open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cniogaire

thumb|Thomas Rowlandson - Capall Marbh ar Tralaí an Chniogaire - Tionscadal Ealaíne Google
Is duine é **cniogaire** a bhaineann conablaigh ainmhithe (marbh, ag fáil bháis, gortaithe) ó fheirmeacha príobháideacha nó ó mhórbhealaí poiblí agus feirmeacha príobháideacha nó as mórbhealaí poiblí agus a rindreálann na conablaigh a bhailítear ina bhfotháirgí amhail saillte, geir, gliú ainmhíoch, geilitín, min cnámh, dubh cnámh, salann amóiniach, gallúnach, tuarthóir agus min feola agus cnámh. Ní hionann clós cniogaire nó cnioglann agus seamlas, áit a maraítear ainmhithe mar bhia don duine. Ó Mheánaois i leith, measadh go minic gur slí bheatha mhíchlúiteach í slí bheatha an chniogaire. Ba mhinic freisin gur choimisiúnaigh na cúirteanna cnioglanna mar bhásadóirí poiblí.

Focal maslach agus ciníoch is ea cniogaire sa lá atá inniu ann a dhéanann tagairt do bhaill den lucht siúil, ach úsáidtear an téarma freisin le cur síos a dhéanamh ar *scabhtaer*, nó *dailtín*, cé go bhfuil ciall mhaslach leis an téarma sa chomhthéacs seo, chomh maith.
Joe Dolan

B'amhránaí clúiteach Éireannach é **Joseph Francis Robert Dolan** (16 Deireadh Fómhair 1939 - 26 Mí na Nollag 2007), nó **Joe Dolan**, mar ab fhearr aithne air. An Muileann gCearr i gContae na hIarmhí a áit dúchais, ach bhí cónaí air i mBaile Átha Cliath le blianta fada. 

## Gairm Cheoil

Bhí a chéad phost aige leis an nuachtán áitiúil, *The Westmeath Examiner*. Ach chuaigh sé leis an gceol chomh luath is a bhí an phrintíseacht sin críochnaithe aige.

Bhain sé cáil amach in Éirinn ar dtús sa bhliain 1964 lena bhanna féin, *The Drifters*, leis an amhrán 'The Answer to Everything'. In éineacht leis sin, is mór an clú a bhí ar na hamhráin eile leis, 'Good Lookin' Woman' agus 'Make me an Island' (a bhain áit Uimh. 1 amach sna cairteacha ceoil i 14 tír, sa bhliain 1969). Bhí sé ar an gcéad cheoltóir ón Iarthar le ceolchoirm a chur ar siúl san Aontas Sóivéadach sa bhliain 1978, nuair a bhí seó dá chuid ar siúl i Moscó.

### Amhráin Mhór-Ráchairte

* 1965: "I Love You More and More Everyday"
* 1967: "The House With the Whitewashed Gable"
* 1968: "The Westmeath Bachelor"
* 1969: "Make Me An Island" 
* 1970: "You're Such a Good Looking Woman"
* 1975: "Lady in Blue" / "My Darling Michelle"
* 1976: "Sister Mary" Díséad le Kelly Marie -Uimh.2 in Éirinn.
* 1976: "You Belong to Me"
* 1977: "I Need You"

## Ábhair Shuime

Chuaigh sé faoi scian sa bhliain 2005 chun cromán nua a fháil. Cuireadh an seanchromán a bhí aige ar ceant chun airgead a bhailiú le haghaidh na carthanachta, Autism Action. Díoladh é ar eBay ar €680.

## Bás

Fuair sé bás ar Lá Fhéile Stiofán sa bhliain 2007, díreach i ndiaidh a trí a chlog um thráthnóna, agus é go dona tinn in Ospidéal Príobháideach an Mater. Bhí roinnt dá chuid seónna curtha ar ceal aige mar gheall ar an tinneas roimhe sin. Ceaptar go bhfuair sé bás faoi dheireadh ó rith fola inchinne. Adhlacadh é ina áit dúchais sa Mhuileann gCearr, áit ar fhreastail breis is 2,000 duine ar a shochraid.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin oifigiúil Joe Dolan
* Suíomh gréasáin neamhoifigiúil a lucht leanúna 

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Básanna in 2007
Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe

Is é ceannaire na Rúnaireachta, ceann de phríomh-eagraíochtaí na Náisiún Aontaithe, é **Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe**. Glacann an tArd-Rúnaí ról urlabhraí agus ceannaire *de facto* na Náisiún Aontaithe.

Is é António Guterres, ón bPortaingéil an tArd-Rúnaí reatha. Tháinig sé i gceannas ar 1 Eanáir 2017, agus tiocfaidh a théarma chun deiridh ar 31 Nollaig 2020.

## Ard-Rúnaithe na Náisiún Aontaithe
Nóta: Ba é Alger Hiss an tArd-Rúnaí gníomhach sealadach ar Chomhdháil na Náisiún Aontaithe um Eagraíocht Idirnáisiúnta, a bhí in eagar ó mhí Aibreáin go mí an Mheithimh 1945.

Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Kokoomus

Is é **Kokoomus**, go hoifigiúil **Kansallinen Kokoomus**, nó an Páirtí Náisiúnta "Kokoomus", páirtí Coimeádach na Fionlainne. Bunaíodh ar an 9 Mí na Nollag 1918 é. Is iad na fiontraithe príobháideacha is mó a thacaíonn leis an bpáirtí, ach thairis sin, tá baint réasúnta dlúth aige le hAKAVA, is é sin, ceardchumann na n-oibrithe a bhfuil oideachas ollscoile orthu. Tá an páirtí den tuairim, freisin, gur chóir don Fhionlainn ballraíocht a lorg in Eagraíocht Chonartha an Atlantaigh Thuaidh (ECAT).

[thumb|left|Oifig i d[Turku ]]

Catagóir:Páirtithe polaitíochta
Catagóir:Polaitíocht na Fionlainne
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1918
Toirdhealbhach Carrach Ó Conchubhair

Thart faoin mbliain 1649 a mhair an file **Toirdhealbhach Carrach Ó Conchubhair**, agus cé nach bhfuil ar marthain dá chuid filíochta ach trí dhán, tá sé ar cheann de na foinsí is tábhachtaí Gaeilge ar chogaí 1641-1652 in Éirinn.

## Tuairisc
Ní fios cén uair a saolaíodh an file Toirdhealbhach Ó Conchubhair, nó cén uair a fuair sé bás. Ó fhianaise na canúna tuairimíonn Mag Craith gur ó Oirthear Uladh dó. Go deimhin, ní mhaireann mar fhianaise air ach na trí dhán a chuir Cuthbert Mhag Craith OFM i gcló i leabhar comórtha an Athar Luke Wadding. Dar le John Minahane, saighdiúir a bhí ann in arm Eoghan Rua Ó Néill, agus throid sé i gCnoc an Loingsigh in aghaidh arm an ghinearáil Michael Jones. Is léir óna chuid filíochta go raibh féith an ghrinn san fhile.

## Dánta
I ndán amháin dá chuid tugann an file 'saighdiúir singil' air féin (cé go gceapann Mag Craith gur oifigeach a bhí ann). Ach tríd síos ina chuid dánta cruthaíonn sé pictiúr de féin dúinn mar fhear grinn a bhfuil teanga ghéar fheantach air. Sa dán (a cumadh i stíl na crosántachta) *An gcuala tú cúrsa Corinel Seónsa?* déanann sé magadh faoin Marcas Urmhumhan agus faoin Vícunta Móta Gairéad. Tugann sé le fios i bpéire de na dánta gur saighdiúir a bhí ann, agus go deimhin tá an-tábhacht leis an dá dhán sin mar fhoinse Ghaeilge ar chogaíocht na 17ú haoise agus mar léiriú ar dhearcadh na nGael ar na himeachtaí sin. Go deimhin, cé is moite de *[[Cín Lae Ó Mealláin]]* níl a mhacasamhail ar fáil ón tréimhse sin.

## Sa Litríocht
Déantar léiriú ficseanúil ar Thoirdhealbhach Carrach Ó Conchubhair mar an meirgire caivilíreach 'Toirealach Ó Conchúir' in arm an rí sa bhliain 1650 san úrscéal *[[An Cléireach]]* (Leabhar Breac 2007) le Darach Ó Scolaí.

## Tagairtí
* *Father Luke Wadding*, The Franciscan Fathers, Clonmore & Reynolds, 1957
* *An Chrosántacht*, Alan Harrison, An Clóchomhar, 1979
* *The Poems of Geoffrey O'Donaghue*, John Minahane, Aubane Historical Society, 2008

Conchubhair, Toirdhealbhach Carrach Ó
Cín Lae Uí Mhealláin

Cuntas Gaeilge is ea ***Cín Lae Ó Mealláin*** (nó ***Cín Lae Uí Mhealláin***) a coinníodh ar imeachtaí an chogaidh in Éirinn ó 1641 go 1647.

Dialann chogaidh atá sa chín lae a thosaíonn ar an 22 Deireadh Fómhair 1641 a thagann chun deiridh go tobann i mí Feabhra 1647. Cuntas lom tuairisciúil atá inti ar an gcogadh i gCúige Uladh agus i gCúige Laighean agus é scríofa ó sheasamh na nUltach. Ón gcaoi a bhfuil sí scríofa ba dhóigh go raibh sé i gceist ag an údar í a líonadh amach agus a athdhréachtú níos deireanaí. Le linn an chogaidh thug an sagart Proinsiasach Brian Mac Giolla Coinnigh treoir do na hoifigigh Chaitliceacha in arm an rí cuntas a choinneáil ar an gcogadh, agus is dóigh gur dá bharr sin a coinníodh an chín lae seo. Síltear go coitianta gurb é séiplíneach an uachtaráin Féilim Ó Néill, an sagart Proinsiasach Toirdheabhlach Ó Mealláin, údar na cín lae.

Tá tábhachtach ar leith leis an gCín Lae mar cháipéis staire. Ní hamháin gur cuntas comhaimseartha ar imeachtaí an chogaidh in Éirinn é, ach cé is moite de na dánta a chum Toirdhealbhach Carrach Ó Conchubhair is beag eile a bhaineann leis na himeachtaí sin a mhaireann i nGaeilge.

Is in Ollscoil na hÉireann, Corcaigh atá an bhunscríbhinn anois.

## Tagairtí
* *Annalecta Hibernica III*, Coimisiún Láimhscríbhinní na hÉireann, 1931
* *Beathaisnéis 1560-1781*, Máire Ní Mhurchú & Diarmuid Breathnach, An Clóchomhar, 2001
Catagóir:Lámhscríbhinní Gaeilge
Catagóir:17ú haois in Éirinn
Réigiún na Vallúine

Réigiún i ndeisceart na Beilge is ea **Réigiún na Vallúine** (Fraincis: *Région wallonne*, Gearmáinis: *Wallonische Region*, Ollainnis:*Waals gewest*). An Fhraincis is mó a labhraítear sa réigiún ar na saolta seo, ach ina dhiaidh sin féin chloisfeá seanchanúint an réigiúin, an Vallúinis, in áiteanna i gcónaí. Ceann de na *[[Langue d'oïl|langues d'oïl]]* í an Vallúinis, is é sin, teanga a bhfuil gaol réasúnta dlúth aici leis an bhFraincis. Labhraítear Gearmáinis in oirthear na Vallúine, agus tá rialtas áirithe dúchais ag lucht na Gearmáinise i gcúrsaí cultúrtha: go bunúsach, soláthraíonn Pobal Gearmáinise na Beilge, nó an *Deutschsprachige Gemeinschaft*, an scolaíocht agus rudaí bainteacha do na cainteoirí Gearmáinise, díreach mar a sholáthraíonn Pobal Fraincise na Beilge na seirbhísí céanna do lucht labhartha na Fraincise. Tabhair faoi deara gur forais ar leith iad na "pobail" fhéinrialaitheacha seo nach ionann iad agus an Vallúin mar réigiún.

Bhí cónaí ar thuairim is trí mhilliún go leith de dhaoine sa Vallúin i dtús na bliana 2015. Is é Namur príomhchathair an réigiúin, ach is é Charleroi an chathair is mó daonra.

## Sa chultúr coiteann
[clé|mion|upright|[Fontenoy (úrscéal)|''Fontenoy'' (2005) le Liam Mac Cóil]]

Ainmníodh an t-úrscéal *[[Fontenoy (úrscéal)|Fontenoy]]* le Liaim Mhic Chóil as cogadh a thit amach in iarthar na Vallúine.

## Tagairtí

Valloin
Catalão

Cathair i nGoiás na na Brasaíle is ea **Catalão**. Tá an chathair suite i ndeisceart an stáit. Bunaíodh san ochtú haois déag í. Tá breis is 60,000 duine ina gcónaí san áit.

## Íomhánna

Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg
Image:Igreja Dom Bosco.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg


## Naisc sheachtracha
* http://www.catalao.go.gov.br/
* http://www.guiacatalao.com.br

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Flogging Molly

Is banna cheoil as Los Angeles, California, SAM é **Flogging Molly**. 

Is iad na seachtar sa banna ná: Dave King (amhránaí, giotár, bodhrán, srl.), Bridget Regan (feadóg stáin, píopaí), Dennis Casey (giotár), Nathen Maxwell (dordghiotár), Bob Schmidt (mandolin, banseo, basúcaí, srl.), George Schwindt (drumaí), agus Matt Hensley (bosca ceoil).

## Dioscliosta
**Swagger* (2000)
**Drunken Lullabies* (2002)
**Within a Mile of Home* (2004)
**Float* (2008)
**Speed of Darkness* (2011)
**Life Is Good* (2017)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil

Catagóir:Bannaí ceoil
Athléiriú staire

[thumb|280px|Athléiriú staire ([Cogadh Cathartha SAM)]]
Is éard atá i gceist le h**athléiriú na staire** ná cineál cluiche rólghlactha le gnéithe d'imeachtaí staire ar leith nó de thréimhse staire ar leith a athchruthú. Is féidir nach bhfuil i gceist ach cath amháin nó cogadh amháin, cuir i gcás, ach is féidir an t-athléiriú a dhéanamh ar scála níos fairsinge. 

Ní smaoineamh nua ann féin é an t-athléiriú staire. Sna Meánaoiseanna féin, d'fhéadfadh na ridirí aithris a dhéanamh ar na sean-Rómhánaigh agus iad ag dul ar turnaimint. Maidir leis na Rómhánaigh, ba nós leo athléiriú a dhéanamh, abair, ar chathanna aithnidiúla a staire féin ina gcuid amfaitéatar. I ré an Victeoirianachais, bhí sé faiseanta aithris a dhéanamh ar throscán is ar thaipéisí na Meánaoiseanna. Sna laethanta a bhí, áfach, theastaigh ó na daoine leas polaitiúil éigin a bhaint as na himeachtaí sin. Mar shampla, d'fhéadfadh aicmí ceannais na sochaí imeachtaí den chineál seo a mhaoiniú ar acht is go gcuirfí béim ar dhlisteanacht stairiúil a gcumhachta féin sa tír. Rud nua is ea é go ndéanann daoine athléiriú ar shaol na laethanta a bhí toisc go bhfuil suim acu sa stair, agus iad ag iarraidh eolas a scaipeadh i measc na cosmhuintire i dtaobh na staire. 

Catagóir:Scríobh na staire
Sun Tzu

Ginearál agus straitéisí míleata Síneach ab ea **Sun Tzu** nó **Sun Wu** (t.544 RC - t.496 RC). Tá cáil ar leith air as an leabhar dá chuid, *Ealaíon na Cogaíochta*. Déanann an leabhar áirithe seo cur síos ar na nithe atá ag teastáil chun an leas is fearr a bhaint as an gcogaíocht ar mhaithe le bua tapa neamhchostasach a fháil. 

## A Chúlra

Scríobh sé trí chaibidil déag an leabhair seo i Ríocht Wu, cé gurbh as Stát Ch’i é ó dhúchas. Chuaigh an leabhar agus pearsantacht an fhir féin, chomh mór sin i bhfeidhm ar rí Wu, gur cheap sé é ina ghinearál ar a fhórsaí armtha sa bhliain 512 RC. D’éirigh le saighdiúirí Wu an bua an fháil ar na naimhde ba mhó acu, na Ríochtaí Yueh agus Ch’u ar feadh scór bliain. Fuair Sun Tzu agus rí Wu bás thart ar 496 RC. 

## Deireadh le tionchar Sun Tzu

Leanadh treoracha míleata Sun Tzu i stát Wu ar feadh tamaill i ndiaidh a bháis agus bhí rath leanúnach ar an stát i gcúrsaí cogaíocht dá bharr. Ach bualadh arm Wu go trom nuair a rinneadh faillí sna treoracha seo agus tháinig deireadh leis an ríocht sa bhliain 473 RC.

## Aistriúcháin

D’aistrigh Íosánach, an tAthair J.J.M. Amiot, an leabhar go Fraincis ar dtús (*Art Militaire des Chinois*) sa bhliain 1782. Bhí scéal ann go raibh an leabhar beag seo faoi deara an ratha a bhí ar ghairm mhíleata Napoléon Bonaparte, ach níl aon fhianaise cheart ann ina leith seo. Deirtear gur imigh sé tionchar ar straitéisí míleata Mao chomh maith. D’aistrigh P.F. Calthrop an leabhar go Béarla ar dtús sa bhliain 1905. Rinne Lionel Giles aistriúchán Béarla eile air sa bhliain 1910, arb é an leagan is mó úsáide sa teanga sin (le fáil thíos).

## Ábhar an Leabhair

Cuirtear béim mhór sa leabhar seo ar an ngá atá le gliceas agus ní le hollneart míleata, chun cath a bhuachaint:

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Téacs ''Ealaíon na Cogaíochta'' as Béarla

Catagóir:Daoine a rugadh i 544 RC
Catagóir:Básanna i 496 RC
Catagóir:Fealsúna na Síne
Catagóir:Cogadh
Mario Rosenstock

Is aisteoir, fuirseoir, aithriseoir agus ceoltóir Éireannach é **Mario Rosenstock** (rugadh 31 Lúnasa 1971). Bhain sé a cháil is mó amach ar an gclár grinn raidió *Gift Grub* agus mar gheall ar na hamhráin agus na carachtair a d'eascair ón tsraith sin.

## Cúlra

Bhí sinsir Ghiúdacha ón nGearmáin aige ar thaobh a athar agus tá an file Gaeilge Gabriel Rosenstock ina uncail aige. Tá líofacht na Gaeilge ag Mario féin agus is minic go mbíonn an Ghaeilge in úsáid aige ina chuid sceitsí grinn. 

## Gairm

Bhain sé cáil amach ar dtús ar an sobaldráma Glenroe, i bpáirt an dochtúra, David Hanlon. Ach bhain sé an cháil is mó amach mar gheall ar na sceitsí grinn a thosaigh sa bhliain 1999 ar an stáisiún raidió, Today FM. I measc na gcarachtar a ndéanann Rosenstock aithris orthu ar an gclár, tá Bertie Ahern, Colin Farrell, Roy Keane agus Daniel O'Donnell. Bhí cáil mhór ar an scigamhrán a chan sé, *José and his Amazing Technicolor Overcoat*, ina ndearna sé aithris ar an mbainisteoir sacair, José Mourinho. Scaip scéal an amhráin chomh fairsing sin ar an idirlíon gur chuala Mourinho féin é agus thug ard-mholadh dó é féin.

Ghlac sé páirt Roy Keane, sa dráma ceoil grinn, I, Keano sa bhliain 2005.

D'éirigh leis áit Uimh.1 a bhaint amach sna cairteacha ceoil leis an scigamhrán, 'Leave Right Now', a rinne aithris ar amhrán le Will Young, agus an t-amhrán á chanadh ag an bpeileadóir sacair Éireannach, Roy Keane. Rinne an t-amhrán magadh faoi Keane agus é ag fágáil an chlub peile, Manchester United F.C..

## Liosta Scannán
* *[[Miracle at Berne]]* (Disney)

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Gníomhaire Rosenstock 
* Agallamh le Rosenstock 
* Liricí amhráin Rosenstock 
* Scigamhrán Rosenstock faoi José Mourinho ar youtube

Rosenstock, Mario
Rosenstock, Mario
Rosenstock, Mario
Rosenstock, Mario
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Sceitsí grinn
An Oiséit Thuaidh-An Aláin

thumb|250px|right
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **An Oiséit Thuaidh-An Aláin**.

Catagóir:An Oiséit
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Catagóir:Poblachtaí
An Bhuiriáit

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **an Bhuiriáit**.

## Tíreolaíocht
left|thumb|300px|Taobh tíre na Buiriáite díreach amach ó Ulán-Ude
Tá an phoblacht suite i ndeisceart láir na Sibéire ar chósta oirthir Loch Baikal.

* *Achar*: 351,300 km²
* *Teorainneacha*:
** *Teorainneacha inmheánacha*: Cúige Irkutsk (*Thiar/Thiar Thuas/Thuas*), Cúige Chita (*Thoir Thuas/Thoir/Thoir Theas/Theas*), Túva (*Thiar*)
** *Teorainneacha idirnáisiúnta*: An Mhongóil (*Theas/Thoir Theas*) 
** *Teorainneacha uisce*: Loch Baikal (*Thuas*)


### Crios Ama
left|75px Tá an Bhuiriáit suite i gcrios ama Irkutsk (IRKT/IRKST).


### Aibhneacha
Seo iad príomhaibhneacha na poblachta:
* Abhainn Barguzin
* Abhainn Irkut
* Abhainn Kitoy
* Abhainn Oka
* Abhainn Selenga
* Abhainn Uda
* Abhainn Angara Uachtarach
* Abhainn Vitim

### Lochanna
* Loch Baikal
* Loch Gusinoye

### Acmhainní nádúrtha
Tá ór, tungstan, sinc agus úráiniam le fáil sa phoblacht.

### Aeráid
* Meánteocht i Mí Eanáir: −22&nbsp;°C
* Meánteocht i Mí Iúil: +18&nbsp;°C
* Meán-bháisteach: 244 mm

## Na hAonaid Riaracháin
right|thumb|250px
Tá Poblacht na Buiriáite roinnte i 21 réigiún. Féach *[[Aonaid Riaracháin na Buiriáite]]*.

## Pobal
* **Daonra**: 981,238 (2002)
** *sna cathracha*: 584,970 (59.6%)
** *faoin tuath*: 396,268 (40.4%)
** *Fir*: 467,984 (47.7%)
** *Mná*: 513,254 (52.3%)

* **Meánaois**: 31.6 bliain
** *sna cathracha*: 31.2 bliain
** *faoin tuath*: 32.2 bliain
** *Fir*: 29.4 bliain
** *Mná*: 33.9 bliain

* **Buntoisí** (2005)
** *Breitheanna*: 13,551 (ráta beireatais 14.0)
** *Básanna*: 15,144 (ráta báis 15.7)

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Catagóir:Poblachtaí
An Iongúiséit

thumb|180px|right
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **An Iongúiséit** nó go hoifigiúil **Poblacht na hIongúiséite**. (Rúisis: Респу́блика Ингуше́тия, "Respoublika Ingouchetiïa" ; Iongúisis: Гlалгlай Мохк, " Ğalğay Moxk").

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Catagóir:Poblachtaí
Audrey Hepburn

Ba aisteoir Briotanach í **Audrey Hepburn** (4 Bealtaine 1929 - 20 Eanáir 1993). Rugadh in Ixelles na Beilge í, agus chaith sí a hóige sa tír úd, san Ísiltír, agus i Londain Shasana sular thug sí aghaidh ar na Stáit Aontaithe. D'fhreastail sí ar scoil chónaithe i Sasana agus saoránach Briotanach a bhí inti. Ba mhinic í gléasta in éadaigh deartha ag Hubert de Givenchy ina cuid scannán. Fuair sí bás de bharr ailse ina teach féin san Eilvéis.

Mar gheall ar phost a hathair le comhlacht árachais Sasanach, thaistil an teaghlach sách minic idir an Bheilg, an Ísiltír, agus Sasana. Ó 1935 go 1939, d’fhreastail Hepburn ar Miss Rigden's School, scoil neamhspleách do chailíní in Elham, Kent, in oirdheisceart Shasana. Chaith sí tréimhse an Dara Cogadh Domhanda san Ísiltír, mar a bhfaca sí carráistí traenach lán de Ghiúdaigh ar a mbealach go dtí na campaí géibhinn.
 
## Saothair Aisteoireachta

## Gradaim

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Briotanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna i 1993
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
An Chailmíc

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **an Chailmíc**.
## Tíreolaíocht
Tá an phoblacht suite i ndeisceart na Rúise ar chósta Mhuir Chaisp.

* *Achar*: 76,100 km²
* *Teorainneacha*:
** *Teorainneacha inmheánacha*: Cúige Volgograd (*Thuas/Thiar Thuas*), Cúige na hAstracháine (*Thuas/Thoir Thuas/Thoir*), An Dagastáin (*Theas*), Críoch Stavropol (*Thiar Theas*), Cúige Rostov 
** *Teorainneacha uisce*: An Mhuir Chaisp

### Crios Ama
left|75px Tá an Chailmíc suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).


### Aibhneacha
Seo iad príomhaibhneacha na poblachta:
* Abhainn Volga
* Abhainn Kuma
* Abhainn Manych

### Lochanna
Tá an Chailmíc suite ar chósta Mhuir Chaisp. Níl a lán lochanna sa phoblacht ach seo iad na príomhlochanna:
* Loch Manych-Gudilo
* Loch Sarpinskoye
* Loch Sostinskiye
* Loch Tsagan-Khak

### Acmhainní nádúrtha
Tá ola, gás nádúrtha agus gual le fáil sa phoblacht.

### Aeráid
* Meánteocht i Mí Eanáir: −7&nbsp;°C
* Meánteocht i Mí Iúil: +24&nbsp;°C
* Meán-bháisteach: 170 mm san oirthear, ach 400 mm san iarthar

## Na hAonaid Riaracháin
Tá Poblacht na Cailmíce roinnte ina 13 réigiún. Féach *[[Aonaid Riaracháin na Cailmíce]]*.

## Pobal
thumb|An Chailmíc
* **Daonra**: 292,410 (2002)
** *sna cathracha*: 129,539 (44.3%)
** *faoin tuath*: 162,871 (55.7%)
** *Fir*: 140,097 (47.9%)
** *Mná*: 152,313 (52.1%)

* **Meánaois**: 33.0 bliain
** *sna cathracha*: 32.0 bliain
** *faoin tuath*: 33.8 bliain
** *Fir*: 31.2 bliain
** *Mná*: 34.7 bliain

* **Buntoisí** (2005)
** *Breitheanna*: 3,788 (ráta beireatais 13.1)
** *Básanna*: 3,350 (ráta báis 11.6)

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Catagóir:Poblachtaí
Fuirseoir

Is ionann **Fuirseoir** nó **Bean**/**Fear g**(**h**)**rinn** agus duine a chuireann siamsaíocht ar fáil do lucht féachana trí hiad a chur ag gáire. Is gnách go n-íoctar an duine as an obair seo. Déantar é seo trí scéalta grinn a insint nó trí eachtraí áiféiseacha a chur ar siúl nó trí ghreann ropánta. Tugtar 'fuirseoirí ar a mboinn' ar fhuirseoirí a bhíonn ag caint go díreach leis an lucht féachana os a gcomhair, agus iad ag déanamh iad féin a chur in iúl.

Bíonn stíleanna grinn difriúla ag na fuirseoirí éagsúla. Bíonn blas na polaitíochta agus cúrsaí reatha ar ghreann Bill Maher agus George Carlin i Meiriceá, agus bhí an aoir pholaitiúil le sonrú go mór ar ghreann an fhuirseora Éireannaigh, Dermot Morgan. Ach bíonn an greann ag leithéid Tommy Tiernan bunaithe ar a shaol féin nó ar chúrsaí an tsaoil, áit a mbeadh leithéidí Ross Nobel ag baint leasa as áiféis chun daoine a chur ag gáire. Cuireann fuirseoirí iad féin i láthair go beo, nó ar an raidió nó ar an teilifís go minic. Is minic go mbíonn an chuid is mó fuirseoirí ag déanamh a gcoda agus iad ag dul ar camchuairt lena seó féin ar fud na tíre nó ar fud an domhain, go háirithe ag Féilte Grinn a bhíonn á reáchtáil ar fud an domhain.

## In Éireann
Tá rath mór ar ghnó na fuirseoireachta in Éirinn i láthair na huaire. Tá cáil idirnáisiúnta bainte amach ag go leor fuirseoirí Éireannacha agus duaiseanna idirnáisiúnta amhail Duais Grinn Perrier, buaite ag breis is duine amháin acu.

San áireamh leis sin, tá cáil idirnáisiúnta ar na himeachtaí agus ar na féilte grinn a chuirtear ar siúl go bliantúil in Éirinn, amhail Féile Ghrinn Chill Chainnigh agus Féile Ghrinn Bulmers i mBaile Átha Cliath.

## Féach Freisin
* Catagóir:Fuirseoirí
* Liosta fuirseoirí Éireannacha
* GaelGÁIRÍ
* Gáire As Gaeilge (ag Féile Ghrinn na Gaillimhe)
* ''An Gaeilgeoir is Greannmhaire'' (clár teilifíse)
* Féile Ghrinn Chill Chainnigh
* Eolaí na Fuirseoireachta Éireannaí

## Naisc Sheachtracha
* Féile Ghrinn Chill Chainnigh 
* Féile Ghrinn Bulmers, Baile Átha Cliath  
* Féile Ghrinn na Gaillimhe
* Laughter Lounge, Ionad Fuirseoireachta i mBaile Átha Cliath

## Tagairtí

## Nótaí


*
Catagóir:Ealaíona taibhiúcháin
*
Catagóir:Siamsóir
Asunción

Is í **Asunción** (go hiomlán: *Nuestra Señora Santa María de la Asunción*) príomhchathair Pharagua agus an chathair is mó sa tír. Sa bhliain 2002, bhí cónaí ar 512,112 duine sa chathair féin. Má chuirtear San Lorenzo, Fernando de la Mora, Lambaré, Luque, Mariano Roque Alonso, Ñemby agus Villa Elisa san áireamh, is féidir a rá go bhfuil 1.8 milliún duine ina gcónaí i mórcheantar na príomhchathrach. 

Catagóir:Príomhchathracha Mheiriceá Theas
Catagóir:Paragua
Poblachtaí na Rúise

Seo **liosta poblachtaí** na Rúise.

## Léarscáil

## Liosta Poblachtaí na Rúise

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Úráiniam

Is é an t-**úráiniam** dúil uimhir a 92, agus is é an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná **U**. Miotal geal insínte é nach bhfuil ach iseatóip radaighníomhacha aige. Tá úráiniam an dúlra comhdhéanta as ceithre iseatóp, mar atá, 238U (99.284 %), 235U (0.711 %), 234U (0.0054 %) agus 236U (iarsmaí beaga). Tá na hiseatóip seo go léir fadsaolach, nó is é úráiniam a 234 an ceann is giorra leathré - timpeall ar aon cheathrú milliún bliain. Maidir leis na hiseatóip eile, bíonn an meath ag teacht orthu siúd i bhfad níos moille fós, nó tá siad go léir na milliúin bliain ar leathré. Is é úráiniam a 238 an ceann is fadsaolaí acu go léir, nó tá sé ceithre mhórmhilliún bliain ar leathré. 

Is é úráiniam a 235 an ceann is féidir a úsáid sna buamaí adamhacha agus sna himoibreoirí núicléacha, nó is iseatóp ineamhnaithe é - go praiticiúil, is é an t-aon núiclíd ineamhnaithe a bhfuil teacht uirthi sa dúlra. Maidir leis an gcineál meath radaighníomhach a thagann ar an úráiniam, is é an t-alfa-mheath é, de ghnáth, agus is rud tipiciúil é ag núiclídí troma cosúil le hiseatóip an úráiniam.

[thumb|left|Buama adamhach ag pléascadh os cionn [Hiroshima]]

Ba é an ceimiceoir Gearmánach Martin Heinrich Klaproth a d'aithin an t-úráiniam agus a d'ainmnigh é sa bhliain 1789. An púdar dubh a d'aonraigh Klaproth, níorbh é an t-úráiniam féin é, mar a shíl sé, ach ocsaíd an úráiniam. Ba é Eugène-Melchior Péligot a rinne an chéad eiseamal den mhiotal féin, sa bhliain 1841.Níor tuigeadh radaighníomhaíocht an úráiniam roimh dheireadh na naoú haoise déag, nuair a d'aithin an t-eolaí Francach Henri Becquerel go raibh an úráinildéshulfáit potaisiam K2UO2(SO4)2 in ann "smúit" a fhágáil ar phláta neamhnochta grianghrafadóireachta. Is é an tátal a bhain sé as an scéal go raibh gathanna dofheicthe ag teacht as an úráiniam agus go raibh na gathanna seo ag oibriú ar an bpláta mar a bheadh solas iontu.

Is é an ochtocsaíd trí-úráiniam, U3O8, an chomhdhúil is tábhachtaí agus is cobhsaí dá bhfuil ag an úráiniam. Is ionann í agus an phicbhleind. Ocsaíd thábhachtach eile í an dé-ocsaíd, UO2. Tá a lán staideanna ocsaídiúcháin ag an úráiniam, ach is iad +IV agus + VI na huimhreacha ocsaídiúcháin is coitianta. Ian tábhachtach é an t-ian úráinile UO22+. San ian seo, is é an staid ocsaídiúcháin atá ag an úráiniam ná +VI, agus téann an t-ian i gcomhdhúile le hainiain na n-aigéad: samplaí iad an chlóiríd úráinile UO2Cl2 agus an tsulfáit úráinile UO2SO4.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Breoslaí
Catagóir:Achtainíd
Catagóir:Úráiniam
Poblacht Altáí

right|thumb|250px
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **Altáí**.

## Tagairtí

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Catagóir:Poblachtaí
Adygea

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **Adygea**.

## Tagairtí

mion|clé|250px

Catagóir:Adygea
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
An Chacáis

right|thumb|180px
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **an Chacáis** (*Khakassia*). Tá sí suite i lár na Sibéire. 

## Muintir an réigiúin
Tá breis is leath-mhilliúin duine ina gcónaí sa réigiún. Chuir go leor Rúisigh fúthu sa Chacáis in aimsir Impireacht na Rúise agus an USSR. Mar sin, is Rúisigh iad tuairim is 80% de mhuintir na Cacáise agus ní bhaineann ach 12% leis an bpobal dúchasach. 

## Príomhchathair
Is í Abakan, atá suite cois Yenisei ar an taobh deas de dhamba Krasnoyarsk, príomhchathair na Cacáise.. Tá sé tuairim is 4200 km slí ó Mhoscó. Tá breis is 150,000 duine ina gcóaní sa chathair.

## Eacnamaíocht
Is iad an mhianadóireacht agus an t-adhmad na príomhthionscail.

## Forannta

## Cathracha

## Naisc
* Suíomh gréasáin oifigiúil 
* [)
* http://www.gulag.memorial.de/maps/map10.html Gulag

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Catagóir:Poblachtaí
Stóras tánaisteach

Úsáidtear an téarma **stóras tánaisteach** i réimse na ríomhaireachta le haghaidh stóras sonraí ar ghléasanna nach bhfuil ceangailte go díreach leis an láraonad próiseála (i gcodarsnacht le stóras príomhúil a bhíonn ceangailte go díreach leis an LAP).

## Samplaí de stóras tánaisteach
* Diosca crua (inmheánach nó seachtrach)
* Diosca optúil (ar nós CD, DVD, BluRay, HD DVD, srl.)
* Diosca soladstaid
* Diosca Zip
* Maide cuimhne (*mal.* Méaróg Chuimhne)
* Pollchárta (as feidhm)
* Téip mhaighnéideach

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ailtireacht ríomhairí
An Dagastáin

thumb|250px|clé
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **an Dagastáin**.

Catagóir:An Dagastáin
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Baiscíria

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **an Bhaisceartastáin** nó **Baiscíria**.

## Tagairtí

mion|clé|250px

Catagóir:An Bhaiscír
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Réigiún Eacnamaíochta na Sibéire Thoir

Ceann amháin de chuid na réigiúin eacnamaíochta is ea **Réigiún Eacnamaíochta na Sibéire Thoir** nó *Восто́чно-Сиби́рский экономи́ческий райо́н* as Rúisis.
[thumb|250px|right|Réigiún Eacnamaíochta na Sibéire Thoir sa [Rúis]]

## Ballaonaid an Réigiúin
* Ceantar Féinrialaitheach Agin-Buiriáit
* Poblacht na Buiriáite
* Cúige Chita
* Cúige Irkutsk
* Poblacht na Cacáise
* Críoch Krasnoyarsk
* Poblacht Túva

Catagóir:An Rúis
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Meteor

Is comhlacht teileachumarsáide é **Meteor** (nó *Meteor Mobile Communications Limited*) in Éirinn. Cheannaigh Vodafone an grúpa Eircell (a bhí mar chuid d'Eircom), i 2001, agus d'athraigh siad an t-ainm ó "Eircell" go "Vodafone Ireland".
Ansin cheannaigh Eircom an grúpa Meteor sa bhliain 2005 ar €420m, ach choimeád siad an t-ainm Meteor. Tá cheanncheathrú na cuideachta suite i mBaile Átha Cliath in Éirinn.

## Forás
Bhuaigh Meteor a gceadúnas sa bhliain 2000, agus tá siad ag fás go tapaidh ó shin, le cúnamh mór óna seirbhís "Free Meteor to Meteor texts for life" agus "Call a friend for free".

Catagóir:Comhlachtaí fón póca
Telefónica O2 Ireland

Is é ** Telefónica O<sub>2</sub> Ireland** nó **O<sub>2</sub>** an fochuideachta Éireannach den chomhlacht ilnáisiúnta teileachumarsáide Telefónica (*atá brandaithe mar O2*)
Tá a cheanncheathrú lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Tá 43.5% den mhargadh acu  nó 1.6m custaiméirí in Éirinn.

## Tagairtí

## Féach freisin
* Telefónica

Catagóir:Comhlachtaí fón póca
Olonkinbyen

Is lonnaíocht atá suite ar oileán Ioruach Jan Mayen é **Olonkinbyen**. Níl ach 18 duine ina gcónaí sa lonnaíocht faoi láthair agus oibríonn siad sa stáisiún aimsire agus sa stáisiún raidió. Is príomhbhaile *de facto* an oileáin é Olonkinbyen. Faigheann muintir na lonnaíochta leictreachas as trí ghineadóir atá suite sa bhaile.

Catagóir:An Iorua
Futurama

Is sraith theilifíse Mheiriceánach é **Futurama**. Sraith beochana atá ann, cruthaithe ag Matt Groening, an fear a chruthaigh The Simpsons. 

## Scéal
Is i Nua-Eabhrac sa bhliain 3000 atá an tsraith bunaithe. Oibríonn na carachtair do chomhlacht seachadta darb ainm "Planet Express".

## Príomhcharachtair
* **[[Philip J. Fry]]**: Rugadh sna 1970idí é, éiríonn sé sáinnithe i reoiteoir speisialta sa bhliain 2000. Ní éiríonn sé níos sine fad is atá sé sa reoiteoir agus ní éalaíonn sé go dtí an bhliain 3000. Sa bhliain 3000 tá sé fostaithe ag an gcomhlacht Planet Express. 
* **[[Turanga Leela]]**: Is captaen spásloinge de chuid Planet Express í. Tá sí cliste, agus níl ach súil amháin aici.
* **[[Bender Bending Rodríguez]]**: Is róbat é, atá mímhúinte agus falsa ar fad. Tá sé ag obair do Planet Express freisin.
* **[[Professor Hubert J. Farnsworth]]**: Is eolaí é a bhunaigh an Planet Express. Rugadh ar an 9 Aibreán é. 
* **[[Dr. John A. Zoidberg]]**: Is dochtúir é a rugadh ar an bpláinéad Decapod 10, agus tá sé ag obair don Planet Express.
* **[[Amy Wong]]**: Rugadh ar an bpláinéad Mars í, agus tá sí ag obair don Planet Express.
* **[[Hermes Conrad]]**: Iamácach atá ann, agus tá sé ag obair don Planet Express.
* **[[Zapp Brannigan]]**
* **[[Mom (Futurama)|Mom]]**

## Tagairtí

Catagóir:Futurama
Catagóir:Cláir ficsean eolaíochta
Catagóir:Cartúin
Catagóir:Cláir Ghrinn
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1999
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2003
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2013
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir Fox
Catagóir:Cláir Comedy Central
John Edwards

Is polaiteoir Meiriceánach de chuid an Pháirtí Dhaonlathaigh é **John Edwards** (ar 10 Meitheamh 1953 a rugadh é). Bhí sé ina Sheanadóir sna Stáit Aontaithe ar feadh téarma amháin le haghaidh Carolina Thuaidh, idir 1999 agus 2005. Le linn an toghcháin uachtaránachta i 2004, ba é Edwards iarrthóir an Pháirtí Dhaonlathaigh le haghaidh phost an Leas-Uachtaráin. Bhí Edwards ina iarrthóir d'ainmniúchán an pháirtí don uachtarántacht i 2008. Chuir Edwards béim ar throid in aghaidh na bochtaineachta agus tionchar lucht rachmais sna Stáit Aontaithe, chomh maith le seirbhís sláinte choiteann do chách. Cé nár éirigh lena fheachtas mar iarrthóir, deirtear go raibh tionchar aige ar pholasaithe na bpríomh-iarrthóirí eile, Barack Obama agus Hillary Clinton.

## Tacú le Barack Obama
Ar 14 Bealtaine 2008, chuir John Edwards in iúl go poiblí go raibh sé ag tacú le Barack Obama mar iarrthóir an Pháirtí Dhaonlathaigh d'Uachtarántacht na Stát Aontaithe.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin oifigiúil John Edwards 

thumb|left|250px|John Edwards i mbun stocaireachta sa bhliain 2007

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe in aghaidh an bhochtanais
Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Óige Ghlas

Is í **Óige Ghlas** (*Young Greens* as Béarla) eagraíocht na n-óg ag an gComhaontas Glas in Éirinn. 

## Stair
Bunaíodh í i Márta 2002. Ar an mórchuid, bíonn an eagraíocht seo ag díriú ar shuim sa pholaitíocht ghlas a spreagadh i measc mhic léinn na n-ollscoileanna, chomh maith len iad a earcú don pháirtí. Bunaíodh an eagraíocht sna ceithre phríomhchampas ar dtús, ach tá sí i ndiaidh scaipeadh amach de réir a chéile go dtí institiúidí tríú leibhéal eile faoin am seo. 

Agus Mí na Nollag 2007 ann, tá cumainn de chuid Óige Ghlas le fáil in ocht n-ollscoil, mar atá, UCC, UCD, TCD, NUIG, NUIM, DLIADT, UL, IT Leitir Ceanainn agus Ollscoil na Banríona, Béal Feirste.

## Gníomhaíochtaí
Bhí an eagraíocht páirteach i bhfeachtais pholaitiúla éagsúla go dtí seo. Ina measc bhí an feachtas i gcoinne an chogaidh san Iaráic, chomh maith le feachtais tacaíochta ar son Phrótacal Kyoto agus ar son na Cóirthrádála. In éineacht leis sin, bíonn feachtasaíocht ar siúl acu ar son cearta daonna, cosaint na timpeallachta agus maoiniú breise don oideachas. Bíonn an eagraíocht ag feidhmiú ar bhonn náisiúnta agus áitiúil araon. 

## Struchtúr
Tá ocht bpost  ar fheidhmeannas na heagraíochta, is iad sin:
* Cathaoirleach
* Rúnaí
* Cisteoir
* Oifigeach Cumarsáide
* Oifigeach Feachtas
* Comhordaitheoir Polasaithe
* Oifigeach Teagmhála Idirnáisiúnta
* Oifigeach um Fhairsingiú

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh Gréasáin ''Óige Ghlas''
* Óige Ghlas ar Bebo

Catagóir:Comhaontas Glas
South Park

Is sraith theilifíse Mheiriceánach í **South Park**. Sraith beochana atá ann, a chruthaigh Trey Parker agus Matt Stone do Comedy Central. Cuireadh tús leis an tsraith sna Stáit Aontaithe ar 13 Lúnasa 1997 agus cuireadh tús leis an dara sraith déag i Meiriceá ar 12 Márta 2008.

## Scéal

Sraith í seo faoi cheathrar buachaillí atá ina gcónaí i mbaile beag, darb ainm South Park, atá suite i sléibhte Colorado is bíonn rudaí aisteacha ag tarlú sa bhaile seo go minic.
Tá clú agus cáil mhór ar an gclár seo, agus lucht féachana mór aige ar fud an domhain.

## Carachtair
### Príomhcharachtair
*Stan Marsh
*Kenny McCormick
*Eric Cartman
*Kyle Broflovski

### Carachtair tánaisteach
*Butters Stotch
*Wendy Testaburger

### Carachtair athfhillteacha
*Tweek Tweak
*Bebe Stevens
*Bradley Biggle
*Clyde Donovan
*Craig Tucker
*Dougie
*Heidi Turner
*Jimmy Valmer
*Timmy Burch
*Token Black
*Randy Marsh
*Sharon Marsh
*Shelly Marsh
*Grandpa Marvin Marsh
*Jimbo Kern
*Gerald Broflovski
*Sheila Broflovski
*Ike Broflovski
*Liane Cartman
*Stuart McCormick
*Carol McCormick
*Stephen Stotch
*Linda Stotch

### Carachtair Eile
*Mr. Garrison
*Mr. Mackey
*Mr. Slave
*Principal Victoria
*Officer Barbrady
*David Rodriguez
*Big Gay Al
*Ned Gerblansky
*God
*Jesus
*Mr. Hankey
*Tuong Lu Kim
*Father Maxi
*Mayor McDaniels
*Dr. Alphonse Mephisto
*Moses
*Santa
*Satan
*Starvin' Marvin
*Terrance and Phillip
*Towelie
*Sergeant Harrison Yate
*Lemmiwinks

### Iar-charachtair
*Pip Pirrup
*Chef
*Ms. Choksondik
*Ms. Crabtree
*Saddam Hussein

## Stair

Bunaíodh an seó ar charachtair a bhí cruthaithe ag Trey Parker agus Matt Stone sa bhliain 1992, nuair a bhí siad san ollscoil le chéile agus léiríodh ar Comedy Central ar dtús é. Bíonn sé ar siúl anois ar TG4 in Éirinn trí mheán na Gaeilge ó 2007 agus ar fud an domhain as Fraincis, as Gearmáinis, srl.
Um an dtaca seo, tá 11 sraith agus scannán ann, agus beidh an dara leath den sraith 12 ag tosnú san fhomhair.

### Scannán: ''South Park: Bigger, Longer & Uncut''

Scannán is ea South Park: Bigger, Longer & Uncut (1999) atá bunaithe ar an tsraith theilifíse.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Giota den chéad chlár de South Park as Gaeilge
* Eolas faoin gclár ar TG4 
* Suíomh gréasáin oifigiúil an chláir ag ''Comedy Central'' 
* Alt as Béarla faoi leagan Gaelach an chláir

Catagóir:South Park
Catagóir:Cartúin
Catagóir:Cláir Ghrinn
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1997
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir Comedy Central
Réigiún Eacnamaíochta na Sibéire Thiar

Ceann amháin de chuid na réigiúin eacnamaíochta is ea **Réigiún Eacnamaíochta na Sibéire Thiar** nó *За́падно-Сиби́рский экономи́ческий райо́н* as Rúisis.
[thumb|250px|right|Réigiún Eacnamaíochta na Sibéire Thiar sa [Rúis]]

## Ballaonaid an Réigiúin
* Críoch Altae
* Poblacht Altae
* Cúige Kemerovo
* Ceantar Féinrialaitheach na gCántach is na Mainseach
* Cúige Novosibirsk
* Cúige Omsk
* Cúige Tomsk
* Cúige Tyumen
* Ceantar Féinrialaitheach Neinéitseach Iamáil

Catagóir:An Rúis
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Ceantar Féinrialaitheach na gCántach is na Mainseach

Is ceantar féinrialaitheach é **Ceantar Féinrialaitheach na gCántach is na Mainseach**. Bunaíodh an ceantar seo le rialtas dúchais a chinntiú do na Chántaigh agus na Mainsigh sa bhliain 1939. Sa bhliain 2002, bhí cónaí ar 946,590 Rúiseach, 123,238 Úcráineach, 107,637 Tatarach, 17,128 Chántach agus 9,894 Mainseach sa cheantar.

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Cúige Novosibirsk

Is cúige de chuid na Rúise é **Cúige Novosibirsk**. 

Catagóir:Novosibirsk
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Críoch Altae

Is críoch í **Críoch Altae**. Is é Barnaul príomhchathair an réigiúin. Bunaíodh an chríoch seo sa bhliain 1937.

Catagóir:Altae
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Cúige Kemerovo

Is cúige de chuid na Rúise é **Cúige Kemerovo**. 

Catagóir:Kemerovo
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Ceantar Féinrialaitheach Agin-Buiriáit

right|thumb|250px
Ba ceantar féinrialaitheach é **Ceantar Féinrialaitheach Agin-Buiriáit**. Ar 1ú Márta 2008, tiocfaidh an ceantar seo le chéile le Cúige Chita mar Críoch Zabaykalsky. Sa bhliain 2002, bhí cónaí ar 45,149 Buiriátach agus 25,366 Rúiseach sa cheantar.

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
CLG Séamus Mac Stiofáin (Cill Chainnigh)

Is club Cumann Lúthchleas Gael i bparóiste Naomh Pádraig, i gCathair Chill Chainnigh é **CLG Séamas Stiofáin**. 

## Laochra an chumainn

Ó bunaíodh an cumann sa bhliain 1887, tá ainm an chlub in airde mar cheann de na sár-chumainn iomána na tíre. I measc na laochra an chumainn is mó ná:
* Muintir Uí Lorcáin - Paddy, Phil 'Fan' agus Philly, trí ghlúin a bhain amach craobhacha uile Éirinn.
* Liam "Chunky" Ó 'Briain - ealaíontóir mar thosach agus i lár na páirce.
* Mícheál Ó Crotaigh - tosach den scoth.
* Seosamh Ó hAonasa - lár na páirce agus ina chosantóir.
* Briain Mac Óda - mar imreoir, an chéad bhall den Chumann a bhain amach craobh na hÉireann mar chaptaen agus mar bhainisteoir ag tús na haoise 2000.
* Seán "Jackie" Tyrrell - Imreoir agus captaen ar Chill Chainnigh sa bhliain 2006.
* Eoin Ó Lorcáin, Iománaí na bliana 2008

## Craobh Comórtas na gClub
Ba iad CLG Séamus Mac Stiofáin na ceannródaithe do chumainn Chill Chainnigh i gCraobh Comórtas na gClub. B'iadsan curaithe na bliana 1976, 1982 agus 2005. 

## Féile na nGael
Tá comórtas uile Éireann Faoi 14 buaite ag foireann an pharóiste sna blianta 1981, 1983, 1989, 1994,1996,2003,2008 an chéad dá uair mar fhoireann scoile Scoil Naomh Pádraig agus uaidh sin mar fhoireann an Chumainn.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

Seamus Stiofáin (Cill Chainnigh)
Seamus Stiofáin (Cill Chainnigh)
Séamus Stiofáin(Cill Chainnigh)
Dunnes

Is sreang ollmhargaí í **Dunnes** nó **Dunnes Stores** i bPoblacht na hÉireann agus i dTuaisceart Éireann, agus tá cúpla ollmhargadh aici sa Bhreatain agus sa Spáinn. Tá an tsraith ar an gceann is mó den saghas sin in Éirinn, go hairithe ós sa tír sin a bunaíodh í, agus díolann sí éadaí, earraí baile agus bia.

## Stair
Bhunaigh sean-Bhen Dunne an comhlacht i gCorcaigh sa bhliain 1944. Tá a ainm á athrú ó "Dunnes Stores" chuig "Dunnes" de réir a chéile.Thosaigh an pháirt bia den chomhlacht sna 1960idí. 

D’oscail an chéad stór i 1966 i gCornelscourt, Baile Átha Cliath. 

Ar an 15 Deireadh Fómhair 1981, d'fhuadaigh an tIRA Ben Dunne.

Bhí clú agus cáil ar an gcomhlacht mar gheall ar an conspóid leis an cumann miondíol na hoibritheoirí, a dhiúltaigh chun earraí ón Afraic Theas faoin gcinedheighilt a láimhseáil. Toisc é seo, bhí ar Rialtais na hÉireann é a dhéanamh mídhleathach chun earraí a iompórtáil isteach sa tír ón Aifric.

I 2007, d’oscail Dunnes an chéad stór do teicstíl amháin ar Sráid Anraí, Baile Átha Cliath. Bhrandaíodh an stór mar “Dunnes” seachas “Dunnes Stores”. Ar an 24 Deireadh Fómhair 2007 chinntigh Míchéal Heffernan an t-ainm nua, sé sin “Dunnes”.

## Féach freisin
* Tesco Ireland
* SuperValu
* Superquinn
* Aldi
* Lidl
* Centra

* Carrefour

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh Dunnes 

Catagóir:Ollmhargaí
Tesco Ireland

Is é **Tesco Ireland** an brainse Éireannach de Tesco plc. Is é Tesco Ireland an tsraith ollmhargaí is mó in Éirinn. Tá ollmhargaí acu faoin ainm "Tesco" den chuid is mó, chomh maith le "Tesco Extra" le haghaidh siopaí níos mó, agus "Tesco Express" i gcomhair siopaí beaga.

## Stair
### Tesco Ireland sna 1980idí
Ba é *Tesco Ireland* an t-ainm a bhí ar ghrúpa ollmhargaí in Éirinn sna 1980idí. Sa bhliain 1986 díoladh iad chuig an comhlacht H Williams a d'imigh as trádáil an bhliain dár gcionn.

### Quinnsworth/Crazy Prices
B'ollmhargadh in Éirinn a thosaigh sna 1970idí é Quinnsworth. Bhí an t-ainm Crazy Prices tugtha acu ar a gcuid siopaí móra. Ba é Associated British Foods (ABF) an t-úinéir. I 1997 díoladh iad chuig Tesco plc agus foirmíodh "Tesco Ireland". Chomh maith leis seo cheannaigh Tesco Lifestyle Sports, ach de bharr ceannach thar barr amach ag an mbainistíocht díchumaiscíodh é.

### Tesco
De réir a chéile athraíodh ainmneacha na siopaí chuig "Tesco Ireland", agus baineadh úsáid as leagan gorm de lógó Tesco.

Anois tá Tesco ag cur an lógó a úsáidtear sa Bhreatain ar a gcuid siopaí agus tá an lógó "Tesco Ireland" ag imeacht as úsáid.

## Nuacht le déanaí
Tá Tesco faoi bhrú faoi láthair chun a gcuid praghsanna a ísliú mar gheall ar an mbearna ollmhór idir na praghsanna i bPoblacht na hÉireann agus na praghsanna i dTuaisceart na hÉireann.

## Féach freisin
* Tesco

;Iomaitheoirí Tesco in Éirinn:
* Dunnes
* SuperValu
* Superquinn
* Aldi
* Lidl
* Centra

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin Tesco Ireland

Catagóir:Ollmhargaí
SuperValu

Is sraith ollmhargaí é **SuperValu** i bPoblacht na hÉireann agus i dTuaisceart Éireann. Tá cúpla siopa sa Spáinn acu freisin. Is é an grúpa Musgrave úinéir an chomhlachta.

## Stair
Bhunaigh Musgrave an comhlacht sa bhliain 1960 mar VG. Sa bhliain 1979 athraíodh ainm na siopaí móra de chuid VG chuig SuperValu, agus athraíodh ainm na siopaí beaga chuig Centra.

Tá SuperValu tar éis neart comhlachtaí a cheannach, H Williams, L&N agus Wellworths ina measc.

## Earraí agus seirbhísí
Tá siopaí SuperValu go léir ina seancheadúnais (franchises).

Tá trí bhranda acu le haghaidh a gcuid earraí: SuperValu, an gnáthbhranda; SuperValu Nice Price, branda lascaine; agus SuperValu Supreme, branda a bhfuil na hearraí ar ardchaighdeán.

## Féach freisin
;Iomaitheoirí SuperValu:
* Tesco Ireland
* Dunnes
* Superquinn
* Aldi
* Lidl
* Centra

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin SuperValu

Catagóir:Ollmhargaí
Lidl

thumb|280px|Lidl
Is sraith ollmhargaí ollmhór dhomhanda é **Lidl Stiftung & Co. KG**. Glaotar **Lidl** ar a gcuid siopaí.

## Stair
Bunaíodh Lidl sa Ghearmáin sna 1930idí. Anois tá níos mó ná 6,000 siopaí acu ar fud an domhain (3,000 sa Ghearmáin).

I 1988 d'oscail siad a chéad shiopa taobh amuigh den Ghearmáin sa Fhrainc.

Is é an grúpa Schwarz úinéir an chomhlachta.

## Féach freisin
;Iomaitheoirí Lidl in Éirinn:
* Aldi
* Tesco Ireland
* Dunnes
* SuperValu
* Superquinn
* Centra

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin Lidl in Éirinn

Catagóir:Ollmhargaí
Aldi

mion|clé|220px|Siopa de chuid Aldi Süd

Is sraith ollmhargaí ollmhór dhomhanda é **Aldi**. Déanann dhá chomhlacht ar leith an tsraith seo: *Aldi Nord* agus *Aldi Süd*. Seasann ALDI i gcomhair **Al**brecht **Di**scount.

## Stair
Bhunaigh Karl agus Theo Albrecht Aldi in Essen, sa Ghearmáin i 1913. De réir a chéile osclaíodh a lán siopaí ar fud na Gearmáine. I 1966 de bharr troid idir Karl agus Theo Albrecht, fós na húinéirí den comhlacht ag an am, roinneadh an comhlacht.

## An comhlacht
### Aldi Nord
Ciallaíonn Aldi Nord "Aldi Tuaisceart". Glaotar é seo orthu mar is leo na siopaí Aldi go léir i dtuaisceart na Gearmáine. Is leo siopaí Aldi freisin i go leor tíortha eile, An Fhrainc agus An Spáinn ina measc. Tugtar an t-ainm *Aldi Markt* ar a gcuid siopaí.

### Aldi Süd
Ciallaíonn Aldi Süd "Aldi Deisceart". Is leo na siopaí i ndeisceart na Gearmáine. Is leo siopaí Aldi i dtíortha eile freisin, Éireann, An Bhreatain agus Meiriceá ina measc. Úsáidtear an t-ainm Aldi le haghaidh a gcuid siopaí, seachas san Ostair agus sa tSlóváic (sna tíortha sin úsáidtear an t-ainm *Hofer*).

## Féach freisin
;Iomaitheoirí Aldi in Éirinn:
* Lidl
* Tesco Ireland
* Dunnes
* SuperValu
* Superquinn
* Centra

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin Aldi in Éirinn

Catagóir:Ollmhargaí
Réigiún Eacnamaíochta an Chianoirthir

Ceann amháin de chuid na réigiúin eacnamaíochta is ea **Réigiún Eacnamaíochta an Chianoirthir** nó *Дальневосто́чный экономи́ческий райо́н* as Rúisis.
[thumb|250px|right|Réigiún Eacnamaíochta na Sibéire Thoir sa [Rúis]]

## Ballaonaid an Réigiúin
* Cúige Amur
* Ceantar Féinrialaitheach na Siuicsíoch
* Cúige Féinrialaitheach na nGiúdach
* Críoch Kamchatka
* Críoch Khabarovsk
* Cúige Mhagadan
* Críoch Phrimorsky
* Sácha
* Cúige Shakhalin

Catagóir:An Rúis
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Cúige Chita

Is cúige de chuid na Rúise é **Cúige Chita**. 

Catagóir:Chita
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Oblast na hAmúire

Is cúige de chuid na Rúise é **Oblast na hAmúire** (nó Rúisis:Аму́рская о́бласть, *Amurskaya oblast*). 

## Gobharnóirí

* 1991 — Albert Krivchenko
* 1993 — Alexander Surat
* 1993 — Vladimir Polevanov
* 1994 — Vladimir Dyachenko
* 1996 — Yuri Lyashko
* 1997 — Anatoly Belonogov
* 2001 — Leonid Korotkov
* 2007 — Nikolay Kolesov
* 2008 — Oleg Kozhemyako
* 2015 — Alexander Kozlov
* 2018 — Vasily Orlov

## Tagairtí

Catagóir:Amur
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Cúige Mhagadan

Is cúige de chuid na Rúise é **Cúige Mhagadan**. Is é Magadan an phríomhchathair agus é suite ar chósta an Aigéin Chiúin.

Catagóir:Magadan
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Ceantar Féinrialaitheach na Siuicsíoch

Ba ceantar féinrialaitheach é **Ceantar Féinrialaitheach na Siuicsíoch**. Bunaíodh an ceantar sa bhliain 1930. Sa bhliain 2002, bhí cónaí ar 27,918 Rúiseach, 12,622 Siuicsíoch, 4,960 Úcráineach agus 1,534 Eiscimeach sa cheantar.

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Réigiún Eacnamaíochta Chugais Thuaidh

Ceann amháin de réigiúin eacnamaíochta na Rúise is ea **Réigiún Eacnamaíochta Chugais Thuaidh** nó *Се́веро-Кавка́зский экономи́ческий райо́н* as Rúisis.

## Ballaonaid an Réigiúin
* Adygea
* An tSeisnia
* An Dagastáin
* An Iongúiséit
* An Chabairdín-Bhalcáir
* An Charaitsé-Shiorcáis
* Críoch Krasnodar
* An Oiséit Thuaidh
* Cúige Rostov
* Críoch Stavropol

Catagóir:An Rúis
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Réigiún Eacnamaíochta Thuaidh

Ceann amháin de chuid na réigiúin eacnamaíochta is ea **Réigiún Eacnamaíochta Thuaidh** nó *Се́верный экономи́ческий райо́н* as Rúisis.
[thumb|250px|right|Réigiún Eacnamaíochta Thuaidh sa [Rúis]]

## Ballaonaid an Réigiúin
* Cúige Arkhangelsk
* An Chairéil
* Coimí
* Cúige Mhurmansk
* Ceantar Féinrialaitheach na Neinéitseach
* Cúige Vologda

Catagóir:An Rúis
Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise