open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cogadh Iaráin - Iaráic

Ar an 22 Meán Fómhair 1980, bhris cogadh amach idir an Iaráin agus an Iaráic. Rinne Saddam Hussein ionradh ar an Iaráin.  Idir na blianta 1980-1988, maraíodh b'fhéidir 1,000,000 ar an dá thaobh.  Úsáideadh airm ceimiceacha ar shibhialtaigh, go háirithe i mBaşûr (An Chordastáin Theas san Iaráic). 

Thacaigh an tIarthar le Saddam Hussein. Chuir an cogadh tús le breis imní i dtaobh soláthairtí ola agus thug sé spreagadh láidir maidir le dlús a chur le forbairt foinsí eile fuinnimh.[220px|mion|clé|Cogadh Iaráin - Iaráic - [22 Meán Fómhair 1980 - Tehran]]clé|mion|269x269px
[clé|mion|220x220px|Físeán: Léigear Abadan, 9 Samhain 1980  => [Scaglann ola Abadan]]

## 1980
Tháinig Saddam aniar aduaidh ar a gcéilí comhraic, an Poblacht Ioslamach nua, a bunaíodh an bhliain roimhe sin.

Buamáladh críochfort Oileán Kharg go trom idir 1980 agus 1988 le linn an chogaidh, agus scriosadh formhór na saoráidí a bhí ann, beagnach ( tá tábhacht straitéiseach ollmhór ag baint le Kharg, mar is ann a chuirtear ar fáil an chuid is mó d'easpórtálacha ola na hIaráine).

## 1988
Chuir na Náisiún Aontaithe deireadh leis an doirteadh fola sa bhliain 1988, an cogadh is faide sa 20ú haois, a mhair beagnach deich mbliana. 

Cuireadh tús le UNIIMOG seachtain roimh an sos comhraic foirmiúil a chuir deireadh leis an gcogadh. Imscaradh an misean, a bhí comhdhéanta de 350 breathnóir, feadh teorann na líne scortha lámhaigh a bhí 800km ar fhad. I Mí Deireadh Fómhair, cuireadh díorma pearsanra míleata Éireannach de 37 leis an misean, chomh maith le cúig oifigeach déag a bhí ag fónamh mar bhreathnóirí.
## Tagairtí

Catagóir:Cogaí a bhaineann leis an Iaráic
Catagóir:Stair na hIaráine
Gal Gadot

Is ban-aisteoir agus mainicín Iosraelach í **Gal Gadot** a rugadh ar an 30 Aibreán, 1985. Bhain sí clú agus cáil amach nuair a ghlac sí páirt mar Wonder Woman i gCruinne Leathnaithe DC go hairithe sna scannáin *[[Batman V Superman: Dawn of Justice]] (2016), [[Justice League (Scannán)|Justice League]]  *agus ina scannán féin*, [[Wonder Woman (scannán 2017)|Wonder Woman]] (2017). *Chomh maith, ghlac sí páirt mar Giselle sa tsraith ''Fast and Furious.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Ban-aisteoirí Iosraelacha
Catagóir:Mainicíní
Pier Paolo Pasolini

Scannánaí, file agus scríbhneoir Iodálach ab ea **Pier Paolo Pasolini**, a saolaíodh in Bologna ar an 5 Márta 1922 agus a dúnmharaíodh in Ostia in aice leis an Róimh ar an 2 Samhain 1975. Homaighnéasach a bhí ann a chaith tréimhse ina Chumannach, agus cuid mhór dár scríobh nó dár scannánaigh sé, ábhar conspóideach a bhí ann a tharraing callán agus díospóireacht, ar chúiseanna collaíochta nó polaitíochta.

Catagóir:Scannánaithe Iodálacha
Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Catagóir:Básanna i 1975
Iora eitilte deisceartach

Is ainmhí beag é an t-**iora eitilte deisceartach** (*Glaucomys volans*). Mamach atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Apollo 11

177x177px|mion|clé|Apollo 11
Rinne Apollo 11 (le Neil Armstrong is Edwin Aldrin ar bord) an chéad tuirlingt ar an ngealach i 1969. Siúl ar an ngealach, ba é sin an misean a bhí ag spásairí na Stát Aontaithe agus  d'éirigh go geal leo, éacht dochreidte ag an am.

## Aistear
Ar 9.30 a.m. ar an 16 Iúil 1969, d’fhág an spásárthach Apollo 11 Florida agus é ag taisteal 40,000 ciliméadar san uair. Bhí triúr spásairí ar bord, Michael Collins, Buzz Aldrin agus Neil Armstrong, a bhí ina chaptaen ar an spásárthach. 
mion|clé|210x210px|Apollo 11
Trí lá tar éis sin, bhí siad ag fithis na gealaí, is é sin ag taisteal timpeall na gealaí. Nuair a bhí siad réidh, chuaigh Armstrong agus Aldrin isteach sa mhodúl gealaí, is é sin an modúl beag taistil a bhí acu ar an spásárthach le tuirlingt ar an ngealach féin. 

Shiúil Neil Armstrong ar an ngealach, an chéad duine riamh a rinne sin. Fiche nóiméad tar éis sin, lean Buzz Aldrin é. 

Dúirt Collins cúpla seachtain tar éis dó filleadh ar an domhan: ‘Bhí mé imníoch go mór nach dtiocfadh Armstrong agus Aldrin ar ais ón ngealach toisc nach raibh muid cinnte in aon chor an mbeadh an modúl gealaí in ann tuirlingt ar an ngealach mar is ceart. Chomh maith leis sin, mura mbeidís in ann filleadh ar an spásárthach, bheadh orm iad a fhágáil ansin. Chuir sin imní an domhain orm, dáiríre. 
clé|mion|lorg coise sa ghaineamh, Apollo 11
Ar an dea-uair, ní raibh fadhb ar bith ag na spásairí agus tháinig siad ar ais chugam tar éis sé uair an chloig.  Bhí an t-ádh dearg orthu. Ar an 24 Iúil, tháinig siad go léir ar ais chuig an domhan agus thuirling siad ar an Aigéan Ciúin. 
mion|clé|177x177px|Shiúil Buzz Aldrin ar an gealach.
Bhí clú agus cáil ar an triúr tar éis sin, go háirithe ar Armstrong agus Aldrin as an turas iontach a rinne siad.

## Féach freisin

* Clár Apollo

## Tagairtí

Catagóir:Clár Apollo
Catagóir:1969
Catagóir:Apollo 11
Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Alison Van Uytvanck

Is imreoir leadóige as An Bheilg í **Alison Van Uytvanck**. Rugadh í ar an 26 Márta 1994. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Zarina Diyas

Is imreoir leadóige as An Chasacstáin í **Zarina Diyas**. Rugadh í ar an 18 Deireadh Fómhair 1993. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Cogaí Napoléon

220x220px|thumb|Cogaí Napoléon|alt=
Tharla **Cogaí Napoléon** timpeall an domhain sna blianta 1803–1815, 
clé|mion|Cogaí Napoléon timpeall an domhainmion|Waterloo: athléiriú drámatúil
## In Éirinn
Tógadh túir faire in aimsir Cogaí Napoleon go luath sa naoú aois déag, chun an chósta a chosaint ar ionsaí.clé|mion|1813: an 6ú comhghuaillíocht

## Na hImeachtaí

* **[[Cath Trafalgar]]ː** 21 Deireadh Fómhair 1805 

* **[[Cath Austerlitz]]ː** 2 Nollaig 1805

* **[[Cogadh na Saoirse (An Spáinn)]]**ː 1808-1814

* **[[Ionradh Francach ar an Rúis]]**ː 24 Meitheamh 1812  

* **[[Cath Leipzig]]** nó **Cath na Náisiún**ː 16-19 Deireadh Fómhair 1813

* **[[Cath Waterloo]]**ː an Domhnach, 18 Meitheamh 1815,

## Iarmhairtí
Lean cúlú eacnamaíochta sna blianta i ndiaidh na cogaíochta, a chruthaigh dífhostaíocht agus dealús a mhair beagnach scór bliain. Bhí suathadh mór  ann nuair a tháinig deireadh le cogaí Napoleon in 1815, bliain ar imigh an eacnamaíocht abhus chun donais go tapaidh. Bhí an-éileamh ar bhia agus lean babhtaí gorta is drochbhreoiteachta i gcaitheamh na 1820idí is na 1830idí.. 

## Tagairtí

Catagóir:Cogaí Napoléon
Trí Rún Fátima

Thug an Mhaighdean Mhuire cuairt ar Lúcia Santos, agus a col ceathracha Jacinta agus Francisco Marto, sé huaire idir Bealtaine agus Meán Fómhair 1917; an chéad cuairt ar an 13 Bealtaine, 1917.  

## Féach freisin

* Siúr Lúcia
* Muire Fatima

## Tagairtí

Catagóir:Muire Fatima
Maplesville, Alabama

Is baile i gContae Chilton, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Maplesville**. Bhí 703 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.

## Stair

## Tíreolaíocht

## Déimeagrafaic

## Daoine Iomráiteacha
* Tommie Agee, imreoir NFL
* Harold Morrow, imreoir NFL
* 
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

Catagóir:Alabama
*
Catagóir:Achar cathrach Birmingham-Hoover
Catagóir:Bailte in Alabama
Catagóir:Contae Chilton, Alabama
Catagóir:Bailte i gContae Chilton, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Chilton, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra in Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Bailte in Appalachia
Cath Waterloo

mion|Cath Waterloo
Áirítear go bhfuil **Cath Waterloo**, a tharla ar an Domhnach,  18 Meitheamh 1815,  in aice le Waterloo sa Bheilg i measc na gcathanna is mó tábhacht dar troideadh riamh. Maítear gur mhúnlaigh an cath sin todhchaí na hEorpa ar feadh céad bliain; go deimhin, ní raibh aon mhórchogadh ar an Mór-Roinn i gcaitheamh an ama sin.
clé|mion|cuirassier
Ar an lá úd thug fórsaí na Fraince faoi stiúir Napoleon Bonaparte aghaidh ar chomhghuaillíocht Shasnach, Prúiseach (faoin ordú Gebhard Leberecht von Blücher, Prionsa Wahlstatt) srl. a bhí faoi stiúir an Mharascal Machaire Arthur Wellesley, nó  Díuc Wellington mar ab fhearr aithne air in dhiaidh sin.

## Ról na nÉireannach
B'Éireannach é Wellington féin nach raibh iomlán ar a shuaimhneas lena fhéiniúlacht. “Because a man is born in a stable, that does not make him a horse”, ráiteas a leagtar air.
mion|Coill  Hougoumont
Measadh gur Éireannaigh iad 30%-40̤̤% dá shaighdiúirí Wellington. Mar gur tharla an choimhlint seo i bhfad roimh an athrú mór teanga a bhain leis an nGorta Mór, is cinnte go raibh Gaeilge le clos ar pháirc an áir (b’fhiú leis na húdaráis ‘Rialacha agus Orduithe’ a chur i gcló i nGaeilge sa bhliain 1806 maidir le téarmaí seirbhíse agus pá).  

Bhí plandaí de phórtha uaisle agus sliocht na cosmhuintire ann: 

* an Ciarraíoch Maruice O’Shea, 
* Peter McMullen a chaill dhá ghéag, 
* William Ponsonby a bhí i gceannas ar mharcshlua, 
* Jenny Griffith a chaith trí lá ag cuartú a fir tar éis na cogaíochta 
* James Graham, a thuill clú agus gradam de bharr a ghaiscí.

link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Battle%20of%20Waterloo%20-%20Robinson.jpg|clé|mion
mion|299x299px

## Tagairtí

Catagóir:Cogaí Napoléon
Catagóir:Cathanna
Billie Young

Ba fhile, aisteoir, gníomhaí, agus oideoir Meiriceánach í **Billie Young** (21 Iúil 1947 - 30 Márta 2021). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh an scríbhneora 

Young, Billie
Young, Billie
Catagóir:Marion, Alabama
Catagóir:Pennington, Alabama
Catagóir:Básanna in 2021
Silas, Alabama

Is baile i gContae Choctaw, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Silas**. Bhí 426 duine a bheith ina gcónaí sa bhaile sa bhliain 2016.

## Stair

## Tíreolaíocht

## Déimeagrafaic

## Daoine Iomráiteacha
* Travis Pearson, imreoir peil Mheiriceánach
* Spencer Johnson, imreoir NFL
* Jeff Branson, imreoir daorchluiche

## Tagairtí

 ==Naisc sheachtracha==
* Suíomh idirlín oifigiúil

Catagóir:Alabama
*
Catagóir:Bailte in Alabama
Catagóir:Contae Choctaw, Alabama
Catagóir:Bailte i gContae Choctaw, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Choctaw, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra in Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Jackson, Alabama

Is cathair i gContae Clarke, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Jackson**. Bhí 4,907 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.
 
[deas|250px|thumb|Léarscáil Cath Burnt Corn i g[Cogadh 1812, ag léiriú Jackson]]

## Stair

## Tíreolaíocht

## Déimeagrafaic

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil 

Catagóir:Alabama
*
Catagóir:Cathracha in Alabama
Catagóir:Contae Clarke, Alabama
Catagóir:Cathracha i gContae Clarke, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Clarke, Alabama
Catagóir:Cathracha Alabama bunaithe sa bhliain 1816
Catagóir:Lárionaid daonra Alabama bunaithe sa bhliain 1816
Catagóir:Lárionaid daonra in Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Ashton Shepherd

Is ea amhránaí ceoil tíre agus cumadóir ceoil  **Ashton Shepherd** (16 Lúnasa 1986, Coffeeville, Alabama, Stáit Aontaithe). 

## Tagairtí

## Nasc seachtrach
* Suíomh ar CMT 

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Springhill, Alabama

Is sráidbhaile i gContae Clay, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Springhill**. 

## Tagairtí

Catagóir:Alabama
*
Catagóir:Contae Clay, Alabama
Catagóir:Pobail neamhchorpraithe in Alabama
Catagóir:Bailte in Appalachia
Catagóir:Bailte i gContae Clay, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Clay, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra in Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Coffeeville, Alabama

Is sráidbhaile i gContae Clarke, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Coffeeville**. Bhí 334 duine a bheith ina gcónaí sa tsráidbhaile sa bhliain 2016.
 

## Stair

## Tíreolaíocht

## Déimeagrafaic

## Daoine Iomráiteacha
* Ashton Shepherd, ceoltóir 

## Tagairtí

Catagóir:Alabama
*
Catagóir:Bailte in Alabama
Catagóir:Contae Clarke, Alabama
Catagóir:Bailte i gContae Clarke, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Clarke, Alabama
Catagóir:Bailte Alabama bunaithe sa bhliain 1817
Catagóir:Lárionaid daonra Alabama bunaithe sa bhliain 1817
Catagóir:Lárionaid daonra in Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Buirg Anchorage, Alasca

[thumb|deas|245px|Speirlíne na cathrach [Anchorage, Alasca|Anchorage ar an tráthnóna in Aibreán, le Bootleggers Cove os comhair.]]

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Anchorage**, agus is ionann é an bhuirg leis an gcathair Anchorage (sampla de cathracha-contaetha comhdhlútha, cé gur é Anchorage buirg amháin seachas contae). Tá sé suite i ndeisceart an stáit, agus is é thart ar 29 duine sa chiliméadar cearnach (58.66/km²) an dlús daonra ann. Sa bhliain 2016 bhí 298,192 duine ina gcónaí ann (thart ar 40% daonra iomlán an stáit Alasca).
 

thumb|580px|Leathanradharc na cathrach Anchorage san oíche.

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

* Buirg Matanuska-Susitna
* Buirg Leithinis Kenai
* Ceantar Áirimh Valdez-Cordova

## Stair
Bunaíodh Buirg Anchorage, Alasca ar an 1 Eanáir 1964, agus comhaontaíodh an chathair leis an mbuirg ar an 15 Meán Fómhair 1975. Bunaíodh an chathair féin ar an 23 Samhain 1920.

## Tagairtí

thumb|clé|250px|Bratach na cathrach
thumb|deas|200px|Séala

## Naisc sheachtracha
* Bardasacht Anchorage

*
Anchorage
Anchorage
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1964
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1964
Catagóir:Alasca
Buirg Artach Thiar Thuaidh, Alasca

Is buirg in Alasca é **Buirg Artach Thiar Thuaidh** (Béarla: *Northwest Arctic Borough*). Tá sé suite in iarthuaisceart an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0/km²) an dlús daonra ann. Is príomhbhaile agus cathair is mó daonra na buirge é Kotzebue. Sa bhliain 2016 bhí 7,673 daoine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

* Buirg Fána Taobh Thuaidh
* Ceantar Áirimh Yukon-Koyukuk
* Ceantar Áirimh Aleutians Nome

## Stair
Bunaíodh Buirg Artach Thiar Thuaidh ar 2 Meitheamh 1986.

## Lárionaid Daonra i mBuirg Artach Thiar Thuaidh
#### Cathracha

* Kotzebue (príomhbhaile)
* Ambler
* Buckland
* Deering
* Kiana
* Kivalina
* Kobuk
* Noorvik
* Selawik
* Shungnak

#### Bailecheantair eile
* Noatak
* Red Dog Mine

#### Tearmainn Dúlra Náisiúnta
* Alaska Maritime National Wildlife Refuge (cuid den aonad Muir Siuicsíoch)
** Chamisso Wilderness
* Bering Land Bridge National Preserve (cuid)
* Cape Krusenstern National Monument
* Gates of the Arctic National Park and Preserve (cuid)
** Gates of the Arctic Wilderness (cuid)
* Kobuk Valley National Park
** Kobuk Valley Wilderness
* Koyukuk National Wildlife Refuge (cuid)
* Noatak National Preserve (part)
** Noatak Wilderness (part)
* Selawik National Wildlife Refuge (cuid)
** Selawik Wilderness

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil 

*
Artach Thiar Thuaidh
Artach Thiar Thuaidh
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1986
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1986
Catagóir:Alasca
Catagóir:Muir Chukchi
Coinicéar

deas|250px|thumb|Coinicéar
Is gréasán poll coinín ceangailte le chéile é **coinicéar**.
## Stair
Ar dtús, spás atá in áirithe do speicis áirithe ghéimeanna agus áit ar féidir leis na hainmhithe bia a aimsiú ise ea coinicéar. Réamhtheachtaí ab ea 'leporaria' de chuid na Róimhe (pionan géimeanna) agus foraoisí Ré na bhFranc (coillte ríoga ina raibh an ceart ag an rí amháin dul ag seilg). Neamhfhálaithe ar dtús (“coinicéar saor nó oscailt" ar a dtugtar « "garenne justicière" déanta as adhmad, roschoill nó fraoch) agus ansin fálaithe (“dúnta nó srianta” ag imfhálú cloiche nó díoga uisce), agus thatla iomadú ainmhithe, lena n-áirítear giorriacha agus coiníní sna páirceanna seo. 

Catagóir:Mamaigh
Buirg Aleutians Thoir, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Aleutians Thoir**. Tá sé suite in iardheisceart an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0/km²) an dlús daonra ann. Is é Sand Point príomhbhaile na buirge, ach is Akutan an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 3,296 duine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

* Buirg Loch agus Leithinis agus Ceantar Áirimh Aleutians Thiar

## Stair
Bunaíodh Buirg Aleutians Thoir ar 23 Deireadh Fómhair 1987.

[300px|deas|mion|Ceantar in aice leis an gcathair [Flase Pass, Alasca|False Pass.]]

## Lárionaid Daonra i mBuirg Aleutians Thoir
#### Cathracha
* Sand Point (príomhbhaile)
* Akutan
* Cold Bay
* False Pass
* King Cove

#### Bailecheantair eile
* Nelson
* Belkofski
* Pauloff Harbor
* Unga
#### Tearmainn Dúlra Náisiúnta
* Alaska Maritime National Wildlife Refuge
** Aleutian Islands Wilderness (cuid)
** Simeonof Wilderness
** Unimak Wilderness
* Alaska Peninsula National Wildlife Refuge (cuid)
* Izembek National Wildlife Refuge
** Izembek Wilderness
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil 

*
Aleutians Thoir
Aleutians Thoir
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1987
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1987
Catagóir:Alasca
Lineville, Alabama

Is cathair i gContae Clay, Alabama, Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Lineville**. Bhí 2,306 duine a bheith ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2016.

## Stair

## Tíreolaíocht

## Déimeagrafaic

## Oideachas

## Iompar

## Daoine Iomráiteacha
 
## Tagairtí

 ==Naisc sheachtracha==
* Suíomh idirlín oifigiúil  

Catagóir:Alabama
*
Catagóir:Cathracha in Alabama
Catagóir:Contae Clay, Alabama
Catagóir:Cathracha i gContae Clay, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra i gContae Clay, Alabama
Catagóir:Lárionaid daonra in Alabama
Catagóir:Cathracha in Appalachia
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Pierre Corneille

Drámadóir agus file Francach ab ea **Pierre Corneille** - nó ***le Grand Corneille*** (Gaeilge: *Corneille Mór*) nó ***Corneille l'aîné*** (Gaeilge: *Sean-Chorneille/Corneille Mór*), mar atá aithne air leis. Do rugadh é i gcathair Rouen na Fraince ar an 6ú lá de Mheitheamh sa mbliain 1606 agus do fuair sé bás i bPáras na Fraince ar an gcéad lá de Dheireadh Fómhair sa mbliain 1684. Tá Pierre Corneille ar dhuine desna drámadóirí Francacha is mó clú den 17ú haois.

Tar éis dó staidéar a dhéanamh ar an ndlí, do chaith sé tamall ina abhcóide ach scríobhadh sé ag an am céanna. Scríbhneoir rí-bhisiúla ab ea é, a chum idir dhrámaí traigéideacha agus dhrámaí grinn. Scríobh sé drámaí grinn ar dtús agus greanntraigéidí níos déanaí. Ba sa bhliain 1640 a thosaigh Corneille ar thraigéidí staire a scríobh. 

Is cosúil gurb iad na traigéidí staire sin na saothair is cáiliúla dá chuid sa lá atá inniubh ann - téacsanna ar nós *[[Horace (Corneille)|Horace]]* (1640), *[[Cinna (Corneille)|Cinna]]* (1641), *[[Polyeucte (Corneille)|Polyeucte]]* (1642), *[[Rodogune (Corneille)|Rodogune]]* (1644), *[[Héraclius (Corneille)|Héraclius]]* (1647) agus *[[Nicomède (Corneille)|Nicomède]]* (1651). É sin ráite, tá an-chlú go deo ar shaothair ar nós *[[Médée (Corneille)|Médée]]* (1635; Gaeilge: *Méidé*), *[[L'Illusion comique (Corneille)|L'Illusion comique]]* (1636; Gaeilge: *An Seachmall Grinn*) agus *[[Le Cid (Corneille)|Le Cid]]* (1637; Gaeilge: *An Cid*) leis.

## Tagairtí

Catagóir:Drámadóirí Francacha
Catagóir:Básanna i 1684
Catagóir:Daoine a rugadh i 1606
Buirg Bristol Bay, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Bristol Bay**. Tá sé suite in iardheisceart an stáit, agus is é 1 duine sa chiliméadar cearnach (0/km²) an dlús daonra ann. Is é Naknek príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin (cé nach bhfuil aon lonnaíocht ionchorpraithe sa bhuirg). Sa bhliain 2016 bhí 898 duine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

* Buirg Loch agus Leithinis agus Ceantar Áirimh Dillingham

## Stair
Bunaíodh Buirg Bristol Bay ar 2 Deireadh Fómhair 1962.

## Lárionaid Daonra i mBuirg Bristol Bay
Níl aon lonnaíocht ionchorpraithe a bhfuil cónaí sa bhuirg.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

*
Bristol Bay
Bristol Bay
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1962
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1962
Catagóir:Alasca
Naknek, Alasca

Is lonnaíocht i mBuirg Bristol Bay, Alasca, Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Naknek**. Bhí 544 duine a bheith ina gcónaí sa lonnaíocht sa bhliain 2010.

## Tagairtí

Catagóir:Alasca
*
Catagóir:Buirg Bristol Bay, Alasca
Catagóir:Pobail neamhchorpraithe in Alasca
Catagóir:Sráidbhailte in Alasca
Catagóir:Sráidbhailte i mBuirg Bristol Bay, Alasca
Catagóir:Lárionaid daonra i mBuirg Bristol Bay, Alasca
Catagóir:Lárionaid daonra in Alasca
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Cath Tours

Throid **Cath Tours** (10 Meán Fómhair 732) le fórsaí na Frainc agus Burgúnaigh faoi Séarlas Martel i gcoinne arm an Cailifeacht Umayyad Abdul Rahman Al Ghafiqi a bhí ina cheannaire, Seanascal Al-Ándalus. Bhí an lá lena Frainc. Bhí Abdul Rahman Al Ghafiqi maraithe, agus ansin chur Séarlas cinn chinn a húdarás sa deisceart. Bhuaigh trúpaí na Frainc an cath gan marcra.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Fraince
Buirg Denali, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Denali**. Tá sé suite i lár an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0/km²) an dlús daonra ann. Is é Naknek príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 1,953 duine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

* Buirg Fairbanks Réalta Thuaidh
* Buirg Matanuska-Susitna
* Ceantar Áirimh Fairbanks Thoir Theas
* Ceantar Áirimh Yukon-Koyukuk

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

* Páirc agus Tearmann Náisiúnta Denali
** Limistéar Fiáin Denali

## Stair
Bunaíodh Buirg Denali ar 7 Nollaig 1990. D'eascair ainm na buirge ó Denali, an sliabh is airde i Meiriceá Thuaidh. 

## Lárionaid Daonra i mBuirg Denali
#### Cathracha
* Anderson
** Clear 
** Clear AFS
#### Bailecheantair
* Cantwell
* Denali Park
* Ferry
* Healy (príomhbhaile)
#### Pobail neamhchorpraithe
* Kantishna
* Suntrana
* Usibelli

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil 

*
Denali
Denali
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1990
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1990
Catagóir:Denali
Catagóir:Alasca
Buirg Juneau, Alasca

[thumb|deas|245px|Radharc ón aer croílár [Juneau, Alasca|Juneau.]]

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Juneau**. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, agus is é thart ar 4 duine sa chiliméadar cearnach (3.85/km²) an dlús daonra ann. Is é Juneau príomhbhaile na buirge, príomhchathair an stáit agus an lonnaíocht is mó daonra sa bhuirg freisin. Sa bhliain 2016 bhí 32,468 duine ina gcónaí ann. 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

* Buirg Haines
* Ceantar Áirimh Hoonah-Angoon

* Réigiún Stikine, An Cholóim Bhriotanach

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

* Foraois Náisiúnta Tongass (cuid)
** Séadchomhartha Náisiúnta Admiralty Island (cuid)
*** Limistéar Fiáin Kootznoowoo (cuid)
** Limistéar Fiáin Tracy Arm-Fords Terror (cuid)

## Stair
Bunaíodh Buirg Juneau sa bhliain 1881, agus ionchorpraíodh é ar an 1 Iúil 1970 mar chomh-buirg-chathair. Ainmníodh an bhuirg i gcuimhne ar Joe Juneau, sirtheoir óir ó Québec.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1990
Catagóir:Alasca
*
Juneau
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1990
Catagóir:Cathracha is mó achair sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Contaetha Stát Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Juneau
Buirg Leithinis Kenai, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Leithinis Kenai** (Béarla: *Kenai Peninsula Borough*). Tá sé suite i ndeisceart an stáit, agus is é 1 duine sa chiliméadar cearnach (1/km²) an dlús daonra ann. Is é Soldotna príomhbhaile na buirge, ach is Kenai an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 58,506 duine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

*Anchorage
*Loch agus Leithinis
*Matanuska-Susitna
*Oileán Kodiak
*Bethel
*Valdez-Cordova

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

* Alaska Maritime National Wildlife Refuge (cuid den ionad Gulf of Alaska)
** Chiswell Islands
** Tuxedni Wilderness
* Chugach National Forest (cuid)
* Katmai National Park and Preserve (cuid)
** Katmai Wilderness (cuid)
* Kenai Fjords National Park
* Kenai National Wildlife Refuge
** Kenai Wilderness
* Lake Clark National Park and Preserve (cuid)
** Lake Clark Wilderness (cuid)

## Stair
Bunaíodh Buirg Leithinis Kenai ar 7 Nollaig 1964. D'eascair ainm na buirge ón Leithinis Kenai.

## Lárionaid Daonra i mBuirg Leithinis Kenai
#### Cathracha
* Homer
* Kachemak
* Kenai (an chathair is mó daonra)
* Seldovia
* Seward
* Soldotna (príomhbhaile)
#### Bailecheantair

* Anchor Point
* Bear Creek
* Beluga
* Clam Gulch
* Cohoe
* Cooper Landing
* Crown Point
* Diamond Ridge
* Fox River
* Fritz Creek
* Funny River
* Halibut Cove
* Happy Valley
* Hope
* Kalifornsky
* Kasilof
* Lowell Point
* Moose Pass
* Nanwalek
* Nikiski
* Nikolaevsk
* Ninilchik
* Point Possession
* Port Graham
* Primrose
* Ridgeway
* Salamatof
* Seldovia Village
* Sterling
* Sunrise
* Tyonek

#### Pobail neamhchorpraithe
* Jakolof Bay
* Kachemak Selo
* Razdolna
* Voznesenka

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

*
Leithinis Kenai
Leithinis Kenai
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1964
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1964
Catagóir:Leithinis Kenai
Catagóir:Alasca
Buirg Tairseach Ketchikan, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Tairseach Ketchikan**. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, agus is é 1 duine sa chiliméadar cearnach (1/km²) an dlús daonra ann. Is é Ketchikan príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 13,746 daoine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí agus réigiúin seo leanas: 

* Buirg Wrangell
* Ceantar Áirimh Prince of Wales-Hyder

* Ceantar Réigiúnach Kitimat-Stikine, An Cholóim Bhriotanach
* Ceantar Réigiúnach Skeena-Queen Charlotte, An Cholóim Bhriotanach

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

* Foraois Náisiúnta Tongass (cuid)
** Séadchomhartha Náisiúnta Misty Fjords
*** Limistéar Fiáin Séadchomhartha Náisiúnta Misty Fjords

## Stair
Bunaíodh Buirg Tairseach Ketchikan ar 6 Meán Fómhair 1963. 

## Lárionaid Daonra i mBuirg Tairseach Ketchikan
#### Cathracha
*Ketchikan
*Saxman
#### Pobail neamhchorpraithe
*Loring 
*Ward Cove

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

*
Tairseach Ketchikan
Tairseach Ketchikan
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1963
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1963
Catagóir:Ketchikan
Catagóir:Alasca
Buirg Oileán Kodiak, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Oileán Kodiak**. Tá sé suite i ndeisceart an stáit, agus is é 1 duine sa chiliméadar cearnach (1/km²) an dlús daonra ann. Is é Kodiak príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 13,732 daoine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

* Buirg Leithinis Kenai
* Buirg Loch agus Leithinis

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

* Tearmann Dúlra Náisiúnta na Farraige Alasca (Béarla: *Alaska Maritime National Wildlife Refuge*)
** Oileáin Barren
** Limistéar Fiáin Semidi
*** Oileáin Semidi
** Oileáin Trinity
*** Oileán Sitkinak
*** Oileán Tugidak
* Tearmann Dúlra Náisiúnta Leithinis Alasca (part)
* Tearmann Dúlra Náisiúnta Becharof (part)
** Limistéar Fiáin Becharof (part)
* Foraois Náisiúnta Chugach (part)
* Páirc agus Tearmann Náisiúnta Katmai (part)
** Limistéar Fiáin Katmai (part)
* Tearmann Dúlra Náisiúnta Kodiak

## Stair
Bunaíodh Buirg Oileán Kodiak ar 24 Meán Fómhair 1963. D'eascair ainm na buirge ón Oileán Kodiak. 

## Lárionaid Daonra i mBuirg Oileán Kodiak
#### Cathracha
*Akhiok
*Aleneva
*Kodiak (príomhbhaile)
*Larsen Bay
*Old Harbor
*Ouzinkie

#### Bailecheantair
*Chiniak
*Karluk
*Kodiak Station
*Port Lions
*Womens Bay

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

*
Oileán Kodiak
Oileán Kodiak
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1963
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1963
Catagóir:Oileán Kodiak
Catagóir:Alasca
Buirg Fairbanks Réalta Thuaidh, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Fairbanks Réalta Thuaidh**. Tá sé suite i lár an stáit, agus is é 5 duine sa chiliméadar cearnach (5/km²) an dlús daonra ann. Is é Fairbanks príomhbhaile na buirge agus an chathair is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 100,605 duine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

* Buirg Denali
* Ceantar Áirimh Fairbanks Thoir Theas
* Ceantar Áirimh Yukon-Koyukuk

## Stair
Bunaíodh Buirg Fairbanks Réalta Thuaidh ar 1 Eanáir 1964.

## Lárionaid Daonra i mBuirg Fairbanks Réalta Thuaidh
#### Cathracha
*Fairbanks (príomhbhaile)
**Fort Wainwright
*North Pole
#### Bailecheantair

*Badger
*Chena Ridge
*College
*Eielson AFB
*Ester
*Farmers Loop
*Fox
*Goldstream
*Harding-Birch Lakes
*Moose Creek
*Pleasant Valley
*Salcha
*South Van Horn
*Steele Creek
*Two Rivers

#### Pobail neamhchorpraithe
*Chatanika
*Chena Hot Springs

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

*
Fairbanks Réalta Thuaidh
Fairbanks Réalta Thuaidh
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1964
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1964
Catagóir:Fairbanks
Catagóir:Alasca
Buirg Haines, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Haines**. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0/km²) an dlús daonra ann. Is é Haines príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 2,496 duine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí agus na réigiúin seo leanas: 

* Buirg Juneau
* Buirg Skagway
* Ceantar Áirimh Hoonah-Angoon

* Réigiún Stikine, An Cholóim Bhriotanach

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

* Foraois Náisiúnta Tongass
** Limistéar Fiáin Abhainn Endicott

## Stair
Bunaíodh Buirg Haines ar 29 Lúnasa 1968. 

## Lárionaid Daonra i mBuirg Haines
#### Pobail neamhchorpraithe
* Covenant Life
* Excursion Inlet
* Haines
* Lutak
* Mosquito Lake
* Mud Bay

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

*
Haines
Haines
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1968
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1968
Catagóir:Alasca
Buirg Fána Taobh Thuaidh, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
thumb|280px|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Fána Taobh Thuaidh**. Tá sé suite i lár an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0/km²) an dlús daonra ann. Is é Barrow príomhbhaile na buirge agus an lonnaíocht is mó daonra freisin. Sa bhliain 2016 bhí 9,606 daoine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

* Buirg Artach Thiar Thuaidh
* Ceantar Áirimh Yukon-Koyukuk
* Yukon, Ceanada

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

* Alaska Maritime National Wildlife Refuge (cuid den ionad Chukchi Sea)
** Cape Lisburne
** Cape Thompson
* Arctic National Wildlife Refuge (cuid)
** Mollie Beattie Wilderness (cuid)
* Gates of the Arctic National Park and Preserve (cuid)
** Gates of the Arctic Wilderness (cuid)
* Noatak National Preserve (cuid)
** Noatak Wilderness (cuid)

### Ceantair cónaidhmeacha eile
* National Petroleum Reserve–Alaska

## Stair
Bunaíodh Buirg Fána Taobh Thuaidh ar 2 Iúil 1972. 

## Lárionaid Daonra i mBuirg Fána Taobh Thuaidh
#### Cathracha
*Anaktuvuk Pass
*Atqasuk
*Barrow
*Kaktovik
*Nuiqsut
*Point Hope
*Wainwright
#### Bailecheantair
*Point Lay
*Prudhoe Bay
#### Pobail neamhchorpraithe
*Alpine
*Deadhorse
*Sagwon
*Umiat

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil 

*
Fána Taobh Thuaidh
Fána Taobh Thuaidh
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1972
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1972
Catagóir:An tArtach
Catagóir:Muir Beaufort
Catagóir:Muir Chukchi
Catagóir:Alasca
Buirg Matanuska-Susitna, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Matanuska-Susitna**. Tá sé suite i lár an stáit, agus is é 1 duine sa chiliméadar cearnach (1/km²) an dlús daonra ann. Is é Palmer príomhbhaile na buirge, ach is Knik-Fairview an lonnaíocht is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 104,365 daoine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

*Anchorage
*Denali
*Leithinis Kenai
*Bethel
*Fairbanks Thoir Theas
*Valdez-Cordova
*Yukon-Koyukuk

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

* Foraois Náisiúnta Chugach (cuid)
* Páirc Náisiúnta agus Tearmann Denali (cuid)
** Limistéar Fiáin Denali (cuid)
* Páirc Náisiúnta agus Tearmann Lake Clark (cuid)
** Limistéar Fiáin Lake Clark (cuid)

## Stair
Bunaíodh Buirg Matanuska-Susitna ar 1 Eanáir 1964. 

## Lárionaid Daonra i mBuirg Matanuska-Susitna
#### Cathracha
*Houston
*Palmer (príomhbhaile)
*Wasilla
#### Bailecheantair

*Big Lake
*Buffalo Soapstone
*Butte
*Chase
*Chickaloon
*Eureka Roadhouse
*Farm Loop
*Fishhook
*Gateway
*Glacier View
*Knik River
*Knik-Fairview
*Lake Louise
*Lakes
*Lazy Mountain
*Meadow Lakes
*Petersville
*Point MacKenzie
*Skwentna
*Susitna
*Susitna North
*Sutton-Alpine
*Talkeetna
*Tanaina
*Trapper Creek
*Willow

#### Pobail eile
*Alexander Creek
*Dinglishna Hills

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

*
Matanuska-Susitna
Matanuska-Susitna
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1964
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1964
Catagóir:Achar cathrach Anchorage, Alasca
Catagóir:Alasca
Buirg Skagway, Alasca

[thumb|deas|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Skagway**.

## Tagairtí

*
Skagway
Skagway
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1990
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1990
Catagóir:Skagway
Catagóir:Alasca
Buirg Loch agus Leithinis, Alasca

[thumb|280px|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Loch agus Leithinis**. Tá sé suite in iardheisceart an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0.0296/km²) an dlús daonra ann. Mar sin, is an bhuirg seo an choibhéis-chontae an dara is níos lú dlúth sa tír. Is é King Salmon príomhbhaile na buirge, ach is Kokhanok an lonnaíocht is mó daonra. (Lonnaíodh King Salmon sa bhuirg in aice láimhe, Buirg Bristol Bay.) Sa bhliain 2016 bhí 1,562 daoine ina gcónaí ann.
 

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

*Buirg Aleutians Thoir
*Buirg Bristol Bay
*Buirg Leithinis Kenai
*Buirg Oileán Kodiak
*Ceantar Áirimh Bethel
*Ceantar Áirimh Dillingham

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

* Alagnak Wild River
* Alaska Maritime National Wildlife Refuge (cuid)
** Sutwik Island
* Alaska Peninsula National Wildlife Refuge (cuid)
* Aniakchak National Monument and Preserve
* Becharof National Wildlife Refuge (cuid)
** Becharof Wilderness (cuid)
* Katmai National Park and Preserve (cuid)
** Katmai Wilderness (cuid)
* Lake Clark National Park and Preserve (cuid)
** Lake Clark Wilderness (cuid)

## Stair
Bunaíodh Buirg Loch agus Leithinis ar an 26 Aibreán 1989. 

## Lárionaid Daonra i mBuirg Loch agus Leithinis
#### Cathracha
*Chignik
*Egegik
*Newhalen
*Nondalton
*Pilot Point
*Port Heiden
#### Bailecheantair

*Chignik Lagoon
*Chignik Lake
*Igiugig
*Iliamna
*Ivanof Bay
*Kokhanok
*Levelock
*Pedro Bay
*Perryville
*Pope-Vannoy Landing
*Port Alsworth
*Ugashik

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

*
Loch agus Leithinis
Loch agus Leithinis
Catagóir:Buirgí Alasca bunaithe sa bhliain 1989
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1989
Catagóir:Muir Bheiring
Catagóir:Alasca
Buirg Sitka, Alasca

[237x237px|deas|mion|Suíomh sa stát [Alasca]]
237x237px|deas|mion|Suíomh Alasca sa SAM
Is buirg in Alasca é **Buirg Sitka**. Tá sé suite in oirdheisceart an stáit, agus is é níos lú ná 1 duine sa chiliméadar cearnach (0.74/km²) an dlús daonra ann. Sa bhliain 2016 bhí 8,830 daoine ina gcónaí ann.

Is é Sitka príomhbhaile na buirge (Is an bhuirg agus an chathair comhdhlúithe, ón 2 Nollaig 1971, agus is é an chathair-bhuirg is mó achair sna Stáit Aontaithe). Tá sé suite ar an taobh thiar den Oileán Baranoff.

Tá sé ag críochantacht leis na buirgí seo leanas: 

* Ceantar Áirimh Hoonah-Angoon
* Ceantar Áirimh Petersburg

Cuimsíonn an bhuirg na páirceanna seo leanas:

* Alaska Maritime National Wildlife Refuge (cuid den ionad Gulf of Alaska)
** Saint Lazaria Wilderness (*iar-* Saint Lazaria National Wildlife Refuge)
* Sitka National Historical Park
* Tongass National Forest (cuid)
** South Baranof Wilderness
** West Chichagof-Yakobi Wilderness (cuid)

## Stair
Bunaíodh Sitka mar choilíneacht i 1799, agus ionchorpraíodh an chathair ar an 5 Samhain 1913 agus an bhuirg ar an 24 Meán Fómhair 1963. Cheangail an bhuirg agus an chathair mar comh-chathair-bhuirg comhdhlúithe (Béarla: *consolidated city borough*) ar an 2 Nollaig 1971.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

## Féach freisin
* *[[The Yiddish Policemen's Union]]* - úrscéal atá suite i Sitka

*
Sitka
Catagóir:Cathracha in Alasca
Sitka
Catagóir:Áiteanna Alasca bunaithe sa bhliain 1799
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1799
Catagóir:Oileán Baranoff
Catagóir:Alasca
Drag

[thumb|[Panti, banríon draig Éireannach]]

Cineál na healaíne agus na siamsaíochta is ea **drag**. Is as an pobal LADT é drag. De ghnáth, i ndrag cuireann taibheoirí orthu éadaí an ghnéis eile. Mar shampla, cuireann fir éadaí na mban orthu; tugtar "banríonacha draig" orthu. Tugtar "ríthe draig" ar na mná a cuireann éadaí na bhfear orthu. Mar sin féin, déanann daoine na n-inscní éagsúla drag. Mar shampla, déanann go leor mná trasghnéasacha drag mar banríonacha draig.

Tá taibheoirí draig ann in Éirinn ar fud na tíre, sna chathracha agus sa thuath. An bhanríon draig Éireannach is cáiliúla is ea Panti.

## Féach freisin
*RuPaul's Drag Race
*LADT
*Trasghnéasach
*Divine
*AerachAiteachGaelach

## Tagairtí


Catagóir:Amharc-ealaíona
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe
Catagóir:LADT
Catagóir:Cultúr LADT
Fuaimfhocail

Sa teangeolaíocht is é atá i gceist le **fuaimfhocail**, ná focail onamataipéacha (crais, plab, splash) nó focail a bhfuil a bhfuaim cosúil leis an bhfuaim a seasann siad dó. Seo thíos liosta de roinnt focal fuaimfhoclach atá againn sa Ghaeilge.

* cleatar
* rat-tat (Eachtraí Sherlock Holmes)
* clingireacht
* siosarnach
* díosc
* casacht
* olagón
* gliograch
* scréach
* tuairt
* plimp
* cnag
* plap
* gíog
* míog
* monabhar
* osna
* broim
* planc
* siosóg
* tic teaic
* pléasc

## Léitheoireacht bhreise
* Baoill, Dónall P Ó. (16/10/2025). "Súgaí súgaí agus sciob sceab" in *[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]*.

## Féach freisin
* Intriachtaí

Catagóir:Fuaimeanna
Catagóir:Foghraíocht
Catagóir:Foclóireacht
Catagóir:Teangeolaíocht
American Horror Story

Is sraith theilifíse Mheiriceánach í ***American Horror Story*** nó ***AHS*** a bhíonn ag plé leis na hábhair a bhaineann leis na hosnádúr, ábhair uafáis, agus na beatha eachtardhomhanda. Ryan Murphy agus Brad Falchuk a cruthaíodh an clár, agus cuireadh tús leis sa bhliain 2011.

## Eipeasóidí
*Príomhalt: [[Liosta eipeasóidí American Horror Story]]*

### Murder House ([[2011]])
*Príomhalt: [[American Horror Story: Murder House]]*

### Asylum ([[2012]]-[[2013|3]])
*Príomhalt: [[American Horror Story: Asylum]]*

### Coven ([[2013]]-[[2014|4]])
*Príomhalt: [[American Horror Story: Coven]]*

### Freak Show ([[2014]]-[[2015|5]])
*Príomhalt: [[American Horror Story: Freak Show]]*

### Hotel ([[2015]]-[[2016|6]])
*Príomhalt: [[American Horror Story: Hotel]]*

### Roanoke ([[2016]])
*Príomhalt: [[American Horror Story: Roanoke]]*

### Cult ([[2017]])
*Príomhalt: [[American Horror Story: Cult]]*

### Séasúr 8 ([[2018]])

### Séasúr 9 ([[2019]])

## Foireann aisteoirí


****

* 
* 
* 
*  
 

## Nótaí

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Fox
* American Horror Story ar IMDb
* American Horror Story  at TV.com

*
Catagóir:Sraitheanna teilifíse Meiriceánacha a thosaigh i 2011
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir ficsean uafáis
Catagóir:Cláir ficsean eolaíochta a bhaineann leis na beatha eachtardhomhanda
Catagóir:Cláir teilifíse a bhaineann leis na beatha eachtardhomhanda
Catagóir:Cláir Fox
Bull Bhalbhae

Is scéal béaloidis é **Bull Bhalbhae**. Seán Ó Conaill as Ciarraí a d'inis agus foilsíodh leagan de in Leabhar Sheáin Uí Chonaill, Séamus Ó Duilearga a chur in eagar agus a d'fhoilsigh sa bhliain 1948. 

Déantar tagairt dó sa dán *An Leanbh Faoi Do Leaba * le Ceaití Ní Bheildiúin.

Is féidir an scéal a rangú mar scéal 425: The Search for the Lost Husband, ceann ata gaolta le scéal Beauty and the Beast.

## Naisc sheachtracha

* Béaloideas, Iml. 6, Uimh 1 (Jun., 1936), lgh. 72-88

catagóir:Béaloideas na hÉireann
Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine, 2017

Reáchtáil Rialtas na Catalóine **Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine** (Catalóinis: *Referèndum d'Autodeterminació de Catalunya*) ar an 1ú lá Deireadh Fómhair 2017. Rinne rialtas na Spáinne iarracht é a chur faoi chois. 
clé|mion
clé|mion|Mórstailc ar an 3 DF 2017
clé|mion|agóid,  4 DF 2017
clé|mion|Rannpháirteachas
[clé|mion|[Carles Puigdemont ar an 7 Lúnasa 2024]]

### An vóta
Vótáil muintir na Catalóine ar son an neamhspleáchais ach bhí an ráta staonta an-ard. Dúirt rialtas na Catalóine gur vótáil 92% den 43% den toghlach a ghlac páirt sa reifreann ar son an neamhspleáchais.  Cuireadh an cheist "Ar mhaith leat an Chatalóin a bheith ina stát nua neamhspleách mar phoblacht?" Chaith 2,196,710 duine vóta, le 2,020,144 (92%) ag vótáil ar son an neamhspleáchais.

Rialaigh Cúirt Bhunreachtúil na Spáinne, áfach, gur reifreann “mídhleathach” a bhí ann. 

### Ruaille buaille
Ar an 27 Deireadh Fómhair 2017, bhí vóta caite ag baill Pharlaimint na Catalóine ar son neamhspleáchas na Catalóine a fhógairt. Vótáil na feisirí ar son “Poblacht na Catalóine” a chruthú a bheadh ina “stát neamhspleách, flaitheasach”. Vótáil 70 feisire ar son an rúin agus deichniúr a vótáil ina aghaidh. Rinne feisirí an fhreasúra, a bhí in aghaidh an neamhspleáchais, baghcat ar vóta an lae inniu. Shiúil baill an PSC, Páirtí Sóisialach na Catalóine, baill an Ciutadans agus baill an pháirtí chaomhaigh, amach as an bParlaimint sular caitheadh na vótaí.

Chuir  Carles Puigdemont,  ina uachtarán ar rialtas réigiúnach na Catalóine ag an am, fógra oifigiúil neamhspleáchais na Catalóine ar athló níos luaithe an mhí seo ar mhaithe le tuilleadh cainte agus comhrá le rialtas Madrid faoi "phróiseas síochánta" leis an neamhspleáchas a bhaint amach. 

### Deoraíocht agus réiteach
Ansin theith Puigdemont ón gCatalóin in 2017 nuair a chúisigh na húdaráis é in airgead poiblí a chaitheamh go mídhleathach ar an reifreann.

Sa bhliain 2019, toghadh Puigdemont mar fheisire chuig Parlaimint na hEorpa.

I mí na Bealtaine 2024, ritheadh dlí i bParlaimint na Spáinne ag tabhairt pardún ginearálta do na daoine ar nós Puigdemont  a bhí freagrach as an reifreann in 2017  a reáchtáil.

D'fhill Puigdemont ar an gCatalóin ar an 7 Lúnasa 2024 tar éis dó a bheith ar deoraíocht sa Bheilg le seacht mbliana.

## Féach freisin

* Carles Puigdemont

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine, 2017    
* Catalonia Votes     

Catagóir:2017
Catagóir:An Chatalóin
Catagóir:Reifrinn
Sfax

Is cathair é **Sfax** (Araibis: صفاقس) sa Túinéis atá lonnaithe cois farraige, 270 km soir ó dheas ó Thúinis. Is príomhchathair cúige  Sfax é.

## Tagairtí

Catagóir:Sfax
Catagóir:Príomhchathracha na Túinéise
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Daniel Corkery (údar)

Polaiteoir, scríbhneoir agus teagascóir ollscoile ab ea **Daniel Corkery** (Gaeilge: Dónall Ó Corcora; 14 Feabhra 1878 – 31 Nollaig 1964). Aithnítear é thar aon ní eile as an leabhar leis *The Hidden Ireland*, staidéar ina rinne sé machnamh ar dhánta Gaeilge fhilí na Mumhan san 18ú haois.

## A shaol acadúil
Rugadh Corkery i gCathair Chorcaí agus oileadh é ag Bráithre na Toirbhirte agus in Coláiste Phádraig, Droim Conrach. Bhí sé fostaithe mar mhúinteoir i Scoil Phádraig, Corcaigh, ach d'éirigh sé as a phost ansin sa bhliain 1921 nuair a diúltaíodh é ardmháistreacht na scoile. Bhí Frank O'Connor, an scríbhneoir, agus Seamus Murphy, dealbhóir, ar na daltaí a mhúin sé.

## Saothar
* *A Munster Twilight*, Talbot Press, Baile Átha Cliath, 1917.
* *The Threshold of Quiet*, Talbot Press, Dublin; T. Fisher Unwin, Londain, 1917.
* *The Yellow Bittern, and other plays*, Talbot Press: BÁC; T. Fisher Unwin: Londain, 1920.
* *The Hounds of Banba*, Talbot Press, BÁC, T. Fisher Unwin, Londain, 1921.
* *I Bhreasail. A book of lyrics*, Elkin Mathews, Londain, 1921.
* *The Hidden Ireland*, M. H. Gill & Son, BÁC, 1924.
* *The Stormy Hills*, Jonathan Cape: Londain (curtha i gcló i mBÁC), 1929.
* *Synge and Anglo-Irish Literature: A study* Cork University Press, 1931.
* *Earth out of Earth*, Talbot Press, BÁC agus Corcaigh, 1939.
* *Resurrection*, Talbot Press: BÁC, 1942.
* *What's this about the Gaelic League?*, Conradh na Gaeilge, BÁC, 1942.
* *The Fortunes of the Irish Language*, C. J. Fallon, BÁC, 1954.

Corkery, Daniel
Corkery, Daniel
Corkery, Daniel
Leabhair Ghaeilge Saor ó Chóipcheart

Tháinig borradh faoi litríocht na Gaeilge sna 1900idí. Ach níl an oiread sin **Leabhair Ghaeilge Saor ó Chóipcheart** ar fáil fós.

Tagann deireadh leis an gcóipcheart 70 bliain i ndiaidh bhás an údair. Mar sin, tá leithéidí *[[Séadna]]*, ''An tOileánach'', ''Fiche Bliain ag Fás'', agus ''Deoraíocht'' saor ó chóipcheart.

## Suíomhanna gréasáin

* http://tionscnaimh.fng.ie/index.php

* https://archive.org/search.php?query=conaire

* Gaeilge na hAlban http://digital.nls.uk/early-gaelic-book-collections/archive/76750239

* Tá roinnt seanleabhar atá imithe as cóipcheart le fáil ar https://archive.org/details/sadnadaracurow00oleauoft

* Tá teacht ar chorpas Foclóir Nua http://corpas.focloir.ie

* Táthar ag súil go mbeidh corpas fhoclóir an RIA ann chomh maith

## Féach freisin

*Ábhar saor

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Cóipcheart
Minc Eorpach

Is mamach é an **mhinc Eorpach** (*Mustela lutreola*) a bhí fairsing go maith san Eoraip roimh an bhfichiú haois. Cé go bhfuil sí sách cosúil leis an minc Mheiriceánach (*Neogale vison*), níl sí chomh gaolmhar léi is a shílfeá - tá sí níos cóngaraí don chat coille ó thaobh na géinitice de, agus is féidir leis an dá speiceas hibrídiú a dhéanamh, rud a chuir leis an dóigh a ndeachaigh an mhinc Eorpach in éag i gcuid mhór den Eoraip. Cúiseanna eile iad na hathruithe a tháinig ar éiceachórais na lochanna agus na n-aibhne de thoradh ghníomhaíocht an duine. 

## Tagairtí

Catagóir:Mustailid
Cath Agincourt

mion|250px|clé|Cath Agincourt
Cath na Cogadh Céad Bliain ab ea **Cath Agincourt** le bua Sasana dá bharr. 

Catagóir:Cogadh Céad Bliain
Sandhi

Is éard is **sandhi** ann ná an fheinimeán teangeolaíochta ina n-athraíonn cáilíocht consan mar gheall ar an bhfocal a thagann roimhe. Mar shampla, má chríochnaíonn an focal roimhe ar chonsan leathan, athróidh sé an consan a leanann é go consan leathan freisin.  Mar sin "dhún sé", d'athródh an 'n' leathan sin an 's' caol go 's' leathan. Baineann se le hathruithe ag teorainneacha na bhfocal.

catagóir:Teangeolaíocht
Béar (aerach)

thumb|Bratach béir
Fir téagartha, gruagacha, agus aeracha nó déghnéasacha is ea **béir**. 
deas|mion|Béar bán

## Tagairtí

Catagóir:Hómaighnéasacht
Pilot (American Horror Story)

Craoladh an chéad eipeasóid, **"Pilot"** den chéad sraith *[[American Horror Story]]* ar an 5 Deireadh Fómhair 2011. Scríobh Ryan Murphy agus Brad Falchuk an eipeasóid seo. D'fhéach 3.18 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aisteoirí
### Príomhaisteoirí
### Aisteoirí athfhillteacha
### Aoi-réaltaí

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:American Horror Story
Catagóir:American Horror Story: Murder House (séasúr 1)
Catagóir:Eipeasóidí American Horror Story