open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inbhir Ùige

Tá **Inbhir Ùige**., príomhbhaile Ghallaibh, ar an taobh thuaidh na hAlban cúpla míle ó dheas ar Taigh Iain Ghròt. Sa bhliain 2020 bhí 6870 duine ina gcónaí anseo. 

Tógadh Caisteal Inbhir Ùige  (58°25′ 24.09 ″ N 3°4′ 53.91 ″ W) sa 12ú haois nuair a bhí Gallaibh mar chuid d'Iarlacht Orc na hIorua faoi rialtas Harald Maddadsson. Tá páirt den bhaile, "Pulteneytown", ina  limistéar caomhantais..

## An tsráid is giorra ar domhan
Sa bhliain 2006, dheimhnigh Guinness World Records gurb é Plás Ebenezer, nach bhfuil ach 2.06 m ar fhad agus nach bhfuil ach doras amháin aige, an tsráid is giorra ar domhan. Léiríodh Plás Ebenezer mar shráid oifigiúil sa bhliain 1887.
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Baile na Bruthaich

Is sráidbhaile suite i nGallaibh,  ar chósta thoir na hAlban, gar do Dhùn Bheathadh é **Baile na Bruthaich**, agus tá sé i Siorrachd Pheairt, ceann de chontaetha traidisiúnta na hAlban.
## Tagairt

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Bearghdal

Is sráidbhaile suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Bearghdal**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Pacific Ocean Blue

Is é ***Pacific Ocean Blue*** (ó bhliain 1977) an t-albam amháin ó Dennis Wilson, drumadóir ón mbanna ceoil Meiriceánach
na Beach Boys. Tá sé mar phriomh-amhránaí, drumadóir, agus seinnteoir pianó ar an albam seo, agus tá rac, ceol gaspal, pop, agus anamcheol i measc a chuid amhrán. Scríobh sé na hamhráin lena chara Gregg Jakobsen, a bhean chéile Karen Lamm, agus ceann amháin *River Song* lena dheartháir Carl.

Bhí Wilson ag obair ar a dara halbam *Bamboo* nuair a fuair sé bás ar 28 Nollag 1983, tar éis timpiste snámha amach ó chósta California.

## Traicliosta
Gach amhrán scríofa ag Dennis Wilson agus Greg Jakobsen, ach amháin nuair a thaispeántar.
### Taobh 1
# "River Song" (Dennis Wilson/Carl Wilson) - 3:44
# "What's Wrong" (D. Wilson/Gregg Jakobson/Michael Horn) - 2:22
# "Moonshine" - 2:27
# "Friday Night" - 3:09
# "Dreamer" - 4:22
# "Thoughts of You" (D. Wilson/Jim Dutch) - 3:02

### Taobh 2
# "Time" (D. Wilson/Karen Lamm-Wilson) - 3:31
# "You and I" (D. Wilson/Lamm-Wilson/Jakobson) - 3:25
# "Pacific Ocean Blues" (D. Wilson/Mike Love) - 2:39
# "Farewell My Friend" (D. Wilson) - 2:26
# "Rainbows" (D. Wilson/C. Wilson/Steve Kalinich) - 2:55
# "End of the Show" - 2:55

## Na Ceoltóirí
* Dennis Wilson
* Carli Munoz
* Carl Wilson
* Bruce Johnston
* Hal Blaine
* Chuck Domanico
* Ricky Fataar
* John Hanlon
* Gregg Jakobson
* James Jamerson
* Earle Mankey
* Dean Torrence
* Steven Moffitt
* Michael Andreas
* Lance Buller
* Sterling Smith
* Tommy Smith
* Dave Hessler
* Ed Carter
* Bobby Figueroa
* Wayne Tweed
* Manolo Badrena
* Janice Hubbard
* Bill Lamb
* Charles McCarthy
* Stephen Moffitt
* Eddie Tuleja
* Sid Sharp
* Alexander Hamilton's Double Rock Baptist Choir

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1977
Baile na Lochlannach

Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é **Baile na Lochlannach** (Béarla: * Oxmantown* nó *Oxmanstown*).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Am Bràigh Mòr

Is sráidbhaile suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, i dtuaisceart na hAlban, é **Am Bràigh Mòr**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Creideamh a’ bhata-bhuidhe

Ba leasainm ar an gcaoi a chuireadh na daoine Gaelach ar an bProtastúnachas ar fud na hOileáin Istigh, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é **Creideamh a’ bhata-bhuidhe**.
Bhí sé de nós ag sagart ó Chola na daoine áitiúla a thiomáint chun na heaglaise trí úsáid a bhaint as a mhaide siúil; deirtear mar sin gur thángadar faoi *Chreideamh a’ bhata-bhuidhe*.

Catagóir:Cola
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An Caol Arcach

Is caolas suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **an Caol Arcach**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
An t-Achadh

Is sráidbhaile ar an Cola, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain, é **an t-Achadh**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cola
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Ceann Loch Biorbhaidh

Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Ceann Loch Biorbhaidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Àirigh nan Gobhar

Is sráidbhaile ar an Chola, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é  **Áirigh nan Gobhar**.
Tá bád farantóireachta Chaledonian Mac a' Bhruthainn ag ceangal  Àirigh nan Gobhar le Tiriodh agus leis  an Òban. 
Tógadh an eaglais pharóiste ann sa bhliain 1907.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cola
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Cluain Saileach

Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath í **Cluain Saileach** (Béarla: *Clonsilla*). 

## Iompar

Tá trí stáisiún traenach suite i gCluain Saileach. Stáisiún Chluain Saileach a osclaíodh in 1848, Stáisiún Chúil Mhín a osclaíodh in 1990 agus Stáisiún Pháirc Hans a osclaíodh in 2013.

Freastalaíonn busanna Bhus Átha Cliath an 39, 39a agus 239 agus bus an 139 de chuid Go-Ahead Ireland ar an gceantar.

## Ionadaithe poiblí

Tá Cluain Saileach suite i limistéir Chomhairle Contae Fhine Gall ag an leibhéal rialtas áitiúil de. Tá sé mar chuid den dáilcheantar Baile Átha Cliath Thiar maidir le Dáil Éireann.

## Spóirt

* Club CLG Naomh Peregrine
* Club sacair Naomh Mochta
* Clonsilla Kenpo Karate

## Daoine aitheanta

* Glen Crowe
* Mark Kennedy
* Emma Ledden
* Thomas Luttrell

## Féach Freisin

* Cúil Mhín
* Páirc Hans
* Ongar
* Stáisiún Chúil Mhín
* Stáisiún Pháirc Hans
* Stáisiún Chluain Saileach

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Achadh nan Allt

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd, i dtuaisceart na hAlban, é **Achadh nan Allt** (Béarla: *Achanalt*).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Darndál

Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é **Darndál** (Béarla: *Darndale*). Bruachbhaile de chuid an Chúlóg is ea é.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Domhnach Cearna

Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é **Domhnach Cearna** (*Domhnach Cearnach* nó *Cearnaigh* uaireanta. Béarla: *Donnycarney* nó *Donnycarny *). Tá Beaumont, Ard Aidhin, Cill Easra, agus Marino in aice leis. Tá an staid spórt Páirc Parnell ann freisin. Tá Domhnach Cearna suite 5 chiliméadar ó lár na cathrach.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Gráinseach Ghormáin

Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é **Gráinseach Ghormáin** (Béarla: *Grangegorman*) áit a bhfuil Ollscoil Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath lonnaithe. Bhíodh ospidéal meabhairghalair lonnaithe ar a suíomh tráth. 

## Grianghraif eile



File:Technological University Dublin TUD, Grangegorman entrance (2022).jpg|Ollscoil Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath, Gráinseach Ghormáin
File:Grangegorman Luas Stop (2022).jpg|Stad Luas Ghráinseach Ghormáin
File:Dublin Institute of Technology, Grangegorman Campus.jpg|thumb|Ollscoil Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath
File:Rathdown Road Grangegorman bilingual sign (2002).jpg|thumb|Comhartha dátheangach Bhóthar Ráth an Dúin


## Féach Freisin

* Ollscoil Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath
* An Líne Uaine Líne Luas

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Seth MacFarlane

Is scríbhneoir scáileáin agus aisteoir Meiriceánach é **Seth Woodbury MacFarlane** (rugadh ar 26 Deireadh Fómhair, 1973 é).

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Séamas Ó Duibhir

Sagart Éireannach agus gníomhaí cultúrtha ba ea **an tAthair Séamas Ó Duibhir** (1895 – 1929). Bhíodh sé ar a dhícheall ag cur chúis na Gaeilge chun cinn in Melbourne sa chéad cuid den 20ú haois, obair a bhain go dlúth leis an tacaíocht a thug sé don phoblachtachas in Éirinn. 

## Saol san Astráil
Fuair an tAthair Séamas oiliúint mar shagart i Maigh Nuad agus oirníodh é sa bhliain 1919. Ba ghearr gur fhág sé Dúrlas Éile i gContae Thiobraid Árann chun an Astráil a bhaint amach. Tháinig sé chun Melbourne na hAstráile ar an *Orsova* sa bhliain 1920, agus bhí sé ina shagart cúnta i bhfobhailte Carlton, Coburg agus St Kilda Thoir. Ceapadh é mar shagart paróiste i mbaile tuaithe Trentham sa bhliain 1928.

### Conradh na Gaeilge
Bhí an tAthair Séamas ina uachtarán ar chraobh Mhic Shuibhne de Chonradh na Gaeilge in Melbourne, craobh a bunaíodh sa bhliain 1920 agus a ainmníodh as Traolach Mac Suibhne, Ard-Mhéara Chorcaí agus náisiúnach nótáilte. Ar 31 Deireadh Fómhair 1920, nuair a reáchtáil an chraobh a céad ócáid phoiblí, dúirt an tAthair Séamas in óráid gur chóir an cine Éireannach a “dhí-Shasanú”. 

Ba mhúinteoir Gaeilge é agus bhí bailiúchán breá leabhar Éireannach aige a raibh cuid mhaith leabhar Gaeilge ina measc. Tá cuid díobh i seilbh an Lárionaid Acadúil i gColáistí Newman agus St Mary’s, Ollscoil Melbourne, agus tá roinnt eile le fáil i Leabharlann Caroline Chisholm in Melbourne.

### Cúrsaí polaitíochta

Bhí sé ina eagarthóir ar an *Irish News*, iris phoblachtach in Melbourne ar tugadh *The Irish Nation* uirthi ina dhiaidh sin. Thaobhaigh sé féin agus an tArd-Easpag Daniel Mannix le hÉamon de Valera nuair a bhunaigh sé siúd agus daoine eile Fianna Fáil chun dul i mbun na polaitíochta.

## Bás
thumb|Páirc Alma, cuid de St Kilda Thoir mar a mbíodh an sagart óg ag obair.
Ar 4 Aibreán 1929 maraíodh an tAthair Séamas i dtimpiste bhóthair in Coburg. Bhí slua mór ar a shochraid, rud a thaispeáin an t-ardmheas a bhí air. Bhí ainm na díograise agus na neamhthoirtéise riamh air, agus dúirt an tArd-Easpag Mannix ag an am gur thogha sagairt é. 

## Féach freisin
* Noone, Val. *Hidden Ireland in Victoria*. Ballarat Heritage Services 2012. ISBN 978-1-876478-83-4

## Naisc
* An Ghaeilge san Astráil

* Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1895
Catagóir:Básanna i 1929
Will Sasso

Is fuirseoir agus aisteoir Ceanadach é **William** "**Will**" **Sasso**, a rugadh sa bhliain 1975.

Catagóir:fuirseoirí Ceanadacha
Catagóir:Aisteoirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Sean Hayes (aisteoir)

Is fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach é **Sean Patrick Hayes**, a rugadh ar an 26 Meitheamh 1970 i Chicago, Illinois.

## Tagairtí

Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Ongar

mion|280px|Cearnóg Ongar

Is ceantar suite i gCluain Saileach in Iarthuaisceart Bhaile Átha Cliath é **Ongar** (Béarla: *Ongar*). Tá an ceantar suite in aice le Páirc Hans agus Cluain Aodha agus níl sé i bhfad ó Bhaile Bhlainséir freisin.

Freastalaíonn busanna Bhus Átha Cliath an 39 agus 39a agus bus an 139 de chuid Go-Ahead Ireland ar an gceantar. Tá Stáisiún Pháirc Hans lonnaithe in aice leis an gceantar freisin.

## Rialú agus ionadaíocht áitiúil

Tá an ceantar mar chuid de "Toghlimistéar Áitiúil Ongar" i gComhairle Contae Fhine Gall agus tá sé suite i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Thiar. Is iad na comhairleoirí do Ongar idir 2024-2029 ná: Tom Kitt (Fianna Fáil), Kieran Dennison (Fine Gael), Angela Donnelly (Sinn Féin), Gerard Sheehan (Aontú) agus Tania Doyle (Neamhspleách).

## Féach freisin

* Cluain Saileach
* Stáisiún Pháirc Hans
* Comhairle Contae Fhine Gall

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Chris Diamantopoulos

Is fuirseoir agus aisteoir Ceanadach é **Christopher** "**Chris**" **Diamantopoulos**, a rugadh ar an 9 Bealtaine 1975 in Toronto, Ontario.

Catagóir:Fuirseoirí Ceanadacha
Catagóir:Aisteoirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
An Port Thoir

Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath é ** An Port Thoir** (Béarla: *East Wall*).

## Daoine cáiliúla

* Seán O'Casey Drámadóir.
* Liam Cunningham Aisteoir.
* Maureen O'Sullivan Iar-Teachta Dála Neamhspleách.
* Paul Donnelly Teachta Dála de chuid Shinn Féin do Bhaile Átha Cliath Thiar.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Cócaireacht na Seapáine

mion|275px|clé|Bia Seapánach: iasc, anraith ''miso'', rís, agus tae.
[mion|clé|240px|Cuid de ''[yakisoba* i [[Osaka]].]]
Is éard is *'cócaireacht na Seapáine''' ann ná an chócaireacht mar a dhéantar í go traidisiúnta sa tSeapáin .

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cultúr na Seapáine
Catagóir:Cócaireacht
Waiting for Godot

mion|clé|Póstaer
Is dráma leis an drámadóir Éireannach Samuel Beckett é **Waiting for Godot**, d'aistrigh Beckett féin é ón bhFraincis *En attendant Godot*. Léiríodh leagan Gaeilge *Ag Fanacht le Godot* sna blianta 1971 agus 1972, tá an leagan seo gan fhoilsiú fós.

## Saothair ghaolmhara

Scríobh Alan Titley dráma Gaeilge rathúil dar theideal ''Tagann Godot'' (*Clóchomhar*, 1991, ).

## Tagairtí

Catagóir:Drámaí
Catagóir:Drámaí Gaeilge
Catagóir:Samuel Beckett
Sráid an tSirriam

Is ceantar i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath í **Sráid an tSirriam** (Béarla: *Sheriff Street*). Cuimsíonn sé Sráid an tSirriam Íochtarach agus Sráid an tSirriam Uachtarach.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
UEFA Euro 2012

Tá an **2012 UEFA Craobhchomórtas na hEorpa**, nó **Euro 2012**, ar siúl faoi láthair, tá sé mar an 14ú Comhchomórtas na hEorpa. Tá foirne náisiúnta sacair na hEorpa ag glacadh páirte agus tá sé eagraithe ag UEFA. Tá sé ar siúil sa Pholainn agus san Úcráin idir 8 Meitheamh agus 1 Iúil 2012. Is é an chéad uair don chomórtas a bheith lonnaithe sna tíortha iúd. Tá 16 tír ag glacadh páirt ann. Rinne 51 tír iarracht cáiliú idir Samhain 2010 agus Deireadh Fómhair 2011. Tá 8 staid mar pháirc imeartha, 4 sa Pholainn agus 4 san Úcráin.

## Cluichí

### Babhta na ngrúpaí

#### Coinníollacha na ngrúpaí

Baineann FIFA úsáid as na coinníollacha seo a leanas le foirne a rangú;
# An méid pointí faighte ó na cluichí uilig sa ghrúpa
# An méid is mó pointí faighte i gcoinne na foirne lena bhfuil comhscór;
# Difríocht cúl níos fearr i gcoinne na foirne lena bhfuil comhscór;
# An méid is mó cúl faighte i gcoinne n foirne lena bhfuil comhscór;
# Difríocht cúl ó na cluichí uilig sa ghrúpa;
# An méid cúl faighte ag an bhfoireann sna cluichí uilig sa ghrúpa;
# Comhéifeacht foirne UEFA
# Iompar Cothrom na Féinne na bhfoirne
# Crannchor le coiste eagraithe FIFA.

#### Grúpa A

#### Grúpa B

#### Grúpa C

#### Grúpa D

### Babhtaí deiridh
Má chríochnaíonn aon chluiche sna babhtaí seo ar chomhscór, imreofar am breise; dhá leath 15 nóiméad. Má tá an cluiche fós ar chomhscór ina dhiaidh sin, socrófar an toradh le ciceanna pionóis. 

#### Cluichí Ceathrú Ceannais

21 Meitheamh, 2012

---------------------
22 Meitheamh, 2012

---------------------
23 Meitheamh, 2012

---------------------
24 Meitheamh, 2012

#### Cluichí leathcheannais

27 Meitheamh, 2012

---------------------
28 Meitheamh, 2012

#### Cluiche ceannais

1 Iúil, 2012

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Cairt Bhalla (Gaeilge) (le Club Chonradh na Gaeilge)

Catagóir:UEFA
Catagóir:Ilchomórtais sacair
Catagóir:Spórt i 2012
A' Mhòr-Choille

Is sráidbhaile suite i Cromba, Comhairle na Gàidhealtachd, é **a' Mhòr-Choille**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cromba
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Ashley Tisdale

Is ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í **Ashley Michelle Tisdale** (2 Iúil, 1985 a rugadh í). Is fearr aithne uirthi de bharr a ról mar Sharpay Evans sna scannáin *[[High School Musical]]* agus *[[Sharpay's Fabulous Adventure]]*

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Achadh Dhubhaird

Is sráidbhaile suite i Cromba, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Achadh Dhubhaird**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cromba
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Cromba (baile)

Is sráidbhaile suite in oirthear Ros agus Cromba, Comhairle na Gàidhealtachd in Albain é **Cromba**. Tá isteach is amach le 720 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Bun Ilidh

Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Bun Ilidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Stac Pollaidh

Is cnoc i gComhairle na Gàidhealtachd, Albain í **Stac Pollaidh**, atá suite sa Cataibh. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Cataibh
Achadh an Dùnaidh

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Achadh an Dùnaidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Aichilidh Bhuidhe

Is sráidbhaile san Chòigeach, in aice le Loch Bhraoin agus na h-Eileanan Samhraidh is ea **an Aichilidh Bhuidhe** neo **an Aichillidh Bhuidhe**. 

Tá an baile ar an **Wee Mad Road** atá anois mar chuid den NC500.

Tá Reiner Luyken, colúnaí in *Die Zeit* ina chónaí anseo agus scríobh sé alt faoi Albain san Aichillidh Bhuidhe. Scríobh sé freisin an leabhar *Schotten dicht* sa bhaile seo.

Rinneadh cuid den scannán *The Eagle* (2011), ina labhraítear roinnt Gaeilge, in aice leis an mbaile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Sibéal Ní Mhearáin

Gníomhaí de chuid Chonradh na Gaeilge i Melbourne na hAstráile ba ea **Sibéal Ní Mhearáin** (Béarla: **Elizabeth (Bessie) Marren**), bean éirimiúil a rinne mórán chun an teanga a chur chun cinn sa chéad chuid den 20ú haois. 

Rugadh í in Inis Ceithleann i gContae Fhear Manach. Oileadh í mar mhúinteoir agus tháinig sí chun na hAstráile sa bhliain 1912. Chuidigh sí le craobhacha den Chonradh a chur ar bun in Melbourne sna blianta 1912 agus 1920, agus deireadh sí amhráin Ghaeilge ag ceolchoirmeacha. Dúradh ina taobh go raibh sí “géarintinneach agus ceanntréan”

Ar 29 Lúnasa 1932 phós sí Arthur Calwell, comh-Chonraitheoir a raibh Gaeilge ar a thoil aige agus a mbeadh an-tábhacht leis feasta mar pholaiteoir. Sa bhliain 1933 bhunaigh siad an *Irish Review*, míosachán a bhain leis an Victorian Irish Association agus a thaobhaigh le Fianna Fáil, páirtí de Valera. Mhair an iris chomh fada leis an mbliain 1953. 

Ón mbliain 1921 nó thart air sin scríobhadh sí ailt don *Advocate*, nuachtán Caitliceach, agus bhí sí ina heagarthóir sóisialta ar an *Tribune*, nuachtán eile. Tamall ina dhiaidh sin chuaigh sí i mbun leathanach buanseasmhach do pháistí ar an nuachtán céanna. Cuireadh síos uirthi mar bhean rúndaingean agus scríbhneoir cumasach a raibh mórán léite aici agus a bhí an-eolach ar an stair. Bhí sí féin agus a fear céile ina gCaitlicigh dhílse agus deiridís an Choróin Mhuire i nGaeilge.

Bhí beirt chlainne ar an lánúin – Mary Elizabeth agus mac darbh ainm Arthur Andrew. Cailleadh eisean le hailse sa bhliain 1948 agus é aon bhliain déag d'aois. 

Cailleadh Sibéal sa bhliain 1981, ocht mbliana tar éis bhás a fir chéile. 

## Nótaí

## Tagairtí
* Noone, Val (2012). *Hidden Ireland in Victoria*. Ballarat Heritage Services. ISBN 978-1-876478-83-4

## Naisc

Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil

Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Daoine Astrálacha
Catagóir:Gaeilgeoirí
Beinn Mhór na Cóigich

Is sliabh in Albain í **Beinn Mhór na Cóigich**, atá suite sa Ros, Comhairle na Gàidhealtachd. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Gluaiseacht Rastafárach

deas|150px|thumb|Rastafárai, agus gruaig shúgánach á chaitheamh aige
Is éard atá i gceist leis an **ghluaiseacht Rastafárach**, nó **Rasta**, ná ghluaiseacht spioradálta a tháinig ar an bhfód in Iamáice le linn na 1930idí. Creideann an chuid is mó den lucht leanúna - ar a dtugtar *Rastaí* nó *Rastafáraithe* - gurb é Haile Selassie I, Impire na Aetóipe idir 1930 agus 1974, Dia ionchollaithe, an Dara hAidbhint nó athionchollú Íosa. Síolraíonn ainm na gluaiseachta ó *Ras Tafari*, is é sin "Diúc Tafari (ainm breithe Haile Selassie)". 

Dearbhaíonn na Rastafáraithe gur ionchollú eile é Haile Selassie I de Dia na Críostaíochta, ar a dtugtar *Jah*. Tógann siad seasamh láidir i gcoinne "na Bablóine", mar a thugann siad ar an domhan thiar, agus baintear feidhm spioradálta as caitheamh cannabais. Fógraítear an Afraic (*Síón*) mar áit bhreithe an chine dhaonna, agus tá aisdúichiú don ilchríoch siúd mar lár-théama acu. 

Ní reiligiún eagraithe atá i gceist, ach gluaiseacht agus idé-eolaíocht. Sa lá atá inniu ann, tá aithne ar an ghluaiseacht ar fud an domhain, buíochas le ceoltóirí reggae ar nós Bob Marley.

Catagóir:Iamáice
Catagóir:Reiligiún
An t-Achadh Garbh

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **an t-Achadh Garbh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Tomás Ó Cathaláin

Bhí **Tomás Ó Cathaláin** (Béarla: *Thomas Culhane*; 1891 – 1969) ar an mbeagán fíorscoláirí Gaeilge a bhí le fáil san Astráil sa chéad chuid den 20ú haois. Rugadh in Éirinn é agus chuir sé féin agus a bhean chéile fúthu in Melbourne, áit ar lean an Cathalánach air ag saothrú na teanga, ag déanamh taighde agus ag spreagadh daoine eile chun Gaeilge a úsáid. 

## Éire

Rugadh an Cathalánach sa Ghleann i gContae Luimnigh agus fuair sé a chuid oideachais i gColáiste Mhungairit, i gCliarscoil na Naomh Uile i mBaile Átha Cliath agus in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. 

Bhíodh sé ina thimire de chuid Chonradh na Gaeilge in iarthar Chontae Luimnigh agus i dtuaisceart Chontae Chiarraí. 

Cé go raibh sé ar a shuaimhneas san Astráil bhí saghas cumha air uaireanta i ndiaidh an bhaile agus aiféala air de bharr Éire a fhágáil.

## An Astráil

Tháinig sé féin agus a bhean chéile, Kathleen Naughton, chun na hAstráile sa bhliain 1927. Bhí MA sa Léann Ceilteach aige ach níor éirigh leis obair a fháil a bhí inchurtha lena n-oiliúint. Ar dtús chuaigh sé ag obair ar fheirm uncail Kathleen, ansin mar chléireach i monarcha lón cogaidh, ansin in oifig Standard Motors. 

Mar sin féin, lean sé gan stad den scoláireacht. Bhíodh sé ag scríobh chun scoláirí in Éirinn agus fuair irisí léinn le síntiús. Thugadh sé cainteanna don Melbourne Aisling Society agus scríobhadh ailt faoi stair na hÉireann don *Advocate*, nuachtán Caitliceach. 

Rinne sé speisialtacht de stair an Ghleanna, agus scaip sé toradh a chuid taighde sna litreacha a scríobhadh sé abhaile. 

## Caint agus comhrá

Thagadh Gaeilgeoirí agus cainteoirí dúchais le chéile ar an Domhnach i dteach an Chathalánaigh in Brunswick in Melbourne. Bhíodh idir Astrálaigh agus Éireannaigh ann. Ar na hÉireannaigh bhí an sóisialach Mícheál Ó Ceallacháin, oibrí fáin ó Oileáin Árann. Scríobh a dheirfiúr Máire Ní Cheallacháin *Gaeilge sa Bhaile, Irish at Home*, leabhar a raibh an oiread sin éilimh air in Éirinn, i Meiriceá agus san Astráil gurbh fhiú an dara heagrán a chur amach.

## Nótaí

## Le léamh

* Noone, Val. *Hidden Ireland in Victoria*. Ballarat Heritage Services 2012. ISBN 978-1-876478-83-4

## Naisc
Liosta stairiúil lucht Gaeilge san Astráil

Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Seán Clárach Mac Domhnaill

Is file Gaeilge Éireannach a bhí i **Seán Clárach Mac Domhnaill** as Ráth Luirc (1691–1754). Tugtar Príomhfhile na Mumhan air uaireanta. Is as *[[Mo Ghile Mear]]* is mó atá aithne air. 

## Féach freisin

* Aogán Ó Rathaille
* Piaras Feiritéar
* Dáibhí Ó Bruadair
* Cathal Buí Mac Giolla Ghunna
* Peadar Ó Doirnín
* Séamas Dall Mac Cuarta
* Art Mac Cumhaigh
* Brian Mac Giolla Phádraig
* Eoghan Rua Ó Súilleabháin

## Naisc
* Seán Clárach Mac Domhnaill ar ainm.ie (BEATHAISNÉISÍ GAEILGE)

Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1691
Catagóir:Básanna i 1754
Chris Pine

Is aisteoir Meiriceánach é **Chris Pine** a rugadh ar 26 Lúnasa 1980 i Los Angeles, California.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Meanjin

Iris liteartha Astrálach is ea ***Meanjin*** agus é ar na cinn is sine agus is tábhachtaí san Astráil. Tháinig an t-ainm – a fhuaimnítear mar *mí-*'an*'-jin* – ó fhocal Bundúchasach ar an áit a bhfuil Brisbane. 

Bhunaigh Clem Christesen *Meanjin* i Mí Nollag 1940. Foilsíodh é mar *Meanjin Papers* anuas go dtí an bhliain 1947, mar *Meanjin* idir na blianta 1947 agus 1960, mar *Meanjin Quarterly* idir na blianta 1961 agus 1976, agus mar *Meanjin* as sin amach.

D’aistrigh an iris go Melbourne sa bhliain 1945 agus foilsítear í anois faoi choimirce Ollscoil Melbourne.

## Ábhar agus údair

Foilsíonn *Meanjin* aistí, tráchtaireacht, filíocht, ficsean, cuimhní cinn agus úrscéalta grafacha. 

Bhí Clem Christesen ina eagarthóir ar an iris ar feadh ceithre bliana is tríocha agus d’fhoilsigh ábhar a léirigh leathantas smaointeoireachta a linne ar an litríocht, ar na healaíona eile agus ar ghnóthaí móra na ré sin. Foilsíodh saothar na scríbhneoirí Astrálacha is fearr ann agus saothar scríbhneoirí nótáilte eachtrannacha. Ar na scríbhneoirí Astrálacha tá Judith Wright, Kylie Tennant, Vance agus Nettie Palmer, A.D. Hope, Dymphna Cusack, Martin Boyd, Alan Marshall, Dorothy Hewett, Vincent Buckley, Patrick White, Gwen Harwood, David Malouf, Humphrey McQueen, Jack Hibberd, Roberta Sykes, Helen Garner, Alex Miller, Frank Moorhouse, Carmen Callil and Dorothy Porter. Ar na scríbhneoirí eachtrannacha tá Jean-Paul Sartre, Kurt Vonnegut, Arthur Miller, Anaïs Nin, Ezra Pound, Alexander Solzhenitsyn and Dylan Thomas. Lena chois sin bhí tús díospóireachta le fáil in *Meanjin* ar roinnt scéalta a cíoradh go mion ó shin.

## Eagarthóirí
* 1940 - 1974: Clem Christesen
* 1974 - 1982: Jim Davidson
* 1982 - 1987: Judith Brett
* 1987 - 1994: Jenny Lee
* 1994 - 1998: Christina Thompson
* 1998 - 2002: Stephanie Holt
* 2002 - 2008: Ian Britain
* 2008 – 2011: Sophie Cunningham
* 2011 to 2012: Sally Heath
* 2013 to 2015: Zora Sanders
* 2015 - Jonathan Green

## Eagarthóirí filíochta

* (Ní fios cén tréimhse) Coral Hull
* le linn na 1970idí: Kris Hemensley
* 1979 - 1982: Judith Rodriguez
* 1987 - 1994: Philip Mead 
* 1994 - 1997: Laurie Duggan
* 1998: Brian Henry
* 2000 - 2005: Peter Minter
*2005 - 2015: Judith Beveridge
*2015 - Bronwyn Lea

## Foinsí
* Strahan, Lynn. *Just City and The Mirrors: Meanjin Quarterly and the Intellectual Front, 1940-1965*. Melbourne: Oxford University press, 1984

* Lee, Jenny & Mead, Philip & Murnane, Gerald (eag.). *The Temperament of Generations: Fifty Years of Meanjin*. Melbourne: Meanjin/Melbourne University Press, 1990. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil ''Meanjin''

Catagóir:Tréimhseacháin Astrálacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha
Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Irisí liteartha
Catagóir:Irisí
Catagóir:Ráitheacháin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1940
Catagóir:Bunaithe sna 1940í
Clem Christesen

Bhunaigh **Clement Byrne Christesen** (1911–2003) *[[Meanjin]]*, iris liteartha Astrálach a bhfuil tábhacht ar leith léi ina tír féin. Ba é Christesen eagarthóir na hirise ón mbliain 1940 go dtí an bhliain 1974.

## Beatha

Rugadh Christesen Townsville, áit ar chaith sé a óige. Ba de shliocht Éireannach agus Danmhargach a athair Patrick, agus ba de shliocht Éireannach a mháthair den chuid is mó. D’aistrigh siad go Brisbane sa bhliain 1917, áit ar fhreastail Christesen ar Ollscoil Queensland.

Tar éis gur fhág sé an ollscoil chuaigh sé ag obair mar iriseoir don *Courier-Mail* in Brisbane agus don *Telegraph*, agus bhí sé ina oifigeach poiblíochta ag rialtas Queensland. Foilsíodh *[[Meanjin]]* den chéad uair sa bhliain 1940, nuair a tháinig Christesen ar ais ón iasacht. Nuair a tairgeadh tuarastal agus tacaíocht dó, d’aistrigh sé go dtí Ollscoil Melbourne sa bhliain 1945. D’éirigh sé as post an eagarthóra sa bhliain 1974. 

## Duaiseanna
Ghnóthaigh Christesen a lán duaiseanna lena linn. 

* Officer of the Order of British Empire, 1 Eanáir 1962, *In recognition of service to Australian literature*
* Medal of the Order of Australia, 26 Eanáir 2000, for *service to the development of Australian creative and critical writing as founder and editor of Meanjin Quarterly*
* Centenary Medal, 1 Eanáir 2001, for *service to Australian society and the humanities in writing and literature*

## Nótaí

## Tagairtí

* Lee, Jenny. ‘Clem Christesen and his Legacy,’ *Australian Literary Studies 2004*, Vol. 21, Issue 3, lgh 410–412

* Hergenhan, Laurie. ‘Clem Christesen (1911-2003),’ *Proceedings of the Australian Academy of the Humanities*, 2003, Vol. 28, lgh 45–46, eag. Bruce Bennett. Marrickville, NSW, Southwood Press. 

* Australian Honours http://www.itsanhonour.gov.au/honours/honour_roll/index.cfm  Aimsíodh ar 22 Meitheamh 2012.

Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha
Bad a' Chró

Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Bad a' Chró**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Ros
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Baile Dhubhthaich

Is baile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Baile Dhubhthaich**. Tá sé i dtuaisceart na hAlban ar an gcósta thoir. Tá 3,972 duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Ros
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Sgoraig

Is sráidbhaile i Ros, i gComhairle na Gàidhealtachd, é **Sgoraig**. Tá sé suite ar leithinis iargúlta ar an gcósta thiar thuaidh den tír. 

## Tagairtí

## Nasc Seachtrach
* www.scoraig.com - Suíomh mhuintir Sgoraig, arna rochtain ar 22-6-2012

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Ros
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Áth nan Ceann

Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd é **Áth nan Ceann**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Ros
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Leonhard Euler

Matamaiticeoir a rugadh i mBasel na hEilvéise ab ea **Leonhard Euler** (15 Aibreán 1707 – 18 Meán Fómhair 1783). Bunaitheoir na hardmhatamaitice, an chalcalais, na triantánachta, na matamaitice anailísí, agus na meicnice. A shaothar sa réalteolaíocht, an hidridinimic is an optaic suntasach freisin. Ainmnítear cothromóidí Euler-Lagrange agus foirmle Euler as. Chaith sé formhór a shaoil i mBerlin agus i gCathair Pheadair.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1707
Catagóir:Básanna i 1783
Catagóir:Fisiceoirí Eilvéiseacha
Catagóir:Matamaiticeoirí Eilvéiseacha
Beinn Uais

Is sliabh in Albain í **Beinn Uaish**, atá suite sa Ros, Comhairle na Gàidhealtachd.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Taylor Lautner

Is aisteoir Meiriceánach é **Taylor Lautner** a rugadh ar 11 Feabhra 1992 i Grand Rapids, Michigan.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Bealach na Bá

deas|250px|thumb|Bealach na Bá
Is mám suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Bealach na Bá**.

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Lámh-sgríobhainn Fheárnaig

Is lámhscríbhinn bainteach le Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Lámh-sgríobhainn Fheárnaig**.

Catagóir:Ros
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Paul Seevers

Iar-iománaí is ea **Paul Seevers** a rugadh i gContae Shligigh sa bhliain 1969. D'imir sé ar son a chontae le breis is fiche bliain. Scóráil sé 2-07 sa chluiche ceannais nuair a bhuaigh Sligeach an tSraith Náisiúnta Iomána Rannán 3 sa bhliain 2004 agus scóráil sé 1-04 nuair a bhuaigh Sligeach Corn Nicoláis Mhic Riocaird sa bhliain 2008 tar éis cluiche crua in aghaidh An Lú (3-19 - 3-10 an scór deiridh) i bPáirc an Chrócaigh. Bhuaigh sé trí bhonn Chorn an Iarnróid le Connacht chomh maith. 

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Iománaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine as Contae Shligigh
Catagóir:Daoine beo
Bucaidh

Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é **Bucaidh**.

## Tagairtí

]

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Mhoireibh
Creag Eileachaidh

Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh  é **Creag Eileachaidh**.
Tá an baile suite ag Comar Uisge Spè agus Abhainn Fhiodhaich. Tá sé suite ar ag chrosbhealach an A95 ó Bhaile Chè go hObar Lobhair agus an A941 ó Rathais go Baile nan Dubhach.. Is iad na comhordanáidí ata aige: 57° 29′ 25.84 ″ Thuaidh agus 3° 11′ 21.77 ″ Thiar.

Tá dhá dhrioglann ann agus tá an *Speyside Cooperage* ann. Tagann an fuisce cáiliúil *Glenfiddich*  ó Ghleann Fhiodhaich") atá gar don bhaile Obar Lobhair.

Ba é Thomas Telford a thóg Drochaid Chreag Eileachaidh sa bhliain 1812 -1814. Obair mhaith innealtóireachta a bhí sa droichead ag an am. Tá ríl faoin droichead seo ar a dtugtar *Craigellachie Bridge Strathspey Reel.*

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Mhoireibh
Baile nan Dubhach

Is buirg suite i gComhairle Mhoireibh é **Baile nan Dubhach**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Mhoireibh
Borrphéist

Is éard is **borrphéist** (*tinea*) ann ná míocóis cnis nó fungas a chúisíonn ionfhabhtú sa duine, i bpeataí agus in ainmhithe tí.

Tá cineálacha éagsúla borrphéiste ann, ina measc;

* borrphéist choise (*tinea pedis*)

## Tagairtí

Catagóir:Galair chnis
Catagóir:Galair
Catagóir:Péisteanna
Catagóir:Fungais
Catagóir:Ionfhabhtuithe
Inbhir Cuilinn

Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é **Inbhir Cuilinn**. Tá an baile suite ar chósta na Mara Thuaidh timpeall 32 ciliméadar siar ó Eilginn. Is iad a comhordanáidí ná; 57° 41′ 40.92 ″ Thuaidh agus 2° 48′ 54.9 ″ Thiar.
Deirtear gur cuireadh orgáin bhean chéile  Roibeard Brús ina sheanchill tar éis a báis i gCaisleán Uí Chuillinn.[4] Rinne Robert íocaíocht bhliantúil leis an sráidbhaile mar bhuíochas as cóireáil chorp a bhean chéile agus a fhilleadh ó dheas le haghaidh adhlactha.[5] Sa bhliain 2000, tugadh dúshlán don neamhíocaíocht a rinne an rialtas le déanaí ar an tsuim seo agus socraíodh ar fhabhar an tsráidbhaile .[ 6]
Sa bhliain 2001, bhí 1,327 duine ina gcónaí anseo.

Tá clú ar Inbhir Cuilinn mar gheall ar Brot Cuilinn (Béarla Gallda: *Cullen Skink*), brat traidisiúnta a dhéantar as cadóg, bainne, prátaí agus oinniúin.
## Naisc sheachtracha
*Inbhir Cuilinn, barrachd fiosrachaidh le dealbhan
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Mhoireibh
Aló

thumb|upright|Stórálann plandaí súmhara, ar nós an aló seo, uisce ina ramhardhuilleoga móra, ina ngais, nó ina bhfréamhacha, mar a thaispeántar sa scoilt seo de ramhardhuilleog aló. Ligeann sé seo dóibh marachtáil in aeráidí tur. thumb|upright|''Aloe Vossii''

Glaotar **aló** (nó **fóifíneach**; géineas *Aloe* as Laidin) ar ghéineas phlandaí, ina bhfuil timpeall 500 speiceas plandaí blátha súmhara. Is é an **t-aló íceach** (*Aloe vera* as Laidin — a chiallaíonn “an fíoraló”) an speiceas is cáiliúla. Géineas dúchasach don Afraic atá ann, agus is minic a fhaightear é i gCúige Rinne na hAfraice Theas, i sléibhte na hAfraice Trópaicí, agus i gceantair ghaolmhara ar nós Madagascar, Leithinis na hAraibe, nó ar oileáin na hAfraice.

## Úsáidí
Is minic a shaothraítear an t-aló mar phlanda maisiúcháin do gharraithe agus potaí araon. Úsáidtear an t-aló íceach ar dhaoine go hinmheánach agus go seachtrach, mar síltear go bhfuil araíonna leighis aici. Is féidir uachtar bog a dhéanamh den ghlóthach ina duilleoga a chneasaíonn dónna ar nós griandó. Freisin is féidir cineálacha gallúnaigh speisialta a dhéanamh astu.

## Speicis
Tá timpeall 400 speiceas den ghéineas *Aloe* ann. Samplaí ná:

## Mionfhíric
thumb|upright|Crann aló ar Stampa an Bhatúim ó 1919.
Bhí aló le fail ar stampaí 1919 sa Bhatúim, leath-féinrialtach den Ghrúis i réigiún deisceartach na Cugais.

## Íomhánna

File:Aloe aristata.jpg|Aló guaireach
File:Aloe_hereroensis_Auob_C15.JPG|*Aloe hereroensis*
File:Aloe_parvula.JPG|Aló bídeach
File:Aloe_saponaria_3.jpg|*Aloe_saponaria*
File:AloeSpeciosa.jpg|*Aloe speciosa*
File:Aloe_striatula_1.jpg|*Aloe striatula*
File:Aloe_rauhii.jpg|Aló Rauh


## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Àird Rosain

Sráidbhaile i Siorrachd Inbhir Àir, iardheisceart na hAlban is ea **Àird Rosain** (Béarla: *Ardrossan*).

Bíonn báid fharantóireachta ag dol idir Àird Rosain agus Tràigh a' Chaisteil agus Eilean Arainn, á n-oibriú ag Caledonian Mac a’ Bhriuthainn. Tá trí stáisiún traenach ann, Caladh Àird Rosain, Baile Àird Rosain, agus Tràigh a Deas Àird Rosain.

Is baile suite i gComhairle Siorrachd Àir a Tuath é **Àird Rosain**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Bailte Shiorrachd Inbhir Àir
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
La Mama Theatre (Melbourne)

Amharclann bheag is ea **La Mama Theatre** a bhfuil an-tábhacht léi i gcúrsaí drámaíochta san Astráil. Tá sí le fáil ag 205 Faraday St, Carlton (fo-bhaile de chuid Melbourne), Victoria. Cuireadh ar bun í ar 30 Iúil 1967 agus ó shin i leith tá sí ag léiriú drámaí nua neamhghnácha.

Betty Burstall a bhunaigh La Mama. Chuaigh sí féin agus a fear céile Tim Burstall go dtí Nua-Eabhrac sna seascaidí agus chuaigh an La MaMa Experimental Theatre Club i bhfeidhm go mór uirthi. Áit í a ligfeadh isteach ar chaoga ceint thú, áit a bhfeicfeá drámaí nua neamhfhoirmiúla idir mhaith agus olc. Bhí ardú meanman ag baint leis an obair ach ní raibh a leithéid le fáil in Melbourne. 

Chuaigh Betty chun cainte le lucht áitiúil drámaíochta faoi dhrámaí Astrálacha a léiriú ar bheagán costais agus shocraigh ar Carlton toisc gur cheantar beoga neamhghalánta lán de mhic léinn é agus rian an chultúir Iodálaigh air. Fuair sí foirgneamh dhá urlár a tógadh sa bhliain 1883 do Anthony Reuben Ford, clódóir, áit ilfheidhmiúil ar baineadh feidhm as ina dhiaidh sin mar mhonarcha buaitaisí, ceárta innealtóireachta leictrí agus monarcha fo-éadaí síoda. Anois tá sé liostáilte ar Chlár Oidhreachta Victoria.

Tionscadal gan bhrabach ba ea La Mama agus fáilte aige roimh dhrámaí úra trialacha. Is beag dráma Astrálach a bhí á léiriú ag an am, agus ba é an chéad cheann a bhí le feiceáil ann *Three Old Friends* (1967), dráma le Jack Hibberd. Léiríodh an dráma ba mhó clú dá chuid, *Dimboola*, ann sa bhliain 1969. 

D’eascair drámaíocht shainiúil Astrálach ó La Mama – drámaíocht a bhí fuinniúil, greannmhar, borb féin. Ní drámaí amháin a bhí ar siúl ann, ach saothair nua le cumadóirí, filí agus lucht scannánaíochta chomh maith. Tháinig daoine éirimiúla a d’fhágfadh a lorg ar a lán ealaíon san Astráil – drámadóirí, aisteoirí, stiúrthóirí, teicneoirí, ceoltóirí, lucht déanta scannán, filí, lucht grinn. Orthu bhí John Duigan, David Williamson, Barry Dickins, John Romeril, Judith Lucy agus Richard Frankland.

## Dóiteán agus atógáil
Ar an 19 Bealtaine 2018 rinne dóiteán an-dochar do La Mama. Táthar chun é a atógáil faoin mbliain 2021. Beidh an chuma chéanna ar an seanfhoirgneamh agus tógfar foirgneamh os a chomhair amach. Ní bheidh athrú ar an spás léirithe ná ar na sain-nithe a bhaineann leis (an staighre istigh, an chomhla agus an tinteán). Beidh an fhoireann riaracháin ag obair in áit ar leith.

## Tagairtí

## Le léamh
* Jones, Liz le Betty Burstall agus Helen Garner, *La Mama: History of a Theatre*. Penguin Books Australia, 1988

* Robertson, Tim, *[[The Pram Factory]]: The Australian Performing Group Recollected*. Melbourne University Press, 2001

## Naisc sheachtracha
* Suíomh La Mama

Catagóir:Amharclanna
Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha
Catagóir:Melbourne
Am Parbh

Is ceann tíre suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **am Parbh**.

## Tagairtí

Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Rathais

Is sráidbhaile suite i gComhairle Mhoireibh é **Rathais**. Bhí 1,061 duine ina gcónaí i Rathais sa bhliain 2022.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Mhoireibh
Inbhir Aora

Is sráidbhaile suite i Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Inbhir Aora**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An t-Òban

Is baile suite i Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain é **an t-Òban**. Tá 8,120 duine ina gcónaí ann ó cheann ceann na bliana, ach bíonn suas le 25,000 duine ag fanacht san Òban sa samhradh. Tá Gaeilge na hAlban ag 9.4% de mhuintir na háite.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* An t-Óban 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
A' Mhanachainn

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **a' Mhanachainn** (Béarla: *Beauly*, ón Fhraincis *beau lieu*).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Druim na Drochaid

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Druim na Drochaid**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Ceann Loch Gilb

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain, é **Ceann Loch Gilb**. Bunaíodh mar bhaile pleanáilte é sa bhliain 1790, i ndiaidh bóthar a thógáil ar an gcuid sin de leithinis Cinn Tíre idir Inbhir Aora agus Ceann Locha. Tá timpeall is 3,000 duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Inbhir Faragaig

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Inbhir Farragaig** nó **Inbhir Faragaig**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Contae Inbhear Nis
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Richard Matheson

Scríbhneoir agus scriptscríbhneoir Meiriceánach é **Richard Burton Matheson** a rugadh ar an 20 Feabhra, 1926 in Allendale, New Jersey. Bhásaigh sé an 23 Meitheamh, 2013. Throid sé sa Dara Cogadh Domhanda sula ndeachaigh sé i mbun pinn lena chuid a shaothrú. 

Scríobh sé scéalta ina measctar fantaisíocht, ficsean eolaíochta, agus sceimhle. Is é an saothar is clúití a tháinig óna pheann ná *I Am Legend*, a scannánaíodh cúpla uair agus a raibh an-tionchar aige ar sheánra an sceimhle.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2013
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine as New Jersey
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Ficsean eolaíochta
Catagóir:Ficsean Gotach
Catagóir:Ficsean stairiúil
Catagóir:Fir
Catagóir:Gearrscéalaithe Meiriceánacha
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha
Catagóir:Scoláirí
Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha
Duras

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Duras**.

## Féach freisin
* Dúras — áit lonnaithe i gContae Chorcaí

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Caisteal na Sróine

clé|250px|mion|Caisteal na Sróine
Is caisleán suite i gContae Inbhear Nis, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Caisteal na Sróine**.

Catagóir:Contae Inbhear Nis
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Na h-Eileanan Tarsainn

Is oileán iad **na h-Eileanan Tarsainn**, i gComhairle na Gàidhealtachd.

## Oileáin

* Canaigh
* Rúm
* Eige
* Eilean nam Muc

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Estadio José Rico Pérez

Staidium Sacair ata suite in Alicante, sa Spáinn is ea **Estadio José Rico Pérez**. Tógadh agus d'oscail é sa bhliain 1974.
Is é an pháirc bhaile don fhoireann sacair áitiúil Hercules é, agus sa bhliain 1982, imríodh trí chluiche i gCorn an Domhain, mar atá, An Pholainn v An Fhrainc (3-2), An Airgintín v El Salvador (2-0) agus An Airgintín v An Ungáir (4-1).

## Naisc sheachtracha
* Estadios de Espana 

## Tagairtí

Catagóir:Spórt sa Spáinn
Na Garbh Chríochan

Is ceantar suite i gContae Inbhear Nis, Comhairle na Gàidhealtachd, iad **na Garbh Chriochan**.

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
An Áird

Is ceantar suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **an Áird**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Eilean Áigeis

Is oileán é **Eilean Áigeis**, i gComhairle na Gàidhealtachd.

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
An Leargaidh Ghallda

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath, in iarthar na hAlban, é **an Leargaidh Ghallda** (Béarla: *Largs*).

Baile saoire cois farraige atá ann. Tá 11,291 duine ina gcónaí sa bhaile.

## Tagairtí
 

clé|mion|Príomhshráid an Leargaidh Ghallda
clé|250px|thumb|Babhta mhuintir Brisbane i reilig sa Leargaidh Ghallda

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
Cumnag

Is sráidbhaile suite in Inbhear Áir, in iardheisceart na hAlban, é **Cumnag**. Bhíodh mianaigh agus ceárta iarainn sa cheantar.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Siorrachd Àir an Ear
Cill Mhàrais

Is baile suite i gComhairle Siorrachd Àir an Ear é **Cill Mhàrais**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Siorrachd Àir an Ear
Loveless

Is é ***Loveless*** an dara halbam ón bhanna rac mhalartaigh My Bloody Valentine, a foilsíodh ar 4 Samhain 1991 ar Creation Records.

## Clár
Gach amhrán scríofa ag Kevin Shields mura ndeirtear a mhalairt.

# "Only Shallow" (Bilinda Butcher, Shields)&nbsp;– 4:17
# "Loomer" (Butcher, Shields)&nbsp;– 2:38
# "Touched" (Colm Ó Cíosóig)&nbsp;– 0:56
# "To Here Knows When" (Butcher, Shields)&nbsp;– 5:31
# "When You Sleep"&nbsp;– 4:11
# "I Only Said"&nbsp;– 5:34
# "Come in Alone"&nbsp;– 3:58
# "Sometimes"&nbsp;– 5:19
# "Blown a Wish" (Butcher, Shields)&nbsp;– 3:36
# "What You Want"&nbsp;– 5:33
# "Soon"&nbsp;– 6:58

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1991
Inbhir Àir

Is sráidbhaile suite in Inbhear Áir é **Inbhir Àir**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Inbhear Áir
Inbhir Uaraidh

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é **Inbhir Uaraidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Cala na Creige

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é **Cala na Creige**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Obar Phuill

Is sráidbhaile suite i Comhairle Shruighlea é **Obar Phuill** (Béarla: *Aberfoyle*). Tá an baile suite timpeall 43 ciliméadar siar ó thuaidh ó Ghlaschú (Gaeilge na hAlban:*Glaschu*), ag bun na Creige Móire (Gaeilge na hAlban:*A' Chreag Mhór *). Is cuid de Loch Laomainn agus de Phàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròisichean é. Is iad seo a chomhordanáidí: 56 ° 10 ′ 52.32 ″ ó thuaidh agus 4 ° 23 ′ 15.72 ″ Thiar.

Rugadh an tUrramach Robert Kirk in Obar Phuill sa bhliain 1644. Ba é an chéad duine a d’aistrigh Leabhar na Salm go Gaeilge na hAlban.

D'fhás cáil an bhaile do thurasóirí, nuair a d’fhoilsigh Sir Walter Scott a dhán cáiliúil: *The Lady of the Lake* sa bhliain 1810. Insíonn rainn an dáin faoi bhóidheacht Loch Ceiteirein, in aice le hObar Phuille.
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Obar Phuill aig ''Undiscovered Scotland'' 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shruighlea
Dùn Phàrlain

Is baile suite i bhFìobha é **Dún Phárlain**.

## Ceantair
* Dubh Loch

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Fìobha
Clochán coirceogach

deas|250px|thumb|Clochán
Is éard is **clochán coirceogach** nó **clochán** ann, ná seanbhothán cloch ar dhéanamh coirceoige, a bhfuil díon coirbéalta air, a bhaineann go coitianta le cósta thiar theas na hÉireann.

Ní fios dáta beacht tógála fhormhór na struchtúr seo, ach baineann na foirgnimh le traidisiún Ceilteach seanbhunaithe, cé nach bhfuil aon fhianaise dhíreach ann faoi láthair gur tógadh na samplaí reatha níos luaithe ná 700 CE. D'fhéadfadh sé gur tógadh cuid acu a bhaineann le láithreáin reiligiúnacha sa tréimhse réamh-Rómhánach, ach measann daoine áirithe gur tógadh na struchtúir is iomláine tar éis an 12ú haois nó níos déanaí. Seo an áit a raibh cónaí ar na manaigh.
## Déanamh
Is botháin chruinne choirceogache iad de ghnáth, ach tá pleananna dronuilleogacha ar eolas freisin. Tá sé tugtha le fios go mbaineann na loirg dhronuilleogacha le ré níos déanaí. Tá roinnt clochán nach bhfuil tógtha go hiomlán de chloch agus b'fhéidir go raibh díon tuí orthu. Tá na ballaí an-tiubh, suas le 1.5 méadar. Uaireanta bíonn roinnt clochán ceangailte le chéile ag a gcuid ballaí.
## Láithreacha
Tá clocháin le fáil den chuid is mó in Iardheisceart na hÉireann, mar shampla ag Sceilg Mhichíl, Oileán an Teampaill amach ó Bheiginis, Gleann Fán, Fán agus An Riasc i gCorca Dhuibhne i gContae Chiarraí. Tarlaíonn go leor i gcomhthéacsanna creidimh;á n-úsáid ag na manaigh Naomh Pádraig; ina theannta sin, lean a chomharbaí ar aghaidh leis an traidisiún ailtireachta in oileán Í na hAlban agus ar deireadh thiar trí Naomh Aodhán go dtí na hoileáin in oirthear Shasana; Oileáin Farne agus Lindisfarne. Tá cinn eile i ráthanna (ar nós Leaca na Buaile, Contae Chiarraí) a léirmhínítear go coitianta mar fhoirgneamh tuata. D’fhéadfadh séipéil ilchasta le ballaí tirime mar Aireagal Ghallarais teacht ón gclochán. Tá cur síos ar an gclochán i ndlí an 7ú go dtí an 8ú haois, amhail an téacs dlí luath Críth Gablach.

## Cultúr na ndaoine
Rinneadh codanna de scannán 2017 *Star Wars*: *The Last Jedi* a scannánú ag baint úsáide as botháin choirceogacha ar Sceilg Mhichíl.  Mar gheall ar na srianta a bhaineann le scannánaíocht ar an oileán, sa bhliain 2016 tógadh macasamhail de bhotháin choirceogacha ag Ceann Sibéal, gar do Bhaile an Fheirtéaraigh, ar Leithinis an Daingin.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉireann