Tony O'Reilly

Fiontraí, piarda mór de chuid na nuachtán agus iarimreoir rugbaí ba ea **Tony O'Reilly** (7 Bealtaine 1936 – 18 Bealtaine 2024)  nó an **Ridire Anthony Joseph Francis O’Reilly**. Bhronn Ollscoil Bradford Ph.D ar O'Reilly sa mhargaíocht talmhaíochta in 1980, agus tugadh "**Dr. Tony O'Reilly**" go minic air i ndiaidh sin. Ba fear é a raibh mianach na fiontraíochta ann agus brá gill aige dá bharr, nó sin a chreid an pobal. Ní raibh sé chomh maith agus a bhíodh sé i gcúrsaí gnó sna 2000-20idí.

Bhí cáil air freisin as a chuid daonchairdis agus roimhe sin mar imreoir le foireann rugbaí na hÉireann idir 1955 agus 1970.

## Gnó
D'éirigh O'Reilly ina Uachtarán ar H. J. Heinz Company sna Stáit Aontaithe in 1973, agus ansin ina chathaoirleach domhanda ar an ollchomhlach bia. Bhí air dul faoi shúistí na scairshealbhóirí agus éirí as in 1998. 

Cheannaigh Tony O’Reilly an *[[Irish Independent|Independent]]* (INM) sa bhliain 1973. Fuair sé réidh leis an dearcadh coimeádach, an meon ‘déanfaidh-sé-cúis’ a bhí ann, spreag sé iomaíocht agus leag sé struchtúr gnó a bhfuil a rian fós le feiceáil go dtí an lá inniu ann. Ba é an *Independent* an custaiméir ba mhó fógraíocht ag RTÉ  ar feadh na mblianta. Ansin thriail O’Reilly é féin *[[Scéala Éireann]]* a cheannach, ach cuireadh srian air de bharr rialacha iomaíochta.  Bhí níos mó ná 70% de na meáin chlóite faoi smacht Nuachtáin an *Independent* agus O’Reilly tráth dá raibh agus níor thug nuachtáin O’Reilly aon aird ar an Ghaeilge, beag ná mór, nuair a bhí sé ar an stiúir.  Dúirt O’Reilly tráth go bhféadfadh bearna a bheith sa mhargadh ach nach gá go gciallódh sé sin go mbeadh margadh sa bhearna.

Bhí O'Reilly ina stiúrthóir ar an nGrúpa INM ó 1973 go dtí 2009, nuair a d'éirigh sé as mar phríomhfheidhmeannach. Bhí fáilte curtha ag duine de mhórscairshealbhóirí an chomhlachta, Denis O'Brien, roimh an scéal ag an am.

Bhunaigh Tony O’Reilly an comhlacht ola Atlantic Resources, níos déanaí Providence Resources, in 1991. Dhíol sé a leas mionlaigh sa chomhlacht in 2019. Arís is arís eile, bhí an comhlacht ag iarraidh comhpháirtí a mhealladh le dul i mbun druileála sa bhfarraige amach ó chósta na hÉireann.

Ba é an scairshealbhóir ba mhó, lena bhean, i gcomhlacht Waterford Wedgewood é ach bhain caillteanais ollmhóra dóibh sna 2000idí.

Thosaigh cluiche mór á imirt ag na O’Reillys sna 2000idí in iarracht na céadta milliún euro a bhí caillte acu ar Independent Newspapers agus Waterford Glass i measc  tograí eile le blianta anuas, d’fháil ar ais. Bhí ráflaí á scaipeadh fúthu go minic go raibh ola faighte acu amach ó chósta na hÉireann.

Bancbhriste in 2014-16, b'éigean do O'Reilly díolachán práinne a eagrú. In 2015, creidtear gur dhíol sé pictiúr le Jack B. Yeats de shaor báid as Carna ag ceant i Londain ar €600,000.

## Daonchairdeas
Bhí aithne ar O'Reilly mar dhuine de bhunaitheoirí an Ireland Fund, i dteannta Dan Rooney - fondúireacht a threoirigh luach na gcéadta milliúin i dtreo carthanais agus an próiseas síochána in Éirinn.

Mhaoinigh Tony O'Reilly an *John and Aileen O`Reilly Library* in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, O'Reilly Hall i gColáiste na hOllscoile, BÁC agus  O'Reilly Theater in Pittsburgh, Pennsylvania.
[clé|mion|[Croithlí i nGaeltacht Thír Chonaill]]

## Gaeilge
Ag deireadh na 1940idí, chaith an Raghallach ar a laghad bliain sa scoil i dTor gar do Chroithlí i nGaeltacht Thír Chonaill. Bhí a thuismitheoirí ag iarraidh go mbeadh Gaeilge ar a thoil aige, rud a bhí riachtanach ag an am dá mba mhian leat post a fháil sa státseirbhís. Bhí a athair, John O’Reilly, ag obair mar ard-chigire sa tseirbhís custaim ag an am agus bheartaigh sé a mhac a bhogadh ó Choláiste Belvedere i lár na hardchathrach go ceann de na háiteanna ba iargúlta sa tír ag an am. Fuair an Raghallach óg scoláireacht le híoc as a thréimhse i dTor.

Cceapadh an Raghallach  ar Chomhlacht Comhairleach na Gaeilge, a bunaíodh mar thoradh ar Pháipéar Bán an Rialtais in 1965 (ina réamhtheachta do Chomhairle na Gaeilge a rinne obair mhór taighde i ndeireadh na 1960idí).

Ní fios an raibh rath ar an oideachas Gaeltachta a fuair sé ar a chumas cainte i nGaeilge. Má bhí, is cinnte gur beag leas a bhain an Raghallach as an teanga sa saol poiblí níos déanaí.

## Pearsanta
Phós O'Reilly Susan M Cameron, banoidhre Astrálach, in 1962. Bhí seisear clainne orthu. 

Phós O'Reilly (55 ag an am) Chryss Goulandris (41 ag an am), banoidhre Meiriceánach*,* sna Bahámaí in 1991. Sna 2010idí, bhí siad ina gcónaí i gcaisleán sa Fhrainc.  Tháinig ailse chíche ar Goulandris ach fuair sí bás tobann mar sin féin in 2023, faoi chúinsí nár soiléiríodh, agus gan léiroidhrí seachas Tony O'Reilly, b'fhéidir.

Bhásaigh Tony O'Reilly in aois a ocht mbliana agus ceithre scór ar an 18 Bealtaine 2024.  Ina aitheasc  i Séipéal an Chroí Rónaofa i nDomhnach Broc, thug an tAthar Bruce Bradley le fios nach raibh náire riamh ar Tony O'Reilly faoin gcreideamh a bhí aige.

## Féach freisin

* Irish Independent

## Naisc sheachtracha

* Clár faisnéise RTÉ uair an chloig, "Tony O’Reilly: The Real Deal", 2015 (bronnadh Bonn Cré-Umha ag Gradaim Teilifíse & Scannánaíochta Fhéile Nua-Eabhrac ar David Murphy, Eagarthóir Gnó RTÉ, mar gheall ar an gclár).

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí rugbaí
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Fiontraithe
Catagóir:Lucht gnó na hÉireann
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
 
Catagóir:Daonchairde Éireannacha