open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Domhnach Broc

Is ceantar cathrach é **Domhnach Broc** (*Donnybrook* as Béarla) atá suite i ndeisceart Bhaile Átha Cliath, príomhchathair na hÉireann. Tá an ceantar suite i gceantar poist Bhaile Átha Cliath a Ceathair, agus is minic a thugtar le fios go bhfuil "meon BhÁC 4" - scothaicmeachas agus Gallbhá - láidir i nDomhnach Broc. Mar sin, tugann Gaeilgeoirí áirithe *Domhnach Brocach* ar an áit uaireanta. 

Tá ceanncheathrúna a lán eagraíochtaí éagsúla lonnaithe i nDomhnach Broc, ar nós Raidió Telefís Éireann (RTÉ), chomh maith le ceanncheathrú rugbaí Chúige Laighean. Tá príomhoifigí Chumann Rugbaí na hÉireann ag obair os comhair an staidiam i nDomhnach Broc, agus foireann rugbaí Laighean ag imirt a gcluichí baile sa staidiam.

## Stair

Ciallaíonn Domhnach Broc *Cill Naomh Broc*. Bean de sheachtar iníonacha Dhallbhronaigh ó Chontae na Mí ab ea Broc. Deirtear gur bhunaigh Broc clochar ar bhruach na Dothra san ochtú haois, agus tá stáisiún na nGardaí agus reilig suite ansin anois. 

I ngnáthchaint an Bhéarla, baintear úsáid as leagan Béarla an logainm, *Donnybrook*, le tagairt do chíréibí is do scliúchais. Creidtear gurbh é aonach Dhomhnach Broc is bunús don fhocal seo. Bhí aonach aithnidiúil i nDomhnach Broc ón meánaois i leith, ach má bhí, chuala an saol mór iomrá ar an meisceoireacht a bhain leis an aonach agus ar an mbruíonachas is ar an mbrilsce a tháinig sna sálaí ag an meisce. Bhí an foréigean chomh dona is gur éiligh an Eaglais Chaitliceach cosc a chur leis an aonach, agus sa bhliain 1855, tháinig deireadh leis. Níl de chuimhne ar an aonach inniu ach ainm an ollmhargaidh úd *Donnybrook Fair*.

## Áitritheoirí Cáiliúla

### Scríbhneoirí

* Patrick Kavanagh
* Anthony Trollope
* Flann O'Brien nó Myles na gCopaleen nó Brian Ó Nualláin; bhí sé ina chónaí ar Ascaill Belmont.
* Benedict Kiely
* Padraic Colum
* Breandán Ó Beacháin
* Denis Johnston agus a bhean chéile Shelah Richards

### Daoine eile

* Jack B. Yeats
* Sir Ernest Henry Shackleton
* John Boyd Dunlop (an bonn rúibéar)
* Guglielmo Marconi 
* Eamon de Valera (Úachtarán na hÉireann)
* Pádraig Anraí Mac Piarais 
* An Raghaille 
* Mícheál Seán Ó Coileáin 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Cabo Verde

Tír atá suite san Aigéan Atlantach amuigh ó chósta na hAfraice is ea **Cabo Verde**, nó **República de Cabo Verde** go hoifigiúil. Tá an t-ainm **Rinn Verde** in úsáid i nGaeilge freisin. Is é Praia an phríomhchathair.

## Tagairtí

Catagóir:Rinn Verde
Poblacht Dhaonlathach Arabach an tSahára

Tír san Afraic - a bhfuil aitheantas teoranta air - is ea **Poblacht Dhaonlathach Arabach an tSahára**. Is é El Aaiún an phríomhchathair ainmniúil ach tá an rialtas suite i mBir Lehlou in oirthuaisceart an tSahára Thiar.

## Stair
Le breis agus 35 bliain anuas tá feachtas ar siúl ag an Saharawi, muintir an tSahára Thiar, chun neamhspleáchas a bhaint amach ó Mharacó, a ghlac seilbh ar an dúiche in 1975 nuair a d’imigh na Spáinnigh i ndiaidh dóibh bheith i gceannas ann ó dheireadh an 19ú Céad.

Bunaíodh ‘Poblacht Dhaonlathach Arabach an tSahára’ le cur i gcoinne éilimh na Maracach ar an talamh ach thar na blianta díbríodh na mílte teifeach Saharawi ón dúiche agus cáintear Maracó go minic mar gheall ar chearta daonna phobal an tSahára a shárú go fóill.

Sa bhliain 2016, fuair Mohammed Abdelaziz bás, bunaitheoir agus ceannaire ar an ngluaiseacht Polisario ar feadh dhá scór bliain.

Tháinig an t-aighneas chun cinn arís i mí na Samhna 2020 nuair a mharaigh fórsaí Maracacha roinnt teifeach i gcampa i dtuaisceart na tíre. Tá cainteanna idir an dá ghrúpa i ndúsháinn ó shin.

Ach cé go bhfuil muintir an tSahára Thiar ag maireachtáil faoi na coinníollacha seo le fada, níl aon laghdú tagtha ar a misneach, ná baol air.

## Féach freisin

* An tSahára Thiar

## Tagairtí

Catagóir:Poblacht Dhaonlathach Arabach an Sahára
Catagóir:Sahára Thiar
Catagóir:Maracó
Catagóir:An Ailgéir
Oileáin na dTurcach agus Caicos

Críoch thar lear de chuid na Ríochta Aontaithe is ea **Oileáin na dTurcach agus Caicos**. Tá an chríoch suite i dtuaisceart an réigiún Chairib, taobh thoir theas ó na Bahámaí agus ó thuaidh ón Easpáinneoil, 914 km amach ó Miami. Turasóireacht agus seirbhísí airgeadais eischósta na codanna is tábhachtaí i ngeilleagar na n-oileán. Tá 49,000 duine ina gcónaí ar na hoileáin, 23,769 ar Providenciales.

Tá an dá ghrúpa oileán ann, mar atá na hOileáin Caicos agus Oileáin na dTurcach. Tá an hOileáin Caicos i bhfad níos mó ná an grúpa eile. Daoine ó Bheirmiúda ag cruinniú salainn na chéad áitritheoirí Eorpacha ar na hoileáin sna 1680idí. Bhain na foghlaithe mara úsáid fhorleathan as na hoileáin luatha. Chuir Dílseoirí ó na 13 choilíneacht fúthu sna hoileáin sna 1780idí. Rinne siad iarracht barra mar an chadás a shaothrú, ach d'éirigh siad as i ndiaidh tamaill mar gheall ar neamthorthúlacht na hithreach agus chuaigh siad le cruinniú an tsalainn.

 

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na Ríochta Aontaithe
Cill (bitheolaíocht)

thumb|right|280px|

Is í **an chill** (ón Laidin "cella", rud a chiallaíonn "seomra beag") an t-aonad bunúsach struchtúrach, feidhmiúil, agus bitheolaíoch de gach orgánach beo, agus an t-aonad is lú gur féidir a mhacasamhlú go neamhspleách. Go minic, tugtar *bloic thógála na beatha* orthu. Glaoitear Bitheolaíocht cheallach ar staidéar na gceall.

Bíonn cealla comhdhéanta dechíteaplasma a bhíonn scannánfholaithe, ina bhfuil go leor bithmhóilíní, mar shampla próitéiní agus aigéid núicléasacha. Is féidir orgánaigh a rangú mar aoncheallach (comhdhéanta de chill aonair; lena n-áirítear baictéir) nó ilcheallach (lena n-áirítear plandaí agus ainmhithe). Cé nach ionann líon na gceall i bplandaí agus ainmhithe ó speiceas go speiceas, bíonn thart ar 100 trilliún (1014) cill san duine. Tá an chuid is mó de na cealla i bplandaí agus ainmhithe sofheicthe ach amháin faoin micreascóp, le toisí idir 1 agus 100 micriméadar.

Ba ea Robert Hooke a chéad d'aimsigh an chill, sa bhliain 1665. Nuair a chonaic Robert Hooke planda i micreascóp bhí sé cosúil le mainistir. Chum Robert Hooke téarma nua: “cill.” Deir "Teoiric na gCeall", a tháinig chun cinn sa bhliain 1839 a bhuí le Matthias Jakob Schleiden agus Theodor Schwann, go mbíonn gach orgánach comhdhéanta de chill amháin nó níos mó, gurb iad na cealla aonad bunúsach an struchtúir agus na feidhme, i ngach orgánach beo, go dtagann gach cill ó chill eile a bhí ann roimhe, agus go bhfuil, ag gach cill, an fhaisnéis oidhreachtúil is gá chun feidhmeanna na cille a rialú agus faisnéise a tharchur don chéad ghlúin eile. Tháinig cealla chun cinn ar an Domhan, ar a laghad 3.5 billiún bliain ó shin. 

Catagóir:Bitheolaíocht
Oileáin Bhriotanacha na Maighdean

Críoch thar lear de chuid na Ríochta Aontaithe is ea iad **Oileáin Bhriotanacha na Maighdean**. Tá an chríoch suite i Muir Chairib. Is é Road Town an príomhbhaile.

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na Ríochta Aontaithe
Staid Hristo Botev (Blagoevgrad)

Is staid ilchuspóireach spóirt i mBlagoevgrad na Bulgáire í **Staid Hristo Botev**. Úsáideann an fhoireann sacair PFC Pirin Blagoevgrad an staid faoi láthair. Is féidir 16,000 duine a thoilleadh sa staid.

## Tagairtí

Catagóir:Staideanna spóirt sa Bhulgáir
Sliabh Süphan

Is bolcán in oirthear na Tuirce é **Sliabh Süphan** nó *Süphan Dağı* as Tuircis. Tá an sliabh suite thuas ó Loch Van. Is é an dara bolcán is airde sa Tuirc.

## Tagairtí

* Clár Bholcánachais Domhanda 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Tíreolaíocht na Tuirce
Vesturbyggð

Is bardasacht i Vestfirðir na hÍoslainne í **Vesturbyggð**. Sa bhliain 2007 bhí 920 duine ina gcónaí ann.

## Naisc Sheachtracha
Suíomh Vesturbyggð 

Catagóir:Tíreolaíocht na hÍoslainne
Accenture

Is comhlacht seirbhísí comhairleacha, bunaithe i mBaile Átha Cliath, é **Accenture** plc. Is i mBaile Átha Cliath atá a gceanncheathrú in ainm a bheith, ach tá an comhlacht liostálaithe ar an NYSE:mar ACN. Cuireann Accenture seirbhísí ar fáil do bhancanna, eagrais stáit agus mórchuideachtaí tionsclaíochta agus cógaisíochtaí ar fud na cruinne.
[clé|mion|[Tairiscint phoiblí thosaigh ar an NYSE, 2001]]

### Gnó
[clé|mion|[Osló|Oslo, Pride 2015]]
Sa bhliain 2007, bhí breis is 175,000 duine i 49 tír fostaithe ag Accenture, agus ghin an comhlacht glanioncam de US$20 billiún. I dtús na bliana 2023, bhí 738,000 duine ag obair ann agus glanioncam de US$62 billiún.

D'fhógair Accenture ar 23 Márta 2023 go raibh 2.5% den fhoireann dhomhanda le ligean chun siúil acu, nó 19,000 duine.  Léiriú ab ea é sin ar an drogall a bhí ar chorparáidí móra, i bhfianaise na héiginnteachta eacnamaíochta a bhí ann sa bhliain 2023, airgead a chaitheamh ar na seirbhísí comhairleacha  a chuireann leithéidí Accenture ar fáil.
clé|mion|Julie Sweet,  príomhfheidhmeannach ó 2016, bunaithe sna S.ABhí na cuideachta seirbhísí buailte go dona ag an ngearradh siar sa bhliain 2022/2023 ag mórchuideachtaí teicneolaíochta ar nós Meta srl. Bhí - agus tá - na mílte fostaí ag Accenture ag feidhmiú mar a bheadh seachfhoinsithe – curtha amach ag obair ar chonradh – le ollchuideachtaí teicneolaíochta cosúil le Meta agus Microsoft.

### Accenture in Éirinn
I dtús na bliana 2023, bhí thart ar 6,500 duine fostaithe ag an gcomhlacht in Éirinn agus d'fhógair Accenture go raibh siad le suas le 400 ball foirne in Éirinn a ligean chun siúil as a gcuid postanna. Ach ar 31 Iúil, d'fhógair an comhlacht go raibh beagnach 900 duine ag imeacht .

Sin 14% den 6,500 atá fostaithe acu sa tír.

#### Accenture agus an Ghaeilge
I mí Iúil 2007 bunaíodh *Cumann Gaelach Accenture*, chun an Ghaeilge a chur chun cinn sa chomhlacht. Bhí breis is 250 duine cláraithe mar bhaill, ceann de na grúpaí sóisialta is mó i Accenture in Éirinn. 

Sa bhliain 2023, ní raibh focal ar bith as Gaeilge le fail ar shuíomh Accenture.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

*
* Accenture Announces Proposed Change of Incorporation to Ireland newsroom.accenture.com 26/05/09 Aisghabháil: 06/09/10
Catagóir:Comhlachtaí Éireannacha
Catagóir:Comhlachtaí Comhairleacha
Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha
Catagóir:Comhlachtaí ilnáisiúnta
John Donne

thumb|clé|John Donne

B'fhile meitifisiciúil Sasanach é **John Donne** nó **Dunne** (1572 – 31 Márta, 1631) le linn réimeas Rí Séamus I Shasana. Bhí sé ina dhlíodóir agus ina eaglaiseach chomh maith. 
clé|mion|1639

## Saol
Mac le teaghlach Caitliceach séantach ab ea.  D'fhreastail sé ar Ollscoil Oxford agus Ollscoil Cambridge freisin. Ach ní raibh sé in ann céim a fháil mar gheall ar a chreideamh ag an am. D'éirigh sé as ina dhiaidh sin, chun teacht isteach in Eaglais Shasana agus bhí ina phoileimiceoir frith-Chaitliceach iomráiteach. 

Rinne sé staidéar ar an dlí ag Thavie's Inn, ósta de chuid na seansaireachta. Ligeadh isteach i Lincoln's Inn é sa bhliain 1592, cé nár glaodh chun an Bharra é riamh. Ag an am céanna, bhí Dunne ag dlíodóireacht ar bhealach éigin ar feadh an chuid is mó dá shaol fásta; deireadh a phoist sa rítheaghlach tar éis dó pósadh go neamhfhianaithe ba chúis leis seo den chuid is mó.

Ar iarratas Rí Séamas, oirníodh ina ministir in Eaglais Shasana é sa bhliain 1615. Toisc go raibh oiliúint agus taithí sa dlí aige, iarradh air go minic a bheith ina bhreitheamh eaglasta.

Nuair a ceapadh mar Dhéan Ardeaglais Naomh Pól é sa bhliain 1631, bhain sé sláine airgeadais amach, go deireadh a shaoil. Mar sin féin, bhí scamall bróin ar na blianta a bhí fágtha dó mar gheall ar mhéala agus ar thinneas. Mhéadaigh múnla an chreidimh a bhí ar a chuid scríbhinní, nach raibh gaol aige leis an spraíúlacht agus an sceipteachas a bhaineann le cuid mhór den saothar a rinne sé níos luaithe.
clé|mion|‘Ní oileán duine ar bith,’  nó "No man is an Iland, intire of it selfe; every man is a peece of the Continent, a part of the maine."

## Saothar
File meitifisiciúil a raibh domhan na gcéadfaí á chíoradh agus á cheiliúradh aige go rí-mhinic ba ea Donne.

‘Ní oileán duine ar bith,’ nó  a scríobh John Donne, i gceann dá chuid dánta is cáiliúla.  

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1572
Catagóir:Básanna i 1631
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Diagairí na Críostaíochta
Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt
IA-32

Is ailtireacht tacar treoracha é **IA-32** nó *Intel Archtitecure* 32 giotán a úsáidtear ar mhicreaphroiseálaithe Intel.

## Féach freisin
* Ailtireacht x86

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ailtireacht ríomhairí
Tacar treoracha

Is é an grúpa iomlán struchtúrtha é **tacar treoracha** de charachtair agus de shainithe atá le haistriú chuig an ríomhaire de réir mar a ritear oibríochtaí.

* CISC - *complex instruction set computer* nó ríomhaire tacar treoracha coimpléascacha
* RISC - *reduced instruction set computer* nó ríomhaire le tacar laghdaithe treoracha

## Tacair treoracha mór le rá
* IA-32

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ailtireacht ríomhairí
Viswanathan Anand

Is ficheallaí é **Viswanathan Anand** (11 Nollaig 1969 a rugadh i Chennai, san India). thumb|200px|Vishy Anand|clé
## Tús a shaoil
Bhuaigh Anand Comórtas Chraobh Fichille na hIndia nuair nach raibh sé ach 16 bliana d'aois. Bhí cáil air i gcónaí ó thaobh cé chomh tapaidh a d'imríodh sé. Aithníodh é mar cheann de na himreoirí is fearr ar domhain é ó thús na 1990í i leith. 

## Gairm
Tháinig sé i gcomharbacht ar Vladimir Kramnik mar Churadh Domhanda Fichille ar an 29 Meán Fómhair 2007, nuair a bhuaigh sé Comórtas Chraobh an Domhain i gCathair Mheicsiceo. Fuair sé an ceann is fearr ar Kramnik i sraith cluichí don chraobh dhomhanda i mBonn, an Ghearmáin i mí Deireadh Fómhair 2008 (+3 -1 =7). 

Choimeád Anand an chraobh dhomhanda nuair a bhuaigh sé ar Veselin Topalov i sraith cluichí i Sóifia sa bhliain 2010. Bhí na fir dubha aige sa chluiche deireanach ar an 11 Bealtaine ach fuair sé an ceann is fearr ar Topalov chun bua 6.5-5.5 a fháil.

Chaill Anand an teideal sa bhliain 2013 tar éis dó cailliúint i sraith cluichí i gcoinne Magnus Carlsen (+0 -3 =7).

## Féach freisin

* Imreoirí fichille

## Tagairtí

Anand, Viswanathan
Anand, Viswanathan
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí fichille
Sliabh Takahe

Is bolcán suanach é **Sliabh Takahe** atá suite 64 km thoir theas ó Sliabh Toney i gCríoch Marie Byrd in Antartaice.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Antartaice
Sliabh Kazbek

Is bolcán suanach i Sléibhte Cugais é **Sliabh Kazbek** (Rúisis:Казбек, *Kazbek*; Oiséitis:Урсхох, *Urskhokh*). Tá an sliabh suite ar an teorainn idir an Rúis agus an tSeoirsia. Is é Sliabh Kazbek an tríú ball is airde sa tSeoirsia. Tugtar *Mqinvari* air sa tSeoirsis, focal a chiallaíonn "Sliabh Oighir".

## Tagairtí
* Grianghraif

Kazbek
Kazbek
Sliabh Karisimbi

Is bolcán suanach i Sléibhte Virunga é **Sliabh Karisimbi** atá suite ar an teorainn idir Ruanda agus Poblacht Dhaonlathach an Chongó. Is é Sliabh Karisimbi an sliabh is airde sa sliabhraon.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAfraice
Sliabh Recheshnoi

Is bolcán suanach atá suite i Sliabhraon Ailiúit ar oileán Umnak é **Sliabh Recheshnoi**.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Alasca
Sliabh Napier

Is bolcán suanach é **Sliabh Napier** atá suite i Victoria na hAstráile. Ceann amháin de chuid na bolcán is óige sa tír, tá sé lonnaithe i bPáirc Náisiúnta Sliabh Napier 270 km thiar ó Mhelbourne agus 17 km theas ó Hamilton, Victoria.

## Tagairtí
* Volcano World 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Tíreolaíocht na hAstráile
Sliabh Tendürek

Is bolcán in oirthear na Tuirce é **Sliabh Tendürek** nó *Tendürek Dağı* as Tuircis. Tá an sliabh suite in aice leis an Iaráin.

## Tagairtí

* Clár Bholcánachais Domhanda 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Tíreolaíocht na Tuirce
Oileán Paulet

Bolcán agus oileán atá suite amach ó chósta oirthuaiscirt Leithinis na hAntartaice. B'é turas taiscéalaíochta Briotanach faoi chúram James Clark Ross a tháinig ar an oileán sna blianta 1839-1843.

Is coilíneacht do phiongaine Adelie é an t-oileán agus tuigtear go bhfuil níos mó ná 200,000 ceann ann.

## Tagairtí
Smithsonian Institute 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Oileáin
Catagóir:Antartaice
Spásteileascóp Hubble

Teileascóp is ea **Spásteileascóp Hubble** a scaoileadh chun bealaigh ar 24 Aibreán 1990, agus é ag timpeallú an domhain ó shin i leith.

mion|clé|177x177px
mion|clé|177x177px

Is féidir leis an spásteileascóp Hubble íomhánna i bhfad níos fearr de na réaltaí agus na reanna neimhe eile a thabhairt dúinn ná leis na teileascóip atá suite ar dhroim an domhain, ó nach bhfuil aer an atmaisféir ag cur isteach air, agus é thuas sa spás. Sna blianta 1990idí, 2000idí agus 2010idí, thug Hubble na híomhánna is fearr riamh a thabhairt dúinn, ag an am sin, ar na réaltaí, réaltraí agus grianchórais atá fad uainn.

Ní hé spásteileascóp Hubble an chéad teileascóp den chineál seo, ach ba é an ceann is mó a chuir le heolas an chine dhaonna ar an domhainspás, roimh an James Webb, a lainseáladh sa bhliain 2021.

mion|clé|177x177px

## Fionnachtana

* Thaispeáin Hubble dúinn go bhfuil b'fhéidir thart ar thrilliún réalta ann. Agus tá breis agus 100 billiún réaltra ar nós Andromeda sa chruinne ar fad, is cosúil. 
* Tháinig Hubble ar ghealach nua ar fithis mórthimpeall ar an bpláinéad Neiptiún i 2014, an pláinéad gorm‑uaine sin atá i bhfad i gcéin. 

## Tréithe
Tá mais 11,110 kg ag Spásteileascóp Hubble.

Má théann aon rud mícheart leis an teileascóp, tá sé an-dhaor chun é a dheisiú. Caithfidh tointeálaí spáis dul ann chun na deisiú a dhéanamh.

## Sanasaíocht
Tá an spásteileascóp seo ainmnithe as Edwin Hubble, réalteolaí Meiriceánach a bhí ina cheannródaí i dtaighde na réaltraí.

## Féach freisin

* Spásteileascóp James Webb

## Tagairtí

Catagóir:Spásteileascóip
Sliabh Moulton

Sliabh leathan atá clúdaithe le sneachta agus oighear is ea **Sliabh Moulton** san Antartach. Is bolcán marbh é an sliabh atá lonnaithe 16 km thoir ó Shliabh Berlin i Sléibhte Flood i gCríoch Marie Byrd.

250px|thumb|clé|Léarscáil thopagrafach sléibhte Moulton agus Berlin


Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Antartaice
Aontas Fichille Idirnáisiúnta

Is eagraíocht idirnáisiúnta suite san Eilvéis é **An tAontas Fichille Idirnáisiúnta**  nó **Cónaidhm Fichille an Domhain**, ar a dtugtar **FIDE** de ghnáth (ón acrainm Fraincise *Fédération Internationale des Échecs*), a nascann na heagraíochtaí fichille náisiúnta éagsúla agus a fheidhmíonn mar údarás rialaithe ar chomórtais fichille idirnáisiúnta. 

Bunaíodh FIDE i bPáras ar an 24 Iúil 1924. Is é *Gens una sumus* (Is teaghlach amháin muid) mana na heagraíochta. Sa bhliain 1999 d’aithin Coiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha FIDE.  Ó bhí an 21 Nollaig, 2023, tá 201 ballstát ag FIDE. Tháinig *Arkady Dvorkovich* i gcomharbacht ar *Kirzan Ilyumzhnov*(Uachtarán na Cailmíce, Poblacht Fhéinrialaitheach na Rúise) in 2018.

## Uachtaráin FIDE

* Alexander Rueb Ísiltír : 1924 - 1939
* Augusto de Muro an Airgintín : 1939 - 1946
* Alexander Rueb Ísiltír : 1946 - 1949
* Folke Rogard an tSualainn : 1949 - 1970
* Max Euwe Ísiltír  : 1970 - 1978
* Fridik Olafsson Íoslainn : 1978 - 1982
* Florencio Campomanes  : 1982 - 1995
* Kirzan Ilyumzhnov Rúis : 1995 - 2018
* Arkady Dvorkovich Rúis : 2018 - 2026

## Curaidh  FIDE

## Craobhchomórtais fichille nach bhfuil eagraithe ag FIDE

## Mná (FIDE)

## Oilimpiad Ficheall

## Oilimpiad na mBan

## Féach freisin

* Aontas Fichille na hÉireann

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín FIDE
* Aontas Fichille na hÉireann

Catagóir:Ficheall
Sliabh Aragats

Is sliabh agus bolcán marbh é **Sliabh Aragats** atá suite thiar thuas amach ó phríomhchathair na hAirméine, Eireaván. Is é an ball is airde sa tír. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Aragats
Uetersen

Cathair i dtuaisceart na Gearmáine is ea **Uetersen** []. Tá sé suite i Schleswig-Holstein, an stáit is tuaisceartaí sa tír, 30 km siar ó thuaidh de Hamburg. Ritheann an abhainn Pinnau tríd an gcathair. Bhí 18,618 daoine ina gcónaí in Uetersen sa bhliain 2022. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte sa Ghearmáin
Sliabh Andrus

Is bolcán suanach i Sliabhraon Ames i gCríoch Marie Byrd na hAntartaice é **Sliabh Andrus**. Tá an sliabh lonnaithe 3.2 km thoir theas ó Sliabh Boennighausen.

Tá caildéara 4.5 km ar leithead suite ar mhullach an bholcáin.

250px|thumb|clé|Léarscáil thopagrafach an Sliabhraoin Ames (scála 1:250,000) ó USGS Sliabh Kosciusko


## Naisc Sheachtracha
* http://usarc.usgs.gov/antarctic_atlas/ 
* http://www.skimountaineer.com/

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Antartaice
Arenal (bolcán)

Bolcán beo i gCúige Alajuela, Cósta Ríce, is ea **Arenal**. Tá sé suite in iarthuaisceart na tíre timpeall 90 km ó Shan José. Bhí an sliabh aitheanta mar bholcán sa 19ú haois ag taighdeoirí iasachta. Tugtar na h-ainmneacha "Volcan Costa Rica, Rio Frio", Bolcán "Canastos" agus "Cerro de los Guatusos" air ag an am sin. Is é Arenal an bolcán is óige agus is gníomhaí i gCósta Ríce. Tá sé níos mó ná 4000 bliain d'aois.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Corazón

Bolcán suanach is ea **Corazón** atá suite 30 km thiar theas ó phríomhchathair Eacuadór.

## Naisc Sheachtracha
* Corazon 2003 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Meiriceá Theas
Öræfajökull

Is bolcán beo atá clúdaithe le hoighear é **Öræfajökull**. Tá an bolcán lonnaithe i bPáirc Náisiúnta Skaftafell in oirdheisceart na hÍoslainne.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÍoslainne
Bosco

thumb|200px|Bosco
Ba chlár teilifíse Éireannach a craoladh sna seachtóidí agus sna hochtóidí é **Bosco**.

## Bosco féin
Bhí Bosco ina phuipéad le gruaig dhearg agus éadaí glasa agus bána air (nó uirthi, ní raibh a inscne luaite ar an gclár) i gcónaí.

## Na láithreoirí
I rith na mblianta bhí roinnt mhaith láithreoirí ag obair le Bosco, leithéidí Jonathan (Ryan), Marian (Richardson), Frank (Twomey), Gráinne agus Philip. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* boscosbox.com

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1979
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1981
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir do pháistí
Sliabh Frakes

Bolcán suanach i Sléibhte Crary i gCríoch Marie Byrd na hAntartaice is ea **Sliabh Frakes**. Is í Sliabh Frakes an ball is airde sa sliabhraon.

[thumb|none|250px|Léarscáil thopagrafach sléibhte Frakes agus [Sliabh Steere|Steere (scála 1:250,000) ó USGS Sléibhte Crary]]


## Naisc Sheachtracha
* http://www.skimountaineer.com/ROF/ROF.php?name=Frakes

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Antartaice
Sliabh Overlord

Is sliabh mór agus bolcán marbh é **Sliabh Overlord**. Tá sé suite ar chríoch Ardchláir Deception, 80 km isteach ó chósta Mhuir Ross agus thoir ó oighearshruth Aviator. Tá an chuid is mó den cón clúdaithe le hoighear, agus tá caildéara 1.9 km ar leithead aige. Ceaptar go bhfuil an bolcán marbh mar tá na carraigeacha bolcánacha ar an taobh thiar níos mó ná 7 milliún bliain d'aois.

250px|thumb|clé|Léarscáil thopagrafach Sléibhe Overlord (scála 1:250,000)


Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Antartaice
Sliabh Steere

Is sliabh agus bolcán atá suite 6.4 km ó Sliabh Frakes i gCríoch Marie Byrd na hAntartaice é **Sliabh Steere**. 

thumb|none|250px|Léarscáil thopagrafach sléibhte Frakes agus Steere (scála 1:250,000) ó USGS Sléibhte Crary


## Naisc Sheachtracha
* http://www.skimountaineer.com/ROF/ROF.php?name=Steere

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Antartaice
Sliabh Melbourne

Bolcán beo atá suite idir Bá Wood agus Bá an Talún Nua i gCríoch Victoria na hAntartaice is ea **Sliabh Melbourne**. Tháinig James Clark Ross ar an sliabh sa bhliain 1841 agus thug sé an t-ainm "Melbourne" in ainm príomh-aire na Ríochta Aontaithe, an Tiarna Melbourne.

250px|thumb|clé|Léarscáil thopagrafach Sléibhe Melbourne (scála 1:250,000) ó USGS Sliabh Melbourne


## Naisc Sheachtracha
* Clár Bolcánachais an Domhain 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAntartaice
Catagóir:Antartaice
Sliabh Azuma

Bolcán beo atá suite ar oileán Honshū na Seapáine is ea **Sliabh Azuma**.

## Naisc Sheachtracha
* Clár Bolcánachais an Domhain 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:An tSeapáin
Mainistir Bheigthí

Fothracha mainistreach Cistéirsí cois Bóinne i gContae na Mí is ea **Mainistir Bheigthí** (*Bective Abbey* as Béarla). Bhunaigh Murchad Ua Maeil Sheachlainn, Rí na Mí, í sa bhliain 1150 mar fho-mhainistir den Mhainistir Mhór, agus tiomnaíodh í don Mhaighdean Bheannaithe. Bhíodh suíochán ag ab na mainistreach seo i bParlaimint na Páile sna meánaoiseanna, agus é ina údarás saolta agus spioradálta araon. Bhí sí ar na chéad mhainistreacha in Éirinn a cuireadh faoi chois le linn Dhíscaoileadh na Mainistreacha sna blianta 1535/36, ó ba rud é go raibh sí chomh gar sin d'ionad cumhachta na nGall i mBaile Átha Cliath. 

In ainneoin nach bhfuil ach fothracha ann anois, tá dea-chaoi orthu i gcomparáid le go leor dá leithéid ón ré chéanna. Is séadchomhartha náisiúnta í agus tá í ar oscailt don phobal.

## Ábhair Shainspéise

Rinneadh cuid de radhairc an scánnáin *[[Braveheart]]*, le Mel Gibson, a scannánú i Mainistir Bheigthí sna 1990idí.

## Tagairtí

## Leabhair Thagartha
* Boylan, Henry, *A Valley of Kings: The Boyne,* (Baile Átha Cliath 1988)


Íomhá:Bective Abbey 03.jpg
Íomhá:Bective Abbey 02.jpg


Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Cistéirseach
An Mhainistir Mhór

Ba í **An Mhainistir Mhór** an chéad mhainistir Chistéirseach in Éirinn. *Mellifont Abbey* a thugtar uirthi sa Bhéarla, ainm a tháinig ón Laidin: 'Tobar Meala'. Bunaíodh í sa bhliain 1142. Tá sí suite i gContae Lú, thart ar 10km ó Dhroichead Átha. Níl fágtha di anois ach fothracha agus is séadchomhartha náisiúnta é an suíomh.

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Cistéirseach
Catagóir:Mainistreacha Cistéirseach
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gcontae Lú
Na Balcáin

Is grúpa de thíortha Slavacha iad **Na Balcáin** agus Muir Aidriad ar thaobh amháin agus an Mhuir Dhubh ar an taobh eile dhíobh. Bhí siad le fada faoi smacht na hImpireachta Otamánaí sa deisceart ach, ag tús an fichiú haois, bhí siad faoi thionchar Ríocht na hOstaire 's na hUngáire a bhí lastuaidh díobh. Theastaigh ó stáit Shlavacha cosúil leis  agus an Bhoisnia-Heirseagaivéin agus an tSeirbia a bheith iomlán neamhspleách ón Ostair-Ungáir agus d’fhéach siad ar Impireacht na Rúise le haghaidh tacaíochta.

## Sainmhíniú agus Teorainn

Is áit í leithinis na mBalcán in oirdheisceart na hEorpa atá timpeallaithe le huisce ar thrí thaobh: Muir Aidriad siar, An Mheánmhuir ó dheas agus an Mhuir Dhubh soir. De ghnáth deirtear gurb iad na haibhneacha Danóib, Sava agus Kupa an teorainn ó thuaidh.

thumb|300px|right|Léarscáil na mBalcán sa bhliain 1891
Tíortha go hiomláin suite insan leithinis:
*  An Albáin
*  An Bhoisnia-Heirseagaivéin
*  An Bhulgáir
*  An Ghréig
*  An Chosaiv (leo siúd a thug aitheantas don áit.)
*  An Mhacadóin Thuaidh
*  Montainéagró

Tíortha le formhór na tíre suite ar an leithinis:

*  An Chróit
*  Seirbia

Tíortha le achar beag suite ar an leithinis:

*  An Iodáil
*  An Rómáin
*  An tSlóivéin
*  An Tuirc

Balcáin, Na
Sliabh Hampton

Sliabh agus bolcán marbh is ea **Sliabh Hampton**. Tá sé suite i gCríoch Marie Byrd na hAntartaice. Is é an ceann is tuaisceartaí sa Sliabhraon Executive Committee

250px|thumb|clé|Léarscáil thopagrafach Sléibhe Hampton (scála 1:250,000) ó USGS Sliabh Hampton


## Naisc Sheachtracha
* USGS GNIS: Sliabh Hampton

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Antartaice
Sliabh Nares

Sliabh mór atá suite theas ó Sliabh Albert Markham i Sléibhte Churchill is ea **Sliabh Nares**. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Antartaice
Sliabh Morning

Bolcán suanach atá suite in aice le Sliabh Discovery agus thoir ón oighearshruth Koettlitz i gCríoch Victoria is ea **Sliabh Morning**.

## Naisc Sheachtracha
* USGS GNIS: Sliabh Morning

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Antartaice
Sliabh Akutan

Bolcán beo in Alasca is ea **Sliabh Akutan**. Tá sé lonnaithe i Sliabhraon Ailiúit ar na hOileáin Ailinie.

## Tagairtí
* Clár Bolcánachais an Domhain 

## Naisc Sheachtracha
* Faireachlann Bolcán Alasca 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Alasca
Carraig Phádraig

Is sean daingean agus láthair eaglasta stairiúil í **Carraig Phádraig** (*The Rock of Cashel* as Béarla). Tá sí suite ar imeall bhaile Chaisil, i gContae Thiobraid Árann. 

Níl ach fothracha ann anois, cé gur séadchomhartha náisiúnta í agus tá athchóiriú déanta ag Oifig na nOibreacha Poiblí ar chuid mhaith de na foirgnimh ar an láthair. Tá an baile suite in aice leis an mbóthar náisiúnta ó Bhaile Átha Cliath go Corcaigh, an N8. 

## Stair
Baineann an chuid is mó de na foirgnimh ar an láthair ón 12ú agus ón 13ú haois, cé go raibh an áit ina ríchathaoir ag Ríthe na Mumhan ar feadh na gcéadta bliain roimhe sin.

Tharla Creachadh Chaisil ar 15 Meán Fómhair 1647, le linn Chogadh na hAon Bhliana Déag, nuair a rinne Murchadh Ó Briain (nó an Iarla Inse Chuinn) scrios iomlán ar gharastún na Comhdhála, a bhí lonnaithe ar Charraig Phádraig. 

## Féach freisin

* Creachadh Chaisil, 1647

## Naisc sheachtracha
* Eolas breise as Gaeilge faoi Charraig Phádraig ar shuíomh gréasáin 'Oidhreacht Éireann'

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Críoch Victoria

[thumb|deas|250px|Antartaice le Críoch Victoria suite in aice le [Oighearchlár Ross|hoighearchlár Ross]]
Críoch san Antartaice is ea **Críoch Victoria**, teorantach le Muir Ross thoir agus le Críoch Wilkes thiar. Tháinig James Clark Ross ar i Mí Eanáir 1841 agus thug sé an t-ainm Críoch Victoria uirthi in ainm Banríona Victoria na Ríochta Aontaithe.

Tá na Sléibhte Trasantartacha suite sa réigiún.

Catagóir:Antartaice
Caiseal (Tiobraid Árann)

thumb|left|CaisealBaile i gContae Thiobraid Árann é **Caiseal** (nó **Caiseal Mumhan**). Tá séadchomhartha náisiúnta cáiliúil, Carraig Phádraig, suite in aice leis. Suite in aice leis an mbóthar náisiúnta ó Bhaile Átha Cliath go Corcaigh, an N8, atá an baile.

thumb|left|Carraig Phádraig

### Stair
Tharla Sléácht Chaisil ar 15 Meán Fómhair 1647, le linn Chogadh na hAon Bhliana Déag, nuair a rinne Murchadh Ó Briain (nó an Iarla Inse Chuinn) scrios iomlán ar gharastún na Comhdhála, a bhí lonnaithe ar Charraig Phádraig.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Thiobraid Árann
Catagóir:Bailte le ardeaglaisí in Éirinn
Caiseal

Tá níos mó ná ciall amháin le **Caiseal**:

* Caiseal, Contae Thiobraid Árann (agus Carraig Phádraig)
* Caiseal, Contae na Gaillimhe
* Caiseal, Contae Dhún na nGall
* Caiseal, Contae Mhaigh Eo
* Caiseal, Contae Laoise
* Caiseal (ficheall)
* Caiseal (bréagán)

## Tagairtí
Porak

Bolcán suanach atá suite sa Sliabhraon Vardenis timpeall 20 km thoir theas ó Loch Sevan is ea **Porak**. Tá sé suite ar an teorainn idir an Airméin agus an Asarbaiseáin

## Naisc Sheachtracha
* Clár Bolcánachais an Domhain 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:An Airméin
Catagóir:Bolcáin na hAsarbaiseáine
Veronica Guerin

B'iriseoir Éireannach í **Veronica Guerin** (5 Iúil 1958 - 26 Meitheamh 1996). Scaoileadh í i luíochán ar thaobh an bhóthair, ar dhébhealach Nás na Rí. Mangairí drugaí a rinne an slad.

### Iriseoir iniúchta
Sna 1990idí, bhí Guerin og obair mar iriseoir imscrúdaitheach leis an Sunday Tribune, agus ansin an Sunday Independent. 

Bhí na tuairiscí seo ceannródaíoch, pearsanta agus thar a bheith léargasach. ‘Citizen Journalist’ á baisteadh uirthi le meas agus gean. Rinne sí agallamh eisiacha leis an Easpag Eamonn Casey agus scríobh sí scéal eisiach faoin útamáil a bhain le heiseachadadh Brendan Smyth.

Thosaigh sí ag dul sa tóir ar na mangairí drugaí agus coirpigh eile a bhí gníomhach i mBaile Átha Cliath. Cé gur bhain sí úsáid as leasainmneacha ina cuid iriseoireachta go minic, thosaigh sí ag fáil bagairtí mar gheall ar an obair a bhí á dhéanamh aici.

Sa bhliain 1995, bronnadh an *International Press Freedom Award* de chuid an 'Committee to Protect Journalists'.
clé|mion

## Feallmharú
Lámhachadh Guerin don chéad uair agus í sa bhaile ar an 30 Eanáir, 1995. Ba léir go raibh sí i ndainséar. Is mór an t-iontas, ag féachaint siar, nár deineadh a thuilleadh ó thaobh slándála
[clé|mion|Adhlacadh Guerin i [Reilig Bhaile an Dairdisigh (Dardish), cóngaracht le Aerfort Bhaile Átha Cliath.]]
Feallmharaíodh Guerin an bhliain ina dhiaidh sin, agus í ina suí ina hOpel Calibra ag na soilse tráchta ar Mótarbhealach Nás na Rí, cúpla míle amuigh ón gcathair. Ba bheirt fhear a bhí ag taisteal ar ghluaisrothair a rinne an t-ionsaí, sular theith siad go tapaidh ón láthair. D'éag Guerin ar an toirt.

Bhain an dúnmharú brúidiúil  creathadh, ní hamháin as iomairí na hiriseoireachta, na polaitíochta agus na coiriúlachta, ach as muintir na hÉireann ar fad. ‘Má táid sásta iriseoir a mharú, táid oiriúnach ar dhuine ar bith a mharú’ tuairim coitianta na tréimhse. "Ionsaí ar an nDaonlathas" a bhí ann, mar a dúirt Taoiseach an lae Seán de Briotún faoin eachtra.

### Triail
Ciontaíodh Brian Meehan as dúnmharú Guerin sa bhliain 1996.

Sa bhliain 2018, theip ar Meehan ina iarracht go gcuirfí a chiontú ar ceal ar phointe dlí. Bhí an cladhaire ag iarraidh go ndéanfaí iomrall ceartais dá chiontú.

### Iarmhairtí
Ar bhealaí éagsúla, thionscain dúnmharú Guerin leasú ar an mBunreacht agus cúpla reachtanna tábhachtacha ː

* an Séú Leasú Déag ar an mBunreacht, 1996 (maidir le bannaí),
* an tAcht um Fháltais ó Choireacht 1996, 
* an tAcht fán mBiúró um Shócmhainní Coiriúla 1996,
* an tAcht um Cheartas Coiriúil (Gáinneáil ar Dhrugaí), 1996 (a leathnaíodh coinneáil seacht lá thar chiontaí in aghaidh an Stáit den chéad uair, rud a tharla arís agus arís eile ina dhiaidh sin). 
* an tAcht um Bannaí, 1997, agus
* an tAcht um Chlúmhilleadh 2009

## Féach freisin

* Martin O'Hagan
* Lyra McKee

## Naisc

* Clár RTÉ 'Scannal
* Rinne Breandán M Mac Gearailt an léirmheas thar ceann Tuairisc.ie ar chlár de chuid RTÉ fúithi.

## Tagairtí

Guerin, Veronica
Guerin, Veronica
Guerin, Veronica
Guerin, Veronica
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Mangairí drugaí
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Sliabh Scott

Sliabh atá suite ar an taobh thiar de Críoch Graham in Antartaice is ea **Sliabh Scott**.

## Naisc Sheachtracha
* USGS GNIS: Sliabh Scott

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Antartaice
An Chearnóg Dhearg

thumb|240px|An Chearnóg Dhearg.
thumb|240px|
Is í **an Chearnóg Dhearg** (Rúisis: **Красная площадь**, *Krasnaya ploshchad*) an chearnóg is cáiliúla i Moscó na Rúise. Roinneann an chearnóg an Chreimil ón cheantar trádála traidisiúnta Kitay-gorod. Feictear ar an gcearnóg mar lár na cathrach ós rud é go spréann na príomhsráideanna amach uaithi. 

## Ainm agus Bunús
Is féidir stair na cearnóige a fheiceáil trí saothair ealaíne éagsúla, mar shampla i bpictiúir le Vasily Surikov, Konstantin Yuonand agus daoine eile. Bhíodh an áit clúdaithe le foirgnimh adhmaid, ach fuair Ivan III réidh leo sa bhliain 1493 mar bhí bagairt tine ann i gcónaí. Diaidh ar ndiaidh, baineadh úsáid as an gceantar oscailte mar príomh-áit margaíochta sa chathair. Níos déanaí arís, baineadh úsáid as le haghaidh searmanais poiblí agus forograíochta, agus corónú Sár na Rúise. 

Tagann an t-ainm ón *krasnaya* a chiallaíonn "dearg" nó "áilleacht". I dtús báire úsáideadh é le cur síos ar Ard-eadglais Naomh Basil agus i ndiaidh sin don chearnóg in aice leis. Meastar gur bhfuair sé an t-ainm sa 17ú haois. 

Catagóir:Cearnóga i Moscó
Cistéirsigh

Is ord manach de chuid na hEaglaise Caitlicí é **Ord na gCistéirseach**, ar a dtugtar na **Cistéirsigh** nó na **Manaigh Bhána** (mar gheall ar an aibíd bhán a chaitheann siad) chomh maith. Bhunaigh Robert Molesme an chéad mhainistir Chistéirseach sa bhliain 1098 ag Mainistir Cîteaux, agus bunaíodh an chéad mhainistir Chistéirseach in Éirinn ag an Mainistir Mhór, i gContae Lú. 

Cistéirsigh
Catagóir:Mainistreacha
Laksaa

Baile atá suite ar chósta Oileáin Mhanann is ea **Laksaa** (litriú Ghaeilge na hÉireann: Lacsabh). Sa bhliain 2001 bhí 1,725 duine ina gcónaí sa bhaile.

Is as an tSean-Lochlainnis (*Laxa* - *Abhainn na mBradán*) a tháinig an focal Laksaa.

Sa 19ú haois, bunaíodh an tionscal is mó sa bhaile - mianadóireacht luaidhe agus since. Faoi láthair is í an turasóireacht an tionscal is tábhachtaí, áfach.

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte in Oileán Mhanann
Sting

right|250px
Ceoltóir Sasanach as Wallsend i dtuaisceart na tíre é **Gordon Matthew Thomas Sumner, CBE** (rugadh é ar an 2 Deireadh Fómhair, 1951), nó **Sting** mar atá aithne i bhfad níos fearr air. Bhí Sting ina dhordghiotáraí, amhránaí agus cumadóir sa racbhanna The Police ag deireadh na 1970idí agus tús na 1980idí, sular chuir sé tús le tréimhse fhada rathúil mar cheoltóir ina aonar.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Dord-ghiotáraithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann

mion|dheis|Fógra

Tugtar **Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann** ar na foirgnimh agus ar na struchtúir i bPoblacht na hÉireann ar bhronn an Rialtas "tábhacht náisiúnta" orthu. 

Tá sé leagtha amach in Acht na Séadchomharthaí Náisiúnta céard atá le déanamh le cosaint agus coimirce a sholáthar do na hiarsmaí stairiúla, seandálaíochta nó ealaíonta.  Tá sé fágtha faoi Sheirbhís na Séadchomharthaí Náisiúnta an reachtaíocht faoi chosaint na séadchomharthaí náisiúnta a chur i bhfeidhm agus oidhreacht seandálaíochta na hÉireann a chaomhnú.

## Liosta Séadchomharthaí
Seo a leanas liostaí Séadchomharthaí Náisiúnta de réir chontae:

### Connacht
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Gaillimh)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Liatroim)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Maigh Eo)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Ros Comáin)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Sligeach)

### Laighean
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Ceatharlach)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Baile Átha Cliath)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Cill Dara)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Cill Chainnigh)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Laois)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Longfort)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Lú)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (An Mhí)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Uíbh Fhailí)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Iarmhí)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Loch Garman)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Cill Mhantáin)

### Mumhan
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (An Clár)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Corcaigh)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Ciarraí)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Luimneach)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Tiobraid Árann)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Port Láirge)

### Uladh
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (An Cabhán)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Dún na nGall)
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Muineachán)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil Sheirbhís na Séadchomharthaí Náisiúnta. Arna rochtain ar 29 M.F. 2016
Georges Pompidou

B'é **Georges Pompidou** (5 Iúil 1911 - 2 Aibreán 1974) Uachtarán na Fraince idir 1969 agus 1974.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna i 1974
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Andóra
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Fir
Catagóir:Monarcaí
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uachtaráin na Fraince
Caisleán na Cathrach

thumb|deas|Caisleán na Cathrach

Tá **Caisleán na Cathrach** ar na caisleáin is mó i bPoblacht na hÉireann. Chuir an tiarna Conchobar Ua Briain á thógáil ar oileán sceireach in abhainn na Siúire sa bhliain 1142, áit a raibh daingean cloiche (nó ‘cathair’) cheana. Ba shampla é den daingniú a thug na Normannaigh isteach, agus tiarna de shliocht na Normannach a shealbhaigh é ina dhiaidh sin; sa bhliain 1375 bronnadh an caisleán ar Shéamas de Buitléir, a rabhthas tar éis Barún na Cathrach a dhéanamh de toisc a dhílse a bhí sé d'Éadbhard III, Rí Shasana. 

D’fhan an caisleán i seilbh na mBuitléarach, agus cuireadh go mór leis sa 15ú haois agus sa 16ú haois. (Is í an chuid is sine de an taobh is gaire don tsráid.) Thaobhaigh Buitléaraigh na Cathrach le hAodha Rua Ó Néill agus é ag dul i ngleic le fórsaí na Banríona Eilís sa dara cuid den 16ú haois. B’fhéidir go raibh an caisleán ar an daingean ba láidre in Éirinn ag an am, agus sa bhliain 1599 chuir Robert Devereux, Iarla Essex, faoi léigear é. Theip air é a ghabháil nó go bhfuair sé dhá ghunna mhóra ó Phort Láirge. I gceann trí lá bhí an caisleán gafa aige, mar, mar a deir Annála Ríochta Éireann, ‘leagadh an leath ba neasa dóibh den bhaile [an taobh thoir], gonadh iar sin dob éigean dóibh sin an baile a thabhairt d’Iarla Essex agus don Bhainríon’.

I gcogaí an 17ú haois cuireadh an caisleán faoi léigear arís dhá uair. Sa bhliain 1647 ghéill George Mathew, caomhnóir Thiarna óg na Cathrach, do Thiarna Inse Choinn, fear páirte na Parlaiminte, tar éis dó siúd bua a fháil ag Cnoc na nEas. Sa bhliain 1650 ghéill sé arís do Chromail nuair a dúirt sé siúd leis an ngarastún go ligfeadh sé dóibh ‘march away with your baggage, arms, and colours, free from injuries or violence’. Gnáth-thairiscint ba ea í sin i gcúrsaí cogaidh ag an am agus glacadh léi, ó ba léir nach seasfadh an caisleán i gcoinne na ngunnaí móra. 

Bhí an caisleán ag dul chun raice faoi am seo, agus ba mhar sin dó go ceann dhá chéad bliain eile. Sa bhliain 1840 d’iarr Iarla Ghleann Gall ar William Tinsley an Halla Mór a dheisiú, obair a chríochnaigh sa bhliain 1846. Ar an drochuair níor chóiriú cruinn é ó thaobh na staire de, ach d’fhág sé an chuma ar an gcaisleán atá air go fóill. 

Cailleadh Tiarna deiridh na Cathrach sa bhliain 1961, agus thit an caisleán ar an stát. Dúchas a choinníonn caoi anois air. 

Tá tarraingt na gcuairteoirí ar an gcaisleán i gcónaí. Tá turais threoraithe le fáil agus seónna closamhairc ina lán teangacha.

## Féach freisin
* An Chathair (Tiobraid Árann)
* Cromail in Éirinn 1649-1650

## Naisc Sheachtracha
* Annála Ríochta Éireann 
* Caisleán na Cathrach – an suíomh oifigiúil
* An Chathair agus an caisleán timpeall na bliana 1900. 

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Cathrach, Caisleán na
An tSiúir

Is abhainn i gCúige Mumhan, i ndeisceart na hÉireann í **an tSiúir**. Éiríonn sí ar an mBearnán Éile i dtuaisceart Chontae Thiobraid Árann agus sníonn sí isteach san Atlantach idir An Dún Mór agus Rinn Duáin gar do cathair Phort Láirge. Tá an abhainn 185 ciliméadair (115 míle) ar fad. 

Is iad na príomhbailte ar an abhainn seo ná An Chathair, Cluain Meala, Carraig na Siúire agus Cathair Phort Láirge. Is é an Pointe Droichid is giorra don farraige ar an abhainn seo ná Droichead Rice i gCathair Phort Láirge. Tá bád fartha tras-abhann ar An tSiúir idir An Pasáiste i gcontae Phort Láirge agus Baile Hac i gcontae Loch Garman.http://www.passageferry.ie/  

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Catagóir:Tíreolaíocht na Mumhan
An Chosaiv

Tír atá suite in oirdheisceart na hEorpa is ea **an Chosaiv** (Albáinis: *Kosovë* nó *Kosova*, Seirbis: *Косово* nó *Kosovo*). Tá an Chosaiv teorantach leis an Albáin (thiar theas), le Montainéagró (thiar) agus le Poblacht na Macadóine (theas). 

Bhí an Chosaiv mar chuid de dheisceart Seirbia, ach níor tugadh aitheantas daoithe mar thír. Fógraíodh Forógra na Saoirse ón tSeirbia ón tSeirbia ar an 17 Feabhra 2008. Ach tá an Chosaiv faoi chúram na Náisiún Aontaithe ón bhliain 1999.

## Tíreolaíocht
250px|clé|thumb|An Chosaiv
Sa bhliain 2005, bhí ní ba mhó ná dhá mhilliún duine ina gcónaí sa chúige. Is Albánaigh iad an chuid is mó den daonra (92% sa bhliain 2007). Tá na Seirbiaigh sa dara háit le 5.3%. 

Is í Priština (600,000 duine) an phríomhchathair agus an chathair is mó. Is iad na cathracha eile is mó sa Chosaiv ná 
* Prizren in iardheisceart na tíre (165,000), 
* Uroševac sa deisceart (108,690), 
* Peć san iarthar (95,723) agus 
* Kosovska Mitrovica sa tuaisceart (71,601).

Tír sléibhtiúil is ea an Chosaiv. Tá na sléibhte Šar suite i ndeisceart agus oirdheisceart na tíre agus iad teorantach leis an Mhacadóin. Is é Đeravica (2,656m) an sliabh is airde sa chúige agus é suite in aice leis an teorainn idir an Chosaiv, an Albáin agus Montainéagró. 

Is iad na príomhaibhneacha ná an Drin Bán, Sitnica, Morava, agus Ibar.
clé|mion|KFOR sa bhliain 2000

## Stair
Tugadh an Chosaiv isteach mar chuid de Sheirbia sa bhliain 1913 tar éis Chogadh na mBalcán. Rinneadh cuid den Iúgsláiv di nuair a tháinig deireadh leis an gCéad Cogadh Domhanda sa bhliain 1918.

Sa bhliain 1974, rinneadh cúige neamhspleách di, agus bhí an stádas seo ag an gcúige go dtí an bhliain 1990. 

Fógraíodh neamhspleáchas na Cosaive sa bhliain 1991, ach chuir rialtas na Seirbia an cúige fá smacht go dtí Cogadh na Cosaive sa bhliain 1998/1999. 
clé|mion|Léadh amach Forógra Neamhspleáchais ar an 17 Feabhra 2008
Fógraíodh neamhspleáchas na Cosaive sa pharlaimint ar an 17 Feabhra 2008. Faoi láthair, tá an tír faoi chúram na Náisiún Aontaithe.

## Forannta náisiúnta
# Deçan / Dečani
# Dragash / Dragaš
# Drenas / Glogovac
# Ferizaj / Uroševac
# Fushë Kosovë / Kosovo Polje
# Gjakova / Đakovica
# Gjilan / Gnjilane
# Gracanicë / Gračanica
# Hani i Elezit / Elez Han
# Istog / Istok
# Junik / Junik
# Kaçanik / Kačanik
# Kamenicë / Kosovska Kamenica
# Klinë / Klina
# Kllokot / Klokot-Vrbovac
# Leposaviq / Leposavić
# Lipjan / Lipljan
# Malishevë / Mališevo
# Mamush / Mamuša
# Mitrovicë Veriore / Severna Mitrovica
# Mitrovicë / Kosovska Mitrovica 
# Novobërdë / Novo Brdo
# Obiliç / Obilić
# Rahovec / Orahovac
# Partesh / Parteš
# Pejë / Peć
# Podujevë / Podujevo
# Prishtinë / Priština
# Prizren / Prizren
# Ranillug / Ranilug
# Skënderaj / Srbica
# Shtërpcë / Štrpce
# Shtime / Štimlje
# Suharekë / Suva Reka
# Viti / Vitina
# Vushtrri / Vučitrn
# Zubin Potok / Zubin Potok
# Zveçan / Zvečan

## Naisc Sheachtracha
* Grianghraif na Cosaive 
* Misean na Náisiún Aontaithe sa Chosaiv - UNMIK 
* KFOR

## Tagairtí
KFOR - Óglaigh na hÉireann
Đeravica

Is é **Đeravica** an sliabh is airde sa tSeirbia. Tá sé suite sa Chosaiv, an tSeirbia, in aice leis an teorainn le Montainéagró.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:An tSeirbia
Gorillaz

Íomhá:GorillazLogo.jpg|Gorillaz Logo 2005
Banna ceoil samhalta nó fíorúil is ea iad **Gorillaz** a chruthaigh Damon Albarn and Jamie Hewlett sa bhliain 1998. Tá ceithre phearsa bhréagach nó charachtar grafach sa bhanna fíorúil - Murdoc Niccals, 2D, Noodle agus Russel Hobbs. I ndáiríre, comhoibríonn ceoltóirí éagsúla chun an cheoil a chumadh ach is é Damon Albarn amháin a bhfuil buanbhaint aige leis an togra mar cheoltóir. 

Tá Gorillaz ag obair ar chúrsaí nua faoi láthair sraith singles Song Machine áit a scaoileann siad singles gach mí. Go dtí seo, is é an chéad amhrán Momentary Bliss, an dara Désolé & an tríú Aries. 

## Albaim
* 2001 - Gorillaz
* 2005 - Demon Days
* 2010 - Plastic Beach
* 2011 - The Fall
* 2017 - Humanz
* 2018 - The Now Now
*2020 - Song Machine | Season One
*2023 - Cracker Island 

## Naisc
* Gorillaz.com
*Youtube.com/Gorillaz
*Twitter.com/Gorillaz

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1998
Oifig na nOibreacha Poiblí

Tá **Oifig na nOibreacha Poiblí** ar cheann de na comhlachais stáit is sine in Éirinn. Bunaíodh í i Lúnasa 1831, chun maoirseacht náisiúnta a dhéanamh ar oibreacha poiblí, idir shibhialta agus mhíleata, amhail tógáil bóithre agus iarnróid, chomh maith le feabhsú uiscebhealaí. Chuir an Oifig cuid mhaith de na hoibreacha ar siúl le linn an Ghorta Mhóir, chun faoiseamh a chur ar fáil don chosmhuintir. 

Ó shin i leith, is é an dualgas is mó atá ar an oifig ná chun aire a thabhairt agus athchóiriú agus cosaint a dhéanamh ar oidhreacht thógtha agus nádúrtha na hÉireann agus ar shéadchomharthaí na hÉireann. Le linn na 1960idí, bhí an Oifig i mbun athchóiriú a dhéanamh ar Chaisleán Chill Chainnigh agus forbairt Pháirc Náisiúnta Chill Airne. Ó shin i leith, tá athchóiriú déanta aici ar leithéidí Chaisleán Bhaile Átha Cliath agus ar Thithe an Rialtais ag Sráid Mhuirfean.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin na hOifige

Catagóir:Údaráis Rialtais na hÉireann
Catagóir:Oidhreacht Éireann
Samó

Tír Pholainéiseach is ea **Samó** atá suite san Aigéan Ciúin. Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa nó Independent State of Samoa a thugtar uirthi go hoifigiúil. Bhain sí neamhspleáchas amach ón Nua-Shéalainn sa bhliain 1962.

Is iad Upolu agus Savaiʻi na príomhoileáin. Is í Apia an phríomhchathair. Tá sí suite in Upolu.

## Tagairtí

Catagóir:Samó
Catagóir:Oileáin
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Vanuatú

Tír Mheilinéiseach is ea **Vanuatú** atá suite san Aigéan Ciúin. Is é Port Vila an phríomhchathair agus an chathair is mó.

mion|clé|Talmhaíocht ar oileán Efate

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Vanuatú
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún