TG4

Is í TG4 an cainéal teilifíse Gaeilge de chuid RTÉ (craoltóir stáit na hÉireann). Craoltar cláir an chainéil trí mheán na teilifíse in Éirinn, agus trí aip TG4 do lucht féachana ar fud an domhain.    

Thosaigh an stáisiún ag craoladh ar Oíche Shamhna 1996 mar **Teilifís na Gaeilge**, nó "*TnaG*", ach athraíodh an t-ainm go TG4 sa bhliain 1999.  

De réir TAM Ireland/Nielsen, bhí sciar laethúil de 2.8% ar an meán ag TG4 idir Oíche Nollag agus Lá Caille 2001. Bhí aimsiú laethúil de 632,700 duine ag an stáisiún agus aimsiú iomláin de 1.87m. 

## Stair

I measc na n-iarratas a cuireadh faoi bhráid an rialtais in 1959 do bhunú na seirbhíse teilifíse náisiúnta nua (Teilifís Éireann níos déanaí), bhí ceann láidir ó Ghael Linn. Bhíodh an eagraíocht, faoi stiúir Dhónaill Uí Mhóráin, ag soláthar nuachtscannán ag an am, agus meastar gur tugadh an-suntas dá n-iarratas, cé gur theip air i ndeireadh thiar thall.

I mBealtaine 1969, ag cruinniú de chuid Choiste na Gaeilge d'Fhianna Fáil i gCorcaigh, gheall Taoiseach na linne, Jack Lynch, go mbunófaí stáisiún teilifíse Gaeilge. Bhí olltoghchán ar na bacáin ag an am.

Ón bhliain 1973 i leith, bhí brúfheachtas ar bun ag Conradh na Gaeilge, agus iad ag eagrú cruinnithe poiblí, mórshiúlta, agus picéad lena míshástacht a léiriú faoi ghanntanas chlár Gaeilge.

Chaith dornán acu tréimhse i bpríosún cionn is gur dhiúltaigh siad ceadúnas teilifíse a cheannach mar agóid faoi pholasaithe RTÉ. D'áitigh duine acu, Íte Ní Chionnaith, nach raibh RTÉ ag comhlíonadh a ndualgas mar chraoltóir náisiúnta na hÉireann freastal a dhéanamh ar phobal na Gaeilge. 

Ó thús na 1980idí, bhí a gcainéil féin ag lucht labhartha na Breatnaise, na Bascaise, na Gailíse agus na Catalóinise. Ag an Ard-Fheis den bhliain 1980, rith an Conradh rún ag éileamh bealach úr teilifíse lán-Ghaeilge.

Ar 2 Iúil 1985, scaoileadh saor ón bpríosún Brian Ó Baoill, a dhiúltaigh fíneáil £50 a íoc mar agóid in aghaidh a laghad Gaeilge a bhí ar RTÉ.

I mí Márta 1986, bhunaigh Aire na Gaeltachta den am (Pádraig Ó Tuathail) meitheal oibre ar chraolachán teilifíse trí Ghaeilge. Ba é an tátal a bhí le baint as a dtuarascáil ná gurbh fhearr go bhfágfaí cúram speisialta na Gaeilge faoi RTÉ 2. Diúltaíodh don mholadh go mbunófaí bealach teilifíse lán-Ghaeilge.

Ar aon dul le bunú na seirbhíse raidió Gaeltachta, ba mar thoradh ar fheachtas poiblí a fíoraíodh aisling na teilifíse Gaeilge.  Ba le linn deireadh seachtaine Oireachtas na nGael i nDeireadh Fómhair 1987, a chéad-chraoladh an stáisiún bradach as Ros Muc.

Ba é Michael D. Higgins, ó Pháirtí an Lucht Oibre, a chinntigh go dtiocfadh bláth ar an aisling ainneoin go leor cáineadh gur diomailt airgid phoiblí a bhí ann. Ceapadh Gearóid Ó Tuathaigh, Ollamh le Stair i gColáiste na hOllscoile Gaillimh, ina Chathaoirleach ar an Choiste Bunaithe a chuir moltaí ar fáil don Aire faoi struchtúr agus cláir na seirbhíse nua. Ar 23 Samhain 1993, ghlac an Rialtas cinneadh go rachadh Teilifís na Gaeilge ar an aer in Eanáir 1995.

Ar Oíche Shamhna, 1996 las an tUachtarán, Mary Robinson, coinneal an dóchais agus saolaíodh Teilifís na Gaeilge le pléasc spleodrach. Chuir liúnna arda agus damhsa Ceilteach ó Mhacnas tús leis an siamsaíocht, buaicphointe ar bhlianta fada agóide agus stocaireachta.

Bhí TG4 faoi stiúir RTÉ go dtí gur athraíodh é go corparáid neamhspleách phoiblí ar an gcéad lá d'Aibreán 2007, tar éis don reachtaíocht chaoi chun go dtarlódh sé seo dul tríd sa bhliain 2001.

I mí Iúil 2007, glacadh TG4 isteach mar bhall nua d'Aontas Craolacháin na hEorpa.

## Modh oibre
[thumb|240px|Samhaltán Ceol na nOileán ó [2009 ]]
Is iad na cláir Gaeilge atá ag croí TG4, agus craoltar sé uair den ábhar seo gach lá - mar shampla nuacht, spórt, ceol, cláir faisnéise agus rudaí eile. Chomh maith leis sin, taispeántar athchraoltaí de chláir éagsúla agus ansin cláir cháiliúla eile i mBéarla, cosúil le The O.C., Nip/Tuck agus cláir Mheiriceánacha eile. 

Ag feidhmiú mar fhoilsitheoir agus mar chraoltóir, caitheann TG4 €20 milliún gach bliain i gcomhair cláir Gaeilge nua ó chomhlachtaí Éireannacha. Tá an sobal dráma Ros na Rún ar cheann de na cláir is rathúla, agus déanann siad cláir faisnéise chomh maith.

[thumb|border|right|240px|Samhaltán “Ar_Stáitse” (cartlann ceoil) ó [2011 ]]
Tá an chuid is mó de chláir an stáisiúin ar fáil le fotheidil as Béarla, beart conspóideach a cháintear go minic i measc cainteoirí Gaeilge toisc an easpa rogha a bhíonn ann breathnú ar an leagan bunaidh den chlár (i.e. gan fotheidil). Tá iarrachtaí áirithe déanta ag TG4 dul i ngleic leis an bhfadhb seo le hathruithe teicneolaíochta. Ligeann TG4 Súil Eile air mar mhaíomh ach oibríonn Breandán ó Lapáin agus láithreoirí nuachta um RTÉ is um ThG4. Díol suime nár luadh an scéal seo in aon chor ar Nuacht TG4 aréir. Súil eile, súil chaoch, ab ea? arsa an Dr Liam P. Ó Murchú ag magadh.

### Seinnteoir TG4
Sa bhliain 2011, bhí breis is 150,000 cuairteoir uathúil ag suíomh TG4 sa mhí. Breathnaigh cuairteoirí an tsuímh ar os cionn 275,000 fís-sruthú go míosúil.

## Buiséad

Cláracha coimisiúnaithe de réir aicme i 2006:- 

## Rátálacha

## Cláir

[thumb|border|right|240px|Samhaltán Glór Tíre le [Dáithí Ó Sé ]]
Nuair a bunaíodh TG4 i dtús báire, ní bhíodh a lán clár ar siúl; tháinig deireadh luath leis an gcraoladh gach aon lá, agus bhíodh a lán cláracha Béarla ann freisin. Ó shin, tá sé tar éis dul ó neart go neart, ag mealladh lucht féachana mar thoradh ar a chláir ghairmeacha. Ar dtús, ní raibh a lán airgid faoi réir acu, agus bhí sé faoi smacht ag RTÉ. 

Bhuaigh an sraithdhráma grinn C.U. Burn “Spiorad na Féile”, An Fhéile Idirnáisiúnta Cheilteach Scannán & Teilifíse I 1997. D'údaraigh Teilifís na Gaeilge do Lios na Sí Teo . Sraithchlár sé mhír a sholáthar i dtosach báire, Ach bhí glactha chomh maith sin leis an tsraith go raibh beartaithe ag Lios na Sí sraith eile a dhéanamh. Mar sin, bhí 16 cláir craolta i 1996 agus i 1997. 

[thumb|Samhaltán "Gradam Ceoil TG4", i [2011 ]]
Sa bhliain 1999, athsheoladh an stáisiún faoin teideal TG4 (Telefís Gaeilge 4) faoi údarás TeleGael, cumann eile faoi stiúir ag RTÉ. Ó shin i leith, tugann RTÉ buiséad do TG4 chun caitheadh mar a thagair siad. Thosaigh siad ag craoladh níos mó cláracha dírithe ar dhaoine fásta, ag seoladh Séideán Staire agus Ardán. 

Chomh maith le sin, tá TG4 i ndiaidh cur lena chuid craoltóireachta agus raon dá chláracha a leathnú. Mar shampla, cuireadh an tsraith taisteal Amú, le Hector Ó hEochagáin i láthair. Rinne an clár seo réalta mór de Ó hEochagáin agus d'éirigh le TG4 a lucht féachana a leathnú maille leis sin. Anois, is cosúil go bhfuil TG4 ina lánrith, le príomhchláir den chéad scoth agus ainmneacha iomráiteacha ag baint leis an stáisiún.

Tá an teist tuillte ag TG4 gur stáisiún é a chruthaíonn cláir nuálacha, scannánaíocht, ealaín, dráma, cláir faisnéise agus spóirt. Mar shampla, chraol TG4 na cláir choitianta Mheiriceánacha *Nip/Tuck*, *Carnivàle*, *Gossip Girl*, *[[The Wire]]*, *America's Next Top Model*, *The O.C.*, *One Tree Hill*, *Lipstick Jungle*, *Everwood*, *Survivor*, *Invasion* agus *Curb Your Enthusiasm* sula raibh siad le feiceáil sa Ríocht Aontaithe agus tíortha eile. Chomh maith le sin, thaispeáin TG4 an comórtas leadóige Wimbledon agus an rás Tour de France beo ar an aer. Tugann TG4 aird do chluichí Éireannacha chomh maith, ar nós na cluichí peil Ghaelach agus iománaíocht, mar shampla na sraitheanna náisiúnta agus comórtas na gclubanna. Níl na héachtaí seo in ann lucht féachana ábhalmhór a bhaint amach, ach ní fhéadfaí a rá gur mó atá TG4 is lucht na Gaeilge siar ná aniar leis na hiarrachtaí seo, toisc go bhfuil leantóirí rialta díbhirceach fós i ndíograis leis an tseirbhís in alt na huaire seo. Craoltar scannáin mhóra-le-rá freisin, mar shampla scannáin buachaillí bó, i dteangacha eile, go háirithe as Fraincis, Gearmáinis agus Spáinnis.
right|240px|thumb|Lógó 1999
right|240px|thumb|Lógó 2003
Ó thaobh cláir shiamsaíochta de, tá an seó cainte *Ardán* agus an clár *[[Paisean Faisean]]* ar an bhfód. Ar an 31 Deireadh Fómhair 2006, craoladh an chéad eipeasóid den chlár *[[Aifric]]*, clár grinn/dráma atá dírithe ar dhéagóirí. Ag freastal ar dhaoine níos sine agus na gnóthaí céanna sa treis aige, tá an clár nua *Seacht* a leanann na saolta seachtar mac léinn i mBéal Feirste. Ar an 24 Meán Fómhair 2007, thosaigh TG4 ag taispeáint an chláir bheochana *[[South Park]]* as Gaeilge. Ní taise do *[[Sesame Street#As Gaeilge|Sesame Street]]* é, a chraoltar faoin ainm *Tar ag Spraoi Sesame*.

Chuaigh leis an stáisiún méid réimí go leor réaltaí a sheoladh in Éirinn, cuir i gcás, na deirfiúracha Seoige, Gráinne agus Síle, agus Hector Ó hEochagháin. 

Ar na cúiseanna uilig á lua, tá TG4 tar éis teacht chuige féin mar acmhainn cruthanta a mbíonn ag freastal ar chúraimí na Gaeilge is na nGaeilgeoirí.

Cuireann TG4 sruth beo ó Dháil Éireann dhá lá sa tseachtain. Tá clár nuachta laethúil chomh maith, *Nuacht TG4* agus an clár Timpeall na Tíre (bailiúchán de na scéalta móra ar bhonn seachtainiúil) agus *7 Lá* (díospóireacht ar cúrsaí reatha). Is iad na cláracha faisnéise seo i dtaca le cúrsaí reatha a bhfuil ardchaighdeán labhartha na Gaeilge acu, agus go deimhin tá dul faoi leith acu maise a chur ar do chuid Gaeilge go gasta, má chuireann tú cos as breathnú orthu go rialta.

[thumb|border|right|240px|Corp is anam, i [2009 ]] 
Tá seirbhís teilitéacs ag TG4, ar a tugtar *Téacs TG4*. I mí an Mheithimh na bliana 2006, thosaigh siad ag craoladh cláir go beo ar an suíomh idirlín tg4.tv.

## Scannáin
Sa bhliain 2025 craoladh *[[Nollaí (scannán)|Nollaí]]* den chéad uair, scannán teaghlaigh Nollag a choimisiúnaigh TG4 in éineacht le S4C agus BBC TÉ, i nGaeilge agus i mBreatnais faoi seach. B'é an chéad uair scannán beochana riamh dar cruthaíodh mar chomhléiriú idir an trí stát.

## Tuaisceart Éireann
Mar pháirt de Chomhaontú Aoine an Chéasta sa bhliain 1998, cuireadh TG4 (nó TnG mar a bhí sé) ar fáil i dTuaisceart Éireann. Sa bhliain 2005, thosaigh sé ag craoladh go hoifigiúil ón tarchuradóir úd Divis gar do Bhéal Feirste.

## Aitheantas agus duaiseanna
Thuill dhá shaothar an-éagsúil mórdhuais agus aitheantas speisialta do TG4 ag comórtas tábhachtach Eorpach, Circom 2011, a tionóladh i Frederikstad san Iorua. Thug an scannán ''An Píopa'' an phríomhdhuais Faisnéise leis agus tugadh aitheantas agus moladh speisialta don tsraith ''Gualainn le Gualainn'', stair an rugbaí in Éirinn, sa duaisaicme do chláracha spóirt. Is í seo an ceathrú uair le deich mbliana a bhfuair cláracha TG4 duaiseanna agus aitheantas ó Circom.

Bronnadh Buaic-Ghradam Chumarsáide an Oireachtais ar TG4 don bhliain 2016. An tUachtarán Mícheál D. Ó hUiginn a bhronn an duais.

## Féach freisin
* Cúla4
* TG4+1
* TG4 Foghlaim

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* Sruth beo 
* Breandán Delap , 'Ar an Taifead: Fís, Fuaim, Focal', (2012)

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin teilifíse na hÉireann
Catagóir:Meáin na Gaeilge

Catagóir:Cláir theilifíse
*
Catagóir:Teilifís
Catagóir:Aipeanna Gaeilge
Catagóir:Comhlachtaí le Gaeilge