open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mayo Methot

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Mayo June Methot** (3 Márta 1904 – 9 Meitheamh 1951).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1904
Catagóir:Básanna i 1951
Catagóir:Aisteoirí as Chicago
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine le scitsifréine
Joan Hickson

Ba bhan-aisteoir Sasanach í **Joan Bogle Hickson** (5 Lúnasa 1906 – 17 Deireadh Fómhair 1998).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1906
Catagóir:Básanna i 1998
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
La Grande Illusion

Scannán Meiriceánach is ea ***La Grande Illusion*** a rinneadh sa bhliain 1937.

## Foireann
*Jean Gabin mar Lieutenant Maréchal
*Marcel Dalio mar Lieutenant Rosenthal
*Pierre Fresnay mar Captain de Boeldieu
*Erich von Stroheim mar Captain (níos déanaí Major) von Rauffenstein
*Dita Parlo mar Elsa, a widowed German farm woman
*Julien Carette mar Cartier, the vaudeville performer
*Gaston Modot mar an engineer
*Georges Péclet mar an officer
*Werner Florian mar Sgt. Arthur
*Jean Dasté mar múinteoir
*Sylvain Itkine mar Lieutenant Demolde

Catagóir:Scannáin 1937
Catagóir:Scannáin Fraincise
Catagóir:Scannáin na Fraince
Catagóir:Scannáin Gearmáinise
Catagóir:Scannáin Béarla
The Voice (séasúr 16 na SA)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é ***[[The Voice (SA)|The Voice]]***. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 25 Feabhra, 2019 agus chríochnaigh sé ar an 21 Bealtaine, 2019.

Ba iad Adam Levine, Blake Shelton, Kelly Clarkson, John Legend agus Bebe Rexha na breithiúna don tsraith seo. Don chéad uair riamh, tá cúigiú bhreitheamh ann, mar *The Comeback Stage*. Bhuaigh Maelyn Jarmon an tsraith agus tháinig Gyth Rigdon sa dara háit.

## Foirne

## Tagairtí

Catagóir:2019 séasúir teilifíse
Catagóir:The Voice (SAM)
A Star Is Born (scannán 1937)

Scannán Meiriceánach is ea ***A Star Is Born*** a rinneadh sa bhliain 1937.

## Foireann
*Janet Gaynor mar Esther Blodgett/Vicki Lester      
*Fredric March mar Norman Maine
*Adolphe Menjou mar Oliver Niles
*May Robson mar Grandmother Lettie
*Andy Devine mar Daniel "Danny" McGuire
*Lionel Stander mar Matt Libby
*Owen Moore mar Casey Burke
*Peggy Wood mar Miss Phillips
*Elizabeth Jenns mar Anita Regis
*Edgar Kennedy mar Pop Randall
*J. C. Nugent mar Mr. Blodgett
*Guinn "Big Boy" Williams mar posture coach

Catagóir:Scannáin 1937
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Carole Landis

Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í **Carole Landis** (1 Eanáir, 1919 – 5 Iúil, 1948).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna i 1948
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Lana Turner

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Lana Turner** (8 Feabhra 1921 – 29 Meitheamh 1995).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna i 1995
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Elisha Cook Jr.

B'aisteoir Meiriceánach é **Elisha Vanslyck Cook Jr.** (26 Nollaig 1903 – 18 Bealtaine 1995).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1903
Catagóir:Básanna i 1995
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Gypsy Rose Lee

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Gypsy Rose Lee** (8 Eanáir 1911 – 26 Aibreán 1970).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna i 1970
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Erich von Stroheim

B'aisteoir, stiúrthóir agus léiritheoir Ostarach-Mheiriceánach é **Erich Oswald Hans Carl Maria von Stroheim** (22 Meán Fómhair 1885 – 12 Bealtaine 1957). Rugadh i Vín na hOstaire ach thug sé aghaidh ar na Stáit Aontaithe mar ar oibrigh sé leis na scannáin tostacha. Is é *Greed* (1924) an scannán ab fhearr leis dar lena lán léirmheastóirí, cé go bhfuil an chuid is mó den fheilm caillte anois.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:Básanna i 1957
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Ostaracha
Catagóir:An Ostair-Ungáir
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Vín
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh Giúdach
Catagóir:Fir
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí Ostaracha
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Martha Raye

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Martha Raye** (27 Lúnasa 1916 – 19 Deireadh Fómhair 1994).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1994
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Robert Cummings

B'aisteoir Meiriceánach é **Charles Clarence Robert Orville Cummings** (9 Meitheamh 1910 – 2 Nollaig 1990).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Básanna i 1990
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Alan Ladd

B'aisteoir Meiriceánach é **Alan Walbridge Ladd** (3 Meán Fómhair 1913 – 29 Eanáir 1964).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1913
Catagóir:Básanna i 1964
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Sophie Tucker

Aisteoir, amhránaí, fuirseoir, agus pearsantacht raidió ab ea **Sophie Tucker** (13 Eanáir 1886 – 9 Feabhra 1966).
Bhí aithne uirthi mar gheall ar a seachadadh cumhachtach amhráin ghrinn agus *risqué*, bhí sí ar cheann de na siamsóirí is mó ráchairt i SAM sa chéad leath den 20ú haois. Bhí aithne uirthi faoin leasainm "The Last of the Red-Hot Mamas".

Catagóir:Daoine a rugadh i 1886
Catagóir:Básanna i 1966
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Zarah Leander

Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Sualannach í **Zarah Leander** (15 Márta 1907 – 23 Meitheamh 1981).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1981
Catagóir:Ban-aisteoirí Sualannacha
William Hopper

B'aisteoir Meiriceánach é **William DeWolf Hopper Jr.** (26 Eanáir 1915 – 6 Márta 1970).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1915
Catagóir:Básanna i 1970
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Jack Carson

B'aisteoir Meiriceánach a rugadh i gCeanada é **John Elmer "Jack" Carson** (27 Deireadh Fómhair 1910 – 2 Eanáir 1963).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Básanna i 1963
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Albert Dekker

B'aisteoir agus polaiteoir Meiriceánach é **Albert Dekker** (20 Nollaig 1905 – 5 Bealtaine 1968).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1905
Catagóir:Básanna i 1968
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Marsha Hunt (ban-aisteoir)

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Marsha Hunt** (17 Deireadh Fómhair 1917 - 7 Meán Fómhair 2022).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Déaglán Daltúin

Is iománaí é **Déaglán Daltúin**, nó **Declan Dalton** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 6 Samhain 1997. Is as Contae Chorcaí é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Niall Déiseach

Is iománaí é **Niall Déiseach** nó **Niall Deasy**. Rugadh é sa bhliain 1994. Is as Contae an Chláir é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Michèle Morgan

Ba bhan-aisteoir Francach í **Michèle Morgan** (29 Feabhra 1920 – 20 Nollaig 2016).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Ban-aisteoirí Francacha
Marc Mac Eochaidh

Is iománaí é **Marc Mac Eochaidh**, nó **Mark Kehoe** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 9 Meán Fómhair 1998. Is as Contae Thiobraid Árann é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1998
Catagóir:Daoine beo
Contae Nassau, Nua-Eabhrac

Is contae Meiriceánach é **Contae Nassau** atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2017, bhí daonra 1,369,514 duine ann. Is é Garden City a phríomhbhaile contae.

Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1899
Catagóir:Contaetha Stát Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Tíreolaíocht Nua-Eabhrac (stát SAM)
Contae Allegany, Nua-Eabhrac

Is contae Meiriceánach é **Contae Allegany** atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 969 duine ann. Is é Belmont a phríomhbhaile contae.

Catagóir:Contaetha Appalachia
Catagóir:Tíreolaíocht Nua-Eabhrac (stát SAM)
Clock Cleaners

Gearrscannán beochana Meiriceánach is ea ***Clock Cleaners*** a rinneadh sa bhliain 1937. Is gearrscannán *[[Mickey Mouse (sraith scannán)|Mickey Mouse]]* é.

Catagóir:Scannáin beochana 1937
Catagóir:Cartúin Mickey Mouse
The Adventures of Robin Hood

Scannán Meiriceánach is ea ***The Adventures of Robin Hood*** a rinneadh sa bhliain 1938.

## Foireann
*Errol Flynn mar Sir Robin of Locksley, a.k.a. Robin Hood
*Olivia de Havilland mar Lady Marian Fitzwalter (Maid Marian)
*Basil Rathbone mar Sir Guy of Gisbourne
*Claude Rains mar Prince John
*Patric Knowles mar Will à Gamwell a.k.a. Will Scarlett
*Eugene Pallette mar Friar Tuck
*Alan Hale, Sr. mar John Little, a.k.a. Little John
*Herbert Mundin mar Much, the Miller's Son
*Melville Cooper mar the High Sheriff of Nottingham
*Una O'Connor mar Bess
*Ian Hunter mar King Richard the Lionheart
*Montagu Love mar the Bishop of the Black Canons
*Harry Cording mar Dickon Malbete
*Ivan F. Simpson mar the proprietor of the Kent Road Tavern
*Leonard Willey mar Sir Essex
*Robert Noble mar Sir Ralf
*Kenneth Hunter mar Sir Mortimer
*Robert Warwick mar Sir Geoffrey
*Colin Kenny mar Sir Baldwin
*Lester Matthews mar Sir Ivor

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1938
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Ann Doran

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Ann Lee Doran** (28 Iúil, 1911 – 19 Meán Fómhair, 2000).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna in 2000
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Angels with Dirty Faces

Scannán Meiriceánach is ea ***Angels with Dirty Faces*** a rinneadh sa bhliain 1938.

## Foireann
*James Cagney mar William "Rocky" Sullivan
*Pat O'Brien mar Fr. Jerry Connolly, a Catholic priest
*The Dead End Kids mar Soapy, Swing, Bim, Pasty, Crab
*Humphrey Bogart mar Jim Frazier
*Ann Sheridan mar Laury Martin
*George Bancroft mar Mac Keefer
*Emory Parnell mar Officer McMann

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1938
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
The Dawn Patrol (scannán 1938)

Scannán Meiriceánach is ea ***The Dawn Patrol*** a rinneadh sa bhliain 1938.

## Foireann
*Errol Flynn mar Courtney
*Basil Rathbone mar Major Brand
*David Niven mar Scott
*Donald Crisp mar mar 
*Melville Cooper mar Sergeant Watkins
*Barry Fitzgerald mar Bott
*Carl Esmond mar Hauptmann Von Mueller
*Peter Willes mar Hollister
*Morton Lowry mar Donnie Scott
*Michael Brooke mar Captain Squires
*James Burke mar Flaherty
*Stuart Hall mar Bentham
*Herbert Evans mar Scott's mechanic
*Sidney Bracey mar Major Brand's orderly (mar Sidney Bracy)
*John Rodion mar Lieutenant Russell
*Leo Nomis mar Aeronautic supervisor

Catagóir:Scannáin 1938
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
You Can't Take It with You (scannán)

Scannán Meiriceánach is ea ***You Can't Take It with You*** a rinneadh sa bhliain 1938. Bhuaigh an scannán an gradam don scannán is fearr ag na Gradaim an Acadaimh i 1939.

## Foireann
*Jean Arthur mar Alice Sycamore
*Lionel Barrymore mar Grandpa Martin Vanderhof
*James Stewart mar Tony Kirby
*Edward Arnold mar Anthony P. Kirby
*Mischa Auer mar Potap Kolenkhov
*Ann Miller mar Essie Carmichael
*Spring Byington mar Penelope "Penny" Sycamore
*Samuel S. Hinds mar Paul Sycamore
*Donald Meek mar Poppins
*H. B. Warner mar Ramsey
*Halliwell Hobbes mar DePinna
*Dub Taylor mar Ed Carmichael
*Mary Forbes mar Meriam Kirby, bean Anthony
*Lillian Yarbo mar Rheba
*Eddie Anderson mar Donald
*Clarence Wilson mar John Blakeley
*Charles Lane mar Wilbur G. Henderson
*Ann Doran mar Maggie O'Neill
*Christian Rub mar Mr. Schmidt
*Bodil Rosing mar Mrs. Schmidt
*Josef Swickard mar the Professor
*Harry Davenport mar bhreitheamh chúirt na hoíche

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1938
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin a bhuaigh an Scannán is Fearr ag Gradaim an Acadaimh
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Margaret Lockwood

Ba bhan-aisteoir Sasanach í **Margaret Lockwood** (15 Meán Fómhair 1916 – 15 Iúil 1990).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1990
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Dub Taylor

B'aisteoir Meiriceánach é **Walter Clarence Taylor Jr.** (26 Feabhra, 1907 – 3 Deireadh Fómhair, 1994).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1994
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Alexander Nevsky (scannán)

Scannán is ea ***Alexander Nevsky*** a rinneadh sa bhliain 1938.

## Foireann
*Nikolai Cherkasov mar Prince Aleksandr Nevsky
*Nikolay Okhlopkov mar Vasili Buslaev
*Andrei Abrikosov mar Gavrilo Oleksich
*Dmitri Orlov mar Ignat
*Vasili Novikov mar Pavsha
*Nikolai Arsky mar Domash Tverdislavich
*Varvara Massalitinova mar Amelfa Timoferevna
*Valentina Ivashova mar Olga Danilovna
*Aleksandra Danilova mar Vasilisa
*Vladimir Yershov mar Hermann von Balk
*Sergei Blinnikov mar Tverdilo
*Ivan Lagutin mar Anani
*Lev Fenin mar the Archbishop
*Naum Rogozhin mar the Black-Hooded Monk

Catagóir:Scannáin 1938
Catagóir:Scannáin Rúisise
Contae Madison, Nua-Eabhrac

Is contae Meiriceánach é **Contae Madison** atá suite i stát Nua-Eabhrac. Sa bhliain 2010, bhí daonra 73,442 duine ann. Is é Wampsville a phríomhbhaile contae.

Catagóir:Contaetha Stát Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Tíreolaíocht Nua-Eabhrac (stát SAM)
Contae Adams, Colorado

Is contae Meiriceánach é **Contae Adams** atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 441,603 duine ann. Is é Brighton a phríomhbhaile contae.
[mion|Uisciú lármhaighdeoige i gContae Adams, [Colorado ]]

Adams
*
Contae Boulder, Colorado

Is contae Meiriceánach é **Contae Boulder** atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 294,567 duine ann. Is é Boulder a phríomhbhaile contae.
mion|Radharc ar South Boulder ó na Sléibhte Flagstaff

Boulder
*
Contae El Paso, Colorado

Is contae Meiriceánach é **Contae El Paso** atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2017, bhí daonra 699,232 duine ann. Is é Colorado Springs a phríomhbhaile contae.

El Paso
*
Contae Moffat, Colorado

Tá **Contae Moffat** suite i stát Colorado i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Sa bhliain 2010, bhí daonra 13,795 duine ann. Is é Craig príomhbhaile an chontae.

Moffat
*
Contae Ouray, Colorado

Is contae Meiriceánach é **Contae Ouray** atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 4,436 duine ann. Is é Ouray a phríomhbhaile contae.
mion|275px|Sléibhte San Juan in aice Ridgway i gContae Ouray, Colorado

Ouray
*
Contae Morgan, Colorado

Is contae Meiriceánach é **Contae Morgan** atá suite i stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 28,159 duine ann. Is é Fort Morgan a phríomhbhaile contae.
mion|400px|Faoin tuath i dtuaisceart Chontae Morgan

Morgan
*
Contae Weld, Colorado

mion|Faoin tuath in iarthar Chontae Weld
Is contae Meiriceánach é **Contae Weld** atá suite i dtuaisceart stát Colorado. Sa bhliain 2010, bhí daonra 252,825 duine ann. Is é Greeley a phríomhbhaile contae.

Weld
*
Contae Hawaii, Hawaii

Is contae Meiriceánach é **Contae Hawaii** atá suite i stát Haváí. Sa bhliain 2010, bhí daonra 185,079 duine ann. Is é Hilo a phríomhbhaile contae.

Hawaii
*
Curtis Pritchard

Is damhsóir Sasanach é **Curtis Pritchard**. Rugadh é ar an 8 Feabhra 1996. Is duine de na damhsóirí ar an leagan Éireannach de *[[Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)|Dancing with the Stars]]* é.

## ''Dancing with the Stars''

Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
Karen Byrne

Is damhsóir Éireannach í **Karen Byrne**. Rugadh í ar an 30 Bealtaine 1992. Is duine de na damhsóirí ar an leagan Éireannach de *[[Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)|Dancing with the Stars]]* í.

## Dancing with the Stars

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Valeria Milova

Is damhsóir Eastónach í **Aliona Valeriya Kavanagh**. Rugadh í ar an 13 Márta 1988. Is duine de na damhsóirí ar an leagan Éireannach de *[[Dancing with the Stars (sraith theilifíse na hÉireann)|Dancing with the Stars]]* agus bhí sí ar leagan na Tuirce de *Dancing with the Stars* í.

## ''Dancing with the Stars''
### An Tuirc (''Yok Böyle Dans'')

### Leagan Éireannach

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Blondel de Nesle

File, trouvère agus uasal de thuaisceart na Fraince a mhair idir 1175 agus 1210 ab ea **Blondel de Nesle**. Do chum Blondel de Nesle ceithre amhrán chúirtéiseacha is ceithre fichid.

D'fhás cairdeas idir Blondel de Nesle agus Risteard I Shasana, ar a dtugtar Risteard Leonchroí, agus d'éirigh sé ina chara rúin ag Risteard I; nuair a bhí Risteard Leonchroí ar fiannas, do bhí Blondel de Nesle ina theannta. 

Dúradh gur phatrún dílseachta ab ea Blondel de Nesle : Nuair a dhein Leopold V, diúc na hOstaire, príosúnach de Risteard I, mar shampla, is cosúil gur chuaigh Blondel ar aistear fada agus é ag cíoradh na tíre ar lorg a chara. Dar leis na scéalta a deirtí faoi, tar éis dó an áit ina raibh Risteard a aimsiú, do chan Blondel de Nesle ceann desna hamhráin a chum seisean agus an rí le chéile agus is mar san a chuir sé é féin in aithne do Risteard.
Trouvère

[mion|[Adam de la Halle, duine díobh siúd a dtugtar *trouvères* orthu.]]
Tugtar *trouvère* ar na daoine a chumadh i gceann desna ''langues d’oïl'' (Gaeilge: 'Teangacha an *Oïl*'), teangacha thuaisceart na Fraince, i rith na Meánaoise. Ní filí amháin ab ea iad, ach filí-cumadóirí, nó dréachtaigh, a raibh dánta, amhráin agus ceol á gcumadh acu. B'ionann *trouvères* thuaisceart na Fraince agus dréachtaigh dheisceart na tíre a chumadh insan langue d'oc (Gaeilge: 'Teanga an *Oc*') ar a dtugtar *[[Troubadour|troubadours]]*.
Contae Kalawao, Hawaii

Is contae Meiriceánach é **Contae Kalawao** atá suite i stát Haváí. Sa bhliain 2016, bhí daonra 88 duine ann. Níl aon phríomhbhaile sa chontae.

Kalawao
*
Contae Bennett, Dakota Theas

Is contae Meiriceánach é **Contae Bennett** atá suite i stát Dakota Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 3,431 duine ann. Is é Martin a phríomhbhaile contae.

Bennett
*
Bringing Up Baby

Scannán Meiriceánach is ea ***Bringing Up Baby*** a rinneadh sa bhliain 1938.

## Foireann
*Cary Grant mar Dr. David Huxley (alias Mr. Bone)
*Katharine Hepburn mar Susan Vance
*May Robson mar Elizabeth Carlton Random
*Charles Ruggles mar Major Horace Applegate
*Walter Catlett mar Constable Slocum
*Barry Fitzgerald mar Aloysius Gogarty
*Fritz Feld mar Dr. Fritz Lehman
*Virginia Walker mar Alice Swallow
*George Irving mar Alexander Peabody
*Leona Roberts mar Hannah Gogarty
*Tala Birell mar Mrs. Lehman
*John Kelly mar Elmer

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1938
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Jean Renoir

Stiúrthóir scannán agus aisteoir Francach é **Jean Renoir** (15 Meán Fómhair 1894 – 12 Feabhra 1979).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1894
Catagóir:Básanna i 1979
Catagóir:Aisteoirí Francacha
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Francacha
Ireland's Got Talent (sraith 1)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é ***Ireland's Got Talent***. Thosaigh an chéad sraith ar an 3 Feabhra 2018 ar TV3 agus chríochnaigh sé ar an 24 Márta 2018.

Chuir Lucy Kennedy an tsraith seo i láthair. Ba iad Louis Walsh, Michelle Visage, Denise van Outen agus Jason Byrne moltóirí ar an seó. Bhuaigh RDC an tsraith.

## Iomaitheorí sna barr 24
:
:
:
:
:

### Ceannais (24 Márta)

## Rátálacha

Catagóir:2018 séasúir teilifíse
Catagóir:Ireland's Got Talent
Ireland's Got Talent (sraith 2)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é ***Ireland's Got Talent***. Tosóidh an dara sraith ar Virgin Media One ar an 2 Feabhra 2018.

Cuirfidh Lucy Kennedy an tsraith seo i láthair. Beidh Louis Walsh, Michelle Visage, Denise van Outen agus Jason Byrne ag filleadh mar mholtóirí ar an seó.

Catagóir:2019 séasúir teilifíse
Catagóir:Ireland's Got Talent
Contae Oglala Lakota, Dakota Theas

Is contae Meiriceánach é **Contae Oglala Lakota** atá suite i stát Dakota Theas. Sa bhliain 2010, bhí daonra 13,586 duine ann. Níl aon phríomhbhaile sa chontae.

Oglala Lakota
*
Jean Renart

Ainm cleite ab ea **Jean Renart** (nó *Jehan Renart* nó *Jean Renaut*). Do bhí an t-ainm cleite seo in úsáid ag scríbhneoir a raibh saothair á gcumadh insan tSean-Fhraincis aige ag deireadh na 12ú haoise agus ag tús na 13ú haoise. Is cosúil gur rugadh in Île-de-France é agus go raibh cónaí i dtigh Chunta Bhoulogne air. Do bhí an t-easpag Milon de Nanteuil ina chaomhnóir aige. Dar leis an scoláire Rita Lejeune, ba é Hugues de Pierrepont, prionsa-easpa Liège, fíorainm an fhir a bhí taobh thiar de 'Jean Renart'.

Tá trí cinn de shaothair againn sa lá atá inniubh ann a bhfuiltear cinnte gurb é Jean Renart a chum iad. Is iad saothair Jean Renart ná: *L'Escoufle* (Gaeilge: 'An Cúr'), a bhfuil 9,000 véarsaí ann; *Le Lai de l'Ombre* (Gaeilge: 'Laoi an Scátha' ), saothar cúirtéiseach a bhfuil 962 véarsaí ann; agus *[['Le Roman de la Rose' (Jean Renart)|Le Roman de la Rose]]* (Gaeilge: 'Rómáns an Róis'), saothar a thug an daonnachaí Claude Fauchet *Guillaume de Dole* air insan 16ú haois, a bhfuil 5,656 véarsaí ann.



## Tagairtí
Contae Benson, Dakota Thuaidh

Is contae Meiriceánach é **Contae Benson** atá suite i stát Dakota Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 6,660 duine ann. Is é Minnewaukan a phríomhbhaile contae.

Benson
*
Contae Foster, Dakota Thuaidh

Is contae Meiriceánach é **Contae Emmons** atá suite i stát Dakota Thuaidh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 3,343 duine ann. Is é Carrington a phríomhbhaile contae.

Foster
*
Shape of You

‎

Is é "**Shape of You** an chéad singil ón albam *[[÷ (albam)|÷]]* ón amhránaí Sasanach Ed Sheeran, arna scaoileadh don phobal don chéad uair ar 6 eanáir 2017, trí na lipéaid Warner Music Group agus Asylum Records. Scríofa ag Sheeran, ag an ceoltóir Sasanach Steve Mac i measc daoine eile.

## Físeán ceoil
Bhí an físeán uaslódáilte chuig an ardán digiteach YouTube ar an 30 Eanáir 2017. Bhí sé an físeán is tapúla chun billiún amharc a bhaint amach, le 97 lae. I mí Eanáir 2019, bhí níos mó ná 4 bhilliún amharc ag an bhfíseán, an dara físeán chun na hamharcanna seo a bhaint amach.

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Singlí 2017
Catagóir:Amhráin Béarla
Catagóir:Ed Sheeran
Robert de Boron

Cléireach nó ridire de bhunadh Fhranche-Comté a rugadh i mBoron, baile atá suite i d''territoire'' Bhelfort na Fraince, ab ea **Robert de Boron** nó **Robert de Borron** (deireadh na 12ú haoise - tús na 13ú haoise). Scríbhneoir Francach a chum saothair véarsaíochta fén Soitheach Naofa ab ea é, agus ba í an tSean-Fhraincis teanga a chuid scríbhneoireachta í.

Cé go rabhadar bunaithe ar shaothair Chrétien de Troyes agus Wace, do tháinig athruithe móra ar scéal Rí Artúr insna saothair a cheap Robert de Boron. Baineann an chuid is mó desna athruithe sin leis an dtábhacht a thug de Boron don gCríostaíocht. Ba é Robert de Boron, mar shampla, a dhein creadair den Soitheach; insna scéalta dá chuidsean, is ionann an Soitheach agus an Chailís Naofa (.i. an chailís a baineadh úsáid aisti ag an Séire Déanach agus ar thit braonta d'fhuil Íosa Críost inti nuair a bhí sé thuas ar an gCroch Chéasta).

Príomhshaothair de chuid Robert de Boron is ea *Le Roman de l'histoire du Graal* (Gaeilge: 'Rómáns Stair an tSoithigh'), a cheap sé thart ar an mbliain 1200, *Joseph d'Arimathie* (Gaeilge: 'Iósaef ó Aramatáia') agus *Merlin en prose* (Gaeilge: 'Meirlín trí phrós'), dhá shaothar a cheap sé ag tús na 13ú haoise, agus *Perceval en prose* (Gaeilge: 'Perceval trí phrós'), a cheap sé timpeall 1205-1210.

Ag deireadh *Le Roman de l'histoire du Graal*, tugann Robert de Boron le tuiscint don léitheoir go bhfuil sé i seirbhís fir darb ainm Gautier "Mhont Belyal", agus meastar gurb é an fear atá i gceist aige ná Gautier de Montbéliard, tiarna Mhontfaucon, a fuair bás insan mbliain 1212 nuair a bhí sé i gcrosáid.



## Tagairtí
Khamsin

deas|250px|thumb|Khamsin

Is gaoth te marbhánta deisceartach ag séideadh san Éigipt san earrach é **Khamsin**.

## Tagairtí

Catagóir:An Éigipt
Catagóir:Gaoth
Conbhua

deas|250px|thumb|Conbhua
Is grúpa longa nó feithiclí ag taisteal le chéile é **conbhua**.

Catagóir:Iompar
Fuamnach

Sa seanscéal *[[Tochmarc Étaíne]]*, ba chéad bhean chéile Mhidhire í **Fuamnach** (Sean-Ghaeilge **Fúamnach**) agus bandraoi (nó cailleach feasa) na Tuath Dé Danann.

Deirtear sa téacs gurbh í gaoth (*gáeth*; sa bhrí liteartha éirimiúil), treabhar (*trebar*; focal liteartha de bhrí críonna, nó folláin) agus "lánoilte ar eolas agus achmhainn na dTuath Dé Danann", ag cur le fios gurbh é an draoi *[[Bresal Etarlám]]* a hathair altrama.  Deirtear gur de shliocht clainne *Béothach* mhic *Iardanél* í.  Is amhlaidh gurbh ionann é siúd agus *[[Béothach mac Iarbonel]]*, athair na dTúath Dé Danann in Leabhar Gabhála na hÉireann.

## Achoimre
Nuair a thit Midir i ngrá le hÉadaoin agus a phós sé í, tháinig éad ar Fhuamnach agus chuir sí faoi dhraíocht í chomh luath is a tháinig an leannán i mbrú Mhidhire i mBrí Léith: 
* Chuir sí fáilte roimh an leanán chur sí Éadaoin chun suite i lár an tí.  Ansin ámh, bhuail sí í lena slat chaorthainn dheirg, ag athrú a céile comhraic i riocht linn uisce.  In am trátha, d' athraigh Éadaoin ó linn go péist go cuil corcra álainn, agus chuaigh sí Midhir éineacht le Midhir arís.
* Agus í ar cuairt ar Mjidhir (i dteannta le Lugh, An Dagda agus Oghma), d'fhógair Fuamnach go gcuirfeadh sí an ruaig ar Éadaoin.  Chuir sí ortha uirthi a d'fhoghlaim sí óna hathair altrama, *Bresal*: mhúscail sí gaoth mhór a shéid Éadaoin tríd an aer ar feadh seacht mbliana.  Tar éis sin, tháinig sí ar ais go hAonghas (*Mac Óc*) sa Bhrú.   Coinnigh seisean go grámhar slán í  i ngrianán saindeartha.
* Nuair a fuair sí amach céard a tharla d'Éadaoin, bhuail Fuamnach bob ar *Mhac Óc* teacht go Brí Léith, ar an gcúinse go raibh síocháin uaithi.  Agus *Mac Óc* ar an slí ámh, chuaigh Fuamnach go dtí an brú ar bhealach eile, agus mhúscail sí gaoth mhór eile a shéid Éadaoin ar fhánaíocht ar feadh seacht mbliana ar leith, gan chos a leagan ar talamh.  Faoi dheara, tháinig Éadaoin go teach i gcúige Uladh, agus thit i gcupán bhean chéile (gan ainm) an ghaiscíoch, Éadar.  D'ól sise a deoch, shlog sí Éadaoin agus in am trátha, thug sí Éadaoin go míorúilteach ar ais ar an saol mar a hiníon féin.

Níor mhair Fúamnach chun luach a saothair a fheiceáil.  Nuair a bhuail *Mac Óc* le Midhir ag Brí Léith, fuair sé amach séard a mheall Fuamnach air.  Chuaigh *Mac Óc* ar lorg Fhuamnaí go teach a hathar altrama, *Bresal*, bhain ann a ceann di agus thóg ar ais go dtí an brú é mar chorn cogaidh.

## Sanasaíocht
D'fhéadadh é go bhfuil an t-ainm *Fúamnach* fréamhaithe ón bhfocal *fuaim*  Mar shampla a lua, insítear sa dán an dinnseanchais faoin An Nás: *fáidiud find-gel fúamnach Fáil* ("the lamentation of the fair-skinned vocal mná Fáil").  Léirítear an fhoirm *fúaimnech* mar ainm d'iníon Conn Céadchathach, *Fúaimnech*, who appears in the legal tract *Mellbretha*.

## Tagairtí

Catagóir:Tuatha Dé Danann
Catagóir:An Rúraíocht
Caesmhadra

mion|clé|240px|Caesmhadra
Is madadh clóis é an **caesmhadra**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Brocaire gorm

Is cineál madra é an **brocaire gorm**. 

Bhí brocaire gorm ag Mícheál Ó Coileáin; Convict 224 an t-ainm a bhí air, agus bhuaigh sé duaiseanna náisiúnta. Meastar gur ainmníodh an brocaire gorm sin as Aibhistín de Staic a bhí i gcarcair Lewes faoin ainm ‘Convict 224’, nó go mbaineann sé leis an tréimhse a chaith an Coileánach féin in Frongoch.  

Ceapann roinnt daoine gur siombail náisiúnta d’Éirinn é, ach tá argóint eile ann gur chóir go mbeadh an Cú Faoil mar madra náisiúnta na hÉireann. Rinne an Fear Mór iarracht ‘madra náisiúnta na hÉireann’ a dhéanamh den bhrocaire gorm, fiú, ach maraíodh é sular éirigh leis an t-acht Dála a chur tríd.   

## Féach freisin

* Cú Faoil

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Stobhach

clé|250px|mion|Stobhach
Is mias feoil agus glasraí cócaráilte go mall i léacht i mias dúnta nó panna é **stobhach**.

## Féach freisin
* Stobhach Gaelach
* Cadal

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bia
Stefan Molyneux

Podchraoltóir polaitiúil Éireannach go mór ar an eite dheis is ea **Stefan Basil Molyneux**. Rugadh i mBaile Átha Luain ar an 24 Meán Fómhair 1966 é. Cuireann sé teoiricí comhcheilge, forlámhas an chine ghil, ciníochas eolaíoch, cearta na bhfear, agus tuairimí ciníochais chun cinn.

## Tagairtí

Catagóir:Vlagálaí
Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Ionduchtú

Tagraíonn an téarma **ionduchtú**, ar a dtugtar freisin **sóisialú eagraíochtúil**, don mheicníocht trína bhfaigheann fostaithe nua an t-eolas, na scileanna agus na hiompraíochtaí is gá chun a bheith ina mbaill eagrúcháin éifeachtacha agus ina ndaoine 'ar an taobh istigh'.  Próiseas is ea é le haghaidh fostaí nua a chomhtháthú isteach san eagraíocht agus á chultúr.  I measc na ngníomhaíochtaí a úsáidtear sa phróiseas seo tá cruinnithe foirmeálta, léachtaí, físeáin, ábhair chlóite nó treoshuímh bunaithe ar ríomhaire chun daoine nua a thabhairt isteach dá bpost agus d'eagraíochtaí nua.  Léirigh taighde go dtiocfadh torthaí dearfacha do na fostaithe nua seo as na teicnící seo, mar shampla sásamh poist níos airde, feidhmíocht níos fearr fostaíochta, tiomantas eagraíochtúil níos mó, agus laghdú ar strus gairme agus fonn éirí as.  Tá na torthaí seo thar a bheith tábhachtach d'eagraíocht atá ag iarraidh buntáiste iomaíochta a choinneáil i bhfórsa oibre atá ag éirí níos soghluaiste agus domhandaithe.  Sna Stáit Aontaithe, mar shampla, tá suas le 25% de na hoibrithe ina ndaoine nua-aimseartha san eagraíocht agus i mbun próiseas ionduchtaithe.   

## Tagairtí


## Tuilleadh léitheoireachta

* Ashforth, BE, & Saks, AM (1996).  Beartais shóisialta: Éifeachtaí fadtéarmacha ar choigeartú núíosach.  *Academy of Management Journal, 39,* 149-178. 
* Foste, EA, & Botero, IC (2012).  Cáil Phearsanta: Éifeachtaí Cumarsáide Chun Cinn maidir le Imprisean Maidir Fostaithe Nua.  Cumarsáid Bainistíochta Ráithiúil, 26 (1), 48-73.  
* Gruman, JA, Saks, AM, & Zweig, DL (2006).  Tactics sóisialaithe eagrúcháin agus iompar réamhghníomhacha núíosacha: Staidéar comhtháite.  *Iris Iompair Ghairme, 69,* 90-104. 
* Klein, HJ, Fan, J., & Preacher, KJ (2006).  Éifeachtaí na n-eispéireas sóisialaithe luath maidir le máistreacht agus torthaí ábhair: Cur chuige idirghabhála.  *Iris Iompair Ghairme, 68,* 96-115. 
* Van Maanen, J. agus Schein, E, H. 1979.  I dTreo Teoirice um Shóisialta na hEagraíochta.  I BM Staw (Ed.) Taighde in Iompar Eagrúcháin, 1, lch. &nbsp; 209 - 264, Greenwich, CT: Preas JAI. 
Catagóir:Pages with unreviewed translations
Alastair Sim

B'aisteoir Albanach é **Alastair George Bell Sim** (9 Deireadh Fómhair 1900 – 19 Lúnasa 1976). Bhí sé le feiceáil in breis is 50 scannán agus rólanna idir choiméideacha agus dhrámata á imirt aige. Thuill sé clú i ról íocónach Scrooge i scannán bunaithe ar *A Christmas Carol* le Charles Dickens. Tháinig an scannán sin amach sa bhliain 1951 faoin teideal *Scrooge* sa Bhreatain Mhór (agus faoi *A Christmas Carol* sna Stáit Aontaithe).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1900
Catagóir:Básanna i 1976
Catagóir:Aisteoirí Albanacha
June Lockhart

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **June Lockhart**. Rugadh í ar an 25 Meitheamh 1925.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Michael Redgrave

B'aisteoir Sasanach é **Sir Michael Scudamore Redgrave** (20 Márta 1908 – 21 Márta 1985).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1908
Catagóir:Básanna i 1985
Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Roddy McDowall

B'aisteoir Sasanach-Meiriceánach é **Roderick Andrew Anthony Jude McDowall** (17 Meán Fómhair, 1928 – 3 Deireadh Fómhair, 1998).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna i 1998
Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Undercover (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an chéad eipeasóid, **"Undercover"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 28 Meán Fómhair, 2014. Scríobh Luke Del Tredici an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 5.46 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Jenny Slate mar Bianca
*Derick Alexander mar Airport Official
*Ray Campbell mar Special Agent Marx
*Amato D'Apolito mar Mafia Thug #1
*Nick De Mauro mar Tony
*Sari Lennick mar Bev
*Paul Mabon mar Officer Lou
*Joe Sabatino mar Benny
*Dominic Paolo Testa mar Mafia Thug #2

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Chocolate Milk (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an dara heipeasóid, **"Chocolate Milk"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 5 Deireadh Fómhair, 2014. Scríobh Gabe Liedman an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.31 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Kyra Sedgwick mar Deputy Commissioner Madeline Wuntch
*Moshe Kasher mar Duncan Traub
*Jerry Lambert mar Dr. Martins
*Brent Morin mar Gregory Phillips

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
The Jimmy Jab Games

Craoladh an tríú heipeasóid, **"The Jimmy Jab Games"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 12 Deireadh Fómhair, 2014. Scríobh Lakshmi Sundaram an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 4.51 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Kyra Sedgwick mar Deputy Commissioner Madeline Wuntch
*Christopher Michael mar Desk Sergeant Hank
*S.E. Perry mar Chief Fisker
*Brent Morin mar Gregory Phillips

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Halloween II (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an ceathrú heipeasóid, **"Halloween II"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 19 Deireadh Fómhair, 2014. Scríobh Prentice Penny an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 5.22 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Apollo Robbins mar Eric "Fingers" Martin
*Scott Broderick mar Police Officer
*Jernard Burks mar Impound Supervisor
*Kevin Dorff mar Hank

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
The Mole (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an cúigiú heipeasóid, **"The Mole"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 2 Samhain, 2014. Scríobh Laura McCreary an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.41 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Kyra Sedgwick mar Deputy Chief Madeline Wuntch
*Marc Evan Jackson mar Kevin Cozner
*Dan Bakkedahl mar Lt. Andrew Miller
*Spencer Crittenden mar Porto
*Jasmin Savoy Brown mar Ava

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Kimberly Birrell

Is imreoir leadóige as An Astráil í **Kimberly Birrell**. Rugadh í ar an 29 Aibreán 1998. 

Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine a rugadh i 1998
Catagóir:Daoine beo
Eudes de Deuil

Manach dubh Francach, agus ab Shaint-Denis ón mbliain 1151, ab ea **Eudes de Deuil**, ar a dtugtar **Odon de Deuil** leis. Do rugadh é i nDeuil thart ar an mbliain 1110 agus do fuair sé bás ar an 8ú lá d'Aibreán insan mbliain 1162.

## Beatha
Cé gur fear de dhream iníseal a bhí ann, d'éirigh Eudes de Deuil ina chara rúin ag an ab Suger, duine a raibh ról tábhachtach i Ríocht na Fraince aige ag an am. Ab Shaint-Denis agus fear comhairle agesna ríthe Louis VI ''le Gros'' (Gaeilge: 'Louis VI, Louis ramhar') agus Louis VII ''le Jeune'' (Gaeilge: 'Louis VII, Louis óg') ab ea Suger, agus do chaith sé tréimhse ina leasrí nuair a bhí Louis VII i gcrosáid. As los thionchar Shuger, do ghlac an rí le hEudes mar rúnaí agus shagart méise.

Do bharr na bpost a bhí aige, do bhí Eudes in éineacht leis an rí agus eisean i gcrosáid insan mbliain 1147. Do chum Eudes croinic fén gcrosáid sin, an Tarna Crosáid, agus *De l'expédition de Louis VII en Orient* (Gaeilge: 'Fé Eachtra Louis VII insan Oirthear') an teideal atá uirthi. Tagann deireadh leis an gcroinic seo nuair a bhaineann na crosáidí Aintíoch amach. Is mór an cabhair atá insan gcroinic a chum Eudes de Deuil, toisc go dtugann sí léargas dúinn ar na deacrachtaí a bhain leis an gcrosáid sin (plé leis na Gréagaigh, dronga éagsúla i gceannas ar an Stát, agus mar sin de).

Tar éis d'Eudes de Deuil teacht thar n-ais ón gcrosáid, deineadh ab Shaint-Corneille de Compiègne de, rud a tharla i Mí Dheireadh Fómhair insan mbliain 1150, agus deineadh ab Shaint-Denis de nuair a fuair Suger bás ar an 13ú lá de Mhí Eanáir insan mbliain 1151. Ní raibh gach duine sásta glacadh le hEudes de Deuil mar ab áfach, agus do dhein drong manach iarracht fáil réidh leis: Do chuireadar ina leith gur bhain sé mí-úsáid as ciste na mainistreach - is fíor go raibh ciste na mainistreach éirithe gann de bharr réiteach i gcomhair na crosáide - agus gur dhúnmharfóir a bhí ann fiú. Do thug daoine áirithe tacaíocht d'Eudes, áfach - do scríobh San Bernard trí cinn de litreacha chun tacú leis, mar shampla - agus d'éirigh leis é féin a chosaint gan dua nuair a bhuail sé leis an bpápa, Anastasius IV. Ina dhiaidh sin, do glacadh leis mar ab Shaint-Denis agus do bhí an ról san aige go dtí lá a bháis.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1162
Catagóir:Daoine a rugadh i 1110
Jim Henson

Ba cartúnaí agus puipéadóir Meiriceánach é **James Maury Henson**, a rugadh ar an 24 Meán Fómhair, 1936 i nGreenville, Mississippi agus a fuair bás ar an 16 Bealtaine, 1990.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna i 1990
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Puipéadóirí
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Ciang

Is ainmhí é an **ciang** (*Equus Kiang*). Mamach atá ann. Dúchasach d'Ardchlár na Tibéide.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Cinceasú

Mamach oíchí atá dúchasach do Mheiriceá Láir is Theas. Cosúil le moncaí, le ceann cruinn, cluasa beaga cruinne, aghaidh ghairid, súile móra is eireaball fada fáiscthe. Itheann sé torthaí den chuid is mó. Tugtar *an béar meala* air freisin. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
An moncaí colabach rua Sainsibeárach

Is ainmhí é an **an moncaí colabach rua Sainsibeárach**. Mamach atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Cob

Is ainmhí é an **cob** (*Kobus kob*). Mamach atá ann, cineál antalóip. Maireann sé san Afraic, ar na sabhánaí, i lár na mór-reanna úd sa chuid is mó.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Oileán Ellesmere

Is oileán é **Oileán Ellesmere** atá suite i dtuaisceart Cheanada. 

Catagóir:Tíreolaíocht Cheanada
Evelyn O'Rourke

Is craoltóir Éireannach fostaithe le RTÉ í **Evelyn O'Rourke**. Thosaigh sí ag obair le RTÉ i 1998 mar thaighdeoir ar an *[[The Gay Byrne Show]]*.

Catagóir:Daoine beo
Contae Alachua, Florida

Is contae Meiriceánach é **Contae Alachua** atá suite i stát Florida. Sa bhliain 2010, bhí daonra 247,336 duine ann. Is é Gainesville a phríomhbhaile contae.

Alachua
*
Contae Leon, Florida

Is contae Meiriceánach é **Contae Leon** atá suite i stát Florida. Sa bhliain 2017, bhí daonra 290,292 duine ann. Is é Tallahassee a phríomhbhaile contae.

Leon
*
Contae Martin, Florida

mion|200px|Suíomh Contae Martin
Is contae Meiriceánach é **Contae Martin** atá suite i stát Florida ar chósta an Atlantaigh. Sa bhliain 2010, bhí daonra 146,318 duine ann. Is é Stuart a phríomhbhaile contae.

Martin
*
Brooklyn Nine-Nine (séasúr 1)

Craoladh an **chéad séasúr** *[[Brooklyn Nine-Nine]]* idir Meán Fómhair 17, 2013 agus Márta 25, 2014 ag tosú le "Pilot".

## Carachtair
### Príomhcharachtair
*Andy Samberg mar Jake Peralta
*Stephanie Beatriz mar Rosa Diaz
*Terry Crews mar Terry Jeffords
*Melissa Fumero mar Amy Santiago
*Joe Lo Truglio mar Charles Boyle
*Chelsea Peretti mar Gina Linetti
*Andre Braugher mar Raymond Holt

### Athfhillteach
*Dirk Blocker mar Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Norm Scully
*Marilu Henner mar Vivian Ludley

### Aoi
*Dean Winters mar Keith "The Vulture" Pembroke
*Patton Oswalt mar Fire Marshal Boone
*Craig Robinson mar Doug Judy
*Marc Evan Jackson mar Kevin Cozner
*Kyle Bornheimer mar Teddy Wells
*James M. Connor mar Deputy Commissioner Podolski
*Michael G. Hagerty mar Captain McGinley
*Fred Armisen mar Mlepnos
*Stacy Keach mar Jimmy Brogan
*Kid Cudi mar Dustin Whitman
*Adam Sandler mar é féin
*Joe Theismann mar é féin

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Jake and Sophia

Craoladh an séú heipeasóid, **"The Mole"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 9 Samhain, 2014. Scríobh Tricia McAlpin agus David Phillips an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.99 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Eva Longoria mar Sophia
*Stephen Root mar Lynn Boyle
*Sandra Bernhard mar Darlene Linetti
*Perry L. Brown mar Judge Marinovich
*Ruben Dario mar Marco
*Ashley Dulaney mar Katie
*Vince Duvall mar Sid Wells

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Lockdown (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an seachtú heipeasóid, **"The Mole"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 16 Samhain, 2014. Scríobh Luke Del Tredici an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 4.53 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Morgan Walsh mar Tanya
*Jamal Duff mar Zeke
*Craig Gellis mar Jim
*Jeff Lewis mar Lenny
*Jonathan Craig Williams mar Austin

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Lucy Kennedy

Is láithreoir Éireannach í **Lucy Kennedy**. Rugadh í ar an 21 Aibreán 1976. Cuirean sí *[[Livin' with Lucy]]* agus *[[Ireland's Got Talent]]* i láthair ar Virgin Media One. Chuir sí *[[The Podge and Rodge Show]]* agus *[[The Lucy Kennedy Show]]* ar RTÉ a Dó agus *The Six O'Clock Show* ar TV3 i láthair.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Contae Atkinson, Georgia

Is contae Meiriceánach é **Contae Atkinson** atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 8,375 duine ann. Is é Pearson a phríomhbhaile contae.

Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1917
Catagóir:Contaetha Stát Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Tíreolaíocht Georgia
Contae Bartow, Georgia

Is contae Meiriceánach é **Contae Bartow** atá suite i stát Georgia. Tá sé suite in iarthuaisceart an stáit. Sa bhliain 2010, bhí daonra 100,157 duine ann. Is é Cartersville a phríomhbhaile contae.

Catagóir:Bunaithe sna 1830í
Catagóir:Contaetha Appalachia
Catagóir:Tíreolaíocht Georgia
Contae Bibb, Georgia

Is contae Meiriceánach é **Contae Bibb** atá suite i lár stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 155,547 duine ann. Is é Macon a phríomhbhaile contae. Ainmníodh an contae in onóir an Dr. William Wyatt Bibb, lia agus polaiteoir in Georgia. Is den chine geal é 50% den daonra agus 47+% de shliocht Afracach.   
[mion|clé|300px|Sráid i [Macon, Georgia|Macon, Contae Bibb]]

Catagóir:Bunaithe sna 1820í
Catagóir:Contaetha Stát Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Tíreolaíocht Georgia
Alexei Popyrin

\Is imreoir leadóige as An Astráil é **Alexei Popyrin**. Rugadh é ar an 5 Lúnasa 1999. 

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1999
Catagóir:Daoine beo
Contae Coweta, Georgia

Is contae Meiriceánach é **Contae Coweta** atá suite i stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 127,317 duine ann. Is é Newnan a phríomhbhaile contae. Ba as Contae Coweta Erskine Caldwell, scríbhneoir.
mion|Sráid i lár Newnan

*
Hyderabad

mion|clé|250px|Hyderabad
Cathair mhór san India í **Hyderabad**, an ceathrú chathair is mó de réir daonra sa tír. Bhí 6,809,970 duine ina gcónaí ann i 2011.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san India
Prayagraj

Cathair mhór i dtuaisceart India í **Prayagraj**, an 38ú chathair is mó de réir daonra sa tír. Tá an chathair suite i stát Uttar Pradesh. Bhí 1,117,094 duine ina gcónaí in Prayagraj i 2011.

## Tagairtí==== Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san India
Ailill Angubae

I miotaseolaíocht na nGael, ba dheartháir Ard-Rí na hÉireann, Eochaid Feidlech, é **Ailill Angubae** de réir an leagain i *[[Leabhar na hUidhre]]* den seanscéal *[[Tochmharc Éadaoine]]*.  Sa leagan seo, thit Ailill i ngrá le hÉadaoin, bean chéile a dhearthár agus sliocht de na Tuatha Dé Danann.

## ''Tochmharc Éadaoine''
Ba í Éadaoin an dara bean chéile de dhia na dTuath Dé Danann, Midhir. De dheasca a héi faoi [Fhuamnach], chéad bhean chéile Mhidhire, athrugadh í mar dhuine daonna.  Chuala Ard-Rí na hÉireann Eochaidh Feidhil, an scéal faoina háilleacht, agus thóg sé í chuig a thigh ríoga ag [Teamhair.  Thit Ailill i ngrá le hÉadaoin ag Féile na Teamhrach.  Tar éis na féile seo, phós Éadaoin a dheartháir Eochaid.  De bharr an ghrá aontaobhach a d'fhulaing sé, ghéill sé de réir a chéile de ghalar sirg.

In ainneoin a grá dá fear céile,  bhí trua ag Éadaoin d'Ailill, agus chun cuidiú leis, gheall sí go luífeadh sí leis.  Ar an drochuair dó, níor tháinig Ailill riamh ag an áit socraithe, toisc gur chuir Midhir i gcodladh draíochta é.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Déithe na nGael
Geoffroi de Villehardouin

Croiniceoir agus ridire Francach ab ea **Geoffroi de Villehardouin**. Do rugadh thart ar an mbliain 1150 é agus do fuair sé bás idir Mí na Nollag insan mbliain 1212 agus Mí an Mheithimh insan mbliain 1218. Mar chniocht, do chuaigh Geoffroi de Villehardouin ar chrosáid agus do bhí sé páirteach i gconcas Iarúsailéim (1203 - 1204), rud a tharla i rith na Ceathrú Crosáide, agus i mbunú Impireacht Laidineach an Oirthir. Do deineadh *[[Maréchal]]* de Champagne (Gaeilge: 'Marascal Champagne') de Gheoffroi de Villehardouin agus dob é ina *Mharéchal* de *Romanie* (.i. 'Marascal d'Impireacht Laidineach an Oirthir') ina dhiaidh sin.

## Saothar
Ón mbliain 1207 go dtí an bhliain 1213, do scríobhadh Geoffroi de Villehardouin *[[De la Conquête de Constantinople]]* (Gaeilge: 'Fé Choncas Chathair Chonstaintín'), croinic a insíonn stair na Ceathrú Crosáide agus a thugann léargas dúinn ar eachtraí a tharla idir an bhliain 1198 agus an bhliain 1207 go háirithe. Ba i Sean-Fhraincis a scríobh Geoffroi de Villehardouin an chronic seo agus tá clú agus cáil uirthi de bharr chumas a scríbhneoireachta. 

Ón 19ú haois amach, do chuir staraithe áirithe ar Gheoffroi de Villehardouin nach ndúirt sé an fhírinne ghlan maidir leis an gCeathrú Crosáid insan gcroinic a chum sé fúithi: Dar leis na staraithe siúd, ba é de dheasca comhcheilge réamhbheartaithe - comhcheilg a raibh muintir na Venéise nó daoine Gearmánacha thaobh thiar di - a chuaigh an Ceathrú Crosáid ar strae agus de dheasca na comhcheilge chéanna a deineadh dearmad ar an aidhm a bhí mar bhunús leis an gcrosáid leis. Ní dhéanann Gheoffroi de Villehardouin aon trácht ar a leithéid de chomhcheilg agus síleann na staraithe sin nach ndéanann sé aon trácht uirthi toisc go raibh sí á ceilt aige, nó toisc nach raibh sé ar an eolas fúithi fiú. Ní aontaíonn gach staraí leis an ndearcadh san, áfach; ceapann go leor staraithe nach raibh aon chomhcheilg ar bun le linn na Ceathrú Crosáide agus, fiú dá mba rud é go raibh a leithéid de rud ar siúl, ceapaid nár dhein Geoffroi de Villehardouin aon iarracht rudaí a cheilt, ná a athrú, agus a chroinic á scríobh aige.


## Tagairtí
Julia Michaels

Is amhránaí agus cumadóir í **Julia Michaels** (a rugadh ar 13 Samhain 1993)  agus is as Meiriceá di. Scríobh Julia amhráin do Justin Bieber, Ed Sheeran, Selena Gomez srl. 
mion
Sa bhliain 2019, d’eisigh Julia albam nua: “Inner Monologue Part 1”.  Chan Niall Horan in éineacht le Julia ar an albam (“What a time” is ainm don amhrán). Dúirt Niall Horan an méid seo mar gheall ar Julia: ‘ag canadh ar albam Julia Michaels,  tá mé ar mhuin na muice.’
clé|mion

## Tagairtí

 

 

 

 

 

Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha

 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1993

 

Catagóir:Daoine beo
Díospóid ainmniú an Mhacadóin

deas|250px|thumb|An Mhacadóin Thuaidh, an Mhacadóin Ghréagach agus (an líne dhearg) an Mhacadóin chlasaceach
Tá úsáid an t-ainm "an Mhacadóin" faoi dhíospóid idir dhá thír in oirdheiscirt na hEorpa, mar atá, an Ghréig agus an Mhacadóin, stát tráth laistigh den an Iúgslaiv. "An Mhacadóin" a tugadh ar an tír nuair a bhí ina stát feidearálach taobh istigh den Iúgslaiv, go hoifigiúil Poblacht Shóisialach na Macadóine. Baintear úsáid as "an Mhacadóin" freisin sa Ghréig mar ainm réigiúin i dtuaisceart na tíre ar theorainn theas na Macadóine (iar)-Iúgslaive. Bhí eagla ar na Gréagaigh go mbeadh éileamh acu ar Mhacadóin na Gréige. 

Ar 12 Meitheamh 2018, rinne Alexis Tsipras, príomh-aire na Gréige, agus a chomhghleacaí Macadónach, Zoran Zaev, socrú eatarthu gur "Poblacht na Macadóine Thuaidh" a bheadh ar an tír. Tógadh reifreann i bPoblacht na Macadóine ar an 30 Meán Fómhair 2018. Vótáil móramh mór ar son athrú ainm na tíre, rud a bhí ceangailte le neartú agus cinntiú a ballraíocht san Aontas Eorpach agus ECAT. Níor ghlac ach 37% de na vótálaithe páirt sa toghchán áfach. Ar an 12 Feabhra 2019, i ndiaidh don dá thaobh an socrú a dhaingniú, cuireadh i bhfeidhm é.

## Tagairtí

Catagóir:Poblacht na Macadóine Thuaidh
Windsor Davies

B'aisteoir Sasanach é **Windsor Davies** (a rugadh ar an 28 Lúnasa 1930 – 17 Eanáir 2019). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna in 2019
[
Eitnealuibheolaíocht

Is é **eitnealuibheolaíocht** an staidéar ar phlandaí i réigiún agus ar an gcaoi a n-úsáideann daoine áitiúla iad.

## Tagairtí