open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marcán mac Tommáin

__NOTOC__
Cúigiú rí déag Uí Mhaine ba ea **Marcán mac Tommáin** (bás 653).

Agus Marcán i gcoróin, bhí ríocht Uí Mhaine faoi ghéillsine Uí Fhiachrach Aidhne na gConnacht. Bhí Loingsech mac Colmáin (deartháir Ghuaire) i gceannas ag an am.

Insítear sa hannála gur maraíodh Marcán ag troid i nOirthir Sheola ag Cenn Fáelad mac Colgan agus *Máenach mac Báethíne* Uí Bhriúin sa bhliain 653.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** *[http://www.ucc.ie/celt/published/G105007/ Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine]*
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* Gerard Madden, *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* Joseph Mannion, *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist*, 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
* Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Yuki Tsunoda

Tiománaí Foirmle a hAon ón tSeapáin is ea **Yuki Tsunoda** (*[[Seapáinis]]:* **角田 裕毅**), a rugadh ar 11 Bealtaine 2000 i Sagamihara . I 2021, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann AlphaTauri. 

## Tagairtí

Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine a rugadh in 2000
Catagóir:Daoine beo
Y Fferi Isaf

: *Seo alt faoin mbaile sa Bhreatain Bheag.* *Le haghaidh an bhaile in Albain féach Cas Chaolas (Dún Éideann) .*

Is baile agus pobal i Sir y Fflint é **Y Fferi Isaf**. Tá sé suite ar an A494 gar do theorainn Shasana ag crosaire tábhachtach ar afon Dyfrdw.

Déanann Jack Sargeant (Lucht Oibre) ionadaíocht ar an gceantar seo i Senedd Cymru (Parlaimint na Breataine Bige) agus is é Mark Tami (Lucht Oibre)  an Feisire Parlaiminte i Westminster.

## Daonáireamh 2011
Seo a leanas an seasamh i ndaonáireamh 2011  

## Tagairtí
Seachnasach mac Congail

__NOTOC__
Seachtú rí déag Uí Mhaine ba ea **Seachnasach mac Congail **(bás 711).

Feictear Seachnasach ina ghinealach agus é deich nglúin amach ó Mhaine Mór, bunaitheoir Uí Maine:
:*... Sechnassaigh, mic Congail, mic Eogain, mic Comain, mic Brenaind Daill, mic Cairpri Feichine, mic Fearadaig, mic Luigdheach, mic Dallain, mic Bresail, mic Máine Móir.
Is ball é de 'Clann Chomain' dá réir.

Le linn a réimis, bhuaigh [[Cellach mac Rogallaig|Ceallach mac Raghallaigh]] ag Cath [[an Corran|an Chorrain]]. Sa bhliain 710, dódh Dlúthach mac Fithcheallaigh, ina mhac b'fhéidir an iar-rí.

Ní deirtear ina thásc ach gur éag sé, gan sonraí ar bith eile.

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
* Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Cathal Maenmaighe

__NOTOC__
Naoú rí déag Uí Mhaine ba ea** Cathal Maenmaighe** (bás 745).

Is dócha gur ainmníodh Cathal as Trícha Máenmaige.

Le linn a réimis, tharla na heachtraí a leanas i gcúige Chonnacht agus i nÉirinn:
* ACM 739.6: *Ro chuir in mhuir míol mór i t-tír i c-coicceadh Uladh, i m-Boirche do shunnradh...
* ACM 742.5: *Comman ind Rois, & ba h-abb Cluana Mic Nois esidhe, ba fer lán do rath Dé é bheos, & a écc.
* ACM 743.10:
:*At-ces co forréil loingius isin aer cona b-foirnibh isin m-bliadhain-si.
:* Chonacthas go follasach loingeas insan aer lena bhfoirne insan mbliainse
* ACM 744.7: *[[Cluain Fearta|Cluain Ferta Brenainn]] do losccadh.

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)

mion|clé|Lord Frederick Cavendish, 1872
clé|mion|Thomas Henry Burke|200x200px
clé|mion|200x200px|Clú idirnáisiúnta ar an eachtra... léiriú ar 25 Bealtaine 1882 sa  Ghearmáin
Ar 6 Bealtaine 1882, maraíodh beirt den lucht údaráis ba shinsearaí in Éirinn ag an am, an Tiarna Cavendish, Príomh-Rúnaí na hÉireann, agus Thomas Burke, Fo-Rúnaí Buan, le sceana máinliachta i bpáirc an Fhionnuisce, baill tábhachtacha de chuid údarás na Breataine ba ea iad.  

Bhí an dream, na 'Invincibles', foghrúpa de na Fíníní, freagrach as. Sular i bhfad, tugadh **Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce** (Phoenix Park Murders) ar an eachtra agus cáineadh é go forleathan.
[mion|'''The Irish Frankenstein''<nowiki/>' san iris ''Punch'' ([20 Bealtaine 1882).  Is é Parnell an fear seó, agus na Finíní an t-arracht]]
[clé|mion|233x233px|[James Carey (Fíníneach)|James Carey]]
Iarracht ar cheannaireacht an rialtais Bhriotanaigh in Éirinn a chur de dhroim seoil. 'Eachtra sceimhlitheoireachta' gan choinne, baineadh stangadh ceart as gach duine sa tír ag an am agus bhí clú idirnáisiúnta ar an ionsaí. 

Dúnmharaíodh Burke agus Cavendish mar fhreagra ar thabhairt i láthair na nAchtanna Comhéignithe i gcoinne Chonradh na Talún, chomh maith leis an eachtra inar dhúnmharaigh baill den RIC beirt taispeántóirí i gContae Mhaigh Eo.

### Fiosrúcháin
Níos déanaí, d’iompaigh James Carey ina bhrathadóir lena bheatha féin a shábháil agus thug sé fianaise in aghaidh a chomhghleacaithe a chinntigh gur crochadh cúigear acu. Cuireadh Joe Brady, Michael Fagan, Thomas Caffrey, Dan Curley agus Tim Kelly chun báis idir 14 Bealtaine - 9 Meitheamh 1883.

### Parnell
In Márta 1887, cúisíodh san éagóir Charles Stewart Parnell. D'fhoilsigh *The Times* 'litreacha' (idir 7 Márta - 18 Aibreán 1887) a scríobh Parnell, ag tabhairt tacaíocht do na Finíní. Cuireadh go bréagach cuid den mhilleán ar Pharnell mar sin. 

An bhliain dár gcionn, 1888, léirigh tuarascáil  gur litreacha bréige iad a scríobh an t-iriseoir Richard Pigott sa *The Times*. Ach bhí strus ar Pharnell mar an gcéanna agus bhásaigh sé sa bhliain 1891.

## Féach freisin

* James Carey
* Padaí Mhicheáil Airt
* Lord Frederick Cavendish
* Bráithreachas na bhFíníní

## Tagairtí

Catagóir:Dúnmharuithe
Catagóir:1882
Catagóir:Páirc an Fhionnuisce
Catagóir:Na Fíníní
Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Coireanna in Éirinn
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta
Aedh Ailghin

__NOTOC__
Dara rí is fiche Uí Mhaine ba ea**Aedh Ailghin** (bás 767).

Ní fheictear ach eachtra mhór amháin sna hannála le linn réimeas Aodha, cé nach luaitear é féin:
:*Cath Bealaigh Cro ria g-Criomhthann for [[Delbna|Dealbhna]] Ua Maini, in ro marbhadh Find mac Airbh, tigherna Dealbhna, og Tioprait Finn, & ár Delmhna imme...

Ní fios go cruinn cérbh é [[Crimthann Trodach]]. Ní raibh ach duine amháin ann ag an am a raibh údarás ar bith aige agus é ná [[Crimhthann mac Reachtghal]], Abb [[Cluain Fearta]] ón mbliain 757 go dtí 761.

Bhí réimeas Aodha i gcomhthráth le [[Donn Cothaid mac Cathail]] (bás 773), [[ríthe na gConnacht|rí deireanach na gConnacht]] de chuid [[Uí Fiachrach Muaide|Uí Fhiachrach Mhuaidhe]], a chloígh Uí Bhriúin i g[[Cath Druim Robaig]].

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
*Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Dúnchadh ó Daimhine

__NOTOC__
Tríú rí is fiche Rí Uí Mhaine ba ea** Dúnchadh ó Daimhine **(bás 780).

Le linn ré Dúnchadha, bhí a ríocht faoi bhrú na gConnachta, ag sraith ríthe i ndiaidh a chéile, Donn Cothaid mac Cathail (bás 773), Flaithrí mac Domhnaill (bás 777) and Ardal mac Cathail (bás 791).  Tharla an chéad eachtra shuntasach ag Cath Achadh Liag (suíomh insealbhaithe Uí Mhaine, ar a nglaoitear Cill ar Ghualainn inniu) sa bhliain 770:
:*Iomaireacc Achaidh Liacc etir Ui m-Briuin & Uibh Maine, in ro meabhaidh for Uibh Máine.
De chuid coimhlinte níos leithne a bhí an cath seo, ina dtiocfadh [[Uí Briúin Aí|Uí Bhriúin Aoi]] na gConnacht chun cinn sa chúige, ainmnithe as sin amach astu.

Bheadh Uí Mhaine neamhspleách bheag nó mhór, ach as sin amach  níor tugadh dóibh ach stádas den dara nó tríú grád, faoi ghéillsine ríochtaí sábháil is na Cumhachta, [[Iarla Uladh]], [[Clann Ricarde]] agus faoi dheireadh [[Iarla Clann Ricarde]].

Ionghabhadh [[Tuadhmhumhain]] go [[Mumhain]] ag sinsir [[Dál gCais|Dhál Cháis]] sa ré seo, mar atá fós inniu.

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
*Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Conall mac Fidhghaile

__NOTOC__
Ceathrú rí is fiche Uí Mhaine ba ea** Conall mac Fidhghaile **(bás 782).

Is doiléir í ré Chonaill. I ndiaidh Aedh Ailghin (bás 767) agus Dunchadh ua Daimhine (bás 780), agus réimis sách fada acu, thosaigh le Conall sraith ceithre nó cúig rí agus réimis ghearra acu.  Cuireann seo coimhlint éigin in úil, de bharr b'fhéidir achrann comharbachta agus/nó comhrac le clann Uí Briúin faoi cheannas Ardail mhic Cathail (bás 791), agus iad ag leathadh.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** *[http://www.ucc.ie/celt/published/G105007/ Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine]*
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* Gerard Madden, *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* Joseph Mannion, *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist*, 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
*Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Dlúthbhrathadóir Solanóidigh Muón

deas|mion|300x300px| Radharc ar an ar an DBSM trí na codanna bairille. Tugann an dréimire ar thaobh na láimhe deise íochtarach léargas ar an scála.
Is brathadóir ilchuspóireach é an **Dlúthbhrathadóir Solanóidigh Muón** **(DBSM**) ag an t-imbhuailteoir mór hadróin (IMH). Tá clár leathan fisice aige idir staidéar a dhéanamh ar an tSamhail Chaighdeánach (lena n-áirítear an bósón Higgs) agus toisí breise agus cáithníní a chuardach a d’fhéadfadh damhna dorcha a chomhdhéanamh.
## Tagairtí

Catagóir: Turgnaimh CERN
Catagóir: Turgnaimh cháithníní
Catagóir: Imbhuailteoir Mór Hadróin
Catagóir: Ailt ina bhfuil gearrthóga físe
Inreachtach mac Dlúthaigh

An chéad rí is fiche Uí Mhaine ba ea **Inreachtach mac Dlúthaigh** (bás 750).

Dluthach mac Fithcheallaigh?(féach ginealach) (bás 738) ba ea athair Inreachtaigh. Seo a leanas a ghinealach ó Cairbre Crom (beo c. 556):
:*"Indrachtach, mac Dluthaig, mic Oilella, mic Innrechtaig, mic Dluthaig, mic Fhithchellaig, mic Dicholla, mic Eogain Find, mic Cormaic, mic Cairpri Cruim.

Sinsear eapainmneach Chlann Fhlaitheamail ba ea a dheartháir, Flaitheamal. Dubhó a ghaoil, Cosgrach mac Fidhcheallaigh, ba ea Flann mac Aodhagáin, sinsear [[Mhic Aodhagáin]].

Bhí mac amháin aige a bhfuil fianaise dó ann, [[Ailill mac Inreachtaigh|Ailill]], a d'éirigh féin ina rí agus a fuair bás sa bhliain c. 791/799.

Bhí réimeas gearr ag Inreachtach. Ní fheictear sonraí ar bith ina thásc i n[[Annála na gCeithre Máistrí]].

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.
* Commentary by Dan M. Wiley (The Cycles of the Kings Web Project)

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
La piel que habito

mion|clé|An première / an chéad taibhiú le Elena Anaya, Antonio Banderas, agus Melanie Griffith, 2011
Scannán scéinséir uafáis, a léirigh Pedro Almodóvar, is ea ***La piel que habito***' ('An Craiceann ina Mairim', 2011).
[mion|clé|Pedro Almodóvar, agus an fhoireann aisteoirí, [Cannes 2011]]

## Plota
Glacann Antonio Banderas páirt máinlia ó Mhaidrid atá gustalach agus cultúrtha agus a bhfuil meas ag gach duine air. Sa teach ollmhór atá aige tá obrádlann ina ndéanann sé tástálacha ar Vera, bean álainn atá ina cime aige, nach bhfuil uirthi ach sreabhann teann de dhath craicinn agus a bhfuil a craiceann féin chomh mín le síoda gan smál, gan locht.

Tá an chuma ar an scéal go ngéilleann sí dá géibheann go fonnmhar. Ach i ndeireadh na dála téann sí as a meabhair agus éiríonn sí foréigeanach dá bharr.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin 2011
Catagóir:Scannáin uafáis
Murchadh mac Aodha Uí Mhaine

__NOTOC__
Tríú rí is tríocha Uí Mhaine ba ea ** Murchadh mac Aodha ** (bás 960).

Is doiléir é réimeas Mhurchadha. Seo a leanas roinnt eachtraí a tharla in Uí Maine, sna Connachta agus i nÉirinn le linn a shaoil:
* ACM 940.8: *Cluain Mic Nóis & Cell Dara do orccain lá Blacaire, mac Gofradha, & la Gallaibh Átha Cliath.
* ACM 943.11: *í cholamhain téintídhe do aicsin sechtmhain ria Samhain, co ro shoillsigh an bhioth uile.
* ACM 945.6: *Cath eitir eonaibh an mhara, & an tíre occ Luimnech.
* ACM 948.18: *Indradh Maighe Finn lá Conghalach.
* AVM 949.10: *Indredh Shíll n-Anmcadha, & orgain Cluana Ferta Brénainn lá Ceallachán & lá Fiora Mumhan. 
* ACM 956.5: *Aodh, mac Ceallaigh, comharba Brénainn (abb Chluain Fearta) ... d'écc.
* ACM 959.7: *Soighet teineadh do thecht iar fut Laighen, aniardhes, co ro mharbh míle do dhaoinibh & alltoibh co n-icce Ath Cliath.

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Aoine na Fola (Béal Feirste, 1972)

mion|clé|Maraíodh ceathrar ag an stáisiún bus, sráíd Oxford
Ar 21 Iúil 1972, phléasc na Sealadaigh 22 buama timpeall Bhéal Feirste. Maraíodh naonúr agus gortaíodh 130 eile. "**Aoine na Fola**" a tugadh ar an lá.  Phléasc an tIRA dhá bhuama fichead i limistéar sách teoranta i lár na cathrach.
mion|Maraíodh triúr eile ar bhóthar Cavehill, Margaret O'Hare (37) san áireamh agus seachtar clainne uirthi
mion|clé|Gerry Adams, 1997

### Cúlra
Ar an 7 Iúil 1972, tugadh toscaireacht Shealadach, ar a raibh Seán Mac Stiofáin, Séamus Ó Tuama, Dáithí Ó Conaill, Gearóid Mac Ádhaimh agus Máirtín Mag Aonghusa, faoi rún chuig William Whitelaw i Londain.  Is léir nach raibh Whitelaw sásta glacadh leis na héilimh. Shocraigh an dá thaobh go gcoinneoidís an sos cogaidh i bhfeidhm go dtí an 14 Iúil, ach thit an sos cogaidh as a chéile go gairid i ndiaidh.

### Imeachtaí
Chuir na fórsaí armtha 'Obráid Motorman' i bhfeidhm cúpla lá níos déanaí, Ní raibh na Dílseoirí paraimíleata i gCumann Cosanta Uladh (UDA) agus in Óglaigh Uladh (UVF) mall ag tabhairt fhreagra.   

Bhí Brendan Hughes i mbun an IRA i mBeal Feirste ag an am. Sa bhliain 2001/2, dúirt Brendan Hughes san agallamh a thug sé do thaighdeoirí i gColáiste Bhostúin go raibh lámh ag Gerry Adams i sléacht ‘Aoine na Fola’.

## Féach freisin

* Na Trioblóidí
*Obráid Motorman

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Catagóir:1972
Catagóir:Stair Bhéal Feirste
Murchadh mac Sochlacháin

__NOTOC__
Dara rí is tríocha Uí Mhaine ba ea ** Murchadh mac Sochlacháin ** (bás 936).

Sa bhliain 918, tharla ár mór ar Uíbh Mhaine ag Gréin, ach ní thugtar sonraí ar bith.

Sochlachán mac Diarmada (bás 909) ba ea a athair, agus Mughrón a dheartháir.  Feictear a ginealaigh mar a leanas:
:* *' Clann Cremthaind*': Murchatan, mac Sochlachain, mic Diarmata, mic Fergusa, mic Murchada, mic Duib-da-Thuath, mic Daimine, mic Daimdairi, mic Ailella, mic Coirbine, mic Aeda, mic Crimthaind Chaeil, mic Lugdach, mic Dalla.
Óir gurb é an t-ainm deireanach sa liosta, b'fhéidir é nach ndearnadh rí eile de dhuine dá chlann.

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Cathal mac Ailealla

__NOTOC__
Naoú rí is fiche Uí Mhaine ba ea **Cathal mac Ailealla ** (834 &ndash; 844).

Bhí Cathal i gcoróin faoin mbliain 834 ach ní deirtear cá fad a bhí sé i réim, nó ar tháinig sé go díreach i gcomharbacht ar Chathal mac Murchadha.

Le linn a ré, bhíodh ruathair á dhéanamh go rialta ag na Lochlannaigh ar an Sionainn, go háirithe ar Chluain Mhic Nóis. Rinne siad ruathair in éadan Uí Mhaine féin:
:*Slóighedh la Tuirgheis, tigherna Gall for Loch Ribh, co ro airccseat Connachta & Midhe, & ro loiscseat Cluain Mic Nóis cona derthaighibh, & Cluain Fearta Brénainn, Tir Dá Ghlas, Lothra, & cealla iomdha archena.

Ní raibh Cathal féin in aghaidh ruathar ar Chluain Mhic Nóis.  Insítear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]]:
:*Sárucchadh Cluana Mic Nóis do Cathal, mac Ailella, tigherna Ua Maine, for Fhlann, mac Flaithbhertaigh, d'Uíbh Forggo, prioir a Mumhain, con do-tard isin Sionainn, co n-dorchair.

Insítear fosta go ndearna Cathal ruathar fánach in éadan na Mumhan:
:*Maidhm ria c-Cathal, mac Ailealla, for Fedhlimidh, mac Criomhthainn, ri Caisil, h-i Maigh n-Í, bhail in ro marbhait sochaidhe.

Feictear tásc Cathail sna hannála gan sonraí. Ní fheictear muintir ar bith leis i [[Leabhar Uí Mhaine]].

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí MhaineCatagóir:Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe
Sochlachán mac Diarmada

__NOTOC__
An chéad rí is tríocha Uí Mhaine ba ea ** Sochlachán mac Diarmada ** (bás 909).

Insítear sna hannála
* ACM 865.11: *h-Uppán, mac Cionaodha, righdamhna Connacht, do losccadh h-i t-taigh theineadh la Sochlachan, mac Diarmada.
* [[Annála Uladh|AU]] 867.5: *Aban m. Cinaedha, rigdomna Connacht, do orcain fri daighidh o Shochlachan m. Diarmato.
* ACM 908.5: *Sochlachán mac Diarmada, tighearna Ua Maine, d'ég h-i c-cleírcecht.
* AU 912.5: *Sochlacan m. Diarmata, rex Nepotum Maine, in clericatu uitam finiuit.

Fuair a mac, Mughrón, roimhe féin, agus tháinig a mhac eile, Murchadh, i gcomharbacht air.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** *[http://www.ucc.ie/celt/published/G105007/ Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine]*
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* Gerard Madden, *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* Joseph Mannion, *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist*, 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Antonio Giovinazzi

Is tiománaí Foirmle a hAon Iodálach é **Antonio Maria Giovinazzi**, a rugadh ar 14 Nollaig 1993 i Martina Franca, Puglia, an Iodáil . Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 2017 go 2021. Thiomáin sé le Sauber agus Alfa Romeo. I 2022, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle E leis an bhfoireann Dragon/Penske Autosport.

## Tagairtí

Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Tiománaithe Iodálacha Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine beo
Maíros

Baile fearainn ar an taobh thiar d'Iorras Aithneach, Contae na Gaillimhe, is ea **Maíros**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Iorras Aithneach
Príapos

I miotaseolaíocht na Gréige, is miondia beag tuathúil torthúlachta é **Príapos** (Sean-Ghréigis; Πρῐ́ᾱπος, *Príāpos*), cosantóir beostoic, plandaí torthaí, agus ball giniúna fireann. Bhí sé le haithint, thar an slua ar a chuid adhairce a bhí ollmhór agus buan, as ar eascair an téarma leighis príachas. Bhí an-tóir air in ealaín earótach na Róimhe agus i litríocht na Laidine, agus is ábhar é don chnuasach  gáirsiúil véarsa, a bhí greannmhar go minic, darb ainm an Priapea.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Déithe na torthúlachta
Catagóir:Déithe na talmhaíochta
Catagóir:Leanaí Afraidíté
Catagóir:Leanaí Dhinísis
Catagóir:Leanaí Shéas
Catagóir:Déithe Gréagacha
Catagóir:Gnéasacht sa tSean Róimh
Catagóir:Siombailí siombailí fallacha
Timothy Sullivan (breitheamh)

Abhcóide agus breitheamh  Éireannach ba ea **Timothy Sullivan** (6 Eanáir 1874 – 12 Bealtaine 1949).

## Saol
Rugadh Timothy Sullivan i mBaile Átha Cliath i 1874. Ba é tríú mac Tiomothy Daniel Sullivan, Teachta Parlaiminte náisiúnach a bhí chun tosaigh sa ghluaiseacht Rialtais Dúchais (a raibh Parnell i gceannas ar sna 1880idí go dtí gur chaill Parnell a chumhacht mar gheall ar chás colscartha O' Shea). 

Glaodh Sullivan chun an Bharra i 1895. Níos déanaí, ghlac sé páirt sa ghluaiseacht náisiúnach i mblianta luaithe na fichiú haoise. Nuair a bunaíodh Saorstát na hÉireann ceapadh é mar chéad Uachtarán na hArd-Chúirte i 1924, post a bhí aige go dtí go bhfuair Hugh Kennedy bás i Nollaig 1936, nuair a ceapadh é ina Phríomh-Bhreitheamh na hÉireann. Bhí sé ina Phríomh-Bhreitheamh go dtí 1946, nuair a tháinig Conor Maguire ina dhiaidh.

### Cásanna
Ba é an cás ba thábhachtaí a bhí aige mar Phríomh-Bhreitheamh ná seasamh na hArd-Chúirte leis an mBille um Chiontaí in Aghaidh an Stáit (Leasú) 1940, a bheartaigh géibheann coisctheach, dochinntithe a dhéanamh dleathach mar fhreagra ar fhadhb Óglaigh na hÉireann (an tIRA) mar a thug siad orthu féin, a bhí neamhdhleathach ag an am sin.
[clé|mion|Iar-Phríomh-Bhreitheamh é Timothy Sullican sa [Cúirt Uachtarach na hÉireann|Chúirt Uachtarach]]

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1874
Catagóir:Básanna i 1949
Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Proinsias II na Fraince

Bhí **Proinsias II** (Fontainebleau, 19 Eanáir 1544 – Orleans, 5 Nollaig 1560) ina Rí ar an bhFrainc ó Iúil 1559 go dtí a bhás i mí na Nollag 1660. Ba é Rí na hAlban freisin ó 1558 ar aghaidh, mar fhear céile na Banríona Mary Stuart.

Fuair ​​sé bás de bharr ionfhabhtú cluaise tar éis 17 mí ar an ríchathaoir, gan sliocht, agus mar sin d’éirigh le beirt dá dheartháireacha, ach níor éirigh le haon duine acu an teannas idir Protastúnaigh agus Caitlicigh a laghdú.

## Tagairtí
Pierre Gasly

Is tiománaí Foirmle a hAon ón Fhrainc é **Pierre Gasly**. Rugadh é i Rouen, An Normainn ar an 7 Feabhra, 1996.  I 2023, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Alpine. Thiomáin sé le Torro Rosso/AlphaTauri agus Red Bull roimhe sin. 

## Tagairtí

Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
Geibheannach mac Aodha

__NOTOC__
Ceathrú rí is tríocha Uí Mhaine ba ea** Geibheannach mac Aodha **(Meán-Ghaeilge** Geibennach mac Aedha**) (bás 973).

Is doiléir é réimeas Gheibheannaigh. Tharla roinnt eachtraí le linn a shaoil mar a leanas:
* ACM, 960.8: *Inis Mór for Loch Ribh do ghabháil do Murchadh ua Chellaigh for Cheallach, mac Ruairc, tighearna Fear Cúl .i. tighearna Síl Ronáin, co ruccadh cona chobhlach i Tir Maine i n-erghabhail
* ACM 961.7: *Ní nemh-ghnath do dhénamh lasin rígh Domhnall, mac Muirchertaigh .i. longa do breith dar Dabhall, tar Sliabh Fuait co Loch n-Aindind, co ro h-oirccedh oiléna an locha lais.
* ACM 961.10: *Maidhm ria [[Fearghal Ó Ruairc|Fearghal ua Ruairc]], rí Connacht, for Muimhnechaibh for Sionnaind .i. maidhm na Catinchi ettir Cluain Ferta & Cluain Mic Nóis, & Dal Cais do orccain lais iarsin.
* ACM 963.10: *Gorta díofhulaing i n-Erinn co renadh an t-athair a mhac & a inghen ar bhiadh
* ACM 971.8: *[[Conchobar mac Taidg|Conchobhar, mac Taidhg an Tuir]], rí Connacht, d'écc.

Maraíodh Geibheannach, i dteannta le [[Cathal mac Taidhg]], [[ríthe na gConnacht|rí Chonnacht]], i mbun catha in éadan Mhurchadha Uí Fhlaithbheartaigh.

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Réabhlóid Éigipteach (1952)

[mion|[Gamal Abdel Nasser|Gamal Nasser agus Mohamed Naguib]]
Ar an 23 Iúil 1952, tharla coup d'état; cuireadh deachtóireacht mhíleata in ionad monarcachta bunreachtúla. Tugadh an **Réabhlóid Éigipteach** ar na himeachtaí.  Treascraíodh an Rí Farouk agus a réimeas lofa. Bhí Gamal Nasser agus Mohamed Naguib i mbun an Éirí Amach.  

Tugtar "Lá na Réabhlóide" ar an 23 Iúil san Éigipt inniu agus is lá saoire é.  

## Féach freisin

* Gamal Nasser
* Anwar Sadat

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Stair na hÉigipte
Catagóir:1952
Catagóir:Réabhlóidí
Henry Barron (breitheamh)

[mion|[Na Ceithre Cúirteanna|Na Ceithre Cúirteannna|clé|330x330px]]Breitheamh Éireannach ba ea **Henry Barron** (25 Bealtaine 1928 – 25 Feabhra 2010). Ba ea é an chéad Ghiúdach a bhí ina bhreitheamh den Ard-Chúirt (1982-1997) agus den Chúirt Uachtarach (1997-2000). An t-aon bhall amháin den Choimisiún Fiosrúcháin Neamhspleách faoi Bhuamáil Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin ab ea é.

Sa bhliain 2016, scríobh David B. Green go hachomair le haghaidh *Haaretz* faoi shaol agus gairm An Bhreithimh Barron.

## Féach freisin

* Stair na nGiúdach in Éirinn
* Giúdaigh agus Giúdachas in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2010
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Giúdaigh Éireannacha
Leopold Gmelin

Ceimiceoir Gearmánach ab ea ** Leopold Gmelin** (2 Lúnasa 1788 - 13 Aibreán 1853). Bhí Gmelin ina ollamh in Ollscoil Heidelberg agus i measc rudaí eile, d’oibrigh sé ar an chomhdhúil feiriciainíd photaisiam agus chruthaigh sé an tástáil Gmelin .
mion|235x235px| Gmelin agus a bhean chéile, portráidí le Jakob Schlesinger, 1820
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1788
Beagainm

Sa cheimic, is **ainm** neamh-chórasach é **beagainm,** ar chomhdhúil cheimiceach. Is é sin le rá, ní aithnítear an t-ainm de réir rialacha aon chórais fhoirmiúil d’ainmníocht cheimiceach amháil ainmníocht orgánach nó neamhorgánach AIGCF. Ní ainm foirmiúil é an beagainm agus de ghnáth is ainm coitianta é.
## Tagairtí

Catagóir: Ainmníocht cheimiceach
Baccalauréat (scannán Cristian Mungiu)

mion|clé|Foireann 'Baccalaureat' le "Cristian Mungiu"  ag Cannes sa bhliain 2016
mion|clé|Foireann 'Baccalaureat' le "Cristian Mungiu"  ag Cannes sa bhliain 2016
Is scannán de chuid na Rómáine, le Cristian Mungiu, é '**Baccalauréat**' (an Ardteistiméireacht), nó **'Graduation**'.  Bhí saothar Cristian Mungiu ar cheann de na scannáin is mó a bhí molta ag na léirmheastóirí ag Féile Cannes 2016. Bhí ainm na Rómáine in airde maidir le cúrsaí scannánaíochta sna 2010idí, a bhuí le Cristian Mungiu.

## Scéal
Agus í ar tí scrúdú tábhachtach a sheasamh, déantar ionsaí fíochmhar ar mhac léinn cumasach, rud a fhágann go bhfuil baol ann nach bhfaighidh sí an deis scoláireacht a fháil chuig ollscoil aitheanta. Tograíonn a hathair, ar dochtúir é, a ladhar a chur sa scéal. 

Tugtar léargas sa scannán dúinn ar dhearcadh agus ar chinntí morálta an athar ach tá léargas chomh maith ann ar náisiún a bhfuil an chneámhaireacht agus an chaimiléireacht ina chroílár. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin 2016
Catagóir:An Rómáin
Formáit mheitile

Eistear meitile d'aigéad formach is ea  **formáit mheitile** ar a dtugtar freisin **meitilmeatánóáit**. An sampla is simplí d'eistear carbocsaláite, is leacht gan dath í le boladh  éitir, galbhrú ard, agus teannas dromchla íseal. Is réamhtheachtaí í do go leor comhdhúile eile ar díol spéise iad  ó thaobh na tráchtála de.

## Táirgeadh
Sa tsaotharlann, is féidir an mheitilmeatánóáit a tháirgeadh trí imoibriú comhdhlúthaithe meatánóil agus aigéad formach, mar a leanas:

: HCOOH + CH 3 OH → HCO 2 CH 3 + H 2 O.

Is gnách go dtáirgtear an mheitilmeatánóáit thionsclaíoch, áfach, tríd an imoibriú comhdhlúthúcháin de mheatánól agus aonocsaíde carbóin i láthair buin láidir, amhail meitocsaíd sóidiam : 
lár|frameless| Carbónú bun-catalaíoch meatánóil le haonocsaíde carbóin go meitilmeatánóáit

## Tagairtí

Catagóir:Eistir fhormáite
Catagóir:Eistir mheitile
Páirt (ceimic)

Sa cheimic orgánach, is éard is **páirt** ann ná cuid de mhóilín. a dtugtar ainm dó toisc go bhfuil sé aitheanta mar chuid de mhóilíní eile chomh maith.
## Tagairtí

Catagóir: Ceimic orgánach
Aicéatáit mheitile

Eistear carbocsaláite is ea **aicéatáit mheitile** ar a dtugtar freisin **eatánóáit mheitile**, leis an bhfoirmle CH3COOCH3. Is leacht inadhainte é le boladh taitneamhach a gcuirfeadh roinnt gliúnna agus vearnais ingne i gcuimhne duit. Úsáidtear eatánóáit mheitile  mar thuaslagóir ó am go chéile, toisc go bhfuil sé lagpholach agus lipifileach, ach is tuaslagóir níos coitianta é a gharghaol aicéatáit eitile nach bhfuil chomh  tocsaineach agus atá níos intuaslagtha in uisce. Tá intuaslagthacht 25% in uisce ag teocht an tseomra ag eatánóáit. Ag teocht ardaithe tá a intuaslagthacht in uisce i bhfad níos airde. Níl eatánóáit seasmhach i láthair bunanna uiscí láidre nó aigéid uiscí. Ní mheastar go bhfuil aicéatáit meitile mar chomhdhúil orgánach so-ghalaithe sna Stáit Aontaithe.
## Tagairtí

Catagóir: Eistir mheitile
Catagóir: Tuaslagóirí eistir
Catagóir: Eistir aicéatáite
Catagóir: Ceimiceáin chumhra
aicéatáit mheitile
Própánóáit mheitile

Is comhdhúil orgánach í **própánóáit mheitile** nó **meitiolprópánóáit**, leis an bhfoirmle mhóilíneach CH3CH2CO2CH3. Is leacht gan dath í le boladh torthaíoch, a gcuirfeadh rum i gcuimhne duit.
## Ullmhú
## Tagairt

Catagóir: Eistir phróipianáite
Catagóir: Eistir mheitile
Catagóir: Tuaslagóirí eistir
Catagóir: Ceimiceáin chumhra
Ortaformáit trí-eitile

Is comhdhúil orgánach í **ortaformáit trí-eitile** leis an bhfoirmle HC(OC2 H5)3. Tá an leacht so-ghalaithe gan dath seo, ortaieistear den aigéad formach, ar fáil ar bhonn tráchtála. Tagann an tsintéis thionsclaíoch ó chiainíd hidrigine agus eatánól.

Féadfar í a ullmhú freisin ó imoibriú eitocsaíde sóidiam, a dhéantar in-situ ó sóidiam, dearbh-eatánól , agus clóraform :
## Tagairtí
Meatánóáit

mion|150x150px| Struchtúr na meatánóáite
Ainian carbocsaláite is ea **an mheatánóáit** (ainmníocht an AIGCF) ar a dtugtar freisin **an fhormáit** (ainm fánach), leis an bhfoirmle HCOO-, agus is salann nó eistear d’aigéad formach é.
## Bithcheimic
Ocsaídítear na meatánóáití go inchúlaithe leis an einsím dihidrigionáis formáite, ón bhaictéar * Desulfovibrio gigas *.
:COOH^- ->  CO2 +  H+  +  2 e-
## Tagairtí

Catagóir: Ainiain charbocsaláite
Bruno Kreisky

Polaiteoir de chuid na hOstaire ba ea **Bruno Kreisky** (22 Eanáir 1911 – 29 Iúil 1990). Bhí Kreisky chun tosaigh i bpolaitíocht na hOstaire ar feadh tréimhse fhada, mar Aire Gnóthaí Eachtracha (1959-66) agus mar Sheansailéir (1970-83).
clé|mion|1970
## Saol
Rugadh Bruno Kreisky i Vín sa bhliain 1911.clé|mion|1983Ar iarratas Otto Bauer, a bhí i measc cheannairí na Sóisialaithe („Die Partei braucht gute Juristen“; tá dlíodóirí maithe ag teastáil ag an bPáirtí) shocraigh Kreisky Óg staidéar a dhéanamh ar an dlí, in áit an leighis.clé|mion|1986 (ar scor ag an am)

Cuireadh isteach ar a chuid staidéar nuair a gabhadh é mar dhuine a bhí ag cur in éadan an réimis fhorlámhaigh a bhí i gcumhacht san Ostair ag an am. Ach chríochnaigh sé a dhochtúireacht sa dlí sa bhliain 1938, díreach agus a bhí an Anschluss ag tarlú. Chuaigh Kreisky ar deoraíocht sa tSualainn níos déanaí sa bhliain sin. 

Tar éis do Kreisky filleadh ar Vín sa bhliain 1946 bhí roinnt post aige i seirbhís taidhleoireachta na hOstaire, i Stócólm agus i Vín, mar cheann foirne cúnta agus comhairleoir polaitiúil don Uachtarán Theodor Körner ó 1951 go 1953 agus mar idirbheartaí le haghaidh Chonradh Stáit na hOstaire, a tugadh i gcrích sa bhliain 1955.

### Polaiteoir
Toghadh Kreisky chun na parlaiminte cónaidhme sa bhliain 1956. Rinneadh an tAire Gnóthaí Eachtracha trí bliana ina dhiaidh sin. Sa phost sin, bhí páirt aige agus Comhlachas Saorthrádála na hEorpa á chur ar bun agus nuair a réitíodh an t-aighneas leis an Iodáil maidir leis an Tioróil Theas.
clé|mion|Cuimhneachán i bPáirc Bruno-Kreisky, Vín
Mar Sheansailéir, thug Kreisky tacaíocht láidir do na leasuithe a bhí á gcur chun cinn ag an Aire Dlí agus Cirt, Christian Broda, nuachóiriú an dlí teaghlaigh agus an chórais príosúin agus díchoiriúlú an ghinmhillte agus na homaighnéasachta san áireamh.

Ainneoin gur saolaíodh ina Ghiúdach é, ba mhinic a cáineadh Kreisky mar gheall ar an toil a maíodh a bhí aige neamhaird a thabhairt ar na cúlraí Naitsíocha a bhí ag roinnt daoine a bhí i gcomhghuaillíocht leis sa pholaitíocht. 

Spreag Kreisky cásanna cúirte áirithe, a bhfuil aithne mhaith ar cheann acu ag mic léinn ó thaobh an dlí Eorpach um chearta an duine de, mar gheall ar an breithiúnas sa chás ***[[Lingens v an Ostair|Lingens v Austria]]***  (breith phearsanta ar fhiúntas v fíricí agus figiúirí) sa bhliain 1986, maidir le hiriseoir a ciontaíodh i gclúmhilleadh coiriúil i dtaobh an tSeansailéara.

## Féach freisin

* ***[[Lingens v an Ostair]]***

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí Ostaracha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna i 1990
Catagóir:Dlíodóirí na hOstaire
Catagóir:An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine
Henry Stuart, Diúc Gloucester

Ba é **Henry Stuart, Diúc Gloucester** (Surrey, 8 Iúil 1640 - Londain, 13 Meán Fómhair 1660) an mac is óige le Séarlas I, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban agus a bhean Henrietta Maria na Fraince.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1640
Catagóir:Básanna i 1660
Catagóir:Daoine Sasanacha
Catagóir:Na Stiúbhartaigh
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Achadh Abhall

Is baile fearainn é **Achadh Abhall** i gCill Mhantáin i mbarúntacht Síol Éalaigh. Tá clú air mar gheall ar a eaglais mheánaoiseach, Eaglais Achadh Abhall.

## Stair

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Eaglais Achadh Abhall

mion|Eaglais Achadh Abhall
Séipéal meánaoiseach agus Séadchomhartha Náisiúnta i gContae Chill Mhantáin, in Éirinn, atá i bPáirc Achadh Abhall. Ciallaíonn an logainm (Achadh Abhall) réimse úlla. Bhí sé ar cheann de na heaglaisí paróiste tuaithe ba mhó dá ré.

## Stair
Deirtear gur bhunaigh Naomh Finian, as Cluain Ioraird i gContae na hlarmhí, mainistir anseo sa 6ú céad.
Níl aon rian den chéad mhainistir sin fágtha. I lár an 12ú céad a tógadh an séipéal dronuilleogach cloiche atá ina sheasamh ar an láthair anois. Tá doras breá ar an taobh thiar a bhfuil lindéar comhréidh air agus múnláil Rómhánúil ar an taobh amuigh mar aon le áirse chruinn ar an taobh istigh. Sa dá fhuinneog bheaga ar an mbinn thoir tá múnlálacha cruinne húda agus colúin á dtacú ar an dá thaobh. Tá a macasamhail d'fhuinneog bheag ar an mballa ó thuaidh. Tá fuinneog eile go hard ar an mbinn thiar agus áirse rinneach uirthi. Tá beanna an tséipéil os cionn 10 méadar ar airde. Tá an chuid is mó den bhalla ó dheas atógtha. Tá sampla annamh de piscina Rómhánúil.
Tá ardchros soladach gan aon mhaisiú ina seasamh ar bhonn pirimidiúil sa reilig. Tá umar nó trach eibhir in aice láimhe. Is féidir bloghanna eile cloiche a fheiceáil sa reilig, ina measc dhá bhonn croise agus iarsmaí crosleaca.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Ardchrosa
Catagóir:Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Eaglais na hÉireann
Catagóir:Eaglaisí in Éirinn
Tadhg Mór Ó Ceallaigh

Séú rí is tríocha Uí Mhaine agus céad Cheann na Fine ba ea ** Tadhg Mór Ó Ceallaigh ** (bás iiii).

## Cúlra
Tháinig Tadhg i gcomharbacht ar Muirgheas mac Domhnaill, a d'éag i mbun catha sa bhliain 986.

Ba é Tadhg an chéad rí Uí Mhaine a ghlac an sloinne Ó Ceallaigh, ainmnithe as a sheanathair féin, Ceallach mac Finnachta, agus é féin de shliocht sa séú glúin Eoghain Fhinn, agus iad uile de shliocht na céad rí, Maine Mór.

## Beatha
Is amhlaidh go raibh Tadhg ar an bhfód i gcathanna Loch Rí (987) agus an slógadh cuid Teamhraigh sa bhliain 999.  Comhghuaillí Bhriain Bóramha ba ea Tadhg in éadan rí na Mí, Maol Seachnaill mac Domhnaill (975-1022) agus beirt ríthe Chonnacht, Cathal mac Conchúir mhic Thaidhg (973-1010) agus Tadhg an Eich Ghil (1010-1030).

Rinne sé cleamhnas le Briain nuair a d'éirigh deirfiúr leis ina bean chéile Bhriain.  Neartaigh a stádas nuair a d'éirigh Brian ina Ardrí sa bhliain 1002.  Chuaigh sé ina theannta go dtí Áth Cliath sa bhliain 1014, áit a throid  agus a d'éag sé i gCath Chluain Tarbh.

## Sean-nós

mion|Armas Uí Cheallaigh ag Mainistir Thuilsce, Contae Ros Comáin
D'inis John O'Donovan sean-nós maidir le harmas Uí Cheallaigh a bhí ann go forleathan sa 19ú haois.  Feictear *[[enfield]]* ar an armas, agus creideadh gur tháinig sé as an bhfarraige ag Cath Chluain Tarbh chun corp Thaidhg a chosaint óna Lochlannaigh.

Dar le O'Donovan, glaodh Tadhg Catha Bhriain ar sna hannála.

## Sliochtaigh
Nó de shliocht Taidhg nó de sloinne Uí Cheallaigh a bhí gach rí Uí Mhaine seachas duine amháin (Diarmaid Ó Madáin), go dtí gur éirigh Feardhorcha Ó Cellaigh as an teideal go déanach sa 16ú haois. Sa lá atá inniu ann, is é *Count de Grallagh et Tyrcooley* a shliochtaigh shinsearachta.  Is coitianta é an sloinne fós sa cheantar (Contae na Gaillimhe), de shliocht uile Cheallaigh mhic Fhionnachta.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** *[http://www.ucc.ie/celt/published/G105007/ Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine]*
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* Gerard Madden, *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* Joseph Mannion, *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist*, 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Dúnchadh Ó Ceallaigh

__NOTOC__
Naoú rí is tríocha Uí Mhaine agus ceathrú Ceann na Fine ba ea  ** Dúnchadh Ó Ceallaigh ** (bás 1074).

Ina thásc i nAnnála na gCeithre Máistrí, insítear mar a leanas:
:*Donnchadh Ua Ceallaigh, tigherna Ua Maine, do marbhadh la a bhráthair, lá Tadhg, mac mic Concobhair Uí Cheallaigh i n-Inis Locha Caoláin.
Dar le an gcur síos seo, garmhac [[Concobar mac Tadg Ua Cellaigh|Conchúir mhic Thaidhg]], i gcoróin idir 1014 agus 1030, ba ea Dúnchadh.

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Aodh Ó Ceallaigh

Ochtú rí is fiche Uí Mhaine agus cúigiú Ceann na Fine ba ea ** Aodh Ó Ceallaigh ** (bás 1134).

## Cúlra
Maraon le roinnt ríthe Uí Mhaine eile den linn seo, is doiléir é réimeas Aodha.  Dar le John O'Donovan, tá mearbhall staire ann, agus b'fhéidir gur tógadh ginealach amháin mar ríliosta.

Ní fios go cruinn a áit sna ginealaigh, rud a chuireann cíor thuathail na ríochta in úil tar éis réimis fhada na ríthe, Tadg Mór Ua Cellaigh (986-1014) agus a mhac, Concobar mac Taidg Ua Cellaigh (1014-1030).  Glaoitear *Aed mac maic Taidhg h-Úi Cellaig* air, ach ní fios go cruinn cé hé an Tadhg atá i gceist.

## Stádas Uí Mhaine
Faoina 1130í, bhí an ríocht faoi ghéillsine Toirdhealbhaigh Uí Chonchúir, rí na gConnacht.

Tharla Cath Chaille Cobhtaigh sa bhliain 1131, le linn réimeas Aodha.  Insítear sna hannála:
:*Maidhm Chaille Cobhtaigh for Shíol Muiredhaigh ria n-Uachtar Connacht iarna t-techt for crech isin Mumhain, co t-tarla tria meraithne etorra co f-farcsat a n-gabhála.
:Maidhm Chaille Cobhthaigh ar Shíol Mhuireadhaigh ag Uachtar Chonnacht [.i. Uí Mhaine], an chéad a tháinig chun creiche insan Mumhain, tharla de thaisme eatarthu, fágadh a ngabhála.


== Cogadh 1132 ==
Sa bhliain 1132, tharla i [[Trícha Máenmaige|Maonmhagh]], an chuid is sia siar den ríocht:
:*Creach Maonmaighe la Conchobhar Ua m-Briain co rug bú iomdha lais.

B'fhéidir é go raibh Aodh i láthair ag Abhaill Cheithearnaigh agus é ina ghéillsineach:
:*Comhdhál la Toirrdhealbhach Ua Concobhair, & lá Conchobar Ua m-Briain co maithibh cleireach Connacht & Mumhan oc Abhaill Cethernaigh, & síth bliadhna do dhénamh eatorra.
: Comhdháil idir Toirdhealbhach Ó Conchúir agus Conchúr Ó Briain, agus taoisigh chléireach na gConnacht agus na Mumhan ag Abhaill Cheithearnaigh, agus suíochán bhliana do dhéanamh eatarthu.

== Bás ==
Fuair Aodh bás an bhliain chéanna is [[Muireadhach Ua Flaithbheartaigh]], rí [[Maigh Sheola|Mhaigh Sheola]].  Ní fios an raibh ceangal éigin idir bás na beirte: mar thoradh ruathar Uí Bhriain; aighneas comharbachta dispute; ní eile.

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Annála Tiarnaigh]]
** *Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine*
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* [[Gerard Madden]], *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* [[Joseph Mannion]], *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist'', 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine
Cúirt Dúiche (Éireann)

[mion|An Chúirt  Dúiche, [Inis (baile)|Inis]]
[mion|An Chúirt  Dúiche, [Baile Átha Í]]
Cúirt in Éirinn a bhfuil dlínse áitiúil agus teoranta aici is ea an **Chúirt Dúiche**. Níl aon údarás aici déileáil le ceisteanna áirithe a thagann chun cinn ina ceantar feidhmiúcháin. 

## Córas
Bhí 23 chúirt dúiche sa tír sa bhliain 2020. Seo an chúirt is mó in Éirinn a éisteann cásanna. Éisteann sí cásanna coiriúla agus sibhialta. Déantar cásanna nach bhfuil chomh tromchúiseach a phlé anseo, cásanna tráchta, ordú poiblí agus a leithéidí. 

## Cumhachtaí
[mion|An Chúirt Dúiche, [Cill Chainnigh]]
Bronntar cumhachtaí dlínse na Cúirte uirthi ag reacht. Mar sin, níl cead aici déileáil le haon cheisteanna a thagann taobh amuigh dá sainchuspóir reachtúil. 

I gceisteanna sibhialta, tá dlínse ag an gCúirt Dúiche déileáil le héilimh gur mó ná €15,000 an méid a éilítear iontu (agus gur mó ná €2,000 an méid a éilítear i gcásanna éilimh beaga). 

I gceisteanna dlí teaghlaigh, tá dlínse ag an gCúirt Dúiche i gceisteanna a bhaineann le cothabháil, caomhnóireacht leanaí nó rochtain orthu agus féadann sí orduithe a dhéanamh i dtaobh foréigin teaghlaigh. 

I gceisteanna coiriúla, cúirt dlínse achoimre atá sa Chúirt Dúiche. Déileálann sí le triail neamhghiúiré daoine a gearradh mionchionta orthu. 

Tá dlínse ag an gCúirt Dúiche le bannaí a bhronnadh sa chuid is mó de chásanna. 

Déileálann an Chúirt Dúiche leis an gcúisí a chur ar aghaidh chun trialach i gcásanna lena mbaineann cionta coiriúla taobh amuigh dá dlínse.

## Gaeilge
[clé|mion|An Chúirt  Dúiche,, [Sligeach]]
Tá dualgas ar an Stát gach iarracht réasúnta a dhéanamh breitheamh le Gaeilge a fháil le cás a éisteacht in aon chúirt dúiche sa tír, de réir breithiúnais san Ard-Chúirt sa bhliain 2019.

Tá dualgas reachtúil ó 1924 ar an Stát breithiúna a bhfuil Gaeilge acu a chur ar dualgas go buan i gcúirteanna i ndúichí ina bhfuil ceantar Gaeltachta. Agus chinn an Breitheamh Úna Ní Raifeartaigh go raibh an dualgas sin ann mar cheart teanga faoi Airteagal 8 den Bhunreacht i ngach áit sa tír.

## Féach freisin

* Cúirteanna na hÉireann

## Naisc sheachtracha‎

* Oifig  um Chlárú Cuideachtaí - Iarratais chun na Cúirte Dúiche 

## Tagairtí

Catagóir:Cúirteanna na hÉireann
Murchadh Ó Ceallaigh

An chéad rí is daichead Uí Mhaine agus ochtú Ceann na Fine ba ea ** Murchadh Ó Ceallaigh ** (bás 1186).

## Stair
Maraíodh an t-iar-rí, Conchúr Maonmhaighe, i gCath na gConchúr sa bhliain 1180 le linn éirí amach in éadan rí na gConnacht.

Is amhlaidh gurbh é Murchadh ina mac le Tadhg Ó Ceallaigh, a bhí fuadaithe sa bhliain 1145 ag Toirdhealbach mac Diarmada Ó Briain, rí Thuamhan.

## Éirithe amach
Le linn na mblianta 1183–1186, tharla tuilleadh achrainn i measc Uí Conchúir, agus mar thoradh bhí ar Ruaidrí Ua Conchobair éirí as an ríogacht ar son a mhic, Conchúr Maonmhaighe.

Go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh Conchúr i ngleic le Murchadh, a raibh aige an tiarnacht is mó sa ríocht.  Insítear sna hannála gur maraíodh Murchadh ag Conchúr.  Maraíodh Chonchúr féin sa bhliain 1189.

## Muintir
Dúirt John O'Donovan go raibh comharba Mhurchadha, Domnall Mór Ua Cellaigh (bás 1221) ina shinsear gach Ó Ceallaigh a bhí ar marthain sa 17ú haois.  B'fhéidir nach dtugann seo le fios ach gur thit muintir na Mhurchadha as an uasalaicme.

## Tagairtí sna hannála
* ACM 1181.4: * ... Do-rochair beos Aodh mac Conchobhair Ui Cellaigh, ...
* ACM 1186.7: * Murchadh mac Taidhg Ui Ceallaigh tigherna Ua Máine do marbhadh la Conchobhar Maonmaighe.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Annála na gCeithre Máistrí
** *[http://www.ucc.ie/celt/published/G105007/ Tuarasgbhail agus Nósa Ua Maine]*
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
* Gerard Madden, *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* Joseph Mannion, *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist*, 2004. 
* Denis Walsh, Uí Mhaine
* Dan P. McCarthy, Synchronisms , eagrán athbhreithnithe, Coláiste na Tríonóide.

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Uí Mhaine