leis an triantánacht agus bhí siad teoranta don ailgéabar is simplí. Thóg James Clerk Maxwell obair Fharaday agus daoine eile agus rinne sé achoimre air i sraith cothromóidí a nglactar leis mar bhunús le gach teoiric nua - aimseartha ar fheiniméin leictreamaighnéadacha. Maidir le Faraday agus 'línte fórsa mhaighnéadaigh' a úsáid, scríobh Maxwell go léiríonn siad go raibh Faraday ".. *in reality a mathematician of a very high order – one from whom the mathematicians of the future may derive valuable and fertile methods.*
Ainmnítear an 'Farad', aonad SI an toillis leictrigh ina onóir.

Choinnigh Albert Einstein pictiúr de Faraday ar a bhalla staidéir, in éineacht le pictiúir de Arthur Schopenhauer agus James Clerk Maxwell. Dúirt an fisiceoir Ernest Rutherford, "*When we consider the magnitude and extent of his discoveries and their influence on the progress of science and of industry, there is no honour too great to pay to the memory of Faraday, one of the greatest scientific discoverers of all time".*

## Beathaisnéis
### Luathshaol

Catagóir:Fisiceoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1791
Catagóir:Básanna i 1867
D. H. Lawrence

Scríbhneoir Sasanach ab ea **David Herbert Lawrence** de ghnáth **D. H. Lawrence** (11 Meán Fómhair 1885 – 2 Márta 1930). 

Chuir Lawrence *[[Lady Chatterly's Lover]]* amach sa bhliain 1928, ach dáileadh an leabhar ar bhonn príobháideach. Fuair sé bás dhá bhliain níos déanaí. Bhí an chéad eagrán iomlán foilsithe den chéad uair sa bhliain 1959/1960. 

## Saothair

I measc saothair D. H. Lawrence tá:

* *[[Sons and Lovers]]* 
* *[[The Rainbow]]*
* *[[Lady Chatterly's Lover]]* 
* *[[Women in Love]]* 

## Féach freisin

* Cás R v Penguin Books Ltd

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:Básanna i 1930
Cluain Fearta

Baile beag Éireannach is ea **Cluain Fearta** atá suite in oirthear Chontae na Gaillimhe, leathbhealach idir Béal Átha na Sluaighe agus Port Omna. Is ann atá Ardeaglais Chluain Fearta, suí na Deoise Chluain Fearta.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Geata Brandenburg

Is áirse bhua nuachlasaiceach na 18ú haois é **Geata Brandenburg **(Gearmánais: *Brandenburger Tor) *atá suite i mBeirlín, An Ghearmáin. Tá sé tógtha ar an láithreán sean-gheata a comharthaithe an tús an bhóthair ó Beirlín go dtí an baile Brandenburg an der Havel.  

Tá sé suite go beacht sa cheantar iartharach an láir an Bheirlín, ag an gabhal Unter den Linden agus Ebertstraße, iarthar láithreach Pariser Platz. Seasann ceap amháin ó thuaidh an Fhoirgnimh Reichstag. Tá an geata an iontráil comhartha chuig Unter den Linden, an ascaill clú agus cáil na crann linden, a threoraigh roimhe seo díreach go dtí an Pálás na Cathrach na monairc Prúisigh.

## Tagairtí

Catagóir:An Ghearmáin
Marie Curie

Fisiceoir agus ceimiceoir Polannach agus Francach-eadóirsithe ab ea **Maria Salomea Skłodowska-Curie ** (7 Samhain 1867 – 4 Iúil 1934), ar a dtugtar **Marie Curie**, a rinne taighde ceannródaíoch ar an radaighníomhaíocht. Ba í an chéad bhean í a bhuaigh Duais Nobel, an chéad duine a bhuaigh Duais Nobel faoi dhó, agus an t-aon duine a bhuaigh Duais Nobel in dhá réimse eolaíochta. Bhí a fear céile, Pierre Curie, ina chomhbhuaiteoir ar a céad Duais Nobel, rud a fhágann gurb iad an chéad lánúin phósta riamh a bhuaigh Duais Nobel agus a sheol oidhreacht teaghlaigh Curie de chúig Dhuais Nobel. Ba í, sa bhliain 1906, an chéad bhean í a bhí ina hollamh in Ollscoil Pháras.

Rugadh í i Vársá, san áit a raibh Ríocht na Polainne ag an am, cuid d'Impireacht na Rúise. Rinne sí staidéar in Ollscoil Eitilte (Polainnis:*Uniwersytet Latający*) fholaitheach agus chuir sí tús lena hoiliúint eolaíoch phraiticiúil i Vársá. Sa bhliain 1891, agus í 24 bliain d'aois, lean sí a deirfiúr is sine Bronisława le staidéar a dhéanamh i bPáras, áit ar ghnóthaigh sí céimeanna níos airde agus is ann a rinne sí a cuid oibre eolaíochta ina dhiaidh sin. Sa bhliain 1895 phós sí an fisiceoir Francach Pierre Curie, agus roinn sí Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1903 leis agus leis an bhfisiceoir Henri Becquerel as a saothar ceannródaíoch ag forbairt teoiric na 'radaighníomhaíochta' -téarma a chum sí.  Sa bhliain 1906 fuair Pierre Curie bás i dtimpiste sráide i bPáras. Bhuaigh Marie Duais Nobel na Ceimice sa bhliain 1911 as a fionnachtain ar na dúile polóiniam agus raidiam, ag baint úsáide as teicnící a chum sí chun iseatóip radaighníomhacha a aonrú. Faoina treo, rinneadh na chéad staidéir ar domhan ar chóireáil neoplasmaí trí úsáid a bhaint as iseatóip radaighníomhacha. Bhunaigh sí Institiúid Curie (Fraincís: *L'institut Curie*) i bPáras sa bhliain 1920, agus Institiúid Náisiúnta Taighde na hOinceolaíochta (Polainnis:*Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy*
)i Vársá sa bhliain 1932; tá an dá cheann acu fós ina mórionaid taighde leighis. Le linn an Chéad Chogadh Domhanda d'fhorbair sí aonaid radagrafaíochta soghluaiste chun seirbhísí X-gha a sholáthar d'ospidéil mahchaire.

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Polannacha
Catagóir:Ceimiceoirí Polannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1867
Catagóir:Básanna i 1934
Guerra de guerrillas

Is leabhar é ***Guerra de guerrillas*** (Gaeilge: *Treallchogaíocht*) a scríobh an réabhlóidí agus treallchogaí Mharxach Airgintíneach-Cúbach Che Guevara. Foilsíodh i gCúba é sa bhliain 1960, tamaillín tar éis gur éirigh le Fidel Castro agus a lucht leanúna, ina raibh Guevara mar cheann de na taoisigh, an bua a fháil sa chogadh a threascair an deachtóir Fulgencio Batista.

Bheartaigh Guevara go mbeadh an leabhar mar lámhleabhar do dhaoine eile le go mbeidh siad in ann foghlaim ó cad a rinne sé agus na treallchogaithe eile a bhí mar chuid den ghluaiseacht Movimiento 26 de julio fad is a bhí siad ag troid. Theastaigh uaidh go mbainfidh sochraidí Mharxacha eile leas as a smaointe agus go gcuirfidh siad i bhfeidhm iad sna háiteanna ina raibh siad gníomhach, cibé acu Meiriceá Laidineach, An Afraic nó An Áise. Dá bhíthin sin, aistríodh an leabhar go Béarla agus Portaingéilis don CIA agus léadh é chun ceachtanna a fhoghlaim conas dul i ngleic le treallchogaithe. Bhí sé mar ábhar léitheoireachta sa longfort conspóideach a bhí faoi stiúir an CIA i bPanama, Scoil Chríocha Mheiriceá (*Escuela de las Américas*). Tharla an rud céanna nach mór leis an leabhar *“Minimanual del guerrillero urbano”*, 1969, a scríobh an Brasaíleach Carlos Marighella. Aistríodh a leabhar go Béarla agus Spáinnis.

Cé go bhfuil a lán cosúlachtaí idir a leabhar agus an leabhar a scríobh an taoiseach Síneach Mao Zedong, *"Maidir le Treallchogaíocht"*, mhaígh Guevara nár léigh sé an leabhar sin riamh. Dúirt sé gur scríobh sé a shaothar bunaithe ar a thaithí féin fad agus a bhí sé ag fearadh cogadh, a chríochnaigh le bua ar an 1 Eanáir 1959. Ina theannta sin, léigh Guevara dhá leabhar a foilsíodh le linn Chogadh Cathartha na Spáinne (1936-1939), dar teideal *Nuevas Guerras* (*Cogaí Nua*) agus *Medicina contra invasión* (*Leighis i gcoinne Gabháltas*) faoi seach. Leag na leabhair seo béim ar thábhacht spreagadh polaitiúil agus modhanna eagraíochta.

Os a chionn sin, mhaígh Guevara gur beart den scoth í treallchogaíocht chun troid in aghaidh rialtais ansmachtúla, mar a bhí an rialtas ag Fulgencio Batista i gCúba féin. Mar sin féin, mhol sé leas a bhaint as gach dóigh chun dul i ngleic "go dleathach" le "rialtais daonlathacha meánaicmeacha" roimh dul i muinín an fhoréigin.

Thiomnaigh Guevara an leabhar i gcuimhne a chomhlaoich Camilo Cienfuegos, a d'éag i dtimpiste eitleáin ar an 28ú de Dheireadh Fómhair 1959, tamaillín tar éis dóibh an bua a fháil sa réabhlóid.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Leabhair
Catagóir:Marxachas
Catagóir:Treallchogaíocht
Toradh citris

[mion|[Seadóg]]
Is éard atá i gceist leis na **torthaí citris** ná torthaí na bplandaí den ghéineas *Citrus* san fhine úd *Rutaceae*. Torthaí citris iad an t-oráiste, an líomóid, an líoma, an tseadóg, an pomaló, an ciotrón, an tainséirín agus a lán eile. Le fírinne, is hibridí iad an chuid is mó de na torthaí citris a bhíonn á saothrú le haghaidh trádála, agus bhí na saineolaithe féin an-mhall ag teacht isteach ar rangú na gcineálacha éagsúla. Bíonn boladh cumhra as na torthaí seo, agus sú maith folláin iontu a bhfuil a lán vitimín C (aigéad ascorbach) ann. Os a choinne sin, tá a lán aigéad citreach i sú na dtorthaí seo fosta, rud a chiallaíonn gur féidir dó damáiste a dhéanamh do na fiacla.

Is toim nó crainn spíonacha shíorghlasa iad uile. Na duilleoga ubhchruthach dúghlas snasta, le nasc altach leis an ngas. An gas eiteach go minic, uaireanta ionas go mbíonn an chuma air gur duille eile é, nasctha le bun na príomhdhuilleoige. Mionathraíonn duilleoga ar bhuinneáin chliathánacha ina spíonta. Iompraítear na duilleoga is na torthaí ar an gcrann ag an am céanna. Na bláthanna cumhra ina n-aonar nó i gcrobhaingí beaga in ascaillí na nduilleog, 4-5 sheipeal is 4-8 peiteal bán méith. Saghas caoire atá sa toradh ina bhfuil na cairpéil (na gnáth-theascáin a chuimsíonn na síolta i mbia méith) imchlúdaithe i gcraiceann ramhar leathrúil. Cuimsíonn an duilliúr is craiceann na dtorthaí an iliomad faireog le blátholaí cumhra iontu. Saothraítear an chuid is mó de na speicis citris, chomh maith le cuid mhaith saothróg. Tháinig na torthaí citris ón tSín is oirdheisceart na hÁise ar dtús, ach tá siad á saothrú go forleathan leis na cianta. Anois fástar iad sna trópaicí is na réigiúin mheasartha theo ar fud an Domhain ach gar don Mheánmhuir, deisceart na Stát Aontaithe, an Afraic Theas is an Astráil. Tá trádáil shuntasach idirnáisiúnta sna torthaí seo. Itear iad go díreach úr, ach déantar marmaláid, toradh leasaithe is súlach astu freisin, agus faightear blátholaí ó chuid acu atá tábhachtach do thionscal na gcumhrán. 

## Tagairtí

Catagóir:Torthaí
Bhatarsaigh

Ceann de na hOileáin Siar (Gàidhlig: **') in [[Inse Ghall]], [[Comhairle nan Eilean Siar]] is ea **Bhatarsaigh*' ([[An Béarla|Béarla]]: *Vatersay*). An toileán is faide ó dheas a bhfuil daoine ina gcónaí ann is ea é. Is é An Caolas, lonnaíocht atá suite ar chósta thuaidh an oileáin, an áit is faide siar a bhfuil buanchónaí air in [[Albain]]. Tá an príomhshráidbhaile, ar a dtugtar Bhatarsaigh i ndeisceart an oileáin freisin.

==Tíreolaíocht ==
Tá cruth neamhrialta ar Bhatarsaigh agus tá tambaló aige: tá sé comhdhéanta de dhá oileán carraigeach (sa tuaisceart agus sa deisceart) nasctha le tairbeart (cuing nó muineál tíre) gainmheach. Tá an tairbeart clúdaithe le dumhcha agus ar an dá thaobh tá tránna móra bána gainmheacha: Am Bàgh Siar agus Am Bàgh Bhatarsaigh san oirthear. Tá roinnt tránna ann agus dumhcha mar chúltaca acu.

Tá an t-oileán timpeall 5 chiliméadar ón tuaisceart go dtí an deisceart, agus tá an chuid thuaidh den oileán timpeall 5.5 km ón iarthar go hoirthear.

Nascann cabhsa timpeall 200 méadar ar fhad, a críochnaíodh sa bhliain 1991, Bhatarsaigh leis an oileán níos mó [[Barraigh]] ó thuaidh. Is mór an tairbhe é seo, mar ní gá a thuilleadh go mbeadh seoladh (nó loingsiú) earraí agus trácht paisinéirí ag brath ar bhád farantóireachta beag paisinéirí. Tá rochtain ar scoileanna agus ar sheirbhísí éigeandála i bhfad níos tapúla agus níos éasca freisin. Tá an cabhsa timpeall 3 km ar siúl ó [[Bágh a' Chaisteil|Bhàgh a' Chaisteil]].

Ag an lag trá, tá an t-oileán nasctha freisin leis an oileáinín Uineasan, ar an taobh thoir. Ar an taobh theas tá na hoileáin [[Pabaigh|Pabaigh,]] [[Miùghalaigh]] agus [[Sanndraigh]] nach bhfuil áitrithe ina gcónaí.

==Fiadhúlra==
I measc an fhiadhúlra ar an oileán tá [[Dobharchú|dobharchúnna Eoráiseacha]], eite-chosaigh (rónta) agus corra glasa (*Ardea cinerea*). Tá an bláth 'Plúr an Phrionsa' (*Calystegia soldanella*), de réir mar a deirtear, ó shíolta Francacha a thit le fána ón b[[Séarlas Éadbhard Stiúbhart|Prionsa Séarlas Éadbhard]], in Albain, le fáil ar Bhatarsaigh agus [[Èirisgeigh]] amháin. 

==Seandálaíocht==
Tá iarsmaí de [[Brugh|bhrugh]] na hIarannaoise ar an oileán ag Dùn a' Chaolais ag breathnú amach ar Chaolas Bhatarsaigh, agus in aice láimhe tá tuama pasáiste dar dáta an 3ú mílaoise RCR. Tá reilig ón g[[An Chré-umhaois|Cré-umhaois]] ag Trèseabhaig ó dheas ó airde Heiseabhal Mòr, agus carn a tógadh timpeall 1000 RCR siar ón shráidbhaile Bhatarsaigh. Ar an oileán amach ón gcósta Bioruaslam tá dún fálaithe a d'fhéadfadh a bheith de bhunadh [[Neoiliteach]].

== Tagairtí ==


==Naisc sheachtracha==
* [http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/37775067 BBC Naidheachdan 2016-10-26: Cafe ùr son Bhatarsaigh] *(aithris bhideo 2:23)''
* Bhatarsaigh agus na Raiders - an eachdraidh Gàidhlig 

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Comhairle nan Eilean Siar
Florence Nightingale

clé|mion|1836, lena deirfiúr Parthenope
Banaltra Sasanach ab ea **Florence Nightingale** (12 Bealtaine 1820 - 13 Lúnasa 1910). Deirtear gurbh í Florence Nightingale máthair altranas nua-aoiseach, mar gheall ar an obair a rinne sí ar thaobh na mBriotanach i gCogadh na Crimé. 
clé|mion|timpeall 1850

## Saol
clé|mion|le After Henrietta Rae, 1881-1891
Rugadh Florence ar an 20 Bealtaine 1820. Fuair sí a hainm ón cathair ina rugadh í. Florence san Iodáil.  Bhí a muintir, as Sasana, saibhir agus ba í Florence an iníonn is óige. Níor d’fhreastail Florence ná a deirfiúr níos sine, Parthenope, ar scoil; bhí múinteoirí príobháideach aici sa mbaile. 

Níos déanaí, ní raibh Florence sásta pósadh; bhí sí ag iarraidh difear ceart a dhéanamh agus saol daoine a fheabhsú.  Rinne Florence cinneadh a bheith ina banaltra. Ní raibh a mhuintir sásta leis an cinneadh seo. Ní raibh aon mheas ar bhanaltraí ag an am. Ní bhfuair siad aon oiliúint. Níor fhreastail ach daoine bochta ar ospidéil mar go raibh siad salach. Bhí dochtúir príobháideach ag daoine saibhir agus ní raibh orthu dul chuig an ospidéil. 

Chuaigh Florence chuig Alexandria, san Éigipt, l’oiliúint a fháil. Ansin fuair sí post mar bhanaltra in ospidéal in Londain. 

Thosaigh Cogadh na Crimé sa bhliain 1853. Bhí saighdiúirí Briotanach seolta ann ag Sidney Herbert, aire sa rialtas. Bhí orthu troid in aghaidh an Rúis. Chuala Herbert faoi obair Florence Nightingale. D’iarr sé ar Nightingale altraí a thabhairt chuig an cogadh agus aire a thabhairt do na saighdiúirí. Ag an am, bhí níos mó saighdiúirí ag fáil bháis ó galar srl ná mar a bhí ón gcath, creid nó ná creid. 

Sa Chrimé, bhí Nightingale ag gabháil timpeall agus ag seiceáil ar na hothair gach oíche. Bhí lampa aici agus í ag dul ó othar go hothar. Ghlaoigh na saighdiúirí, "An Bhean leis an Lampa" uirthi. 

## Féach freisin

* Cogadh na Crimé

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1820
Catagóir:Básanna i 1910
Catagóir:Banaltraí
Catagóir:Diagairí na Críostaíochta
Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Matamaiticeoirí Sasanacha
Catagóir:Mná
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Aigéad citreach

Aigéad carbocsaileach é an t-**aigéad citreach** HOOCCH2CHOH(COOH)CH2COOH. Tá sé le fáil go nádúrtha sa líomóid, san oráiste agus sna torthaí citris eile. Leasaitheach nádúrtha atá ann, agus cuirtear leis an mbia agus leis an deoch go minic é. Tá ról tábhachtach ag an aigéad citreach i meitibileacht na neach beo go léir, nó tá a leithéid ann agus timthriall an aigéid chitrigh. Timthriall d'imoibrithe ceimiceacha atá i gceist ina bhfuil an t-aigéad citreach ar ceann de na céimeanna, agus is cuid den riospráid cheallach é - is é sin, an dóigh a mbíonn na cealla ag "análú" agus ag claochlú (ag dó) na saille agus na gcarbaihiodráití go dé-ocsaíd charbóin.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aigéid
Becontree Heath

Is baile é **Becontree Heath** atá suite sa bhuirg Barking agus Dagenham, Londain Thoir.

Catagóir:London Borough of Barking and Dagenham
Forest Gate

Is baile é **Forest Gate** atá suite sa bhuirg Newham, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 33,619 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:London Borough of Newham
George Stephenson

Innealtóir Sasanach ab ea **George Stephenson** (9 Meitheamh, 1781 - 12 Lúnasa, 1848). 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1781
Catagóir:Básanna i 1848
Naomh Raiféal (an tArdaingeal)

clé|mion|Naomh Raiféal an Ardaingeal
Is Ardaingeal é **Raiféal** i dtraidisiúin na gCríostaithe, na nGiúdach agus na nIoslamach. 

## Tagairtí

Catagóir:Aingil
Catagóir:Ioslam
Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Giúdachas
Catagóir:Naoimh
Buirg Londan Haringey

Is buirg Londan í **London Borough of Haringey** atá suite i Londain Thuaidh, Sasana. 

## Bardaí

* Bounds Green, Bruce Grove 
* Crouch End 
* Fortis Green 
* Harringay, Highgate, Hornsey 
* Muswell Hill 
* Noel Park, Northumberland Park 
* Seven Sisters, St Anns, Stroud Green 
* Tottenham, Tottenham Green, Tottenham Hale 
* West Green, White Hart Lane, Wood Green

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Alexandra Palace
* Bruce Castle
* Finsbury Park
* St Ignatius Church
* The Salisbury
* Tottenham High Cross, Riasca Tottenham
* White Hart Lane

Catagóir:Sasana
Catagóir:London Borough of Haringey
Catagóir:Buirgí na Londan
Conor Henderson

Is imreoir sacair é **Conor Henderson**. Imríonn sé faoi láthair le hArsenal, i Sasana. Rugadh i Sidcup, Londain é ar an 8ú lá de mhí Mheán Fómhair, sa bhliain 1991. Is imreoir leis an bhfoireann Éireannach faoi-21 é, freisin, agus iarimreoir le Sasana faoi-19. Imríonn sé i lár na bpáirce, de ghnáth, nó ar an gcliathán clé. Tá sé 1.85m ar airde.

Ar an 2ú lá de mhí Feabhra, 2011, thosaigh sé cluiche don chéad uair ar son Arsenal sa chorn F.A. in aghaidh Leyton Orient ag Staid Emirates.

Henderson, C
Seven Sisters

Is baile é **Seven Sisters** atá suite sa bhuirg Haringey, Londain Thuaidh.

Catagóir:London Borough of Haringey
Sporting Fingal Football Club

Ba club peile Éireannach é **Sporting Fingal Football Club** (Gaeilge: Cumann Peile Fine Gall Spórtúil) as tuaisceart chontae Átha Cliath (Fine Gall) a d'imir i Sraith na hÉireann. Bhí iar thraenálaí Shamrock Rovers, Liam Buckley ina thraenálaí ar an gclub agus bhí iar imreoir de chuid Arsenal John Devine ina thraenálaí cúnta. D'imir an fhoireann i staid Morton i Seantrabh le formhór lucht leanúna an chlub as Sord, Fine Gall agus tuaisceart Contae Bhaile Átha Cliath

## Stair
Bunaíodh an club mar chuid de scéim fhadtearmach fhorbatha sacair chomhairle chontae Fine Gall don réigiún. Bunaíodh an club ar 11 Feabhra 2007. Bhí an club le himirt séasúr 2008 sa A Championship, ach nuair a thit club sacair Chathair Cill Cheannaigh as céad roinn Sraith na hÉireann tháinig Sporting Fingal isteach in áit. Chríochnaigh sé sa tríú an séasúr sin sa chéad roinn. Bhí séasúr iontach aige sa bhliain 2009; bhain an Sporting dara háit sa roinn amach agus sa chluiche ardaigh bhuaigh sé an áit sa phríomhroinn. Bhuaigh sé Corn FAI chomh maith agus mar sin bhí áit faighte aige i sraith Europa don séasúr 2010–11.

## Torthaí san Eoraip

Bhí an chéad chluiche don chlub i gcomórtas Eorpach i gcoinne foireann Phoirtaingéileach Marítimo. Chaill siad 3-2 ar oileán Madeira de bharr cúl Marítimo sa 94 nóiméad. Scóráil Glen Crowe an chéad cúl agus fuair Lorcan Fitzgerald an dara cheann. Imríodh an dara cluiche i Dalymount. Bhí Marítimo chun tosaí le cic pionós tar éis 20 nóiméad agus fuair siad an dara cúil sa 67 nóiméad. Scóráil Éamon Zayed cúl i gcomhair Sporting Fingal san 81 nóiméad, fuair Marítimo cúl eile, áfach. Cé go bhfuair Zayed cúl eile críochnaigh an cluiche 3-2.
### UEFA Europa League

## Deireadh an Chlub

Tháinig deireadh leis an gclub in éineacht le titim an mhargaidh boilscithe réadmhaoine in Éirinn.  Bhí baint ag triúir urraitheoirí an chlub – Gerry Gannon, Údarás Aerfort Bhaile Átha Cliath agus Banc Angla-Éireannach  – le hiasachtaí rúnda Bainc Angla-Éireannach. Cuireadh srian ar gníomhachtaí gnó Gannon agus ar 26 Samhain, 2010 d'éirigh sé as mar cathaoirleach Sporting Fingal. Ba é Gannon an príomh-tabharthóir, ceaptar gur infhéistigh sé níos mó ná  €2m insan gclub. In ainneoin do sin bhí an club ag cailiúnt airgid agus ní raibh siad in ann a áit a líonadh agus i mí Feabhra 2011 chuir Sporting Fingal in iúl go raibh fadhbanna móra airgid aige. Ní raibh siad in ann pá na n-imreoirí a íoc agus bhí orthu conarthaí a chur ar ceal. D'éirigh siad as comortas Corn Setanta Sports 2011 mar aon leis an bpríomhshraith don bhliain 2011.

## Liosta imreoirí 2010

## Liosta trófaí
* **[[Corn FAI|Corn Cumann Peile na hÉireann]]: 1**
:2009

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh Oifigiúla Sporting Fingal F.C. 
* http://www.eircomloi.ie/the-divisions/first-division/club-profiles/sporting-fingal/index.xml 

Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann
Catagóir:Sporting Fingal Football Club
Linda Martin

mion|Linda Martin
Rugadh **Linda Martin** i gContae Thír Eoghain ar an 17ú lá de mhí Aibreáin, sa bhliain 1953. Is amhránaí Éireannach í, agus oibríonn sí mar léiritheoir freisin. De ghnáth, oibríonn sí i bPoblacht na hÉireann, agus tá clú agus cáil uirthi san Eoraip, mar bhuaigh sí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1992. Bhí sí ina hionadaí ar Éirinn, agus bhuaigh an tír seo trí am ina dhiaidh sin, ar dtús sa bhliain 1993 (Niamh Kavanagh-'It's For You'), 1994 (Paul Harrington agus Charlie McGettigan-'Rock N' Roll Kids') agus sa bhliain 1996 (Eimear Quinn-'The Voice').

## Chips
Thosaigh Martin ag obair le ceoil nuair a ghlac sí páirt sa banna ceol 'Chips' i 1969. Sna '70í, bhí Chips ceann de na grúpaí ceoil is fearr, agus bhí cúpla amhránaí cáiliúil acu go dtí an lá seo: "Love Matters", "Twice a Week" agus "Goodbye Goodbye". I 1983, d'fhág Martin Chips agus thosaigh sí ag canadh ina haonar.

## Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Ghlac Martin páirt i gComórtas Amhránaíochta Náisiúnta ceithre huaire le Chips, ach níor éirigh leo an comórtas a bhuachan. Ach sa bhliain 1984, nuair a chan sí ina haonar sa chomórtas atá i gceist, bhuaigh sí le 'Terminal 3'. Scríobh Johnny Logan an t-amhrán seo leis an ainm 'Sean Sherrard'.

Chuaigh Linda go Lucsamburg agus rinne sí dara as 19 ar an oíche. Bhuaigh an tSualainn le 'Herreys' agus 'Diggiloo, Diggiley'.

Ina haonar, chuaigh Linda go dtí An Comórtas Amhránaíochta Náisiúnta ceithre huaire go léir, agus am amháin eile mar 'Linda Martin and Friends'. Dá bhrí sin is í an duine a ghlac páirt is minice sa tír seo, ag iarraidh áite sa Chomórtas Eoraifíse.

Fuair Linda áit i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse arís i 1992, ina hionadaí ar Éireann, leis an amhrán 'Why Me'. Bhí an comórtas suite i Malmo sa chás seo, agus rinne Linda níos fearr ná 22 tír eile, agus 155 pointe faighte aici. Scríobh Johnny Logan 'Why Me' freisin.

## Saol Linda le déanaí
Ó 2000, rinne Linda obair le 'You're a Star' ar RTÉ, an X-Factor, le Louis Walsh, agus sna saoire seo is réalta í ar an seó 'Menapause: The Musical' le Adelle King.

## Tagairtí

Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Niamh Kavanagh

Is amhránaí Éireannach í **Niamh Kavanagh** a rugadh i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1968.

## Saol
Rugadh Niamh Kavanagh i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1968, agus fuair sí post mar bhaincéir. Bhí sí ag obair i lár na cathrach i mBanc na hÉireann, ach fuair sí clú agus cáil nuair a bhuaigh sí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1993. Bhí sí ina hionadaí do Éirinn, i lár dhá bhua eile. Bhuaigh Linda Martin sa bhliain 1992 (le *Why Me*), agus ansin bhuaigh Paul Harrington agus Charlie McGettigan sa bhliain 1994 (le *Rock N' Roll Kids*). Sa bhliain 1996, bhí bua eile le hÉirinn agus *The Voice* á chanadh ag Eimear Quinn.

Sa bhliain 1993, nuair a chan Niamh, bhí an Comórtas suite i gCorcaigh, sa 'Green Glens Arena' i Sráid an Mhuilinn. Chan Niamh *In Your Eyes*, agus bhí bua ag an amhrán seo le 187 pointe sa deireadh. Bhí cúpla amhrán eile aici i ndiaidh an chomórtais, mar *Flying Blind*. Bhí *In Your Eyes* uimhir a haon ar 40 Oifigiúil na hÉireann sa bhliain 1993, agus d'fhan sé anseo níos faide ná aon amhrán eile sa bhliain seo. Fosta, cheannaigh daoine an t-amhrán seo sna siopaí níos mó ná aon amhrán eile sa bhliain 1993.

## Oslo
I mí Feabhra sa bhliain 2010, bhí Niamh ar ais ar ár dteilifíseáin, nuair a chuaigh sí ar *Eurosong 2010*, eagrán speisialta de chuid *The Late Late Show*. Fuair Niamh an vóta uasta an phobail agus vóta uasta an ghiúiré, leis an amhrán *It's For You*.

As 39 náisiún, fuair Niamh ceann de na 25 háiteanna a bhí le fáil i mbabhta ceannais an chomórtais, agus chaith sí gúna corcra. Bhí ceathrar amhránaí eile in aice léi agus rinne sí 23ú as 25 ar an oíche. Bhí imoibriúcháin diúltach abhaile in Éirinn faoi seo, ach ar aon nós bhí áthas ar Niamh agus ní raibh aon aiféala uirthi.

Shroich *It's For You* uimhir a hocht ar 40 oifigiúil na hÉireann sa bhliain 2010.

## Saol pearsanta
Tá Niamh ina cónaí i gContae Ard Mhacha, agus tá sí pósta agus beirt mhac acu.

## Tagairtí

 
## Naisc

* Suíomh oifigiúil 
* ''The Late Late Show Eurovision Special'' - 5 Márta 2010
* "In Your Eyes" liricí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Dylan Thomas

File agus scríbhneoir de chuid na Breataine Bige ab ea **Dylan Marlais Thomas** (27 Deireadh Fómhair 1914 – 9 Samhain 1953), a scríobh a chuid oibre ar fad i mBéarla amháin. Chomh maith leis an bhfilíocht, scríobh sé gearrscéalta agus scripteanna teilifíse agus raidió, curtha i láthair aige féin go minic. 

Thabhaigh sé iomrá mór lena léachtaí poiblí, i Meiriceá ach go háirithe, agus chuaigh a ghuth cumhachtach le blas a thír dúchais go mór i gcion ar dhaoine. Na píosaí is mó cáil a tháinig uaidh ná an dráma *Under Milk Wood* agus an dán *Do not go gentle into that good night* in ómós dá athair.

thumb|left|upright|Dealbh in Abertawe

Thomas, Dylan
Thomas, Dylan
Thomas, Dylan
Lys Assia

Rugadh **Lys Assia** (**Rosa Mina Schärer**) ar 3 Márta 1924, i Rupperswil, Aargau, san Eilvéis. B'amhránaí Eilvéiseach í. Rinceoir ab ea í nuair a bhí sí óg, ach sa bhliain 1940, áfach, bhí fonn uirthi a bheith ina hamhránaí. Fuair sí bás ar an 24 Márta 2018.

Nuair a thosaigh Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1956, chan Lys Assia mar ionadóir don Eilvéis. (Bhí an comórtas suite ina tír dhúchais an bhliain úd.) Bhuaigh Lys Assia an comórtas, ach chóiméad údarás an chomórtais na pointe mar rún. *Refrain* an t-ainm a bhí ar an t-amhrán is fearr, ach chan Lys Assia dhá amhrán ar an oíche úd. Ba as Gearmáinis an dara ceann, *Das alte Karussell*.

Chan Lys Assia arís ann sna blianta 1957 agus 1958.

## Tagairtí

Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Amhránaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2018
Gigliola Cinquetti

Rugadh **Gigliola Cinquetti** i Verona, an Iodáil, ar an 20ú lá de Nollaig, 1947. Is amhránaí, iriseoir agus léitheoir teilifíse í, agus scríobhann sí amhráin freisin. 

## Ceol
Bhuaigh Gigliola an Sanremo Music Festival sa bhliain 1964 le "Non ho l'eta" (Tá mé ró-óg). Ina dhiaidh sin, chuaigh sí go dtí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1964 leis an amhrán céanna, agus bhuaigh sí le 49 pointe. Bhí an comórtas suite sa Danmhairg an bhliain sin. Rinne "Non ho l'eta" go han-mhaith, agus chuaigh Gigliola chuig 40 Oifigiúil na hÉireann, rud an-ait chun amhrán Iodáilise a dhéanamh ag an am. Tharla an rud céanna i Sasana freisin. 

Chuaigh Gigliola ar ais ar an stáitse sa bhliain 1974 leis an amhrán "Si" (nó 'Is ea', as Gaeilge). Chan sí i Brighton go han-neirbhíseach, agus is féidir go bhfuil sin an fáth gur bhuaigh An tSualainn agus ABBA, toisc go raibh An Iodáil an ceann is ansa. Chríoch Gigliola agus An Iodáil sa dara háit an oíche sin. Thug Gigliola amach leagain Béarla, 'Go' (nó 'téigh', as Gaeilge), agus chuaigh an leagain seo go díreach chuig 40 Oifigiúil na hÉireann. 

## Eolais breise
D'oibrigh Gigliola mar léitheoir le Toto Cutugno i 1991, nuair a bhí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse suite san Iodáil. Bhí an clár ar fad ráite as Iodáilis, rud difriúil ná blianta eile. Chan Gigliola 'Non ho l'eta' i lár an clár, 38 mbliana ina dhiaidh an bhua.
## Naisc sheachtracha
*Gigliola Cinquetti - Non ho l'età (1964) 
## Tagairtí

* www.diggiloo.net
* a b Roberts, David (2006). British Hit Singles & Albums (19th ed.). London: Guinness World Records Limited. p. 107. ISBN 1-904994-10-5.
* Murrells, Joseph (1978). The Book of Golden Discs (2nd ed.). London: Barrie and Jenkins Ltd. p. 173. ISBN 0-214-20512-6.
* O'Connor, John Kennedy. The Eurovision Song Contest - The Official History. Carlton Books, UK. 2007 ISBN 978-1-84442-994-3
* Keithm.utvinternet.ie
* Esctoday.com

Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Amhránaithe Iodálacha
Catagóir:Daoine beo
Johnny Logan

Is amhránaí Éireannach é **Johnny Logan**, nó **Seán Patrick Michael Sherrard** mar a rugadh é ar an 13ú lá de mhí Meitheamh, 1954, i Victoria, An Astráil. Scríobhann sé amhráin freisin.

## Saol
Nuair a bhí Seán Sherrard trí bliana d'aois, bhog a chlann ar ais go dtí a dtír dúchais: Éire. Nuair a bhí Seán Sherrard cúig bliana déag d'aois, d'fhoghlaim sé an giotár agus thosaigh sé ag scríobh amhrán. Sa bhliain 1977, bhain sé amach clú agus cáil nuair a bhí sé ina réalta mar 'Adam' i seó Éireannach *Adam and Eve*. Bhí a chéad singil i 1978, agus i 1979 ghlac sé páirt sa Chomórtas Amhránaíochta Náisiúnta in Éirinn.

## A chéad bua eoraifíse
Tar éis 1979, ghlac Seán Sherrard páirt sa Chomórtas Amhránaíochta Náisiúnta arís faoin ainm 'Johnny Logan'. Chan sé 'What's Another Year', scríofa le Shay Healy, agus bhuaigh Johnny.

Ar an 19ú lá de Aibreán, 1980, chan Johnny Logan mar hionadaí na hÉireann san Ísiltír, ag Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse. Bhuaigh an t-amhrán; agus chairt mór ab ea é trasna an Eoraip.

## A dhara bua Eoraifíse
I 1987, níor bhuaigh Éire an Comórtas ar chor ar bith ó 1980. Mar sin, Rinne Johnny Logan iarracht eile. Scríobh sé an amhrán 'Hold Me Now' agus chan sé é i Bheilg, i Bealtaine 1987. Bhuaigh Johnny Arís, an chéad am a bhuaigh aon duine dhá am riamh, agus go dtí an lá seo is recaird é fós. Uimhir a haon in Éirinn ab ea 'Hold Me Now' i 1987, agus uimhir a dó i Sasana. Dhíol 'Hold Me Now' níos mó chóip ná 'What's another Year'.

## A thríú bua Eoraifíse
Scríobh Johnny Logan amhrán Linda Martin 'Terminal 3' i 1984. Tháinig an t-amhrán seo mar dara as 19, ach i 1992 scríobh Johnny amhrán eile drbh ainm 'Why Me'. Bhí a fhios aige ón dtús go mbeadh an bua ar 'Why Me'.

Chan Linda Martin 'Why Me' i Malmo, An tSualainn ar an 9ú lá de Bealtaine 1992, agus bhuaigh sí. Cinnte, bhuaigh an scríhneóir freisin; Johnny Logan, nó Seán Sherrard.

## Saol Johnny le déanaí
Oibríonn Johnny fós mar amhránaí, go háirithe sa Ghearmáin agus sa Danmhairg. Rinne Johnny obair do McDonalds freisin, agus iarrachtaí éagsúla chun 'Hold Me Now' a dhéanamh mar amhrán nua-aimsire.

## Albaim agus siongail

**Siongail ([[Éire]] agus an [[Ríocht Aontaithe]])**

1978 - "No I Don't Want To Fall In Love"

1980 - "What's Another Year" (IE #1) (RA #1)[16]

1980 - "Save Me"

1980 - "In London"

1980 - "Give A Little Bit More (Too Much Too Soon)" (IE #25)

1982 - "Oriental Eyes" (IE #18)

1982 - "Becoming Electric" (IE #22)

1984 - "Heaven" (IE #20)

1985 - "Ginny Come Lately"

1985 - "Straight From The Heart"

1986 - "Stab In The Back"

1986 - "Sara Smile"

1987 - "Hold Me Now" (IE #1) (RA #2)[16]

1987 - "I'm Not In Love" (IE #8) (RA #51))[16]

1988 - "Heartland" (IE #21)

1989 - "All I Ever Wanted"

1990 - "Lay Down Your Heart" / "One By One" (IE #20)

1991 - "How 'Bout Us"

2006 - "Don't Cry" (IE #25)

2006 - "Hold Me Now" (eagrán nua)

## Tagairtí
* www.diggiloo.net

* Official site 
* Johnny Logan fansite 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Bucks Fizz

Is banna ceol é **Bucks Fizz** Sasanach a tháinig le chéile sa bhliain 1980 le haghaidh Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse.

## Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Chan an banna "Making Your Mind Up" i mBaile Átha Cliath, agus bhuaigh siad le 136 pointe. Ionadaí na Ríochta Aontaithe sa chomórtas a bhí iontu, agus rinne siad níos fearr ná 19 tír eile. Tháinig An Ghearmáin sa dara háit agus An Fhrainc sa tríú háit. Shroich 'Making Your Mind Up' uimhir a haon ar na cairteanna i Sasana agus in ocht dtír eile san Eoraip. Shroich sé ar buaicphointe na gcairteanna san Astráil freisin. 

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Toto Cutugno

Is amhránaí Iodálach é **Salvatore (Toto) Cutugno**. Rugadh in Fostinovo na hIodáile é. Nuair a bhí sé an-óg, bhog a chlann go dtí La Spezia, cathair eile san Iodáil. Thosaigh sé a phost ceoil nuair a bhí sé ina déagóir, ag seinm drumaí. Fosta, scríobh sé amhráin le Joe Dassin, amhránaí Franc-Mheiriceánach an-cháiliúl. Scríobh Cutugno amhráin coisiúl le "L'été indien" ("An Aifric"), "Et si tu n'existais pas" agus "Le Jardin du Luxembourg" (scríobh le Vito Pallavicini).Co-scríobh sé freisin 'Dalida's "Laissez moi danser" (Voglio l'anima"), amhrán a fuair stádas platanam tar éis cúpla mí.

Ghlac Toto páirt i 'Sanremo Music Festival' 13 uair. Fuair sé an 3ú áit sa bhliain 1976, agus bhuaigh sé sna blianta 1980, 1984, 1987, 1988 agus sa bhliain 1989. Bhuaigh sé in aice le Ray Charles sa bhliain 1990.

## Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Sa bhliain 1990, chuaigh Toto go dtí an Iúgslaiv, agus chan sé 'Insieme 1992' (Le chéile 1992). Bhí an t-amhrán faoi gach duine ag ceiliúradh san Eoraip agus gach duine san Eoraip ag obair le chéile. Rinne Toto níos fearr ná 21 tír eile, agus tháinig Éire sa dara háit an bhliain sin.

## Tagairtí

Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Cork City FORAS Co-op

Club sacair i gCorcaigh is ea **Cork City FORAS Co-op**.

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann
Ashlynn Brooke

Iar-aisteoir pornagrafaíochta Meiriceánach is ea **Ashlynn Brooke** (a rugadh 14 Lúnasa, 1985).

## Beathaisnéis
Rugadh Brooke i Chocktaw, Oklahoma. Sular ndeachaigh sí isteach san earnáil pornagrafaíochta, d'fhreastail sí ar choláiste ar feadh tréimhse, áit in a raibh suim aicí san eolaíocht-dlí. I ndiaidh sé sin, d'oibrigh sí ag díoltóir carranaí iar-caite ar feadh trí mhí. Thosaigh sí amach sna scannáin i Miami sa bhliain 2006 agus réaltaigh sí in ós cionn 40 scannáin. Chomh maith leis an pornagrafaíochta, chuir sí i láthair cláir ar teilifís Ceanadach.

## Saol pearsanta
Is tacaitheoir mór i Ashlynn don a foireann Peil Mheiriceánach áitiúla. Is breá léi a cuid am saoire a caitheamh lena cuid cairde agus daoine muinteartha. Taitníonn sé l'Ashlynn a bheith gníomhach i gcónaí. Tá dhá gadhair aicí; 'Frankie' agus 'Chunk'. Tá conradh eisiach aicí le New Sensations/Digital Sin.

## Gradaim agus ainmniúcháin
Tá gradam amháin buaite ag Brooke.

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Pornagrafaíocht
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Institut für Zeitgeschichte

Foras léannta í **Institiúid na Staire Comhaimseartha** (Gearmáinis: **Institut für Zeitgeschichte**) a bunaíodh i München sa bhliain 1949. Ar dtús, is é an t-ainm a bhí ar an Institiúid ná *Deutsches Institut für die Geschichte der nationalsozialistischen Zeit* ("Institiúid na Gearmáine um Stair na Tréimhse Sóisialaí Náisiúnta"), ach fuair sí an t-ainm atá uirthi inniu chomh luath leis an mbliain 1952. Ba iad Saorstát na Baváire agus Poblacht Fheidearálach na Gearmáine a bhunaigh an institiúid in éineacht, i ndiaidh dóibh spreagadh a fháil ó na Comhghuaillithe. Sa bhliain 1994, bhunaigh an Institiúid brainse i bPotsdam in aice le Beirlín, agus dhá bhliain ina dhiaidh sin d'aistrigh an brainse go Lichtenfelde i mBeirlín, in aice le brainse áitiúil Chartlann Fheidearálach na Gearmáine, nó an *Bundesarchiv*.

Tá an Institiúid dírithe ar stair an Naitsíochais ó bunaíodh í, ach inniu, bíonn sí ag plé le stair chomhaimseartha eile fosta. Foilsíonn an Institiúid ráitheachán léannta, *Vierteljahreshefte für Zeitgeschichte* ("Iris Ráithiúil na Staire Comhaimseartha"), agus tá clú agus cáil ar leabharlann an fhorais freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Gearmáine
Naomh Proinsias Xavier

Ba naomh é **Proinsias Xavier** (7 Aibreán 1506 – 3 Nollaig 1552). Bascach as Navarra a bhí ann. Duine den chéad seachtar Íosánach ab ea é. Thaistil sé go tíortha an oirthir - an India, Srí Lanca, Malacca, na Moluccas agus an tSeapáin – ag craobhscaoileadh an chreidimh Chríostaí.

## Luathshaol
Rugadh Proinsias i gCaisleán Xavier i dTír na mBascach i dtuaisceart na Spáinne, gar do Sangüesa ar an gCamino Aragonés. Is ionann an focal ‘xavier’ agus ‘teach nua’ sa Bhascais. 

Bhí aithne ag Proinsias ar Iognáid Loyola agus bhí sé ina bhall de Chumann Íosa. 

## Cumann Íosa
clé|mion|144x144px|Cumann Íosa
Chuaigh Xavier chun staidéar a dhéanamh i gCollège Sainte-Barbe i bPáras.

D’éirigh go maith le Xavier ina chuid staidéir, agus ba churadh na hollscoile é sa léim ard. Iompaíodh a shaol bun os cionn, áfach, nuair a tháinig scoláire Bascach eile, Iognáid Loyola, chun cónaí in aon lóistín leis. Ar dtús, ní raibh suim dá laghad ag Xavier san fhear nua a bhí bacach ó gortaíodh é ag Cath Pamplona ocht mbliana roimhe sin. Mar a tharla bhí beirt deartháireacha de chuid Xavier ar an taobh eile sa chath sin. I ndiaidh tamaill bhig chuaigh Iognáid i bhfeidhm ar Xavier. D’éirigh dlúthchairdeas eatarthu.
mion|320x320px|
a chuid taistil
Bhunaigh Xavier agus Loyola Cumann Íosa le chéile (in éineacht le Peter Faber agus fir eile). 

## Na Misin
Scaip sé an Chríostaíocht san Áise, go mór mhór san India.

Ní raibh fios ar bith ag muintir na hEorpa faoin Seapáin go dtí gur scríobh Proinsias Xavier litir ‘na bhaile ón tír sin.

Níor chaith Xavier ach deich mbliana ‘ar na misin’.

Ar 7 Aibreán 1541, chuir Proinsias chun na farraige ó Liospóin, agus é ag dul mar ionadaí an Phápa chun na hIndia. 
clé|mion|244x244px|''"Francis Xavier Inspiring Portuguese Troops Against the Acehnese Pirates"'' André Reinoso, 1619
Nuair a shroich Xavier an t-oirthear chuala sé faoin tSeapáin den chéad uair agus chuaigh sé ar aghaidh ansin. Nuair a labhair sé faoi Dhia leis na Seapánaigh, d’fhiafraigh siad de cad chuige nár chuala na Sínigh faoin Dia seo más fíor-Dhia a bhí ann. Mar sin, rinne Xavier cinneadh go mbeadh air bualadh leis na Sínigh.

## Bás agus oidhreacht
Bhí Xavier ar oileán Sancian, beag amach ó chósta na Síne. Bhí sé ag fanacht le long chun é a thabhairt chuig mórthír na Síne. Ach bhuail fiabhras é. Fuair Xavier bás ar 3 Nollaig 1552. Níor chaith sé ach deich mbliana ‘ar na misin’, Ach leag sé amach cosán a thabharfadh inspioráid do na mílte fear agus ban a leanfadh a chéimeanna chun an Soiscéal a thabhairt chun na hÁise.

Rinneadh Xavier agus Loyola a chanónú le chéile ar an aon lá, 12 Márta 1622.

Cé gur cuireadh é in aol beo, fuarthas amach go luath gur fhan a chorp gan lobhadh.  Coinníodh a chorp i nGoa na hIndia. Déantar é a nochtadh do na milliúin oilithreach gach deich mbliana.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1552
Catagóir:Daoine a rugadh i 1506
Catagóir:Daoine as Tír na mBascach
Catagóir:Fir
Catagóir:Íosánaigh
Catagóir:Misinéirí
Catagóir:Naoimh Spáinneacha
Catagóir:Taiscéalaithe Spáinneacha
Zweites Buch

clé|150px|mion|Adolf Hitler
**Zweites Buch** nó "an dara leabhar" a thugtar go coitianta ar an dara leabhar a dheachtaigh Adolf Hitler dá chuid lucht leanúna (ba é *[[Mein Kampf]]* an chéad cheann). Breacadh an leabhar síos timpeall na bliana 1928, nuair nach raibh an t-údar ina dheachtóir go fóill. San am sin, ní raibh mórán ráchairte ar *Mein Kampf*, agus chinn Hitler ar gan an leabhar nua a chur i gcló. I ndiaidh *coup d'état* na Naitsithe, thosaigh na daoine ag ceannach a leabhair, agus san am sin, bhí Hitler barúlach go raibh sé i ndiaidh cur síos róchruinn a thabhairt ar a chuid cuspóirí ó thaobh na ngnóthaí eachtracha de, agus gurbh fhearr an dara leabhar a choinneáil i bhfolach. Sin é an rud a rinneadh, agus ní bhfuair an saol mór amach faoin leabhar ach sa bhliain 1958. San am sin, tháinig an staraí Gerhard Weinberg ar an leabhar i measc na ndoiciméad Naitsíoch a bhí curtha i dtaisce sna Stáit Aontaithe. Ba í Institiúid na Staire Comhaimseartha i München (*[[Institut für Zeitgeschichte]]*) a d'fhoilsigh an leabhar sa bhunteanga sa bhliain 1961, ach níor tháinig leagan údaraithe Béarla i gcló roimh an mbliain 2002, cé go raibh aistriúcháin "phíoráidithe" ar an margadh roimhe sin féin.

## Tagairtí

Catagóir:Frith-Ghiúdachas
Catagóir:Naitsíochas
Kevin Barry

Ábhar dochtúra as Éirinn ba ea **Kevin Gerard Barry** (Gaeilge: *Caoimhín de Barra*; 20 Eanáir 1902 - 1 Samhain 1920) arbh é an chéad duine a chuir fórsaí na Breataine chun báis tar éis cheannairí Éirí Amach na Cásca, mar gheall ar an ról a bhí aige in ionsaí ar an 20 Meán Fómhair 1920 inar maraíodh triúr saighdiúirí Briotanacha.

## Luathshaol
Chuaigh sé ar scoil i scoil Naomh Muire, Rath Maonais agus ansin Coláiste Belvedere i mBÁC,  agus fear rugbaí lena chois a bhí ann. D'éirigh leis scoláireacht ollscoile a bhaint amach. Bhí sé ag gabháil don leigheas i gColáiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1920, a bhí lonnaithe ar Ardán Phort an Iarla an tráth úd.

## Bású
Daoradh chun báis Barry de bharr go raibh lámh aige in inlíocht de chuid Óglaigh na hÉireann a raibh triúr de shaighdiúirí na Breataine Móire maraithe ann (ionsaí ar an 20 Meán Fómhair 1920).  
clé|mion|Sráid na hEaglaise, BÁC|177x177px
Tar éis dó foghlaim faoin bpianbhreith báis i bPríosún Mhuinseo, scríobh sé litir chuig cara leis;  chuir sé in iúl a “sad grá from me to all the girls in UCD”.[mion|idir 1916-1919 ([Coláiste Belvedere), ag caitheamh geansaí rugbaí|clé|209x209px]]
## Oidhreacht
Tháinig a bhás seachtain i ndiaidh bhás Thraolaigh Mhic Shuibhne (a bhí ar stailc ocrais). Mar sin, tharraing an dá bhás aird ar chúis na bPoblachtánach.

Cumadh amhrán dar teideal *Kevin Barry* a ríomhann eachtraí an fhir óig.
[mion|"Graves of the Forgotten Ten", [Reilig Ghlas Naíon|clé|177x177px]]
Ainmníodh Cumann Fhianna Fáil i UCD as (*KBC* nó *Kevin Barry Cumann* a thugtar air). 

## Tagairtí

Barry, Kevin
Barry, Kevin
Barry, Kevin
Barry, Kevin
Barry, Kevin
Catagóir:Alumni COBÁC
Cíoras Mór

B'é **Cíoras Mór** (, ; c. 600 RC nó 576 RC - 5 Nollaig 530 RC), ar a dtugtar freisin **Cíoras II** nó **Cíoras na Peirse**, an chéad impire Peirseach Sóróstarach. Bhunaigh sé Céad Impireacht na Peirse faoin ríshliocht Achaemenach. 
clé|mion|Cíoras Mórː Pasargadae
Faoina riail féin, chuimsigh an impireacht gach stát sibhialta a bhí ann roimhe sa Neasoirthear Ársa. Leathnaigh sé an impireacht amach go suntasach. 

Ar deireadh thiar, chloígh sé an chuid is mó den Áise Thiar Theas, maille le cuid mhaith de Lár na hÁise, ón Éigipt agus an Heilléaspontas san iarthar go dtí Abhainn na hIondúise san oirthear. Bhí an impireacht ba mhó riamh go dtí sin ar an domhan cruthaithe aige.

Maítear gur ghabh Cíoras Mór cathair na Bablóine ar an 17 Deireadh Fómhair 539 RC. Níos déanaí, scaoil sé na Giúdaigh “saor”, tar éis dóibh 70 bliain a chaitheamh i mbraighdeanas.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 530 RC
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na hImpireachta Acaeiméinigh
Catagóir:Sean-Tiomna
Paul Robinson

Tá roinnt daoine éagsúla leis an ainm **Paul Robinson**; ina measc:

## Imreoirí sacair
* Paul Robinson (Imreoir, r. Samhain 1978)
* Paul Robinson (Imreoir, r. Nollaig 1978)
* Paul Robinson (Imreoir, r. 1979)
* Paul Robinson (Imreoir, r. 1982)
* Paul Robinson (Imreoir, r. 1984)
Méidigh

thumb|Impireacht na Méideach ca. 600 RC.
Ba dhaoine ársa Iaránacha iad na **Méidigh**, (Gréigis: *Μῆδοι*, ón tSean Peirsis ماد *Mādai*) a mhair sa réigiún thiar thuaidh de chuid na hIaráine an lae inniu. Tugtar Méidia (Sean-Ghréigis: *Μηδία "Medea"*, Sean-Pheirsis: *Māda*) ar an cheantar. Tháinig siad isteach sa réigiún seo le chéad tonn na dtreibheanna Iaránacha, ag deireadh an dara míle bliain RC (turnamh na Cré-Umhaoise). Tráth nach déanaí ná an 6ú haois RC, tar éis dóibh, mar aon leis na Bablónaigh, Impireacht na hAisiria-Nua a chloígh, bhí na Méidigh in ann a n-údarás a bhunú, a mhair ar feadh 60 bliain, ó chath Nínivé, sa bhliain 612 RC go dtí 549 RC, nuair a bhunaigh Cíoras Mór Impireacht na nAchaemenach trí Astiages, rí na Méidia, a threascairt.
## Ainm

De réir Héaradatas, "*thugadh gach duine anallód [[Airianach|Airianaigh]] ar na Méidigh, ach nuair a tháinig Médeia, an Colchiseach, chucu ón [[an Aithin|Aithin]], d'athraigh siad a n-ainm. sin an sórt cuntais a thugann siad féin dúinn*." Médeia is ea iníon Aietes, Rí na gColchiseach, sa mhiotas Gréagach, Iasón agus na hArgónátaigh. Níl aon sanasaíocht shoiléir Ind-Eorpach againn d' ainm na Méideach 'Mâda'. 
Liostaíonn Héaradatas, ainmneacha na sé treibheanna Méideacha: "Dá bhrí sin, bhailigh Deioces na Méidigh isteach i náisiún, agus b'eisean amháin a bhí i gceannas orthu, Anois, is iad seo na treibheanna as a gcomhdhéantar iad: an Busae, an Paretaceni, an Struchates, an Arizanti, an Budii, agus an Magi ". Tá sanasaíocht na hIaráinise bainteach le trí cinn díobh.

Thug Gudea rialtóir Lagash sa Mheaspatáim (2143-2124 RC) le fios go raibh críoch na Méidieach oiriúnach i gcomhair grán a fhás. Thóg Šulgi rialtóir an tríú ríshliocht Ur (2095-2048 BC) "bád mada ki"; is ionann sin agus balla Mhéidia. is siombail thuairisciúil í 'ki' a thagann i ndiaidh áiteanna geografach. aistríonn Tugann a lán aistritheoirí 'talún' ar an bhfocal 'Mâda'.

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Grúpaí eitneacha san Áise
Catagóir:Stair na hÁise
Catagóir:An Pheirs
Bryndzové halušky

Is é **bryndzové halušky** mias náisiúnta na Slóvaice. Is éard atá i gceist leis ná (domplagáin phrátaí le cáis chaorach agus bágún). Go traidisiúnta, óltar Žinčica leis.

## Tagairtí

Catagóir:An tSlóvaic
Catagóir:Bia
Guido Reni

Ba phéintéir Iodálach é **Guido Reni** a rugadh ar an 4 Samhain 1575 agus a fuair bás ar 18 Lúnasa sa bhliain 1642. Rugadh isteach i dteaghlach ceoltóirí é. Rinne sé staidéar faoi na péintéirí Denis Calvaert agus Ferrantini.

## Saothair

Íomhá:David, Reni (Louvre INV 519) 02.jpg |*Dáibhidh agus Cloigeann Goliath* (1605)
Íomhá:Guido Reni 031.jpg |*Naomh Mícheál an tArdaingeal* (1635)
Íomhá:Guido Reni 038.jpg |*Fuadach Deianira* (1621)


Catagóir:Daoine a rugadh i 1575
Catagóir:Básanna i 1642
Catagóir:Péintéirí Iodálacha
Port Rìgh

Is baile sna hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Port Rígh**. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 2,318 duine i bPort Rígh suas ó 1,917 duine sa bhliain 2001. Is é Port Rígh an baile is mó sna hoileáin agus is port tábhachtach é.

## Teangacha

Sa bhliain 2011 dúirt 29.6% na ndaoine i bPort Rígh go raibh Gaeilge na hAlban ar a dtoil acu,,, síos ó 37.72% sa bhliain 2001.  Dúirt 17.7% go raibh teanga eile acu seachas an Béarla sa bhaile. 

## Naisc sheachtracha
* FilmG: Bun-sgoil Ghàidhlig Phort Rìgh  - aithris mun deasbad le Keir Greatorex
* BBC Naidheachdan 2016-01-18: Sgoil Phort Rìgh thairis air buidseat
* BBC Naidheachdan 2016-02-29: Cùmhnant son Sgoil Ghàidhlig Phort Rìgh
* BBC Naidheachdan 2016-03-23: Cead-dealbhachaidh do thaigh-spadaidh
* BBC Naidheachdan 2016-09-13: Ciad cheap Bhun-sgoil Ghàidhlig Phort Rìgh *(tuairisc físe 1:58)*
* BBC Naidheachdan 2018-11-02: Leasachadh san amharc aig cidhe Phort Rìgh *(tuairisc físe 2:11)*
* BBC Naidheachdan 2021-06-06: Goireas slàinte ùr anns an Eilean Sgitheanach *(tuairisc físe 2:28 mu SkyeLab)*
* Port Rígh 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An Gháidhealtachd
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd