Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025

Bhris **falscaithe amach i Los Angeles agus sna ceantair máguaird**  ar chósta thiar na Stát Aontaithe i mí Eanáir 2025, de bharr gaotha láidre suas le 100km san uair.  Ba mhillteanach an tubaiste é, an scriosadh is measa de bharr tine i gceist i stair Stáit Aontaithe Mheiriceá.  Bhí costas sna billiúin dollar i gceist maidir le hatógáíl na cathrach.  

Ní raibh  amhas ar shaineolaithe go raibh tionchar mór ag an athrú aeráide ar na coinníollacha triomachta srl ba chúis le scaipeadh na dtinte.  

clé|mion|Físeán : Na falscaithe agus na damáistí sna Stáit Aontaithe ag dul i méid - 1983-2023
clé|mion|Palisaes
clé|mion|Sunset, West Hollywood
clé|mion|Eaton;  scriosadh Altadena

### Cúlra
Ba iad 2022 agus 2023 na blianta is fliche in California riamh agus mar sin d’fhás an-chuid fásra.  Ach theip ar shéasúr na báistí in 2024.  Tar éis an triomaigh seo, ba gheall le brosna do na falscaí an fásra céanna. 

Ina theannta sin, bhí teochtaí curiarrachta ann ar fud an domhain le linn 2024-2025. Ar an 10 Eanáir 2025, dúirt an tseirbhís Copernicus, a dhéanann anailís ar an athrú aeráide, gurbh í an bhliain 2024 ba theo riamh ó cuireadh tús le taifid.   

D'imigh El Nino le linn 2024 ach tháinig La Nina ina áit.  Bhí an aimsir i dtús 2025  thar a bheith gaofar agus bhí an scrobarnach agus na foraoisí chomh tirim le sponc. Scaipeadh na falscaithe mar thoradh ar ghaotha láidre darbh ainm Gaotha Santa Ana, agus ar an easpa báistí.    

Dúirt na saineolaithe go raibh na falscaithe sna Stáit Aontaithe ag tarlú mar thoradh díreach ar athrú aeráide.     

### Imeachtaí
Bhris tinte scrobarnaigh amach ar an 7 Eanáir. Thosaigh na tinte foraoise ag scaipeadh as éadan i stát California go gairid ina dhiaidh sin. Bhí cathair Los Angeles go mór faoi léigear ag na tinte a chuaigh in olcas de bharr neartú na gaoithe. Bhí trí thine éagsúla ann idir 7-9 Eanáir (Palisades, Hurst agus Eaton) agus contúirt an-mhór ag baint leo.  Ó 7 go dtí an 13 Eanáir, bhí 23,700 acra atá dóite i gceantar na Palisades, agus 14,000 acra i dtine Altadena.  Bhí   180,000 duine atá faoi ordú aslonnaithe ar an 9 Eanáir.  

Bhí 28 maraithe ar a laghad. Scriosadh suas le 14,000 teach cónaithe agus foirgnimh eile go hiomlán, dóite go talamh an chuid is mó. Thug na húdaráis sa chathair ordú do suas le 180,000 duine a dtithe cónaithe a thréigean.  

Cuireadh seirbhísí ar fáil do dhaoine a raibh orthu a dtithe a fhágáil. Fadhb mhór ba ea an chreachadóireacht. Cuireadh cuirfiú i bhfeidhm chun  dul i ngleic leis. 

Thosaigh daoine áirithe ag déanamh a mbealaigh ar ais ar an 10 Eanáir, agus na húdaráis ag rá leo áfach a bheith cúramach mar go raibh cuid mhór damáiste déanta ann agus bhí struchtúir áirithe míshocair.

### Costas

D'fhéadfadh sé go gcosnódh na tinte sléibhe seo suas le 150 billiún dollar ar phobal Los Angeles. Tá luach 6 mhí de chúiteamh á thairiscint ag an Uachtarán Biden agus é i gceist ag Rialtas Mheiriceá an costas ar fad a bhaineann leis an athchóiriú a íoc ar ais le stát California.

Bhí leibhéil arda truailliú aeir i Los Angeles de bharr na bhfalscaithe.

Dúirt Gobhanóir Chalifornia, Gavin Newsom go ndéanfar an chathair atogáil agus go mbeadh "Marshall Plan" don chathair ann, macasamhail an phlean tacaíochta a thug na Stáit Aontaithe don Eoraip tar éis an Dara Cogadh Domhanda. Ach bhí neamhinniúlacht curtha i leith oifigigh an stáit ag an Uachtarán-tofa Donald Trump.

## Féach freisin
* Athrú aeráide sna Stáit Aontaithe
* Falscaithe in Haváí, 2023

## Tagairtí

Catagóir:Truailliú aeir
Catagóir:Falscaithe
Catagóir:2025
Catagóir:Los Angeles
Catagóir:Aimsir na bliana 2025
Catagóir:Stair Chalifornia
Catagóir:El Niño