open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Jeremiahs

Is banna ceoil tíre Éireannach iad **The Jeremiahs** a chuimsíonn ceathrar ceoltóirí a tháinig le chéile leis an sprioc chun amhráin agus ceol tíre a chumadh, a scríobh agus a sheinm. Tá siad i ndiaidh taisteal go forleathan, a gceol a thabhairt leo chuig achan áit, agus moltar go hard iad mar bhanna beo. Le meascán álainn d’amhráin agus dephuirt úr-chumtha sa seánra tíre,

As Contae Átha Cliath a thagann an t-amhránaí Joe Gibney. Bíonn Matt Mancuso, a rugadh i Nua-Eabhrac, ag seinm ar an fhidil agus ag canadh. Bíonn Conor Crimmins, ó Chontae an Chláir, ar an fheadóg mhór agus  James Ryan ó Bhaile Átha Cliath ar an ghiotár.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge
Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe tíre Éireannacha
Laura Mancinelli

Scríbhneoir agus scoláire ab ea **Laura Mancinelli**, a rugadh i mbaile beag darbh ainm Udine i bFriuli-Venezia Giulia na hIodáile ar an 18 Nollaig 1933 agus a d'éag ar 7 Iúil 2016 i Torino.

## Leabharliosta
### Úrscéalta
* *I 12 abati di Challant*, 1981
* *Il fantasma di Mozart*, 1986
* *Il miracolo di santa Odilia*, 1989
* *Amadé*, 1990
* *La casa del tempo*, 1993
* *Gli occhi dell'imperatore*, 1994
* *Il principe scalzo*, 1999

### Neamhfhicsean roghnaithe
* *La canzone dei Nibelunghi. Problemi e valori*, 1969
* *Il messaggio razionale dell'avanguardia*, 1978
* *Da Carlo Magno a Lutero. La letteratura tedesca medievale*, 1996

## Nascanna seachtracha

Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2016
Conradh Aontachais

Sainítear ag **Conradh Aontachais** leis an Aontas Eorpach conradh na coinníollacha faoina gceaptar tír is iarrthóir ina , agus lena gcloítear an tír le bunphrionsabal an Aontais. 

I dteannta le Conradh Aontachais, sínítear **Ionstraim Chríochnaitheach Aontachais**, a chuireas le chéile torthaí na n-idirbheartaíochtaí, agus na socruithe idir síniú agus teacht i bhfeidhm an chonartha.

## An próiséas
Caithfidh tír is iarrthóir an *[[acquis communautaire]]* a glacadh.  D'fhéadfadh é gur gá reachtaíocht náisiúnta a leasú.  I ndiaidh aontú gach rialtas an AE, cinneadh d'aon ghuth ag an gComhairle Eorpach san áireamh, déanann an Coimisiún Eorpach léirmheas air.  Ní chuirtear teorainn ama ar idirbheartaíocht, ag brath go mór ar an méid leasaithe na ghá iarrthóir a dhéanamh.

I ndiaidh idirbheartaíochta, teagasc an conradh i bhfeidhm tar éis dó a bheith dearbhaithe ag trí EU fhoras an AE (Coimisiún, Comhairle agus Parlaimint), sínithe agus daingnithe ag an tír agus na ballstáit reatha, agus go hoifigiúil i bhfeidhm an lá dár gcionn.

Gealltar lánbhallraíocht do “thír aontach”, ach níl aon chearta vótála acu go dtí sin.

## Tíortha na Balcáine Thiar
Tá próiseas ar leith ag tíortha na Balcáin. Thiar atá ag lorg aontachais, agus céim eile ann.  Tá céad acu a chlárú ach mar “tír is iarrthóir féideartha”, ag brath ar cobhsaíocht eacnamaíoch agus comhoibriú réigiúnach.

## An Úcráin
Tá stádas aontachais ar leith bronnta ar an Úcráin

## Naisc sheachtracha
* Conarthaí Aontachais ar EUR-Lex

## Tagairtí
Vibrio vulnificus

Is speiceas de bhaictéir phataigineach Gram-dhiúltach, soghluaiste, cuartha, slatchruthach (vibrio), den ghéineas *[[Vibreach|Vibrio]]* é *** Vibrio vulnificus***. I láthair i dtimpeallachtaí mara amhail inbhir, locháin ghoirt, nó limistéir chósta, tá *V. vulnificus* gaolmhar le *[[Vibrio cholerae|*V. cholerae*]]*, gníomhaire cúiseach an chalair. Tá ar a laghad cineál amháin de *V. vulnificus* bithlonrúil .  Is fearr le teochtaí séasúracha aigéin agus timpeallachtaí mara beagshóidiam amhail inbhir tiúchan níos mó de *Vibrio* laistigh de shliogéisc scagbheathaitheach; tá méadú ocht n-uaire tagtha ar ionfhabhtuithe *V. vulnificus* in Oirthear Stáit Aontaithe Mheiriceá ó 1988–2018.

Bíonn ionfhabhtú le *V. vulnificus* ina chúis le hionfhabhtuithe craicinn a leathnaíonn go tapa trí dhul isteach i gcréacht agus is cúis le ceallailíteas nó fiú seipsis. Is foinse breoiteachta bia-iompartha é *V. vulnificus* freisin. Aonraíodh é den chéad uair mar fhoinse breoiteachta isa bhliain 1976.

## Tagairtí

Catagóir:Galair bhaictéaracha
Catagóir:Dálaí craicinn a bhaineann le baictéar
Catagóir:Vibrionales
Catagóir:Galair uisce-iompartha
[Catagóir:Baictéir a ndearnadh cur síos orthu i 1976]
[Catagóir:Miocrorgánaigh mhuirí
Catagóir:Baictéir phataigineacha
Song-Chun Zhu

Is ríomheolaí Síneach agus matamaiticeoir feidhmeach é **Song-Chun Zhu** (, rugadh Meitheamh 1968) a bhfuil cáil air mar gheall ar a chuid oibre i bhfís  ríomhaireacht , intleacht shaorga chognaíoch agus róbataic. Oibríonn Zhu faoi láthair in Ollscoil Phéicing agus bhí sé ina ollamh roimhe sin i Roinn na Staitisticí agus na hEolaíochta Ríomhaireachta in Ollscoil California, Los Angeles. D'fhóin Zhu roimhe seo mar Stiúrthóir ar Ionad UCLA don Fhís, don Chognaíocht, don Fhoghlaim agus don Uathriail (VCLA). 

Sa bhliain 2005, bhunaigh Song-Chun Institiúid Lotus Hill, eagraíocht neamhspleách neamhbhrabúis chun comhoibriú idirnáisiúnta a chur chun cinn i réimsí na físe  ríomhaireachta agus na haitheanta patrún. D'fhoilsigh Zhu Song-Chun go forleathan agus bhí sé ag léachtóireach ar fud an domhain ar intleacht shaorga, agus sa bhliain 2011, rinneadh Comhalta IEEE (Institiúid Innealtóirí Leictreacha agus Leictreonaice) de as "*contributions to statistical modeling, learning and inference in computer vision.*" 

Tá beirt iníonacha ag Song-Chun, Stephanie agus tá Zhu Yi (Sínís: 朱易) ina scátálaí figiúr iomaíoch).

## Féach freisin
* ‘I have to do it’: Why one of the world’s most brilliant AI scientists left the US for China

## Luathshaol agus oideachas

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta Síneacha
Catagóir:Matamaiticeoirí Síneacha
Gás nádúrtha in-athnuaite

mion|Saoráid insteallta gás in-athnuaite i Sasana
Is éard atá i gceist le **bithmheatán**  nó  **gás nádúrtha in-athnuaite** ná gás a ghintear go nádúrtha a bhfuil próiseáil déanta air agus is féidir a úsáid mar fhoinse fuinnimh inathnuaite.   Gintear é trí bhíthin ábhar amhail plandaí agus ainmhithe.   Is gás in-athnuaite neodrach ó thaobh carbóin de é bithmheatán*.*

## In Éirinn
Aithnítear sa Phlean Gníomhaithe ar son na hAeráide 2023 (Rialtas na hÉireann) an deis chun tionscal mór dúchasach bithmheatáin a fhorbairt, ar plean é ina ngealltar tacú le suas le 5.7 TWh de bhithmheatán a tháirgtear go dúchasach a sholáthar faoin mbliain 2030.

## Na difríochtaí idir gás nádúrtha in-athnuaite  agus bithghás
Is é an príomhdhifríocht ná gurb é bithghás an gás amh a tháirgtear ó dhianscaoileadh ábhair orgánaigh, agus gurb é gás nádúrtha in-athnuaite (nó biomeatán) an leagan próiseáilte, glanta den bhithghás sin.

### Bithghás

* Gás amh ó dhianscaoileadh anaerόbach
* Meascán gás: ~50-70% meatán, ~30-50% dé-ocsaíd charbόin (CO₂), móilíní uisce, hidreasulfáid (H₂S), ammóinia (NH₃) agus eilimintí eile
* Ní féidir é a úsáid go díreach i líonraí gáis nádúrtha
* Úsáidtear go háitiúil é (ar fheirmeacha, busanna, i monarchana fuíolldhíothaithe srl)

### Gás nádúrtha in-athnuaite/bithmheatán

* Bithghás atá próiseáilte agus uasghrádaithe
* ~95-98% meatán (tar éis an phróiseála)
* Tá eilimintí díobhálacha bainte as
* Is féidir é a instealladh isteach i líonraí gáis nádúrtha traidisiúnta

Mar sin, is próiseas é: fuíoll orgánach → **bithghás** (amh) → uasghrádú/glanadh → **bithmheatán** **/gás nádúrtha in-athnuaite** (glan)

## Féach freisin

* Bithghás

## Tagairtí

Catagóir:Bithbhreoslaí
Catagóir:Meatán
Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite
Catagóir:Bainistiú dramhaíola
Catagóir:Fuinneamh Inmharthana
Catagóir:Gás nádúrtha
Conradh Aontachais 1979

Comhaontú idir na Comhphobail Eorpacha (CE  naoi mball) agus an Ghréig () is ea **Conradh Aontachais 1979** agus an tír úd ag éirí ina ball desna comhphobail.  Síníodh é ar an 28ú Bealtaine 1979 san Aithin agus tháinig sé i bhfeidhm ar an 1d Eanáir 1981.  Rinne an Conradh leasaithe ar chonarthaí na gComhphobal Eorpach a tháinig roimhe, agus dá réir, is cuid lárnach é de bhunús bunreachtúil an Aontais Eorpaigh (AE).

## Teideal iomlán
Is é seo a leanas an teideal iomlán oifigiúil den Chonradh:

## Féach freisin
* Méadú an Aontais Eorpaigh

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí Aontachais leis an Aontas Eorpach
Torby

Is rapálaí é ó Bhéal Feirste é **[[Torby]]**. Is nua-cheol gaelach é an chuid is mó dá cheol. Conor Torbóid an fíor-ainm atá air. 

Foilsíodh a chéad albam i 2025 agus 'Pork Stew' an t-ainm atá air. Ghlac sé páirt i podchraoladh darb ainm 'Comhrá le Cairde.'

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe popcheoil
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Rapálaithe Gaeilge
Catagóir:Rapálaithe Éireannacha
Catagóir:Rapcheoltóirí
Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge
Catagóir:Cumadóirí Éireannacha
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán Dátheangach na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Nuatheachtaí na Bliana
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana
Maria Steen

Is abhcóide, agus gníomhaire a sheasann ar son luachanna sóisialta coimeádacha, í Maria Steen (née Davin).   Is ball den Institiúid Iona í, eagraíocht choimeádach shóisialta Chaitliceach.   
[mion|266x266px|2014: bhagair Steen ''et al'' caingean dlí in aghaidh [Rory O'Neill|Panti Bliss ]]

## Polaitíocht
In 2014, bhí Steen i measc bhaill na hInstitiúide Iona a bhagair caingean dlí in aghaidh RTÉ agus Panti Bliss mar gheall ar éilimh Rory O'Neill go raibh an Institiúid Iona homafóbach. Fuair sí cuid den socrú €85,000. Tugadh "Pantigate" ar an scéal.

Rinne Steen feachtas in aghaidh reifreann na bliana 2015 chun pósadh comhghnéis a dhéanamh dlíthiúil in Éirinn. Ghlac sí páirt i ndíospóireachtaí teilifíse roimh an reifreann.

In 2017, dúirt Steen gur dheimhnigh an tOchtú Leasú smacht na vótóirí ar pholaiteoirí –  ní fhéadfaí a bheith cinnte, dar léi, céard a dhéanfaidís sin amach anseo dá uireasa.  (I reifreann in 2018, vótáil muintir na hÉireann chun an tOchtú Leasú a aisghairm).

In 2018, rinne Steen feachtas freisin in aghaidh reifreann na bliana sin chun ginmhilleadh a dhéanamh dlíthiúil, agus in aghaidh reifrinn na bliana 2024 chun sainmhíniú bunreachtúil na teaghlaigh a fhairsingiú (a bhain le dualgais na mban sa bhaile).

### 2025
I mí Lúnasa 2025, chuaigh Steen san iomaíocht i dToghchán uachtaránachta na hÉireann 2025.   Bhí tacaíocht ag Steen ó Aontú, Independent Ireland agus roinnt neamhspleách eile, cuid acu a dúirt nach mbeidís ag vótáil di ach go raibh sé tábhachtach go mbeadh sí ar an mballóid.    

Níor éirigh sa deireadh le feachtas Steen a hainm a chur ar an bpáipéar ballóide.  Scór ainmniúchán ó bhaill an Oireachtais a theastaigh (idir Theachtaí Dála agus Sheanadóirí), ach níor éirigh léi ach 18 a fháil.

Ní hí an chéad duine dá teaghlach a rith in olltoghchán uachtaránachta. Rith aintín Steen, Joan Freeman agus bunaitheoir Tí Pieta, i dToghchán uachtaránachta 2018.

### Gaeilge
Tá Gaeilge ag Steen ach níl mórán aici.  Chaith sí bliain ar scoil sa Rinn i nGaeltacht Phort Láirge. Bhí an scéim sin ann an uair sin nuair a bhí deis ag daoine bliain sa bhunscoil a dhéanamh sa Rinn agus chuaigh sí féin ann ar feadh na bliana.

## Féach freisin

* Aontú

## Tagairtí

Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann
Catagóir:Ailtirí Éireannacha
Catagóir:Alumni COBÁC
Síle Ní Choincheannain

Is Léachtóir san Oideachas le saineolas sa Ghaeilge, i Roinn um Oideachas Teanga agus Litearthachta, í an Dr **Síle Ní Choincheannain** i gColáiste Mhuire gan Smál, Luimneach. Chaith sí blianta ag obair in Ollscoil Luimnigh, in Ollscoil Ottawa faoi Fhondúireacht Ollscoil Éireann Cheanada, agus in Ollscoil Montana mar theagascóir de chuid Fulbright. Tá cuid mhór foilsithe aici i dtaobh litríocht na Gaeilge, agus bíonn sí ag scríobh go cruthaitheach freisin. Bhí sí páirteach sa chlár Cúla4 ar Scoil ar TG4 sa bhliain 2021 agus déanann sí roinnt oibre le Raidió na Gaeltachta freisin. Tá sí ar choiste ACIS agus Cumann Merriman, agus tá sí ina cathaoirleach ar Choláiste Eoghain Uí Chomhraidhe, i gCarraig an Chabhaltaigh. Rugadh agus tógadh Síle in Iarthar an Chláir.
Aoife Mairéad Nic Dhonncha

Is file agus ceoltóir dátheangach déghnéasach í **Aoife Mairéad Nic Dhonncha** atá ag cur fúithi i mBaile Átha Cliath. Is as Contae Chill Dara ó dhúchas í. Casann sí ceol leis an ngrúpa punc-ealaíona Alien She agus léi féin mar Sheara Hale. Tá filíocht á scríobh aici ó bhí sí 6 bliana d’aois. Tá Duais Uí Fhlatharta (Comhar) san fhilíocht buaite aici. Foilsíodh a cuid scríbhneoireacht in Pride Poets: An LGBTQ+ Anthology, Comhar, This is not Where I Belong agus Pegged. Tá spéis aici i bhfochultúir, mionteangacha agus an tsíceolaíocht.
Acquis communautaire

Is éard atá i gceist leis an ***acquis communautaire*** (),  nó **acquis an chomhphobail,** giorraithe go minic go **acquis**, ná an reachtaíocht, gníomhartha dlíthiúla agus breitheanna cúirte, bailithe thar na blianta, atá ina gcorpas dlí an Aontais Eorpaigh.  Is Fraincis é an téarma: "acquis" le brí "é sin atá faighte", agus “communautaire” le brí "an chomhphobail".

## Altanna
Is iad a leanas na 35 alt atá san acquis:
# Saorghluaiseacht earraí
# Saorghluaiseacht lucht oibre
# Ceart bunaíochta
# Saorghluaiseacht caipitil
# Soláthar poiblí
# Dlí cuideachtaí
# Dlí na maoine intleachtúla
# Beartas iomaíochais
# Seirbhísí airgeadais
# an tSochaí faisnéise agus meáin
# Talmhaíocht agus forbairt tuaithe
# Sábháilteacht bia, beartas tréidliachta agus fíteashláintíochta 
# Iascaigh
# Bearta iompair
# Fuinneamh
# Cánachas
# Beartas Eacnamaíocha agus Airgeadaíochta
# Staidreamh
# Beartas sóisialta agus fostaíochta
# Beartas fiontair tionsclaíochta
# Gréasáin thras-Eorpacha
# Bearta réigiúnach
# Na breithiúna agus cearta bunúsacha
# Cóir, saoirse agus slándáil
# Eolaíocht agus taighde
# Oideachas agus cultúr 
# Comhshaol
# Sláinte agus cosaint tomhaltóirí
# Aontas custaim
# Caidreamh eachtrach
# Beartas eachtrach, slándála agus cosanta
# Rialú airgeadais
# Forálacha buiséadacha
# Forais 
# Ábhair eile

## Tagairtí

Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Zantedeschia

Is géineas d'ocht speiceas de phlandaí bláthanna luibheacha, ilbhliantúla, san fhine Araceae, é ***Zantedeschia***; dúchasach do dheisceart na hAfraice soir ó thuaidh go dtí** [[an Mhaláiv]]. **Tugadh an géineas isteach, i bhfoirm éigin, ar gach mór-roinn seachas Antartaice.

Mar sin féin, ní fíor -lilí iad baill den ghéineas seo (a bhaineann leis an fhine Liliaceae), agus tá na géinis, Araceae, agus *Calla*, cé go bhfuil gaol eatarthu, difriúil ó *Zantedeschia*, in ainneoin cosúlachtaí amhairc. Tá luach mór ar na bláthanna agus na duilleoga ildaite, an dá speiceas agus shaothróga, agus fásann siad go coitianta mar phlandaí ornáideacha agus gairdín.

## Cur síos
Is plandaí riosómatacha, luibheacha, ilbhliantúla iad na speicis *Zantedeschia* agus fásann roinnt speiceas, m.sh., *Zantedeschia aethiopica*, go dtí 1.2 m ar airde, cé nach mbíonn *Zantedeschia rehmannii* níos mó ná 60 cm ar airde, ag fás i dtoim nó i dtriopaill. 

Fréamhacha: Crapthach, ag teacht amach ó bharr na dtiúbar i nGrúpa II.

**[[Gas]]**: Déantar cur síos éagsúil ar an gcuid faoi thalamh mar ghas tiubh faoi thalamh, .i., riosóm nó tiúbar. Cé go mbíonn mearbhall sa litríocht maidir leis an téarmaíocht chruinn, meastar go ginearálta go bhfuil riosóim agus tiúbair sa ghrúpa *Zantedeschia aethiopica* - *Zantedeschia odorata* (Grúpa I). Bíonn na riosóim feolmhar agus fásann siad ar géaruillinn.

mion|Cruth lainne sleách le macúlacht
mion|Cruth lainne le foirm chrúbache

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Zantedeschia
Catagóir:Géinis Araceae
Catagóir:Plandaí gairdín Dheisceart na hAfraice
Taifeach taispeána

mion
Is éard ata i gceist le **taifeach taispeána** nó **taifeach scáileáin** na líon na bpicteilín atá ar scáileán – rud a riarann soiléire agus gléine na n-íomhánna. Bhí na teilifíseáin is nua in 2005 ag 720p – i bhfad níos lú ná an 4320p atá ar fáil sna 2020idí.

## Féach freisin

* Scáileán

## Tagairtí

Catagóir:Ríomhaireacht
Catagóir:Teilifís
Eas Géitine

thumb | Caisleán Eas Géitine agus An Daoil

Is baile i gContae Luimnigh é **Eas Géitine,** suite ar bhruacha na Daoile a ritheann i n-Inbhear na Sionainne isteach, 3&nbsp;km ó thuaidh.  Tá an baile suite ar an mbóthar N69 idir Luimneach agus Trá Lí; 25&nbsp;km taobh thiar de Luimneach agus 8&nbsp;km9 taobh ó thuaidh de Ráth Caola.  Tá sé suite i mbaile fearainn agus i bparóiste sibhialta den ainm céanna.

I measc na bhfoirgneamh stairiúil sa bhaile, tá caisleán a théann siar go dtí 1199 agus mainistir Proinsiasach go dtí 1389.  Fágadh an caisleán dosna Sasanaigh sa bhliain 1580, a bhallaí scriosta ag cosantóirí teite, i ndiaidh tite Caisleán Charraig an Phoill le linn an Éirí Amach i nDeasumhain.

Bhíodh toghcheantar ann i nEas Géitine, a thoghadh dhá bhall de  go dtí díscaoileadh na parlaiminte sa bhliain 1801.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Catagóir:Bailte Fearainn in Éirinn
Catagóir:Bailte in Éirinn
Cathair Chinn Lis

Sráidbhaile suite i gContae Luimnigh is ea **Cathair Chinn Lis.**  Tá sé suite i mbaile fearainn agus paróiste siabhalta den ainm céanna.

Tá an sráidbhaile suite 16&nbsp;km soir ó dheas de Luimneach.  Is leath amháin é de pharóiste Chathair Chinn Lis/Chathair Fhlainn i n-Ard-Deoise Chaisil agus Imligh.  Óir go bhfuil sé gar de chathair Luimnigh, tá sé ina  agus tá a dhaonra méadaithe dá bharr.  I measc bailte in aice láimhe, tá An Bóthar, Baile an Fhaoitigh, Baile Hiobaird, Cill Tíle agus An tSeanphailís.

I gcroílár an bhaile tá an Lárionad Mílaoise.

## Tagairtí
Teach na Buiríse

Teach mór gar den Bhuiríos, Contae Cheatharlach is ea **Teach na Buiríse**.  Is é an teach dúchais é de chlann Chaomhánaigh.

Tógadh an teach sa bhliain 1731, agus athchóiríodh é sa bhliain 1820.

## Naisc sheachtracha
* *[https://borrishouse.ie/ Borris House]*

## Tagairtí
Féile Cheoldráma Loch Garman

[thumb | 240px | ''[Theatre Royal, Wexford|Theatre Royal* le linn na féile, roimh an mbliain 2005]]

Tarlaíonn *'Féile Cheoldráma Loch Garman''' i mbaile Loch Garman féin, le linn míonna Deireadh Fómhair agus na Samhna.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoldráma
Catagóir:Turasóireacht in Éirinn
Catagóir:Féilte drámaíochta
Catagóir:Féilte ceoil
Catagóir:Féilte Éireannacha
Catagóir:Loch Garman
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1951
Discover Ireland

Suíomh gréasáin tomhaltóirí is ea **Discover Ireland** curtha ar fáil ag Fáilte Ireland.  Faightear ann eolas agus liostaí le haghaidh lóistíní, gníomhaíochtaí, imeachtaí, tarraingtí agus tairiscintí.  Bíonn feachtas "saoirí baile" ar siúl sna meáin ar feadh na bliana chun an suíomh a thacú.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Turasóireacht in Éirinn
Spraoi

Féile sráide idirnáisiúnta is ea **Spraoi** agus inti idir drámaíocht agus ceol an domhain, a mbíonn ar siúl i gcathair  thar trí lá gach Lúnasa ón mbliain 1992.

Is imeacht gairmiúil é Spraoi le tacú ó níos mó ná 300 duine deonach.  Tá croílár na féile suite i gCearnóg Sheáin Roibeird agus i bPlás William Vincent Wallace.  Meallann an féile tuairim is 80,000 duine sa bhliain chun imeachtaí a fheiceáil lena n-áirítear ceol, ealaín, scéalaíocht, taispeántais tsorcais agus eolaíocht.

## Naisc sheachtracha
* '' Spraoi International Street Arts Festival 
* Spraoi in the Park, a smaller Spraoi event held in July

## Tagairtí

Catagóir:Féilte drámaíochta
Catagóir:Féilte ceoil
Catagóir:Féilte Éireannacha
Catagóir:Turasóireacht in Éirinn
Catagóir:Contae Phort Láirge
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1992
Stair na hÉireann (400-800)

Clúdaíonn stair mheánaoiseach na hÉireann (luaite go minic mar **Éire luath-Chríostaí**) na 5ú go 8ú haoiseanna, ón dteacht amach as an ré prótastairiúil (Inscríbhinní Oghaim as Gaeilge Chianach, tagairtí le tíreolaithe Gréig-Rómhánacha), chur tús ré na Lochlannach.  San áireamh sa ré seo tá an misean Gael-Albanach go dtí an Bhreatain phágánach, agus leathadh cultúr na nGael go dtí Mór-roinn na hEorpa.

## Tuilleadh le léamh
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉireann
Stair na hÉireann (1169-1536)

[thumb | Túrtheach gar de , [Contae an Chláir, lena leithéid a neartaigh na Normannaigh a gcuid cumhachta i nÉirinn.]]

[thumb | 200px | Foirgneamh mór den tréimhse seo is ea [Caisleán Bhaile Átha Troim.]]

Clúdaíonn stair na hÉireann idir na blianta 1169–1536 an tréimhse ó theacht na Cambra-Normannach go réimse Anraí VIII Shasana, a rinne féin ina Rí Éireann.

Agus Sasana tógtha acu, rinne na Normannaigh ionradh ar Éirinn idir na blianta 1169–1172.  Bunaíodh a Tiarnas na hÉireann agus Rí Shasana ag a bharr, agus ghlac na barúin Normannacha seilbh ar an talamh.  Le himeacht ama, áfach, laghdaíodh riail na Sasanach go críocha darbh ainm an Pháil, idir {Baile Átha Cliath agus Dún Dealgan.  In áiteanna eile ar fud na tíre, d'éirigh na tiarnaí Gall-Ghaeil "níos Gaelaí ná na Gaeil féin".

## Nótaí

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉireann
Sean-Oirthear na hÉireann

[thumb |[Caisleán Chill Chainnigh]]

Branda margaíochta is ea **Sean-Oirthear na hÉireann** le haghaidh áiteanna a bhfuil tarraingt mhór ag turasóirí orthu, ar chósta oirthir na hÉireann, agus codanna de chósta deiscirt na tíre agus lár na tíre.  Murab ionann is Slí an Atlantaigh Fhiáin, níl slí chruinn tiomána ann, ach ina ionad sin, tá iontais an réigiúin nasctha le chéile ar fud seacht gContaetha déag i ndá chúige. Tá an smaoineamh bunaithe ar cheithre "cholún": Éire Ársa, Éire luath-Chríostaí, Éire Mheánaoiseach agus Éire Angla-Normannach.

Tá bealaí éagsúla ag Bus Éireann a thugann cuairt ar sainchomharthaí  ar na slite.

## Ábhair
### Croílár Stairiúil
Tá an sa "Chroílár Stairiúil" roinnt láithreán i gContaetha Uíbh Fhailí, Laoise, Chill Dara, Thiobraid Árann, Luimnigh, Ceatharlach agus Chill Chainnigh, san áireamh:
* Caisleán Chill Chainnigh
* Carraig Phádraig
* Cluain Mhic Nóis
* Léim an Bhradáin
* Luimneach
* Maigh Nuad
* Tiobraid Árann

### Tuath le 5000 Breacadh an Lae
Tá ann sa "Tuath le 5000 Breacadh an Lae" roinnt láithreán i gContaetha an Chabháin, an Longfoirt, Lú, na Mí, Mhuineacháin agus na hIarmhí, san áireamh:
* Áth Luain
* Brú na Bóinne
** Cnobha
** Dubhadh
** Sí an Bhrú
* Cath na Bóinne (suíomh)
* Cnoc na Teamhrach
* '' Kilbeggan Distillery

### Cósta Ceilteach
Síníonn "Cósta Ceilteach" ó Cill Mhantáin, feadh Loch Garman agus Port Láirge, go dtí Chorcaí Thoir, agus le feiceáil ann san áireamh:
* Caisleán na Blarnan
* Cathair Loch Garman
* Cathair 
* Cóbh
* Inis Córthaidh
* Gleann Dá Loch
* Rinn Duáin

## Naisc sheachtracha
*  on Discover Ireland

## Tagairtí

Catagóir:Turasóireacht in Éirinn
Timpeallacht thógtha

mion|220x220px|muirchosaint / cóir chosanta farraige sa Bhreatain Bhig
[mion|220x220px|na bruachbhailte, [Colorado Springs, Colorado]]
Is éard atá i gceist leis an **timpeallacht thógtha** ná na struchtúir a thógaimid agus an timpeallacht timpeall orthu, amhail droichid, bóithre agus cosáin.

Ní mór dúinn an difear idir an timpeallacht nádúrtha agus an timpeallacht thógtha a thuiscint. Is ionann an timpeallacht agus a bhfuil mórthimpeall orainn. Tá timpeallacht nádúrtha ann, tá timpeallacht a chruthaíonn an duine ann, agus tá meascán den dá rud ann.  Tá sé tábhachtach go réiteodh na gnéithe nádúrtha agus na gnéithe tógtha lena chéile.

Is é atá i gceist leis an oidhreacht thógtha ná na foirgnimh agus na struchtúir a thóg ár sinsir. An oidhreacht ailtireachta a thugtar air sin freisin.

## Féach freisin

* Timpeallacht

## Tagairtí

Catagóir:Timpeallacht
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir
Catagóir:Tógáil
Catagóir:Ailtireacht
Féile Ealaíon Chill Chainnigh

[thumb | [Ardeaglais Naomh Cainneach ahead of a festival performance in 2013]]

Bunaíodh **Féile Ealaíon Chill Chainnigh** i gCill Chainnigh féin sa bhliain 1974.  Léirítear ann cuid mhaith foirmeacha ealaíne, san áireamh ceol clasaiceach agus ealaín taibhléirithe.  Léigh Seamus Heaney, file agus drámadóir, cuid dá shaothair le linn an chéad imeachta.

Coimisiúnaíonn an féile saothair nua ón gceachtar dúchais agus thar lear.

## Naisc sheachtracha
* ''Kilkenny Arts

## Tagairtí

Catagóir:Cill Chainnigh
Catagóir:Féilte Éireannacha
Catagóir:Turasóireacht in Éirinn
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1974
Futa Fata

mion|331x331px|Mise Raiftearaí an Fíodóir Focal - Tadhg Mac Dhonnagáin - Gradam Uí Shúilleabháin 2015, foilsithe ag Futa Fata
Bhunaigh Tadhg Mac Dhonnagáin an teach foilsitheoireachta Futa Fata sa bhliain 2005, a dhírigh ar leabhair Ghaeilge do pháistí. Bhí sé mar fhís aige go mbeadh leabhair Ghaeilge ar an ardchaighdeán céanna ó thaobh scríbhneoireachta, deartha agus táirgthe de le leabhair i dteangacha eile ar fud an domhain.

Foilsíonn Futa Fata bunsaothair Ghaeilge agus cuireann an comhlacht leaganacha Gaeilge a ar fáil de leabhair aitheanta eile a foilsíodh as Béarla agus i dteangacha eile ó údair iomráiteacha, leithéidí Tony Ross, Jeff Kinney, Oliver Jeffers agus Julia Donaldson ina measc.

Tugann Futa Fata tacaíocht ollmhór d’údair agus maisitheoirí trí cheardlanna agus cúrsaí, ag tabhairt aitheantais d’ealaíontóirí ar nós Tarsila Krüse, Laureate na nÓg Patricia Forde, Paddy Donnelly agus Muireann Ní Chíobháin.

Ón gceannáras sa Spidéal, tá litríocht na Gaeilge do pháistí scaipthe go hidirnáisiúnta ag  Futa Fata.  Tugann an comhlacht ardán do scríbhneoirí a d’fhéadfadh a bheith ag plé le lucht léitheoireachta ní ba theoranta murach é.

## Féach freisin

* Tadhg Mac Dhonnagáin
* Barzaz

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Tadhg Mac Dhonnagáin
Catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge
Cnoc na Cathrach

Bruachbhaile i nGaillimh is ea **[[Cnoc na Cathrach]]**. I 2018, rinneadh cur síos air mar cheann de na bruachbhailte ba thapúla ag fás i nGaillimh. I 2004, bhí thart ar 12,000 daoine ina gcónaí sa mbruachbhaile.

## Suíomh
Tá Cnoc na Cathrach suite ar Chuan na Gaillimhe, laistigh de pharóiste shibhialta na Ráithín agus i mbarúntacht stairiúil na Gaillimhe. 

Tá an bruachbhaile 5 chiliméadar siar ó Ghaillimh. Tá sé ag críochantacht le Bóthar na Trá soir theas agus le Bearna siar.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Cuan na Gaillimhe
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Critéir Chóbanhávan

thumb | 285px |

Leagan na **Critéir Chóbanhávan** amach na coinníollacha gur gá tír is iarrthóir a shásamh chun ballraíocht a ghlacadh san Aontas Eorpach.  Éilíonn na critéir mar a leanas:
* tá ag stát na forais chun daonlathas agus cearta daonna a chaomhnú
* tá ag stát geilleagar margaidh feidhmiúil
* glacann stát le dualgais agus rún an Aontais.

Shainigh na critéir ballraíochta i mí Meithimh 1993 ag an gComhairle Eorpach i gCóbanhávan, an Danmhairg, agus dá bharr an t-ainm.  Seo a leanas sliocht as tuairimí na huachtaránachta (en):

Tá sainmhínithe tugtha ar an gcuid is mó seans coinníollacha seo that na blianta, le reachtaíocht agus cinntí eile na Comhairle, an Choimisiúin agus na Parlaiminte, maraon le cásdlí an Chúirt Bhreithiúnais agus na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine.  Uaireanta áfach, tá smaointe contrártha ann, maidir le "forlámhas an dlí" ach go háirithe.

## Tagairtí
Dúchan: Blúirí ó Fhoclóir Mháirtín Uí Chadhain

Is cnuasach é ***[[Dúchan: Blúirí ó Fhoclóir Mháirtín Uí Chadhain]]*** de shamplaí foclóireachta a bhreac Máirtín Ó Cadhain maille le healaíon ó Seán Ó Flaithearta. Sa tréimhse díreach sular foilsíodh a úrscéal, Cré na Cille in 1949, a bhreac sé iad. Tá an t-ábhar ann bunaithe ar ''Fhoclóir Mháirtín Uí Chadhain'', togra digiteach foclóireachta ó Acadamh Ríoga na hÉireann a tháinig amach sa bhliain 2021. Charles Dillon agus Colm Ó Cuaig a chuir an bunábhar in eagar agus is iad Máirín Nic Eoin MRIA agus Alan Titley a roghnaigh don chnuasach.

In éineacht le heolas ar chiall agus ar úsáid focal, tugtar léiriú suntasach ar shaol na Gaeltachta sna sleachta, mar a chonacthas é do mhórscríbhneoir Gaeilge an 20ú haois. Tá na samplaí ann rangaithe faoi théamaí éagsúla; an grá, an cogadh, an tsláinte, an aimsir agus an obair.

## Glacadh
Dúirt Tuairisc: "Bhí éascaíocht stíle agus saibhreas cainte ar a chomhairle féin ag Máirtín Ó Cadhain. Má bhí, ní cheal staidéir a shaothraigh sé teilgean agus réim na Gaeilge a bhí beo lena linn. Bhailigh sé leaganacha agus chruinnigh sé stór focal ón uile chearn de Ghaeltacht na Gaillimhe agus tá ord agus eagar ar an obair sin uile faoi réir téamaí ag an lucht eagair. Cuireann ealaín Sheáin Uí Fhlaithearta toise breise áille fós leis an saothar."

## Féach freisin
* Foclóir Mháirtín Uí Chadhain

## Naisc sheachtracha
* An foclóir féin ar líne: focloiruichadhain.ria.ie

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Leabhair Éireannacha
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2025
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí
Catagóir:Acadamh Ríoga na hÉireann
Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Catagóir:Splancfhicsean Éireannach
Catagóir:Splancfhicsean i nGaeilge
Tiocfaidh ár lá

Is mana de chuid phoblachtachas na hÉireann é *Tiocfaidh ár lá*. Tagraíonn "ár lá" don lá a bhfuil súil ag náisiúnaithe na hÉireann go mbeidh Éire aontaithe.   Cruthaíodh an mana sna 1970idí le linn na dTrioblóidí i dTuaisceart Éireann.

Úsáideadh é ag ionadaithe Shinn Féin,    bhí sé le feiceáil ar ghraifítí agus ar mhúrmhaisiúcháin pholaitiúla,  scairtíodh é ag cosantóirí an IRA a bhí á gciontú i gcúirteanna na Breataine agus na hÉireann,   agus ag a lucht tacaíochta san áiléar poiblí.   I gcás Timothy Shanahan, "gabhann an mana mothú muiníneach ar chinniúint stairiúil".  Deir Derek Lundy, "Tá a bhrí débhríoch. Geallann sé lá nua do phobal a bhí faoi chois go dtí seo, ach tá boladh díoltais agus díoltais ann freisin." 

Maíonn roinnt cainteoirí Gaeilge go bhfuil an mana neamhghramadaí, neamh-idiomach, nó "claonta".     Tá sé coitianta go leor gur eascair paróidí éagsúla as. I measc na manaí malartacha tá "**'" agus "**'".

### Tagairtí
Catagóir:Poblachtachas na hÉireann
Catagóir:Manaí Gaeilge
Mná san eolaíocht

[mion|Bean ag teagasc [Geoiméadracht|geoiméadrachta. Léaráid i gceannlitreacha ó aistriúchán meánaoiseach ar phrionsabail Eoiclídéis, (c. 1310).]]
Chuir **mná** go mór **leis an eolaíocht** ó bunaíodh í. Tá an staidéar stairiúil, criticiúil agus socheolaíochta ar an méid sin anois ina dhisciplín acadúil ann féin.

I roinnt sibhialtachtaí ársa an Iarthair, bhí mná i mbun leighis, agus bhí staidéar na fealsúnachta nádúrtha oscailte do mhná  sa tSean-Ghréig. Chuir mná freisin le próta-eolaíocht na hailceimice sa chéad agus sa dara haois sa CR. Sa Mheánaois, bhí ról tábhachtach ag na clochair maidir le hoideachas na mban, agus thug cuid de na hinstitiúidí seo deis do mhná páirt a ghlacadh i dtaighde acadúil.  Ach nuair a bunaíodh na chéad ollscoileanna sa 11ú haois, díbríodh mná den chuid is mó astu.  Lasmuigh den saol acadúil, ba í an luibheolaíocht an eolaíocht a bhain an leas is mó as ranníocaíochtaí na mban ag tús na nua-aois. Is cosúil go raibh dearcadh níos oscailte san Iodáil i leith staidéar an leighis ag mná ná áit ar bith eile.  Ba í Laura Bassi, san Iodáil sa 18ú haois, an chéad bhean ar a bhfuil a fhios againn a fuair ollúnacht i ndisciplín eolaíoch.

Cé go raibh róil inscne an-shainithe  sa 18ú haois, rinne mná dul chun cinn suntasach san eolaíocht. Cé gur diúltaíodh oideachas eolaíoch foirmiúil do go leor mná go dtí an 19ú haois, tosaiodh ag ligean isteach i gcumainn oideachais ar leibhéal níos ísle iad. Tharla athrú mór san 20ú haois; mhéadaigh líon na mban a bhí ag staidéar in ollscoileanna go mór, agus tosaiodh ar phoistaíocht ar íocaíocht a thairiscint dóibh siúd a theastaigh uathu dul leis an eolaíocht. Ba í Marie Curie, an chéad bhean a bronnadh Duais Nobel na Fisice uirthi sa bhliain 1903, an chéad duine agus an t-aon duine go dtí seo a bhuaigh dhá dhuais i ndá dhisciplín eolaíochta,  nuair a bhain sí an ceimic amach i 1911, an dá cheann as a cuid oibre ar an radaighníomhaíocht. Fuair 53 bean san iomlán Duais Nobel idir 1901 agus 2019. 

## Seanré
[mion|Portráid idéalaithe de [Hypatia le Alfred Seifert (1901).]]
Tá fianaise ann go raibh baint ag mná le réimse an leighis i go leor sibhialtachtaí luatha. Luaigh Hóiméar Agamede mar lia sa tSean-Ghréig roimh Chogadh na Traí . Ba í Hagnódice an chéad lia baineann a  d'oibrigh mar lia sa 4ú haois RCR san Aithin .

Bhí staidéar na fealsúnachta nádúrtha sa tSean-Ghréig oscailte do mhná. I measc na samplaí doiciméadaithe tá Aglaonice, a thuar '''éiclipsí'''; agus Théano, lia agus matamaiticeoir a bhí ina dalta agus ina bean chéile ag Píotágará, agus ina ball den scoil a bhunaigh an fealsamh i gCrotone, áit ar staidéar go leor ban eile. 
## Naisc sheachtracha
*Ceiliúradh á dhéanamh ag Foras na Mara ar Mhná san Eolaíocht
## Tagairtí

Catagóir:Eolaíocht, Teicneolaíocht agus an tSochaí
Catagóir:Stair na mBan
Catagóir:Mná agus Eolaíocht
Réigiúin NUTS na hOstaire

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, baineann an Ostair úsáid as Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.  Is ríthábhachtach é an tAicmiú i meicníocht seachadta Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa.  

Is é *AT* an cód a thugtar don Ostair sa chóras trí-leibhéal NUTS curtha i bhfeidhm ag Eurostat.  Bhíodh dhá leibhéal riaracháin eile ann, na haonaid riaracháin áitiúla (ARA) 1 agus 2.  B'ionann ARA 1 agus NUTS 3, agus bhíodh ann in ARA 2 ná bardais na hOstaire.  As an mbliain 2017 ar aghaidh, áfach, níl ach aon leibhéal áitiúil ann, na bardais úd.

## Achoimre
Seo a leanas leibhéil NUTS na hOstaire agus líon na bhfo-roinnte:

### ARA réamh-2017
I dteannta leis na leibhéil NUTS, bhíodh dhá ARA (Aonaid Riaracháin Áitiúla) ann, mar a leanas:

### ARA iar-2017

## Leibhéil NUTS 1, 2 agus 3

## Tagairtí

Ostair
Méadú an Aontais Eorpaigh

thumb | upright=1.35 | Críocha na gComhphobal Eorpach/an Aontais Eorpaigh i n-ord aontachais

Le haontachas ballstát nua, tá líon na dtíortha san Aontas Eorpach (AE) méadaithe de réir a chéile ar feadh a staire.  

Chun éirí ina ball den AE, caithfear tír is iarrthóir na coinníollacha a glacadh atá leagtha amach i gcritéir Chóbanhávan (ainmnithe as an gcruinniú mullaigh i gCóbanhávan i mí Meitheamh 1993).  Éilíonn na critéir seo: 
* rialtas seasmhach daonlathach
* meas ar forlámhas an dlí
* na saoirsí agus forais a bhaineann leo siúd.  
Dar le Conradh Maastricht, caithfidh gach ballstát agus Parlaimint na hEorpa bheith ar aon tuairim chun méadú éigin a ghlacadh.

Luaitear scaití an próiséas méadaithe mar lánpháirtiú na hEorpa.  Úsáidtear an téarma seo chun comhchuibhiú diaidh ar ndiaidh na ndlíthe náisiúnta a léiriú.

I dtosach báire, bunaíodh réamhtheachtaí an AE, Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa, ag na Sé Laistigh sa bhliain 1958, le teacht i bhfeidhm .  Ó shin i leith, tá ballraíocht an AE méadaithe go seacht is fiche, agus an ball is déanaí ná an Chróit, a tháinig isteach i mí Iúil 2013.  Tharla an méadú críche is déanaí nuair a tógadh Mayotte isteach san AE sa bhliain 2014.  D'éirigh Campione d'Italia ina bhall d'aontas custam an AE sa bhliain 2020.  Is iad a leanas na críocha a tharraing siar as an AE: an Ailgéir i ndiaidh neamhspleáchais sa bhliain 1962; an Ghraonlainn sa bhliain 1985; agus an Ríocht Aontaithe sa bhliain 2020.

## Idirbheartaíochtaí aontachais
Tá idirbheartaíochtaí aontachais ar siúl i láthair na huaire leis na tíortha a leanas:
* Montainéagró (ó 2012)
* an tSeirbia (ó 2014)
* an Albáin (ó 2020)
* an Mhacadóin Thuaidh (ó 2020)
* an Mholdóiv (ó 2024)
* an Úcráin (ó 2024).

Thosaigh idirbheartaíocht leis an Tuirc i mí Dheireadh Fómhair 2005, ach chuir an tAE stopadh leo ó mhí na Nollag 2016, de dheasca meathlúchán ó thaobh daonlathais, forlámhas an dlí agus ceart bunúsach de.

Bronnadh stádas iarrthóra ar an mBoisnia agus an Heirseagaivéin agus ar an Seoirsia i mí na Nollag 2022 agus mí na Nollag 2023, faoi seach ach iarraidh orthu tuilleadh leasuithe a chur i réim.

Thug an Chosaiv iarratas ballraíochta isteach i mí na Nollag 2022.  Níl an AE ar aon intinn áfach maidir le Kosovo, ní aithníonn cúig bhallstát a neamhspleáchas.

## Nótaí

## Tagairtí
Aeraspás

mion|Radharc ar atmaisféar an Domhain agus an Ghealach sa chúlra
Is é an **aeraspás** an teichneolaíocht agus an tionscal a bhaineann leis an hatmaisféar agus leis an spás.

Tá an tionscal aeraspáis an-éagsúil, tá go leor feidhmeanna aige ar nós taistil, taiscéalaíocht spáis agus míleata. Oibríonn eagraíochtaí aeraspáis ar aerárthaí agus spásárthaí.  De ghnáth, is comhoibriú idir na hearnálacha poiblí agus príobháideacha é an tionscal aeraspáis. Is minic a bhíonn comhoibriú idir SpaceX agus NASA, mar shampla tugann spásárthach Dragon de chuid SpaceX soláthairtí agus spásairí chuig an Stáisiún Spáis Idirnáisiúnta. Mar shampla eile, oibríonn Airbus le rialtais na hEorpa chun satailítí cumarsáide agus cosanta a fhorbairt.

## Stair

Catagóir:Aeraspás
Réigiúin NUTS na Cipire

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, baineann an Chipir úsáid as Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.  Is ríthábhachtach é an tAicmiú i meicníocht seachadta Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa.  

Is é *CY* an cód a thugtar don Chipir sa chóras trí-leibhéal NUTS curtha i bhfeidhm ag Eurostat.  Tá daonra na Cipire chomh bheag sin, áfach, nech bhfuil ach fo-roinn NUTS amháin ann.  Bhíodh dhá leibhéal riaracháin eile ann sa Chipir, na haonaid riaracháin áitiúla (ARA), mar a bhí 1 (ceantair) agus 2 (bardais).  As an mbliain 2017 ar aghaidh, áfach, tá ann fós na ceantair, ach ó thaobh NUTS de, níl ach aon leibhéal áitiúil ann, na bardais úd.

## Achoimre
Seo a leanas leibhéil NUTS na Cipire:

### ARA réamh-2017
I dteannta leis na leibhéil NUTS, bhíodh ann dhá ARA (Aonaid Riaracháin Áitiúla) mar a leanas:

### ARA iar-2017

## Tagairtí

Cipir
Ollscoil Teicneolaíochta Nanyang

Is ollscoil taighde phoiblí náisiúnta i Singeapór í **Ollscoil Teicneolaíochta Nanyang (NTU)**. Bunaithe i 1981, is í an dara hollscoil uathrialach is sine sa tír í freisin.

Tá an ollscoil eagraithe thar roinnt coláistí agus scoileanna, lena n-áirítear Coláiste na hInnealtóireachta, Coláiste na hEolaíochta, Scoil Ghnó Nanyang, Scoil Leighis Lee Kong Chian, Coláiste na nDaonnachtaí, na nEalaíon agus na nEolaíochtaí Sóisialta, Coláiste na Ríomhaireachta agus na hEolaíochta Sonraí, Coláiste Iarchéime, Institiúid Náisiúnta an Oideachais, agus Scoil Staidéar Idirnáisiúnta S. Rajaratnam. Tá dhá Ionad Taighde Sármhaitheasa lonnaithe in NTU freisin – Ionad Singeapór um Innealtóireacht Eolaíochtaí Beatha Comhshaoil, agus an Institiúid um Anailísíocht Mhóilíneach Dhigiteach agus Eolaíocht, agus go leor Institiúidí Taighde Ollscoile ar nós Réadlann Eolaíochta an Domhain (a bhí ina Ionad Taighde Sármhaitheasa ó Mheitheamh 2008 go Meitheamh 2023, agus a aistríodh go hInstitiúid Taighde Ollscoile i mí Iúil 2023). 

## Tagairtí

Catagóir:Naisc wayback teimpléad webarchive
Catagóir:Ailt le téacs sa tSínis
An Beangáilis

Is teanga Ind-Airianach í *'Beangáilis* a bhaineann leis an mbrainse Ind-Iaránach den teaghlach teangacha Ind-Eorpach. Is as réigiún Beangáilis (Bhanglaidéis, Beangáil Thiar na hIndia agus Tripura) i nDeisceart na hÁise í. Le breis agus 242 milliún cainteoir dúchais agus 43 milliún eile mar chainteoirí dara teanga ó 2025, is í Beangáilis an séú teanga dhúchais is mó a labhraítear agus an seachtú teanga is mó a labhraítear má chuireann tú cainteoirí neamh-dúchais san áireamh.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na hÁise
Catagóir:An India
Turning Point USA

Bhunaigh Charlie Kirk **Turning Point USA** nuair a bhí sé 18, ag iarraidh smaointe coimeádacha a scaipeadh ar champais ollscoile. Bhí tacaíocht láidir aige ar na meáin shóisialta, ach bhí conspóid i gcónaí bainteach lena dhearcthaí ar chine, coireacht, cúrsaí trasinscneacha, agus cúrsaí ban.

Ar an 10 Meán Fómhair 2025, feallhmharaíodh Charlie Kirk. Lean Turning Point USA ar aghaidh faoi cheannaireacht a bhean, Erika Kirk, ag iarraidh oidhreacht a fir chéile a chaomhnú agus a leathnú.

## Féach freisin

* Charlie Kirk
* Seirbhís chuimhneacháin Charlie Kirk, 2025

## Tagairtí

Catagóir:Turning Point
No Béarla (clár teilifíse)

Clár faisnéise ceithre chuid é ***No Béarla*** a craoltadh ar TG4 agus a léirigh Dearg Films. Leanann sé an láithreoir Manchán Magan agus é ag taisteal ar fud na hÉireann ag iarraidh Gaeilge amháin a labhairt leis na daoine lena gcasann sé.

Is é *Boulevard of Broken Dreams* le Green Day an téamamhrán. Craoladh an chéad shraith ar dtús ar oícheanta Dé Domhnaigh idir 21:30 agus 22:00, agus athchraoladh í tráthnóna Dé Céadaoin idir 19:30 agus 20:00. Craoladh í ón 7ú Eanáir go dtí an 28ú Eanáir 2007. Craoladh an dara sraith den chéad uair ar an Aoine ag 19:30, ag tosú ar an 28 Márta 2008. Bhí 8 n-eipeasóid ann san iomlán.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir faisnéise
Catagóir:Cláir teilifíse taistil
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2007
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2008
Catagóir:Manchán Magan
Discord

Is ardán sóisialta teachtaireachtaí agus VoIP é **Discord** a cheadaíonn cumarsáid trí ghlaonna gutha, glaonna físe, teachtaireachtaí téacs, agus meáin. Is féidir cumarsáid a dhéanamh go príobháideach nó i bpobail fhíorúla ar a dtugtar "freastalaithe". Is bailiúchán de sheomraí comhrá agus cainéal gutha é freastalaí a bhfuil rochtain orthu trí naisc chuireadh. Oibríonn Discord ar Windows, macOS, Android, iOS, iPadOS, Linux, agus i mbrabhsálaithe gréasáin.

Tá thart ar 150 milliún úsáideoir gníomhach míosúil agus 19 milliún frastalaí gníomhach seachtainiúil ag Discord. Úsáideann cluichirí den chuid is mó é ach tá líon na n-úsáideoirí a bhfuil suim acu i dtéamaí eile ag fás. I mí an Mhárta 2024, ba é Discord an 30ú suíomh gréasáin ba mhó cuairt ar sa domhan, agus tháinig 22.98% dá thrácht idirlín ó na Stáit Aontaithe. I mí an Mhárta 2022, d'fhostaigh Discord 600 duine ar fud an domhain.
## Stair
Ceapadh Discord ag Jason Citron, a bhunaigh OpenFeint, ardán shóisialta do chluichí guthán, agus Stanislav Vishnevskiy, a bhunaigh Guildwork, ardán shóisialta cluichí eile. Ba é *Fates Forever* a gcéad táirge, a eisíodh in 2014, agus bhí Citron ag súil leis gurbh é an chéad chluiche il-imreora ar líne cath réimse (MOBA) ar guthán, ach ní raibh rath tráchtála air. 

Scaoileadh Discord go poiblí i mBealtaine 2015 faoin ainm fearainn discordapp.com. De réir Citron, ní dhearna siad aon bheart sonrach chun díriú ar aon lucht féachana ar leith, ach thosaigh roinnt subreddits a bhain le cluichí físeáin ag athsholáthar a naisc IRC le naisc Discord go gasta. Úsáideadh Discord go forleathan ag imreoirí ríomhspóirt agus comórtais LAN. Bhain an chuideachta leas as caidrimh le sruthaitheoirí Twitch agus pobail subreddits do *Diablo* agus *World of Warcraft*.

## Tagairtí

## Nótaí

Catagóir:Meáin shóisialta
Catagóir:Líonraí sóisialta
Catagóir:Bogearraí
Dafydd ab Owain Gwynedd

Bhí **Dafydd ab Owain Gwynedd** (a fuair bás 1203 ) ina rí ar Gwynedd nó codanna den ríocht idir 1170 agus 1195. Ar feadh tamaill tháinig sé i réim i gcomhpháirt lena dheartháireacha Maelgwn ab Owain Gwynedd agus Rhodri ab Owain Gwynedd.

## Stair a shaoil
Ba mhac le Owain Gwynedd é Dafydd agus a bhean chéile Cristin ferch Gronw . Toisc gurbh é Cristin col ceathrar Owain, níor ghlac an eaglais leis an bpósadh, ahus a mheas go raibh Dafydd neamhdhlisteanach. Cloistear trácht air den chéad uair sa bhliain 1157 nuair a rinne Anraí II, rí Shasana, ionsaí ar Gwynedd. Bhí Dafydd i láthair ag an gcoimheascar  i gcoill Penarlâg nuair is beag nár maraíodh Anraí . Sa bhliain 1165 bhí sé socraithe síos i nDyffryn Clwyd agus tá taifead ann go ndearna sé ionsaí ar Tegeingl .

Nuair a fuair Owain bás sa bhliain 1170, bhí sé ina streachailt idir a mhic ar son na ríochta. D'ionsaigh Dafydd agus Rhodri a ndeartháir Hywel ab Owain Gwynedd, agus chuir siad ar a theitheadh go hÉirinn é. Maraíodh deartháireacha eile, Iorwerth Drwyndwn agus Cynan ab Owain Gwynedd, sa bhliain 1174, ag baint beirt iomaitheoir eile don ríchathaoir. An bhliain chéanna ghabh agus chuir Dafydd  a dheartháireacha Maelgwn (a bhí tar éis filleadh ó Éirinn) agus Rhodr i bpríosún. An bhliain sin freisin phós sé Emme d'Anjou, iníon Geoffrey d'Anjou agus leathdheirfiúr leis an rí Anraí.

Sa bhliain 1175 d’éirigh le Rhodri éalú ón bpríosún agus d'ionsaigh sé a dheartháir. Chaill Dafydd Gwynedd go léir siar ó Abhainn Conwy. Sa bhliain 1177 thug Anraí II tiarnais Ellesmere agus Hales dó. Thóg sé caisleán i Rhuddlan agus tá taifead ann gur fhan Giraldus Cambrensis oíche ann ar a thuras tríd an mBreatain Bheag.

Sa bhliain 1194, bhí bagairt eile roimh Dafydd, eadhon a nia Llywelyn ap Iorwerth, a d’éirigh leis é a ruaigeadh i gcath in Aberconwy le cabhair ó mhic Cynan ab Owain Gwynedd. Sa bhliain 1197, d’éirigh le Llywelyn Dafydd a ghabháil agus a chur i bpríosún. Scaoileadh saor é an bhliain dár gcionn ar iarratas Hubert Walter, Ardeaspag Cambridge, agus chuaigh sé chun cónaí ina chuid mainéar i Sasana. Fuair sé bás ansin i mBealtaine 1203.

## Naomhphátrún na bhfilí
Tá dhá dhán ann do Dafydd ab Owain Gwynedd ón bhfile-laoch. Cé nach féidir sin a chruthú, is féidir gur ball de lucht leanúna an phrionsa a bhí i Gwilym; fuair sé bás sa chath.

## Tagairtí

* *Beathaisnéis na Breataine Bige suas go dtí 1940* (Cumann Oinigh an Chymrodorion)
Catagóir:Daoine a rugadh sa 12ú haois
Réigiúin NUTS na Slóivéine

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, baineann an tSlóivéin úsáid as Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.  Is ríthábhachtach é an tAicmiú i meicníocht seachadta Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa.  

Is é *SI* an cód a thugtar don tSlóivéin sa chóras trí-leibhéal NUTS curtha i bhfeidhm ag Eurostat.  Bhíodh dhá leibhéal riaracháin eile ann, na haonaid riaracháin áitiúla (ARA) 1 agus 2.  B'ionann ARA 1 agus NUTS 3, agus bhíodh ann in ARA 2 ná bardais na Slóivéine.  As an mbliain 2017 ar aghaidh, áfach, níl ach aon leibhéal áitiúil ann, na bardais úd.

## Achoimre

### ARA réamh-2017
I dteannta leis na leibhéil NUTS, bhíodh dhá ARA (Aonaid Riaracháin Áitiúla) ann, mar a leanas:

### ARA iar-2017

## Leibhéil NUTS 1, 2 agus 3

## Tagairtí

Slóivéin