open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azinhaga

Is baile beag i ngar do Shantárem i gcroí na Portaingéile é **Azinhaga**. Ciallaíonn an t-ainm *slí chaol* (الزنقة az-zanqa) san Araibis. Tá sé suite ar bhruach Abhainn Tagus (Portaingéilis: *Tejo*) 87km ó Liospóin, príomhchathair na tíre, 200km ó Phorto agus díreach 18km ó Shantárem fhéin. Tá 1,817 duine ina gcónaí sa bhaile. 

## Daoine Clúiteacha
* José Saramago (1922 – 2010): Scríbhneoir a bhuaigh Duais Nobel i 1998.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na Portaingéile
Boris Pasternak

Scríbhneoir agus file Rúiseach ab ea **Boris Pasternak**. Rugadh i Moscó i 1890 é agus fuair sé bás i bPeredelkino (Moscó) i 1965. Scríobh sé an leabhar *Доктор Живаго* (*An Dochtúir Sibhágó*), a bhí foilsithe mar *Doctor Zhivago* i mBéarla. Bhuaigh sé Duais Nobel na Litríochta i 1958.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Rúiseacha
Catagóir:Filí Rúiseacha
Catagóir:Todhchaíochas
Catagóir:Daoine a rugadh i 1890
Catagóir:Básanna i 1965
Bill de Blasio

Polaiteoir Meiriceánach agus iar-mhéara ar Chathair Nua-Eabhrac is ea **Bill de Blasio**, né **Warren Wilhem, Jr.**, a rugadh ar 8 Bealtaine 1961 i Manhattan, Nua-Eabhrac. Ar an 5ú Samhain 2013 toghadh é mar 109ú mhéara na cathrach. Fuair sé breis is 73% de na vótaí sa toghchán. Is de shliocht Gearmánach é ar thaobh a athar, de shliocht Iodálach ar thaobh a mháthar. Tógadh in Cambridge, Massachusetts é, agus tá sé ina chónaí lena bhean chéile agus a mbeirt pháistí in Park Slope, Brooklyn. Ar an chéad lá d'Eanáir, 2014 ghlac sé mionn na hoifige mar chomharba ar Michael Bloomberg. Bhí an post sin aige go dtí 1 Eanáir 2022 nuair a tháinig Eric Adams i gcomharbacht air. Is ball den Pháirtí Daonlathach é. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Méaraí
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Aonbheannach

thumb|right|280px|Aonbheannach
Is saghas capaill bháin é an t-**aonbheannach** ar a bhfuil adharc, sna seanscéalta. Ní féidir ach le maighdean é a sheilg, agus tá teoiric ann gur íomhá Chríost atá san aonbheannach.

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht
Catagóir:Arrachtaí
Brendan Kehoe

Ba scríbhneoir agus eolaí ríomhaireachta é **Brendan Patrick Kehoe** (3 Nollaig, 1970 - 19 Iúil 2011). Rugadh é i mBaile Átha Cliath i 1970, agus tógadh é i China, Maine sna Stáit Aontaithe.

Cailleadh é in Iúil 2011 tar éis cath le leoicéime.

## Foilseacháin
* *Zen and the Art of the Internet: A Beginner's Guide*, Brendan Kehoe, 1992, ISBN 0-13-452914-6.
* *Children and the Internet: A Zen Guide for Parents and Educators*, Brendan Kehoe agus Victoria Mixon, 1996, ISBN 0-13-244674-X.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* An chéad (agus saor) eagrán ''Zen and the art of the Internet''  

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Básanna in 2011
Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta‎
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath‎
Park Slope, Brooklyn

Comharsanacht faiseanta i dtuaisceart Brooklyn ag críochantacht le Prospect Park is ea **Park Slope**. Tógadh a lán de na tithe in Park Slope san 19ú hAois le buntáiste a bhaint as an radharc ó Dhroim Gowanus ar Chuan agus ar Chathair Nua-Eabhrac ó thuaidh agus ar an bpáirc ó dheas. Fuair an daonáireamh sa bhliain 1890 gurbh é Park Slope an pobal ba rachmasaí sna Stáit Aontaithe. Tháinig meath ar an gcomharsanacht sna 1950idí agus 1960idí, ach tháinig rath uirthi arís ag tosnú thart ar an bhliain 1980. Tá stádas mar cheantar stairiúil bainte amach ag cuid mhaith den chomharsanacht. Bhí 65,047 duine ina gcónaí in Park Slope sa bhliain 2010.

Catagóir:Brooklyn
Zen

200px|thumb|right
Is scoil smaointeoireachta Bhúdach í **Zen** (Sanscrait: Dhyāna; Sínis: 禪, Chán; Vítneaimis: Thiền; Cóiréis: Seon) a bunaíodh sa tSín sa 5ú haois agus a chuireann an bhéim is treise ar an machnamh mar phríomhchosán chun na heagnaíochta. Is é *Zen* an t-ainm Seapáinise ar an scoil, agus é traslitrithe ón tSínis. De réir seanchais, ba é an manach Bodhidharma a tháinig go dtí an tSín as an India a bhunaigh an scoil seo.

Sa lá atá inniu, is iad *Soto* (Sínis: 曹洞, Cáo dòng) agus *Rinzai* (Sínis: 临济, Lín jì) an dá chraobh is mó i Zen, agus iad dealaithe ó chéile ó thaobh na fealsúnachta agus na stíle machnaimh de.

## Cleachtais Zen

Cuid lárnach de Bhúdachas Zen é an machnamh nó an mhídheamhain: an té a bhíonn i mbun a mhachnaimh is a mhídheamhna, is gnáth dó bheith ina shuí. An machnamh suíocháin seo, tugtar 坐禪 nó *zuòchán* air as Sínis, agus is é an téarma Seapáinise ná *zazen* / ざぜん.

### An Búdachas Síneach

Tháinig an mhídheamhain Bhúdach a fhad leis an tSín nuair a rinne An Shigao (a bhí beo timpeall ar 148-180 AD) agus Kumārajīva (334-413 AD) aistriúcháin ar shútraí *Dhyāna*, is é sin sútraí faoin mídheamhain a raibh tionchar mór acu. Bhí na luath-théacsaí mídheamhna seo bunaithe ar theagaisc ióga (*Yogacara*) na scoile Búdachais úd *Sarvāstivāda* a bhí lonnaithe sa Chaismir. Tháinig na téacsaí seo chun saoil ón gcéad aois AD go dtí an ceathrú haois AD, a bheag nó a mhór. Ar na luath-théacsaí Sínise is mó tionchar faoin mídheamhain áirítear *Anban Shouyi Jing* (安般守意經, an sútra faoi *ānāpānasmṛti*), *Zuochan Sanmei Jing* (坐禪三昧經，an sútra faoi *dhyāna samādhi* i do shuí duit) agus *Damoduoluo Chan Jing* (達摩多羅禪經,[18] an sútra faoi *Dharmatrata dhyāna*). D'fhág na luathshaothair Shínise seo faoin mídheamhain an-sliocht ar chleachtais Zen san aois nua-aimseartha féin. Mar shampla, scríobh Tōrei Enji, máistir *Rinzai Zen* a bhí gníomhach san ochtú haois déag, - scríobh sé saothar tráchtaireachta faoi *Damoduoluo Chan Jing*, agus é i dtuilleamaí *Zuochan Sanmei Jing* mar fhoinse don tráchtaireacht sin. Chreid Tōrei gurbh é Bodhidharma féin a chum *Damoduoluo Chan Jing*.

## Féach freisin

* Midheamhain 

## Tagairtí


Catagóir:Búdachas
Catagóir:Creideamh
Catagóir:Mahayana
Nòstaidh

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Nòstaidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Eilean Ceann na Creige

Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Eilean Ceann na Creige**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Ollscoil Choimbra

Tá **Ollscoil Choimbra** (, ) suite i gCoimbra i lár na Portaingéile. Deirtear gurb í an ollscoil is fearr sa Phortaingéil inniu. Bhunaigh an Pápa Nicolau IV í sa bhliain 1290. Mar sin, is í ceann de na hollscoileanna is sine san Eoraip agus tá sé i measc na hollscoileanna is sine ar fud an domhain.

## Iar-Mhic Léinn
* Luís Vaz de Camões (1525 - 1580) File.


Coimbra-Universitaet-02-Campus-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-10-Portal zum Campus-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-16-Campus-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-46-Innenhof-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-52-Innenhof-Studenten-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-56-Hoersaal-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-66-Galerie-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-80-Geometer-2011-gje.jpg


## Tagairtí

Catagóir:Ollscoileanna
Paul Krugman

Is eacnamaí as na Stáit Aontaithe é **Paul Robin Krugman**. Rugadh ar an Oileán Fada, Nua-Eabhrac, é ar 28 Feabhra, 1953.
Tá sé ina ollamh in Ollscoil Princeton agus scríobhann sé sa nuachtán *[[The New York Times]]* freisin.

Bhuaigh sé an Duais Nobel i 2008.

## Naisc sheachtracha
* Eolas faoi Krugman

## Tagairtí

Catagóir:Eacnamaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
An Phachlavais

Is teanga Ind-Eorpach í **an Phachlavais**. Tugtar **Pahlavi**, **Pehlevia** nó **An Mheán-Pheirsis** uirthi freisin. Ba é *Pārsīk* ("teanga Pārs") an bunainm a bhí uirthi.

200px|mion|clé|Seanscríbhinn sa Phachlavais

Níl sí beo sa lá atá inniu, ach bhíothas á labhairt in impireacht na Peirse, go háirithe le linn impireacht *Sassanid* (224-654 CE). Toisc go raibh ardstádas ar an teanga, bhí sí in úsáid i réigiúin eile freisin. Tháinig Pachlavais ón tSean-Pheirsis, agus sa 9ú haois d'athraigh sé go dtí an Pheirsis atá á labhairt inniu.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teangacha
Catagóir:An Iaráin
Adaptxt

Is éard atá in **Adaptxt** ná feidhmchlár ar fhóin phóca a ligeann do dhaoine téacsáil thuarthach (nó *predictive texting*) a dhéanamh. Is é KeyPoint Technologies atá i mbun a fhorbartha, comhlacht atá lonnaithe sa Ríocht Aontaithe.

Is ar fhóin Windows amháin a bhí an feidhmchlár nuair a lainseáladh i 2006 é, ach cuireadh ar fail ar fhóin Android é freisin i 2011, an bhliain chéanna a ndearnadh feidhmchlár le cód oscailte de.

Cuireadh cumas Gaeilge, Gaeilge na hAlban agus Gaeilge Mhanann leis i mí na Samhna 2012, trí chomhoibriú idir Adaptxt, Michael Bauer, agus Kevin Scannell.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Adaptxt i Siopa Google Play

Catagóir:Fóin Póca
Ceòlas

Is scoil cheoil í **Ceòlas** a tionóltar in Uibhist a Deas gach bliain.

## Nasc seachtrach
*Ceòlas (an suíomh oifigiúil)
Shemar Moore

Rugadh **Shemar Franklin Moore** ar 20ú Aibreán 1970 i gCalifornia. Is aisteoir Afracach-Meiriceánach é. Bhog sé go dtí an Ísiltír, áit arbh as a mháthair, nuair a bhí sé óg. D'fhill sé ar California i 1977. Fuair sé post mar mhúnla chun táille ollscoile a íoc. Theastaigh uaidh daorchluiche a imirt sa Major League ach ghortaigh sé a ghualainn agus níorbh fhéidir leis leanacht leis. Sa bhliain 1998 fuair a mháthair scléaróis iolrach agus tacaíonn Moore le hairgead a chruinnigh i gcomhar taighde ar scléaróis iolrach. 

Bhí sé ar *The Young and the Restless* mar Malcolm Winters ar feadh ocht mbliana. Bhuaigh sé cúig gradam NAACP i rith an tsraith sin. D'fhág sé *<nowiki/>'The Young and the Restless*' sa bhliain 2005 agus chuaigh se le sraith theilifíse 'Criminal Minds'. Ghlac sé páirt  Derek Morgan, próifíleoir ar son an FBI. Tá sé fós bainteach leis an gclár teilifíse sin. Ghlac sé páirt i roinnt scannáin freisin.

## Scannáin

[mion|Moore i [Cannes, 2012.]]

* Hav Plenty (1997)
* Butter (1998)
* Mama Flora's Family (1998)
* Box Marley (2000)
* How to Marry a Billionaire:A Christmas Tale (2000)
* The Brothers (2001)
* Chasing Alice (2003)
* Motives (2004)
* The Seat Filler (2004)
* Greener (2004)
* Nikki and Nora (2004)
* Reversible Errors (2004)
* Diary of a Mad Black Woman (2005)
* Motives 2 (2007)
* Kill Me Deadly (2013)
* Justice League:War (2014)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha‎
Catagóir:Daoine beo
Gordon Wallace MacLennan

Ba theangeolaí é **Gordon Wallace MacLennan** (**Gòrdon MacGilleFhinnein** i nGaeilge na hAlban).  Rugadh i 1931 é agus fuair sé bás i 1992. Ba é an Dochtúir MacLennan an chéad chathaoirleach le Léann Ceilteach in Ollscoil Ottawa, post a bunaíodh i 1972, agus bhí suim ar leith aige sa Ghaeilge, i nGaeilge na hAlban, agus i mbéaloideas an dá theanga. 

Tá aithne air go háirithe mar gheall ar dhá leabhar a d'fhoilsigh sé, *Gàidhlig [[Uibhist a Deas]]* agus *Seanchas Annie Bhán*, seanchaí as Dún na nGall in Éirinn, agus ba é a chuir *Proceedings of the First North American Congress of Celtic Studies* in eagar freisin. 

Ghlac sé páirt freisin i Suirbhidh Chànanach na h-Alba i nDún Éideann.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna i 1992
Fliúiteog

Is feadóg bheag é an **fliúiteog**. Tagann an t-ainm *piccolo* ('beag') ón Iodáilis, agus tagann an t-ainm Gaeilge ó Bhéarla *flute* + *óg*.
Miguel Ángel Asturias

Scríbhneoir as Guatamala ab ea **Miguel Ángel Asturias**. Rugadh i gCathair Ghuatamala é i 1899 agus fuair sé bás i Maidrid i 1974. Bhuaigh sé Duais Nobel na Litríochta i 1967.

## Iomraidhean

Catagóir:Daoine a rugadh i 1899
Catagóir:Básanna i 1974
Diùranais

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Diùranais**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
12 Angry Men

Is scannán é ***12 Angry Men*** a rinne Sidney Lumet sa bhliain 1957. Ba chlár teilifíse é roimhe sin freisin. Reginald Rose a scríobh an script don scannán agus bhí Henry Fonda agus Reginald Rose mar léiritheoirí air. Tarlaíonn scéal an scannáin i seomra amháin, seomra an giúiré. Is faoi ghiúiré, atá ag déanamh cinneadh faoi phionós an bháis a ghearradh ar bhuachaill, an scannán. Tá sé curtha ina leith gur mharaigh an buachaill a athair. Tá an scannán 96 nóiméad ar fhad agus glacann Henry Fonda páirt an phríomhcharachtair.

Tosaíonn an scannán agus an 12 fear ag dúl go seomra an ghiúiré. Tosaíonn siad ag vótáil ar chiontacht an bhuachalla. Níl ach duine amháin, Giúróir a hOcht (Henry Fonda), a shíleann go bhfuil sé neamhchiontach. Déanann giúróir a hOcht diaspóireacht leis na giúróirí eile ag iarraidh a chur in a luí orthu go bhfuil an buachaill neamhchiontach. Bhí bean mar fhinné ar an ndúnmharú a deir go bhfuil an buachaill ciontach ach dár le Giuróir a hOcht tá sí mícheart. Le himeacht ama aontaíonn níos mó giúróirí go bhfuil sé neamhchiontach go dtí nach bhfuil ach giúróir amháin, Giúróir a Trí, a chreideann go bhfuil an buachaill ciontach. Sa deireadh athraíonn Giúróir a Trí a aigne chomh maith agus críochnaíonn an scannán leis ag caoineadh agus ag rá “neamhchiontach…….neamhchiontach”.
 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin 1957
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Michael Oher

Is imreoir peile Meiriceánaí é **Michael Oher** leis an Baltimore Ravens. Rugadh é ar 28 Bealtaine 1986 i dTennessee.

Nuair a bhí sé óg, bhí a lán fadhbanna ag a gclann. Thóg a mham drugaí agus bhí a dhaid i bpríosún ar feadh i bhfad. Chuaigh Michael go dtí aon scoil déag sula raibh sé trí bliana déag d'aois. Nuair a bhí Oher seacht mbliana, cuireadh faoi chúram altrama ach níor fhan sé le teaghlach ar bith. Bhí sé gan dídean ó am go ham. Bhí sé iontach ar spórt. D'imir sé cispheil, peil Mheiriceánach agus discus. Ní raibh a lán oideachais aige agus bhí sé dian air freastal ar scoil. D'fhaigheadh sé F nó D ina chuid scrúduithe. Bhuail sé le Sean agus Leigh-Anne Tuohy i 2004, beirt thuismitheorí a raibh páistí acu i scoil Mhichíl. D'fhan Michael leis an chlann agus ghlac na Tuohy's é tar éis tamaill. Fuair sé teagascóir agus d'athraigh sé na *D*anna go h*A*nna. Chuaigh sé go dtí Ollscoil Tennessee agus d'imir sé ar an bhfoireann peile Meiriceánaí, Ole Miss Rebels. Phioc na Baltimore Ravens é sa bhliain 2009 i ndréacht an NFL. Bhuaigh seisean agus a fhoireann an Superbowl sa bhliain 2012.

Rinneadh scannán de shaol Michael Oher, *The Blind Side*,  a scaoileadh sna hamharclanna sna Stáit Aontaithe ar 20 Samhain 2009. Quinton Aaron a rinne páirt Michael Oher, in éineacht le Sandra Bullock agus Tim McGraw mar an chúpla a d'uchtaigh é. Ainmníodh *The Blind Side* do Academy Awards sna catagóirí Best Picture agus Best Actress. Fuair Bullock Oscar as a ról mar Leigh Anne Tuohy.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Peileadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Drochaid na Cuingleum

Is baile beag nuathógtha tuaithe, suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Drochaid na Cuingleum** nó **Drochaid na Coileum**.
Tá sé suite 6 mhíle soir ó thuaidh ó Dhail nam Feart, agus 3 mhíle soir ó dheas ón Aghaidh Mhòr, i ngleann na hUisge Spè.
## Naisc sheachtracha
*'Leum' ann an Ainmean-àite
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
An Druim Buidhe

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **an Druim Buidhe**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Diúirinis, Loch Aillse

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd, feadh chósta thiar na hAlban, í **Diúirinis**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
James Hogg

File agus scríbhneoir i mBéarla agus san Albainis ab ea **James Hogg** (1770 &ndash; 21 Samhain 1835). Nuair a bhí sé óg, bhí sé ag obair sa talmhaíocht mar aoire agus tréadaí, agus fuair sé a chuid oideachais ina aonar trí léamh pearsanta. Bhí sé ina chara ag mórán scríbhneoirí clúiteacha a bhí beo ag an am, Walter Scott ina measc. Fiú scríobh Hogg beathaisnéis neamhoifigiúil ar Scott. Bhí clú is cáil air mar an "Tréadaí Eadaraig" (*Ettrick Shepherd*), agus d'úsáid sé an leasainm sin nuair a foilsíodh a lán leabhar a scríobh sé. Ina theannta sin, d'úsáid sé an t-ainm sin mar ainm carachtair sa tsraith chlúiteach *Noctes Ambrosianae*, a bhí foilsithe san iris *Blackwood's Magazine*. Tá cáil air fós sa lá atá inniu mar gheall ar an úrscéal *The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner*. I measc na rudaí eile a scríobh sé, tá dáin mar *The Queen's Wake* (1813), bailiúchán amhrán *Jacobite Reliques* (1819), agus dhá úrscéal eile, *The Three Perils of Man* (1822) agus *The Three Perils of Woman* (1823).

## Leabhair
* *The Mountain Bard* (1807)
* *The Forest Minstrel* (1810)
* *The Queen's Wake* (1813) 
* *The Pilgrims of the Sun* (1815)
* *Brownie of Bodsbeck* (1817)
* *Jacobite Reliques* (1819)
* *The Three Perils of Man* (1822)
* *The Three Perils of Woman* (1923)
* *The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner* (1824)
* *Queen Hynde* (1925)
* *Songs by the Ettrick Shephard* (1831)
* *The Brownie of the Black Haggs* (1828)
* *The Domestic Manner and Private Life of Sir Walter Scott* (1834)
* *Tales and Sketches of the Ettrick Shepherd* (1837)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1770
Catagóir:Básanna i 1835
Catagóir:Filí Albanacha
Eadaraig

Baile beag i ndeisceart na hAlban is ea **Eadaraig** (Béarla: *Ettrick*). 
Tá sé faoi smacht Comhairle Chrìochan na h-Alba.  Seo iad na comhordanáidí: 55° 25′ 3.46″ T, 3° 9′ 8.54″ I.

Ba as Eadaraig James Hogg (1770 - 1835), fear ar tugadh an "Tréadaí Eadaraig" air. Tá leacht cuimhneacháin in ómós dó a bhí tógtha i 1898, timpeall is míle laistiar den bhaile.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Chrìochan na h-Alba
An Ocsatáinis

Is teanga Ind-Eorpach í **an Ocsatáinis**. Tugtar *lenga d'òc* uirthi sa teanga féin, nó *langue d'oc* san Fhraincis. Mionteanga atá inti, á labhairt san Acatáin, Auvergne, Languedoc-Roussillon, Limousin, Midi-Pyrénées agus i bProvence i ndeisceart na Fraince. Ach cloistear an teanga freisin i réigiúin sa Spáinn, san Iodáil, agus i Monacó.

## Ainm na Teanga
Ina *"De Vulgari Eloquentia"* (Ar Labhairt na Gnáththeanga), rinne an file Iodálach Dante idirdhealú idir trí saghas teangacha Rómánsacha a bhí bunaithe ar an nós a dúradh an dearfach:   (Toisc go ndeir cuid amháin *oc*, cuid eile *oil*, agus cuid eile *si*). Is í seo an chéad fianaise den nath *lenga d'oc* mar ainm na teanga, óna dtagann "an Ocsatáinis".

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na Fraince
Catagóir:Teangacha na Spáinne
Catagóir:Teangacha na hEorpa
Catagóir:Teangacha na hIodáile
Catagóir:Teangacha Rómánsacha
Sniaul

200px|left|thumb|Iarnród Sniaull ar an sliabh

Is é **Sniaull** an sliabh is airde in Oileán Mhanann. Is as an tSean-Lochlainnis ar "Sliabh Sneachta" a tháinig an t-ainm, agus tá sé seo an-soiléir in ainm an tsléibhe i mBéarla, "Snaefell". Tá sé 621 m (2034 troigh) ar airde.

## Féach freisin

* Oileán Mhanann

## Tagairtí

Catagóir:Oileán Mhanann
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Patella vulgata

Is saghas sliogéisc é ***Patella vulgata*** nó an **bairneach coiteann**. Ní úsáidtear mar bhia é go minic, ach tá siad go maith comónta.
Tá an speiceas le fáil in uiscí iarthar na hEorpa.

## Radula
Bíonn radula an speicis seo níos faide ná an bhlaosc féin. Tá 1,920 fiacail i 160 sraith de 12 fiacail i ngach ceann acu. Faightear é ceangailte le foshraitheanna daingean ón gcladach ard go dtí imeall an chreasa fochladachúla, cé go mbíonn sé níos iomadúla i limistéir thonnghníomhaithe. Tá a bhlaosc cónúil, suas go dtí thart ar 6 cm ar fad, agus bíonn ganntanas ciriúlachta sainithe aige. Creidtear gur féidir leo a bheith in ann maireachtáil ar feadh suas le fiche bliain. 

## Cladaí Chonamara
Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar an mbairneach ina leabhar clúiteach *[[Cladaí Chonamara]]*:

## Féach freisin
* Bairneach 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* site perso
* MarLIN species information
* Live underwater image 
* BBC Info retrieved 2012
* FSC Info- great pix Retrieved 2012 

Catagóir:Patellidae
Catagóir:Moilisc  an Aigéin Atlantaigh
Catagóir:Moilisc Mara na hEorpa
Catagóir:Ainmhithe a tuairiscíodh sa bhliain 1758
Catagóir:Gastrapóid mara inite
Catagóir:Gastrapóid
Catagóir:Moilisc
Sliogiasc

[mion|clé|200px|[Diúilicín|Diúilicíní (i ndiaidh cócaireachta)]]
Is ainmhí gan chnámh droma é **sliogiasc** (nó **maorach** nó **iasc sliogánach**), ag a bhfuil sliogán crua, ón bhfarraige.
## Naisc sheachtracha
* BBC Naidheachdan 2016-10-04: Ainmean Gàidhlig do shligean-mara *(tuairisc físe 2:08)*
* AC&D 2021 - Òraid 3 - Ainmhidhean neo-dhruim-altach a’ chladaich ’s na mara - le Ruairidh MacIllEathain *(bhideo 58:07)*
* Blás Algach eisceachtúil aimsithe san Iarthuaisceart

## Tagairtí

 
Catagóir:Moilisc
Catagóir:Bia mara
Catagóir:Táirgí éisc
Paul Heyse

Scríbhneoir as an nGearmáin ab ea **Paul Johann Ludwig von Heyse** a rugadh i mBeirlín ar 15 Márta 1830 agus a fuair bás i München ar 2 Aibreán 1914. Is é "*Kinder der Welt*" (Gaeilge: "*Clann na Cruinne*", 1873) an leabhar is cáiliúla aige. Bhuaigh sé Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 1910.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1830
Catagóir:Básanna i 1914
Scoil na Mainistreach (Iúr Cinn Trá)

Is scoil ghramadaí do bhuachaillí idir 11-18 bliain d'aois í **Scoil na Mainistreach** (Béarla: *Abbey [[Bráithre Críostaí|Christian Brothers]]' Grammar School*), bunaithe in Iúr Cinn Trá, i dTuaisceart Éireann.

## Iarscoláirí
*Proinsias Mac Aodhagáin, 5ú Tánaiste
*Séamus Mallon, 1ú LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann
*Mickey Brady, Teachta Parlaiminte do Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha
*Joe Kernan, iarpheileadóir agus bainisteoir

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna in Éirinn
Catagóir:Iúr Cinn Trá
An Fheannag Mhór

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd í **an Fheannag Mhór**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Nathair mhara

thumb|right|250px|Nathair mhara

Is saghas nathrach é an **nathair mhara** a chónaíonn san fharraige. Tá siad an-nimhiúil – níos nimhiúla ná nathracha tíre mar an cobra – ach is annamh a ionsaíonn siad daoine. Cónaíonn sna farraigí trópaiceacha.

## Tagairtí

Catagóir:Nathracha
John Russell, 1ú Iarla Russell

Ba é **John Russell, 1st Earl Russell** príomh-aire na Ríochta Aontaithe agus ceannaire an Pháirtí Fuig. Rugadh é ar an 18 Lúnasa 1792 agus fuair sé bás ar an 28 Bealtaine 1878. 

Bhí sé ina Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó 30 Meitheamh 1846 go 23 Feabhra 1852 (le linn an Ghorta Mhóir in Éirinn), agus ó 29 Deireadh Fómhair 1865 go 28 Meitheamh 1866. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1792
Catagóir:Básanna i 1827
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Drámadóirí Sasanacha
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Gearrscéalaithe
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Staraithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha
The Walking Dead

Is sraith theilifíse drámaíochta is uafáis ó Mheiriceá forbartha ag Frank Darabont é **The Walking Dead**. Is é Andrew Lincoln réalta na sraithe agus glacann sé ról an charachtair Rick Grimes. Dúisíonn sé ó chóma agus faigheann sé amach go bhfuil sochaí an domhain tar éis titim as a céile agus an domhan plódaithe le zombaithe. Beartaíonn sé teacht ar a theaghlach agus casann se le go leor marthanóirí eile ar feadh na slí. Craoladh The Walking Dead den chéad uair ar 31 Deireadh Fómhair, 2010, ar an gcainéal teilifíse AMC i Meiriceá. 

Craolaíodh go hidirnáisiúnta é don chéad uair ar *Fox* le linn an chéad seachtain de Mhí na Samhna 2010. Toisc an rath a bhí ar an gcéad sraith ó thaobh lucht féachana de coimisiúnaigh AMC sraith eile de 13 eipeasóid. Croalaíodh and dara sraith den chéad uair ar 16 Deireadh Fómhair, 2011. Dhá eipeasóid isteach sa dara séasúr, d'fhógair AMC go mbeadh an seó ar ais le haghaidh tríú séasúr de 16 eipeasóid, a thosaigh mhaistíní ar 14 Deireadh Fómhair, 2012. Ar 21 Nollaig, 2012, athnuachan AMC The Walking Dead le haghaidh séasúr ceathrú de 16 eipeasóid, a léiríodh den chéad ar 13 Deireadh Fómhair, 2013. Ar 29 Deireadh Fómhair, 2013, athnuachan AMC sé an cúigiú séasúr .
Tá an tsraith glacadh go maith agus tá ainmniúcháin dámhachtain go leor lena áirítear na cinn don Guild Scríbhneoirí Mheiriceá Gradam agus Gradam Golden Globe do Sraith Teilifíse is Fearr (Drámaíocht) a fuarthas. Tá an tsraith slánaithe aige freisin ar rátálacha Nielsen láidir, pasáil taifid éagsúla do shraith cábla, lena n-áirítear a fháil 16.1 milliún lucht féachana ar a séasúr ceithre chéad taibhiú a bheith ar an tsraith drámaíochta is - faire i stair cábla bunúsach.

## Séasúir
### Céad séasúr
Tosaíonn an tsraith le leas-sirriam Rick Grimes agus é lonta go holc tar éis "shootout" le coirpigh armtha. Dúisíonn sé tar éis cúpla seachtain ina dhiaidh sin ó Bheirnicé in ospidéal tréigthe agus damáiste go holc. Ar fhágáil, aimsíonn Rick domhan iar-apacailipteach i gcomharbacht ar zombaithe (nó "shiúlóiri, mar a tugtar iad sa seó). Aimsíonn Rick go bhfuil a bhean chéile is a mhac ar iarraidh, nuair a buaileann sé le beirt marthanóirí eile - Morgan Jones agus a mhac Duane - míníonn siad do Rick an gcruachás ina bhfuil siad. Ag gníomhú ar rafla cluinste ag na Joneses, bailíonn Rick arm agus tosaíonn sé ar turas contúirteach go Atlanta Geogia, toisc gur crios coraintín bunaíodh sa chathair sin. Nuair a shroichtear Atlanta, faigheann sé amach go luath go bhfuil an chathair i gcomharbacht ar siúlóirí ina ionad.

### Dara séasúr

### Tríú séasúr

### Ceathrú séasúr

### Cúigiú séasúr

### Séú séasúr

### Seachtú séasúr

### Ochtú séasúr

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir ficsean uafáis Meiriceánacha
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2010
Póló uisce

[mion|clé|350px|[An Ghréig-An Ungáir i Napoli, an Iodáil]]
Is spórt a imrítear i linn snámha é **póló uisce**. Caithfear snámh an t-am ar fad, ach imrítear leis na lámha. Is spórt Oilimpeach é.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Spórt
Catagóir:Spórt uisce
Catagóir:Spóirt Oilimpeacha
Catagóir:Cluichí foirne
Catagóir:Cluichí liathróide
Alasdair II na hAlban

thumb|right|Alasdair II na hAlban
Rí na hAlban idir 1214 agus 1249 ab ea **Alaxandair mac Uilliam** (24 Lúnasa 1198 - 6 Iúil 1249). Mac Uilleam I na hAlban agus Ermengarde de Beaumont. Fuair sé bás 6 Iúil 1249 i gCearrara nuair a bhí sé ar a bhealach go dtí na hOileáin Istigh.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1198
Catagóir:Básanna i 1249
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na nAlbanach
Alasdair III na hAlban

Bhí **Alasdair III** (4 Meán Fómhair 1241 - 19 Márta 1286) ina rí na hAlban 1249 - 1286. Ba rí láidir é Alasdair agus bhí a thréimhse ar an gcathaoir ríoga an-síochánta minic go leor. Ag an am sin, bhí tionchar láidir Ceilteach in Albain fós agus ceangal le Sasana mar go raibh iníon rí Shasana - Éadbhard I - an banphrionsa Máiréad, ag Alasdair mar bhean. Thosaigh cúrsaí ag éirí níos measa tar éis do bhean agus mhac Alasdair bás a fháil i ngearr aimsire. D'fhág sé seo Rí na hAlban gan mac chun é a leanúint agus é cúig bliana is daichead d'aois.

Phós sé arís ag Mainistir Jedburgh le bean óg bhreá darb ainm Yolande a Dreux. Ar an dara lá dhéag de Mhárta 1286, fuair an Rí Alasdair bás. Bhí sé ag filleadh ó Chaisleán Dhún Éideann go Ceann Gronna, áit a raibh a bhean. Cé gur iarr na huaisle agus na triatha a bhí in éineacht leis fanacht le haimsir níos fearr ar maidin, níor éist sé leo. Chaill sé a chuideachta sa dorchadas agus an mhaidin dár gcionn d'aimsíodar a chorp ag bun aille. D'fhág sé seo Albain gan rí agus rinne Éadbhard a sheacht ndícheall smacht a fháil ar Albain agus is mar sin cuireadh tús le tréimhse argain agus comhraic idir an dá ríocht.

Catagóir:Básanna tionóisceacha
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na nAlbanach
Dùn Bhlàthain

Is baile i lár na hAlban é **Dún Bhlàthain**, suite i gComhairle Shruighlea agus i ngar do Shruighlea. Tá clú agus cáil ar an ardeaglais i nDún Bhláthain.

Rugadh an t-imreoir leadóige Andy Murray agus an ceoltóir Dougie MacLean i nDún Bhláthain.

Tá an baile clúiteach mar gheall ar eirleach a tharla sa bhunscoil ar an 13 Márta 1996. Bhí 16 páiste agus duine fásta amháin dúnmharaithe ag fear, Tomas Watt Hamilton, a chuir lámh ina bhás féin ina dhiaidh sin.

Bhí 7,911 duine ina gcónaí i nDún Bhláthain sa bhliain 2001.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shruighlea
Gleann Afraig

Is gleann suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Gleann Afraig**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Gleann Ùig

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Gleann Ùig**.

clé|250px|thumb|Gleann Ùig

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Gaineamhlach Mojave

Is ceann de na gaineamhlaigh is mó ar fud an Domhain é an **Gaineamhlach Mojave** (IPA: /moʊˈhɑːvi/ nó /məˈhɑːvi/; *Hayikwiir Mat'aar* sa teanga Mojave).

Tá sé suite sna Stáit Aontaithe.
Clúdaíonn sé 65,000 ciliméadar cearnach i gCalifornia, Utah, Nevada agus Arizona.

Catagóir:Fásaigh
Catagóir:Tíreolaíocht na Stát Aontaithe
Uilleam I na hAlban

Bhí **Uilleam mac Eanraig** (nó **Uilliam mac Eanric** sa Mheán-Ghaeilge) ar a dtugtar an leasainm **Garbh** freisin, i gceannas mar Rí na hAlban ó 1165 go 1214 (49 bliain). Bhí an dara réimeas is faide aige i stair na hAlban, roimh Acht an Aontais le Sasana, sa bhliain 1707. Bheadh ​​an tréimhse is faide ag Séamas VI (i réim ó 1567 go dtí 1625). 
## Luathshaol
Rugadh Uilleam c. 1142, le linn réimeas a sheanathar Daibhidh I na hAlban. Ba iad a thuismitheoirí ná Eanric mac Dabíd (mac an Rí) agus Ada de Warenne. Bhí Uilleam timpeall 10 mbliana d’aois nuair a d’éag a athair sa bhliain 1152, rud a d'fhág gurb é a dheartháir is sine Máel Coluim  léiroidhre dá sheanathair. Is óna athair a bhfuair Uilleam an tIarlacht Northumbria ó oidhreacht. Fuair Daibhidh I bás an bhliain dár gcionn, agus d'éirigh Uilleam ina oidhre toimhdean don rí nua, Máel Coluim IV. Sa bhliain 1157, chaill Uilleam Iarlacht Northumbria d'Anraí II Shasana.

## Réimeas
Níor mhair Máel Coluim IV an-fhada, agus ar a bhás an 9 Nollaig 1165, ag aois 24, tháinig Uilleam i gcoróin. Corónaíodh an monarc nua an 24 Nollaig 1165. I gcodarsnacht lena dheartháir lag reiligiúnach, bhí Uilleam teann láidir, ruafholtach agus ceanndána. Ba mhonarc éifeachtach é, ach mhill iarrachtaí mí-ámharach smacht arís a fháil ar a oidhreacht athartha Northumbria ó na hAngla-Normannaigh a réimeas.

## Naisc sheachtracha
***Eachdraidh na h-Alba**. http://www.e-storas.com/resources/educationScotlandMicrosites/scotlands-history-gaelic/gaidhlig.educationscotland.gov.uk/scotlandshistory/makingthenation/malcolmthemaiden/index.html 

Catagóir:Daoine a rugadh sa 12ú haois
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na nAlbanach
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Roger Myerson

Is eacnamaí as na Stáit Aontaithe é **Roger Bruce Myerson**. Rugadh i mBostún, Massachusetts é ar 29 Márta 1951. Rinne sé staidéar in Ollscoil Harvard. Anois tá sé ina chónaí i Chicago, Illinois.

In éineacht le Eric Maskin agus Leonid Hurwicz, bhuaigh sé Duais Nobel i 2007.

## Naisc sheachtracha
* Dírbheathaisnéisín (Béarla)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Eacnamaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Pápa Beinidict XIII

Pápa Iodálach ab ea **Pápa Beinidict XIII** (Laidin Benedictus P.P. XIII, Gravina in Puglia, 2 Feabhra 1649 - Cathair na Vatacáine, 23 Feabhra 1730. Ba *Pietro Francesco Orsini* an t-ainm a bhí air ó thús. Toghadh mar phápa é ar 29 Bealtaine 1724 tar éis bhás Pápa Innocentius XIII. Ba é an 245ú pápa a bhí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1649
Catagóir:Básanna i 1730
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Doiminicigh
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Scóipé

250px|mion|clé|Drochaid Turcach i Scóipé
Is é **Scóipé** an phríomhchathair agus an chathair is mó sa Mhacadóin Thuaidh. Tá sé suite ar bhruach Abhainn Vardar agus cois Shliabh Vodno.

## Bailte Comhcheangailte
* Bradford, 1961
* Roubaix, 1961
* Dresden, 1967
* Tempe (Arizona), 1971
* Roubaix, 1973
* Waremme, 1974
* Nürnberg, 1982
* Nanchang, 1985
* Manisa, 1985
* Suez, 1985
* Pittsburgh (Pennsylvania), 2001
* Iostanbúl, 2003
* Liúibleána, 2007
* Podgairítse, 2008
* Zaragoza, 2008
* Ságrab, 2011
* Béalgrád, 2012

## Tagairtí

Catagóir:Poblacht na Macadóine
Neamhghníomh an tslua

mion|Níl aon ghobachán í !
Is éard is **neamhghníomh an tslua** ann ná feiniméan síceolaíochta sóisialta a thagraíonn do chásanna nach n-ofrálann daoine cabhair d'íospartaigh. Tá an dóchúlacht go dtabharfaidh daoine cabhair i gcoibhneas indíreach le líon na ndaoine atá i suíomh ar leith. Is é sin le rá, má tá slua mór daoine ann is lú seans go dtabharfaidh aon duine acu cabhair.

## Féach freisin

* Síceolaíocht

## Tagairtí

catagóir:Síceolaíocht shóisialta
Catagóir:Síceolaíocht
Catagóir:Iompraíocht an duine
Catagóir:Bunathrú iompraíochta
Áine Cleves

Ba bhean uasail Ghearmánach í **Áine Cleves** (An Ghearmáinis: *Anna von Jülich-Kleve-Berg*) (Düsseldorf, 22 Lúnasa 1515 – Londain, 16 Iúil 1557) agus an ceathrú bhean Anraí VIII Shasana. Diúc Cleves ab ea a hathair. Mar sin, bhí sí ina bhanríon Shasana ó 6 Eanáir 1540 go 9 Iúil 1540. Ní raibh an pósadh curtha i gcrích riamh, agus ní fuair sí coróin an chéile ríoga. Tar éis an pósadh a chur ar neamhní, thug an rí socrú flaithiúil agus Pálás Richmond agus Caisleán Hever di, agus ina dhiaidh sin, tugadh *Deirfiúr Ionúin an Rí* uirthi

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1515
Catagóir:Básanna i 1557
Catagóir:Banríonacha Shasana
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine Gearmánacha
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Uaisleacht Éireannach
Frédéric Mistral

Scríbhneoir as an bhFrainc ab ea **Frédéric Mistral**. Rugadh i Maillane ar 8 Meán Fómhair 1830 é agus fuair sé bás san áit chéanna ar 25 Márta 1914. Scríobhadh sé san Ocsatáinis. Is é *Mirèio* (1859) an leabhar is cáiliúla aige. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air, in éineacht le José Echegaray, sa bhliain 1904.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1830
Catagóir:Básanna i 1914
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Debora Patta

Iriseoir is ea **Debora Patta**. a rugadh  ar an 13 Iúil, 1964 sa  tSiombáib.

## Leabharliosta

* Anne Maggs a Debora Patta; *Baby Micaela: the inside story of South Africa's most famous abduction case*; Zebra Press, 1996; ISBN 9781868700493
* Rory Steyn a Debora Patta; *One step behind Mandela: the story of Rory Steyn, Nelson Mandela's chief bodyguard*; Zebra Press, 2000; ISBN 9781868722693

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* ''Who's Who SA de Debora Patta'' 
* ''Conference Speakers International''

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baniriseoirí
Catagóir:An tSiombáib
Y Wladfa

Is é **Y Wladfa** (An Bhreatnais: [ə ˈwladva] "An Choilíneacht") an t-ainm atá ar na coilíneachtaí Breatnacha san Airgintín. Tháinig na chéad Breatnaigh sa bhliain 1865, agus tá siad lonnaithe ar chósta Chubut sa Phatagóin go háirithe. Meastar go raibh idir 1,500 agus 5,000 duine ann a raibh Breatnais acu sa bhliain 2012.

## Stair

### Tosú na coilíneachta (1865)
Bhí an smaoineamh chun coilíneacht Bhreathnach a chruthú ar dtús ag Michael D. Jones, fear mór Breathnach. Bhí eaglar air ag an am go raibh an Bhreatnais i mbaol sa mBreatain Bheag.  Chuir sé seo isteach go mór ar an tUasal Jones, agus thosaigh sé ag smaoineamh ar Stát Breathnach. 
mion|Michael D. Jones (1822–98)
Bhunadh Porth Madryn agus Rawson sa mbliain 1865.

### Coilíniú (1866-1885)
Bhí córas uisciúcháin déanta ag na Breathnaigh go tapa agus bhí fómhair torthúla acu. 

Bunaíodh Gaiman i1874 agus Trelew i 1886.

### Sna hAindéis (1885-1902)
Chuaigh na Breathnaigh  sna hAindéis agus bhunaigh siad Esquel agus Trefelín. Bhí 4,000 Breathnach ina gcónaí san Airgintín ag deireadh 19ú haois.

### Fadhbanna in Chubut (1899-1915)
Sna blianta 1880 agus 1899 d'fhág na tuilte in Rawson agus bailte eile faoi uisce agus thosaigh an coinscríobh. Mar sin chuaigh thimpeall 500 Breathnaigh go dtí Saskatchewan i gCeanada.

### Na 1960í
Tógadh damba trasna an Chubut sa mbliain 1963 chun na tuilte a stopadh sa ngleann.

Sa mbliain 1965 bhí comóradh céad bliain acu sa Wladfa. Bhí daoine as an mBreatain Bheag ansan chun caidreamh maith a thógáil eatarthu.

### 21ú haois
Tá 50,000 duine ann in Chubut (10% den daonra) de shliocht Breatnach.

Ón mbliain 2005 amach, taispeántar dragan dearg na Breataine Bige ar bhratach Porth Madryn.

Ceiliúradh comóradh 150 bliain na coilíneachta sa mbliain 2015. Bhí Céad-Aire na Breataine Bige, Carwyn Jones, i láthair ann.

## Ainmneacha Breatnacha san Airgintín

## Amhrán Náisiúnta
mion|245x245px|Focail ''Gwlad Newydd y Cymry''
Is é *Gwlad Newydd y Cymry* le Lewis Evans an t-amhrán náisiúnta. Ciallaíonn sé "Tír Nua na mBreatnach" agus tá sé bunaithe ar thiúin *Hen Wlad Fy Nhadau* (SeanThír m'Aithreacha), amhrán náisiúnta na Breataine Bige.

## Foinsí

Catagóir:An Bhreatain Bheag
Catagóir:An Bhreatnais
Catagóir:An Airgintín
Catagóir:Coilíneachas
Inbhir Garadh

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Inbhir Garadh**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Na h-Innseagan

Is ceantar suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **na h-Innseagan**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Forbes

Tá an iris **Forbes** curtha i gcló sna Stáit Aontaithe agus tá sé dírithe ar an tráchtáil agus ar an airgeadas. 

Bunaithe i 1917 ag B. C. Forbes, foilsíonn sí liostaí suimiúla i dtaobh tráchtála gach bliain, mar shampla *Forbes 400*, *Forbes 500* agus *Fortune 500*.

Tá príomhoifig an chomhlachta suite ar 5ú Ascaill i Nua-Eabhrac.

## Féach freisin
* Time

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1917
Catagóir:Bunaithe sna 1910í
Compton Mackenzie

Ba údar é **Edward Montague Compton MacCoinnich/MacKenzie** (17 Eanáir 1883 i West Hartlepool – 30 Samhain 1972 i nDún Éideann). Bhí sé ina náisiúnaí Albanach freisin, cé gur rugadh i Sasana é.

Cuireadh léann roimhe i *St Paul's School* agus tar éis sin in Ollscoil Oxford. Idir 1920 is 1923 bhí Mackenzie ina "*Tenant*" sna hoileáin Herm agus Jethou.  

D'fhoilsigh sé beagnach céad leabhar, dírbheathaisnéis i ndeich imleabhar san áireamh, ach bhain sé an clú is mó as a chuid úrscéalta, go háirithe *Whiskey Galore*.

Bhí suim mhór aige i gcultúr na Gàidhlig, an teanga féin (d'úsáid sé an Ghàidhlig i *Whiskey Galore*) agus an Seacaibíteachas. I 1914 d'iompaigh sé leis an gCaitliceachas, agus bhí sé ina chomhbhunaitheoir Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Cuireadh i mBarraigh é, áit ar thóg sé teach sna 1930idí.

## Leabharliosta
Seo cuid de na leabhair is cáiliúla aige:

* *The Gentleman in Grey* (1907)
* *The Passionate Elopement* (1911)
* *Carnival* (1912)
* *Sinister Street* (1914)
* *Guy and Pauline* (1915)
* *The Early Life and Adventures of Sylvia Scarlett‎* (1918), scannán i 1935 faoin ainm *Sylvia Scarlett*
* *The Altar Steps* (1922)
* *Santa Claus in Summer* (1924)
* *The Old Men Of the Sea* (1924)
* *Vestal Fire* (1927)
* *Extraordinary Women* (1928)
* *Gallipoli Memories* (1929)
* *Athenian Memories* (1931)
* *Greek Memories* (1932)
* *The Monarch of the Glen* (1941)
* *Wind of Freedom: The history of the invasion of Greece by the Axis powers, 1940-1941* (1944)
* *The Four Winds of Love* (6 leabhar, 1937&ndash;45)
* *[[Whisky Galore]]* (1947), scannán 1947 faoin ainm *Whisky Galore!*
* *The Rival Monster* (1952)
* *Rockets Galore* (1957)
* *Thin Ice* (1956)
* *The Lunatic Republic* (1959)
* *The Stolen Soprano* (1965)
* *My Life and Times* (1971)

## Nasc seachtrach
*Compton Mackenzie ag Project Gutenberg

Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1883
Catagóir:Básanna i 1972
Andrew Bonar Law

Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe ab ea **Andrew Bonar Law** (16 Meán Fómhair 1858 – 18 Deireadh Fómhair 1923).

Rugadh i Rexton, New Brunswick, Ceanada é. Bhí sé ina Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó 23 Deireadh Fómhair 1922 go 22 Bealtaine 1923.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1858
Catagóir:Básanna i 1923
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Daoine Ceanadacha
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Imreoirí fichille
Catagóir:New Brunswick
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Polaiteoirí Albanacha
Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Alderney

thumb|250px|right|Crainn in Alderney
Is oileán i Muir nIocht é **Alderney** (Fraincis: *Aurigny*; teanga Auregnais: *Aoeur'gny*). Is é an tríú oileán is mó i Muir nIocht. Is é an dara oileán is mó i mBáillcheantar Gheansaí. Bhí 1,903 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2013.

Tá sé suite timpeall is deich gciliméadar ó La Hague sa bhFrainc agus timpeall is 97 ciliméadar ó Shasana. Tá Burhou thiar thuaidh den oileáin. Is é St. Anne príomhbhaile Alderney. 

## Nasc seachtrach
* Leathanach oifigiúil - Alderney

Catagóir:Oileáin Mhuir nIocht
Geansaí (oileán)

Is spleáchríoch de chuid na Ríochta Aontaithe san Eoraip é **Báillcheantar Gheansaí** (*Bailiwick of Guernsey* i mBéarla agus *Bailliage de Guernesey* sa bhFraincis). Is oileán é Geansaí agus tá sé suite timpeall is 48 ciliméadar amach ón Fhrainc nó 121 ciliméadar ó Weymouth / Sasana.

Is é *Geansaí* an t-ainm ar an oileán is mó. Ach tá oileáin bheaga eile ann, agus daoine ina gcónaí ar roinnt acu freisin:
* Alderney
* An tSairc
* Herm
* Jethou 
* Brecqhou
* Lihou

Oileáin gan daoine:
* Burhou
* Ortac
* Les Casquets 
* Crevichon 
* Les Houmets

Is é St Peter Port an príomhbhaile.

Tá clú ar Gheansaí mar gheall ar shaghas áirithe bó a thugtar *Guernsey Cattle* air.

In éineacht le Geirsí, tugtar *[[Oileáin Mhuir nIocht]]* orthu.

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil an rialtais
* VisitGuernsey/Turasóireacht
* BBC Guernsey 
* This Is Guernsey 
* The Guille-Allès Library - leabharlann phoiblí

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Mhuir nIocht
Geansaí

Tá níos mó ná brí amháin ann leis an bhfocal **Geansaí**:
* Geansaí (ball éadaigh)
* Geansaí (oileán)
An tSairc

Is oileán beag i Muir nIocht é **An tSairc** (Béarla: *Sark*, Fraincis: *Sercq*, teanga Sercquiais: *Sèr*). Is cuid de Bháillcheantar Gheansaí é, agus mar sin is spleáchríoch de chuid na Ríochta Aontaithe é. Tá timpeall is 600 duine ina gcónaí ann.

Tá an iascaireacht, an turasóireacht, agus cúrsaí gnó láidir go maith ar an oileán.

## Nascanna seachtracha

* Leathanach oifigiúil an Rialtais 
* Ionad turasóireachta na Sairce 

Catagóir:Oileáin Mhuir nIocht
SVG

Is éard atá i gceist le **Grafaic Inscálaithe Veicteoireach** (Béarla: **Scalable Vector Graphics**, nó **SVG**) ná formáid íomhá le haghaidh grafaicí déthoiseacha atá bunaithe ar XML agus a chothaíonn beochan agus idirghníomhaíocht. Caighdeán oscailte atá ann, agus é á fhorbairt ag Feadhnacht an Ghréasáin Dhomhanda (W3C) ón bhliain 1999 i leith.

Sonraítear na híomhánna i dtéacschomhaid XML agus is féidir iad a chruthú agus a chur in eagar le heagarthóir téacs ar bith. Dá bhrí sin, is féidir iad a chuardach, a hinnéacsú agus a chomhbhrú.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teangacha marcála
Catagóir:Beochan
Li Yang (Béarla Craiceáilte)

Is oideachasóir agus múinteoir Béarla ón tSín é **Li Yang** (Sínis shimplithe: 李|李 Sínis thraidisiúnta 阳|阳 Pinyin 李陽 *Lǐ Yáng* ) a rugadh sa bhliain 1969 i Changzhou, Jiangsu). Is é a chruthaigh *[[Crazy English]]* (Béarla Craiceáilte), modh neamhortadocsach leis an mBéarla a mhúineadh. Maíonn sé gur mhúin sé  20 milliún duine in imeacht deich mbliana.

## Tagairtí

catagóir: Daoine Síneacha
catagóir: Daoine a rugadh i 1969
catagóir: An Béarla

Catagóir:Daoine beo
An Lagan

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **an Lagan**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
An Lagan, Bàideanach

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **an Lagan, Bàideanach**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Loch Aillse

Is bearna cósta suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Loch Aillse**.

## Naisc Sheachtracha

* Loch Aillse 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Comhairle Cathair Dhún Éideann

Contae de chuid na hAlban is ea **Comhairle Cathair Dhún Éideann**.

## Cathair

* Dún Éideann

## Bailte

* Aird a' Mhaolain, Àth na Sglèata
* Baile Áirneach, Baile Grianain, Bonnáth Linne, Baile Cholgain, Bruach Cheanalta, Baile GhilleMhoire, Baile Ghille-Beirt
* Cathair Amain, Cas Chaolas, Calltuinn, Creag an t-Sionnaich, Creag Lìte, Creag Longairt, Creag a' Mhuilleir, Curraich, Cnoc a' Churraich, An Ceann Siar, Cnocan an Righ
* Dail Mheinidh, Dail Ruigh, Druim Bráigh
* Goill a Deas
* Heuls an Iar
* Inbhir Lìte
* Margadh an Fheóir
* Ráthach
* Taigh an Róid, Talla na Creige Nuadh, Toll na Croise

## Tíreolaíocht

* Aird nan Saighead
* Creag a' Chaisteil, Cidhe Bhictória
* Eilean Chathair Amain
* Linne Foirthe

## Cultur

* Bun-sgoil Taobh na Pàirce
* Caisteal Dhún Éideann, Comhairle Choitcheann Teagaisg na h-Alba
* Lia Fáil, Leabharlann Náiseanta na h-Alba
* Ollscoil Dhún Éideann, Oilthigh Heriot-Watt
* Párlamaid na h-Alba, Páirc Dhún Éideann
* An Míle Ríoga
* Sráid nam Prionnsan
* Taigh Bhóid
* Waverley Dhún Éideann

Catagóir:Ceantair chomhairle na hAlban
Catagóir:Comhairle Cathair Dhún Éideann
A’ Mhormhaich

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **a’ Mhormhaich** nó **a' Mhormhoich**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Maoilios Caimbeul

Is file Albanach é **Maoilios Caimbeul**. Scríobhann sé i nGaeilge na hAlban. Rugadh ar 23 Márta 1944 é i Stafainn san Eilean Sgitheanach.

## Leabharliosta
* *Eileanan* (1980) Glaschú: Ollscoil Ghlaschú
* *Bailtean* (1987)
* *A’ Càradh an Rathaid* (1988)
* *Clann a' Phroifeasair* (1988)
* *[[Talfasg]]* (1990)
* *A’ Gabhail Ris* (1994)
* *Saoghal Ùr* (2002)
* *Breac a’ Mhuiltein* (2007)
* *TEAS* (2010)

### Aistí
* 'Ath-Sgrùdadh (15): An Da-rìribh agus Mire na h-Ealain' *[[Gairm]]* 156, Fómhar 1991, lgh. 338-36.

## Nascanna seachtracha
* Beathaisnéisín BBC - Làrach nam Bàrd
* Leathanach baile Maoilios Caimbeul
* Leabharlann na bhFilí Albanach 
* Agallamh le Luath Press (2025)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Filí Albanacha
Catagóir:Filí Gaelacha
Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge na hAlban
Catagóir:Daoine beo
Ruth Benedict

Antrapeolaí agus béaloideasóir Meiriceánach ab ea **Ruth Fulton Benedict** (5 Meitheamh 1887 – 17 Meán Fómhair 1948). Rugadh agus tógadh i gCathair Nua-Eabhrac agus fuair sí bás sa chathair chéanna. D'fhág babhta den bhruitíneach leathbhodhar í agus í ina tachrán. D'fhreastail sí ar Choláiste Barnard agus ar Ollscoil Columbia. Bhain sí dochtúireacht amach ag Columbia sa bhliain 1923. Rinne sí staidéar faoi Franz Boas. Cáil faoi leith ar dhá leabhar a scríobh sí, *Patterns of culture* (Patrúin chultúir, 1934) agus *The chrysanthemum and the sword: patterns of Japanese Culture* (An criosantamam agus an claíomh: patrúin chultúir Seapánaigh, 1946). D'fhás an leabhar seo as an obair a rinne sí do rialtas na Stát Aontaithe le linn an Dara Cogadh Domhanda. "Cianantraipeolaíocht" a thugtar ar an sórt taighde seo mar bhí uirthi an obair a bhunú ar fhoinsí mar ailt nuachtáin agus ar agallaimh a rinneadh i Meiriceá, seachas ar bhuntaighde déanta sa tSeapáin féin. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1887
Catagóir:Básanna i 1948
Catagóir:Antraipeolaithe Meiriceánacha
Baile Suingean

Is baile beag i gCeantar an Lagáin i gContae Dhún na nGall é **Baile Suingean** (Béarla: *St Johnstown* is *Saint Johnston* go hoifigiúil). Tá sé suite cois an Fheabhail 11km ó Dhoire, 105km ó Bhéal Feirste agus 197km ó Bhaile Átha Cliath, prìomhchathair na tíre. Tá 479 duine ina gcónaí sa bhaile. Sa 17ú haois, bhí an baile faoi thionchar bhanríon Thír Chonaill, An Iníon Dubh.

## Daoine Cáiliúla
* Tommy Peoples: (1948-) Ceoltóir.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Dhún na nGall
Josep Lluís Sert i López

B'ailtire agus pleanálaí cathrach é **Josep Lluís Sert i López** (Barcelona, 1 Iúil 1902 - *Ibidem* 15 Márta 1983). Ba dhuine de na hailtirí a chruthaigh Plean Mór Mhedellín é sna 1950idí. I ndiaidh briseadh na bpoblachtánach sa Spáinn thug sé aghaidh ar Nua-Eabhrac agus d'oibrigh sé sa tír úd ar feadh tréimhse fhada. Dhear sé roinnt mhaith foirgneamh i Meiriceá agus san Eoraip, agus d'oibrigh sé ag pleanáil cathracha i Meiriceá Theas.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1902
Catagóir:Básanna i 1983
Catagóir:Ailtirí Catalónacha