open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jimmy Carr

Fuirseoir agus aisteoir is ea **James Anthony Patrick "Jimmy" Carr** (Gaeilge: *Séamus Mac Giolla Chearra*) as Luimneach. Cé gur rugadh é ar an 15 Meán Fómhair 1972 le tuistí Éireannacha, d'fhas sé aníos i Sasana. Bhí sé ina láithreoir ar na cláir *Distraction*, *Your Face or Mine* agus fós ar *8 out of 10 Cats*. Ar an gclár *Channel4 - 100 Greatest Stand Ups* tháinig Jimmy san darú áit déag.

Tá saoránacht Éireannach agus Shasanach aige. Inniu, tá sé ina láithreoir ar an gclár *10 O'Clock Live* ar Channel 4 sa Bhreatain.

Carr, Jimmy
Carr, Jimmy
Carr, Jimmy
Carr, Jimmy
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Daoine beo
Hugh Leonard

Ba dhrámadóir agus iriseoir Éireannach é **Hugh Leonard** (9 Samhain 1926 - 12 Feabhra 2009). Ba é **John Keyes Byrne** an fíorainm a bhí air ó thús a shaoil agus thugadh a chairde *Jack* air.

Léiríodh a chéad dráma 'An Chulaith Mhór Lá Breithe' (*The Big Birthday Suit*), in Amharclann na Mainistreach i 1956. Bhí ocht ndráma déag scríofa aige. Bhain sé duais Tony dá dhráma *[[Da]]* i 1977. Cuntas osréalaíoch greannmhar ar a óige agus ar a athair altrama is ea é.

Ina theannta sin, d'fhoilsigh sé dhá shaothar beathaisnéise; ceann dar teideal 'Sa Bhaile Roimh an Oíche' (*Home Before Night*) i 1979 agus ceann eile darb ainm 'Amuigh in Am an Dorchadais' (*Out After Dark*) i 1989. 

Bhíodh alt rialta á scríobh aige sa Sunday Independent ar feadh seala, dar teideal *Curmudgeon*. 

Bhí cónaí ar i mBaile Átha Cliath. Bhí dúil mór aige sna cait agus i mbialanna.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Próifíl Hugh Leonard ag Irish Writers Online 

Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Drámadóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2009
Ultimate Guitar

Láithreán gréasáin ar an idirlíon is ea **Ultimate Guitar** (nó *Ultimate-guitar.com*). Bíonn fóram comhrá, ceachtanna le haigh an giotár agus dordghiotár agus táibléadach ceol ar an gréasáin.

## Naisc
* Tá Ultimate Guitar le fáil anseo: Ultimate-guitar.com

Catagóir:Láithreáin gréasáin
Bill Bailey

**Mark "Bill" Bailey** i Sasana ar an 13 Eanáir 1964. Is fuirseoir, aisteoir agus ceoltóir é. Ghlac sé páirt sa chlár *[[Black Books]]* mar Manny. Is aoi rialtach é ar na cláranna ** agus *[[Never Mind the Buzzcocks]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Fuirseoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine beo
Stephen Fry

Is údar, aisteoir, fuirseoir agus láithreoir teilifíse Sasanach é **Stephen Fry**. Rugadh é ar 24 Lúnasa 1957 in Hampstead, Londain. Tá a lán leabhar scríofa aige agus tá sé mar láithreoir ar an seó *QI: Quite Interesting*.

Fry, Stephen
Fry, Stephen
Fry, Stephen
Fry, Stephen
Fry, Stephen
Fry, Stephen
Catagóir:Daoine beo
Trumpa

Is uirlis cheoil é an **trumpa**. Uirlis phráis atá ann. Trí chomhla aige. Úsáidtear i ngach ceolfhoireann é. Téánn stair an trumpa siar go dtí 3500 RC ar a laghad. 

## Tagairtí

Catagóir:Gaothuirlisí adhmaid
Trombón

Is ionstraim mhór phráis é an **trombón**. Úsáidtear i ngach ceolfhoireann é. Is ball den chuid dhord é. Téann stair an trombóin siar go dtí an Renaissance.

## Íomhánna


Image:Trombone diagram.jpg|Trombón
Image:Tromboneparts.JPG|Píosaí Trumbán
Image:TromboneMouthpeice.JPG|uirlis bhéal


## Tagairtí

Catagóir:Gaothuirlisí adhmaid
Shay Given

Cúl báire sacair Éireannach is ea **Séamus "Shay" Given** (Gaeilge: *Séamus Mac Dhuibhín*). Rugadh i Leifear i gContae Dhún na nGall é sa bhliain 1976. Ba é Ceiltigh Ghlaschú an chéad chlub ar shínigh sé leis nuair a bhí sé ina leaid óg. Rinne sé an turas fada go hAlbain agus é sé bliana déag d'aois. Chaith sé cúpla bliain ann. Tháinig feabhas ar a chuid scileanna de réir a chéile agus é ag traenáil in éineacht le cúl báirí oilte ar nós Packie Bonner (Pádraig Ó Cnaimshí), Gordon Marshall agus Stewart Kerr. I mí Eanáir na bliana 1994, bhí sé i measc na n-ionadaithe don chluiche *Old Firm* in aghaidh na Raonaithe.

Níos déanaí sa bhliain sin, d'fhág sé Parkhead agus d'imigh sé go Lancashire, Sasana áit a thosaigh sé ag imirt le Blackburn Rovers. Nuair a bhí sé ann, thug Mick McCarthy deis don Given óg imirt mar chúl báire le foireann na hÉireann. D'imir sé an chéad chluiche lena thír dhúchais in aghaidh na Rúise sa bhliain 1996, agus thug sé taispeántas réasúnta maith. Ag an am céanna, bhí sé deacair dó a áit a choimeád i bhfoireann Blackburn Rovers, toisc go raibh an cúl báire Sasanach Tim Flowers ann chomh maith. Mar sin, chuaigh sé ar dtús go dtí Swindon Town agus ansin go dtí Sunderland chun taithí a fháil. Cheannaigh Newcastle United é sa bhliain 1997 áit inár choinnigh sé a áit idir na póstaí ó shin go dtí 1 Feabhra 2009. Cheannaigh Manchester City F.C. é sa bhliain 2009 i gcomhair thart ar 8 milliún euro.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí Príomhroinn Shasana
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Newcastle United Football Club

Club sacair Sasanach is ea **Newcastle United Football Club**. Imríonn sé i St. James' Park agus sa Premier League. Steve Bruce traenálaí atá ag obair lena *Magpies*.

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna sacair Shasana
Príomhroinn Shasana

Is í **Phríomhroinn Shasana** nó **An Phríomhroinn** (Béarla: *The Premier League*), an léig sacair is airde i Sasana, os cionn Chraobhchomórtas na Léige Peile (Béarla: *Football League Championship*). Imríonn 20 club sa léig. Ó nuair a thosaigh sí sa bhliain 1992, tá sí buaite ag sé chlub: Manchester United, Blackburn Rovers, Arsenal, Chelsea, Manchester City, Leicester City agus Learpholl.

clé|mion|293x293px|Trófaí Premier League

## Stair
Bunaíodh an chomórtas mar an "FA Premier League" ar an 20ú Feabhra 1992, nuair a cheannaigh na clubanna ón *Football League First Division* na stoic go léir sa chomórtas. 

Ar an 12ú Feabhra 2007 athraíodh an t-ainm chuig an "Premier League", agus i samhradh na bliana sin fuarthas réidh chomh maith leis na hainmneacha "Premiership" agus "English Premier League" chun an chomórtas a aontú faoi ainm amháin timpeall an domhain.

## Eagraíocht
Sa lá atá inniu ann is é an Premiership an tsraith is saibhre agus is tarraingtí ar domhan. Is ar a chluichí is mó a dhéanann daoine freastal, agus is orthu is mó a bhreathnaítear sa 200 tír ina mbíonn siad le fáil ar an teilifís.  De bharr an airgid mhóir, is sa Premiership anois atá fáil ar phlúr imreoirí an domhain.

Bhí 464 imreoir sacair cláraithe ann in 2025 – Sasanaigh is ea 29% acu agus is as 63 tír ar leith an chuid eile. Ísiltírigh (32) agus Francaigh (32) is líonmhaire ann, Brasaíligh (26), Spáinnigh (18), Portaingéalaigh (15) agus Gearmánaigh ina ndiaidh siúd aniar.

Seachtar Éireannach a bhí ina measc le linn 2025 – díobh siúd ag Nathan Collins agus ag Caoimhín Kelleher amháin a bhí áiteanna buana ar fhoirne a gclubanna.

## Clubanna
San iomlán d'imir 50 club sa léig ó 1992-93 suas go dtí 2021-2022.

Is iad seo na clubanna atá ag imirt sa séasúr 2025-2026 ná:

## Buaiteoirí

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Sacar i Sasana
Catagóir:Sraithchomórtais sacair
All That You Can't Leave Behind

Is é ***All That You Can't Leave Behind*** an deichiú halbam ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 30 Deireadh Fómhair, 2000.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "Beautiful Day" – 4:06
# "Stuck in a Moment You Can't Get Out Of" – 4:32
# "Elevation" – 3:45
# "Walk On" – 4:55
# "Kite" – 4:23
# "In a Little While" – 3:37
# "Wild Honey" – 3:47
# "Peace on Earth" – 4:46
# "When I Look at the World" – 4:15
# "New York" – 5:28
# "Grace" – 5:31
# "The Ground Beneath Her Feet" – 3:44

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2000
Catagóir:U2
Reachtanna Í

Bhí **Reachtanna Í** curtha i bhfeidhm i 1609, agus de réir na reachtanna seo bhí ar Taoisigh na nGarbhchríocha a n-oidhrí a sheoladh chuig scoileanna Protastúnacha Béarla sna hIsealchríocha Ghallda.

De bharr seo is uilig, chinn Clann MhicUisdean agus clann Clann Mhic Leòid Na Hearadh glacadh leis an Phrotústúnachas.

## Tagairtí

Catagóir:1609
Catagóir:Stair na hAlban
Blackburn Rovers Football Club

Club peile Sasanach is ea **Blackburn Rovers Football Club**, as Blackburn, Lancashire. Bunaíodh an club sa bhliain 1875 agus imríonn sé sa Premier League anois ag Ewood Park. Is é Sam Allardyce an traenálaí.

## Naisc
* Suíomh oifigiúil 

Catagóir:Clubanna sacair Shasana
Black Books

Clár teilifíse ba ea **Black Books** le Dylan Moran, Bill Bailey agus Tamsin Greig. Dráma grinn ba ea. Scríobh Graham Linehan, Dylan Moran, Arthur Mathews, Kevin Cecil agus Andy Riley an clár. Lean Black Books ar aghaidh ó 2000 go-dtí 2004 ar Channel 4. San iomlán bhí 18 eipeasóid de Black Books agus rith siad i gcomhair 25 nóiméad. Is é Bernard Black (Dylan Moran) an príomhcharachtar agus tá siopa leabhar aige.

## Na carachtair
* *Bernard Black* (Dylan Moran) Is Éireannach alcólach é Bernard Black. Tá siopa leabhair aige. 
* *Manny Bianco* (Bill Bailey) Oibríonn Manny sa siopa leabhair.
* *Fran Katzenjammer* (Tasmin Greig) Cara le Bernard ba í Fran. Bhí siopa aici in aice le siopa Bernard.

## Naisc sheachtracha
* Channel4.com - Black Books

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2000
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2004
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Catagóir:Cláir Channel 4
Catagóir:Cláir dráma grinn suímh
Kyle Gass

Aisteoir agus ceoltóir Meiriceánach is ea **Kyle Richard Gass** (*KG* nó *Kage*). Is ball de Tenacious D agus *[[Trainwreck]] é*. Rugadh sa bhliain 14 Iúil 1960 é agus bhuail sé le Jack Black sa bhliain 1984. Mhún Kyle do Jack conas an giotár a sheint.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Rac-cheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
White Hart Lane

mion|clé|300px|Cluiche ag an "Lane"
Is staid an fhoireann sacair Sasanach Tottenham Hotspur F.C. é **White Hart Lane**, atá suite i dTottenham, Londain. Tá cóir suí le 36,200 duine inniu, ach lá amháin, ag cluiche sa bhliain 1938 bhí níos mó ná 70,000 sa staid. D'osclaíodh an staid sa bhliain 1899.

## Tagairtí

Catagóir:London Borough of Haringey
Catagóir:Staideanna spóirt i Sasana
Bro-Gerne

Réigiún stairiúil sa Bhriotáin is ea **Bro-Gerne** (*La Cornouaille* as Fraincis, *Cornugallia* as Laidin) agus tugtar anois é ar leath deas Chontae Penn-ar-Bed timpeall príomhchathair an chontae Kemper chomh maith le stracaí beaga as Contaetha Mor-Bihan agus Aodoù-an Arvor. 

Tá 218 pobal i mBro-Gerne ina raibh 456,307 daoine ina gcónaí sa bhliain 1999. Tá achar 5,979km² ar an limistéar.

Tagann an t-ainm Fraincise Cornuaille ón bhfocal Briotáinis do Chorn na Breataine mar gur go dtí an chríoch seo a theith sean-Bhreatnaigh ón gCorn ó na Sacsanaigh tar éis titim Impireacht na Róimhe.

Deineadh an chéad tagairt don limistéar idir na blianta 852 agus 857 i réim easpag Anawaten ar dheoise Chorentin Naofa, a bunaíodh sa bhliain 495. Ina dhiaidh sin, tugadh Bro-Gerne ar limistéar dheoise Kemper. Aontaíodh an deoise le Diúcacht na Briotáine san 11ú haois.

I ndiaidh Réabhlóid na Fraince, ath-eagraíodh Bro-Gerne mar chuid de Chontae Penn-ar-Bed.

Is anseo is láidre atá cultúr na Briotáine agus is ann freisin atá an ceantar is mó ina labhraítear fós an Bhriotáinis mar ghnáth-theanga. 

Tá Ker-Ys, nó Ys, cathair a bhí, de réir finscéalta na Briotáine, lonnaithe i gCuan Douarnenez, Penn-ar-Bed. Ba é an Rí Gradlon a thóg é dá iníon Dahut.
 
## Féach freisin
*Ceantair sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair sa Fhrainc
Catagóir:An Bhriotáin
Páirc an Phiarsaigh

Staid spóirt Éireannach í **Páirc an Phiarsaigh** (Béarla: *Pearse Stadium*), atá suite i lár na Gaillimhe. Is í an staid is mó i gContae na Gaillimhe í, agus is é an áit ina bhfuil craobh de Chumann Lúthchleas Gael bunaithe sa chontae. Is sa staid seo a imríos foirne iománaíochta agus peile an chontae a gcuid cluichí.

Cuirtear ceolchoirmeacha ar siúl i bPáirc an Phiarsaigh freisin.

## Stair
Osclaíodh an staidiam ar an 16 Meitheamh 1957, nuair a tháinig 16,000 duine amach chun féachaint ar Gaillimh ag fáil an lámh in uachtar i gcoinne Chiarraí sa pheil agus Tiobraid Árann san iomáint.

Thit an staid as úsáid ag tús na 1990idí. Rinneadh athchóiriú mór ann sa bhliain 2002, ámh, agus athosclaíodh é i mí Bealtaine 2003 le cóir suí níos mó, 20,000 duine.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil 
* Páirc an Phiarsaigh ar Worldstadiums.com 

Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Catagóir:Contae na Gaillimhe
Contae Sierra, Nua-Mheicsiceo

Is contae i stát Nua-Mheicsiceo é **Contae Sierra**, agus is Truth or Consequences príomhbhaile an chontae. Táthar le ceannarás Virgin Galactic, comhluadar turasóireachta spáis, le cur ar bun ann.

Sierra, Contae
Sierra
Línte Liombó

Cnuasach dánta leis an scríbhneoir Gaeilge Seán Ó Ríordáin is ea **Línte Liombó**. Tháinig an cnuasach i gcló an chéad uair sa bhliain 1971. Tá teideal an leabhair ag tagairt do "bhlocáil an scríbhneora", is é sin, do na dánta atá i "liombó", ionas nach bhfuil sé ag éirí leis an bhfile iad a bhreacadh síos, cé go bhfuil siad i gcúl a chloiginn.

## Tagairtí

Catagóir:Dánta le Seán Ó Ríordáin
Catagóir:Leabhair le Seán Ó Ríordáin
Arsène Wenger

Traenálaí agus iarimreoir peile is ea **Arsène Wenger OBE** (rugadh é ar 22 Deireadh Fómhair 1949 i Strasbourg, san Fhrainc). 

D'imir Wenger le *RC Strasbourg* idir 1978 agus 1981. Tar éis seo, ghlac sé post ina thraenálaí le *AS Nancy*, agus le *AS Monaco* agus *Nagoya Grampus Eight* ina dhiaidh sin . 

Sa bhliain 1996 ghlac sé post ina thraenálaí le hArsenal F.C. go dtí 2018. Bhuaigh sé an Légion d'Honneur i 2002 agus i 2003 bhronn banríon Eilís II na Ríochta Aontaithe OBE air.

## Tagairtí

Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine Francacha
Catagóir:Daoine beo
Éamonn Ó Dálaigh

Ba cheannasaí an Chéad Cathlán, de Dhrong Bhaile Átha Cliath, Óglaigh na hÉireann é **Éamonn Ó Dálaigh** (28 Feabhra, 1891 – 4 Bealtaine, 1916) le linn Éirí Amach na Cásca. Ba an ceannfort ab óige san éirí amach é.

Rugadh i gCathair Luimnigh é agus ba dheartháir óg é Chaitlín Ní Dhálaigh, bean Thomáis Uí Chléirigh, duine dos na taoisigh a d'eagraigh an t-Éirí Amach agus a shínigh Forógra na Poblachta.

Ba bhall de Bhráithreachas na Poblachta (*IRB*) é. B’uncail dó an sean-Fhiníneach Seán Ó Dálaigh a ghlac páirt in éirí amach na bhFíníní sa bhliain 1867.

Ghlac cathlán Uí Dhálaigh seilbh ar na hArdchúirteanna agus ar láthair eile ar an dtaobh iarthuaisceart Bhaile Átha Cliath. 

Ghéill an cathlán tar éis ceithre lá, ar an 29ú lá d’Aibreán. Ba é tuairim a chathlán agus oifigigh Shasanacha a throid ina choinne araon gurbh ceannaire míleata den scoth é An Dálach.

I ndiaidh triail rúnda míleata, lámhaigh Arm na Breataine é ar an 4ú Bealtaine. Ní raibh sé ach 25 bliain d’aois ag an am.

## Tagairtí

O Dalaigh, Eamonn
O Dalaigh, Eamonn
O Dalaigh, Eamonn
O Dalaigh, Eamonn
Dálaigh, Éamonn Ó
UEFA

'Séard is **Comhlachas na gCumann Sacair Eorpach** nó **UEFA** (Union of European Football Associations) ná comhlachas riaracháin sacair na hEorpa. Tá caoga trí cumann sacair náisiúnta mar bhall. Eagraíonn sé comórtais náisiúnta agus clubanna. Tá smacht aige ar cúrsaí airgeadais, rialacha agus cearta na meáin do na comórtais sin.
Bunaíodh UEFA sa bhliain 1954 i mBasel, an Eilvéis. Ba é Henri Delaunay an chéad Ard-Rúnaí agus Ebbe Schwartz chéad uachtaráin an chomhlachais. Faoi láthair is é Michel Platini uachtarán UEFA. Is é Nyon, an Eilvéis ceanncheathrú an chomhlachais.

mion|clé|280px|UEFA

## Comórtais
### Idirnáisiúnta

Is é Craobhchomórtas Sacair na hEorpa príomhchomórtais sacair na bhfear. Tosaíodh an comórtas sa bhliain 1958, agus bhí an chraobh ar siúil sa bhliain 1960. Corn Náisiún na hEorpa a tugadh air go dtí an bhliain 1964. Reachtálann UEFA comórtais náisiúnta ag aois faoi-21, faoi-19 agus faoi-17. Reachtálann sé comórtais náisiúnta na mban chomh maith. Thosaigh UEFA Corn UEFA na Réigiuine sa bhliain 1999. Tá craobhchomórtais futsal eagraithe chomh maith ag UEFA.

### Clubanna

Reachtálann UEFA comórtas bliantúil do na clubanna is rathúla san Eoraip. 

'Sé ceann do na coirn is clúití é gur féidir a bhaint amach le lucht féachana domhanda thart ar aon bhilliún duine. Bunaíodh an comórtas sa séasúr 1955/56 mar chomórtas do bhuaiteoirí Sraitheanna Sacair na hEorpa faoin teideal Corn na hEorpa, ach ó shéasúr 1992/93, athainmníodh an comórtas chuig an UEFA Champions League agus glacann na foirne is fearr san Eoraip páirt ann gach bliain. An dara comórtas is tábhachtaí san Eoraip do na clubanna ná Sraith Europa. Glaodh Corn UEFA ar an gcomórtas seo roimhe agus tosaíodh é sa bhliain 1971. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Leathanach baile an UEFA
Dylan Moran

Is fuirseoir agus aisteoir Éireannach é **Dylan Moran**, a rugadh ar an 3 Samhain 1971 san Uaimh i gContae na Mí. 

Bhuaigh Dylan an Perrier Comedy Award nuair a bhí sé ach ceithre bliana is fiche d'aois. Is é an duine is óige chun an duais seo a bhuachaint riamh. Ghlac sé páirt sa chlár Black Books ar Channel Four, clár a scríobh sé i gcomhoibriú le Graham Linehan. Phós Dylan a bhean chéile i 1997 agus tá beirt pháistí acu faoi láthair.

Mar chuid eile d'Fhéile Ghrinn na Gaillimhe 2024 rinne sé seó in éineacht lena chomhchathraitheoir Hector Ó hEochagáin, seó a bhí bunaithe ar leabhar nua an Eochagánaigh *The Irish Words You Should Know*, dírithe ar Bhéarlóirí agus ar dhaoine atá ag iarraidh an Ghaeilge a fhoghlaim.

## Tagairtí

Catagóir:Fuirseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae na Mí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Starbucks

Is comhlacht idirnáisiúnta caife é **Starbucks** a bhfuil 17,009 siopaí acu ag feidhmiú i 39 tíortha éagsúla. 

Bunaíodh an comhlacht i Seattle, Washington, SAM sa bhliain 1971 ag trí chomhghleacaí: Jerry Baldwin, múinteoir Béarla, Zev Siegel, múinteoir staire agus Gordon Bowker, scríbhneoir. 

## Naisc sheachtracha
*Workers denounce Starbucks over union contract negotiations: ‘They don’t treat us like human beings’
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Comhlachtaí bia
Catagóir:Comhlachtaí a bhunaithe in Seattle
God Save the King

Is é **God Save the King** (Gaeilge: *Go sabhála Dia an Rí*) amhrán náisiúnta na Ríochta Aontaithe.

Seo an téacs i nGaeilge na hAlban:

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
C.B. na h-Eaglaise Brice

Club sacair Albanach is ea **C.B. na h-Eaglaise Brice** nó *Falkirk F.C.*.

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna sacair na hAlban
Stephen Ireland

Imreoir sacair Éireannach is ea **Stephen James Ireland**, a rugadh sa Chóbh i gContae Chorcaí ar an 22 Lúnasa, 1985. Bhí sé ag imirt le Cobh Ramblers sular aistrigh sé go Manchester City F.C. agus é cúig bliana déag d'aois. D'imir sé leo ar feadh cúig bliana ach nuair a tháinig na réaltaí móra díoladh é go Aston Villa sa bhliain 2010 (mar aon le Shay Given). Chuaigh sé ar iasacht go Newcastle United ag tús na bliana 2011. Ag tús an tséasúir 2011-12 bhí sé ar ais ag Aston Villa agus tá an uimhir 7 faighte aige de bharr imeacht Ashley Young go Manchester United. 

Bhí gairmréim an-ghearr ach rathúil le Poblacht na hÉireann, idir 2006 agus 2007. D'imir sé cúig chluiche agus d'aimsigh sé trí chúl. D'fhág sé an fhoireann roimh chluiche tábhachtach in aghaidh Phoblacht na Seice agus tá sé ráite aige nach bhfuil sé ar intinn aige filleadh ar ais.

Ireland, Stephen
Ireland, Stephen
Ireland, Stephen
Catagóir:Daoine beo
Cobh Ramblers Football Club

mion|Roy Keane
Club sacair is ea **Cobh Ramblers Football Club** atá suite san Cóbh, i gContae Chorcaí. Imríonn na *Ramblers* i St. Colman's Park. Thosaigh cúpla imreoir cáiliúil a chuid gairme sacar i gCóbh - go háirithe Roy Keane agus Stephen Ireland, beirt a bhí fadhbanna acu leis an bhfoireann  .

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann
Manchester City Football Club

Club peile Sasanach is ea **Manchester City Football Club** atá suite i Manchain. Imríonn an club sa Premier League agus sa staid, an *[[City of Manchester Stadium]]*.  

I mí an Mheithimh 2023,  fuair Manchester City an lámh in uachtar ar Manchester United i gcluiche ceannais an FA Cup. Cúpla lá níos déanaí, fuair City an “treble” nuair a bhain siad cluiche ceannais an Champions League.

## Féach freisin

* Manchester United

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Clubanna sacair Shasana
Catagóir:Manchain
Stuart Pearce

Iar-imreoir agus traenálaí sacair is ea **Stuart Pearce**, a rugadh ar an 24 Aibreán, 1962 i Londain, Sasana). Tá an leasainm 'Psycho' aige. 

D'imir Pearce i gcomhair Coventry City, Nottingham Forest, Newcastle United, West Ham United agus Manchester City, agus d'imir sé 78 cluiche le foireann náisiúnta Shasana. Faoi láthair, tá sé ina thraenálaí ar fhoireann Sasanach faoi 21. Iar-thraenálaí Manchester City é.

## Tagairtí

Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
City of Manchester Stadium

Is í **City of Manchester Stadium** (*Staid Chathair Mhanchain*) staid na foirne sacair Sasanaí Manchester City i Manchain.

Tá toilleadh 47,726 san staid. Bhí an staid in úsáid sna *Commonwealth Games* sa bhliain 2002 agus bhog 'City' isteach ó 'Maine Road' i 2003.

Catagóir:Manchain
Catagóir:Staideanna spóirt i Sasana
Anthony Stokes

Is imreoir sacair Éireannach as Baile Átha Cliath é **Anthony Stokes**. Rugadh sa bhliain 1988 é ar an 25ú Iúil. Chuaigh sé go dtí Arsenal ó Shelbourne, nuair a bhí sé 15 bliana d'aois. Chuaigh sé amach ar iasacht chuig an club Albanach Falkirk ach tar éis sé chluiche déag agus ceithre chúl déag, cheannaigh Roy Keane é (Sunderland) i Eanáir 2007. D'imir sé ar fhoireann na hÉireann i gcoinne San Mairíne i Feabhra 2007.

Sa bhliain 2009, d'fhill sé ar Albain arís chun imirt le Hibernian agus sa bhliain 2010 cheannaigh Ceiltigh Ghlaschú é. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Brian O'Driscoll

Imreoir rugbaí le foireann na hÉireann ab ea **Brian Gerald O'Driscoll** a rugadh ar an 21 Eanáir 1979. D'fhreastail sé ar Choláiste na Carraige Duibhe, agus nuair a chríochnaigh sé ar scoil chuaigh sé go dtí Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. D'imir sé céad uair ar son foireann na hÉireann agus céad is a caoga uair ar son Laighean. D'imir sé ar trí thuras Lions agus bhí sé mar chaptaen ar an bhfoireann i 2005. Bhuaigh se a lán comórtas sa ghairm, dhá Chorn Heineken, dhá Celtic Leagues, Six Nations amháin, Grand Slam amháin agus ceithre Triple Crowms. Tá O'Driscoll pósta leis an aisteoir Amy Huberman.

Bhuaigh sé an Grand Slam sa bhliain 2009.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí rugbaí
Gordon D'Arcy

Imreoir rugbaí Éireannach is ea **Gordan D'Arcy** (Rugadh 10 Feabhra, 1980, i Loch Garman). Imríonn sé le Cúige Laighean agus foireann na hÉirinn. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí rugbaí
Justin Timberlake

Amhránaí agus aisteoir Meiriceánach é **Justin Randall Timberlake**, a rugadh ar an 31 Eanáir 1981 i Memphis, Tennessee. Tháinig clú agus cáil air agus é mar bhall den ghrúpa popcheoil *[['N Sync]]*. Scaoil sé a chéad albam mar amhránaí aonair *Justified* sa bhliain 2002, agus díoladh níos mó ná 7,000,000 cóip sa bhliain 2007. Tháinig a dhara albam (*FutureSex/LoveSounds*) amach sa bhliain 2006.

## Dioscliosta
### Albaim
* *Justified* (2002)
* *FutureSex/LoveSounds* (2006)
* *The 20/20 Experience* (2013)
* *The 20/20 Experience 2 of 2* (2013)
* *Man of the Woods* (2018)
* *Everything I Thought It Was* (2024)

### Singlí
* 2002
** Like I Love You (Justified)
** Cry Me a River (Justified)

* 2003
** Rock your Body (Justified)
** Señorita (Justified)
** I'm Lovin' it (Justified)
** Still on My Brain (Justified)
** I'm Lovin' It (Live from London)

* 2006
** SexyBack (FutureSex/LoveSounds)
** My Love (FutureSex/LoveSounds)
** What Goes Around... Comes Around (FutureSex/LoveSounds)

* 2007
** LoveStoned (FutureSex/LoveSounds)
** The Only Promise That Remains (Reba: Duets)
** Until the End of Time (FutureSex/LoveSounds)
** Summer Love (FutureSex/LoveSounds)

* 2013
** Suit & Tie (The 20/20 Experience)
** Mirrors (The 20/20 Experience)
** Tunnel Vision (The 20/20 Experience)
** Take Back the Night (The 20/20 Experience – 2 of 2)
** TKO (The 20/20 Experience – 2 of 2)

* 2014
** Not a Bad Thing (The 20/20 Experience – 2 of 2)
** Love Never Felt So Good (le Michael Jackson) (Xscape)

* 2015
** Drink You Away

* 2016
** Can't Stop the Feeling!

* 2018
** Filthy (Man of the Woods)
** Supplies
** Say Something (le Chris Stapleton)
** SoulMate

## Scannánliosta
* *[[Longshot (film)|Longshot]]* (2000)
* *[[Model Behavior]]* (2000)
* *[[Edison (scannán)|Edison]]* (2005)
* *[[Alpha Dog]]* (2006)
* *[[Black Snake Moan (scannán)|Black Snake Moan]]* (2007)
* *[[Southland Tales]]* (2007)
* *[[Shrek the Third]]* (2007)
* *[[The Love Guru]]* (2008)
* *[[The Open Road]]* (2009)
* *[[The Social Network]]* (2010)
* *[[Yogi Bear (scannán)|Yogi Bear]]* (2010)
* *[[Bad Teacher]]* (2011)
* *[[Friends with Benefits (scannán)|Friends with Benefits]]* (2011)
* *[[In Time]]* (2011)
* *[[Trouble with the Curve]]* (2012)
* *[[Runner Runner (scannán)|Runner Runner]]* (2013)
* *[[Inside Llewyn Davis]]* (2013)
* *[[Justin Timberlake + The Tennessee Kids]]* (2016)
* *[[Trolls]]* (2016)
* *[[Wonder Wheel]]* (2017)

## Tagairtí

Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Cath Oravainen

Ceann de na cathanna le linn Chogadh na Fionlainne idir an tSualainn agus an Rúis ab ea **Cath Oravainen**.  

Cuireadh an cath in Oravainen (Sualainnis: *Oravais*) ar an 14 Deireadh Fómhair 1808. Is é tuairim na staraithe cogaidh gurbh ansin a chaill an tSualainn an seans deireanach leis an gcogadh sin a ghnóthú. 

## Féach freisin

* Cath Koljonvirta
* Cathanna Chogadh na Fionlainne

## Tagairtí

Catagóir:Cathanna Chogadh na Fionlainne
Catagóir:Cogadh na Fionlainne (1808-1809)
Sraithchomórtas Peile Náisiúnta

Comórtas peile Éireannach is ea **Sraithchomórtas Peile Náisiúnta** (Béarla: *National Football League* no * Allianz National Football League*), a eagraíonn Cumann Lúthchleas Gael go bliantúil san Earrach (Feabhra - Aibreán). Níl an tsraith chomh tábhachtach is atá Craobh Peile na hÉireann, rud atá fíor maidir leis an gcomórtas iomána freisin. Ar an taobh eile, tá stair fhada bhródúil ag na sraitheanna náisiúnta. Craoltar cluichí beo ar TG4 agus Setanta Sports. 

Is é Allianz an t-urraitheoir faoi láthair.

## Stair
Cuireadh an chéad chomórtas ar siúl i rith an gheimhridh 1925-1926, mar a bhí an nós suas go dtí an bhliain 2002 nuair a bogadh é go dtí an tEarrach. Bhuaigh Laois an chéad chomórtas. Bhí suim ag na foirne go léir sa chomórtas ón tús, ach bhaintí úsáid as den chuid is mó chun cleachtas a fháil sular thosaigh Craobh na hÉireann sa tsamhradh. 

## Buaiteoirí

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Torthaí 1926-2008 
* Cluichí agus torthaí don bhliain 2008 
* Sraithchomórtas Peile Náisiúnta 2010 

Catagóir:Craobhacha peile Gaelaí
Peil Ghaelach
Peil Ghaelach
Dolores McNamara

Bhí €115 milliún buaite ag **Dolores McNamara** i 2005 sa chrannchur Euromillions**.**

Ar an 31ú Iúil, 2005 cheannaigh sí ticéad Euromillions i siopa Spar i nGarraí Eoin agus bhí sí ag ól le roinnt dá cairde i dtigh tábhairne Tobin’s taobh dorais nuair a chonaic sí a huimhreacha ar an teilifís. Bhí €115 milliún buaite aici, an duais is mó riamh sa chrannchur.

## Saol
Rugadh **Dolores McNamara** i mBlackpool, Lancashire, Sasana, ar an 13ú Eanáir, 1960 ach d’fhás sí suas i nGarraí Eoin i gcathair Luimnigh, áit in a bhfuil sí fós ina cónaí.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine as Luimneach
Catagóir:Daoine beo
Mainchín

mion
Is é **Mainchín** () éarlamh cathrach agus deoise Luimnigh. Ciallaíonn a ainm manach nó sagart beag.

## Saol
Níl mórán eolais fágtha anois faoina shaol ach ach an méid atá le fáil i nginealaigh Dhál gCais. Deirtear gur shíolraigh sé ó Shéanna, mac Cais.

Sa seachtú aois tugadh Inis Sibton dó in Inbhear na Sionainne (Luimnigh), ainneoin gur rugadh é, de réir cosúlachta, i gceantar Dhál gCais mar a raibh paróiste agus seanreilig Chill Mhainchín ag deireadh an 6ú haois é agus gur fuair sé bás sa 7ú haois. 

Deirtear gurbh eisean an chéad easpag Luimnigh agus gur bhunaigh sé mainistir san áit ar a ghlaoitear anois Sparr Thumhan. Ach tar éis argóint le taoiseach na háite, bhí air bogadh amach as an gcathair.

Nuair a d’imigh sé 6km siar ó dheas go Mungairit chun mhainistir eile a bhunú, chuir sé mallacht ar an gcathair ionas ná éireodh go deo le na háitreabhaigh ach go mbeadh an rath ag an strainséir amháin.
clé|mion|288x288px|Eaglais Mhainchín (Luimneach,  1827)
Tá iarsmaí mhainistir meánaoiseach fós le feiscint i Mungairit thart ar an sean-reilig. 

Tá paróiste Mainchín Naofa suite ar bhruach thuaidh cathair Luimnigh. Deirtear go bhfuil Séipéal Caitliceach Mhainchín suite ar shuíomh  shuíomh na seanmhainistreach i Sparr Thuamhan in aice le Carraig an Chonartha agus Droichid Thuamhan. 

Is é Coláiste Mhainchín i gCorrbhaile meánscoil deoise Luimnigh.

Ceiliúrtar lá fhéile Mainchín ar an 2ú Eanáir (nó 29 Nollaig le Mícheál Ó Cléirigh nó 3 Eanáir fiú).

## Tagairtí

Catagóir:6ú haois
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:Daoine as Luimneach
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Easpaig
Catagóir:Naoimh Éireannacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Sagairt Éireannacha
Seán Céitinn

Ba phéintéir as Luimneach é **Seán Céitinn** nó **Seán Keating**, ar dhuine d’ealaíontóirí móra na hÉireann (1889- 21 Nollaig 1977). Chum sé roinnt de na pictiúir phoiblí is cáiliúla in Éirinn agus bhí an-tionchar aige ar na healaíona in Éirinn.   thumb|''Men of the South (Fir an Deiscirt)'', 1921, Gailearaí Crawford Gallery, Corcaigh.|clé
## Saol
Rugadh Keating i gcathair Luimnigh sa bhliain 1889. D’fhoghlaim sé líníocht i nGairmscoil Luimnigh sular bhuaigh sé scoláireacht sa bhliain 1909, bronnta ag an bpéintéir cáiliúil William Orpen, chun staidéar a dhéanamh sa Scoil Cathrach na hEalaíona i mBaile Átha Cliath. 

Ba é an t-ealaíontóir Harry Clarke, a chara sa scoil, a mhol dó a dhul go hÁrainn, rud a rinne sé in 1914. Chaith sé an-chuid ama sna blianta ina dhiaidh ar Oileáin Árainn.

Chaith Keating 1915/1916 i stiúideo Orpen i Londain mar chúntóir. In ainneoin go raibh Orpen lonnaithe i Londain, chaitheadh sé tréimhsí ag péinteáil in Éirinn agus tá a thionchar le brath ar  Keating.
[clé|mion|[staighre, an Eagraíocht Dhomhanda Trádála]]
Nuair a d’fhill sé ar Éireann sa bhliain 1916, chum sé pictiúir faoi Éirí Amach 1916, Chogadh na Saoirse agus Chogadh Cathartha. Ina measc siúd, tá 

* *Men of the South (Fir an Deiscirt)* (1921), faoi bhuíon de chuid Óglaigh na hÉireann ag fanacht ar fheithicil Arm na Breataine agus 
* *An Allegory (Fís)* (1922), bailiúchán daoine éagsúla mar shamhlaíocht Saorstát nua Éireann.
[mion|[Gailearaí Náisiúnta na hÉireann|clé]]
Toghadh mar bhall Acadamh Ríoga na hÉireann sa bhliain 1923. 

Ba é scéim hidrileictreach na Sionainne mór-thaispeántas tionsclach an stáit nua agus fuair sé coimisiúin ó Bhord Soláthar Leictreachas chun Ard na Croise a phéinteáil. 

Chum sé múrphictiúr d'Aonach an Domhain i Nua-Eabhrac sa bhliain 1939.

Taispeánadh a shaothair ag Seó Acadamh Ríoga na hÉireann gach bliain ó 1914 suas go dtí 1975 agus ba Uachtarán an Acadaimh é idir na blianta 1949-1962. Mhol Keating agus na traidisiúnaithe a idé-eolaíocht phairticleártha an ‘Irish-Irelander’ mar shlat tomhais aeistéitice. 

Thug Keating cuairt ar Inis Oirr in 1965 don uair dheireanach. Nuair a thug sé a aghaidh ar Inis Oírr i ndeireadh a shaoil, ní dheachaigh sé i dtír ar chor ar bith. Faitíos a bhí air go bhfeicfeadh sé tarracóir nó gné eicínt eile eile den saol nua-aimseartha a mhillfeadh an tsamhail a bhí aige ina intinn den oileán mar a bhí. 

Bhí sé ag obair fós nuair a bhásaigh sé sa bhliain 1977 i mBaile Átha Cliath. Agus an Céitinneach ag scríobh ar Comhar i mí an Mheithimh 1942, mhaígh sé "nach ndearnadh ealaíontóirí Éireannacha a cheiliúradh in Éirinn ach le ‘focail leadránacha’ tar éis a mbáis, agus é sin ag ‘dream so-lobhtha, tuirseach’ ar ‘bheag de’n bheodhacht do bhain leo [féin]’".

## Saothar an Chéitinnigh
Bhain Keating an-chuid cáil as neamhfhoirmiúlacht stíle a shaothair.

Tá an bailiúchán is mó agus is suntasaí de phictiúir de chuid Sheáin Keating i mBailiúchán Ealaíne ESB.

## Féach freisin

* Scéim Hidrileictreach na Sionainne

## Tagairtí

Ceitinn, Sean
Ceitinn, Sean
Ceitinn, Sean
Céitinn, Seán
Catagóir:Oileáin Árann
Tubridy Tonight

Is seó cainte Éireannach é **Tubridy Tonight** a chraoltar ar an stáisiún RTÉ 1 gach Satharn nuair a bhíonn an nuacht críochnaithe. Is é Ryan Tubridy a chuireann an clár i láthair, agus craoladh an chéad eipeasóid ar an 16 Deireadh Fómhair 2004. Críochnaíodh i 2009 é, mar thosaigh Tubridy ag cur i láthair The Late Late Show.

## Aíonna
I measc na daoine cáiliúla a bhí le feiceáil ar an gclár bhí:
* Bob Geoldof
* Bertie Ahern
* Enda Kenny
* Ardal O'Hanlon
* Brian O'Driscoll
* Martin Sheen
* Hector Ó hEochagáin
* Blondie
* Natalie Imbruglia
* David Hasselhoff

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2004
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Sraitheanna Teilifíse a chríochnaigh i 2009
Catagóir:Cláir Cainte
Charlie Sheen

Aisteoir scannáin agus teilifíse Meiriceánach is ea **Charlie Sheen** (a rugadh mar **Carlos Irwin Estévez** ar an 3 Meán Fómhair, 1965). 

Is é Martin Sheen a athair agus is deartháir leis Emilio Estévez, aisteoir eile. Tháinig cáil air as an gclár teilifíse grinn *Two and a Half Men*. Tá na gradaim Golden Globe, Golden Icon Award, Emmy, agus ALMA bronnta air, agus ainmníodh é do roinnt ghradam eile. Ar an 7ú lá Márta, 2011 bhris an slabhra craolta teilifíse CBS agus an comhlacht Warner Brothers Charlie Sheen as a phost ar *Two and a Half Men* mar gheall ar iompar a ghlactaí mar chonspóideach.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac
Catagóir:Coirpigh Mheiriceánacha
Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Lucht comhcheilge
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Martin Sheen

Is aisteoir Meiriceánach é **Martin Sheen**, a saolaíodh leis an ainm **Ramón Gerardo Antonio Estévez** ar an 3 Lúnasa 1940 i nDayton, Ohio.

Tháinig clú agus cáil air mar 'Captain Willard' sa scannán Apocalypse Now, mar Josiah Bartlet sa tsraith The West Wing agus mar 'Captain Oliver Queenan' sa scannán The Departed. Is aisteoirí iad a pháistí - Charlie Sheen, Emilio Estévez, Ramón Luis Estévez agus Renée Estévez.

Chaith Sheen seal ag staidéar in Ollscoil na hÉireann i nGaillimh i 2006.

## Scannáin

## Naisc sheachtracha
Martin Sheen ar ''IMDb''

Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Ohio
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Síochánaithe
The West Wing

Clár teilifíse Meiriceánach ba ea  **The West Wing**, a chraoladh idir 1999 - 2006. Bhíodh eachtraí an chláir ar siúl sa White House  Bhí an tsraith le Aaron Sorkin na deisbhéalaí lán go gad le carachtair chaithiseacha is aisteoirí: 

* Martin Sheen mar an tUachtarán Bartlet, uachtarán na Stát Aontaithe.,
* Leo McGarry (John Spencer) mar chrann taca aige is na giollaí gualainne agus
* C.J. Cregg (Allison Janney), Sam Seaborn (Rob Lowe), Josh Lyman (Bradley Whitford), Toby Ziegler (Richard Schiff) ag tindeáil orthu.

## Féach freisin

* Uachtarán na Stát Aontaithe
* *The Diplomat* (sraith theilifíse)

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1999
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2006
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Polaitíocht na Stát Aontaithe
Ardal O'Hanlon

Fuirseoir agus aisteoir Éireannach é **Ardal O'Hanlon** (Gaeilge: *Ardal Ó hAnluain*), a rugadh ar an 8 Deireadh Fómhair 1965, i gCarraig Mhachaire Rois, Contae Mhuineacháin. Bháil sé clú agus cáil amach i rith na nóchaidí mar 'Father Dougal McGuire' sa chlár teilifíse Father Ted, agus níos déanaí mar 'George Sunday' sa chlár My Hero. 

Mac leis an bpolaiteoir Ruairí Ó hAnnluain é Ardal, a d'fhreastail ar Choláiste na Carraige Duibhe agus ar Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. Tá úrscéal amháin foilsithe aige chomh maith, *[[Talk of the Town]]*, sa bhliain 1998.

## Tagairtí

Catagóir:Fuirseoirí Éireannacha
Catagóir:Fuirseoirí le Gaeilge
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Déaglitríocht
Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Steve Finnan

Iar-pheileadóir sacair é **Steve Finnan** (nó *Stiofán Ó Fionáin*) a rugadh i mBaile na Cora Thiar i gCathair Luimnigh ar an 24ú Aibreán 1976. D'imir sé don chlub Espanyol go dtí Mí Iúil 2009, agus ansin do Phortsmouth go dtí 2010. Bhí sé ar fhoireann idirnáisiúnta na hÉireann. D'imir sé mar thaca deas de ghnáth. Tá sé ar scor mar imreoir anois.

## Óige
Chuaigh a chlann ar imirce go Sasana nuair nach raibh Stiofán ach ceithre bliana d’aois agus d’fhás sé suas i Chelmsford, Essex. Tá mórán gaolta fós aige i Luimneach agus baineann sé an-mhórtas as a Ghaelachas, rud a admhaíonn sé arís is arís in agallaimh phoiblí. Is col ceathar dó Ailbe Ó Fionáin (*Albert Finnan*), imreoir CP Luimnigh i mblianta na 1990í.

## Tús imeartha
Ba Welling United i Léag an Deiscirt a chéad club ach ba le Birmingham City a d’imir sé don chéad uair mar ghairm-pheileadóir sa bhliain 1995. Ní bhfuair sé ach 15 cluichí leo, áfach, agus d’aistrigh sé go Notts County an bhliain dár gcionn. Tar éis dhá bhliain agus 80 cluiche leosan, d’íoc an club as Londain Fulham £600,000 air agus ba bhall dá fhoireann a bhain áit sa Phremiership amach sa bhliain 2002. Aithníodh mar imreoir an-thapaidh é le an-scil chros-phas chun an liathróid a dhíriú ar na lár-thosaithe istigh sa bhosca éirice.

## Learpholl
D’íoc Learpholl €4,900,000 chun a chonartha a cheannach sa bhliain 2003. Gortáiodh go minic é le linn a chéad bhliana sa chlub ach ghnóthaigh sé geansaí uimhir 2 dó féin ag tús an tséasúir dá gcionn. Sa bhliain chéanna, bhuaigh sé boinn sa Charling Cup agus i Sraith Seaimpín UEFA cé go raibh air an pháirc a fhágaint ag leath-am sa chluiche ceannais i gcoinne A.C. Milan de bharr gortú coise. D'imir sé le Learpholl ó 2003 go 2008.

## Idirnáisiúnta
D’imir Stiofán ar fhoireann na hÉireann don chéad uair ar an 26ú Aibreán, 2000 i mBóthar Lansdúin i gcoinne na Gréige. Tháinig sé isteach san fhoireann tar éis gortú Stiofán Mac Giolla Chearra agus is céad rogha na dtacaithe é beagnach ó shin i leith.

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine as Luimneach
Catagóir:Daoine beo
Idirtheangeolaíocht

Baineann an **idirtheangeolaíocht** leis an téarma Laidine *interlingua*, a chiallaíonn "cumarsáid idir daoine le teangacha éagsúla".

Seo an sainmhíniú a thugann an Dr Detlev Blanke, duine de na saineolaithe domhanda ar an mbrainse nua seo den teangeolaíocht: 
:"Baineann an idirtheangeolaíocht (Béarla ‘interlinguistics’, Gearmáinis "Interlinguistik", Fraincis "interlinguistique", Rúisis "interlingvistika", Iodáilis "interlinguistica"), leis an téarma Laidine "interlingua", a chiallaíonn "cumarsáid idir daoine le teangacha éagsúla". 

Dá bhrí sin, is féidir an "idirtheangeolaíocht" a thuiscint, óna struchtúr moirféimeach, mar eolaíocht a bhaineann le dhá réimse eolais: 
# /interlingua/ + /istics/: eolaíocht na n-interlinguae, .i. staidéar ar theangacha mar mheán don chumarsáid idirnáisiúnta. 
# (/inter/ /linguae/)+istics: staidéar ar a dtarlaíonn idir teangacha. 

## Aidhm na hidirtheangeolaíochta
Tá trí ghrúpa sainmhínithe ann. Dá réir, is ionann an idirtheangeolaíocht agus 
# staidéar na dteangacha idirnáisiúnta cúnta (teangacha eitneacha ag obair mar lingua franca, nó teangacha pleanáilte, mar Esperanto, amháin). 
# staidéar na cumarsáide teanga idirnáisiúnta, a coinníollacha agus a meáin. 
# teangeolaíocht chodarsnachta, teangeolaíocht an ilteangachais.

Is sa Vicipéid in Esperanto atá an cur síos is cuimsithí ar an idirtheangeolaíocht le fáil.

## Leabharliosta

* (en) Gobbo, Federico, 2020, *Introduction to Interlinguistics*, München: GRIN Publishing
* (eo) Vĕra Barandovská-Frank, 2020, *[http://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/Barandovska_Interlingvistiko_enkonduko.pdf Interlingvistiko. Enkonduko en la sciencon pri planlingvoj]  (PDF)*, 333 pp., Poznań, Univ. Adam Mickiewicz, ISBN 9788365483539

* M. Monnerot-Dumaine, *Précis d'interlinguistique générale et spéciale*, Paris, Maloine, 1960
* (de) Detlev Blanke, *Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen.*, Frankfurt, éditions Peter Lang, 2006
* (de) Alicja Sakaguchi, *Interlinguistik. Gegenstand, Ziele, Aufgaben, Methoden*, Frankfurt, Peter Lang, 1998, 494 p.

## Naisc sheachtracha
Idirtheangeolaíocht , Lingvo.info
Catagóir:Teangeolaíocht
Janez Potočnik

Is polaiteoir Slóivéanach é **Janez Potočnik** (22 Márta, 1958 a rugadh é). Ba Choimisinéir Eorpach é don Eolaíocht agus Taighde i gCoimisiún Barroso ón bhliain 2004 go 2010.

## Naisc
* Suíomh Idirlín Choimisiún 

Potocnik, Janez
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Potocnik, Janez
Catagóir:Daoine beo
Thabo Mbeki

Ba é **Thabo Mvuyelwa Mbeki** (rugadh 18 Meitheamh 1942) uachtarán na hAfraice Theas agus ceannaire an pháirtí pholaitiúil an ANC. Tháinig sé i gcomharbacht ar Nelson Mandela mar uachtarán na hAfraice Theas sa bhliain 1999. D'éirigh sé as mar uachtarán i Meán Fómhair 2008 tar éis cinnidh an ANC gan tacaíocht a thabhairt dó i bParlaimint na hAfraice Theas.

Bhí an bua ag Jacob Zuma air i dtoghchán ceannaireachta an ANC ar 18 Mí na Nollag 2007. 

Rugadh in Indutywa é, áit atá anois i gcúige Eastern Cape. Is cainteoir Xhosa é ó dhúchas. D'fhág sé an Afraic Theas sa bhliain 1962 agus chaith sé 28 mbliana taobh amuigh den tír, ag obair ar son an ANC an t-am ar fad.
## Tagairtí

Mbeki, Thabo
Morgan Tsvangirai

Polaiteoir agus ceardchumannaí sa tSiombáib ab ea **Morgan Richard Tsvangirai** (10 Márta 1952 go 14 Feabhra 2018). Is é Tsvangirai bunaitheoir agus ceannaire an *Movement for Democratic Change*. Príomh-aire na Siombáibe ba ea é (2009-2013). Ghlac sé mionn oifige ar an 11 Feabhra, 2009,  i gcomhrialtas le Robert Mugabe, an t-uachtarán.

Catagóir:Polaiteoirí na Siombáibe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Básanna in 2018
Detlev Blanke

Teangeolaí agus saineolaí Esperanto Gearmánach ab ea an Dr Sc.**Detlev Blanke**, a rugadh an 30 Bealtaine 1941 i Neumünster agus a d’éag ar an 20 Lúnasa 2016. Rinne sé staidéar ollscoile ar an nGearmáinis agus ar an tíreolaíocht, agus scríobh sé tráchtas Ph.D ar theangacha pleanáilte. Lena bhean Wera Blanke bhíodh sé ag obair i ngort na téarmeolaíochta, le haire ar leith ar shaothair Eugen Wüster. Is liosta le háireamh a bhfuil scríofa aige. 

## Tagairtí

Catagóir:Esperanto
Catagóir:Teangeolaithe Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Básanna in 2016
Flóndras

Is é **Flóndras** (Ísiltíris: *Vlaanderen* , Fraincis: *Flandres*, Gearmáinis: *Flandern*) a ghlaoitear ar leath thuaidh na Beilge. Labhraítear Pléimeannais, canúint Ísiltírise sa réigiún in áit na Fraincise. Labhraítear an Fhraincis, an dara teanga oifigiúil, agus an Ghearmáinis, an tríú teanga oifigiúil na Beilge sa Vallúin, áit atá mar leath theas na tíre.

## Sonraí

200px|clé|thumb|Achar Fhlóndrais (dath glas) mar réigiún den Bheilg

## Tagairtí

Phléimeann, An
Blanche Lincoln

Is í **Blanche Lambert Lincoln** (30 Meán Fómhair, 1960) Seanadóir na Stát Aontaithe sinsearach ón Arkansas. Is ball den Pháirtí Poblachtach í. Toghadh í ar dtús sa bhliain 1998, b'í an bhean ba óige a toghadh go dtí sin, go dtí an Seanad ag 38 mbliana. 

Rugadh i Helena Contae Philips, Arkansas í. D'fhreastail sí ar scoileanna poiblí Arkansas agus bhain sí céim amach ó Bheancholáiste Randolph-Macon i Lynchburg, Virginia sa bhliain 1982. Rinne sí staidéar ar dlí in Ollscoil Arkansas.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Arkansas
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Mná sa pholaitíocht
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Seoirse de Brún

Ba shaighdiúir tuarastail é an tÉireannach **Seoirse de Brún** (*George Browne*, nó *Georg Reichsgraf von Browne* as Gearmáinis, *Yuri Yurievich Broun* nó *Юрий Юрьевич Броун* as Rúisis) a d’fhreastail faoin  Impire Peadar III agus an Bhan-Impire Caitríona II.

## Saol
Rugadh i gCathair Luimnigh é ar an 15 Meitheamh 1698 do chlann uasal Normannach. Ach ós gur Caitliceach é, b’éigean dó imeacht thar lear chun freastal mar shaighdiúir. 

Shroich sé an Rúis, áit a raibh Peadar de Lása, Luimníoch eile, ina cheannaire ar an arm. Phós de Brún Eibhlín, iníon an Lásaigh.
clé|mion|Caisleán Lielstraup
Nuair a tharla ceannairc i gcoinne an Bhan-Impire Áine, chabhraigh de Brún chun í a choimeád i gcumhacht agus ardaíodh go rang an choirnéil é.

Bhain sé an-cháil amach le linn "Chogadh na Seacht mBliana". Ba ghinearál é nuair a ghortaíodh é ag Cath Zorndorf. 

Ina dhiaidh sin, d’fhreastail sé tríocha bliana mar Ghobharnóir na hEastóine agus na Livóine. D’éag sé i Ríge in aois 94 bliain ar an 18 Meán Fómhair 1792.

## Tagairtí

Brun, Seoirse de
Brun, Seoirse de
Brun, Seoirse de
Brún, Seoirse de
Catherine Hayes

280px|thumb|right||Comhartha cuimhneacháin ar Uimhir 4, Sráid Phádraig, Luimneach i mí Aibreáin 2007, inar rugadh an amhránaí cheoldráma Catherine Hayes sa bhliain 1818.
B’amhránaí cheoldráma í **Catherine Hayes** (29 Deireadh Fómhair 1818 - 11 Lúnasa 1861), *Eala na hÉireann*, an chéad Opera Diva a tháinig as Éirinn.

Rugadh in uimhir 4 Sráid Pádraig, Luimneach í sa bhliain 1818, iníon le máistear bhuíon ceol míleata Art Ó hAodha agus a bhean Máire Ní Chearrbhail, bean aimsire. Baisteadh in Airdeaglais Mhuire agus tógadh suas mar Phrotastúnach (Eaglais na hÉireann) í.

Nuair a d'fhág a hathair an teaghlach, b'éigean di tosnú ag obair mar chailín aimsire i dtigh Tiarna Luimnigh i Sráid Annraoi. Nuair a chlois an Dochtúir Knox, Easpag Protastúnach Luimnigh í ag canadh le linn a hoibre, d’íoc sé a costaisí staidéir faoin múinteoir cáiliúil Antonio Sapio i mBaile Átha Cliath.

Chan sí go poiblí don chéad uair sa bhliain 1837 i mBaile Átha Cliath agus aithníodh láithreach go raibh guth thar an ngnáth aici. Seacht mbliain ina dhiaidh sin ba í an Prima Donna in amharclann La Scala i Milano na hIodáile. Sa bhliain 1849, chan sí roimh Bhanríon Victoria Shasana agus d’fill sí ar Luimneach an bhliain dár gcionn nuair a ghlac sí an príomh-pháirt i gceoldráma Bellini *La Somnambula*.

Thaistil sí go forleathan san Eoraip, i Meiriceá agus san Astráil. Ainmníodh sráid ina honóir i San Francisco, áit inar phós sí a bainisteoir William Avery Bushnell sa bhliain 1857 agus ba an bhan-amhranaí ar an bpá is airde ar domhain í ag an am.

Cailleadh í ag barr a réime in aois 43 bhliain i Londain i mí Lúnasa 1861 agus adhlacadh i reilig Kensal Green sa chathair sin í.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1818
Catagóir:Básanna i 1861
Catagóir:Daoine as Luimneach

Catagóir:Coláiste Oiriall
Leamhcán

Is baile fo-uirbeach é **[[Leamhcán]]** atá suite ar bhruach Abhainn na Life i gContae Bhaile Átha Cliath. Ba shráidbhaile é go dtí gur cuireadh tús le forbairt tithíochta an-mhór ar fud na háite sna 1990idí. Tá fadhbanna tráchta ag cur isteach go mór ar an áit mar gheall ar an bhfás seo.

## Spórt

Is i Leamhcán a bunaíodh struchtúr faoi aois Na Gaeil Óga CLG, cumann lán-Ghaeilge Leamhcáin, sa bhliain 2014 agus is ann a bheidh an club ar fad go fadtéarmach. Is ó na scoileanna Gaelscoil Naomh Pádraig, Gaelscoil Eiscir Riada agus Coláiste Cois Life a thagann formhór na n-imreoirí faoi aois sa chumann.

Rugadh laoch mór i stair na hÉireann, Pádraig Sáirséal, ann in 1660. Tá club Cumann Lúthchleas Gael sa cheantar ainmnithe i gcuimhne air: Sáirséalaigh Leamhcáin.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh Gréasáin Ghaelscoil Eiscir Riada i Leamhcán 
* CLG na Sáirséalach, Leamhcán
* Club Sacair Leamhcáin 
* Suíomh Gréasáin Nuachtlitir Leamhcáin


Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath