open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hafez

File Iaránach ba ea **Khwāja Shamsu d-Dīn Muhammad Hāfez-e Shīrāzī** (), nó **Hāfez** mar is fearr aithne air,. Níl mórán eolais againn ar a shaol, ach bhí tionchar ollmhór ag a shaothar ar litríocht, ar cheol, ar ealaíon agus ar challagrafaíocht lucht labhartha na Peirsise. Tá clú agus cáil air ar fud an domhain, go mór mhór i gcríocha na Peirsise san Iaráin, san Afganastáin agus sa Táidsíceastáin. Is iomaí finscéal a insítear faoi. Is iad téamaí an ghrá, an chreidimh agus an fhimíneachais is mó a fheictear i ndánta Hafiz.

## Íomhánna

File:Mohammad Shams al-Din Hafez.jpg|Hafez
File:Divan von Hafiz.jpg|Divan (bailiúchán dánta), 1585.
File:Thr muze art islam 17.jpg|Divan in iarsmalann náisiúnta na hIaráine
File:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke.jpg|*Hafis vor der Schenke*, Anselm Feuerbach, 1852
File:West-östlicher Divan (Goethe) - 26 - p.341.jpg|Johann Wolfgang von Goethe / leathanach teidil an West-Östlicher Divan / 1819 / Stuttgart / Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz, Beirlin
File:Hafez 880714 095.jpg|Tuama Hafez i Shiraz.



## Nótaí

## Foinsí
* Peter Avery, *The Collected Lyrics of Hafiz of Shiraz*, 603 p. (Archetype, Cambridge, UK, 2007). ISBN 1-901383-09-1 Translated from *Divān-e Hāfez*, Vol. 1, *The Lyrics (Ghazals)*, edited by Parviz Natel-Khanlari (Tehran, Iran, 1362 AH/1983-4).
* Parvin Loloi, *Hafiz, Master of Persian Poetry: A Critical Bibliography - English Translations Since the Eighteenth Century* (2004. I.B. Tauris)
* E.G. Browne. *Literary History of Persia*. (Four volumes, 2,256 pages, and twenty-five years in the writing). Reprint 1998. ISBN 0-7007-0406-X
* Will Durant, *The Reformation*. New York: Simon and Schuster, 1957
* Erkinov A. “Manuscripts of the works by classical Persian authors (Hāfiz, Jāmī, Bīdil): Quantitative Analysis of 17th-19th c. Central Asian Copies”. *Iran: Questions et connaissances. Actes du IVe Congrès Européen des études iraniennes organisé par la Societas Iranologica Europaea*, Paris, 6-10 Septembre 1999. vol. II: Périodes médiévale et moderne. [Cahiers de Studia Iranica. 26], M.Szuppe (ed.). Association pour l`avancement des études iraniennes-Peeters Press. Paris-Leiden, 2002, pp.&nbsp;213–228.
* Hafez. *The Green Sea of Heaven: Fifty ghazals from the Diwan of Hafiz.* Trans. Elizabeth T. Gray, Jr. White Cloud Press, 1995 ISBN 1-883991-06-4
* Hafez. *The Angels Knocking on the Tavern Door: Thirty Poems of Hafez.* Trans. Robert Bly and Leonard Lewisohn. HarperCollins, 2008, p.&nbsp;69. ISBN 978-0-06-113883-6
* Hafiz, *Divan-i-Hafiz*, translated by Henry Wiberforce-Clarke, Ibex Publishers, Inc., 2007. ISBN 0-936347-80-5
* 
* 
* Jan Rypka, *History of Iranian Literature*. Reidel Publishing Company. 1968. ISBN 90-277-0143-1

## Naisc
* Divan'' 
* Fall-e Hafez 
* Fale Hafez iPhone App
* raidió' 
* Hafiz, Shams al-Din Muhammad leis an Ollamh Iraj Bashiri, University of Minnesota
* [Hafez san ''[Encyclopædia Iranica]'']  (Columbia University).
* Divan-e-Hafez 
* [[Viktor Ullmann] "The Songbook of Hafis / Das Liederbuch des Hafis" ARBOS - Company for Music and Theatre]
* Leathanach Facebook
Pawtucket, Oileán Rhode

Is cathair de chuid stát Oileán Rhode, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Pawtucket**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 71,148 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Pawtucket suite i gContae Providence. Tá Donald R. Grebien ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1671.

## Comhchathracha

*  Belper, Sasana

## Naisc sheachtracha

* www.pawtucketri.com - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Bunaithe sna 1670í
Catagóir:Cathracha in Oileán Rhode
Catagóir:Contae Providence, Oileán Rhode
Hafiz

Is focal athbhríoch é *hafiz*
* Hafez - file Iaránach
* Hafiz (Córán) - duine a bhfuil an Córán ar eolas de ghlanmheabhair aige
Hafiz (Córán)

An duine a bhfuil an Córán ar eolas aige de ghlanmheabhraíocht, tugtar **hafiz** air. Is mór an t-éacht creidimh é don Mhoslamach an leabhar naofa a fhoghlaim ó thús go deireadh mar seo. 

Is é is brí leis an bhfocal *hafiz* ná garda nó cosantóir - cosantóir bhriathar Dé, mar sin. Creidtear go bhfuil na mílte, nó b'fhéidir na milliúin, acu ann. Bíonn, fiú, Moslamaigh atá dall ar fad ar an Araibis ag foghlaim an leagan Araibise den Chórán mar seo.

Catagóir:Ioslam
Nicolaas Bloembergen

Fisiceoir a rugadh i nDordrecht, na hOllainne is a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe ab ea **Nicolaas Bloembergen** (1920-2017). Rinne sé taighde bunúsach ar athshondas núicléach maighnéadach, feabhsú an mhéasair is an léasair, agus speictriméadaracht le léasair. 

Roinn sé Duais Nobel na Fisice  le Arthur Schawlaw is Kai Siegbahn i 1981 as a shaothar ar léasair.

## Féach freisin

* Fisiceoirí na hÍsiltíre

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Meiriceánacha
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Fisiceoirí na hÍsiltíre
Catagóir:Daoine a rugadh i 1920
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Fisice
Blonag

deas|250px|thumb|Blonag
Is éard is **blonag** ann ná saill a fhaightear ó mhuca, a úsáidtear go forleathan sa chócaireacht is an bhácáil. Baintear feidhm aisti freisin i ndéanamh cumhrán ar leith is ungthaí. Úsáidtear ola blonaige mar bhealadh agus i ndéanamh gallúnaí.

## Féach freisin
* Geir
* Saill

## Tagairtí
BMDP

Is éard is **BMDP** (*Bio-Medical Data Package*) ann ná pacáiste bogearraí ríomhaire, a saothraíodh ar dtús le haghaidh feidhmeanna sa mhíochaine, chun anailísí staitistiúla a dhéanamh. 
## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Bogearraí
*
Franz Boas

Antraipeolaí a rugadh i Minden na Gearmáine ab ea **Franz Boas** (9 Iúil 1858 – 21 Nollaig 1942). D'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe ó 1899, agus ba é treoraí na hantraipeolaíochta nua-aoisí sa tír sin. Leag sé a mhodh oibre amach sa bhailiúchán *Race, Language and Culture* (Cine, Teanga is Cultúr, 1940).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1858
Catagóir:Básanna i 1942
Catagóir:Antraipeolaithe
Bobchat

Ball oíchí de chlann na gcat, dúchasach do Mheiriceá Thuaidh. Cosúil le lincse bheag. Suas le 1 m ar fhad. Donn le spotaí dorcha, an t-eireaball an-ghearr. Áitríonn sé scrobarnach is foraois. Itheann sé éin, creimirí, coiníní, agus (sa gheimhreadh) fianna.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Luigi Boccherini

Cumadóir ceoil is dordveidhleadóir a rugadh i Lucca na hIodáile ab ea **Luigi Rudolfo Boccherini** (19 Feabhra 1743 – 28 Bealtaine 1805). Cáil air as a chuid ceol seomra, coinséartónna dordveidhle is sonáidí. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1743
Catagóir:Básanna i 1805
Catagóir:Ceoltóirí Iodálacha
Catagóir:Cumadóirí Iodálacha
Umberto Boccioni

mion|Umberto Boccioni, féinphortráid (1905)
Ealaíontóir is dealbhóir a rugadh i Reggio Calabria na hIodáile ab ea **Umberto Boccioni** (19 Deireadh Fómhair 1882 – 17 Lúnasa 1916). Treoraí is teoiricí scoil an todhchaíochais san ealaín a d'oibrigh i bPáras is sa Róimh (1898 – 1914). i Verona, san Iodáil a bhfuair sé bás. Scríobh sé scéal na gluaiseachta sin. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1882
Catagóir:Básanna i 1916
Catagóir:Péintéirí Iodálacha
Catagóir:Todhchaíochas
Bocsaeir

mion|clé|220px|Bocsaeir
Pór madra. An cholainn mór matánach, an ceann cruinn dlúth, na cluasa bog crochta, an soc gearr leathan, le gialla suntasacha is giall íochtarach starraiceach. Saothraíodh é ón tarbhghadhar sa Ghearmáin sa 19ú céad. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Bodhaire

Neamhábaltacht nó ábaltacht laghdaithe fuaimeanna seachtracha a aireachtáil. Tarlaíonn bodhaire sheolta nuair a bhíonn bac ar tharchur na fuaime ar feadh an chanáil sheachtrach cloisteála (mar gheall ar chéir sa chluas), nó de bharr mínormáltachtaí i dtiompán na cluaise nó cnámhóga na cluaise láir (mar gheall ar ionfhabhtú). Muna féidir le duine a bhfuil bodhaire sheolta air fuaim a aireachtáil, cloisfidh sé an fhuaim má aimplítear a dhóthain í. Tarlaíonn bodhaire chéadfainéarógach má bhíonn damáiste déanta don chochla, an néaróg aireachtála nó na láir aireachtála san inchinn. Sa chás seo is minic a bhíonn an laghdú san aireachtáil éagothrom ag gach minicíocht, agus nuair a aimplítear fuaim is minic a bhíonn sí díchumtha. Is féidir go dtarlóidh an bhodhaire seo mar thoradh ar dhrugaí áirithe, nochtadh iomarcach do thorann tionsclaíoch nó eile, nó mar phróiseas normálta aoisithe.

## Tagairtí


Catagóir:Míchumas
Catagóir:Neamhoird
Bogha (ceol)

deas|50px|thumb|Bogha
Uirlis chun gléasanna ceoil cosúil leis an veidhlín a sheinm, bata adhmaid is faid róin ceangailte idir an dá cheann. I mboghanna luatha bhíodh an bata cuartha amach ón rón, agus an rón i ngreim ag méara na tseinnteora chun é a choimeád rite. De réir a chéile rinneadh boghanna níos dírí chun an teannas sa rón a mhéadú, agus ó timpeall 1700 ar aghaidh dhéantaí an teannas a mhionathrú le cnó beag (teanntóir) ag ceann íochtarach an bhogha. Sa bhogha nua-aoiseach bíonn bata cuasach cnagtha go láidir, le cnó so-mhionathraithe, a thug an déantóir Francach boghanna François Tourte (1747-1838) chun foirfeachta is caighdeáin timpeall 1785. 

## Tagairtí
Bogha fada

deas|150px|thumb|Bogha fada
Bogha Sasanach le sáfach iúir nó leamhán 1.5 m ar fhad. Bhí sé in ann saighead a scaoileadh a threádh armúrphláta 360 m uaidh. I gceannas ar mhachaire an chatha ar feadh 200 bliain ó 1300 ar aghaidh, agus cinntitheach i gcathanna Créchy, Poitiers is Agincourt sa tréimhse sin.

## Tagairtí

Catagóir:Cogaíocht sa Mheán-Aois
Boghdóir (iasc)

Cuid mhaith iasc Áiseach, mara is fionnuisce atá in ann feithidí creiche a ruaigeadh nó a leagan síos le braonta nó scairdeanna uisce a chaitheamh ar a mbéil chomh fada amach le 3 m. Suas le 25 cm ar fhad.

## Tagairtí

Catagóir:Éisc
Boghdóireacht

deas|250px|thumb|Boghdóireacht
Úsáid an bhogha is na saighde, ceann de na hairm is luaithe a úsáideadh i gcathanna. Gur saothraíodh púdar gunna sa 14ú céad, ba é an boghdóir an duine ba chumasaí in arm ar bith.  

Chuaigh úsáid an bhogha i léig sa chogaíocht ansin, ach tháinig chun cinn mar spórt ag deireadh an 17ú céad.  

Bunaíodh bord stiúrtha an spóirt, an *Fédération Internationale de Tir à l'Arc* (Cónaidhm Idirnáisiúnta na Boghdóireachta) i 1931. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cogaíocht sa Mheán-Aois
Catagóir:Spórt
Catagóir:Spóirt Oilimpeacha
Bogheiteach

Iasc buntúsach fionnuisce a fhaightear in uisce cúil fiaileach in oirthear Mheiriceá Thuaidh is ea an **bogheiteach**. Feidhmíonn an bolg snámha mar scamhóg le húsáid a bhaint as ocsaigin an atmaisféir. Suas le 90 cm ar fhad, eite an droma fada, eite an eireabaill cruinn. 

## Tagairtí

Catagóir:Éisc
Günter Blobel

Micribhitheolaí ceallach a rugadh i Waltersdorf na Gearmáine ab ea **Günter Blobel** (21 Bealtaine 1936 - 18 Feabhra 2018). D'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe ó 1969 ar aghaidh. Fuair sé amach go bhfuil comharthaí intreacha ag próitéiní agus go rialaíonn siad seo a n-iompar is a suíomh sa chill. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis sa bhliain 1999 as. 

## Tagairtí

Catagóir:Bitheolaithe Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2018
Blitzkrieg

[250px|mionsamhail|deas|Saighdiúirí Gearmánacha i mbun cogaidh le linn [an Dara Cogadh Domhanda]]
"Cogadh tintrí" nó cogadh ar luas lasrach, is ea **Blitzkrieg**, beartaíocht cogaidh a d'úsáid arm na Gearmáine i 1939-1941, tancanna tapa is aerárthaigh fhadraonacha buamála ag obair i gcomhar. Rinne sé neamhaird den fhriotaíocht a bhí eagraithe ina sraitheanna os a gcomhair, agus dhírigh ar chúl a namhad. D'éirigh go maith leis ar dtús, gur éirigh leis na Comhghuaillithe beartaíocht chuí a eagrú ina choinne.
clé|mion

## Féach freisin

* An Blitz

## Tagairtí

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Naitsíochas
Catagóir:Cogaíocht
Boghta

deas|150px|thumb|Boghta easnach
San ailtireacht, is foirm stuach féintacaithe é **boghta** (Fraincis *voûte*, ón Iodáilis *volta*), déanta as cloch nó brící de ghnáth a chlúdaíonn spás le síleáil nó díon. Uaireanta déantar aithris air le hadhmad nó plástar. Mar is amhlaidh le háirse a thógáil, tá gá le tacaíocht shealadach agus fáinní  *voussoirs* á dtógáil agus na fáinní á gcur ina seasamh. Go dtí go bhfuil an *voussoir* uachtarach, an eochair, suite, níl an boghta féintacaithe. Sa chás go bhfaightear adhmad go héasca, cuirtear an tacaíocht shealadach seo ar fáil trí stuachreatlach ina bhfuil trus frámaithe le ceann leathchiorclach nó teascánach, a thacaíonn leis na *voussoirs* go dtí go gcríochnaítear fáinne na háirse ar fad. Tá  fíoraíochtaí éagsúla ann, ina measc an boghta cruinn, an crosbhoghta, an cruinneachánbhoghta, an feanbhoghta is an t-easnabhoghta.

## Cineálacha boghtaí
Tá boghtaí coirbéalta, le sraitheanna de chloch atá ceangailte go cothrománach, ar fáil ó aimsir réamhstairiúil; sa 14ú haois RCR ó Mhicéiné. Tógadh go réigiúnach iad go dtí an lá atá inniu ann.

Bhí fíorthógáil na mboghtaí, le clocha ceangailte go gathach, ar eolas cheana féin ag na hÉigiptigh agus na hAisiriaigh, agus thug na hÉatrúscaigh isteach i gcleachtas tógála an Iarthair é. D'fhorbair na Rómhánaigh go háirithe, agus thóg siad boghtaí bairille, trasbhoghtaí agus boghtaí cruinneachánacha. Tháinig roinnt samplaí den scoth slán sa Róimh, m.sh. an Paintéón agus Baisleac Maxentius.

Baineadh úsáid as boghtaí brící san Éigipt ó thús an 3ú mílaois RCR. a úsáideadh go forleathan agus ó dheireadh an 8ú haois RCR.

## Tagairtí

Catagóir:Áirsí agus boghtaí
Anchusa arvensis

Planda colgach bliantúil nó débhliantúil a fhásann suas le 50 cm ar airde is ea ***Anchusa arvensis***. Tugtar **boglas** air i nGaeilge. Dúchasach don Eoraip is an Áise. Na duilleoga caol leathfhada le himill chorracha. A bhláthú cornaithe. Na fíorbhláthanna 5 mm ar trastomhas, le feadán cuarach bán, liopaí geala gorma ag leathadh amach, is súil bhán.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Theobald Böhm

Fliúiteadóir is ceapadóir ceoil a rugadh i München na Gearmáine ab ea **Theobald Böhm** (9 Aibreán 1794 – 27 Samhain 1881). Bhunaigh sé monarcha ansin i 1828 chun fliúiteanna a dhéanamh. I 1847 dhear is tháirg sé fliúit d'ardchaighdeán fuaime le meicníocht chuí gléasanna. Ar an ngléas seo atá an fhliúit nua-aoiseach bunaithe. Cuirtear tréithe áirithe dá chóras i bhfeidhm sa chlairinéad freisin. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1794
Catagóir:Básanna i 1881
Catagóir:Cumadóirí Gearmánacha
Catagóir:Ceoltóirí Gearmánacha
Bogthaise

deas|200px|thumb|Bogthaise
An méid galuisce i sampla aeir, a scríobhtar de ghnáth mar bhogthaise choibhneasta nó dearbh-bhogthaise. 

Is í an dearbh-bhogthaise an mhais iomlán uisce i dtoirt aeir ar leith, i ngraim in aghaidh an cheintiméadair chiúbaigh (g cm-3). Is féidir le sampla aeir ag teocht ar leith is faoi bhrú ar leith uasmhéid ar leith uisce a chuimsiú, agus má bhíonn níos mó ná sin ann (an drúchtphointe) bíonn an t-aer sáithithe. 

Nuair a ardaítear an teocht, is féidir leis an sampla aeir sin tuilleadh uisce a ghabháil agus is mó a dhearbh-bhogthaise ansin.

## Féach freisin

* Taise

## Tagairtí

Catagóir:Uisce
Catagóir:Aeráid
Catagóir:Bogthaise agus taismhéadracht
Bogthaise choibhneasta

deas|150px|thumb|Bogthaise choibhneasta
Áirítear an bhogthaise choibhneasta ina chéatadán mar seo: ((an dearbh-bhogthaise ag an teocht)/(an dearbh-bhogthaise ag an drúchtphointe ag an teocht chéanna)) × 100. Nuair a bhíonn an t-aer lánsáithithe le galuisce, deirtear go bhfuil luach 100% ag an taise choibhneasta. Má bhíonn toirt aeir lánsáithithe ag teocht íseal ar dtús is má théitear an t-aer sin, ní bhíonn sé chomh sáithithe céanna agus laghdaíonn an taise choibhneasta dá réir. Má bhíonn an taise choibhneasta ard in aimsir the, bíonn sé míchompordach do dhuine de bhrí nach ngalaítear an t-allas air is ní fhaigheann sé aon fhuarú. 

## Tagairtí
Bóilíd

[mion|[Bóilíd Chelyabinsk|Bóilíd Chelyabinsk (2013)]]
Dreige atá lonrach thar an gcoitiantacht, nó caor thine, a phléascann san atmaisféar, is ea **bóilíd** (nó **sárbhóilíd** uaireanta). Déanann sí pléasc an-ghlórach. Uaireanta scaipeann treascarnach chlochach thar fhairsinge an-leathan ar Domhan.

## Féach Freisin

* Bóilíd Chelyabinsk (2013)
* Dreigeoidigh, dreigí agus dreigítí
* Dreige

## Tagairtí

Catagóir:Astaróidigh
Oestridae

Is fine d'feithidí Diptera iad na **Oestridae** Áirítear ar an ainmníocht cuileoga móra forleathan den chuid is mó, i réigiúin te agus measartha na cruinne. Is inseadáin mhamacha iad na larbhaí; bíonn cuid acu i gconair díleá a n-óstaigh, agus cuid eile ar lóistín faoin gcraiceann. Bíonn siad ag ithe na sreabhán a úscann amach as na fíocháin. Tochlaíonn na larbhaí aibí amach tríd an gcraiceann agus pupaíonn ar an talamh. Beireann an bhoiteog chaorach (Oestrus ovis) a huibheacha i bpolláirí na caorach, mar shampla. Is é an t-aon speiceas a sheadánaíonn go rialta ar dhaoine ná *Dermatobia hominis,* Speicis eile d'Oestridae, seadánaíonn siad ar bheostoc mar eallach agus caoirigh, chomh maith le hainmhithe fiáine ar nós eilifintí agus srónbheannaigh. Bíonn larbhaí cuid de na speicis seo freagrach as na galair miasis mar a thugtar orthu, nach bhfuil an-chontúirteach d'ainmhithe, ach díluachálann siad na craicne. Faightear iad i go leor codanna de réigiúin mheasartha, fhothrópaiceacha agus thrópaiceacha. Ba chúis lena gcuid nósanna maireachtála go leor ainmneacha ar nós  boiteoga, péarslaí, creabhair chapaill srl.

## An Fhine Oestridae
Sainmhínítear na Oestridae go ginearálta anois mar na hiarfhinte Oestridae, Cuterebridae, Gasterophilidae, agus Hypodermatidae mar fhofhinte.

Is fine laistigh den fhorfhine Oestroidea iad na Oestridae, mar aon leis na finte Calliphoridae, Mesembrinellidae, Mystacinobiidae, Polleniidae, Rhiniidae, Rhinophoridae, Sarcophagidae, Tachinidae, agus Ulurumyiidae.

As finte na gcuileog is cúis le miasis, cuimsíonn na hOestridae an cion is airde de speicis a maireann a larbhaí mar sheadáin éigeanta laistigh de choirp na mamach. Tá thart ar 150 speiceas ar eolas ar fud an domhain.  Is baill d'fhinte gaolmhara iad an chuid is mó de na speicis eile cuileoga a luaitear leis an ngalar miasis, mar shampla na carrchuileanna.
## Liosta Géineas
* géineas *[[Cephenemyia]]*
* géineas *[[Coboldia]]*
* géineas *[[Cuterebra]]*
* géineas *[[Dermatobia]]*
* géineas *[[Gasterophilus]]*
* géineas *[[Gedoelstia]]*
* géineas *[[Gyrostigma]]*
* géineas *[[Hypoderma]]*
* géineas *[[Kirkioestrus]]*
* géineas *[[Neocuterebra]]*
* géineas *[[Ochotonia]]*
* géineas *[[Oestroderma]]*
* géineas *[[Oestromyia]]*
* géineas *[[Oestrus (géineas)|Oestrus]]*
* géineas *[[Pallasiomyia]]*
* géineas *[[Pavlovskiata]]*
* géineas *[[Pharyngobolus]]*
* géineas *[[Pharyngomyia]]*
* géineas *[[Portschinskia]]*
* géineas *[[Przhevalskiana]]*
* géineas *[[Rhinoestrus]]*
* géineas *[[Ruttenia]]*
* géineas *[[Strobiloestrus]]*
* géineas *[[Suioestrus]]*
* géineas *[[Tracheomyia]]*}}

## Tagartí

## Tagairtí

Oestridae
Catagóir:Diptera
Catagóir:Cuileoga seadánacha
Catagóir:Tacsan le cur síos air in 1815
Boladh

deas|250px|thumb|Boladh
Déantar a bhrath nuair a luíonn móilíní ar chruthanna ar leith isteach i loig ar chruthanna ar leith sa tseicin mhúcasach bholtanach sa tsrón, mar eochair i nglas. Tá na láithreacha is loig ansin chun móilíní éagsúla a ghlacadh, agus néarchinn a spreagadh ansin chun a mbolaithe éagsúla ar leith a bhrath san inchinn.

## Tagairtí
Pieris brassicae

Is féileacán bán san fhine *Pieridae* é ***Pieris brassicae***, a dtugtar **bánóg mhór** air de ghnáth. Tá dlúthghaol idir an bhánóg mhór agus an bhánóg bheag (*Pieris rapae*). Sa chéim larbhach, maireann an chruimh (a dtugtar **bolb cabáiste** nó **péist cáil** uirthi) i gcoilíneacht lena siblínigh i bpuball síoda ar an bplanda. Uaireanta fágann na cruimheanna an puball agus déanann imirce i línte fada thar an talamh, srón le heireaball.

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Éabainnít

mion|Earraí déanta le héabainnít ón 19ú haois
Ábhar crua dubh is ea **éabainnít** a dhéantar trí rubar a bholcáiniú le tiúchan ard sulfair (timpeall 33%). Inslitheoir tábhachtach leictreach roimh theacht na n-ábhar sintéiseach nua-aoiseach.

## Tagairtí

Catagóir:Ábhair
Bolcáiniú

deas|200px|thumb|Bolcáiniú
Is éard atá i gceist le **bolcáiniú** ná modhnú airíonna rubair trí oibriú ceimiceach a dhéanamh air le sulfar (ach amháin rubair shintéiseacha áirithe). Cruthaíonn sé seo trasnaisc idir na macramóilíní rubair. Is féidir ceimiceáin eile a úsáid chun na himoibrithe seo a bhrostú. Próiseas é seo a d'fhionn Charles Goodyear i 1839. Feabhsaíonn sé an neart teanntachta, an leaisteachas, cruas an dromchla is a fhriotaíocht scríobtha.

## Tagairtí
Boiníotó aigéanach

Cineál beag tuinnín a bhíonn forleathan i bhfarraigí trópaiceacha is measartha gar go leor don chósta is ea an **boiníotó aigéanach**. Bíonn sé flúirseach go háitiúil, an-tábhachtach in iascaireachtaí tráchtála tuinnín is iascaireacht spóirt. Suas le 1 m ar fhad, an taobh uachtarach gorm, na taobhanna airgeadach le fadbhandaí dorcha.

## Tagairtí

Catagóir:Éisc
Bolgach bó

250px|mionsamhail|clé|Puchóidí ar iomarla bó
Galar víreasach eallaigh a chuireann tús le cloig shainiúla bheaga ar na siní. Bhain Jenner úsáid as a raibh sna cloig seo i 1798 chun daoine a vacsaíniú i gcoinne na bolgaí gaolmhaire daonna. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Galair víreasacha
Catagóir:Tréidliacht
Maighnéadón Bohr

Móimint mháighnéadach an leictreoin a fhaightear ó mheicnic chandamach choibhneasaíoch, ag glacadh an leictreoin mar phonc-cháithnín. 

Ainmnithe as Niels Bohr. Is é μB a shiombail. μB = e h/(2 π m), mar arb é e lucht an leictreoin, m mais an leictreoin, agus h tairiseach Planck. μB = 9.274 × 10-24 J T-1 (giúil in aghaidh an teisle). 

Bíonn luach na móiminte maighnéadaí a thomhaistear rud beag difriúil ón luach seo, a thairgeann gur gá ceartúcháin sa mheicnic chandamach. Sainmhínítear an maighnéatrón núicléach (μN) ar an dóigh chéanna, ach mais an phrótóin in ionad mais an leictreoin: μN = e h/(2 π mp) = 5.051 × 10-27 J T-1.

## Tagairtí

Catagóir:Fisic núicléach
Bolcánacht

300px|mionsamhail|deas|Teicteonaic phlátaí an Domhain
Tiomáineann an teas a ghintear taobh istigh de phláinéad nó gealach próisis a athchumann dromchla rinn na spéire an t-am ar fad. Is cruthú í **an bholcánacht** go bhfuil a leithéid ar siúl, brúchtadh gás te, deannaigh is carraigeacha trí scoilteanna i screamh sheachtrach rinn na spéire. Go ginearálta is amhlaidh a tharlaíonn comhiompar ábhair the go dtí an dromchla. Meath radaighníomhach is cúis leis an nginiúint teasa seo i gcroílár an phláinéid go bunúsach. Faightear bolcánacht ar Domhan, ar Thríotón, gealach de chuid Neiptiúin, agus ar Io, gealach de chuid Iúpatair. Measann réalteolaithe go bhfuil a leithéid ar siúl ar Véineas freisin.

## Tagairtí


Catagóir:Geolaíocht
Bolgán béice

mion|Spóir á scaoileadh as bolgán béice
Corpthoradh cruinn, sféarúil go minic, a bhíonn ar fhungais áirithe is ea **bolgán béice**. Faightear os cionn talún é. Fuasclaítear na spóir nuair a bhriseann balla an bholgáin. Tá roinnt speiceas i gceist, ach tá na fíorbholgán béice go léir sa roinn Basidiomycota.

## Tagairtí

Catagóir:Beacáin
Ludwig Boltzmann

Fisiceoir a rugadh i Vín ab ea **Ludwig Edouard Boltzmann** (20 Feabhra 1844 – 5 Meán Fómhair 1906). Chuidigh sé go mór le forbairt theoiric chinéiteach na ngás is na meicnice staitistiúla. Shaothraigh sé prionsabal chomhroinnt an fhuinnimh i ngás (a dtugtar *dlí Boltzmann* air), agus ainmníodh an tairiseach ''k'' sa phrionsabal seo as. Tagann a ainm isteach i ndlí Stefan-Boltzmann freisin, a chuireann síos ar radaíocht dúchoirp. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1844
Catagóir:Básanna i 1906
Catagóir:Fisiceoirí Ostaracha
Tairiseach Boltzmann

Tairiseach leis an tsiombail k in aonaid J K-1 (giúl in aghaidh an cheilvin), le luach 1.381 × 10-23 J K-1. Sainmhínítear é mar R/NA, mar arb é R tairiseach mólarach na ngás is NA tairiseach Avogadro. Tagann sé i gceist i staidéar ar airíonna staitistiúla na ngás, agus ainmníodh as Ludwig Boltzmann é.

## Tagairtí
Bongó (antalóp)

Antalóp le hadharca bíseacha atá dúchasach don Afraic mheánchiorclach is ea an **bongó**. Donn le stríoca tanaí bána ingearacha, ribí righne ingearacha ar feadh an dromlaigh, dhá spota bhána ar gach leiceann, líne bhán ag ceangal na súl. Áitríonn sé foraois dhlúth de ghnáth.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Alain Bombard

Lia is eolaí muirí a rugadh i bPáras ab ea **Alain Louis Bombard** (27 Deireadh Fómhair 1924 – 19 Iúil 2005). Sa bhliain 1952 rinne sé aistear mara aonair ar bháidín calaidh rubair, *l'Hérétique* (an tEiriceach), ó na hOileáin Chanáracha trasna an Aigéin Atlantaigh. Níor thóg sé aon bhia ná uisce, mar bhí faoi a thairiscint féin a chruthú gurbh fhéidir le duine longbhriste maireachtáil ar éisc, planctóin, uisce báistí is beagán sáile. Tháinig sé i dtír ar Bharbadós tar éis 65 lá. Rinne sé cur síos ar a aistear eipiciúil sa leabhar *Naufragé Volontaire* (Longbhriste go Deonach, 1953). In Toulon, i ndeisceart na Fraince, a bhfuair sé bás agus 80 bliain slánaithe aige.
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1924
Catagóir:Básanna in 2005
Catagóir:Lianna Francacha
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Hermann Bondi

Fisiceoir matamaiticiúil is réalteolaí a rugadh i Vín ab ea **Hermann Bondi** (1 Samhain 1919 – 10 Deireadh Fómhair 2005). Chaith sé tamall i ngéibhinn ar Oileán Mhanann agus i gCeanada mar eachtrannach namhad sa Dara Cogadh Domhanda. D'oibrigh sé sa Bhreatain agus fuair sé saoránacht Bhriotanach amach sa bhliain 1946. Thairg sé teoiric foistine na Cruinne.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna in 2005
Catagóir:Fisiceoirí Ostaracha
Catagóir:Fisiceoirí Briotanacha
Bonn (roth)

deas|250px|thumb|Bonn
Adhartán ciorclach a bhíonn greamaithe le fleasc rotha chun creathanna feithicle de bharr athruithe ar dhromchla an bhóthair a mhaolú is an t-aistear a dhéanamh compordach. Is boinn aeir an chuid is mó díobh anois, feadáin sholúbtha iontu agus iad séidthe is stalctha le haer faoi ardbhrú. I gcuid díobh bíonn feadán inmheánach. Déantar an chuid is mó de na boinn as cuingir chomhshuite de rubar, uigí (níolóin nó poileistear) is ceimiceáin eile. Cheap Robert William Thompson an bonn aeir agus fuair paitinn air i 1845. Ach lean boinn rubair sholadaigh go forleathan go dtí 1888 nuair a rinne John Boyd Dunlop boinn aeir a bhí cosúil le boinn an lae inniu, agus d'éirigh leis iad a úsáid go rathúil ar an rothar. 

## Tagairtí
Bonsaí

[mion|Coill bheag [leamhán ag fás i mbabhla bonsaí]]
Teicníocht chun plandaí a chur ó fhás ina bhfanann gach cuid díobh — na gais, na duilleoga is na bláthanna—i gcomhréir. Déantar é trí na plandaí a fhás i bpotaí beaga agus na fréamhacha a bhearradh go cúramach chun an fás a theorannú. Speisialtacht Sheapánach.

## Tagairtí
Bonn (matamaitic)

deas|150px|thumb|Bonn
Sa mhatamaitic, an uimhir a bhfuil córas na n-uimhreacha bunaithe uirthi, an uimhirbhonn. Na huimhreacha i ngnáthúsáid, is uimhreacha deachúla iad, ar bhonn 10 leis an 10 siombail 0-9. Sa chóras deachúil scríobhtar gach uimhir in iolraí de chumhachtaí 10, mar seo : 547 = 5 × 102 + 4 × 101 + 7 × 100 = 54710. Baintear feidhm as uimhreacha dénártha, ar bhonn a dó le dhá shiombail 0-1, i ríomhairí. 

## Tagairtí
Bonn (píosa miotail)

deas|200px|thumb|Bonn
Píosa miotail leata, i bhfoirm ciorcail, croise nó eile, le comhartha nó inscribhinn air, a bhuailtear nó a theilgtear chun eachtra nó ócáid a chomóradh, nó mar luach saothair ar éacht i gcogadh nó éigeandáil, spórt nó eachtra chultúrtha.

## Féach freisin

* Mona

## Tagairtí

Catagóir:Boinn
Catagóir:Duaiseanna
Catagóir:Mona
Catagóir:Dámhachtainí
Borrthonn

deas|250px|thumb|Borrthonn
Is éard is **borrthonn** (nó **bór**) ann ná tonn ard ghéar taoide i gcaol atá ag cúngú is ag éirí éadomhain de réir a chéile. Tá samplaí cáiliúla i gCaol Bhriostó Shasana agus Bá Fundy ar chósta thoir Cheanada. Bíonn an bhorrthonn cosúil le balla uisce, ardú an-tapa na farraige taobh thiar de is sruthanna an-tapa suas an abhainn.

## Tagairtí
Bóraihidríd

deas|150px|thumb|Bóraihidríd
Ainian a chuimsíonn bórón is hidrigin, go príomha BH4-. Is gníomhaí tábhachtach dí-ocsaídithe bóraihidríd sóidiam, NaBH4. 

## Tagairtí
Bóráin

deas|150px|thumb|Bóráin
Comhdhúile bóróin is hidrigine, arb é débhóráin, B2H6, an ceann is simplí. Comhdhúile ardfhuinnimh iad a úsáideadh mar bhreosla roicéad. Ocsaídítear iad go dtí aigéad bórach tríd an imoibriú B2H6 + 1½ O2 → 2 H3BO3. Tugtar *carbóráin* nó *carbabóráin* ar chomhdhúile ina bhfuil CH+ in ionad BH. 

## Tagairtí
Bórás

Na2B4O7.10 H2O, salann hiodráitithe aigéid bhóraigh, is ea **bórás**. Cruthaíonn bórás salainn dhothuaslagtha leis na hiain Ca2+ is Mg2+, agus mar sin tá sé an-áisiúil mar bhogthóir is glantóir uisce>. 
Is foinse thábhachtach bóróin é i bhfoirm níos lú hiodráitithe (le 4 H2O), agus  comhábhar bunúsach i ngloine bóraisiliceacáit (*Pyrex*). Baintear úsáid as mar fhlosc i gcursaí mianadóireachta agus d'fhéadfadh sé a bheith ina mhórfhoinse le haghaidh aigéid bhóraigh.

deas|250px|mion|clé|Bórás

## Tréithe
* Go hiondúil is ina bpriosrmaí rmóra gearra dea-fhorbartha a bhíonn na criostail, atá neamhdhaite, bán, scothbhuí nó scothghorm. Tá an bórás le fáil freisin faoi fhoirm chomhdhlúth chréúil, nó screamhach. 
* Cailleann na criostail uisce go réidh agus éiríonn siad bán. 
* Trédhearcach go tréshoilseach. Loinnir ghloiní. Bog, éadrom. Tuaslagann bórás in uisce; bíonn blas scothmhilis air. 
* An scoilteacht foirfe i dtreo amháin, maith sa treo eile. Briosc. Briseadh concóideach.

## Suíomhanna geografacha
mion|clé|333x333px|Loch Borax, California
Tá an bórás le fáil i lochanna sáile agus i loig shalainn i réigiúin fásaigh de thairbhe galú. Tá an bórás le fáil de ghnáth in éineacht le hailít.
Faightear criostail bóráis suas le 150mm (6") trasna sa láib ag Loch Borax agus i nGleann an Bháis, (California). Baintear bórás ar bhun tráchtála ag Loch Searles (CalIfornia).
Tá an bórás tearc san Eoraip taobh amuigh den Tuscáin (an Iodáil). 

## Tagairtí

Catagóir:Mianraí
Catagóir:Mianreolaíocht
Údarás Rialála Táirgí Sláinte

Comhlacht údarásach reachtúil chun sláinte an phobail is ainmhithe a chosaint is a fheabhsú trí leigheasra, feistí míochaine agus earraí cúram sláinte a rialú is a mhonatóiriú é an t**Údarás  Rialála Táirgí Sláinte** (nó Health Products Regulatory Authority).

I dteagmháil le heagraíochtaí den saghas céanna i dtíortha eile, agus comhlachtaí, le heolas a mhalartú.  

Cuireann sé eolas is comhairle ar na hábhair seo ar fáil do lucht míochaine is an pobal.

## Féach freisin

* Dáileadh cógaisíochta in Éirinn

## Nascanna Seachtracha
*Suíomh Gréasáin

## Tagairtí

Catagóir:Sláinte in Éirinn
Catagóir:Comhlachtaí Stáit in Éirinn
Catagóir:Gníomhaireachtaí Rialtas na hÉireann
Jules Bordet

Fiseolaí a rugadh i Soignies na Beilge ab ea **Jules Jean Baptiste Vincent Bordet** (13 Meitheamh 1870 – 6 Aibreán 1961). Sa bhliain 1906 d'fhionn sé an miocrób, cocabachaillín (ar tugadh *Bordetella* air) atá freagrach as an triuch. D'aithin sé na fachtóirí imdhíonacha i séiream na fola, agus d'fhionn ailéisín, gníomhaí frithbhaictéarach sa bhfuil a ghlacann páirt sa chóras imdhíonach. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1919.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Beathaisnéis Jules Bordet ag Institiúid Jules Bordet

Catagóir:Daoine a rugadh i 1870
Catagóir:Básanna i 1961
Catagóir:Fir
Catagóir:Bitheolaithe Beilgeacha
Catagóir:Fiseolaithe Beilgeacha
Catagóir:Muinteoirí Beilgeacha
Catagóir:Polaiteoirí na Beilge
Bópal

clé|250px|mion|Bópal
Cathair phlódaithe san India, áit ar sceith níos mó ná 30 tonna den cheimiceán nimhiúil meitilisicianáit i 1984 as monarcha Union Carbide ina ndéantaí feithidicídí. I bhfoirm gáis a bhí an t-ábhar tocsaineach seo, agus d'imoibrigh sé go fíochmhar le haon fhliuchras ar na hainniseoirí a tháinig i dteagmháil leis. Fuair níos mó ná 7,000 duine bás de bharr na tubaiste seo, leath díobh go luath ina dhiaidh. Le fada ina dhiaidh sin, níor cheap na saineolaithe go mbeadh iarmhairt an áir leath chomh huafásach is a bhí. Níor thuig siad gur féidir leis an meitilisicianáit treá go domhain sna fíocháin gan imoibriú is dochar a dhéanamh don dromchla amháin. Bhí na daoine a tháinig slán go díreach tar éis na tubaiste faoi léigear le blianta ag an iliomad galar marfach i ngach aon bhall dá gcolainn. Faoi seo táthar den tuairim gur féidir leis an tocsain seo ceangal a dhéanamh le glútaitíón, ceimiceán a chosnaíonn na scamhóga is fíocháin eile i gcoinne tocsainí, ach a d'iompair an tocsain seo go frithchosúil go domhain isteach sna fíocháin.

## Tagairtí

Catagóir:An India
Jesse Boot

Déantóir drugaí a rugadh i Nottingham Shasana ab ea **Jesse Boot** (2 Meitheamh 1850 – 13 Meitheamh 1931). D'oscail sé a chéad siopa cógasaíochta i 1877 a dhíol earraí ar scála an-mhór ar phraghsanna laghdaithe, agus a thug isteach an sreangshiopa nua-aoiseach.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1850
Catagóir:Básanna i 1931
Catagóir:Lucht gnó
Gutzon Borglum

mion|Dealbh an Ghinearál Philip Sheridan, saothar de chuid Borglum
Dealbhóir a rugadh i St. Charles, Idaho ab ea **John Gutzon de la Mothe Borglum** (25 Márta 1867 – 6 Márta 1941). Imircigh Mhormónta ón Danmhairg ab iad a thuismitheoirí. Bhain sé cáil as a shaothair ollmhóra, cosúil leis an dealbhóireacht cuimhneacháin náisiúnta ar Shliabh Rushmore.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1867
Catagóir:Básanna i 1941
Catagóir:Dealbhóirí Meiriceánacha
Max Born

Fisiceoir a rugadh i Wrocław na Polainne (Breslau na Prúise ag an am) ab ea **Max Born** (11 Nollaig 1882 – 5 Eanáir 1970).  

Roinn sé Duais Nobel na Fisice sa bhliain 1954 le Walter Bothe as a thaighde bunúsach ar mheicnic chandamach is airí déach an leictreoin mar cháithnín toinne, agus a mhíniú staitistiúil ar an tonnfheidhm. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1882
Catagóir:Básanna i 1970
Catagóir:Fisiceoirí Gearmánacha
Timthriall Born-Haber

Is timthriall fuinnimh é **timthriall Born-Haber**, bunaithe ar dhlí Hess, a thaispeánann an ceangal idir fuinneamh laitíse solaid ianaigh is a theas déanmhaíochta, i dtéarmaí airíonna na n-adamh aonarach. Ainmníodh é i ndiaidh an dá eolaí Gearmánacha Max Born agus Fritz Haber, a d’fhorbair é sa bhliain 1919. Rinne Kasimir Fajans é a fhoirmiú go neamhspleách freisin agus foilsíodh i gcomhthráth é san eagrán céanna den iris chéanna. 
Baineann an timthriall le comhdhúil ianach a fhoirmiú ó imoibriú miotail (go minic le dúile sa Ghrúpa I nó Ghrúpa II) le halaiginí nó le dúile neamh-mhiotalacha eile mar ocsaigin.

De bhrí go bhfuil an fuinneamh iomlán a ídítear i bpróiseas ar bith neamhspleách ar an gconair a leantar sa phróiseas, is féidir aon chainníocht anaithnid sa timthriall a dhéanamh amach más eol na cainníochtaí eile.

Baintear leas as timthriall Born-Haber chun eantalpacht laitíse a ríomh, trí chomparáid a dhéanamh idir an t-athrú caighdeánach eantalpachta ar fhoirmiú chomhdhúil ianach (ó na dúile) leis an eantalpacht a theastaíonn chun iain ghásacha a dhéanamh as na dúile.

Is é is eantalpacht laitíse ann ná an t-athrú eantalpachta nuair a chomhshóitear aon mhól de chomhdhúil ianach ina n-iain ghásacha (imoibriú intéirneach).
:Mar shampla; NaCl(s)→ Na+(g) + Cl–(g)

Is imoibriúchán intéirneachh é seo mar go bhfuil
fuinneamh de dhíth le fórsaí aomtha idir na hiain a shárú agus iad a dheighilt.
## Tagairtí

Catagóir: Ceimic sholadstaide
Catagóir: Teirmiceimic
Catagóir: Fritz Haber
Catagóir: 1916 san eolaíocht
Catagóir: 1916 sa Ghearmáin
Catagóir: Max Born
Thyrsites atun

300px|thumb|right|Áiteanna a bhfuil an snúc (Thyrsites atun) le fáil.

Spéiceas fada caol den ronnach nathartha is ea ***Thyrsites atun***. Tugtar **an snúc dúghorm** air i nGaeilge. Tá droim dúghorm air agus bolg airgeata. D’fhéadfadh sé a bheith chomh fada le 200 cm, cé nach bhfuil mórán snúc níos faide ná 75 cm. Sa Leathsféar Deisceartach atá sé le fáil agus maraítear é mar iasc tráchtála. Tugtar *baracútach* (“barracouta”) air san Astráiláise, cé nach bhfuil gaol aige leis an mbaracúdach.

Tá sé le fáil in aice le scairbheanna ilchríochacha nó timpeall oileán agus itheann sé crústaigh, ceifealapóid agus iasc beag ar nós ainseabhaithe agus pilséar. Bíonn snúic ina mbáire cois tóna nó sa mheánuisce, nó in aice barr uisce istoíche. Is fearr leis uisce atá idir 13&nbsp;°C agus 18&nbsp;°C. 

Tá an snúc le fáil amach ó chósta na Namaibe agus ó chósta chúigí na Rinne Thiar agus na Rinne Thuaidh san Afraic Theas. Thugadh na coilínigh Ollannacha a tháinig sa bhliain 1652 “zee snoek” (nathair mhara) air. Tá sé coitianta sna huiscí is fuaire den Leathsféar Deisceartach. 

## Tagairtí
* Thyrsites atun: Fishbase.org

* ITIS.gov - Thyrsites atun (Euphrasen, 1791)

## Féach freisin
* Bád cútach

Catagóir:Éisc
Naguib Mahfouz

Scríbhneoir Éigipteach ba ea Naguib Mahfouz (**نجيب محفوظ**). Rugadh Mahfouz i gcathair Chaireo sa bhliain 1911 agus is ann a cailleadh é sa bhliain 2006. 

## Saothar
Scríobh sé 34 úrscéal, breis is 350 gearrscéal, cúig dhráma agus a lán scripteanna scannán. Baineann cuid mhaith dá shaothar leis an bpolaitíocht agus leis an eiseachas. Is gnáthdhaoine ina gcónaí i gcathair Chaireo iad go leor dá charachtair, agus bíonn siad ag iarraidh déileáil le nua-aoisiú shochaí na hÉigipte. Ghnóthaigh sé Duais Nobel na Litríochta sa bhliain 1988.

thumb|Dealbh i gCaireo

## Tagairtí

## Naisc
* Alt faoi Naguib Mahfouz ar shuíomh na Duaise
* Duais Nobel
* Naguib Mahfouz sa Pegasos Author's Calendar 
* Naguib Mahfouz ag Cornell University
* Bás
* "Nobel Prize winner Naguib Mahfouz dies aged 94" 
* Sochraid
* Beathaisnéis agus leabharliosta 
* "L'hypothèse naturaliste zolienne dans l'oeuvre de Naguib Mahfouz"
* ''Islamica Magazine'' 
* "The Humanist in the Alleys" , Fouad Ajami, *[[The New Republic]]*, 2006
* naguibmahfouz.cfun.fr 
* Naguib Mahfouz's influence on Arabic Literature: In the Shadow of the Master, Qantara.de
* The 100th Anniversary of the Birth of Naguib Mahfouz: The Egyptian Seismograph , Qantara.de

## Leabharliosta
* Alamgir Hashmi, *The Worlds of Muslim Imagination* (1986); ISBN 0-00-500407-1
* Peled, Mattityahu, Religion, My Own : the Literary Works of Najib Mahfuz. – New Brunswick, N.J. : Transaction Books, cop. 1983
* Critical Perspectives on Naguib Mahfouz / edited by Trevor Le Gassick. – Washington, D.C. : Three Continents Press, cop. 1991
* Inānī, Rašīd al-, Naguib Mahfouz : the Pursuit of Meaning. – London : Routledge, 1993
* Naguib Mahfouz : from Regional Fame to Global Recognition / edited by Michael Beard and Adnan Haydar. – Syracuse, N.Y. : Syracuse University Press, 1993
* Moosa, Matti, The Early Novels of Naguib Mahfouz : Images of Modern Egypt. – Gainesville, Fla. : University Press of Florida, 1994

Catagóir:Scríbhneoirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna in 2006
An Sruth (Victoria)

Réimse contúirteach uisce in Victoria na hAstráile is ea **An Sruth** (“The Rip” nó “The Heads”) idir Port Phillip agus Caolas Bass. Is é an t-aon bhealach amháin é chun dul isteach in Port Phillip agus as sin go dtí Melbourne. Téann taoide láidir trí chuisle chaol idir an bhá agus an t-aigéan agus tá grinneall ard carraigeach ann. Ó thaobh na tíreolaíochta de, is é an réimse uisce é atá le fáil idir Rinn Nepean, Leathaill Shortland agus Rinn Lonsdale: is iad na háiteanna seo “Na Reanna”.

Tá an bealach isteach idir Rinn Lonsdale agus Rinn Rinn Nepean 3.5 km ar leithead, ach níl an leithead inseolta ach 1 km de dheasca na líonán a bhaineann leis na reanna. Tá ardchlár éadomhain laistigh de 800 méadar taobh amuigh de na Reanna agus tugtar Oitir an tSrutha air. Tá an t-uisce tríocha méadar ar doimhneacht taobh amuigh den ardchlár seo agus chomh domhain le nócha méadar ar doimhneacht taobh istigh de na Reanna. Tá contúirt ag baint leis an míchothroime seo agus le sruthanna taoide atá chomh luath le sé chnota. D’fhéadfadh doimhneacht an tSrutha a bheith idir céad méadar agus cúig mhéadar. 

thumb|deas|270px|Radharc ar an Sruth ó Rinn Lonsdale i dtreo Rinn Nepean

Is é Stáisiún Comharthaíochta Rinn Lonsdale a stiúrann teacht agus imeacht na long idir na Reanna. Ní ceadmhach do longa móra teacht isteach mura bhfuil píolóta cáilithe ar bord. Thosaigh an tseirbhís sa bhliain 1839: dhéanadh na píolótaí campáil ar an trá agus thugadh daoránaigh amach chun na long iad i mbáid mhíolta móra. Faoi láthair tá tríocha píolóta ann agus lainsí den saghas is nua acu.
Tá Solas Íseal Queenscliff (“an teach solais bán”) agus Solas Ard Queenscliff (“an teach solais dubh”) mar shoilse stiúrtha chun longa a thabhairt tríd an bpríomhchuisle, in éineacht le solas dearg Thúr Hume agus solas uaine Thúr Murray. 

## Nótaí

## Naisc
* Bád cútach

## Naisc sheachtrachaí
* An Sruth ar cheamara gréasáin 

Catagóir:Victoria (stát)
Catagóir:Uiscí
Alexander Borodin

Cumadóir ceoil is eolaí a rugadh i gCathair Pheadair ab ea **Alexander Porfiryevich Borodin** (12 Samhain 1833 – 27 Feabhra 1887). I measc a shaothar tá ceoldráma nár críochnaíodh, *Kniaz Igor* (An Prionsa Igor), ina bhfuil na damhsaí cáiliúla Polaiveitseacha, agus 3 shiansa.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1833
Catagóir:Básanna i 1887
Catagóir:Cumadóirí Rúiseacha
Catagóir:Ceimiceoirí Rúiseacha
Borógach

Is saghas mismíne atá dúchasach don Eoraip is an Mheánmhuir, ach a fhaightear i Meiriceá Thuaidh freisin, í **an bhorógach**. Na gais dreaptha mata-fhoirmithe, na duilleoga éadrom glas, na bláthanna liathchorcra. An boladh láidir, rud beag cosúil le miontas piobair. Úsáidtear in anraithí is búistí sa chistin é. Fástar uaireanta mar phlanda plásóige é. Moltar é, i bhfoirm tae chaoin spíosraithe, mar leigheas luibhe. Ach tá a chuid olaí nimhiúil agus féadfaidh siad a bheith marfach ach farasbarr de a ionghabháil. 

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Borradh stoirme

deas|300px|thumb|Borradh stoirme
Ardú leibhéal na farraige go háitiúil, nuair a bhíonn gaotha ag séideadh i dtreo an chladaigh agus laghdú brú san atmaisféar de bharr stoirme.  

Déantar an chuid is mó den dochar ó thuilte i stoirmeacha gaoithe, tíofúin is stoirmeacha móra eile trí bhorradh stoirme.  
clé|mion|
SLOSH run

## Tubaistí
* Ar feadh cóstaí na hIndia is na Síne, maraíodh na céadta míle mar gheall ar bhorrthaí stoirme. 
* Tharla an borradh is milltí sa taobh seo den Domhan sa Mhuir Thuaidh i ngeimhreadh 1953 nuair a d'éirigh leibhéal na farraige 3 m ar chósta na hOllainne. 
* Oíche na Gaoithe Móire in Éirinn: Ba spéirling a shéid trasna na hÉireann gan rabhadh an 6 Eanáir 1839 í. Fuair idir 250 agus 300 duine bás is cosúil. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Aimsir
Catagóir:Mara
Catagóir:Stoirmeacha
Borrphéist choise

Foirm choiteann den bhorrphéist ina gcuireann an fungas tús le tochas is scoilteadh sa chraiceann idir na méara coise is ar bhoinn na gcos. Faightear an t-ionfhabhtú ó linnte snámha is urláir cithfholcadán go minic. 

## Tagairtí

clé|250px|thumb|Borrphéist choise

Catagóir:Galair
Bosca dubh

deas|300px|thumb|Bosca dubh
Aonad iomlán i gcóras leictreonach nó ríomhaireachta nach gá don úsáideoir an ciorcad taobh istigh de a thuiscint go hiomlán. 

Tugtar an t-ainm céanna ar thaifeadán eitilte ar aerárthach. Bailíonn sé seo eolas ar fheidhmiú an aerárthaigh le linn na heitilte, agus is féidir úsáid a bhaint as chun na cúiseanna le tuairt eitleáin a dhéanamh amach. 

## Tagairtí

Catagóir:Leictreonaic
Catagóir:Ríomhaireacht
Carl Bosch

Ceimiceoir agus innealtóir Gearmánach ab ea **Carl Bosch** (27 Lúnasa 1874 – 26 Aibreán 1940), agus bhuaigh sé Duais Nobel na Ceimice. Bhí sé ina cheannródaí i réimse na ceimice tionsclaíche ardbhrú agus bhunaigh sé an ilchuideachta cheimiceach agus chógaisíochta *IG Farben*, a bhí tráth ar an cheann is mó ar domhan.
[clé|mion|[Músaem Charl Bosch inniu]]
## Beathaisnéis
thumb|left|Scair den IG Farbenindustrie AG, a eisíodh Meán Fómhair 1926; sínithe ag Carl Bosch mar chathaoirleach
### Luathbhlianta
Rugadh Carl Bosch i Köln do sholáthraí rathúil gáis agus pluiméireachta. Ba é Carl Friedrich Alexander Bosch (1843 -1904) a athair agus ba é Robert Bosch a uncail, a bhí i gceannas ar fhorbairt na spréachphlocóide agus a bhunaigh an chuideachta ilnáisiúnta Bosch. Rinne Carl, agus é ag iarraidh cinneadh a dhéanamh idir gairm sa mhiotaleolaíocht nó sa cheimic, staidéar ag an Königlich Technische Hochschule Charlottenburg (Ollscoil Theicniúil Bheirlín anois) agus Ollscoil Leipzig ó 1892 go 1898.
### Gairmréim
[thumb|300px|Pictiúr le [Hermann Groeber: *Der Aufsichtsrat der 1925 gegründeten I.G. Farben AG*, Carl Bosch agus Carl Duisberg (ag suí chun tosaigh), Edmund ter Meer (an tríú duine ar dheis le nuachtán)]]

D’fhreastail Carl Bosch ar Ollscoil Leipzig, agus seo an áit a ndearna sé staidéar faoi Johannes Wislicenus,  agus bhain sé a dhochtúireacht amach sa bhliain 1898 le haghaidh taighde sa cheimic orgánach. Tar éis dó imeacht sa bhliain 1899 ghlac sé post sa leibhéal iontrála ag BASF, an gnólacht ceimiceach agus ruaimneoireachta is mó sa Ghearmáin ag an am. Ó 1909 go dtí 1913 d’athraigh sé léiriú barrbhoird Fritz Haber ar mhodh chun nítrigine a fhostú ag baint úsáide as ceimic ardbhrú trí phróiseas Haber-Bosch chun níotráit shintéiseach a tháirgeadh, próiseas a bhfuil iliomad feidhmeanna tionsclaíochta aige chun éagsúlacht beagnach gan teorainn de chomhdhúile tionsclaíocha, earraí tomhaltóra agus táirgí tráchtála a dhéanamh. Ba é a phríomh-ionchur ná scála an phróisis a leathnú, rud a chuir ar chumas méideanna ollmhóra níotráite sintéiseacha a thairgeadh. Chun seo a bhaint amach, bhí air gléasra agus trealamh a thógáil a d'fheidhmeodh go héifeachtach faoi bhrúnna agus teochtaí arda gáis. Bhí Bosch freagrach freisin as catalaíoch níos praiticiúla a aimsiú ná an t-osmiam a bhí gann agus an úráiniam a bhí daor á úsáid ag Haber.[1]Ba é a phríomh-chion oibre ná scála an phróisis a leathnú, rud a chuir ar chumas táirgeadh tionsclaíoch méideanna ollmhóra níotráite sintéiseacha. Chun seo a dhéanamh, bhí air gléasra agus trealamh a thógáil a fheidhmeoidh go héifeachtach faoi bhrúnna arda gáis agus teochtaí arda.[lua ag teastáil] Bhí Bosch freagrach freisin as catalaíoch níos praiticiúla a aimsiú ná an oismiam gann agus an úráiniam costasach, a bhí in úsáid ag Haber.
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1874
Catagóir:Básanna i 1940
Catagóir:Ceimiceoirí Gearmánacha
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Ceimice
Staitistic Bose-Einstein

I meicnic chandamach staitistiúil, tuairisc ar bhailiúchán cuid mhór bósón neamhidirghníomhaithe. Ainmnithe as an bhfisiceoir Indiach Satyendra Nath Bose (1894-1974), a chomhoibrigh le hEinstein. Slonn atá i ndáileadh Bose-Einstein do rann an fhuinnimh i measc na mbósón, agus is suntasach go dtagann sé i bhfeidhm, mar shampla, le cur síos ar na fótóin i ngníomhú léasair, agus ar fhorshreabhacht héiliam leachtaigh.
## Féach freisin

## Tagairtí

 

*
Bóthar an tSíoda

deas|250px|thumb|Bóthar an tSíoda
Bealach (bealaí, le fírinne) ársa trádála ó oirthear na Síne go lár na hÁise is an Eoraip. Ón 2ú céad AD chuaigh an bealach is fearr eolas air ó chathair Xi'an thar cheann iartharach an Bhalla Mhóir, ag trasnú soir gaineamhlach iarthar na Síne roimh dhul trí cathair Kashi is thar teorainn (an lae inniu) isteach sa Chirgeastáin agus tríd an Táidsíceastáin, an Úisbéiceastáin, an Afganastáin, an Tuircméanastáin, an Iaráin (ainmneacha nárbh ann dóibh ag an am, ar ndóigh) is trí chathair Hamadān i dtreo Bhagdad, as sin chuig cósta thoir na Meánmhara, nó Iostanbúl i mblianta déanacha an Bhóthair. Mar mhalairt ar shíoda fuair an tSín fíonchaora, cadás, castáin inite, alfalfa is pomagrainítí. Scaip teicneolaíochtaí na Síneach i bpórú leamhan síoda, bruithniú iarainn, déanamh páipéir is uisciú soir don Eoraip ar feadh an Bhóthair. Thug an Bóthar an Búdachas don tSín. Bhí tionchar suntasach ag trádáil an tsíoda ar gheilleagar impireacht na Róimhe, mar dhéantaí íocaíocht le miotail luachmhara. Meastar go raibh cúlchiste óir na Síne níos mó faoi 10 AD ná Eoraip na Meánaoise. Is dócha gur chuir Bóthar an tSíoda le titim na Róimhe.

## Tagairtí
Walter Bothe

Fisiceoir Gearmánach a saolaíodh in Oranienburg ab ea **Walter Wilhelm Georg Bothe** (8 Eanáir 1891 – 8 Feabhra 1957). Rinne sé taighde ar fhuinneamh núicléach in Institiúid Taighde Leighis Max Planck i Heidelberg. Shaothraigh sé ionstraimí feabhsaithe, ag cur comhthitime san áireamh, chun cáithníní fonúicléacha a bhrath is a thomhas. Bhuaigh sé Duais Nobel na Fisice le Max Born i 1954 as an saothar seo. Fuair sé bás in Heidelberg.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1891
Catagóir:Básanna i 1957
Catagóir:Fisiceoirí Gearmánacha
Borráiste gorm

Is éard is **borráiste gorm** ann ná planda láidir bliantúil a fhásann 60 cm ar airde, cumhdaithe le ribí righne bána, dúchasach do lár na hEorpa is réigiún na Meánmhara. Na duilleoga garbh ubhchruthach. Na bláthanna 2 cm ar trastomhas, geal gorm cromtha, le 5 pheiteal spréite is antair dhubha. Saothraítear mar luibh é. Boladh cúcamair óna dhuilleoga brúite.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí