open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rudraige mac Sithrigi

Ba Ard-Rí na hÉireann é **Rudhraí Mac Sithric** (Sean-Ghaeilge **Rudraige mac Sithrigi**).  Tháinig sé i réim tar éis dó a réamhtheachtaí, Crimthann Coscrach, a mharú.   Bhí sé i gceannas ar feadh tríocha nó seachtó bliana, nuair a fuair sé bás den phlá ag Airgetglenn.  Ba é Finnat Már mac Nia Segamain a chomharba.

Is sinsear é de Chlanna Rudhraí.

## Clann
Bhí baint ar leith ag Rudhraí le tuaisceart na tíre.  Téann ginealach na nUladh siar chuige féin.  Insítear i *Leabhar Gabhála na hÉireann* gurbh é seanathair laoch na nUladh, Conall Cearnach. Tugtar na daoine seo a leanas mar shliocht sa leabhar *Stem of the Irish Nation* le John O'Hart:

* *[[Bresal Bó-Díbad]]*, Ard-Rí
* *[[Congal Cláiringnech]]*, Ard-Rí
* Conrach (athair Elime mhic Conraigh)
* Fachtna Fáthach (athair Chonchúir mhic Neasa)
* Ros Ruadh (athair Fhearghasa Mhic Róigh)
* Cionga (sinsear Chonaill Chearnaigh)

## Uaigh
De réir roinnt traidisiúnta na gClann Rudhraí, tá uaigh Rudhraí le fáil i gCuan Dhún Droma, Contae an Dún.  Faightear ann freisin an *Tonn Rudhraí*, ar cheann de "Trí Thonn na hÉireann" atá luaite i nAnnála na gCeithre Máistrí, agus a bhfuil ainmnithe as, meastar.

## Achar ama
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim

* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: réim le Ptolemy VIII Physcon (145–116 RC), bás le Ptolemy X Alexander I (110–88 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 184–154 RC,
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 289–219 RC.

## Foinsí
* 

## Naisc sheachtracha
* Stem of the Irish Nation, Ir to Feargal  le John O'Hart 

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Jerez de la Frontera

Is cathair agus bardas í **Jerez de la Frontera** nó **Jerez**, suite i gcúige Cádiz na hAndalúise in iardheisceart na Spáinne. Tá suite idir an Aigéan Atlantach agus Sleibhte Cádiz. Ón mbliain 2017 tá thart ar 212,900 daoine ina gcónaí sa chathair, agus 650,000 nuair a thógtar an mórcheantar uirbeach san áireamh. Is í an chathair is mó sa chúige, an 5ú chathair is mó san Andalúis agus an 25ú chathair is mó sa Spáinn. Tá sí mar chuid den Comhlathas Bhá Cádiz, agus í ar an tríú mórcheantar uirbeach is mó san Andalúis agus an 12ú cheann is mó sa Spáinn. Leis an méid forbairt sa chathair tá sí in úsáid mar mol iompair agus cumarsáide níos mó ná Cádiz fiú  agus í mar phríomhchathair an chúige. Ó thaobh achar de tá Jerez an bardas is mó sa chúige. Tá an ithir saibhir thart ar an mbardas go maith le haghaidh talmhaíochta de. Tá clú agus cáil chomh maith ar fhíon an réigiúin chomh maith. Tá an Páirc náisiúnta *Los Alcornocales Natural* agus Sierra de Gibalbín, sa bharas chomh maith.  Tá an chathair 12cm ón Aigean Atlantach. Tá tóir ar leith ag *Alcazar Jerez*, Eaglais San Miguel, agus Ardeaglais San Salvador.

Bíonn Grand Prix gluaisrothair ar siúil ar *Circuito de Jerez* i mí Bealtaine. Bíonn féile mór acu i rith Seachtain na Cásca sé sin *Feria de Jerez*.
Glaotar Cathair flamenco, sheiris, chapail agus ghluaisrothair uirthi. Sa bhliain 2013, bhí Jerez mar phríomhchathair Fíon na hEorpa. 

Catagóir:Cathracha agus Bailte san Andalúis
Blaí Briugu

Sa Rúraíocht i miotaseolaíocht na nGael, ba ghaiscíoch na nUladh é **Blaoi Brughaidh** (Sean-Ghaeilge **Blaí Briugu**, spidéiléir).  Ba shaibhir é agus bhí brú aige.  Bhí sé faoi gheis a chuir iachall air luigh le bean ar bith a d'fhan leis ina haonair.  Nuair a d'fhan Brigh Breadach, bean chéile Chealtchair, leis ina haonair, luigh sé léi (mar ba chóir dó faoi gheis), ach dá bharr, mharaigh Cealtchar é.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Dubhthach

Sa Rúraíocht i miotaseolaíocht na nGael, ba ghaiscíoch na nUladh é **Dubhthach** (Sean-Ghaeilge **Dubthach Dóeltenga** (ciaróg-theanga)).

Ba chomhghuaillí searbhasach Fheargasa Mhic Róich é nár mhol duine ar bith ach go hannamh.

Chuaigh sé i dteannta le Fearghas chun Deirdre agus Naoise a thabhairt ar ais go hÉirinn faoi réir Chonchúir.  Lean sé Feargha ar deoraíocht go Connacht tar éis dúnmharú Naoise.

Ba chiontach é le bás mhac Chonchúir, i measc eile.  

Throid sé ar thaobh Fhearghasa sa *[[Táin Bó Cuailnge]]*, cé gur chuir Fearghas an ruaig air as an gcampa, de bharr a rúin chun Cú Chulainn a mharú.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Dalton Harris

Is amhránaí Sasanach é **Dalton Harris** (rugadh é ar an 29 Nollaig, 1993). Bhuaigh sé an cúigiú sraith déag *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* le 41.3% de na vótaí sa bhliain 2018.

## Gairm
### 2018– ''The X Factor''

## Dioscliosta
### Singlí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Buaiteoirí X Factor
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Catagóir:Daoine beo
Siero

Is bardas nó *consejo* i gcomhphobail fhéinrialaithe Asturias na Spáinne é **Siero**. Tá sésuite i lár an réigiúin agus tá teorainn aige le Gijón soir, agus Villaviciosa, Sariego, Nava, agus Bimenes, ó dheas. Tá achar iomláin 211.23 cm² aige agus tá thart ar 51,700 daoine ina gcónaí ann. Is iad *Lugones*, *Pola de Siero*, *La Fresneda* agus *El Berrón*, na príomhionaid daonra sa bhardas.

Catagóir:Cathracha agus Bailte in Asturias
Dancing with the Stars (sraith 3 na hÉireann)

Is comórtas damhsa teilifíse é ***Dancing with the Stars*** (Gaeilge: *Ag Damhsa le na Réaltaí*), a thosaigh in Éirinn sa bhliain 2017. Thosaigh an tsraith ar an 6 Eanáir 2019.

D'fhógair Amanda Byram ar an 28 Lúnasa 2018, nach mbeadh sí ag filleadh mar láithreoir i 2019. Fógraíodh ar an 30 Deireadh Fómhair 2018, go mbeidh Jennifer Maguire ag teacht ina háit.

## Cúplaí
Ar an 2 Nollaig 2018, ainmníodh Mairéad Ronan mar an gcéad iomaitheoir. I lár agallamh le Ryan Tubridy ar RTÉ Raidió 1 ainmníodh Darren Kennedy agus Eilish O'Carroll mar an dara agus an tríú iomaitheoirí in iomaíocht. Ar an 4 Nollaig, ainmníodh Fred Cooke agus Holly Carpenter mar an gceathrú agus an cúigiú iomaitheoirí ag glacadh páirt. Fógraíodh Clelia Murphy mar an séú iomaitheoir ar an 5 Nollaig le Denis Bastik ainmnithe mar an seachtú iomaitheoir níos déanaí an lá céanna. Ar an 6 Nollaig ainmníodh Johnny Ward mar an ochtú iomaitheoir. I lár cuma ar *[[The Late Late Show]]* ar an 7 Nollaig, bhí liosta na n-iomaitheoirí críochnaithe le Cliona Hagan, Peter Stringer agus Demi Isaac Oviawe ainmnithe.

## Cairt Scórála

### Meán

## Léirithe is airde agus is ísle

## Scóranna is mó agus is lú de réir cúpla

## Torthaí Seachtainiúil
### Seachtain a hAon: 6 Eanáir 2019
;Fir

### Seachtain a Dó: 13 Eanáir 2019
;Mná

### Seachtain a Trí: 20 Eanáir 2019

## Cairt Damhsa
:  Damhsa leis an scór is airde
:  Damhsa leis an scór is ísle
:  Níl aon damhsa

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:2019 séasúir teilifíse
Mystic Comics

Is greannán Meiriceánach é **Mystic Comics**. Bhí na greannáin foilsithe idir mí Mheitheamh 1940 agus Lúnasa 1942. Ba é an chéad fhoilseachán de chuid réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

## ''Mystic Comics'' (Timely)
### Imleabhar 1
Déanann na carachtair mór le rá Blazing Skull (eagrán #5, Márta 1941), Destroyer (eagrán #6, DF. 1941) agus Black Widow cumaí i *Mystic Comics*. Déanann The Black Widow cumaí sna heagrán #4 (Lún. 1940), #5 (Már. 1941) agus #7 (Nol. 1941).

Chomh maith le sin tá carachtair eile ag déanamh cumaí: Thin Man (eagrán #4, Lún. 1940); the Blue Blaze, (#1-4);  Flexo the Rubber Man (#1-4); the Black Marvel (# 5-9), agus the Terror (# 5-10). Is iad an fhoireann bleachtairí na 3Xs (eagrán # 1) an chéad foireann atá ag Timely.

Catagóir:Teidil Timely Comics
Catagóir:Greannáin ag tosú i 1940
Black Widow (Claire Voyant)

Is sárlaoch ficseanúil i ngreannáin de chuid Marvel Comics í **Black Widow** (**Claire Voyant**). Ba é George Kapitan agus Harry Sahle a chruthaigh Black Widow. Chonacthas í den chéad uair i *[[Mystic Comics]] #4* (Lúnasa 1940), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

Is í an Black Widow an chéad bhan-sárlaoch le feiceáil i ngreannán.

Catagóir:Sárlaochra Marvel Comics
Catagóir:Carachtair Timely Comics
Catagóir:Carachtair greannáin curtha in aithne i 1940
Blazing Skull

Is sárlaoch ficseanúil é **The Blazing Skull** (**Mark Anthony Todd**). Tá sé le feiceáil i ngreannáin de chuid Marvel Comics. Cruthaíodh ag 	Bob Davis, bhí sé le feiceáil den chéad uair i *[[Mystic Comics]] # 5* (Márta 1941), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics.

Catagóir:Sárlaochra Marvel Comics
Catagóir:Carachtair Timely Comics
Catagóir:Carachtair greannáin curtha in aithne i 1941
Liosta carachtair Marvel Comics: A

## American Ace
Is sárlaoch ficseanúil é **American Ace (Perry Webb)**. Bhí sé le feiceáil i ngreannáin foilsithe ag Marvel Comics. Chruthaigh Paul Lauretta é do Funnies Inc., den chéad uair in *[[Motion Picture Funnies Weekly]]* (Aibreán 1939), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Chonacthas arís é sa dara agus tríú heagrán (#2 agus #3) de Marvel Comics (Nollaig 1939 agus Eanáir 1940), foilsithe freisin ag Timely Comics. 

## Angel
### Thomas Holloway

Catagóir:Liostaí carachtair Marvel Comics
Club CLG Naomh Caoimhín Chaisleán Riabhach

Is é **Club CLG Naomh Caoimhín Chaisleán Riabhach** (English - St. Kevins GAA Club Castlerea) an club Cumann Lúthchleas Gael sa Chaisleán Riabhach i gContae Ros Comáin. Bunaíodh an chlub i 1968 agus is í pheil ghaelach an spórt is mó a imrítear sa chlub.

## Honóracha

* **Craobhchomórtais Shinsir Chontae Ros Comáin sa Pheil**

1967, 1968, 1971, 1973, 2003, 2008, 2009

* **Craobhchomórtais Shinsir Chonnacht sa Pheil**

1968

## Féach freisin

* An Caisleán Riabhach
* CLG Chontae Ros Comáin
* Cumann Lúthchleas Gael

## Naisc Sheachtracha

CLG Naomh Caoimhín, An Caisleán Riabhach 

## Tagairtí

*
Ken Page

B'aisteoir, aisteoir gutha agus amhránaí cabaret Meiriceánach é **Kenneth "Ken" Page**, a rugadh ar an 20 Eanáir 1954 agus a fuair bás ar an 30 Meán Fómhair 2024. Rugadh agus tógadh é in St. Louis, Missouri.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Daoine as Saint Louis (Missouri)
Liosta carachtair Marvel Comics: D

## Betty Dean
Is carachtar ficseanúil í **Betty Dean**. Is carachtar ag tacú le Namor í. Feictear den chéad uair í  i *[[Marvel Mystery Comics]] #3*. (Eanáir 1940)

## Destroyer
### Keen Marlow

## Dynamic Man
Is sárlaoch ficseanúil é **Dynamic Man**. Cruthaíodh ag Daniel Peters.  Feictear den chéad uair é i *[[Mystic Comics]] #1* (1940).

Catagóir:Liostaí carachtair Marvel Comics
Liosta carachtair Marvel Comics: E

## Electro
Is ainm ar caratachtair fhicseanúla ó *[[Marvel Comics]]*.

### Róbat

Catagóir:Liostaí carachtair Marvel Comics
Liosta carachtair Marvel Comics: F

## Ferret
Is carachtar *[[Timely Comics]]* é **The Ferret**. Feictear é den chéad uair i *[[Marvel Mystery Comics]] #4* (Fea. 1940).

## Fiery Mask
Is sárlaoch ficseanúil é **Fiery Mask** (**Jack Castle** fíor ainm). Bhí sé le feiceáil den chéad uair sa chéad eagrán *[[Daring Mystery Comics]]* (Eanáir 1940), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, Timely Comics. Cruthaíodh ag Joe Simon é. Tá ról aige i *Daring Mystery Comics #1* (Eanáir 1940) agus ansin eagráin *#5-6* (Meitheamh 1940-Meán Fómhair 1940).

## Fin
Is ainm ar dhá charachtar i greannáin *[[Marvel Comics]]* é **Fin**.

### Peter Noble
Feictear an chéad Fin i *[[Daring Mystery Comics]] #7-8*, (Aibreán 1941 agus Eanáir 1942). Bhí sé cruthaithe ag Bill Everett.

Catagóir:Liostaí carachtair Marvel Comics
Liosta carachtair Marvel Comics: R

## Red Raven
Is ainm ar thrí charachtar i ngreannán Meiriceánacha é an **Red Raven**.

### Gan ainm
Déanann an chéad Red Raven cuma i 1940.

## Red Skull

Catagóir:Liostaí carachtair Marvel Comics
Shahrbaraz

Rí de chuid an Ríshleachta Shasánaigh ab ea **Shahrbaraz** nó **Shahrvaraz** (dáta báis: Meitheamh 630). Rialaigh sé an impireacht idir 27 Aibreán 630 agus 9 Meitheamh 630. Sular ghabh sé cumhacht ón rí Ardashir III, bhí sé ina ghinearál san arm Sasánach faoi stiúir Khosrow II. Bhí ról tábhachtach aige sa Chogadh idir na Sasánaigh agus Impireacht na Biosáinte (602-628) agus sna heachtraí a tháinig ina dhiaidh sin freisin. Ciallaíonn an t-ainm Shahrbaraz “Torc na hImpireachta”, teideal a chuireann a chumhacht mhíleata in iúl (bhí nasc idir an torc agus bua míleata i gcultúr an tSorastrachais).
Klaus Nordling

Ba chruthaitheoir greannán Meiriceánach é **Klaus Nordling** (29 Bealtaine 1910 – 19 Samhain 1986). Rugadh é in Pori na Fionlainne ach tugadh go Meiriceá é sa bhliain 1912. Tá aithne air mar chruthaitheoir Lady Luck agus an Thin Man. Fuair sé bás sa bhaile in Ridgefield, Connecticut.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Básanna i 1986
Catagóir:Daoine Marvel Comics
La Défense

Tá **La Défense** suite i  bPáras sa  Fhrainc. 

## Féach freisin

* Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc
Catagóir:Páras
Nikephorus II Phokas

An tImpire Biosántach idir 963 agus 969 ab ea **Nikephorus II Phokas** (nó **Nicephorus II Phocas**; 912 – 11 Nollaig 969). In ainneoin an ratha mhíleata a bhain sé amach le linn athbheochan na mBiosántach sa deichiú haois, impire conspóideach ab ea é i ndáiríre. De réir roinnt scríbhneoirí, eisean a spreag an choimhlint idir an Impireacht agus na Bulgáraigh, agus le linn dó bheith i réim, cailleadh an tSicil do na Moslamaigh. Anuas air sin, theip air dul i ngleic le Otto I, rí Gearmánach a rinne ionradh talún ar an Iodáil. Ag an am céanna, d'éirigh leis Cilicia a ghabháil agus fiú an Chipir a athghabháil don Impireacht, éachtaí a chuir ar a chumas dó a ionraí féin a dhéanamh ar an Leiveaint níos déanaí, nuair a d'éirigh leis dul chomh fada le Jazira. Ní raibh gnaoi an phobail air ina thír féin: bhí air an ráta cánach a ardú chun na feachtais mhíleata ar fad a mhaoiniú, agus bhí seasamh éagsúil aige i leith ceisteanna diagachta, rud a tharraing drochamhras a chomhghuaillithe air. Bhí a nia, John Tzimiskes, i measc na ndaoine a chaill muinín as, agus de réir seo, ghabh sé cumhacht tar éis dó Nikephorus a mharú ina leaba.

Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Impireacht Bhiosántach
Catagóir:Impirí Rómhánacha
Dick Ayers

Ba ghreannán ealaíontóir Meiriceánach é **Richard Bache "Dick" Ayers** ar an 28 Aibreán 1924 agus fuair bás ar an 4 Bealtaine 2014.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1924
Catagóir:Básanna in 2014
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Cartúnaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine Marvel Comics
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Liosta daoine Marvel Comics

Is foilsitheoir greannán Meiriceánach é **[[Marvel Comics]]**. Is liosta é seo de na daoine a d'oibrigh le Marvel Comics agus a réamhtheachtaithe Timely Comics agus Atlas Comics.

* Dick Ayers
* Carl Burgos
* Bill Everett
* Paul Gustavson
* Jack Kirby
* Stan Lee
* Klaus Nordling
* Joe Simon


Catagóir:Timely Comics
Heraclius

Impire na Biosáinte idir 610 agus 641 ab ea **Heraclius** (575 – 11 Feabhra, 641). Chuir sé an Ghréigis i bhfeidhm mar theanga oifigiúil na hImpireachta. Tháinig sé i gcumhacht tar éis gur ghlac a athair páirt in éirí amach i gcoinne an impire Phocas. An bhliain a tháinig sé i gcumhacht, áfach, bhí an Impireacht i mbaol ó naimhde éagsúla ar dhá theorainn ar a laghad. Bhí air smacht a ghabháil i rith an chogaidh idir a impireacht féin agus Impireacht na Sasánach. Cé gur chaill na Biosánaigh na céad cathanna san fheachtas sin, bhí an t-impire in ann cailleadh iomlán a sheachaint tríd an úsáid a bhain sé as cabhlach na Biosáinte agus na ballaí cosanta láidre taobh amuigh de Cathair Chonstaintín. Ina dhiaidh sin, b'éigean dó an t-arm a láidriú, agus d'éirigh leis na Sasánaigh a dhíbirt amach as an Anatóil. Sa bhliain 627 fuair sé an bua iomlán orthu i gCath Nineveh agus cuireadh rí na Sasánach, Khosrow II as cumhacht ag a mhac, Kavadh II, a ghéill go huile is go hiomlán do Heraclius sula d'fhág sé na críocha gafa. Mar sin a tháinig an tsíocháin faoi réim arís. Ina dhiaidh sin bhí air dul i ngleic le dúshlán nua: Concais na Moslamach. Tháinig na Moslamaigh ón Araib chun críocha na Sasánach a ghabháil. Faoi 634 a bhíodar sa Siria Rómhánach, áit a fuair siad an bua ar Theodore, deartháir Heraclius. Taobh istigh d'achar gearr, d'éirigh leo An Mheaspatáim, An Airméin agus An Éigipt a ghabháil. Rinne Heraclius iarracht caidreamh taidhleoireachta a bhunú idir na Crótaigh na Seirbiaigh sna Balcáin. Rinne sé iarracht freisin, an siosma sna heaglaisí Críostaí a réiteach. Dhiúltaigh an dá thaobh glacadh leis an réiteach seo, áfach.

Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Impireacht Bhiosántach
Catagóir:Impirí Rómhánacha
2020idí

## Cultúr

File:Gesichtsmasken Corona 2020 Germany.jpg|Maisithe maisc aghaidhe éadach. Bhí sé éigeantach clúdach aghaidhe a chaitheamh i suíomhanna amhail siopaí, beáir, aerfoirt, agus iompar poiblí i go leor tíortha go luath sna 2020idí, chun scaipeadh COVID-19 a chosc.
File:Foldable phones (Android 10).jpg|Faoi thús na 2020idí, fhóin infhillte bhí miondíol ar fáil, cé go raibh siad daor go leor i gcomparáid le fóin chaighdeánacha, nó fón níos toirtiúla na 2010idí.


### Faisean
Spreag treochtaí faisin 2020 den chuid is mó sna 2000idí. Treocht faisin go luath sna 2020idí ab ea masc maisiúil a chaitheamh chun an galar COVID-19 a chosc.

### Ceol
Faoi 2020, bhí TikTok ina ardán ceoil a raibh an-tóir air ar na meáin shóisialta. Tháinig méadú ar sruthú ar ardáin mar Spotify, YouTube Music, Amazon Music agus Apple Music mar gheall ar phaindéim COVID-19. Cuireadh féilte ar nós Coachella ar ceal mar gheall ar an víreas. Scrios paindéim COVID-19 an gnó camchuairte.

Popcheol, hip hop, R&B, nu skool breaks, reggae fusion agus nu disco chun tosaigh go luath sna deich mbliana.

### Ailtireacht
Tá athbheochan san ailtireacht léiritheach. Críochnaíodh SoFi Stadium an 8 Meán Fómhair 2020 agus is cuid de Hollywood Park é, comharsanacht mháistirphleanáilte atá á forbairt in Inglewood, California. Feidhmíonn an staidiam mar bhaile do na Los Angeles Rams agus do Luchtairí Los Angeles. Tá SoFi Stadium chun Super Bowl LVI a óstáil i mí Feabhra 2022.

## Imeachtaí agus treochtaí

## Ceannairí stáit

## Tagairtí

Catagóir:Deichniúra
Catagóir:2020idí
Bucky (Marvel Comics)

Is ainm in úsáid ag roinnt carachtar i ngreannáin Meiriceánacha foilsithe ag *[[Marvel Comics]]* é **Bucky**, go cotianta mar chúntóir do Captain America.

## James Buchanan Barnes

Ba é **James Buchanan Barnes** an chéad duine chun an t-ainm Bucky a húsáid.

Catagóir:Sárlaochra Marvel Comics
Black Widow (Marvel Comics)

Is ainm ar roinnt carachtar i ngreannáin Mheiriceánacha foilsithe ag *[[Marvel Comics]]* í **Black Widow**.

Catagóir:Sárlaochra Marvel Comics
Catagóir:Carachtair Timely Comics
Catagóir:Carachtair greannáin curtha in aithne i 1940
Toro (greannáin)

Is ainm ar dhá charachtar i ngreannáin Meiriceánacha foilsithe ag *[[Marvel Comics]]*. Chonachtas Toro an chéad uair i Timely Comics, san fhómhar 1940.

## Beathaisnéis
Rugadh Thomas Raymond i gCathair Nua-Eabhrac. Fuair a thuismitheoirí bás i dtimpiste traein.

Catagóir:Sárlaochra Marvel Comics
Vision (Aarkus)

Is sárlaoch ficseanúil é **The Vision** (**Aarkus**) a dhéanann cumaí i ngreannáin Meiriceánacham foilsithe ag *[[Marvel Comics]]*. Cruthaíodh ag Joe Simon agus Jack Kirby, bhí sé le feiceáil den chéad uair i rith an ré órga i *[[Marvel Mystery Comics]] #13* (Sam. 1940), foilsithe ag réamhtheachtaí Marvel, *[[Timely Comics]]*.

Catagóir:Sárlaochra Marvel Comics
Catagóir:Carachtair greannáin curtha in aithne i 1940
Matthias Bachinger

Is imreoir leadóige as An Ghearmáin é **Matthias Bachinger**. Rugadh é ar an 2 Aibreán 1987. 

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Jessica Pegula

Is imreoir leadóige as na Stáit Aontaithe í **Jessica Pegula**. Rugadh í ar an 24 Feabhra, 1994. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Amanda Anisimova

Is imreoir leadóige gairmiúil as na Stáit Aontaithe í **Amanda Anisimova**. Rugadh í ar an 31 Lúnasa 2001. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh in 2001
Catagóir:Daoine beo
Dayana Yastremska

Is imreoir leadóige as an Úcráin í **Dayana Oleksandrívna Yastremska**. Rugadh í ar an 15 Bealtaine 2000. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh in 2000
Catagóir:Daoine beo
The Birth of a Nation

Dráma tostach eipiciúil Meiriceánach ón mbliain 1915 ab ea an scannán ***The Birth of a Nation***. D. W. Griffith a stiúraigh an scannán. Cáintear an scannán mar moltar an ciníochas ann agus cuireann sé na baill den Ku Klux Klan ar taispeáint mar laochra. Ar an drochuair, cuireadh fáilte roimh an scannán. Chuaigh ardchaighdeán teicniúil an scannáin leis an bhfáilte úd.

Cuireadh *The Birth of a Nation* os comhair an tsaoil den chéad uair ar 8 Feabhra 1915 san Amharclann Clune i lár Los Angeles agus *The Clansman* mar theideal air. 

Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin 1915
Catagóir:Scannáin tostacha
John Bercow

Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea **John Simon Bercow**. Rugadh é in Edgware, Londain, ar an 19 Eanáir 1963. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh Shasanacha
Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Sóisialaithe
Ollialtóg nochtúil

Is ainmhí í an **ollialtóg nochtúil** (*Nyctalus lasiopterus*). Mamach neamhchoitianta atá ann. Tá sé dúchasach san Áise agus san Eoraip. Cónaíonn sí sna crainn i gcoillte duillsilteacha. Is iad na héin 80% dá cuid bia.  

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Cuscas liath

Is ainmhí é an **cuscas liath** (*Phalanger mimicus*). Mamach marsúipiach atá ann. Tá sé dúchasach san Astráil agus i ndeisceart Nua-Ghuine.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Ialtóg fhadchluasach liath

Is ainmhí í an **ialtóg fhadchluasach liath** (*Plecotus austriacus*). Mamach atá ann, dúchasach ar fud dheisceart agus lár na hEorpa. Itheann sí liatháin sa chuid is mó. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Iain Duncan Smith

Polaiteoir de chuid Pháirtí Choimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea **Iain Duncan Smith**. Rugadh i nDún Éideann, Albain é ar an 9 Aibreán 1954. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Dún Éideann
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine Briotanacha de shliocht Áiseach
Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Eoraisceiptigh
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Saighdiúirí
Madra gríofa Bruiséalach

Is madra clóis é an **madra gríofa Bruiséalach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Larry Storch

B'aisteoir Meiriceánach é **Lawrence Samuel** "**Larry**" **Storch**, a rugadh sa bhliain 8 Eanáir 1923 agus a fuair bás ar 8 Iúil 2022. Thabhaigh sé clú mar Agarn ar an tsraith theilifíse *F Troop* sna 1960idí. Bhí sé gníomhach bisiúil mar aisteoir gutha freisin.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Gary Coleman

B'aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach é **Gary Wayne Coleman**, a rugadh ar an 8 Feabhra 1968. Cailleadh é ar an 28 Bealtaine 2010 in Provo, Utah.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Básanna in 2010
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Diodorus Siculus

Staraí Gréagach ab ea **Diodorus Siculus** (/ ˌdaɪədɔːrəs sɪkjʊləs /; Gréigis: Διόδωρος Σικελιώτης Diodoros Sikeliotes) (fl. 1ú haois RC). Tá aithne mhaith air toisc gur scríbh sé an stair uilíoch *[[Bibliotheca historica]]*,  idir 60 agus 30 RC, cuid mhaith de a tháinig slán. Tá sé socraithe i dtrí chuid. Clúdaíonn an chéad chuid stair mhiotasach suas go dtí turnamh na Traí, eagraithe go geografach, ag cur síos ar réigiúin ar fud an domhain ón Éigipt, ón India agus an Araib go dtí an Ghréig agus an Eoraip. Clúdaíonn an dara chuid Cogadh na Traoi go bás Alastair Mhóir. Clúdaíonn an tríú chuid an tréimhse go dtí thart ar 60 RC. Aithníonn *Bibliotheca*, a chiallaíonn 'leabharlann', go raibh sé ag tarraingt ar obair go leor údair eile.

## Saol
De réir a chuid oibre féin, rugadh é ag Agyrium sa tSicil, ar a dtugtar Agira anois ). Le heisceacht amháin, ní thugann an tseandacht níos mó faisnéise faoi a shaol agus a ghnóthaí seachas ina chuid oibre. Scríobhann naomh Iaróm amháin, ina Chronicon faoi "bliain Abraháim 1968" (49 RC), "Bhain Diodorus na Sicile, scríbhneoir stair na Gréige,  clú agus cáil amach.". Mar sin féin, tugann a aistritheoir Béarla, Charles Henry Oldfather, le fios  an "chomhtharlú suntasach" gurb é ceann den dá inscríbhinní Gréigise amháin ó Agyrium (Inscriptiones Graecae XIV, 588) is ea  "Diodorus, mac Apollonius".

## A shaothar

mion|''Bibliotheca historica'', 1746
Bhí stair uilíoch Diodoruis, a d'ainmnigh sé Bibliotheca historica (Gréigis: Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη, "Leabharlann Stairiúil"), ollmhór agus bhí 40 leabhar ann, a bhfuil 1-5 agus 11-20 acu atá fós ann: tá blúirí de na leabhair chaillte caomhnaithe i Photius:  agus na sleachta de Constantine Porphyrogenitus.

## Féach freisin

* Plinias Mór
* Strabó
* Acadine

## Tagairtí

* Ambaglio, Dino, Franca Landucci Gattinoni and Luigi Bravi. *Diodoro Siculo: Biblioteca storica: commento storico: introduzione generale. Storia. Ricerche.* Milano: V&P, 2008. x, 145 p.
* 
* 
* 
*  Downloadable via Google Books.
* CS1 maint: Extra text: authors list (link)  Downloadable via Google Books.

## Naisc sheachtracha

### Téacs Diodoruis

#### An bunleagan Gréagach

* 
* 
* 

#### Aistriúcháin Bhéarla

* 
* 
* 
* 

### Abhair tánaisteacha

* 
* 
* L. I. Hau, A. Meeus and B. Sheridan (eds.) (2018). *Diodoros of Sicily: Historiographical Theory and Practice in the Bibliotheke*. Leuven: Peeters.
* Sacks, Kenneth S. *Diodorus Siculus and the First Century*. Princeton: Princeton University Press, 1990. 0-691-03600-4.
Greannán

deas|250px|thumb|Greannán
Is éard is **greannán** ann ná iris nó leabhar pictiúr atá lán de líníochtaí a insíonn scéalta grinn nó eachtraíochta.

## Féach freisin
* Greannáin: Seánra níos leithne a chuimsíonn stiallchartúin, cartúin pholaitiúla, agus úrscéalta grafacha freisin

## Tagairtí

Catagóir:Greannáin
Catagóir:Irisí
Catagóir:Irisí de réir ábhair
An Pol Theas

mion|Marcáiltear an Pol Theas Geografach leis an chuaille ar dheis.
[mion|Í[NASA|omhá NASA a léiríonn Antartaice agus an Pol Theas, sa bhliain 2005.]]
mion|1. An Pol Theas Geografach<br>
2. An Pol Theas Maighnéadach (2007)<br>
3. An Pol Theas Geomaighnéadach (2005)<br>
4. Pol Theas na Neamh-inrochtaineachta
Ceann den dá phointe ina dtrasnaíonn ais rothlaithe an Domhain a dhromchla, is ea an **Pol Theas** (nó an *Mol Theas*), ar a dtugtar freisin an **Pol Theas Geografach** nó **Pol Theas an Domhain**.
Is é an pointe is faide ar dhromchla an Domhain é, agus luíonn sé ar an taobh eile den Domhan ón Phol Thuaidh.

Catagóir:Antartaice
Meg Connery

Ba shufraigéid Éireannach í** Meg Connery ** (1879-1956). Chuaigh sí ar stailc ocrais faoi dhó. Chaith sí go leor tréimhsí sa phríosún agus briseadh a srón agus í istigh sa phríosún.

[clé|mion|Margaret Connery ar chlé agus [Alice Paul, 1925]]

## Saol
Rugadh Margaret Connery née Knight i gCathair na Mart, Contae Mhaigh Eo. Ba é Con Connery an fear céile aici agus phós siad agus í ina fichidí. Is beag eolas atá againn fúithi roimh a rannpháirtíocht san Irish Women 's Franchise League. D'oibrigh Connery le Hanna Sheehy-Skeffington agus ba leas-cathaoirleach an Irish Women's Franchise League í. 

Tá cáil aici as a cuid gníomhaíochta, ag briseadh fuinneoga agus ag caitheamh clocha, chomh maith le léiriú polaitiúla, ag obair ar an Irish Citizen agus nuair a chuireadh i bpríosún í ar son na cúise. Tá clú áirithe uirthias an ngrianghraf a ghlacadh di ag tabhairt cóipeanna den Irish Citizen do Bonar Law agus do Sir Edward Carson.

### Príosúnacht agus léirithe
Níor cheap Connery go mbeidh mná ag caitheamh a gcuid vótaí i mbealach difriúil ná fir, nó go mbeidís ag baint úsáid as a vóta a chaitheamh i mbealach níos éifeachtaí. Bhí sí i gcoinne an caighdeáin dúbailte a tharla idir mná agus fir. Scríobh sí faoin ábhar sin san Irish Times níos mó ná uair amháin. In Ireland, as elsewhere, public morals must continue in an unhealthy state while we tolerate the shameful double moral standardCé go raibh sí curtha i bpríosún go rialta le haghaidh scriosadh maoine bhí Connery go hiomlán i gcoinne úsáid foréigin chun an vóta a fháil. Cuireadh i bpríosún í ar feadh seachtaine i mí na Samhna 1911 tar éis léiriú agus cuireadh arís í i mí na Samhna 1912 nuair a bhí sí in éineacht leis an ngrúpa a bhris fuinneoga ag Teach an Chustaim. I 1912 rinne sí trasnáil ar Winston Churchill. I 1914 d'eagraigh Connery na chéad óráidí ar ceart vótála na mban i Longfort, Liatroim agus Ros Comáin. I mí Eanáir 1913 bhris sí fuinneoga Chaisleán Bhaile Átha Cliath arís agus gabhadh í, agus an uair seo chaith sí mí i bpríosún. Le linn an ama seo, agus í i dTulach Mhór, chuaigh na mná ar stailc ocrais mar chuid den a n-éileamh le bheith caite mar phríosúnaigh pholaitiúla. D'fhulaing ceann de na príosúnaigh eile, Hoskins, as cliseadh croí agus scaoileadh í. D'éirigh leis na mná eile. Chaill Connery leanbh i mí Meithimh 1914. As sin amach thosaigh a cuid sláinte ag dul in olcas.

### Bás agus cuimhne
Bhí sí beo bocht ag deireadh a saoil. Ní raibh leanaí aici agus d'imigh a deartháireacha agus deirfiúracha go Meirceá. Cuireadh Meg agus a fear céile, Con, in uaigh gan leacht i Reilg Chnocán Iaróm i gCrois Araild sna caogaidí.

## Tuilleadh léitheoireachta

*Violence Ridicule and Silence - Google Arts & Culture"&nbsp;(en).&nbsp;*Google Cultural Institute*.&nbsp;Dáta rochtana: 2018-12-12.

Cite webURLTitleViolence Ridicule and SilenceWebsiteGoogle Cultural InstituteURL access date2018-12-06

## Tagairtí agus foinsí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1879
Catagóir:Básanna i 1956
Catagóir:Sufraigéidí
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Gluaiseacht na veisteanna buí

Is gluaiseacht pholaitiúil a thosaigh ar líne i mBealtaine 2018 í **Gluaiseacht na veisteanna buí** (Fraincis: *Mouvement des gilets jaunes*). Thosaigh sraith oll-léirsithe seachtainiúla ar 17 Samhain 2018 sa Fhrainc, ar son cothrom na Féinne i gcúrsaí eacnamaíochta i dtús báire, agus níos déanaí, athchóiriú polaitíochta.

Catagóir:Stair na Fraince
Catagóir:2018
Sondra Locke

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Sandra Louise Anderson** a rugadh **Smith** ar an 28 Bealtaine, 1944 i Shelbyville, Tennessee agus a fuair bás ar an 3 Samhain, 2018. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Scéal

Is éard is **scéal** ann ná cuntas ar bith ar shraith imeachtaí gaolmhara, neamhfhicseanúil (cuimhní cinn, beathaisnéis, tuairisc nuachta, clár faisnéise, cuntas taistil, srl.) nó ficseanúil (finscéal, síscéal, fabhalscéal, úrscéal, scéinséir, srl.). Is féidir scéalta a chur i láthair trí fhocail scríofa nó labhartha, trí íomhá shocair nó scannán, nó trí mheascán de na meáin seo.

Is é an seanchas béil an modh is luaithe chun scéalta a roinnt. Úsáidtear scéalta chun iompar ceart, stair chultúrtha, agus féiniúlacht phobail a mhúineadh do dhaoine óga. San antraipeolaíocht sa lá atá inniu ann, déantar staidéar ar na bealaí a úsáideann pobail bhundúchasacha thraidisiúnta an seanchas agus an scéalaíocht.

## Tagairtí

Catagóir:Ficsean
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe
Tuairisc

deas|250px|thumb|Sampla tuairisc

Cuntas, faisnéis ní scéala is ea **tuairisc** a chuireann faisnéis i bhformáid eagraithe do lucht spéise ar leith ar fáil. Cé gur féidir achoimrí ar thuarascálacha a sheachadadh ó bhéal, bíonn tuarascálacha iomlána beagnach i gcónaí i bhfoirm doiciméad scríofa.

## Féach freisin

* Tuairisic.ie, an nuachtán ar líne

## Tagairtí

Catagóir:Cáipéisí
Catagóir:Eolas
Catagóir:Faisnéis
Catagóir:Iriseoireacht
Catagóir:Spiaireacht
Catagóir:Cumarsáid scríofa
Catagóir:Cumarsáid labhartha
Treehouse of Horror XXIX

Craoladh an ceathrú heipeasóid, **"Treehouse of Horror XXIX"**, den tríochadú sraith de *[[The Simpsons]]* ar an 21 Deireadh Fómhair 2018. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 2.95 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota
### Intrusion of the Pod-y Switchers

### Multiplisa-ty

### Geriatric Park

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 30)
Icarus Falls

Is é ***Icarus Falls*** an dara halbam ón bpopcheoltóir Sasanach Zayn. Bhí sé scaoilte é ar an 14 Nollaig, 2018.

## Traicliosta
# "Let Me" – 3:05
# "Natural" – 3:13
# "Back to Life" – 3:15
# "Common" – 3:52
# "Imprint" – 3:10
# "Stand Still" – 3:18
# "Tonight" – 3:40
# "Flight of the Stars" – 3:20
# "If I Got You" – 3:19
# "Talk to Me" – 3:00
# "There You Are" – 3:19
# "I Don't Mind" – 3:25
# "Icarus Interlude" – 4:01
# "Good Guy" – 2:34
# "You Wish You Knew" – 3:25
# "Sour Diesel" – 4:03
# "Satisfaction" – 3:28
# "Scripted" – 3:41
# "Entertainer" – 3:22
# "All That" – 3:10
# "Good Years" – 3:00
# "Fresh Air" – 2:48
# "Rainberry" – 2:51
# "Insomnia" – 2:55
# "No Candle No Light" (le Nicki Minaj) – 3:15
# "Fingers" – 2:51
# "Too Much" (le Timbaland) – 3:07

## Singlí
#"Let Me" - 12 Aibreán 2018
#"Entertainer" - 23 Bealtaine 2018
#"Sour Diesel" - 18 Iúil 2018
#"Too Much" - 2 Lúnasa 2018
#"Fingers" - 18 Deireadh Fómhair 2018
#"No Candle No Light" - 16 Samhain 2018

### Singlí bolscaireachta
#"Rainberry" - 30 Samhain 2018
#"Good Years" - 6 Nollaig 2018
#"There You Are" - 12 Nollaig 2018

## Cairteacha

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2018
Rosalind Russell

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Catherine Rosalind Russell** (4 Meitheamh, 1907 – 28 Samhain, 1976). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1947 agus i 1948 agus an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma i 1959.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1976
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Gloria Swanson

Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í **Gloria May Josephine Swanson** (27 Márta, 1899 – 4 Aibreán, 1983).

Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir Is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1951. Ainmníodh í don ngradam Ban-aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1929 agus i 1930.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1899
Catagóir:Básanna i 1983
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
June Allyson

Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í **June Allyson** (21 Meitheamh 1917 – 8 Iúil 2006). Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1952.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna in 2006
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Danny Kaye

Ba aisteoir agus damhsóir Meiriceánach é **Danny Kaye** a rugadh **Frederick Austerlitz** ar an 18 Eanáir 1911 agus a fuair bás ar an 3 Márta 1987. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1952 agus arís i 1959.

## Gradaim agus ainmniúcháin

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna i 1987
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Donald O'Connor

Ba Mheiriceánach é **Donald David Dixon Ronald O’Connor** ar an 28 Lúnasa, 1925 agus fuair bás ar an 27 Meán Fómhair, 2003. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1953.

## Gradaim agus ainmniúcháin

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Básanna in 2003
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
James Mason

B'aisteoir Sasanach é **David Niven** (15 Bealtaine 1909 – 27 Iúil 1984). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1955.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1909
Catagóir:Básanna i 1984
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Tom Ewell

B'aisteoir Meiriceánach é **Tom Ewell** (29 Aibreán, 1909 – 12 Meán Fómhair, 1994). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1956.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1909
Catagóir:Básanna i 1994
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Marisa Pavan

Aisteoir a rugadh san Iodáil ba ea **Marisa Pavan** (a rugadh ar an 19 Meitheamh 1932 agus a d'éag ar an 5 Nollaig 2023). Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1956.

Catagóir:Aisteoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2023
Cantinflas

B'aisteoir Meicsiceach é **Mario Fortino Alfonso Moreno Reyes**, aithne mar **Mario Moreno** nó mar **Cantinflas** (12 Lúnasa 1911 – 20 Aibreán 1993). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1957.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meicsiceacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna i 1993
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Deborah Kerr

Ba bhan-aisteoir Albanach í **Deborah Kerr** (30 Meán Fómhair 1921 – 16 Deireadh Fómhair 2007). Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1957.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna in 2007
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Ban-aisteoirí Albanacha
Buamáil Hyde Park agus Regent's Park (1982)

mion|clé|Cuimhneachán an mharcshlua
Ar an 20 Iúil 1982 tharla **[[Buama|buamáil]] [[Hyde Park, Londain|Hyde Park]] agus [[Regent's Park]]** i Londain. Maraíodh ceathrar saighdiúir san ionsaí agus gortaíodh 31 eile. 

## Imeachtaí dlí
Bhí John Downey, fear as na hArdaí, An Craoslach i nDún na nGall, ar a sheachnadh ar feadh na mblianta. Ach sa bhliain 2007, chuir Rialtas na Breataine litir chuige ag rá leis nach rabhthar a lorg don ionsaí níos mó.  
mion|clé|Ardchúirt i Londain

### 2014
Cuireadh Downey ar a thriail sa bhliain 2014 faoin ionsaí. Ach thit an cás as a chéile i ngeall ar an litir a bhí faighte aige in 2007. Throid dlíodóirí Downey an cás bunaithe ar an litir sin a fuair Downey faoin scéim 'On the Run', áit ar chur Rialtas na Breataine in iúl dó nach mbeadh coireanna a gcur i leith grúpaí sceimhlitheoireachta a bhí gníomhach le linn na dTrioblóidí. Ach de thaisme a sheol an Rialtas an litir.  D’ainneoin an bhotúin, chinn an Breitheamh gur thug an litir faoiseamh ó chúiseamh do Downey. 

### 2018-2019
Ansin in 2018, ghlac teaghlaigh na mairbh cás sibhialta  san Ardchúirt i Londain in éadan Downey, maidir leis an ról a líomhnaítear a bhí aige sa bhuamáil. Tugadh le fios sa chúirt go raibh fianaise ann i bhfoirm lorg meara a deirtear a cheanglaíonn Downey leis an bhuama. Rialaigh an Breitheamh Yip san ardchúirt go raibh Downey ina rannpháirti gníomhach sa bhuamáil agus go raibh sé féin chomh maith le daoine eile freagrach as an mbuamáil.

Ach faoi dheireadh, thit an cás siabhalta as a chéile chomh maith. Ní raibh Downey páirteach sa triail ach scríobh sé litir cosanta ag séanú aon bhaint a bheith aige leis an ionsaí.
clé|mion|Regent's Park

## Naisc sheachtracha

* Éist (BBC).

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Catagóir:Londain
Catagóir:Arm na Breataine
Guadalajara

Tá dhá cathracha ann darbh ainm **Guadalajara**:

* I Meicsiceo - Guadalajara, príomhchathair **Jalisco** agus an dara cathair is mó sa tír. Tá club sacair C.D. Guadalajara ann chomh maith. 
* Sa Spáinn - Guadalajara, Castile-La Mancha, príomhchathair an chúige. Is é Guadalajara ainm an chúige chomh maith. Ar ndóigh tá club sacair ann chomh maith C.D. Guadalajara

Chomh maith leis sin cath tábhachtach i rith Cogadh Cathartha na Spáinne ab ea é Cath Guadalajara sa bhliain 1937.
Olltoghchán na hÉireann, 1922

mion|333x333px|Suíocháin
Reáchtáladh **Olltoghchán na hÉireann, 1922** ar an 16 Meitheamh 1922.

## Toradh

## TDanna ag éirí as
* Kathleen Clarke (suíochán caillte)

## Tagairtí

Catagóir:Olltoghcháin in Éirinn
Catagóir:1922
Pat Edo

Is amhránaí gaspal ón Nigéir í **Patience Edonmhiaye**, ar a dtugtar an t-ainm stáitse **Pat Edo**, (rugadh 12 Nollaig 1980 i Stát Edo na Nigéire). Sa bhliain 1990, tháinig sí chun suntasachta lena céad albam “His Name Is Jesus”. Thosaigh sí ag canadh le cór nuair a bhí sí seacht mbliana d’aois, agus thug sí cuairt ghairmiúil ar an Ollainn agus d’éirigh léi a céad albam a thaifead ansin.

## Dioscliosta

### Albaim
* 1994: His name is Jesus
* 1996: Make no great mistake
* 2013: Sing along with me
* 2015: EBELEBE God
* 2018: Inspiration

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Nigéaracha‎
Catagóir:Daoine Nigéaracha
2018 Chengdu Open

Ba chomórtas ATP World Tour é **2018 Chengdu Open** a imrítear in Chengdu, An tSín. Thosaigh an príomhchomórtas ar 24 Meán Fómhair 2018 agus chríochnaigh sé ar 30 Meán Fómhair 2018.

B'é 2018 an tríú heagrán den chomórtas. Bhuaigh Bernard Tomic comórtas na singlí le Ivan Dodig agus Mate Pavić ag bua comórtas na mbeirteanna.

## Singlí
### Réimnithe in ord feabhais
# Fabio Fognini *(Ceannais)
# [[Chung Hyeon]] *(An dara babhta)*
# [[Nikoloz Basilashvili]] *(An dara babhta)*
# [[Adrian Mannarino]] *(An dara babhta)*
# [[Gaël Monfils]] *(An chéad bhabhta)*
# [[Matthew Ebden]] *(Babhta ceathrú ceannais)*
# [[João Sousa]] *(Babhta leathcheannais)*
# [[Tennys Sandgren]] *(An chéad bhabhta)''

Catagóir:Leadóg i 2018
2018 Tianjin Open

Ba chomórtas WTA Tour é **2018 Tianjin Open** a imríodh ag Tianjin. Thosaigh an príomhchomórtas ar 8 Deireadh Fómhair 2018 agus chríochnaigh sé ar 14 Deireadh Fómhair 2018.

B'é 2018 an cúigiú heagrán den chomórtas. Bhuaigh Caroline Garcia comórtas na singlí le Nicole Melichar agus Květa Peschke ag bua comórtas na mbeirteanna.

## Singlí
### Réimnithe in ord feabhais
# Karolína Plíšková *(Cluiche ceannais)*
# **[[Caroline Garcia]] (Seaimpín)**
# Elise Mertens *(Babhta ceathrú ceannais, éiríodh as)*
# Aryna Sabalenka *(Babhta ceathrú ceannais)*
# Hsieh Su-wei *(Babhta leathcheannais)*
# Petra Martić *(Babhta ceathrú ceannais, éiríodh as)*
# Danielle Collins *(An chéad bhabhta, éiríodh as)*
# Maria Sakkari *(An chéad bhabhta)*

## Tagairtí

Catagóir:Leadóg i 2018
2018 European Open

Ba chomórtas ATP World Tour é **2018 European Open** a imrítear in Antuairp, An Bheilg. Thosaigh an príomhchomórtas ar 15 Deireadh Fómhair 2018 agus chríochnaigh sé ar 21 Deireadh Fómhair 2018.

B'é 2018 an tríú heagrán den chomórtas. Bhuaigh Kyle Edmund comórtas na singlí le Nicolas Mahut agus Édouard Roger-Vasselin ag bua comórtas na mbeirteanna.

## Singlí
### Réimnithe in ord feabhais
# **[[Kyle Edmund]] (Seaimpín)**
# Diego Schwartzman *(Babhta leathcheannais)*
# Milos Raonic *(An dara babhta)*
# Richard Gasquet *(Babhta leathcheannais)*
# Gilles Simon *(Babhta ceathrú ceannais)*
# Gaël Monfils *(Cluiche ceannais)*
# Frances Tiafoe *(An chéad bhabhta)*
# Robin Haase *(An chéad bhabhta)*

Catagóir:Leadóg i 2018
2018 Wuhan Open

Ba chomórtas WTA Tour é **2018 Wuhan Open** a imríodh ag Optics Valley Int'l Tennis Center. Thosaigh an príomhchomórtas ar 23 Meán Fómhair 2018 agus chríochnaigh sé ar 29 Meán Fómhair 2018.

B'é 2018 an cúigiú heagrán den chomórtas. Bhuaigh Aryna Sabalenka comórtas na singlí le Elise Mertens agus Demi Schuurs ag bua comórtas na mbeirteanna.

## Singlí
### Réimnithe in ord feabhais

## Tagairtí

Catagóir:Leadóg i 2018
Fia Caismíreach

Is ainmhí é an **fia Caismíreach** (*Cervus canadensis hanglu*, agus *Cervus elaphus hanglu* de réir ranguithe níos luaithe). Mamach atá ann. Tá sé dúchasach do choillte dlútha i nGleann na Caismíre agus i dtuaisceart Chamba san India.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Tailte

Ba bhandia í **Tailte** (Sean-Ghaeilge **Tailtiu** nó **Tailltiu**) *i [[Miotaseolaíocht na nGael]].*

## Sanasaíocht
Tá ainm an bhandé ann i ndán an dinnseanchais, a insíonn go bhfuil Aonach Tailteann, Contae na Mí ainmnithe ina honóir. 
Léiríonn anailís teangeolaíochta ámh go bhfuil an logainm fréamhaithe ó iasacht Briotainise, léirithe ag *telediw* na Breatnaise, "dea-chumtha, álainn."  is amhlaidh go bhfuil ainm an bhandé fréamhaithe ón logainm.

## Miotaseolaíocht na nGael
De réir Leabhar Gabhála na hÉireann, ba iníon rí na Spáinne í Tailte, agus bean chéile Eochaid mac Eirc, Ard-Rí na hÉireann deireanach de shliocht na Fir Bolg, a thug a hainm dá phríomhchathair, Tailtin. Tháinig sí slán tar éis gabháil na dTuath Dé Danann agus rinneadh ina máthair altrama Lugh di.

Deirtear go bhfuair Tailte bás le teann corthachta, tar éis di machairí na hÉireann a ghlanadh le haghaidh talmhaíochta. Bhunaigh Lugh féile fhómhair cluichíochtacluichí adhlactha ina honóir, Aonach Tailteann, a ceiliúradh chomh déanach is an 18ú  haois.

## Stair na hÉireann
San am atá thart, ba dheis é Aonach Tailteann comórtais de nirt agus cumais, agus am buntáisteach do chleamhnas agus lóistín don gheimhreadh.  Bhíodh síocháin i réim ag an bhféile, agus bhíodh ceiliúradh reiligiúnach at siúl. Caomhnaítear cuid den fhéile sa cheiliúradh Lúnasa, a athbheodh ar feadh tréimhse sa 20ú haois faoin ainm Cluichí Tailteann.

Eagraíodh féile Lúnasa ag Carman (ní fios go cruinn a shuíomh), agus faightear chomh maith dán an dinnseanchais a thugann bréagshanasaíocht don áit. Maíonn an dán go bhfuil an fhéile ainmnithe as Carman, ach a mhalairt, mar an gcéanna le Tailte, is amhlaidh go bhfuil an dia miotaseolaíochta ainmnithe as an áit. 

I ré na staire, ba é Tailte an baile ina raibh an príomhtionóil de chlann Uí Néill.

De réir *Locus Project* ag CELT, bhí cúpla ráth ag Tailte (bandia) i gcúige Mumhan:
* *Ráth Canann: ráth banríon Tailteann, LL 201; cf. Rathcannon tl., Contae Luimnigh
* * Ráth Con: ráth banríon Tailteann, LL 201; in Tuath Tailten, UM 165b, Lec. 514, Stowe D ii 2, 656.

Níl sé soiléir gur nó nach ionann Ráth Canann agus Ráth Con.

## Tagairtí na nAnnála

Féach Annals of Inisfallen (AI)

* M1095. *Taillti, inghen Domhnaill Guitt
* U1127. *Tailltiu ingen Murchadha H. Mael Sechlainn ben Tairrdelbach Ua Conchobair
* M1170. *Taillte, inghen Muirchertaigh Uí Mhaoil Sechlainn, ben Domhnaill mic Murchadha Uí Fherghail, taoisech [[Muintir Anghaile|Muintire Anghaile]], d'écc isin cethrachtmhadh bliadhain a h-aoisi.* Taillte, iníon Mhuircheartach Uí Mhaeleachlainn, bean chéile Dhomhnaill mhic Mhurchadh Uí Fhearghail, taoiseach Muintir Anghaile, d'éag agus í daichead bliana d'aois.
* M1171. *Tailltin, inghen Conchobhair Uí Maoil Sechlaind, ben Iomhair Uí Chathasaigh, tigherna Saithne.*

## Tagairtí

Catagóir:Tuatha Dé Danann
Earnmas

De réir miotaseolaíocht na nGael, ba bhandia í **Ernmas**, luaite mar sliocht de na Tuatha Dé Danann i *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]* agus Cath Maighe Tuireadh.

## Teaghlach
I measc a teaghlaigh, bhí trédhia na hÉireann Ériu, Banba agus Fódla; trédhia an chogaidh Badhbh, Macha agus the Mór-Ríoghain; agus i dteannta úd, trédhia mac, Glonn, Gnim, agus Coscar.  Ba iad Fiacha agus Ollom a mic eile.

## Cath Mhaighe Tuireadh

Maraíodh Ernmas i rith an chéad Chath Mhaighe Tuireadh.

## Tagairtí