open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bob Quinn

Stiúrthóir scannán, scríbhneoir, agus grianghrafadóir Éireannach is ea **Bob Quinn** a rugadh i mBaile Átha Cliath i 1935. Stiúir sé *[[Poitín (scannán)|Poitín]]* (1978), scannán tábhachtach Gaeilge. Bhunaigh sé a chomhlacht léiriúcháin féin, Cinegael, i 1973 ar an gCeathrú Rua, chomh maith le pictiúrlann (darb ainm Cinegael freisin) inar chónaigh sé lena theaghlach. Bhronn Institiúid Scannán na hÉireann Gradam Saoil air in 2001, agus is ball d'Aosdána é.

## Scannáin

* *Why Don't They Shoot People* (1966)
* *Caoineadh Airt Uí Laoire* (1975)
* *Cloch* (1975)
* *Self-portrait with Red Car* (1977)
* *Listen* (1978)
* ''Poitín'' (1978)
* *The Family* (1978)
* *[[The Atlantean Trilogy]]* (1983)
* *Fly Tippers* (1987)
* *Budawanny* (1987)
* *Pobal in London*, *Pobal in Boston*, *Pobal in Germany* (1988–1990)
* *The Bishop's Story* (1994)
* *Graceville: The Conamaras in Minnesota* (1996)
* *Atlantean 2: Navigatio* (1998). Cuid den 'The Atlantean Quartet'
* *It Must Be Done Right* (1999). Clár faisnéise faoi Dónal McCann
* *The Emigrant's Dance* (2000)
* *Laoch* (2003)
* *Splanc Deiridh na Gaeltachta* (2004)
* *ConTempo Goes West* (2005)
* *Vox Humana (Notes on a small opera)* (2008)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1935
Catagóir:Baill d'Aosdána
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Éireannacha
Oidhche Sheanchais

Scannán Gaeilge a stiúir Robert J. Flaherty sa bhliain 1934 is ea ***Oidhche Sheanchais***. Rinneadh é le linn an tseisiúin taifeadta i gcomhair a scannáin níos cáiliúla *[[Man of Aran]]* i Londain. Ba é *Oidhche Sheanchais* an chéad scannán Gaeilge le fuaim shioncrónaithe.

[mion|[Robert J. Flaherty, stiúrthóir *Oidhche Sheanchais*]]

## Tagairtí

Catagóir:Gearrscannáin i nGaeilge
Catagóir:Gearrscannáin
Catagóir:Scannáin Ghaeilge
Catagóir:Scannáin 1935
Coinbhinsiúin um Chinedhíothú

[mion|Coinbhinsiúin um Chinedhíothú de chuid na [Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe, 1948]]
De réir an **Choinbhinsiúin um Chinedhíothú** de chuid na Náisiún Aontaithe, a ritheadh i 1948, is é is cinedhíothú ann gníomhartha a dhéantar le rún cine, grúpa náisiúnta, grúpa eitneach nó grúpa creidimh faoi leith a scriosadh nó a dhísciú.

Cumadh an Coinbhinsiún um Chinedhíothú de dheasca na n-ionsaithe uafásacha,  An tUileloscadh, a rinneadh ar Ghiúdaigh agus ar ghrúpaí eile le linn an Dara Cogadh Domhanda.

## Féach freisin

* Cinedhíothú
* Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta 
* Cinedhíothú na nAirméanach ;  An tUileloscadh ;  Cinedhíothú na gCambódach ;  Cinedhíothú na Ruandach ;  Sléacht Srebrenica & An Binse Coiriúil Idirnáisiúnta don iar-Iúgslaiv ; Cinedhíothú na bPalaistíneach

## Tagairtí

Catagóir:1948
Catagóir:Cinedhíothú
Catagóir:Conarthaí na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Conarthaí na Beilge
Catagóir:Conarthaí na Fraince
Catagóir:Conarthaí na Gearmáine
Catagóir:Conarthaí na hÉireann
Catagóir:Conarthaí na hIodáile
Catagóir:Conarthaí na hÍsiltíre
Catagóir:Conarthaí na Polainne
Catagóir:Conarthaí na Portaingéile
Catagóir:Conarthaí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Conarthaí na Spáinne
Catagóir:Conarthaí na Sualainne
Jean-Paul Agon

**Jean-Paul Agon** (Boulogne-Billancourt, 6 Iúil 1956) fiontraí Francach.

Tá sé ina uachtarán agus ina iar-Phríomhfheidhmeannach ar an gcomhlacht idirnáisiúnta cosmaidí L'Oréal. Mar gheall ar uasteorainn aoise 65 na cuideachta, tháinig Nicolas Hieronimus i gcomharbacht air mar POF ar an 1 Bealtaine 2021, cé go bhfuil Agon fós ina chathaoirleach ar an mbord stiúrthóirí. Bhain sé céim amach ó HEC Paris i 1978. Ar 7 Aibreán 2022, ceapadh é ina uachtarán ar bhord stiúrthóirí na scoile, in ionad Jean-Paul Vermès.

## Tagairtí

Catagóir:Lucht gnó
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Deisiú ADN mímheaitseáilte

[mion|300x300px| Léaráid de chonairí dheisiú ADN mímheaitseáilte. Léiríonn an chéad cholún deisiú mímheaitseáilte in eocaróit agus léiríonn an dara colún deisiú i bhformhór na mbaictéar. Léiríonn an tríú colún deisiú mímheaitseáilte in ''[Escherichia coli|E. coli* go sonrach.]]
[[Íomhá:Colorectal_adenocarcinoma_with_MMR_-_MLH1_--_high_mag.jpg|deas|mion| [[Fótaimicreagraf|Micreagraf]] a léiríonn caillteanas ruaimnithe do *MLH1* in adanacarcanóma colaireicteach ag teacht le deisiú deisiú ADN mímheaitseáilte (ar chlé den íomhá) agus múcós colaireicteach neamhurchóideach (ar dheis den íomhá).]]

Is córas é *'deisiú ADN mímheaitseáilte''' a aithníonn agus a dheisíonn earráidí, a leithéid agus ionsánna, scriosaí, agus mí-ionchorprú bunanna a d’fhéadfadh teacht chun cinn le linn macasamhlú agus athchuingir ADN a aithint agus a dheisiú, chomh maith le cineálacha áirithe damáiste ADN a dheisiú.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Géineolaíocht
Catagóir:Innealtóireacht ghéiniteach
Catagóir:Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach
Dónall Ó Héalaí

Aisteoir agus guthaisteoir Éireannach is ea **Dónall Ó Héalaí** (a rugadh 28 Samhain 1987). Is cainteoir dúchais Gaeilge é, agus bhí páirteanna aige i roinnt scannán Gaeilge mór le rá, *[[Arracht (scannán)|Arracht]]* agus *Foscadh* san áireamh.

Rugadh Ó Héalaí in Indreabhán i gConamara, agus tógadh é in Indreabhán agus sa Spidéal. Thosaigh sé ag aisteoireacht nuair a bhí sé 14 bliana d'aois i gclub óige áitiúil. 

Bhain sé céim amach ó Ollscoil Mhá Nuad agus bronnadh Duais Litríochta an Dr. H.H. Stewart air le linn a chuid staidéir ann. Rinne sé staidéar níos déanaí sa Stella Adler Studio of Acting i Nua-Eabhrac agus in Acadamh Bow Street i mBaile Átha Cliath.

Sa bhliain 2006, ghabh Ó Héalaí a chéad pháirt i gclár teilifíse mar Jeaic i séasúr a haon den tsraith *Aifric* ar TG4. 

Is é a bhí mar Otis sa scéinséir síceolaíoch Meiriceánach  *Impossible Monsters* in 2019. An bhliain chéanna sin, bhí príomhpháirt aige mar Colmán Sharkey sa scannán drámaíochta Gaeilge *[[Arracht (scannán)|Arracht]]*, a bhuaigh an scannán Gaeilge is Fearr ag Féile Idirnáisiúnta Scannán Bhaile Átha Cliath 2020 agus Gradam an Lucht Féachana ag Féile Scannán Ghlaschú 2020. 

Bhunaigh Ó Héalaí an tionscnamh cultúrtha Celtic Consciousness, agus, in 2018 thug sé caint TEDxBerkeley ar an nGaeilge agus an áilleacht.

## Rólanna

### Scannán

### Teilifís

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Ollscoil Mhá Nuad
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Músaem Thuamaí Ríoga Eegon (Vergina)

Tá **Músaem Thuamaí Ríoga Eegon** **(Vergina)** suite 75 km siar ó Thessaloniki na Gréige, agus dírithe timpeall ar na tuamaí ríoga a thóg Ríocht ársa na Macadóine ag Eegon (Αιγών).Cuireadh tús le tógáil an mhúsaeim faoi thalamh ina bhfuil braisle adhlactha Philib II na Macadóine sa bhliain 1993 agus **osclaíodh** é sa bhliain 1997. Cuirtear taispeántais i láthair i gceithre limistéar nasctha, lena n-áirítear an Pálás, braisle adhlactha ríoga ríshliocht Themenid (braisle adhlactha "C "), braisle adhlactha Philip II, agus agus geata iontrála leath-aer-oscailte de na deilbh atá le fáil i tearmainn na cathrach agus urlár uachtair athchóirithe d'aghaidh Phálás Philib. Inscríobhadh tuamaí agus láithreáin seandálaíochta eile d' Eegon ar Liosta Oidhreachta Domhanda UNESCO i 1996 mar gheall ar a ailtireacht eisceachtúil agus fianaise ar an aistriú idir cathair - stáit agus impireachtaí i sibhialtacht na hEorpa.. 

Is iad na bailiúcháin atá sa mhúsaem ná na hearraí uaighe a fuarthas ó thochailtí seandálaíochta a thosaigh sa bhliain 1861 agus a leanann ar aghaidh go dtí an lá atá inniu ann. 

## Seandálaíocht
Bhí suim ag seandálaithe sna dumhaí adhlactha timpeall ar Vergina chomh luath leis an 1855 CR, ag ceapadh go raibh suíomh  Eegoin sa chomharsanacht. Mar sin féin, ní bhfuarthas aon rud níos mó ná tuamaí folmha.  Thosaigh tochailtí arís sa bhliain 1861 faoin seandálaí Francach Leon Heuzey, urraithe ag Napoleon III . Thángthas ar chodanna d'fhoirgneamh mór a measadh a bheith ar cheann de pháláis Antagonuis III Doson (263-221 RCR), a scriosadh go páirteach le tine, in aice le Palatitsa, a chaomhnaigh cuimhne den phálás ina ainm nua - aimseartha. Mhol na tochailteoirí gurbh é seo suíomh chathair ársa Valla, dearcadh a bhí i réim go dtí 1976 . Mar sin féin, b'éigean na tochailtí a thréigean mar gheall ar bhaol na maláire . 

Ba é Konstantinos Romaios, ollamh le seandálaíocht in Ollscoil Arastatail Thessaloniki, a d’aimsigh an chéad tuama ríoga agus é ag obair ar iarsmaí an pháláis idir 1937 agus 1940. Bhí go leor den phálás  easghlanta le haghaidh ábhar tógála ag teifigh Gréagacha, a bhí athlonnaithe ann ó Anatóil na Tuirce tar éis Cogaidh na Gréige-na Tuirce. Thóg siad lonnaíocht nua ar an suíomh a d'ainmnigh siad Vergina tar éis banríon finscéalach i 1922. Ach, tréigeadh na tochailtí nuair a thosaigh an cogadh leis an Iodáil i 1940. Lean Cogadh Cathartha na Gréige (1946-1949) an Dara Cogadh Domhanda.
## Tagairtí
Catagóir:Músaeim seandálaíochta sa Mhacadóin Láir
Catagóir:Philip II na Macadóine
Catagóir:Bunaíochtaí 1993 sa Ghréig
Catagóir:Tuamaí sa Ghréig
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir in Imathia
Finky

Is scannán fantaisíochta Gaeilge é ***Finky*** a eisíodh in 2019. Baineann an scéal le ceoltóir agus puipéadóir óg darb ainm Micí Finky atá ag iarraidh éalú ón saol a bhí aige san am a chuaigh thart. Fágann sé Éire agus téann sé ar imirce go Glaschú, áit a dtógann sé jab le sorcas foréigneach *avant-garde*. Diarmuid de Faoite a scríobh an scannán, agus Dathaí Keane a stiúir.

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Scannáin Ghaeilge
Catagóir:Scannáin TG4
Catagóir:Scannáin 2019
Scannal Oifige Poist sa Ríocht Aontaithe

Idir 1999-2015 sa Ríocht Aontaithe, ionchúisíodh níos mó ná 900 fo-mháistrí poist de bharr gadaíochta. cuntasaíochta bréagaí agus mar sin de. Bhí na líomhaintí gan bhunús, bunaithe ar shonraí ó bhogearraí lochtacha Horizon, déanta ag Fujitsu (ICL sa 20ú haois). 

Chuaigh roinnt daoine chun príosúin mar gheall ar chuntasaíocht bhréagach agus gadaíocht, agus bhí go leor scriosta ó thaobh airgid de. Thug ceathrar lámh ina mbás féin.

clé|mion
[clé|mion|[Paula Vennells]]

### 2019-2023
Tháinig **Scannal Oifige Poist** chun solais don chéad uair sa bhliain 2019 nuair a rialaigh an Ard-Chúirt i Londain go raibh an bogearraí Horizon lochtach. .Tháinig an scannal chun solais ag am míthráthúil, agus an rialtas gnóthach ag cur Breatimeacht i bhfeidhm. Le linn 2020-2023, bhí sé deacair na ciontuithe a chur ar neamhní sna cúirteanna. Bhí na fo-mháistrí ag lorg cúitimh **chomh maith** ach tairgeadh suim shuarach.

### 2024
Craoladh sraith dhráma ar ITV in 2024,  *Mr Bates vs the Post Office*.  Dhírigh na cláir aird ar chás na fo-mháistrí**.** Tháinig athrú ollmhór i ndearcadh an phobail. Bhí Paula Vennells ina príomhfheidhmeannach ar Oifig an Phoist idir 2012 agus 2019. Bhronn an Bhanríon CBE uirthi sa bhliain 2019. Ach bhí a fhios ag rialtas, agus Theresa May ina príomh-aire, go raibh smál ar a ainm ag an am sin. Shínigh níos mó ná milliún duine achainí ag iarraidh go ndéanfaí an CBE a bhaint de Ms Vennells. Faoi dheireadh thug Vennells ar ais an CBE as a stuaim féin; dúirt sí gur "éist sí" leis na fo-mháistrí poist agus le daoine eile ag iarraidh uirthi a CBE a thabhairt ar ais. “Tá fíor-bhrón orm", a dúirt sí, "as an léirscrios a rinneadh do na fo-mháistrí poist agus dá dteaghlaigh, a raibh a saol stróicthe as a chéile de bharr iad a bheith cúisithe go mícheart agus iad a ionchúiseamh go mícheart mar thoradh ar chóras Horizon.”

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Scannail
Catagóir:Córas poist
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Éagóir
Próitéin chruinneogach

[thumb|300px|Structar tríthoiseach de [haemaglóibin, prótéin chruinneogach]]
Sa bhithcheimic, is próitéiní sféarúla (nó cruinneogacha) iad na **próitéiní cruinneogacha**, agus tá siad ar cheann de na cineálacha próitéine coitianta (próitéiní snáithíneacha, neamhordúla agus scannánacha ). Tá próitéiní cruinneogacha beagán intuaslagtha in uisce (a dhéanann collóidigh in uisce), murab ionann agus na próitéiní snáithíneacha nó scannánacha.  Tá iliomad ranganna fillte de phróitéiní cruinneogacha ann, ós rud é go bhfuil go leor ailtireachtaí éagsúla ann ar féidir iad a fhilleadh i gcruth sféarúil a bheag nó a mhór.

Is féidir leis an téarma glóibin tagairt níos sainiúla do phróitéiní lena n-áirítear an filleadh.glóibín .
## Tagairtí
Catagóir:Próitéiní de réir struchtúir
Catagóir: Struchtúr próitéine
Cáilitheacht Donald Trump don Uachtaránacht

De réir alt 3 den 14ú leasú ar Bnunreacht na Stát Aontaithe, níl cead ag ceannaircigh dul san iomaíocht i dtoghcháin phoiblí.

Tá leas á bhaint as an bhforáil le cosc a chur ar Donald Trump a bheith ar an bpáipéar ballóide sa bhliain 2024, ar an mbunús gur ghlac sé páirt in éirí amach in aghaidh an rialtais ar an 6 Eanáir 2021 agus ina chuid iarrachtaí toradh an toghcháin in 2020 a chur ar neamhní.

Cuirfear tús leis na héisteachtaí ar an 8 Feabhra 2024.

## Féach freisin

* 14ú leasú ar Bhunreacht Stáit Aontaithe Mheiriceá
* Ruathar ar an gCaipeatól (2021)
** Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia
** Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)
** Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)

## Tagairtí

Catagóir:Donald Trump
Catagóir:Bunreacht na Stát Aontaithe
Catagóir:Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024
Gabriel Attal

Polaiteoir Francach é **Gabriel Attal**, a rugadh an 16 Márta 1989 in Clamart (Hauts-de-Seine). Is é Príomh-Aire na Fraince é ón 9 Eanáir 2024.

Gníomhaí sa Pháirtí Sóisialach a bhí ann ó 2006 go 2016, agus bhí sé ina bhall de chomh-aireacht an Aire Sláinte Marisol Touraine ó 2012 go 2017, chomh maith le bheith ina chomhairleoir cathrach ar Vanves ó 2014 i leith.

Sa bhliain 2016, chuaigh sé isteach sa pháirtí Renaissance (páirtí), an páirtí a bhunaigh Emmanuel Macron agus bhí sé ina urlabhraí ar a son ón mbliain 2018 agus ina bhall den oifig feidhmiúcháin ó 2021. Toghadh é i dtoghcháin reachtacha na Fraince 2017 sa deichiú toghcheantar Hauts-de-Seine. Sa Tionól, tá sé ina bhall den Choiste um Ghnóthaí Cultúir agus Oideachais agus is Rapóirtéir Parlaiminte é maidir leis an dlí a bhaineann le treorú agus rathúlacht mac léinn.

Catagóir:Ceannairí rialtas na Fraince
Catagóir:Príomh-airí na Fraince
Cnámhcheol

mion|"Rock on Bones", ceirníní sna 1950idí, inniu sa Gallery "Vinzavod", Moscó
Is éard is **cnámhcheol** nó *Roentgenizdat* ann ná ceirníní nó LPanna a seiftíodh as sean-x-ghathanna. Ghearrtaí ina gciorcal iad agus dhóití poll ina lár le toitín. Sheinntí ar chaschlár iad ansin. Ní fhéadfaí na ceirníní a sheinm ach idir 5 agus 10 n-uair. 

Bhí cinsireacht dhian i bhfeidhm san Aontas Sóivéadach sna 1950idí agus ba dheacair teacht ar cheol an iarthair; snagcheol, rac-cheol, popcheol agus araile. Timpeall na bliana 1946 in Leningrad, d’fhill fear abhaile ón gcogadh agus trófaí cogaidh aige, deil taifeadta, nó gramafón droim ar ais lena mhíniú ar bhealach. Gléas a ghearr iomairí isteach sa phlaisteach. Bhí margadh dubh ceirníní a cóipeáladh sa bhaile ann an uair sin. Dhéantaí na ceirníní as sean-xghathanna.

## Féach freisin
* Fónagraf

## Tagairtí

Catagóir:Cinsireacht
Catagóir:Seiftiú
Catagóir:Stair na Rúise
Catagóir:Ceol taifeadta
Claire Keegan

Is údar Éireannach í **Claire Keegan** (a rugadh 1968). Tá cúpla gearrscéalta cáiliúil aici, mar shampla *Foster* (2010), *Small Things Like These* (2021) agus *So late in the day* (2022). Cóiríodh a gearrscéal *Foster* mar scannán dar teideal *[[An Cailín Ciúin]]* sa bhliain 2023.

## Leabharliosta
### Gearrscéalta
* 2010 – *Foster.* (Faber and Faber, London). 
** Foilsíodh i *[[The New Yorker]]*, 15 Feabhra, 2010.
* 2022 – *So late in the day.*. Foilsíodh i *The New Yorker*, 21 Feabhra, 2022.

### Bailiúcháin
* 1999 – *Antarctica*. (Faber and Faber, London). 
* 2007 – *Walk the Blue Fields.* (Faber and Faber, London). 
* 2019 – *The forester's daughter.* (Faber and Faber, London).   
* 2023 – *So Late in the Day:  stories of women and men.* (Grove Press, New York). 

### Nóibhille
* 2021 – *Small Things Like These* (Grove Press, New York) 

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Mná
Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin
Rockwell Kent

Ba phéintéir, déantóir priontaí, maisitheoir, scríbhneoir, mairnéalach, eachtránaí agus taiscéalaí Meiriceánach é **Rockwell Kent** (21 Meitheamh, 1882 – 13 Márta, 1971). Bhí sé ar dhuine d'ealaíontóirí móra Mheiriceá lena linn. Bhí an-ghrá aige don uaigneas agus do chríocha an tsneachta. Chaith sé seal in Tierra del Fuego, in Alasca, sa Ghraonlainn, in Monhegon (Maine), agus i nGleann Cholm Cille. Scríobh sé tuairiscí ar a chuid taistil - *Wilderness*, *N by E*, *Voyaging*, agus *Salamina*. Chuir sé léaráidí agus líníocht le cuid de shaothair mhóra liteartha an Bhéarla, Shakespeare agus Chaucer, le *Moby Dick* le Herman Melville, sin agus le Faust le Goethe. Is sóisialach dílis a bhí ann ó thaobh na polaitíochta de, rud a thug air a dhul go Moscó áit a raibh an-mheas air tráth.

Catagóir:Ealaíontóirí Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Chris Yiu

Tá **Chris Yiu** ina Stiúrthóir Beartais Phoiblí do Thuaisceart na hEorpa le Meta, an comhlacht meiteachruinne sóisialta.  Ina theannta sin, is stiúrthóir neamhfheidhmiúcháin é le hInstitiúid Tony Blair, agus is comhairleoir é le hInstitiúid David Hume agus is iontaobhaí de chuid an Ghrúpa ENABLE é.

## Gairm
Cuimsíonn a ghairm bheatha réimse leathan taithí san earnáil phoiblí agus phríobháideach agus le heagraíochtaí tríú earnála lena n-áirítear McKinsey & Co., Policy Exchange, SCVO, HM Treasury, agus an Oifig Comh-Aireachta. 

Bhí sé ina Bhainisteoir Ginearálta leis an gcomhlacht Uber ar feadh tamaill.  

Bhí sé i gceannas ar an bhfoireann idirnáisiúnta Teicneolaíochta agus Beartais Phoiblí le hInstitiúid Tony Blair,  

## Féach freisin

* Meta Platforms

## Tagairtí

Catagóir:Tony Blair
Catagóir:Meta Platforms
Catagóir:Lucht gnó Shasana
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Daoine i dteicneolaíocht
Mellissa English

Is í **Mellissa English** Príomh-Chomhairleoir Dlí Thithe an Oireachtais in Éirinn. Tá sí i gceannas ar shainfhoireann dlí intí a bhfuil 23 dhlíodóir uirthi a chuireann comhairle ar fáil don Cheann Comhairle, do Chathaoirleach an tSeanaid, do Chomhaltaí, do Choistí agus do Rúnaíocht an dá Theach. Déanann an fhoireann bainistiú ar dhlíthíocht a bhaineann leis na Tithe agus maoirseacht ar an tseirbhís dréachtaithe reachtaíochta i gcomhair Bhillí Chomhaltaí Príobháideacha na gComhaltaí. Tharla í a bheith sa ról seo ón mbliain 2007, bhí baint lárnach aici leis na móragóidí dlí Bunreachtúla i gcoinne na dTithe le linn na tréimhse sin. Ina theannta sin, tá roinnt alt acadúil foilsithe aici maidir le saincheist na pribhléide Parlaimintí agus dlíodóirí parlaiminteacha intí. Glaodh chun an Bharra í sa bhliain 2000, chun Barra na Sóisear in 2022 agus tá sí ina comhalta de Bhord Bainistíochta Sheirbhís an Oireachtais.

## Féach freisin
* Oifig an Chomhairleora Dlí Parlaiminte (OCDP)

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Tithe an Oireachtais
Catagóir:Comhairleoirí Dlí Éireannacha
Catagóir:Dlíodóirí Éireannacha
Catagóir:Dlíodóirí parlaiminteacha
Catagóir:An Phribhléid Pharlaiminteach
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Mná
An Liagán Órga

Leabhar maisithe é ***An Liagán Órga*** () a scríobh René Goscinny agus ar tharraing Albert Uderzo na léaráidí dó. Foilsíodh sa bhliain 1967 é i bhfoirm leabhair agus ceirnín. Bhí sé deacair go maith teacht ar chóipeanna den leabhar ina dhiaidh sin, rud a d’fhág nach raibh eolas chomh forleathan air mar leabhar.

Bliain thábhachtach ba ea 1967 i stair chruinne Asterix. B’in an chéad bhliain a raibh ciorclaíocht níos mó ná milliún ag aon leabhar amháin, sa chéad eagrán dó. Chomh maith leis sin tháinig an chéad scannán beochana amach sna pictiúrlanna *Asterix le Gaulois*, Asterix na nGallach an leagan Gaeilge den leabhar ar ar bunaíodh é. Bhí rath tar éis a bheith ar roinnt scéalta a ndearnadh taifeadadh orthu roimhe sin (Asterix le Gaulois, La Serpe d'or (Asterix agus an Corrán Óir)), ach ba chloch mhíle thábhachtach a bhí in *An Liagán Órga*, mar gur bunscéal a bhí ann, agus gurbh é an chéad cheann é a foilsíodh i bhfoirm leabhair ar leithligh ón tsraith greannán. 
 
## Leagan Athchóirithe
Rinneadh scanadh ar léaráidí leabhar/ceirnín 1967, agus bhí ar chomhghleacaithe Albert Uderzo cleasanna éagsúla a úsáid chun na léaráidí a athchóiriú le go mbeidís infhoilsithe. An rud ba dheacra: na dathanna a priontáladh le scáileán a bhaint ach a chinntiú, ag an am céanna, go gcoinneofaí ealaín dúigh Albert Uderzo gan athrú. Rinne na healaíontóirí nuashonrú agus coigeartú ar na dathanna le go mbeidís ag teacht leo sin a bhí sa bhunleabhar agus le go mbeadh cuma chomh maith céanna orthu is a bhí an chéad lá. Rinneadh leagan amach nua ar an leabhar freisin.

Chomh maith leis sin, don leagan Gaeilge a foilsíodh in 2023, rinneadh taifeadadh de chlosleagan ar féidir teacht air trí chód QR sa leabhar féin.

## Féach freisin

* Greannáin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Catagóir:Aistriúcháin ón bhFraincis
Lánstad

Is éard is **lánstad** ann ná comhartha poncaíochta a úsáidtear chun críocha éagsúla, an chuid is mó go minic chun deireadh abairt fhógrach a mharcáil (chun é a idirdhealú ó cheist nó uaillbhreas).
## Stair
Eascraíonn an tsiombail lánstad as poncaíocht na Gréige a thug Arastafainéas ón Bhiosáint isteach sa 3ú haois RCR. Ina chóras, bhí sraith poncanna ar chinn ar chinn a n-ionad a gciall.
## Tagairtí
Catagóir:Poncaíocht
Catagóir:Poncaíocht na Sean-Ghréigise
Yakov Sverdlov

Bhí **Yakov Mikhailovich Sverdlov** (; 3 Meitheamh [O. S. 22 Bealtaine] 1885–16 Márta 1919) ina riarthóir de chuid an Pháirtí Boilséiveach agus ina chathaoirleach ar Lárchoiste Feidhmiúcháin na Rúise Uile ó 1919 go dtí an bhliain 1919. Uaireanta meastar gurb é an chéad cheann stáit den Aontas Sóivéadach é, cé nár bunaíodh é go dtí 1922, trí bliana i ndiaidh a bháis.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:Básanna i 1919
Catagóir:Boilséivigh
Catagóir:Ceannairí Cumannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Impireacht na Rúise
Catagóir:Polaiteoirí na Rúise
Catagóir:Réabhlóid na Rúise
Catagóir:Réabhlóidithe
Grúpa airile

Sa cheimic orgánach, is éard is **airil** ann ná aon fheidhmghrúpa nó aon mhalartaí a dhíorthaítear ó fháinne aramatach, hidreacarbón aramatach de ghnáth, amhail feinil agus naiftil. Úsáidtear “airil” ar mhaithe le giorrúchán nó ginearálú, agus úsáidtear “Ar” mar ionadchoinneálaí do ghrúpa airile i léaráidí de struchtúir cheimiceacha, ar aon dul leis an “R” a úsáidtear ar aon mhalartaí orgánach. Ní ceart “Ar” a mheascadh suas leis an tsiombail ar an dúil argón.

Is grúpa airile simplí í feinil (C6H5–), grúpa a dhíorthaítear ó bheinséin.

## Tagairtí

Catagóir:Ceimic orgánach
Lev Kamenev

Réabhlóidí Boilséiveach agus polaiteoir mór le rá Sóivéadach ab ea **Lev Borisovich Kamenev** (né **Rozenfeld**; 18 Iúil [O.S. 6 Iúil] 1883 – 25 Lúnasa 1936)

Rugadh Kamenev i Moscó do thuismitheoirí a raibh baint ag an mbeirt acu leis an bpolaitíocht réabhlóideach sna 1870idí. Chuaigh sé isteach i bPáirtí Sóisialta Daonlathach Lucht Oibre na Rúise i 1901 agus bhí sé gníomhach i Moscó agus i gCathair Pheadair. Ghlac sé páirt i Réabhlóid na Rúise sa bhliain 1905. Agus é ag athlonnú thar lear sa bhliain 1908, d'éirigh Kamenev ina bhall luath de na Boilséivigh agus ina dhlúth-chomhghleacaí le Vlaidímír Leinín a bhí ar deoraíocht. Sa bhliain 1914, gabhadh é ar fhilleadh go Cathair Pheadair dó agus cuireadh ar deoraíocht é chun na Sibéire. Bhí sé in ann filleadh i ndiaidh Réabhlóid Fheabhra na bliana 1917, rud a scrios Monarcacht na Sár. Sa bhliain 1917, d'fheidhmigh sé ar feadh tamaill ghairid mar chéad cheann stáit na Rúise Sóivéadaí. Níor aontaigh Kamenev le straitéis Leinín maidir le héirí amach armtha le linn Réabhlóid Dheireadh Fómhair ach mar sin féin d'fhan sé i bpost cumhachta tar éis thitim an Rialtais Shealadaigh. Sa bhliain 1919, toghadh é ina bhall iomlán den chéad Politburo.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1883
Catagóir:Básanna i 1936
Catagóir:Boilséivigh
Catagóir:Daoine as Moscó
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Fir
Catagóir:Impireacht na Rúise
Catagóir:Polaiteoirí na Rúise
Catagóir:Réabhlóidithe
Catagóir:Taidhleoirí Sóivéadach
Grigory Zinoviev

Ba pholaiteoir réabhlóideach agus Sóivéadach de chuid na Rúise é **Grigory Yevseyevich Zinoviev** (rugadh Ovsei-Gershon Aronovich Radomyslsky; 23 Meán Fómhair [OS 11 Meán Fómhair] 1883 – 25 Lúnasa 1936). An Sean-Bhoilséiveach, bhí Zinoviev ina dhuine suntasach i gceannas ar an Luath-Aontas Sóivéadach agus bhí sé ina chathaoirleach ar an Cumannach Idirnáisiúnta (Comintern) ó 1919 go 1926.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1883
Catagóir:Básanna i 1936
Catagóir:Boilséivigh
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Eagarthóirí
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Polaiteoirí na hÚcráine
Catagóir:Polaiteoirí na Rúise
Catagóir:Réabhlóid na Rúise
Catagóir:Réabhlóidithe
Karl Radek

Réabhlóidí agus scríbhneoir Rúiseach ab ea **Karl Berngardovich Radek** (; 31 Deireadh Fómhair 1885 – 19 Bealtaine 1939). Bhí sé gníomhach i ngluaiseachtaí daonlathacha sóisialta na Polainne agus na Gearmáine roimh an Chéad Chogadh Domhanda agus ina cheannaire Idirnáisiúnta Cumannach san Aontas Sóivéadach tar éis Réabhlóid na Rúise.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1939
Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:An Ostair-Ungáir
Catagóir:Boilséivigh
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh Ghearmánacha
Catagóir:Inimircigh
Catagóir:Iriseoirí Gearmánacha
Catagóir:Iriseoirí Rúiseacha
Catagóir:Polaiteoirí na Gearmáine
Catagóir:Polaiteoirí na Polainne
Catagóir:Polaiteoirí na Rúise
Catagóir:Réabhlóidithe
Catagóir:Scríbhneoirí Gearmáinise
Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha
Catagóir:Scríbhneoirí Ostaracha
Catagóir:Scríbhneoirí Polannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Rúiseacha
Catagóir:Taidhleoirí
Luke Littler

Imreoir dairteanna as Runcorn, Sasana, is ea **Luke Littler** (a rugadh sa bhliain 2007). Glacann sé páirt i bpríomhshraith na ndairteanna.

Baineadh éacht amach sna cluichí dairteanna nuair a d’éirigh le Littler áit a bhaint amach i gCluiche Ceannais Chraobh an Domhain i bPálás Alexandra i dtuaisceart Londan in 2024. Ba é an chéad uair riamh a bhí duine chomh óg chomh fada ar aghaidh sa chomórtas. Bhí Littler ag imirt i gcoinne Luke Humphries, a bhí sa triú háit i rangú Chorporáid Phroifisiúnta na nDairteanna. Ag an gcluiche ceannais, bhí Littler ceithre sheit go dhá sheit chun tosaigh ach fuair Humphries an lámh in uachtar air nuair a d’éirigh leis 7 seit go 4 sheit a aimsiú agus an comórtas a bhuachtaint. 

## Féach freisin

* Dairteanna

## Tagairtí

Catagóir:Dairteanna
Catagóir:Lucht spóirt na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Daoine a rugadh in 2007
Li Fanghua

Fisiceoir Síneach a rugadh i Hong Cong ab ea **Li Fanghua** ( 李方华; 6 Eanáir 1932 – 24 Eanáir 2020). Bhí sí ina ball d’Acadamh Eolaíochtaí na Síne, The World Academy of Sciences, agus International Union of Crystallography. Bhí sí ina stiúrthóir freisin ar Chumann Fisice na Síne agus ar Aontas Criostalagrafaíochta na Síne, agus ina heagarthóir ar Iris Chumann Leictreonmhicreascópacht na Síne, agus an iris *Acta Physica Sinica*.

Bhuaigh Li Gradam L’Oréal-UNESCO do Mhná san Eolaíocht sa bhliain 2003. Bhí Béarla, Fraincis, Gearmáinis, Seapáinis agus Rúisis líofa aici. 

## Beathaisnéis
### Luathbhlianta
Rugadh Li Fanghua i Hong Cong i 1932. Toisc go raibh a hathair ina chomhpháirtí gnó i Hong Cong, shocraigh sé i Hong Cong. Ghlac a athair Li Jiong páirt i Réabhlóid 1911 ina luathbhlianta agus bhí sé ina mhórghinearál ar Cheathrú Arm den Arm Réabhlóideach Náisiúnta.

* Sa bhliain 1937, tar éis Eachtra Dhroichead Marco Polo, d'fhonn ionróirí Seapánacha a sheachaint, d'aistrigh siad a dteaghlach go Contae Takhing, Cúige Guangdong.
* Sa bhliain 1938, ina n-aonar, thóg a máthair a deartháir ba shine, a deartháir níos óige agus Fanghua ar ais go Hong Cong ar mhaithe le léann a leanaí. Bliain amháin ina dhiaidh sin, bhog sí go Shang-hai lena comharsana. Trí bliana ina dhiaidh sin, bhog sí go teach a seanmháthar i mBéising. (Meánscoil Bhéising Uimh.56).
* Sa bhliain 1947, thóg a máthair í féin agus a deartháir níos óige ar ais go Guangzhou, agus shocraigh a hathair go rachadh sí isteach sa dara grád san mheánscoil Pei Dao.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2020
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Ban-eolaithe an 21ú haois
Catagóir:Fisiceoirí Síneacha
Catagóir:Gradaim L'Oréal-UNESCO do Bhuaiteoirí na mBan san Eolaíocht
Catagóir:Baill Acadamh Eolaíochtaí na Síne
Catagóir:Alumni Saint Petersburg State University
Catagóir:Alumni Ollscoil Sun Yat-sen
Catagóir:Comhaltaí TWAS
Catagóir:Alumni Ollscoil Wuhan
Catagóir:Ban-eolaithe Hong Cong
Catagóir:Fiseoirí Hong Cong
Catagóir:Eisimircigh Síneacha san Aontas Sóivéadach
Catagóir:Mná
Slán leis an gCeol

Scannán faisnéise faoi shaol Tony MacMahon, ceoltóir traidisiúnta Éireannach, is ea ***Slán leis an gCeol***. Ba é an scannánóir Éireannach Cathal Ó Cuaig a stiúir agus a léirigh an scannán.

Taispeánadh an scannán den chéad uair ag TradFest ar 26 Eanáir 2019, agus bhí Uachtarán na hÉireann Mícheál D. Ó hUigínn i láthair mar aoi oinigh. Ina dhiaidh sin bhí seisiún ceisteanna agus freagraí le Tony MacMahon agus Cathal Ó Cuaig, arna óstáil ag Tristan Rosenstock. Taispeánadh an scannán freisin ag Féile Scannán Idirnáisiúnta an Daingin ar 24 Márta 2019. Craoladh é ar theilifís den chéad uair ar RTÉ a hAon ar 28 Márta 2019.

Bhronn Féile na Meán Ceilteach an Gradam Torc as Feabhas sna hEalaíona air in 2020.

Chraol an cainéal Crótach HRT an scannán ar 14 Bealtaine 2021.  Ar 15 Meitheamh 2021, chraol an cainéal CRTVG sa Ghailís an scannán freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 2019
Catagóir:Scannáin faisnéise
DOI

Is éard is **Aitheantóir Oibiachta Digití** (**DOI**, ) aitheantóir nó hanla buan a úsáidtear chun réada éagsúla a shainaithint go huathúil, arna chaighdeánú ag Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán (ISO).

## Tagairtí

## Leabharliosta

* 

Catagóir:Líonraí ríomhaireachta
Catagóir:Caighdeáin idirnáisiúnta
Aonghas Caimbeul (Am Puilean)

Ba fhile Gaelach é **Aonghas Caimbeul** (9 Deireadh Fómhair 1903 – 28 Eanáir 1982), nó ***Am Puilean*** mar ab fhearr leis féin. Rugadh é i gceantar Nis, Leòdhas. Bhí mac eile sa chlann leis an ainm céanna, Aonghas, ach ba é a leasainm ná “Am Bocsair”.

Le linn an Dara Cogadh Domhanda, bhí sé ina phríosúnach sa Pholainn.

## Leabharliosta

* *Moll is Cruithneachd* (1972), cnuasach filíochta
* *Touching Many Reds* (1973), dírbheathaisnéis

## Naisc sheachtracha

* Bliain na nAmhrán BBC Scotland: Angus Campbell (Am Pulean)
* Hebridean Connections: Aonghas Caimbeul

Catagóir:Filí Gaelacha
Catagóir:Boird Ghaelacha
Catagóir:Daoine Albanacha
Aonghas MacEanruig

Ba thuairisceoir agus aisteoir as Àird_nam_Murchan é **Aonghas MacEanruig**.

Rugadh é sa bhliain 1866 agus bhí sé ina mhac léinn in Ollscoil Ghlaschú. Scríobh sé píosaí d’irisí Gaelacha, mar shampla An Ròsarnach, An_Solaraiche agus Na Duilleagan Gàidhlig. Bhí sé ina eagarthóir ar Alba ina shaol gearr. D’éag sé go tobann ar an 30 Deireadh Fómhair 1937 sa bhaile i nGlaschú. 

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha
Catagóir:Daoine Albanacha
Aonghas MacDhonnchaidh

Scríbhneoir Gaeilge ab ea **Aonghas MacDhonnchaidh** . Rugadh é i mBrecais, an tSrath san Eilean Sgitheanach, agus shocraigh sé síos i nGlaschú. Bhí a úrscéal *An tOgha Mór* (1913) ar cheann de na húrscéalta is luaithe sa Ghàidhlig. Bhí sé ina uachtarán ar An Comunn Gàidhealach ó 1922 go 1927.

Cuireadh é i mBrecais.

## Scríbhinní

* *An tUltach Mór, nó An Scéalaí ar Uilinn* (1913) - 
* *Children of the Fore-world* (1933) (aistí ar an saol cáiliúil Gaelach)
* *Oran na Céilidh* (1938) (amhráin agus bileoga ceoil)
* *The Hill of Seeing* (1940) (filíocht)

## Naisc sheachtracha

* TheModernNovel.org: Aonghas Robasdan
* SkyeLit.co.uk: ROBERTSON, Aonghas

Catagóir:Filí Albanacha
Catagóir:Filí Gaelacha
Ayo Edebiri

Is ban-aisteoir agus scríbhneoir teilifíse Meiriceánach í **Ayo Edebiri**, a rugadh 3 Deireadh Fómhair 1995 i mBostún, Massachusetts. Tá cáil bainte amach aici mar an carachtar *Sydney Adamu* ar an gclár teilifíse The Bear. 

## Scannánliosta

### Scannán

### Teilifís

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*  ar IMDb

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Niall Mac Eachmharcaigh

Is aisteoir Éireannach é **Niall Mac Eachmharcaigh**. Is é a dhéanann an pháirt John Joe Daly ar an sobaldráma Gaeilge *[[Ros na Rún]]* ar TG4.

Thosaigh sé ar a ghairm bheatha mar leideoir i 1973. Bhí páirt aige sa chlár Anois agus Arís (1980), agus sa tsraith C. U. Burn freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Éireannacha‎
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Muintir Ros na Rún
Catagóir:Fir
John William Seoighe

Bádóir mór le rá as Conamara agus duine de Sheoighigh Inis Bearachain ab ea **John William Seoighe** (1919–2015). Rugadh ar Inis an Ghainimh é, ach bhí sé ina chónaí in áiteanna éagsúla thar na blianta: Inis Bearachain, Bostún, Cathair na Gaillimhe, agus Ros a' Mhíl. Phós sé Bríd Ní Chonghaile (Bríd Joe Mhicil Hughie) as Inis Bearachain sa bhliain 1943.

Fear mór seoltóireachta a bhí ann, agus bhí an-taithí aige ar na báid thraidisiúnta ar a dtugtar húicéirí na Gaillimhe. Bhí baint aige le trádáil na móna go dtí Oileáin Árann agus Contae an Chláir. D'úsáid sé a bhád féin, *Bláth na hÓige*, chun an mhóin a sheachadadh, bád a rinne Máirtín Ó Cathasaigh as Maínis dá athair agus dá uncail, William agaus Máirtín Seoighe.

In agallamh ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, d’fhiafraigh an láithreoir Máirtín Tom Sheáinín a mheas ar an húicéir *Saint Patrick*. Dúirt John William, “Ligfeadh an taoille tuile ort a’ breathnú uirthi”, freagra a úsáidtear anois le cur síos a dhéanamh ar aon rud fíorálainn. Tá sé fós ceangailte leis an gcor cainte seo.

## Tagairtí

Catagóir:Bádóirí
Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna in 2015
Catagóir:Seoltóirí
Inis Bearachain

Is oileán i gContae na Gaillimhe é **Inis Bearachain** atá soir ó bhéal chuan Chill Chiaráin. Ceanglaíonn cabhsa saorga an t-oileán leis an mórthír, ach ní féidir é a úsáid ach le taoide an-íseal.

## Déimeagrafaic

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Inis an Ghainimh

Is oileán i gContae na Gaillimhe é **Inis an Ghainimh**. Tá sé suite go direach siar ó Leitir Móir agus thart ar leathmhíle ó thuaidh ó Inis Bearachain.

## Déimeagrafaic

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Joe Molloy

Sóisialaí agus feachtasóir ar son cearta phobal na Gaeltachta ab ea **Joe Molloy** (c.1934–2023). Ba as Corr na Móna i nDúiche Sheoigheach i dtuaisceart Chontae na Gaillimhe é, áit a raibh garáiste agus stáisiún peitril aige. Chaith sé tamall ag obair le Comhairle Contae na Gaillimhe ar bhóithre timpeall an chontae, ansin le Can-Erin Mining Company mar mhiandóir. Sna 1960idí, ghlac sé páirt i gCumann Cearta Sibhialta na Gaeltachta i gConamara, agus ina dhiaidh sin, in eagraíochtaí feachtasaíochta eile: Cumhacht, an National Land League, agus an People's Movement for Social Justice, grúpa a bunaíodh i 1982.

## Naisc Sheachtracha
* Joe Molloy ar TikTok

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Fir
Athsholáthar Mór

mion|athrú déimeagrafach sna Stáit Aontaithe, réamh-mheastacháin, US Census Bureau 2012 National Population Projections

Tháinig  **Teoiric an ‘Athsholáthair Mhóir’** () chun cinn sa Fhrainc sna 2010idí agus thar lear níos déanaí. 

Tháinig leabhar de chuid Renaud Camus, *Le Grand Remplacement*, amach sa bhliain 2011, ag maíomh go mbíonn daoine nár rugadh sa Fhrainc – ar nós daoine gorma, Moslamaigh, inimircigh, srl - a chur in áit daoine a rugadh ansin. Bhí Camus den bharúil gur chomhcheilg folaigh é. Thug sé an t-**'Athsholáthar Mór**' uirthi.

Tháinig an teoiric i réim sna Stáit Aontaithe nuair a toghadh Donald Trump. Mar shampla sa bhliain 2023, chreid os cionn 60% de vótóirí Trump go bhfuil na Daonlathaigh ag obair go dian chun daoine nár rugadh i Meiriceá  a chur in áit daoine a rugadh ansin.

## Féach freisin

* Pobalachas

* Polaitíocht na heite fhíordheise
* Forlámhas na ndaoine geala

## Tagairtí

Catagóir:Teoiricí
Catagóir:Comhchealga
Catagóir:Pobalachas
Catagóir:Polaitíocht na heite fhíordheise
Catagóir:Forlámhas na ndaoine geala
Treasa Ní Mhiolláin

Is amhránaí sean-nóis as An Sruthán in Inis Mór í **Treasa Ní Mhiolláin**. Bhuaigh sí Comórtas na mBan agus Corn Uí Riada ag Oireachtas na Gaeilge i 1972 leis na hamhráin “Cúirt Bhaile Nua” agus “Sagart na Cúile Báine”, agus bhuaigh sí Corn Uí Riada arís i 1979.  Bronnadh Gradam Shean-nós Cois Life uirthi sa bhliain 1996.

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine beo

Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Amhráin Thraidisiúnta)
Dara Bán Mac Donnchadha

Amhránaí sean-nóis Éireannach ab ea **Dara Bán Mac Donnchadha** (1939–2008). Rugadh agus tógadh ar an Aird Thoir, Carna, Contae na Gaillimhe é, ceantar clúiteach ó thaobh amhránaíochta traidisiúnta. Rugadh agus tógadh Joe Heaney sa teach béal dorais. Cuireadh a ainm os comhair an phobail den chéad uair sa bhliain 1985 nuair a chas sé amhrán ar an gclár *Casadh an tSúgáin* ar Raidió na Gaeltachta. Bronnadh Gradam Shean-nós Cois Life air i 1999, agus bhronn TG4 an gradam “Amhránaí na Bliana” air in 2007.

## Naisc sheachtracha
* Dara Bán ag casadh ''Róisín Dubh'' i 1987
* Gradam Ceoil TG4 2007
* Gearrscannán faoina shaol

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Básanna in 2008
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Mícheál Mháire an Ghabha Ó Ceannabháin

Amhránaí sean-nóis agus boscadóir as an Aird Thoir, Carna, Contae na Gaillimhe ab ea **Mícheál Mháire an Ghabha Ó Ceannabháin** (1936–2005), nó **Michael Mháire an Ghabha** mar ab fhearr aithne air.  Ba é an chéad duine ar bronnadh Gradam Shean-nós Cois Life air sa bhliain 1993, an bhliain chéanna a fuair sé an chéad áit i gComórtas na bhFear ag Oireachtas na Samhna. Bhuaigh sé Corn Tom Pháidín Tom sa Spidéal i lár na seachtóidí. Phós sé Nóra Ní Shúilleabháin as Loch Conaortha agus bhí naonúr clainne acu, iad go léir ceolmhar.

## Naisc sheachtracha
* Michael faoi agallamh ag Máirtín Tom Sheáinín

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Básanna in 2005
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Johnny Mháirtín Learaí Mac Donnchadha

Amhránaí sean-nóis as Leitreach Ard, Contae na Gaillimhe i ngar do Charna is ea **Johnny Mháirtín Learaí Mac Donnchadha** (a rugadh i 1937), nó **Johnny Mháirtín Learaí** mar is fearr aithne air.  Bhuaigh sé Corn Uí Riada ag Oireachtas na Samhna i gCorcaigh sa bhliain 1985. Níor ghlac sé páirt sa chomórtas ó shin. Tá roinnt amhrán de chuid Johnny Mháirtín Learaí ar fáil ar an dlúthdhiosca *Contae Mhuigheo* a chuir Cló Iar-Chonnacht amach i 1993.

## Naisc sheachtracha
* Scannán faisnéise in ómós do Johnny Mháirtín Learaí

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Máirtín Pheaits Ó Cualáin

Amhránaí sean-nóis as an Teach Mór, Indreabhán, Contae na Gaillimhe ab ea **Máirtín Pheaits Ó Cualáin** (1922–2013). Chaith sé tréimhse i mBaile Átha Cliath sna 1940idí ag obair le Bord na Móna i bPáirc an Fhionnuisce, agus b'annamh a chaill sé an tOireachtas lena linn sin. D'fhill sé ar Chonamara i 1957, phós sé Máire Ní Choisdealbha, agus thóg siad ochtar clainne. Glacann a mac Mícheál Ó Cualáin agus a n-iníon Caitlín Ní Chualáin páirt i gcomórtais amhránaíochta sean-nóis; thug Caitlín Corn Uí Riada léi in 2016.

Tá amhráin de chuid Máirtín Pheaits ar fáil ar an dlúthdhiosca *Traditional Songs From Connemara* a chuir Cló Iar-Chonnacht amach in 2002 nuair a bhí sé 80 bliain d'aois.

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Básanna in 2013
Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Tom Sailí Ó Flaithearta

Aisteoir Éireannach ab ea **Tom Sailí Ó Flaithearta** (1931 – 15 Aibreán 2021).

Rinne Ó Flaithearta páirt Cóilín Ó Catháin ar an sobaldráma Gaeilge, *[[Ros na Rún]]*. Ba as an gCeathrú Rua ó dhúchas é, agus thosaigh sé ag aisteoireacht sna 1960idí. Bhí páirt aige sa scannán *[[Poitín (scannán)|Poitín]]* i 1978, mar Marcus.

I measc na rólanna eile a bhí aige, bhí páirt aige sa ghearrscannán *Conneely’s Choice* a tháinig amach i 1992, agus rinne sé páirt Seáinín Liam sa scannán *[[Cré na Cille (scannán 2007)|Cré na Cille]]* in 2007.

Baineadh úsáid as a ghuth sna taifeadtaí de sheacht n-amhrán do pháistí ar an dlúthdhiosca a théann leis an leabhar *Gugalaí Gug*.

Sna 1950idí, bhunaigh sé Aisteoirí Loch Conaortha, agus sna 1960idí, ghlac sé páirt sa tsraith *[[Labhair Gaeilge Linn]]* ar RTÉ.

Is ball eile d'fhoireann *Ros na Rún* í a neacht, Fionnuala Ní Fhlatharta.

Fuair sé bás ar 15 Aibreán 2021. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Muintir Ros na Rún
Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Víosa Saoire Oibre na hAstráile

mion
Ceadaíonn an **Víosa Saoire Oibre** (subclass 417) de chuid na hAstráile  do 'dhaoine óga' (18-35 bliain d'aois), a bhfuil pas Éireannach acu, taisteal go dtí an Astráil agus oibriú ann ar feadh dhá bhliain.  Tugtar "**Saoirí oibre san Astrái**l" (Béarla: Working Holidays in Australia) ar an gclár.

### Coinníollacha
Is féidir obair shealadach nó ócáideach a aimsiú nuair a bhaineann tú an tír amach agus is féidir leat staidéar gearr a dhéanamh freisin fad a bhíonn tú ann.  Roimh iarratas a chur isteach, léigh na coinníollacha go cúramach.  Má tá daoine ag taisteal go príomha chun oibriú nó chun staidéar a dhéanamh, ba cheart víosaí eile a fhiosrú.

Má bhíonn duine ag obair i láthair réigiúnach san Astráil ar feadh thrí mhí leis an gcéad Víosa Shaoire Oibre, is féidir síneadh bliana a fháil ar an víosa sin faoi chúinsí áirithe..

#### Víosaí eile
Bíonn roghanna eile ann, mar shampla an Víosa Urraíochta Fostóra. Is víosa shealadach nó víosa bhuan an víosa seo. Tugann an víosa shealadach 457, cead d’fhostóirí oibrithe iasachta a fhostú le go líonfaí poist fhostaíochta oilte san Astráil.

Tá sé thar a bheith tábhachtach i gcónaí go mbeadh stádas dleathach ag daoine chomh fada agus a mhaireann siad san Astráil.

### Dálaí maireachtála
Bíonn éagsúlacht mhór costais ann maidir le cóiríocht a fháil, ag brath ar an áit ina mbíonn duine san Astráil. Bíonn lóistín sna cathracha móra ar nós Sydney, Perth agus Melbourne thar a bheith costasach. Agus uaireanta bíonn na hÉireannaigh báite i bpáipéarachas. Tromluí amach is amach is ea é ó thaobh maorlathais de do dhaoine áirithe.

Nuair a thagann daoine chun na tíre, ba chóir dóibh cuir isteach ar Uimhir Chomhaid Chánach (TFN) toisc go mbeidh a leithéid á lorg ag an bhfostóir. Téigh go dtí www.ato.gov.au chun eolas breise a lorg maidir leis an TFN a fháil

### Na hÉireannaigh san Astráil
Fuair níos mó ná 21,000 saoránach Éireannach Víosa 'Saoire Oibre'  idir mí Iúil 2022 agus mí na Bealtaine 2023 de réir figiúirí a d'fhoilsigh an Roinn Gnóthaí Baile san Astráil. Ní fhacthas an méid seo eisimirce ó ard an chúlaithe eacnamaíochta in 2008.  Le haghaidh comparáide, deonaíodh 11,077 víosa i rith na tréimhse céanna idir 2018 agus 2019, roimh na paindéime Covid-19.  Bíonn tuarastail níos airde agus caighdeán maireachtála níos fearr san Astráil ag mealladh daoine óga ó Éirinn.

## Féach freisin

* Víosa

## Naisc sheachtracha

* Ambasáid na hAstráile in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:An Astráil
Catagóir:Saoirí oibre
Catagóir:Saoirí
Catagóir:Víosaí
Catagóir:Obair
Pataigineas

Sa phaiteolaíocht, is éard is **pataigineas** ann ná an próiseas trína bhforbraíonn galar. Cuimsíonn sé fachtóirí a chabhraíonn le tosú an ghalair, chomh maith le fachtóirí a bhaineann lena dhul chun cinn agus lena chothabháil. Tagann an focal ón tSean-Ghréigis  πάθος (*pathos*) “fulaingt, galar”, agus γένεσις (*genesis*) “cruthú”.

## Tagairtí

Catagóir:Paiteolaíocht
Máire an Ghabha

Amhránaí sean-nóis as an Aird Thoir, Carna, Contae na Gaillimhe ab ea **Máire an Ghabha** (1905–1999), nó **Máire an Ghabha Uí Cheannabháin**. Phós sí Tomás Mhaidhc Ó Ceannabháin nuair a bhí sé naoi mbliana déag d'aois, agus thóg sí naonúr páistí, an t-amhránaí clúiteach Michael Mháire an Ghabha ina measc. Nuair a bhí sí amach sna blianta, mhúin sí amhráin do chlann a clainne, iad go léir ceolmhar.

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Básanna i 1999
Catagóir:Daoine a rugadh i 1905
Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha

File agus drámadóir Éireannach ab ea **Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha** (1930–2006). Thugtaí “Rí-Éigeas an Bhéil Bheo” air.

Rugadh in Indreabhán i gConamara é. Bhí an phríomhpháirt aige in *An Dochtúir Bréige* agus bhuaigh sé bonn óir as a chuid aisteoireachta le Taidhbhearc na Gaillimhe. Bhí spéis aige sa drámaíocht, agus thosaigh sé ag scríobh drámaí grinn. Tá an chuid is mó dá dhrámaí, inar ghlac sé an phríomhpháirt de ghnáth, bunaithe ar théamaí traidisiúnta.

## Leabharliosta

* *An Tincéara Buí*, 1962
* *Ortha na seirce*, 1968
* *Pionta Amháin Uisce*, 1978
* *Buille Faoi Thuairim Gabha*, 1987
* *An cruastóir agus An mhéar fhada*, 1995

## Tagairtí

Catagóir:Baill d'Aosdána
Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha
Catagóir:Básanna in 2006
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Drámadóirí Éireannacha
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Píopa (idirdhealú)

* Píopa (tobac): uirlis chun tobac a chaitheamh
* Píopa (infreastruchtúr): feadán trína ritheann uisce, gás, srl.

## Tagairtí

Catagóir:Idirdhealáin
Pithovirus sibericum

Is speiceas de víreas ollmhór é ***Pithovirus sibericum***, níos mó ná 0.5 micriméadar, a aimsíodh sa tSibéir in 2014. Ionfhabhtaíonn an víreas seo aiméibí den ghéineas *[[Amoeba]]*. Bheadh sé neamhdhíobhálach do dhaoine agus d'ainmhithe. Ó thaobh méide, tá a ghéanóm cosúil leis an ngéanóm a bhaineann le baictéir áirithe aitheanta. Tá níos mó ná 450 géin ann, ach, chun comparáid a dhéanamh, níl ach timpeall deich gcinn ag VEID.

Aonraíodh eiseamal inmharthana den víreas seo go luath sa bhliain 2014, ó chroíleacán oighir 30,000 bliain d’aois, a baineadh as talamh síorshioctha na Sibéire, an Rúis.
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Arctic zombie viruses in Siberia could spark terrifying new pandemic, scientists warn
Catagóir:An tSibéir
Catagóir:Nucleocytoviricota
Catagóir:An tSibéir
Catagóir:Eolaíocht sa Rúis
Evika Siliņa

Is Príomh-Aire na Laitvia í **Evika Siliņa**. Rugadh ar 3 Lúnasa 1975 í.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Laitviacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975