open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans Kamp

Is fealsamh agus teangeolaí Dúitseach é **Johan Anthony Willem** "**Hans**" **Kamp** (rugadh 5 Meán Fómhair 1940 )  a bhí freagrach as teoiric an athláithrithe dioscúrsa (TAD) a thabhairt isteach sa bhliain 1981.  
## Beathaisnéis
Rugadh Kamp i Den Burg. Fuair sé Ph.D. san Fhealsúnacht ó UCLA sa bhliain 1968, agus theagasc sé in Ollscoil Cornell, Ollscoil Londan, Ollscoil Texas, Austin, agus Ollscoil Stuttgart. Bhí a thráchtas, *Tense Logic and the Theory of Linear Order* (1968)  dírithe ar shláine fheidhmiúil(Béarla: *functional completeness)* i loighic aimsire, is é an toradh is mó ná go bhfuil gach oibreoir ama insainithe ó thaobh "ó" agus "go dtí ", ar choinníoll gur ordú líneach leanúnach é an bunstruchtúr ama. Ba é páipéar Kamp's 1971 ar "anois" (foilsithe i Theoria) an chéad  úsáid as innéacsú dúbailte i séimeantaic na samhla teoiriciúla. I measc a choiste dochtúireachta bhí Richard Montague mar chathaoirleach, Chen Chung Chang, David Kaplan, Yiannis N. Moschovakis, agus Jordan Howard Sobel.

Rinneadh Kamp ina bhall comhfhreagrach d'Acadamh Ríoga Ealaíon agus Eolaíochtaí na hÍsiltíre sa bhliain 1997.  Bronnadh Duais Jean Nicod air sa bhliain 1996   agus toghadh é ina Chomhalta d'Acadamh Ealaíon & Eolaíochtaí Mheiriceá sa bhliain 2015.  Sa bhliain 2024 bronnadh Duais Rolf Schock air i gcomhpháirt le Irene Heim.
## Foilseacháin
* Kamp, Hans. 'A Theory of Truth and Semantic Representation'. In J. Groenendijk and others (eds.). *Formal Methods in the Study of Language*. Amsterdam: Mathematics Center, 1981.
* Kamp, Hans and Uwe Reyle. `From Discourse to Logic: Introduction to Modeltheoretic Semantics of Natural Language, Formal Logic and Discourse Representation Theory'. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 1994.
## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Teangeolaithe ón Ísiltír
Catagóir:Fealsúna Ollannacha an 20ú haois
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Jean Nicod
Catagóir:Baill Acadamh Ríoga Ealaíon agus Eolaíochta na hÍsiltíre
Catagóir:Ollscoil California, alumni Los Angeles
Catagóir:Foireann acadúil Ollscoil Stuttgart
Josiah Willard Gibbs

Eolaí Meiriceánach ab ea **Josiah Willard Gibbs** (11 Feabhra 1839 – 28 Aibreán 1903) a chuir go mór le teoiric na fisice, na ceimice agus na matamaitice. Rinneadh eolaíocht dhéaduchtach den cheimic fhisiceach mar thoradh ar a chuid oibre ar fheidhmeanna na teirmidinimice. In éineacht le James Clerk Maxwell agus Ludwig Boltzmann, chruthaigh sé meicnic staitistiúil (téarma a chum sé), ag míniú dlíthe na teirmidinimice mar iarmhairtí ar airíonna staitistiúla bhraislí de na staideanna féideartha de chóras fisiceach comhdhéanta de go leor cáithníní. D'oibrigh Gibbs freisin ar fheidhmiú cothromóidí Maxwell ar fhadhbanna san optaic fhisiceach. Mar mhatamaiticeoir, chruthaigh sé calcalas veicteoireach nua-aimseartha (go neamhspleách ar an eolaí Briotanach Oliver Heaviside, a rinne obair den chineál céanna le linn na tréimhse céanna) agus rinne sé cur síos ar fheiniméan Gibbs (mar a dtugtar air anois) in anailís Fourier.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1903
Catagóir:Daoine a rugadh i 1839
Catagóir:Teirmidinimiceoirí
Catagóir:Ceimiceoirí fisiceacha Mheiriceá
Catagóir:Matamaiticeoirí Meiriceánacha an 19ú haois
Catagóir:Matamaiticeoirí Meiriceánacha an 20ú haois
Braisle (fisic mhatamaiticiúil)

San fhisic, go sonrach sa mheicnic staitistiúil, is idéalú í **braisle** (**braisle staitistiúil** nó **tionól** freisin) ina bhfuil líon mór cóipeanna fíorúla (uaireanta, líon éigríochta) de chórais, a mheastar go léir ag an am céanna, agus seasann gach ceann acu do staid fhéideartha a bhféadfadh an fíorchóras a bheith ann. I bhfocail eile, is éard is braisle ann ná sraith de chórais de cháithníní a úsáidtear i meicnic staitistiúil chun cur síos a dhéanamh ar chóras amháin. Thug J. Willard Gibbs coincheap na braisle isteach in 1902.

Is éard is **braisle theirmidinimiciúil** ann ná cineál faoi leith de bhraisle staitistiúil atá, i measc airíonna eile, i gcothromaíocht staitistiúil, agus a úsáidtear chun airíonna chórais teirmidinimiciúla a dhíorthú ó dhlíthe na meicnice  candamaí. 

## Tagairtí

Catagóir:Cothromóidí na fisice
Braislí staitistiúla
Catagóir:Fealsúnacht na fisice teirmí agus staitistiúla
An Chabrach (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Chabrach** air:
* An Chabrach, Contae an Chabháin (Clann Chaoich): baile fearainn i gContae an Chabháin
* An Chabrach, Contae an Chabháin (Teallach Ghairbhíth): baile fearainn i gContae an Chabháin
* An Chabrach, Contae an Dúin: baile fearainn agus ionad daonra i gContae an Dúin
* An Chabrach, Contae Aontroma: baile fearainn i gContae Aontroma
* An Chabrach, Contae Bhaile Átha Cliath: baile fearainn agus ionad daonra i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath
* An Chabrach, Contae Bhaile Átha Cliath (Baile an Ridire Thiar): baile fearainn i gContae Bhaile Átha Cliath
* An Chabrach, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Chabrach, Contae Mhaigh Eo (Gaileanga): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Chabrach, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Chabrach, Contae Mhuineacháin (Críoch Mhúrn): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Chabrach, Contae Mhuineacháin (Fearnaigh): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Chabrach, Contae Mhuineacháin (Muineachán): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Chabrach, Contae na Mí: baile fearainn i gContae na Mí
* An Chabrach, Contae Shligigh (Luíne): baile fearainn i gContae Shligigh
* An Chabrach, Contae Shligigh (Tír Fhiachrach): baile fearainn i gContae Shligigh
* An Chabrach, Contae Shligigh (Tír Oirill): baile fearainn i gContae Shligigh
* An Chabrach, Contae Thiobraid Árann: baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* An Chabrach, Contae Thír Eoghain: baile fearainn agus ionad daonra i gContae Thír Eoghain

## Féach freisin
* A' Chabraich

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Gort na Leice

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Gort na Leice** air:
* Gort na Leice, Contae Chorcaí (Cairbrigh Thiar): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Gort na Leice, Contae Chorcaí (Cionn tSáile): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Gort na Leice, Contae Chorcaí (Múscraí): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Gort na Leice, Contae na Gaillimhe: baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Gort na Leice, Contae Shligigh: baile fearainn i gContae Shligigh
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Tuama Dingeach na Cabraí

Is tuama dingeach áiléir agus Séadchomhartha Náisiúnta suite i gContae Shligigh é **Tuama Dingeach na Cabraí**.

Tá an tuama suite 4.7 km taobh thiar de Chúil Áine i mbunchnoic Shliabh Gamh. Ritheann craobh-abhainn de chuid na hAbhann Bige taobh thiar den suíomh.

Tógadh an tuama c. 2500–2000 R.Ch., sa Choparaois nó sa Chré-umhaois. Tá aghaidh an bhealaigh isteach ag féachaint siar ó dheas, i dtreo luí na gréine ag grianstad an gheimhridh.

Tá an tuama 12 m ar a fhad, le ballaí seachtracha dúbailte agus clocha ag an mbealach isteach. Tá dhá sheomra adhlactha ann, 2.5 m agus 4 m ar fad, agus na leaca dín tite isteach.

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí náisiúnta i gContae Shligigh
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Stáisiún Traenach Mhachaire Morna

Is stad traenach é **Stáisiún Traenach Mhachaire Morna** atá suite i Machaire Morna. D'oscail an stáisiún ar 1 Deireadh Fómhair 1862. 

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Carn

[mion| [Meascán Mhéabha — carn mór ar mhullach Chnoc na Riabh i gContae Shligigh]]
Is éard is **carn** ann ná cruach rudaí a chuirtear i mullach a chéile, clocha nó cré de ghnáth, mar shampla mar leacht nó comhartha adhlactha.

Úsáidtear an focal “carn” (nó leagan an-chosúil leis) sna cúig theanga Cheilteacha eile freisin: “carn” i nGaeilge Mhanann agus Breatnais, “karn” i gCoirnis agus Briotáinis, agus “càrn” i nGaeilge na hAlban.

## Féach freisin
* Carn (iris): irisleabhar oifigiúil an Chonartha Cheiltigh 

## Tagairtí

Catagóir:Siúlóireacht
Ionad an Léinn Mhanannaigh

Is roinn de chuid Scoil na Seandálaíochta, an Léinn Chlasaicigh, agus na hÉigipteolaíochta in Ollscoil Learphoill é **Ionad an Léinn Mhanannaigh** (). Is iad Gaeilge Mhanann agus cultúr agus stair Oileán Mhanann na príomhréimsí taighde san ionad. 

Bunaíodh Ionad an Léinn Mhanannaigh in 1992, agus bhí sé faoi bhainistiú coiste ar a raibh ionadaithe ó na trí eagraíocht chomhpháirtíochta: Ollscoil Learphoill, Roinn Oideachais Oileán Mhanann, agus Eiraght Ashoonagh Vannin. Ar dtús, bhí an tIonad lonnaithe i ngar do Mhúsaem Mhanann (*Thie Tashtee Vannin*) in Doolish, ach athlonnaíodh é i mí Mheán Fómhair 2009 go suíomh nua athchóirithe in eastát *Yn Nunnery* ó dheas de Doolish.

Chuir Rialtas Mhanann deireadh le maoiniú in 2015, agus dá bharr sin, athlonnaíodh an tIonad arís, an uair seo go dtí príomhchampas Ollscoil Learphoill.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Ionad an Léinn Mhanannaigh: Leathanach Baile

Catagóir:Ollscoil Learphoill
Catagóir:Oileán Mhanann
Catagóir:Gaeilge Mhanann
Dídhollarú

mion
Is éard atá i gceist leis an **dídhollarú** ná gan a bheith ag brath ar dollar na Stát Aontaithe le híocaíochtaí a dhéanamh i dtaobh trádála domhanda, nó rogha seachas an dollar i gcúrsaí trádála domhanda.

Bhí sé léirithe ag reo na n-acmhainní Rúiseacha thar lear sa bhliain 2022 go bhféadfadh na Stáit Aontaithe smachtbhannaí a chur i gcoinne aon tír a ghlacann seasamh i gcoinne an dlí idirnáisiúnta. Mar chuid de na smachtbhannaí bhí an Rúis díbeartha as an gcóras idirbhancanna Swift, .

An chéad chéim i dtreo an dídhollarú ná córas idirbhancanna a bhunú i gcomórtas le Swift an Iarthair. Ar ndóigh, is fusa é a rá ná é a dhéanamh. Dúshlán ollmhór a bheadh ann ó thaobh na heacnamaíochta de (níor éirigh ró-mhaith ag an euro sa 21ú haois dúshlán a thabhairt don dollar).

## Féach freisin

* Dollar na Stát Aontaithe

## Tagairtí

Catagóir:Airgeadra
Catagóir:Airgeadra góchumtha
Catagóir:BRICS
Catagóir:Gnó idirnáisiúnta
Catagóir:Dollar na Stát Aontaithe
Braisle

* Braisle nótaí
* Braisle réaltaí
** Braisle oscailte
** Braisle chruinneogach
* Braisle (fisic mhatamaiticiúil)
Cathair (idirdhealú)

* Cathair: lonnaíocht mhór thábhachtach, níos mó ná baile mór
* Cathair, Contae Chiarraí (Achadh Deo): sliabh i gContae Chiarraí
* Cathair, Contae Chiarraí (Cill Orglan): sliabh i gContae Chiarraí
* Cathair (Siorrachd Dhùn Phris): baile in Albain

## Féach freisin
* Cathair Mór: Ard-Rí finscéalach na hÉireann
* Cathairstát

## Tagairtí
Carn (idirdhealú)

* Carn: cruach rudaí i mullach a chéile mar a bheadh clocha nó cré
* *[[Carn (iris)|Carn]]*: irisleabhar oifigiúil an Chonartha Cheiltigh

## Féach freisin
* An Carn

## Tagairtí
Páirceanna an Bhaile

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Páirceanna an Bhaile** air:
* Páirceanna an Bhaile, Contae an Longfoirt (Cluain Geise): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Páirceanna an Bhaile, Contae an Longfoirt (Teampall Mhichíl): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Páirceanna an Bhaile, Contae Aontroma: baile fearainn i gContae Aontroma
* Páirceanna an Bhaile, Contae Bhaile Átha Cliath (Sord): baile fearainn i gContae Bhaile Átha Cliath
* Páirceanna an Bhaile, Contae Bhaile Átha Cliath (Inis Pádraig): baile fearainn i gContae Bhaile Átha Cliath
* Páirceanna an Bhaile, Contae Chill Dara (Baile an Teampaill): baile fearainn i gContae Chill Dara
* Páirceanna an Bhaile, Contae Chill Dara (Díseart Diarmada): baile fearainn i gContae Chill Dara
* Páirceanna an Bhaile, Contae Chill Dara (Paróiste Mhichíl): baile fearainn i gContae Chill Dara
* Páirceanna an Bhaile, Contae Chorcaí (Cluain): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Páirceanna an Bhaile, Contae Chorcaí (Mainistir na Corann): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Páirceanna an Bhaile, Contae Laoise: baile fearainn i gContae Laoise
* Páirceanna an Bhaile, Contae Liatroma: baile fearainn i gContae Liatroma
* Páirceanna an Bhaile, Contae Loch Garman (Paróiste Eoin): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Páirceanna an Bhaile, Contae Loch Garman (Paróiste Mhichíl na Faiche): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Páirceanna an Bhaile, Contae Loch Garman (Paróiste Pheadair): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Páirceanna an Bhaile, Contae Lú (Baile Átha Fhirdhia): baile fearainn i gContae Lú
* Páirceanna an Bhaile, Contae Lú (Dún Dealgan Uachtarach): baile fearainn i gContae Lú
* Páirceanna an Bhaile, Contae na Gaillimhe (Dún an Uchta): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Páirceanna an Bhaile, Contae na Gaillimhe (Clann Mhac nEoghain): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Páirceanna an Bhaile, Contae na Gaillimhe (Maigh Charnáin): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Páirceanna an Bhaile, Contae na Gaillimhe (Paróiste San Niocláis): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Páirceanna an Bhaile, Contae na Gaillimhe (Rathún): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Páirceanna an Bhaile, Contae na Mí (An Uaimh): baile fearainn i gContae na Mí
* Páirceanna an Bhaile, Contae na Mí (Baile Átha Buí): baile fearainn i gContae na Mí
* Páirceanna an Bhaile, Contae Thiobraid Árann (An Chathair): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Páirceanna an Bhaile, Contae Thiobraid Árann (Carraig na Siúire): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Páirceanna an Bhaile, Contae Thiobraid Árann (Ros Cré): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Páirceanna an Bhaile, Contae Thiobraid Árann (Maigh Drithne): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Páirceanna an Bhaile, Contae Uíbh Fhailí (An Daingean Íochtarach): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
* Páirceanna an Bhaile, Contae Uíbh Fhailí (Baile an Bhriotaigh): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Famman Kitterland

Is oileán an-bheag idir Oileán Mhanann agus Yn Cholloo é **Famman Kitterland**. Sa Mhanainnis, ciallaíonn an focal *famman* “eireaball” (cf. Gaeilge “feam” freisin).

Tá an t-oileán faoi chúram Treisht Ashoonagh Vannin (Gaeilge: *Iontaobhas Náisiúnta Mhanann*) agus tá go leor éan agus ainmhithe mara ann. Níl aon duine ina chónaí ar an oileán, ach áirítear é mar chuid de Skeerey Rosien faoi choinne cúrsaí riaracháin. Tá achar an oileáin níos lú ná 4 heicteár (9.9 acra).

## Tagairtí

Catagóir:Oileán Mhanann
Toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe

mion|Na coláistí toghcháin sa bhliain 2020
Reáchtáiltear **toghchán uachtaránachta na Stát Aontaithe** gach ceithre bliana (sna bhlianta bisigh). Sna Stáit Aontaithe, ní thoghann na vótóirí an t-uachtarán go díreach. ‘Toghthóirí’ na stát éagsúla a dhéanann é sin – bunaithe ar vóta an phobail. Is toghchán indíreach é an próiseas ainmniúcháin, ina gcaitheann vótálaithe ballóidí ag roghnú scláta teachtaí - na toghthóirí - chuig coinbhinsiún ainmniúcháin páirtí polaitíochta, a thoghann ansin ainmnithigh a bpáirtithe ansin mar uachtarán agus mar leasuachtarán.

570 Toghthóir atá ann in iomlán sa "Coláiste Toghcháin". Teastaíonn 270 vóta de chuid an Choláiste Toghcháin sular féidir iarrthóir a fhógairt ina Uachtarán.

Eisceachtaí iad Maine agus Nebraska, ach i ngach stát eile, vótálann na toghthóirí ar fad an bealach céanna: fiú mura mbíonn ach 51 faoin gcéad de vóta an phobail ag iarrthóir X i stát áirithe, gheobhaidh iarrthóir X vótaí na dtoghthóirí uile sa stát sin.

Sa bhliain 2024, bhí seacht *Swing States* sna Stáit Aontaithe – sin iad na stáit nach bhfuil ‘gorm’ ná ‘dearg’ go cinnte ach a d’fhéadfadh a dhul ceachtar bealach (athraíonn na *Swing States* ó am go ham). Os cionn 90 vóta coláiste toghcháin a bhí sna Stáit seo in 2024: 19 ag Pennsylvania, 16 ag North Carolina, 16 ag Georgia, 15 vóta ag Michigan, 11 ag Arizona, 10 ag Wisconsin agus sé cinn ag Nevada. Is é Pennsylvania an ceann is tábhachtaí.

Reáchtáiltear toghcháin an tSeanaid agus toghcháin Theach na nIonadaithe, mar aon le toghcháin áitiúla éagsúla eile, i gcomhthráth le toghchán na huachtaránachta.

## Féach freisin

* Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024
* Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020

## Tagairtí

Catagóir:Uachtaránacht na Stát Aontaithe
Catagóir:Toghcháin na Stát Aontaithe
Meascán Mhéabha

Is carn mór ar mhullach Chnoc na Riabh i gContae Shligigh é **Meascán Mhéabha**. Creidtear go bhfuil tuama pasáiste Neoiliteach faoin charn  Is é an carn is mó in Éirinn seachas na cinn ag Brú na Bóinne i gContae na Mí.

Tá an carn thart ar 55 m ar leithead agus 10 m ar airde. Creidtear gur tógadh é thart ar 3000 RC.

Is Séadchomhartha Náisiúnta é an carn. Le blianta beaga anuas, tá seandálaithe ag rá go bhfuil an carn á chreimeadh mar gheall ar shiúlóirí ag dreapadh air, agus ag bogadh nó ag baint clocha.

## Tagairtí

Catagóir:Meigiliteach na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí náisiúnta i gContae Shligigh
Phil Gawne

Is polaiteoir, feirmeoir, agus cuntasóir Manannach é **Philip “Phil” Anderson Gawne**. Rugadh in Doolish, Oileán Mhanann, é ar an 19 Márta 1965.  D'fhreastail sé ar Bhunscoil Chairbre agus Ardscoil Chashtal Rosien. Bhain sé céim BSc (Onóracha) sa Cheimic amach ó Ollscoil Learphoill. Toghadh mar Chomhalta den Cheathrar agus Fiche do Rosien é in 2003. Bhí sé ina Aire Infreastruchtúir ó 2010, agus roimhe sin bhí sé ina Aire sa Roinn Talmhaíochta, Iascaigh, agus Coillte.

Tá sé pósta ar Catherine Annie Kissack agus tá mac (Ewan) agus iníon (Catherine) acu.
Faoi láthair tá sé ina chónaí in Sulby i ndeisceart an oileáin. 

Is cainteoir líofa Ghaeilge Mhanann é, agus tá go leor déanta aige ar son na teanga. Chaith sé tamall mar oifigeach teanga (*[[Yn Greinneyder]]*).  Gearradh 16 mhí príosúin air as coirloscadh in 1988. Dhóigh sé féin agus fir eile tithe galánta in Oileán Mhanann mar agóid in aghaidh teacht isteach na Sasanach, rud a scrios, dar leis, an cultúr áitiúil.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine as Oileán Mhanann
Crá (scéinséir TG4)

Sraith teilifíse Ghaeilge a bhaineann le fiosrúchán dúnmharaithe é ***Crá*** a craoladh ar TG4 ón Luan 11 Samhain 2024. Tháinig *Crá* i gcomharbacht ar shaothair amhail *Doineann (2021)*, *[[Corp + Anam]] (2011-2014)* agus *[[An Bronntanas]] (2014),*

[clé|mion|[Dónall Ó Héalaí, 2024]]

## Scéal
Cuirtear tús le fiosrúchán dúnmharaithe nuair a aimsítear corp mháthair an Gharda áitiúil, Conall Ó Súilleabháin (Dónall Ó Héalaí agus éiríonn le Ó Héalaí canúint Uladh a thabhairt leis go paiteanta). Tá cosc iomlán ar Chonall páirt a ghlacadh san fhiosrúchán ach níl baol air fanacht glan ar an gcás. 

Socraíonn iriseoir óg, Ciara-Kate (Hannah Brady), podchraoladh faoin gcás a thosú agus tugann Conall faoi deara go bhfuil Ciara-Kate in ann eolas a fháil ó dhaoine nach bhfuil sásta labhairt leis na Gardaí.

Más mian le Conall an chóir a éileamh beidh air dul i mbun oibre leis an iriseoir seo. Ní fada go bhfaightear amach go bhfuil aistear gruama i ndán don bheirt acu.

## Léiriú
Bhí F'''í'''bín Films taobh thiar den tsraith choiriúlachta  *Crá*.

## Féach freisin

* Fíbín

## Tagairtí

Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Scéinséirí
Éadaí SOS (clár teilifíse)

Sraith teilifíse Ghaeilge a bhaineann le mearfhaisean é **Éadaí SOS** a craoladh ar TG4 ón gCéadaoin 13 Samhain 2024.

Tá Caoimhe Ní Chathail agus Proinsias Ó Coinn ar ais agus rún acu dearcadh an phobail a athrú maidir lena gcuid éadaí. Is féidir le nósanna siopadóireachta drochthionchar a imirt ar an timpeallacht. Níl a fhios cé mhéad tonna éadaigh a loisctear nó chaitear i líonadh talún gach bliain ach is iomaí duine atá fós gafa leis an bhfaisean gasta. Cuireann Caoimhe agus Proinsias dúshlán roimh seisear atá gafa le faisean gasta, ag tacú leo a gcuid éadaí a athúsáid, a athchúrsáil agus a laghdú.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir TG4
Cardboard Gangsters

Coirscéal drámaíochta Éireannach ón mbliain 2017 é **Cardboard Gangsters**. Is iad John Connors, Fionn Ó Loingsigh agus Kierston Wareing na príomhaisteoirí sa scannán seo. Mark O'Connor a stiúraigh. Ann feictear grúpa stócach as Darndál atá ag iarraidh a bheith ina ndrongadóirí mar go gceapann siad go dtiocfaidh airgead, cumhacht agus mná chucu dá bharr.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 2017

Catagóir:Scannáin 1992
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Mo Pheata (sraith teilifíse)

Sraith teilifíse Ghaeilge do pháistí a bhaineann le peataí é **Mo Pheata**. Craoladh í ar Cúla4 agus ar TG4.

Seo sraith faoi dhaoine óga agus a bpeataí. Téann na láithreoirí Séaghan Ó Súilleabháin agus Faith Leigh ar fud na hÉireann chun bualadh le daoine óga agus a bpeataí. Clár éadrom siamsúil atá ann i mbíonn peataí ag dul san iomaíocht lena chéile agus ina bhfoghlaimíonn na húinéirí conas aire mhaith a thabhairt dá bpeataí freisin.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Cláir TG4
Americana

* Americana (ceol): seánra ceoil
* Americana (cultúr): déantáin ó chultúr Meiriceánach
* Americana (úrscéal): leabhar le Don DeLillo a foilsíodh in 1971
Liatroim (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Liatroim** air:
* Liatroim, Contae an Chabháin: baile fearainn i gContae an Chabháin
* Liatroim, Contae an Chláir (An Tulach Íochtarach): baile fearainn i gContae an Chláir
* Liatroim, Contae an Chláir (Cluain idir Dhá Lá): baile fearainn i gContae an Chláir
* Liatroim, Contae an Chláir (barúntacht): barúntacht i gContae an Chláir
* Liatroim, Contae an Dúin: baile fearainn agus ionad daonra i gContae an Dúin
* Liatroim, Contae an Longfoirt (Cluain Geise): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Liatroim, Contae an Longfoirt (Cluain Brónaigh): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Liatroim, Contae an Longfoirt (Gránard): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Liatroim, Contae Aontroma: baile fearainn i gContae Aontroma
* Liatroim, Contae Chiarraí: toghroinn i gContae Chiarraí
* Liatroim, Contae Chill Mhantáin (Baile an Talbóidigh Uachtarach): baile fearainn i gContae Chill Mhantáin
* Liatroim, Contae Chill Mhantáin (Baile na Corra Thuaidh): baile fearainn i gContae Chill Mhantáin
* Liatroim, Contae Chorcaí: paróiste dlí, baile fearainn, agus toghroinn i gContae Chorcaí
* Liatroim, Contae Dhún na nGall: baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* Contae Liatroma: contae
* Liatroim, Contae Liatroma (Cill Tiobrad): baile fearainn i gContae Liatroma
* Liatroim, Contae Liatroma (barúntacht): barúntacht i gContae Liatroma
* Liatroim, Contae Liatroma: baile fearainn, baile, agus toghroinn i gContae Liatroma
* Liatroim, Contae Mhuineacháin (Machaire Cluana): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Liatroim, Contae Mhuineacháin (Tigh Thaláin): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Liatroim, Contae na Gaillimhe: barúntacht, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae na Gaillimhe
* Liatroim, Contae Phort Láirge: paróiste dlí i gContae Phort Láirge
* Liatroim, Contae Ros Comáin: baile fearainn i gContae Ros Comáin
* Liatroim, Contae Shligigh: toghroinn i gContae Shligigh
* Liatroim, Contae Uíbh Fhailí: baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
An Sráidbhaile

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Sráidbhaile** air:
* An Sráidbhaile, Contae Chiarraí: ionad daonra, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae Chiarraí
* An Sráidbhaile, Contae Laoise: baile fearainn, baile, paróiste dlí, agus toghroinn i gContae Laoise
* An Sráidbhaile, Contae Laoise (barúntacht): barúntacht i gContae Laoise
* An Sráidbhaile, Contae Luimnigh: paróiste dlí i gContae Luimnigh
* An Sráidbhaile, Contae na Gaillimhe: paróiste dlí agus toghroinn i gContae na Gaillimhe
* An Sráidbhaile, Contae Thiobraid Árann: paróiste dlí i gContae Thiobraid Árann

## Féach freisin
* An tSráidbhaile, Contae Phort Láirge

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Stáisiún Traenach Trooperslane

Is stad traenach é **Stáisiún Traenach Trooperslane** atá suite i gContae Aontroma. D'oscail an stáisiún ar 11 Aibreán 1848. 

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Tír Eoghain

* Contae Thír Eoghain: contae i dTuaisceart Éireann
* Tír Eoghain (ríocht): ríocht Ghaelach sa Mheánaois
Mórstáisiún Bhéal Feirste

Stáisiún traenach agus bus i lár chathair Bhéal Feirste, Tuaisceart Éireann is ea **Mórstáisiún Bhéal Feirste** (nó Mórstáisiún Lárnach Bhéal Feirste  agus fiú Stáisiún Mór Lárnach Bhéal Feirste ar IrishRail.ie). Is é an Mórstaisiún an tsaoráid chomhtháite iompair is mó ar oileán na hÉireann.  Tá an mol iompair suite sa cheantar ‘Cros na bhFíodóirí’ i lár na cathrach (crosbhealach Bhóthar Grosvenor agus Shráid Durham).

clé|mion|slí isteach

clé|mion|i mBéarla amháin, nuair a osclaíodh an stáisiún

## Stair
Osclaíodh an stáisiún céim ar chéim idir Meán Fómhair - Deireadh Fómhair 2024.  Chosain an mol iompair €403 milliún in iomlán.  Tógadh é in aice leis an sean-stáisiún bus "Europa" agus Stáisiún Mhór-Shráid Victoria.

## Gaeilge
Ghlac Comhairle Cathrach Bhéal Feirste i mí Aibreáin 2024 le rún ag éileamh comharthaíocht Ghaeilge ag an mhol iompair nua. Mhol an Chomhairle do Translink, a bhí i mbun na forbartha, go gcuirfí comharthaíocht dhátheangach laistigh agus lasmuigh den stáisiún. In ainneoin go raibh Comhairle Cathrach Bhéal Feirste agus lucht feachtais ag éileamh go mbeadh brandáil agus comharthaíocht i nGaeilge le feiceáil sa mhórstáisiún nuair a osclaíodh é, cinneadh cur chuige aonteangach a chur i gcrích agus thaobhaigh Translink le cur chuige aonteangach.

Bhí lucht na teanga i mbun agóide i mBéal Feirste i mí Mheán Fómhair 2024 faoin gcinneadh gur comharthaíocht i mBéarla amháin atá sa Stáisiún.

Ar 24 Márta 2025, d'fhógair an tAire Bonneagair Liz Kimmins (de chuid Shinn Féin) go mbeadh an Ghaeilge le feiceáil  ar na meaisíní ticéad agus ar an chomharthaíocht sa stáisiún.    Ach mhaígh an DUP go raibh dualgas dlíthiúil uirthi cinneadh mar sin a chur faoi bhráid an Fheidhmeannais.  Chuir Translink  stop leis an obair ar an gcomharthaíocht de bharr go raibh agóid dlíthiúil ar siúl.   Ar 23 Aibreán, dúirt an gníomhaí dílseach Jamie Bryson go raibh ag tionscnamh athbhreithniú breithiúnach san Ardchúirt in aghaidh na Roinne Infreastruchtúir as ar tháinig an cinneadh an chomharthaíocht a cheadú. Bhí sé ag lorg urghaire cúirte le stop a chur leis an obair sin ag an mol nua iompair sa chathair.

## Féach freisin

* Stáisiún Mhór-Shráid Victoria

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin iarnróid
Catagóir:Béal Feirste
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Catagóir:Iarnróid Thuaisceart Éireann
Alexander McCartney

Péidifileach agus claonmhealltóir ar líne is ea **Alexander McCartney** as ceantar an Iúir  (a rugadh sa bhliain 1998/1999). Ar an 25 Deireadh Fómhair 2024, gearradh téarma príosún saoil ar Alexander McCartney, as 185 coir in aghaidh 70 páiste, dúnorgain Cimarron Thomas, 12, in West Virginia i Stáit Aontaithe Mheiriceá agus 50 cás dúmháil san áireamh.
[clé|mion|Teach na cúirte, [Iúr Cinn Trá]]
[clé|mion|[HM Prison Maghaberry, áit a cuireadh McCartney faoi choinneáil ]]

### Modus operandi
Sna 2010idí, chuir Alexander McCartney, mac léinn ríomheolaíochta as Bóthar Lissummon, ceantar an Iúir (agus sna déaga ag an am) an chluain go fíorúil ar chailíní.  Bhí 64 gaireas aige ina sheomra agus é ag cur an chluain go fíorúil ar chailíní idir 10 mbliana d’aois agus 16 ar fud na cruinne ar mheáin shóisialta, Snapchat go háirithe.

Lig McCartney air gur chailín é féin chun ‘cairdeas’ a chothú le cailíní a bhí ag streachailt lena ngnéasacht ar fud na cruinne. Ar Snapchat agus meáin shóisialta eile mheall sé grianghrafanna mhíchuibhiúla díobh féin uathu. 

Agus nuair a bhí siad i ngaistí aige, rinne sé dúmhál orthu mar chuid den drochíde ghnéis. Bhain sé leas as na pictiúir sin chun iallach a chur orthu gníomhartha gnéis a dhéanamh dó, ina n-aonar nó le páistí eile agus ar cheamara ar líne. Bhagair sé go bhfoilseodh sé na pictiúir  mhíchuibhiúla a mheall sé uathu ar líne, nó go dtaispeánfadh sé do thuismitheoirí iad mura ndéanfaí rud air.  

### Cóir
Thosaigh an drochíde i mí Eanáir 2013 agus McCartney timpeall 14 bliain d'aois ag an am. Gabhadh McCartney don chéad uair in 2018.  Ach ligeadh amach ar bannaí é.  Agus é ar ais ina bhaile, lean sé air ag tabhairt drochíde do chailíní timpeall an domhain.  Rinne McCartney mí-úsáid ghnéis ar 60 cailín eile roimh a gabhadh é don dara uair, i mí Iúil 2019.  Cuireadh siar faoi choimeád é idir 2019-2024..Is ar lucht na fóiréinsice an locht faoin moill is cosúil.

Áirítear go bhféadfadh go ndearna McCartney mí-úsáid ar 3,500 páiste ar fad cé go raibh an cás cúirte teoranta do 70. Rinne póilíní i 30 tír a ndícheall chun gach páiste a aimsiú. In 2024, gearradh príosún saoil ar McCartney.  Níor léir go raibh aon aiféala ar McCartney faoina ndearna sé riamh.

## Féach freisin

* Claonmhealltóireacht ar líne

## Tagairtí

Catagóir:Cibearbhulaíocht
Catagóir:Cibearstalcaireacht
Catagóir:Daoine as Contae an Dúin
Catagóir:Ciontóirí gnéis
Catagóir:Péidifiligh

Catagóir:Snapchat
Catagóir:Dúmhál
An Tóin Thar Ceann

Is imirt mhíchlúiteach a tharla i gcluiche peile Meiriceánaí idir na New York Jets agus na New England Patriots ar Lá an Altaithe, 22 Samhain 2012, í **an Tóin Thar Ceann** (Béarla: *The Butt Fumble*).

Os comhair 79,000 duine sa lucht tacaíochta baile ag MetLife Stadium, agus os comhair níos mó ná 20 milliún duine eile ag breathnú ar an gcluiche ar an teilifís, bhuail ceathrúchúlaí na Jets, Mark Sanchez, in éadan thóin Brandon Moore, ball dá fhoireann féin, agus chaill Sanchez an liathróid. Ghabh Steve Gregory, lánchúlaí de chuid na Patriots, seilbh ar an liathróid, agus scóráil sé talmhú. Ba í seo an imirt is suntasaí i dtréimhse thubaisteach sa dara ceathrú, inar chaill na Jets an liathróid trí huaire agus scóráil na Patriots trí thalmhú, gan ach 52 soicind ag dul thart ar chlog an chluiche. San iomlán, scóráil na Patriots 35 pointe sa dara ceathrú, le hais na 3 phointe a scóráil na Jets, cé go raibh an liathróid i seilbh na Jets ar feadh 12 nóiméad sa cheathrú (as 15 ar fad). 

Cuimhnítear ar an gcluiche, agus ar an imirt seo go háirithe, mar an pointe is measa do na Jets sa bhliain 2012. Ba é an seachtú cluiche a chaill na Jets sa séasúr, agus ní raibh ann ach caolseans go sroichfidís an craobhchomórtas ag deireadh an tséasúir (agus níor shroich). Is minic a luaitear an Tóin Thar Ceann i measc na n-imirtí is measa i stair an NFL, agus rangaigh ESPN í mar an imirt is náirí i stair na Jets.

## Tagairtí

Catagóir:Peil Mheiriceánach
An Bhinn Mhór, Contae Aontroma

Aill i ngar don fharraige in oirthuaisceart Chontae Aontroma is ea **An Bhinn Mhór**. Tá sé 5 km ar fad agus 200 m ar airde. Tá aghaidh na haille déanta as dolairít i bhfoirm colún ingearach, cosúil le píopaí orgáin. Foirmíodh an aill thart ar 60 milliún bliain ó shin nuair a instealladh sail bhruthcharraige idir dríodair chothrománacha Charbónmhara.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Contae Aontroma
Catagóir:Dreapadóireacht
Catagóir:Geolaíocht
Baile Éamainn

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Baile Éamainn** air:
* Baile Éamainn, Baile Átha Cliath: ionad daonra, baile fearainn, agus toghroinn i gContae Bhaile Átha Cliath
* Baile Éamainn, Contae Cheatharlach: baile fearainn i gContae Cheatharlach
* Baile Éamainn, Contae Chill Mhantáin: baile fearainn i gContae Chill Mhantáin
* Baile Éamainn, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí
* Baile Éamainn, Contae Loch Garman (Cill na Manach): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Baile Éamainn, Contae Loch Garman (Muine Moling): baile fearainn i gContae Loch Garman
* Baile Éamainn, Contae Lú: baile fearainn agus ionad daonra i gContae Lú
* Baile Éamainn, Contae na Gaillimhe (Béal Átha Mó): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Baile Éamainn, Contae na Gaillimhe (Maigh Cuilinn): fo-bhaile i gContae na Gaillimhe
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Cathair an Lóthair

Is lios cloiche (caiseal) agus Séadchomhartha Náisiúnta é **Cathair an Lóthair** atá suite ar leithinis Uíbh Ráthach, Éire.

## Suíomh
clé|mion| An bealach isteach.
Tá Caiseal an Lóthair suite ar imeall thiar Uíbh Ráthaigh os cionn Bá na Scealg, 3.9 km (2.4 mhíle) siar ó thuaidh ó Dhoire Fhionáin. Seans gur roghnaíodh an láthair seo mar gheall ar a radharc ar Sceilg Mhichíl.

## Stair
Tógadh an caiseal thart ar an 9ú haois AD mar áitreabh feirme cosanta. Aththógadh é le déanaí.

## Cur síos
mion| Radharc ón aer den chaiseal.
Is lios ciorclach cloiche (caiseal) é seo a bhfuil trastomhas inmheánach 20 m (66 tr) aige le ballaí seachtracha os cionn 2 m (6.7 tr) ard agus 3 m (9.8 tr) tiubh inrochtana ag staighrí. Tá sé tógtha le balla thirim agus bearnaí líonta isteach le brablach.

Ar an taobh istigh tá teach mór cruinn agus teach dronuilleogach níos lú; tá sé léirithe ag an tseandálaíocht gur foirgnimh adhmaid a bhí rompu. Bhí uaimh thalún suite sa teach ciorclach.

Tá pasáiste le líneáil chloiche ar an mbealach isteach cosúil leis an gceann ag Cathair na Stéige.

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Catagóir:Uíbh Ráthach
Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Caisil
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Caladh na Feirse

Is lios cloiche (caiseal) agus Séadchomhartha Náisiúnta é **Caladh na Feirse** atá suite i gContae Chiarraí, Éire.

## Suíomh
Tá Caladh na Feirse 3.3 km (2.1 mhíle) ó thuaidh ó Chill Orglan.

## Stair
Tógadh an caiseal timpeall an 7ú haois AD mar áitreabh feirme cosanta.

## Cur síos
Is lios ciorclach cloiche é seo (*caiseal*).

## Tagairtí

Catagóir:Caiseal
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Na Gleannta Thuaidh

Is é **an Gleann Thuaidh** suíomh Séadchomhartha Náisiúnta i gContae Chiarraí, Éire.

## Suíomh
Tá an Gleann Thuaidh suite 4.9 km (3 mhíle) siar ó thuaidh ón Daingean, ó dheas d’Abha Bhaile an Mhuilinn agus siar ó shliabh An Screig.

## Cur síos
Cuimsíonn an séadchomhartha náisiúnta clochán, dún cloiche agus caiseal. Clúdaíonn an caiseal (ráchairt cloiche) 650 méadar cearnach go hinmheánach.

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Catagóir:Foirgnimh i gContae Chiarraí
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Caiseal
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Hugh Logue

Gníomhaí chearta daonna agus státseirbhíseach as Doire is ea **Hugh Logue** (a rugadh ar an 23 Eanáir 1949). Bhí Logue  mbéal an phobail ar dtús mar cheannaire sna cearta sibhialta ag deireadh na 1960idí, mar bhall de choiste Chumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann agus mar Leas-chathaoirleach ar Chumann Cearta Sibhialta Dhoire Thuaidh. 

Duine de bhunaitheoirí an SDLP, toghadh Logue  chuig Tionól Stormont don pháirtí in 1973, 1975 agus 1981. 

Chuaigh Logue go dtí an Coimisiún Eorpach sna 1980idí  agus d’oibrigh sé sa Bhruiséil ar feadh scór bliain mar oifigeach sinsearach don Choimisiún. Sa ról sin bhí sé an-tábhachtach ó thaobh obair an Aontais Eorpaigh i bpróiseas síochána Thuaisceart Éireann agus i gComhaontú Aoine an Chéasta.
## Féach freisin

* Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna
Baile na bhFionnúrach

Is lios cloiche (caiseal) é **Baile na bhFionnúrach** atá suite in gContae Chiarraí, Éire. Séadchomhartha Náisiúnta atá ann.

## Suíomh
Tá Baile na bhFionnúrach i gCorca Dhuibhne, 10 km (6.2 mhíle) lastuaidh de bhaile an Daingin, ar na fánaí thiar de Chnoc Bréanainn. Tá 40 lios, 24 clochán agus 2 cillíní i ngrúpa níos leithne Bhaile na bhFionnúrach.

## Stair
An caiseal seo le trastomhas inmheánach de 27 m (89 tr) in úsáid sa 7ú-10ú haois, le hathúsáid níos déanaí sa 13ú haois. Tá sé cosúil leis an gcaiseal ag Leaca na Buaile.

Rinne Erin Gibbons é a thochailt go déanach sna 1990idí. Thángthas ar chlais ina raibh iarsmaí orgánacha – úll, sméar dubh, cnónna coill agus síolta fíonchaoire. Fuarthas freisin uirlisí cloiche, potaireacht, sceana iarainn, coirnín gorm gloine, blúirí breogán, dhá bhonn ón 13ú haois (pinginí airgid Anraí III )  agus dhá réad deilithe. Úsáideadh fearnóg agus saileach le haghaidh cuaillí, de réir dealraimh de bharr easpa darach sa réigiún.

## Struchtúir
Tá dhá chlochán sa chaiseal, teallach, uaimh thalún agus roinnt poll cuaille, agus ardán céimnithe. Cruthaítear na cuaillí geata le leaca díreacha. Tá seomra fada san uaimh thalún ar fad 5.5 m (18 tr).

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Catagóir:Foirgnimh i gContae Chiarraí
Catagóir:Corca Dhuibhne
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Caisil
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Cathair Dhá Bhuaile

Is lios agus bábhún é **Cathair Dhá Bhuaile** a fhoirmíonn séadchomhartha náisiúnta i gContae na Gaillimhe, Éire.

## Suíomh
Tá Cathair Dhá Bhuaile suite 3.6 km (2.2 mhíle) siar ó dheas ó Chora Finne, Contae na Gaillimhe agus siar ó Abhainn an Chláir.

## Stair
Tógadh Cathair Dhá Bhuaile sa ré luath Chríostaí. Úsáideadh é mar áit feirme chosanta, mar a léirítear leis an ainm: *cathair dhá bhuaile*, “Dún ciorclach le dhá áit bhuailteachais”. Bhíodh eallach ag innilt ar an talamh mórthimpeall, ansin thugtaí isteach sa dún iad le haghaidh bleáin agus chun cosaint a fháil ó mheirligh.

## Cur síos
Lios le díog chosanta agus uaimh thalún, le bealach isteach sa taobh thuaidh.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Caiseal
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Stáisiún Traenach Chúl Trá

Is stad traenach é **Stáisiún Traenach Chúl Trá** atá suite i gCúl Trá, Contae an Dúin. Freastalaíonn sé Músaem Daonchultúir agus Iompair Uladh.

## Stair
D'oscail an stáisiún i mBealtaine 1865. Dhún sé ar 11 Samhain 1957 ach athosclaíodh sé i 1978.

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Caisleán Íseart Uí Cheallaigh

Túrtheach agus Séadchomhartha Náisiúnta atá suite i gContae na Gaillimhe, Éire is ea **Caisleán Íseart Uí Cheallaigh**. 

## Suíomh
Tá Caisleán Íseart Uí Cheallaigh 5 km (3.1 mhíle) siar ó dheas ó Chill Chríost.

## Stair
Tógadh an túrtheach am éigin sa 15ú haois. Ba leis na MacHubert Burkes é, a mhaíonn gur de shliocht Hubert mac Risteard Óg de Búrca é, ridire Gael-Normannach sa 13ú haois. Níos déanaí chuaigh sé go dtí Clann MacRedmond, craobh eile de na Búrcaigh (de Burgo, de Búrca).

Ba iad Uí Doṁnaill a dódh sa bhliain 1596 é. Tá dáta 1604 ar thinteán laistigh.

Tar éis do concais Chromail ar Éirinn do ghabh Caisleán Íseart Uí Cheallaigh go Dudley Persse. Ba le William Persse é sa 19ú haois.

Rinneadh tochailt shuntasach in 2014-16.

## Cur síos
Tá an teach túr dea-chaomhnaithe agus seasann sé 21 m (69 tr) in airde, laistigh de bhábhún 60 m (200 tr) cearnóg. D’fhéadfadh halla, stáblaí, iostáin agus sciobóil a bheith i bhfoirgnimh thánaisteacha. Clúdaíonn an baile fearainn “Castlepark” mórthimpeall 20.5 heicteár (51 acra).

Tá an chéad urlár boghtach agus tá teallach ann. Tá stuabhealaí ar an dara hurlár. Tá an príomhseomra ar an tríú hurlár le teallach dar dáta 1604 agus na ceannlitreacha W.H.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Caisleáin na hÉireann
Catagóir:Caisleáin i gContae na Gaillimhe
Baile na Buaile

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Baile na Buaile** air:
* Baile na Buaile, Contae Cheatharlach: baile fearainn i gContae Cheatharlach
* Baile na Buaile, Contae Chiarraí: baile fearainn i gContae Chiarraí
* Baile na Buaile, Contae Chill Chainnigh (Gabhrán): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* Baile na Buaile, Contae Chill Chainnigh (Uíbh Eirc): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* Baile na Buaile, Contae Chill Dara: baile fearainn i gContae Chill Dara
* Baile na Buaile, Contae Chorcaí (Cionn tSáile): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Baile na Buaile, Contae Chorcaí (Mainistir Fhear Maí): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Baile na Buaile, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* Baile na Buaile, Contae Phort Láirge: baile fearainn i gContae Phort Láirge
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
An Bhuaile

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Bhuaile** air:
* An Bhuaile, Contae Chiarraí: fo-bhaile i gContae Chiarraí
* An Bhuaile, Contae Chill Chainnigh: baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* An Bhuaile, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Bhuaile, Contae Laoise: baile fearainn i gContae Laoise
* An Bhuaile, Contae Loch Garman (An Abhainn Dubh): baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Bhuaile, Contae Loch Garman (Baile an Teampaill): baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Bhuaile, Contae Loch Garman (Scairbh Bhailis): baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Bhuaile, Contae Luimnigh: baile fearainn agus toghroinn i gContae Luimnigh
* An Bhuaile, Contae na Gaillimhe (An Longfort): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Bhuaile, Contae na Gaillimhe (Cill Chonaill): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Bhuaile, Contae Phort Láirge (Gleann na hUidhre): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Bhuaile, Contae Phort Láirge (Lios Mór): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Bhuaile, Contae Phort Láirge (Teampall Mhichíl): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Bhuaile, Contae Shligigh: baile fearainn i gContae Shligigh
* An Bhuaile, Contae Thiobraid Árann (An Trian Meánach): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* An Bhuaile, Contae Thiobraid Árann (Uí Chairín): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
An Bhuaile Bheag

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Bhuaile Bheag** air:
* An Bhuaile Bheag, Contae Chill Dara (An Fhorrach Mhór): baile fearainn i gContae Chill Dara
* An Bhuaile Bheag, Contae Chill Dara (An Nás Theas): baile fearainn i gContae Chill Dara
* An Bhuaile Bheag, Contae Chill Dara (Baile an Fhóntaigh): baile fearainn i gContae Chill Dara
* An Bhuaile Bheag, Contae Chill Dara (Uíbh Fhailí Thiar): baile fearainn i gContae Chill Dara
* An Bhuaile Bheag, Contae Chorcaí: baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Bhuaile Bheag, Contae Laoise: baile fearainn i gContae Laoise
* An Bhuaile Bheag, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* An Bhuaile Bheag, Contae Mhaigh Eo: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Bhuaile Bheag, Contae na Gaillimhe (An Longfort): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Bhuaile Bheag, Contae na Gaillimhe (Baile Locha Riach): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Bhuaile Bheag, Contae Phort Láirge: baile fearainn i gContae Phort Láirge
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Cnoc an tSamhraidh

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Cnoc an tSamhraidh** air:
* Cnoc an tSamhraidh, Contae an Dúin: ionad daonra i gContae an Dúin
* Cnoc an tSamhraidh, Contae Dhún na nGall: baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* Cnoc an tSamhraidh, Contae Fhear Manach: baile fearainn i gContae Fhear Manach
* Cnoc an tSamhraidh, Contae na Gaillimhe: baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Cnoc an tSamhraidh, Contae Thiobraid Árann (Coill na Manach Uachtarach): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cnoc an tSamhraidh, Contae Thiobraid Árann (Uíbh Eoghain): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cnoc an tSamhraidh, Contae Thiobraid Árann (Uí Chairín): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Geasa

Is banna miotail Cheilteach iad **Geasa** a tháinig ó Bhaile Átha Cliath, Éire. Is iad Fergal Purcell agus John Kavanagh a bhunaigh an banna sa i 1993 agus nascann an banna ceol traidisiúnta Ceilteach le miotal dubh chun miotal dubh Ceilteach a chruthú. Tá albam taispeána amháin, CL amháin, agus trí albam eisithe acu. Tháinig siad ar an ardán i 1994 leis an taispeántas *Starside*. Rinneadh an taispeántas a thrádáil go forleathan san margadh faoi thalamh agus é curtha i leith déileáil thaifead níos déanaí an bhanna. Cuimsíonn an taispeántas féin dhá fhuaim ar leith; ón bhfuaim eipiciúil mhiotail dhubh "Empyrean" agus "Warrior" a scríobh Purcell go dtí an fhuaim níos Ceilteach "Starside" agus "Rite of passage" a scríobh Kavanagh go príomha. Cailleadh an fhuaim mhiotail dhubh seo nuair a d’éirigh Purcell an banna i 1996, rud a d’fhág gur tháinig athrú mór ar an bhanna, agus a bhí caoineadh uaireanta, i stíl fuaime tar éis *Starside*.

## Dioscliosta

### Albam stiúideo

* *Angel's Cry* (1999)
* *Fate's Lost Son* (2003)
* *G*odslaughter (2005)

### Albam taispeána

* *Starside* (1996)

### Ceirnín Leathfhada

* *Murder* (2004)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Myspace oifigiúil
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1994
Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha
Tubaiste Rana Plaza

Monarcha éadaí sa Bhanglaidéis ba ea **Rana Plaza**, a thit as a chéile  ar an 24 Aibreán 2013. Maraíodh 1,134 duine. Bhí sé ar an timpiste is measa riamh i réimse na déantúsaíochta éadaí. Níor tógadh an foirgneamh de réir na rialachán agus chonacthas scoilteanna ann roinnt laethanta sular thit sé. Ach ordaíodh do na hoibrithe gabháil isteach ann agus leanacht ar aghaidh lena gcuid oibre.

Cuireadh stop leis an tarrtháil ar an 13 Bealtaine 2013.

Thug Primark i mBaile Átha Cliath timpeall 10 milliún euro mar chúiteamh in 2014.

## Féach freisin

* Primark/Penneys i mBaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:2013
Catagóir:Tubaistí de dhéantús an duine
Catagóir:An Bhanglaidéis
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir san Áise
Catagóir:Éadaí
Caisleán Dhrom Mór (Contae an Chláir)

Túrtheach agus Séadchomhartha Náisiúnta é **Caisleán Dhrom Mór** atá suite idir bailte Croisín agus Cora Finne i gContae an Chláir, Éire.

Inniu, is í an tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra a riarann an caisleán mar chuid de Thearmann Dúlra Choill Dhrom Mór.

## Suíomh
Tá Caisleán Dhrom Mór suite ar leithinis sa chuid thuaidh de Loch Dhrom Mór, 1.8 km (1.1 mhíle) soir ón Ruán. Tá sé laistigh de Tearmann Dúlra Choill Dhrom Mór.

Tá an baile fearainn Drom Mór suite idir bailte Croisín agus Cora Finne, siar ó mhótarbhealach an M18 agus lastuaidh d'Inis.

## Stair
Is dócha gur tógadh Caisleán Dhrom Mór go luath sa 16ú haois. Sa 17ú haois, rinne Teige O'Brien de chlann Uí Bhriain é a dheisiú agus a leathnú. Bronnadh caisleán agus tailte an bhaile fearainn ar athair Taidhg, Connor (Tríú Iarla Thuamhain), i 1579. Bhí Dermot, mac Teige, ina phearsa thábhachtach i gCogadh na hAon Bhliana Déag agus ghlac sé páirt i Léigear Chaisleán Baile Uí Áille (Inis). Ba é Conor, a d’imigh sa bhliain 1689, a bhí ar an Ó Briain dheireanach ag an gcaisleán. Thit an caisleán ina fhothrach san 18ú haois.

## Cur síos
mion|Radharc ar an gcaisleán ón iarthar
Tá an caisleán ceithre stór ar airde agus boghta os cionn urlár na talún.

Tá staighre leathan ciorclach ar thaobh na láimhe deise den phríomhdhoras, seomra cosanta beag ar chlé agus teallach cloiche sa seomra ar chlé ar an gcéad urlár.

Tá poll lámhaigh ciorclach gearrtha isteach sa staighre idir an chéad urlár agus an dara hurlár. Tá *chemin de ronde* timpeall ar na beanna ar an díon, simléar ard dronuilleogach ar a bhfuil cúpla múchán agus coirbéil i gcruth muileata a thacaigh le bartasán cúinne tráth.

Tá inscríbhinn i mBéarla os cionn an dorais: "Tógadh an caisleán seo ag Teige, an dara mac ag Conchúr, tríú hIarla Thuamhain agus ag Slany Brien bean chéile an Teige Anno sin [*dáta doléite*]".

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae an Chláir
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Caisleáin i gContae an Chláir
Catagóir:Caisleáin na hÉireann
Rahannagroagh

Is lios agus séadchomhartha náisiúnta é **Rahannagroagh** atá suite i gContae na Gaillimhe, Éire.

## Suíomh
Tá Rahannagroagh suite 4.2&nbsp;km (2.6 mhíle) soir ó dheas ó Baile Locha Riach.

## Stair agus cur síos
Tá díog agus bruach timpeallaithe ar Rahannagroagh.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann