open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Borróg

Is císte beag milis é **borróg** agus cruth ciorclach uirthi de ghnáth. Bíonn sí beag go leor ionas gur féidir le duine í a choinneáil ina lámh. Fuintear i gcupán páipéir í, agus cuirtear siúcra, uachtar buailte nó maisiú eile uirthi. 

Itear í léi féin nó i dteannta tae nó caife. Bíonn éileamh ar bharróga ag cóisirí páistí.

### Comhábhair
Déantar borróga le him, uibheacha, siúcra agus plúr, mar a dhéanfaí císte. Tá comhábhair éagsúla iontu ar nós seacláide, cnónna, úlla, rísíní is rudaí eile chun blas faoi leith a thabhairt dóibh.

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Bia agus deoch
Séamas I, Rí na nAlbanach

Bhí **Séamas I** (10 Nollaig, 1394 - 21 Feabhra, 1437) ina rí ainmniúil ar Albain, ó 4 Aibreán, 1406 go dtí go bhfuair sé bás, cé nár chleacht sé rialú éifeachtach go dtí Mí na Bealtaine 1424.

Chaith sé an chuid ba luaithe dá chuid réimis mar phríosúnach i Sasana. Ar a scaoileadh, rinne sé iarracht monarc láidir lárnaithe a chruthú in Albain, agus feallmharaíodh é ag aicmí uaisle easaontacha.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1394
Catagóir:Básanna i 1437
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Filí Albanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Na Stiúbhartaigh
Catagóir:Ríthe na nAlbanach
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Roibeard III, Rí na nAlbanach

An mac is sine a bhí ag an Rí Roibeard II ba ea **Roibeard III**, ba í Elizabeth Mure a mháthair. Bean luí nó máistreás an Rí Roibeard II a bhí inti.
Phós a thuismitheoirí go foirmiúil circa na bliana 1349, agus 
de réir sin, dlisteannaíodh Roibeard II. Bhí siad pósta roimhe sin, sa bhliain 1336, ach bhí amhras ann nach raibh an pósadh de réir Dlí na hEaglaise nó neamhchanónta.

Catagóir:Daoine a rugadh sa 14ú haois
Catagóir:Básanna i 1406
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Na Stiúbhartaigh
Catagóir:Ríthe na nAlbanach
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
One Flew Over The Cuckoo's Nest

Is úrscéal é ***One Flew Over The Cuckoo's Nest*** le Ken Kesey. Scríobh sé an t-úrscéal sa bhliain 1959 agus foilsíodh sa bhliain 1962 é. Tá an scéal suite in ionad sláinte intinne in Oregon, sna Stáit Aontaithe. Insíonn sé scéal an phríomhcharachtair, Randall P. McMurphy, fad is atá sé san ionad agus an dóigh a fhaigheann sé an lámh in uachtar ar na hothair eile atá ina gcónaí san ionad. Insítear an scéal trí shúile duine eile sa scéal, Chief Bromden.

Rinneadh scannán de sa bhliain 1975 a stiúir Milos Forman. Bhí Jack Nicholson mar Randall P. McMurphy sa scannán. Bronnadh duais Oscar air Nicholson de bharr feabhas a léiriú sa scannán. Bhuaigh an scannán cúig Oscar ina iomlán, duais Nicholsan san áireamh.

Catagóir:Úrscéalta
Meireang

Is milseog é **meireang** a dhéantar trí ghealacáin uibhe buailte agus siúcra a chumasc. Tá siad an-éadrom ar fad agus an-mhilis.

## Stair
Tá tuairim ann gur ó bhaile Meiringen san Eilvéis a d'eascair an focal. Ach glactar leis nach bhfuil bunús ar bith leis an scéal seo. Luadh ainm na milseoga seo don chéad uair i leabhar cócaireachta François Massialot ** sa bhliain 1692. 

## Cineálacha meireangaí
Tá cineálacha meireangaí éagsúla ann. Tá cinn ann nach bhfuintear na gealacáin bhuailte mhilis a dhéanann na hoileáin sa mhilseog 'Oileáin Ar Snámh'. Tá meireang atá breacbhruite a chuirtear ar barr an phióg mheireang le líomóid agus milseoga eile a chuirtear meireang orthu. Agus tá an meireang éadrom ann freisin. De ghnáth, déantar meireang as dhá ghealacáin uibhe bhuailte agus 113g de shiúcra mionaithe.

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Bia agus deoch
Cath Allt a' Phuill Sheilich

Troideadh **Cath Allt a' Phuill Sheilich** (Gàidhlig: **) ar an 11 Meitheamh, sa bhliain 1488, ar thaobh an Ailt, sé sin, an sruth thart ar dhá mhíle ó dheas de Shruighlea na Alban. Bhí 30,000 saighdiúir in arm Shéamais III, rí na hAlban agus tuairim is 18,000 earcaithe ag easaontóirí, gurbh aicmí uaisle na hAlban iad, lena n-áirítear Alexander Home, an 1ú Tiarna Home, agus bhí siad faoi stiúir ainmniúil ag mac an Rí, sé sin an Prionsa Séamas, Diúc Bhaile Bhóid.

Catagóir:Stair na hAlban
Cath Shliabh an t-Siorraim

Ba chath é **Cath Shliabh an t-Siorraim** (Gàidhlig: **; Béarla: *Battle of Sheriffmuir*) a tharla sa bhliain 1715 nuair a bhí Éirí Amach na Seacaibíteach i Sasana agus in Albain faoi lán seoil. 

## Stair
Thionóil Iain Erskine, an 6ú Iarla Mhàirr taoisigh na nGarbhchríoch agus ghairm Rí na hAlban de Shéamus Proinsias Éadbhard Stiúbhart (an "Sean-Éilitheoir") ar 6 Meán Fómhair. Tar éis do Mhàrr arm de thart ar 12,000 fear a thógáil rinne sé ar Pheairt lena forghabháil, agus is gearr go raibh smacht aige ar an gcuid is mó de thuaisceart na nGarbhchríoch.

Theip air fórsaí Iain Ruaidh nan Cath (Béarla: John Campbell), an 2ú Diúc Earra-Ghàidheal (a bhí i Sruighlea) a shárú, agus cuireadh ina luí air faoi dheireadh a arm a thabhairt ó dheas ar 10 Samhain. Chuir spiairí i bhfios d'Iain Ruaidh céard a bhí ar siúl ag Erskine, agus bhog sé a arm, thart ar 4,000 fear, go dtí Sliabh an t-Siorraim, in aice le Dùn Bhlàthain. Chuaigh an dá thaobh i gcath ar 13 Samhain.

Ní raibh toradh soiléir ar an troid, cé gur fhógair an dá thaobh gurb iadsan a rug an bua. Ach d'éirigh le Iain Ruaidh teacht roimh na Seacaibítigh agus chaill siad siúd a misneach, mar gurb iadsan ba threise i dtaca le líon fear de agus gur bhraith siad gur chóir dóibh an namhaid a shárú go hiomlán. Chaill fórsaí Mhàirr tacaíocht na Fraince agus na Spáinne, agus bronnadh "Capall Bán Hannover" mar shuaitheantas ar reisimintí an Rí.

Ar 23 Nollaig tháinig an Sean-Éilitheoir, agus é ar deoraíocht go dtí sin sa Fhrainc, i dtír ag Ceann Phàdraig i Siorrachd Obar Dheathain, cé go raibh a chúis beagnach caillte. Bhuail sé le Màrr i bPeairt, ach ní raibh siad in ann an t-arm misneach an airm a mhúscailt. Bhí arm Iain Ruaidh, áfach, lán de mheanma, agus ba ghearr gur thug sé a aghaidh ar an tuaisceart. Theith arm na Seacaibíteach chuig Monadh Rois i Siorrachd Aonghais, agus d'fhill an Sean-Éilitheoir ar an bhFrainc. Bhog a arm go dtí Ruadhainn i Siorrachd Obar Dheathain agus scaip.

## An luchd-cogaidh
* Na Séamasaigh faoi cheannas Mhàirr, ag troid ar son Rí Séamas VIII na hAlban agus III Shasana
* Arm Rialtas na Breatainne, ar son Theach Ríoga Hanobhair, faoi cheannas Dhiúc Earraghaidheil.

thumb|Iain Caimbeul, an 2ú hIarla Earraghaidheil|left

thumb|Iain Erskine, an 6ú hIarla Mhàirr - nó ''Bobbing John'' mar a thugtaí air.

Bhí timpeall 3,000 fear ag Diùc Earraghaidheil. Ach bhí timpeall 7,000 ag Màrr agus a bhformhór ina nGaeil, cé go raibh Gaeil in arm an rialtais freisin.

Catagóir:Stair na hAlban
Clarín

Is é ***Clarín*** (Spáinnis: "stoc" nó "buabhall") an dara nuachtán Spáinnise is mó díol ar domhan agus an nuachtán is mó díol i Meiriceá Laidineach. Foilsítear 500,000 cóip den nuachtán gach lá. Foilsítear *Clarín* gach maidin in Buenos Aires, san Airgintín. Bhunaigh Roberto Noble é ar an 28 Lúnasa 1945.

## Tréithe an nuachtáin
* Tugann *Clarín* tús áite do shaincheisteanna áitiúla: rannóga spóirt agus siamsaíochta ach go háirithe. Tá dearadh eagsúil ar na rannóga seo i gcomparáid leis an gcuid eile den nuachtán.
* Dáiltear chuig na seastáin nuachta san ardchathair (*Capital Federal*) é roimh nuachtán ar bith eile. I gcathair agus cúige Bhuenos Aires tá luach 5 *centavos* air, mar i gcéanna leis an gcuid eile de na nuachtáin. Tá luach 10 *centavos* air sa chuid eile den Airgintín.
* Tá cruth táblóideach ar *Chlarín*.
* Is é an nuachtán is mó díol san Airgintín.
* Is é "*Un toque de atención para la solución argentina de los problemas argentinos*” "(Géim gallstoc le haghaidh réiteach Airgintíneach fadhbanna na hAirgintíne)” mana an nuachtáin agus tá "*El gran diario Argentino*" (an nuachtán mór Airgintíneach) mar mhana margaíochta aige.
* Tá an nuachtán ina bhall den eagras *Periódicos Asociados Latinoamericanos* (PAL), cumann de na nuachtáin is tábhachtaí agus is mó i Meiriceá Laidineach.

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin
Catagóir:Nuachtáin Spáinnise
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Tréimhseacháin Spáinnise
Catagóir:Tréimhseacháin Airgintíneacha
Calóga arbhair

Is gránach a itear ar maidin de ghnáth iad **calóga arbhair**. Doirtear isteach i gcuach iad, doirtear bainne nó iógart anuas orthu agus itear le spúnóg iad. Tá dath buí orthu agus tá siad briosc. Rinne *Kelloggs* ar dtús iad ag deireadh an naoú aois déag. 

Déantar as grán buí iad. Itear go forleathan iad mar chuid na maidine. Is féidir torthaí amhail sútha craobh, sútha talún, banana agus araile a ithe leo freisin.

## Conspóidí
I Nollaig 2017, dúirt an comhlacht *Kelloggs* go mbeadh siad chun gearradh siar ar an méid siúcra a chuireann siad lena mbricfeastaí gránacha. 

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Bia agus deoch
Irisleabhar

thumb|275px|Irisleabhair ar díol
Is foilseacháin iad **irisí**, **irisleabhair** agus **tréimhseacháin** a fhoilsítear go rialta, a mbíonn ailt, scéalta, grianghraif agus fógraí ann. Clúdach páipéir a bhíonn ar iris, de ghnáth.   Maoinítear iad trí fhógraí, trí luach ceannaigh nó trí shíntiúis nó an trí bhealach le chéile. 

## Tréithe
Is féidir irisí a sheachadadh tríd an idirlíon, tríd an phost nó ríomhphost, iad a dhíol ag seastáin nuachta, siopaí leabhair agus miondíoltóirí eile; nó cuirtear ar fáil saor in aisce iad ag ionaid áirithe amhail leabharlanna, siopaí, aerfoirt agus araile. Foilsítear go rialta iad de ghnáth - gach seachtain nó gach mí.

Is iomaí cineál irisleabhar atá ar fáil sa lá atá inniu ann. Foilsítear irisleabhar do gach cineál duine agus gach cineál ábhar nach mór. Níl sé deacair sainirisleabhair a fháil sna siopaí leabhair móra. Tá tuairim ann gur breá le mná irisleabhair a bhaineann le héadaí, smideadh, taisteal, leanaí, bia, seodra agus daoine cáiliúla. De ghnáth, bíonn siopaí leabhair agus seastáin nuachta ag cur thar maoil leis na cineálacha irisleabhair áirithe seo. 

## Codarsnacht idir irisleabhar agus nuachtán
Clóbhuailtear irisleabhair ar pháipéar níos tibhe agus níos snasta ná nuachtán. Bíonn clúdach cineál crua ar irisleabhair; ní bhíonn ar nuachtán. Bíonn líon na leathanach in irisleabhar níos mó ná nuachtán, ach níl sé sin fíor do gach nuachtán agus irisleabhar. Pléitear nuacht agus cúrsaí reatha i nuachtán agus scríobhtar gné-ailt in irisleabhar. 

Bíonn na scéalta níos dáiríre i nuachtán ná in irisleabhar, ach arís braitheann sé cén nuachtán nó cén irisleabhar atá a gcur i gcodarsnacht lena chéile. Bíonn toisí na leathanach níos mó i nuachtán ná in irisleabhar. De ghnáth, gearrtar luach níos airde ar irisleabhar ná mar a ghearrtar ar nuachtán.

## Féach freisin
* Iriseoireacht
* Irisí agus Nuachtáin Gaeilge
* Nuachtán
* Paimfléad

## Tagairtí


*
Catagóir:Iriseoireacht
Lámhainn

thumb|200px|Lámhainní olla
Is éadach don lámh é **lámhainn**. Lámhainneoir is ea an duine a dhéanann lámhainní. Caitear lámhainní chun na láimhe a chosaint, iad a choimeád glan nó iad a choimeád te. Déantar d'ábhair éagsúla iad amhail cadás, síoda, olann, leathar, craiceann caorach, rubar agus a lán ábhair eile nach iad. Nuair a mbíonn daoine á scrúdú ag an lucht leighis, caitheann siad lámhainní scrúdaithe aon uaire. Tá siad seo déanta de rubar agus caitear amach iad tar éis don lucht leighis an scrúdú a chríochnú ionas nach scaipfear frídíní.
thumb|200px|Lámhainní leathair
thumb|200px|Lámhainn scrúdaithe aon uaire

Caitheann daoine atá ag imirt spórt lámhainní freisin. Ní mór do dhornálaí lámhainní dornála a chaitheamh. Déantar de leathar iad seo agus tá ábhar bog ar an dtaobh amuigh, ionas nach gortófar an dornálaí eile in iomarca nuair atá siad á bhualadh. Caitheann cúl báire lámhainní chun greim ceart a fháil ar an liathróid i rith cluiche.

Caitear lámhainní freisin nuair a theastaíonn ó dhuine mias the a chuir isteach nó a bhaint as oigheann te. Bíonn éadach tiubh sna lámhainní seo mar chaithfear lámha an duine a chosaint ón teas. Freisin, nuair a mbíonn an teach á ghlanadh ag daoine, caitheann siad lámhainní chun rudaí salacha a láimhseáil (mar shampla bruscar, an leithreas) nó ionas nach mbeidh a lámha ró-shalach nuair a mbeidh an glantachán déanta acu.
Seampú

mion|Buidéil seampúnna
Is táirge cosmaideach é **seampú** nó **foltfholcadh**, i bhfoirm leachta, uachtair, solaid nó púdair de ghnáth, a fhoirmlítear chun an ghruaig a ní.  Úsáidtear sé chun geir bhreise agus salachar a bhaint. Cuimlítear seampú sa phlait agus ghruaig sula sruthlaítear é amach le huisce. Is féidir feabhsaitheoir a úsáid ina dhiaidh sin freisin.

Tá seampúnna éagsúla ann do shaghsanna gruaige éagsúla. Tá seampú lag ann do leanaí. Tá seampúnna ann do ghruaig thirim nó mhionchatach.

Catagóir:Cosmaidí
Catagóir:Gruagaireacht
Catagóir:Sláinteachas
Clog

[thumb|<center>Clog domhanda</center><center> in [Alexanderplatz 
i mBeirlín, An Ghearmáin]] 
thumb|Clog le uimhreacha Rómhánacha ar a aghaidh
Is gléas é **clog** chun an t-am a léiriú, a thomhais agus a choimeád. Fadó theastaigh ó dhaoine fios a bheith acu faoi am an lae chomh maith le ham na bliana. Is gléas ársa é an clog óir tá siad á ndearadh agus á dtógáil ag daoine ón gcianaois. 

## Stair
Thóg daoine cloig a bhain feidhm as solas na gréine, uisce agus gaineamh chun an t-am a insint. Mar shampla, deir daoine gurbh fhéilirí iad Brú na Bóinne i gCo. Na Mí agus Stonehenge i Sasana. Tá na háiteanna sin na mílte bliain d’aois.  Sna cloig luatha a bhí acu chruthaigh an ghrian scáthanna chun an t-am a thaispeáint.

Ba chloig uisce iad na chéad chloig aláraim. Fadó, bhuail na cloig uisce cloigín chun manaigh a dhúiseacht chun a gcuid paidreacha a rá.

Ina dhiaidh sin arís, bhí orláistí ann a raibh gaineamh iontu.

## Inniu
Sa lá atá inniu tá córais ann chun an t-am a insint a ritheann ar ríomhairí agus ar innill. s é an clog adamhach i Londain an clog is cruinne ar domhan. Tá sé chomh cruinn sin go gcaillfi dh sé níos lú ná soicind amháin i 138 milliún bliain nó go rachaidh sé níos lú ná soicind amháin chun tosaigh san am sin.
[clé|mion|383x383px|[orláiste]]

## Féach freisin

* Soicind bisigh

## Tagairtí


Catagóir:Am
Catagóir:Tomhas
Cruinneog

Is cruinneog í **cruinneog**, sé sin le rá, gur comhchruinne nó cruinnmheall í. Is léiriú den Domhan í cruinneog. Baintear leas astu chun tíortha an domhain agus gnéithe eile amhail sléibhte, aibhneacha, agus farraigí a léiriú. Is maith le deachtóirí iad a chasadh agus tír éigin a aimsiú chun í a ghabháil (nó sin mar a shíltear ó bheith ag breathnú ar scannáin).

## Stair

Deirtear gur chruthaigh fear léinn ón Ghréig an chéad chruinneog sa bhliain 140 RCh, ach ní cruinneog iomlán cruinn a bhí ann, de bharr an easpa eolais ag an am.

Sa bhliain 1492, chruthaigh Martin Behaim (ón Ghearmáin) an chruinneog is sine atá fós le feiceáil inniu.

## Tagairtí:



Catagóir:Cartagrafaíocht
Blàr Ghleann Sheile

Is éard a bhí i gceist le **Blàr Ghleann Sheile** (Béarla: Battle of Glen Shiel) ná cath a troideadh i nGleann Sheile, in Iarthar na nGarbhchríoch, in Albain, ar an 10 Meitheamh, 1719, idir trúpaí rialtas na Breataine Móire agus Comhghuaillíocht Sheacaibíteach agus Spáinneach. Bhí an bua ag fórsaí na Breataine Móire.
Meastar, uaireanta, gur síneadh é ar Éirí Amach 1715, ach bheadh sé níos cruinne é a mheas mar éirí amach faoi leith. Seo an t-aon cheannairc faoi arm amháin a cuireadh faoi chois le gníomh amháin míleata.
## Neartú chun catha
Tar éis Conradh Utrecht, glacadh le Philib V mar Rí na Spáinne mar iomlaoid ar roinnt lamháltas. Fuair an Bhreatain Mhór urlámhas ar roinnt críoch Spáinneach, mar shampla Menorca agus Giobráltar, a d'fhéadfaí a chosaint, mar go raibh an cabhlach is mó sa domhan ag an am sin ag an Bhreatain Mhór.

Is é an toradh a bheadh ar phleananna Philib cumhacht na Spáinne a athbhunú ná coimhlint fhoréigneach a thionscnamh leis an Bhreatain. Chuir Pilib agus a chomhairleoir Iodálach, an Cardinéal Giulio Alberoni, feachtas i ngníomh san Mheánmhuir thiar. Sa bhliain 1717, sheol 8,500 saighdiúir coise agus 500 fear marcra ó Bharcelona agus ghabh siad an tSairdín gan deacracht. An bhliain dár gcionn, rinne 38,000 trúpaí mar an gcéanna leis an tSicil.

D'fhreagair an Bhreataine Mhór ar an 11ú Lúnasa; ag dearbhú sárú Utrecht. Thascar agus scrios an Cabhlach Ríoga loingeas José Antonio de Gaztañeta, i réigiún Capo Passero (in aice Sioracús). D'fhógair an Spáinn cogadh in aghaidh na mBriotanach. 
Chinn Alberoni ar tionscnamh chun trioblóide a chorraí sa Bhreatain roimh ré, ag súil go gcuirfí moill ar aon ionsaí ar Leithinis na hIbéire.

Catagóir:Stair na hAlban
Aodh mac Choinnich

Mac le Cináed mac Ailpín ab ea **Áed mac Cináeda** (Nua Ghaeilge na hAlban: *Áed mac Choinnich*) a ceapadh ina rí ar na Cruithnigh sa bhliain 877, nuair a tháinig sé in áit a dhearthár Causantín nó Constantín mac Cináed (Nua Ghaeilge na hAlban: *Còiseam mac Choinnich*).

Catagóir:Daoine a rugadh sa 9ú haois
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Na Cruithnigh
Catagóir:Ríthe na nAlbanach
IPhone

Is guthán cliste é an **iPhone** (úsáidtear leagan Gaelaithe *iFón* uaireanta) a dhear Apple Inc. Níl cnaipí nó méarchlár ar an gcomhéadan - déantar gach rud tríd an scáileán a bhrú nó a thadhall. Tá grianghrafadán agus seinnteoir meán ar an nguthán, agus is féidir rochtain a fháil ar an idirlíon chun breathnú ar an nGréasán Domhanda agus ríomhphoist a léamh.

Nochtaigh Ardfheidhmeannach Apple, Steve Jobs, an iPhone don saol mór ar an 9 Eanáir, 2007. Chuir daoine iontas ann agus ba léir go mbeadh ráchairt mhór air nuair a dhíolfar don saol mór é. Díoladh don phobal é den chéad uair i Meitheamh sa bhliain 2007. Chuaigh sé i bhfeidhm go mór ar an bpobal. Bhí scuainte lonnaithe lasmuigh de shiopaí Apple ar fad SAM ar feadh laethanta sular díoladh den chéad uair é.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Fóin Póca
Catagóir:Apple Inc.
Catagóir:Táirgí Apple Inc.
Súlach

Is anlann é **súlach** a dhéantar ó na súnna a eascraíonn ó feoil nó glasraí fad is atá siad á bhruith. Is féidir an súlach a threisiú agus dath níos méithe a thabhairt dó trí na súnna a d'eascair ón bhfeoil agus/nó na glasraí a mheascadh le púdar breac le salann agus dathanna. Doirtear súlach ar fheoil rósta, rís agus brúitín.

Cuirtear súlach ar fáil i gcrúiscín.

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Bia agus deoch
Líreacán

[mion|clé|250px|Líreacán i gcruth [croí.]]

Is milseogra ar chipín é **líreacán**. Diúlann, luíonn agus miotaíonn daoine iad. Bíonn líreacáin le cruthanna agus blasanna éagsúla ar fáil. Is breá leis an t-aos óg iad a chaitheamh.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Bia agus deoch
Catagóir:Milseogra
Pocahontas II: Journey to a New World

Scannán de chuid Disney is ea **Pocahontas II: Journey to a New World** a seoladh (mar fhíseán) sa bhliain 1998. Leanann sé ar aghaidh le scéal *[[Pocahontas (scannán 1995)|Pocahontas]]* (1995).

## Carachtair

## Ceol
* *Where Do I Go From Here?*
* *What a Day in London*
* *Between Two Worlds*

## Naisc sheachtracha
* Pocahontas II: Journey to a New World ar IMDB
* Athbhreithniú ar *[[Cinemaphile.org]]*

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1998
Catagóir:Scannáin beochana 1998
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Pocahontas (scannán 1995)

Scannán beochana Meiriceánach is ea ***Pocahontas*** a rinneadh sa bhliain 1995. Baineann an scéal le saol Pocahontas—idir stair agus mhiotais. Indiach Meiriceánach a bhí inti go luath san 17ú haois. Tá fócas sa scannán, mar atá sa stair agus sa scéalaíocht féin, ar an gcaidreamh a bhí aici le John Rolfe agus na lonnatheoirí Sasanacha eile. 

## Carachtair

## Ceol
* "Virginia Company"
* "Steady as a Beating Drum"
* "Steady as a Beating Drum (Reprise)"
* "Just Around the Riverbend"
* "Listen With Your Heart"
* "Mine, Mine, Mine"
* "Colors of the Wind"
* "If I Never Knew You"
* "Savages (1)"
* "Savages (2)"

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Pocahontas ar IMDB
* Athbhreithniú ar *[[Ultimatedisney.com]]*

Catagóir:Scannáin 1995
Catagóir:Scannáin beochana 1995
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Gallúnach

thumb|200px|Gallúnach de Marseille.
thumb|200px|Ceap ghallúnaí.
Is táirge í **gallúnach** nó **sópa** a mbaineann daoine feidhm as chun iad féin nó rudaí eile amhail éadaí a ghlanadh. Is bun lag atá i ngallúnach. Sa lá atá inniu ann, baintear leas astu mar mhaisiúcháin i seomraí folctha. Bíonn gallúnach ar fáil mar cheap, mar phúdar nó mar leacht. Bíonn boladh breá ar ghallúnach de ghnáth. Déantar de chomhábhair aiceanta í amhail ola olóige.

Catagóir:Gallúnach
Catagóir:Salainn
Catagóir:Gníomhaithe dromchlacha
Stephen Gately

Popcheoltóir agus aisteoir Éireannach ab ea **Stephen Patrick David Gately** (17 Márta 1976 – 10 Deireadh Fómhair 2009). Bhain Gately cáil dhomhanda amach mar bhall agus amhránaí den bhanna popcheoil Boyzone ón bhliain 1993 ar aghaidh. [clé|mion|177x177px|[Boyzone]]266x266px|thumb|Stephen Gately ar an stáitse le Boyzone sa bhliain 2009.|clé
clé|mion|248x248px

## Saol
Rugadh Gately ar Shráid an tSirriam i lár Bhaile Átha Cliath.

Fear aerach a bhí ann, rud a nocht sé go poiblí don chéad uair sa bhliain 1999. Phós sé Andrew Cowles sa bhliain 2006.

Tháinig Gately san ochtú háit ar an dara sraith *[[Dancing on Ice]]* le Kristina Lenko sa bhliain 2007.

### Bás tobann
Thángthas ar chorp Gately ina theach saoire tar éis oíche amach i Mallorca na Spáinne. Tuairiscíodh go bhfuair sé bás le hadhairt, is cosúil, ar 10 Deireadh Fómhair, in aois 33 dó. Léirigh an scrúdú iarbháis a rinneadh ar Gately in Mallorca gurbh amhlaidh go raibh baint ag galar croí ón mbroinn; 'éidéime scamhógach' a bhí ar an deimhniú báis. Ach b'ábhar conspóide an chúis bháis in Éirinn níos déanaí. Tharla feachtas géarleanúna ar iriseoir, Jan Moir de chuid an *Daily Mail;*  scríobh sí go raibh fuíoll na bhfuíoll ag Gately, réamhtheachtaire an bháis.   

## Féach freisin

* Boyzone   
* George Michael   

## Tagairtí

Catagóir:Popcheoltóirí
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Fir aeracha
Catagóir:Básanna in 2009
Lámh-mhaisiú

thumb|right|225px|Lámh-mhaisiú á dhéanamh
thumb|right|225px|Lámh-mhaisiú Francach
Séard is **lámh-mhaisiú** ann ná cóireáil scéimhe do na hinge agus na láimhe. Is féidir é a dhéanamh sa bhaile nó i nó is féidir le duine cáilithe é a dhéanamh i sciamhlann. Déantar na hinge a líomhadh agus a snoí agus cuirtear dath orthu. Tugtar suathaireacht do na láimhe freisin.

### Lámh-mhaisiú Francach
Is cóireáil faoi leith é lámh-mhaisiú Francach. Cuirtear dath ar na hinge atá cosúil le gnáthdhath na n-inge agus cuirtear dath bán ar reanna na n-inge.

## Tagairtí
Ionga

thumb|250px|Inge laidhre.
An rud mín a fhásann ar bharr na méara agus na ladhracha is ea **ionga**.

## Faisean:

Úsáidtear vearnais ingne chun cuma níos fearr a chur ar ingne. Ní rud nua-aimsire é seo, rinne daoine é seo siar chuig 3000 RCh.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Corp an duine
Síocháin

[mion|''[Páirc Síochána d'Oileán na hÉireann*]]
Éagmais achrainn nó cogaidh is ea *'síocháin.*' Nuair a mbíonn an [[sochaí]] suaimhneach, deirtear go bhfuil síocháin ann freisin. 

Nuair atá [[duine|daoine]] á mharú, a ghortú, á thromú, á ionsaí nó á hansmachtú, ní síocháin sin. Is mó tairbhe a ghineann síocháinː an [[daonra]] agus [[geilleagar]] dul i méid, dea-thoil agus muintearas idir [[Duine|dhaoine]], [[ealaín]] agus saíocht faoi bhláth srl. Is a mhalairt ar fad a tharlaíonn nuair a mbíonn [[cogadh]] nó [[Sceimhlitheoireacht|sceimhle]] ann nó má tá cos ar bolg á imirt ar dhaoine. 

== Éire ==
[[Íomhá:1974 Nobel Peace Prize awarded to Eisaku Satō.jpg|mion|Bonn Nobel ag [[Eisaku Satō]], buaiteoir 1974]]Sa bhliain 2022, is í Éire an dara tír is síochánta san Eoraip agus an tríú tír is síochánta ar domhan faoi láthair, de réir an Innéacs Síochána Domhanda.  Ach sa bhliain 2021, bhí Éire san ochtú háit ar an innéacs domhanda agus sa seachtú háit ar an innéacs Eorpach anuraidh.

* [[:Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí|Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] 
* [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]

== Féach freisin ==

* [[Foréigean]]
* *Páirc Síochána d'Oileán na hÉireann''
* Duais Nobel na Síochána

## Tagairtí

Catagóir:Caidreamh idirnáisiúnta
Catagóir:Saol pearsanta
Catagóir:Eitic
Catagóir:Polaitíocht
Catagóir:Síocháin
Printéir

[thumb|right|250px|Printéir de chuid [Hewlett-Packard]]
[thumb|right|250px|Printéir de chuid [Canon]]
Is gléas forimeallach ríomhaireachta é **printéir** (nó **clóire**) a mbaintear feidhm as le haschur ríomhaire a chlóbhualadh ar pháipéar nó ar ábhar eile. Trí chnaipe a bhrúigh ar scáileán an ríomhaire, is féidir cáipéis nó comhad a chlóbhualadh go han-tapa ar fad sna printéirí. Bíonn páipéar agus dúch nó tonóir sa phrintéir agus clóbhuailtear an cháipéis agus an comhad go tapa. I bprintéirí an lae inniu, ní dhéanann siad teagmháil dhíreach leis an bpáipéar mar a tharla san am atá thart.

Is féidir le printéir bheith ceangailte le ríomhaire amháin nó líonra de ríomhairí. Bíonn cead ag gach duine sa líonra feidhm a bhaint as an bprintéir. Is mar seo a bhíonn sé in oifig de ghnáth. Ní gá don phrintéir bheith ceangailte le ríomhaire le sreanga. Is féidir le ríomhaire nascadh le printéir trí chóras fodhearg nó Bluetooth. Is féidir gach cineál comhaid a chlóbhualadh sna printéirí is nua-aimseartha. Is féidir cáipéisí, íomhánna, grianghraif agus taispeántais a chlóbhualadh. Is féidir leo a bheith daite más é sin mian an té a chlóbhuail iad.

## Cineálacha printéirí nua-aimseartha
Is iad na príomhchineálacha atá ar an margadh anois ná:
* Scairdphrintéir
* Printéir léasair

## Tagairtí

Catagóir:Forimeallaigh
Catagóir:Clódóireacht
Ola

deas|200px|thumb|Ola gluaisteáin.
Tugtar **ola** ar aon shubstaint atá ina leacht ag teocht an tseomra agus atá hidreafóbach (is é sin, ní mheascann sé le huisce) ach atá intuaslagtha i gcomhchodaigh orgánacha. Bíonn ardleibhéal carbóin agus hidrigine ann, agus fásann siad ó fhoinsí orgánacha. Is gnách a roinntear iad ina thrí ghrúpa:
* bláthola
* ola mhianrach
* ola orgánach

Acmhainn nádúrtha an-tábhachtach atá ann, a bhaintear feidhm as olaí mar bhia, breosla, chun leictreachas a chruthú, chun teas a bhogadh, mar bhealaitheoir, i bpéintéireacht agus i bpeitriceimiceáin.


Catagóir:Breoslaí iontaise
Gás nádúrtha

thumb|Gás nádúrtha
Is acmhainn nádúrtha é **gás nádúrtha** nó **gás aiceanta.** Gás atá ann, atá comhdhéanta de meatán, don chuid is mó (meascán hidreacarbón gásach indóite, meatán mar 80% de, agus beagán eiteáin, própáin, bútáin, nítrigine is héiliam). 

Tarraingthe as carnadh faoi thalamh, faightear leis féin é, nó le deascáin ola i gcuid mhaith réigiún ar fud an domhain. Faightear i mbreoslaí iontaise é, á cruthú ag orgánaigh meatánaigine i bportaigh, i riasca agus i líonta talún. 
[mion|Fógra rabhaidh i mBaile Átha Cliath ó Bord Gáis. Suite ar Bhóthar Naomh Mháiréad i m[Baile Munna]]
Baintear feidhm as an gás mar bhreosla an-tábhachtach agus i leasacháin. Is gás ceaptha teasa láidir é chomh maith. Is mó faoina dhó nó mar sin an fuinneamh ann ná i ngás baile. Úsáidtear mar bhreosla bunúsach é sa teaghlach is an tionscal (bunábhar d'an-chuid ceimiceán). 

### Stair
Bhí an gás nádúrtha **i**n úsáid sa tSín sa 1ú céad RC chun sáile a ghalú.

Sa 20ú haois, bhí an gás nádúrtha á mholadh mar mhalairt breosla in ionad peitril i gcomhair feithiclí. Bheadh buntáistí aige sa bhfeidhmiú seo, sa mhéid is go bhfuil sé saor slán sábháilte agus go dtáirgeann i bhfad níos lú gás truaillithe nuair a dhóitear é. Ach is lú an fuinneamh ann ná i bpeitreal ná díosal, agus mar sin bheadh gá le tanc an-mhór i ngluaisteán, nó athluchtú i bhfad níos minice, chun taisteal chomh fada agus is féidir le gluaisteán peitril ar lántanc.

## Féach freisin

* Nord Stream 2
* Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022

## Tagairtí


Catagóir:Breoslaí iontaise
1166

## Tarluithe

## Breitheanna
* 24 Nollaig — Eoin Shasana, rí ar Shasana (b. 1216)

## Básanna

Catagóir:Blianta
1216

## Tarluithe

## Breitheanna
* 19 Deireadh Fómhair - Eoin Shasana, rí ar Shasana (b.1166)

## Básanna
* 23 Iúil — Pápa Innocentius III, Pápa ó 1198 go 1216

Catagóir:Blianta
Smugairle róin

Is ainm coitianta é **smugairle róin** (nó **sceith róin**) ar go leor speiceas éagsúil san fhofhíleam Medusozoa den fhíleam Cnidaria. Ní grúpa tacsanomaíochta iad. Faightear ag snámh iad i ngach aon aigéan ar domhan, ón dromchla anuas go dtí domhain na farraige. Tá cealg ag gach smugairle róin, ach níl ceann contúirteach ag an chuid is mó dóibh.

Rinne Séamus Mac an Iomaire cur síos ar roinnt speiceas smugairlí róin a bhí coitianta ar chladaí Chonamara:

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Na smugairlí róin is contúirtí ar chosta na hÉireann - alt le Maitiú Ó Coimín i Nós 2021-08-03

Catagóir:Ainmhithe
Catagóir:Uisce
Cath na hEaglaise Brice (1298)

Troideadh **Cath na hEaglaise Brice** (Gaeilge na hAlban: *Blàr na h-Eaglaise Brice*; Béarla: *Battle of Falkirk*), ceann de na cathanna móra i gCéad Chogadh Neamhspleáchais na hAlban, ar an 22ú Iúil, 1298. Faoi stiúir a rí, Éadbhard I Shasana, fuair arm Shasana an lámh in uachtar ar arm na nAlbanach, a bhí faoi stiúir Uilleam Uallas, agus go gairid tar éis an chatha, d'éirigh Uallas as a chion feidhme mar Chaomhnóir na hAlban.

## Réamh-ghníomhartha
Bhí an Rí Éadbhard I Shasana i mbun feachtais in aghaidh na Fraince i bhFlóndras nuair a d'fhoghlaim sé faoi theip a arm tuaisceartach ag Cath Dhroichead Sruighle. Tar éis sos cogaidh a chur i gcrích le Pilib IV na Fraince, d'fhill sé ar Shasana i Mí Márta na bliana 1298 agus chuir sé tús láithreach le heagrú arm i gcomhair a dhara ionradh ar Albain. Mar réamh-chéim, bhog sé lár a rialtais go dtí Eabhrac, áit a raibh sé lonnaithe ar feadh sé bliana. I mí Aibreáin, d'eagraíodh comhairle chogaidh sa chathair chun sonraí an ionraidh a thabhairt chun críche. 
cuireadh toghairm ar móruaisle na nAlbanach go léir a bhí i láthair, agus nuair nár tháinig siad fógraíodh iad dtréatúirí. D'ordaigh Éadbhard go mbaileodh a chuid arm le chéile ag Rosbrog ar an 25 Meitheamh. Bhailigh se fórsa mórthaibhseach : os cionn 2,000 capall agus 12,000 coisithe, lena n-áirítear buíon ollmhór Breatnach a bhí armtha leis an mbogha fada.

Go luath i mí Iúil, thosaigh an mórshiúil ó thuaidh. Nior chuaigh rudaí go maith. Bhí polasaí an rualoiscthe ordaithe ag Uilleam Uallas, a d'fhág na hionróirí gan soláthairtí úra. Ghéill na hAlbanaigh talamh roimh fhorsai an Ri Éadbhardh, ag tarraingt iad níos doimhne isteach i gcríoch aimride agus naimhdeach. Cuireadh moill ar chabhlach Éadbhaird féin mar gheall ar dhrochaimsir, agus nuair a shroich an arm lár na hAlban bhí sé gar do ocras. Bhí na coise ón Bhreatain Bhéag ach go háirithe in ísle brí. Nuair a bhí an arm lonnaithe ag Teampaill Liston, in aice Dún Éideann, thit círéib ólta amach ach chuir marcshlua na Sasanach é faoi chois, agus fágadh 80 Breatnach marbh. 

Bhí an dóigh ann go mbeadh cúlú uiríslithe in ann d'Éadbhard mar a mbeadh go rialta ag a mhac i bhfeachtais ina dhiaidh sin. Nuair a bhí sé ar an bpointe filleadh ar ais go Dún Éideann, fuair sé amach go raibh Uallas lonnaithe i lár coille Challendar in aice leis an Eaglais Bhreac, trí mhíle déag ar shiúl, réidh chun sa dul sa tóir ar na Sasanaigh ag cúlú. Bhí áthas ar Éadbhard

## Naisc sheachtracha
*Blàr na h-Eaglaise Brice, 1298. BBC Bitesize. https://www.bbc.co.uk/bitesize/topics/zxnvtrd/articles/z4fsxyc
*Blàr na h-Eaglaise Brice  's Cuil Lodair (Battle of Falkirk & Culloden) le ? Duncan Bàn Macintyre. https://soundcloud.com/margaretstewart/culloden

Catagóir:Stair na hAlban
Catagóir:Cathanna in Albain
1346

## Tarluithe
* Tharla an Dara Cath na Cosaive, mar ar bhuaigh arm Ungárach faoi Hunyadi ar arm na dTurcach

## Breitheanna
* 

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
Uilleam Uallas

Ba ridire Albanach agus úinéir talaimh é **Uilleam Uallas** ( 1272 - 23 Lúnasa, 1305), a bhain clú amach mar cheannaire le linn Chogadh Neamhspleáchais na hAlban.  

Sa lá atá inniu ann, tá cuimhne air mar tírghráthóir agus laoch náisiúnta na hAlban. 

Chomh maith le Andrew Moray, chloígh sé arm na Sasanach ag Blàr Droichead Shruighlea, agus d'fhreastail sé mar Chaomhnór na hAlban go dtí gur buadh air i mBlàr na h-Eaglaise Brice. 

Cúpla bliain ina dhiaidh sin, gabhadh Wallace i Robroyston, in aice le Ghlaschú, agus tugadh ina phríosúnach é don Rí Éadbhard I Shasana, a chuir chun báis é mar bhrathadóir.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1272
Catagóir:Básanna i 1305
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine Albanacha
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Tréas
John O'Donoghue (polaiteoir)

Is polaiteoir Éireannach é **Seán Ó Donnchú** (nó **John O'Donoghue**). Teachta Dála de chuid Fhianna Fáil i gCiarraí Theas a bhí ann. Bhí sé mar Cheann Comhairle sa Dáil ón 14 Meitheamh 2007 go dtí an 13 Deireadh Fómhair 2009. Cuireadh ina leith gur chaith sé €126,000 d'airgead an rialtais agus bhí air éirí as an bpost sin.

## Féach freisin

* Ciarraí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCiarraí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí
Brúitín

mion|clé|250px|Brúitín maisithe, ''Schynige Platte''.
mion|clé|250px|Brúiteoir prátaí
Is éard atá i gceist le **brúitín** ná prátaí brúite. Baintear an craiceann de na prátaí agus bruitear iad go dtí go mbíonn siad bog. Is féidir na prátaí a bhrú de lámh le brúiteoir prátaí nó iad a chaitheamh isteach i muileann bia, gléas a chlamhraíonn na prátaí. Castar murlán an chromáin timpeall chun na prátaí a bhrú trí na poill i dtonnadóir an mhuilinn. Nuair a bhíonn na prátaí uile briste agus brúite gan cnapáin iontu, is féidir iad a dháileadh le n-ithe. Go minic cuirtear im, bainne agus rudaí eile sna prátaí chun blas níos fearr a thabhairt dóibh.

## Féach freisin
* Cál ceannann
* Bacstaí

## Tagairtí

*
Catagóir:Bia
Catagóir:Bia agus deoch
Catagóir:Bia na hÉireann
Muileann bia

thumb|Moulin Legumes No.2
Is éard atá i **muileann bia** gléas chun bia bog a bhrú agus a scagadh. Trí bhall atá ann de ghnáth: babhla, pláta íochtair atá pollta mar a bheadh síothlán ann, agus cromán a bhfuil lann cham ag baint leis chun an bia a mheilt agus a bhrú amach trí phoill an phláta íochtair fad is atá an cromán á chasadh.  

Is féidir leis an bpláta íochtair a bheith ina bhall buan den mhuileann. Os a choinne sin, is féidir plátaí inmhalartaithe a sholáthar agus poill de thomhais dhifriúla iontu. Coinnítear an muileann ar fhonsa an phota le trí chos iomaireacha nó le dhá chluas fonsa agus lámh. Déantar muilinn bhia de chruach dhomheirge nó d'alúmanam de ghnáth, cé go bhfuil babhlaí plaisteacha le fáil. Dhéantaí na muilinn is sine de stánphláta.

## Stair
Ar 31 Márta 1928 fuair Victor Simon, a bhí ina chónaí in Morlanwelz sa Bheilg, paiteann 348610 ar mhuilinn bhia. Cláraíodh an *Passe-Vite* seo ar 2 Márta 1928 sa Bheilg agus rinneadh an chéad chlárú idirnáisiúnta ar 18 Samhain 1929. Ar 31 Márta 1929 bhunaigh Victor Simon et Richard Denis, iarnóir, comhlacht darbh ainm Simon et Denis chun earraí cistine, go háirithe muilinn bhia, a dhéanamh agus a dhíol. Rinneadh comhlacht poiblí de sa bhliain 1935 agus d'aistrigh sé go Carnières sa Bheilg. Dhíol sé a lán saghsanna difriúla de mhuilinn bhia ar feadh na mblianta, ach sa bhliain 1978 theip ar an ngnó.

Idir an dá linn fuair Jean Mantelet, Francach, paitinn Fhrancach 732 100 ar mhuilinn bhia a bhí an-chosúil le hearra Simon et Denis. Chuir siad siúd an dlí air, agus ar 9 Meitheamh 1939 dúirt cúirt Fhrancach (*le Tribunal de Première Instance de Lyon*) go raibh falsaitheacht déanta ag Mantelet. Rinne sé achomharc tar éis an Chogaidh, agus ar 2 Bealtaine 1947 dúirt Cúirt Dijon go bhféadfadh Mantelet leanúint air ag díol a mhuilinn bhia toisc (de réir dlí de chuid na bliana 1844) nach ndearna na Beilgigh a leagan féin a dhéanamh sa Fhrainc laistigh de thrí bliana ón dáta comhdaithe.

Tháinig leagan eile fós ó lámh Louis Tellier agus Jean, a mhac, sa bhliain 1947. Tugadh *Pasapuré LT* air agus d'éirigh go maith leis.

## Naisc sheachtracha

* Suíomh Fraincise dhéantúsóir an ''Pass-vite''.
* Suíomh Spáinnise Tellier, comhlacht a dhíolann an ''Pasapuré''. 

Catagóir:Cócaireacht
996

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 24 Deireadh Fómhair - Hugues Capet na Fraince, rí na Fraince (r.~940)

0996
Anáileadán

thumb|Anáileadán
Is éard is **anáileadán** ann ná gléas a úsáidtear leis an alcól i bhfuil an duine a thomhas trí anailís a dhéanamh ar an aer a análaíonn sé amach. Tá an téarma Gaeilge bunaithe ar an bhfocal Béarla úd *breathalyzer*, agus é comhdhéanta as *breath*, anáil, agus *analyzer*, gléas anailíse. Trádmharc de chuid an chomhlachta úd *Smith & Wesson* a bhí ann ar dtús, ach de réir a chéile, chuaigh sé i ngnáthúsáid sa Bhéarla mar théarma ginearálta ar ghléasra den chineál seo.

Gléas leictriceimiceach é an t-anáileadán go bunúsach. Is éard a tharlaíonn istigh ansin ná go n-ocsaídítear an t-alcól san aer go haigéad aicéiteach. Ansin, tomhaistear an sruth beag leictreach is toradh don imoibriú seo.

Catagóir:Alcól
Catagóir:Tiomáint ar meisce
Catagóir:Speictreascópacht
Dréimire

Is céimeanna atá tógtha go hingearach é an **dréimire**. Baintear feidhm as dréimire chun dreapadh suas chuig airde nach féidir a shroicheadh má tá duine ag seasamh ar an dtalamh nó an urlár. Déantar dréimirí d'adhmad nó de miotal. Is féidir iad a oscailt agus a dhúnadh chun iad a iompú chuig áit ina ngátar. Baineann an lucht dóiteáin feidhm as dréimirí chun fuinneoga a aimsiú agus chun daoine a thabhairt slán as foirgnimh atá trí thine.

## Íomhánna

File:Castle Bytham Church Ladder.jpg|Dréimire aonair
File:Keukentrapje.jpg|Dréimire taca
File:Step-ladder.JPG|Dréimire déanta d'adhmad
File:Firefighting JTF Guantanamo 3.jpg|Dréimire insínte.


## Tagairtí

Catagóir:Staighrí
Catagóir:Uirlisí
Seán Ó Donnchú

Is iománaí é **Seán Ó Donnchú**, nó **Seán O'Donoghue** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 25 Eanáir 1996. Is as Contae Chorcaí é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
Comhairle Lodainn an Ear

Is ceann de na 32 comhairle aonadach in Albain í **Lodainn an Ear** (Gaeilge na hAlban: Siorrachd Lodainn ar Ear) agus is Limistéar Leifteanach í freisin. Tá sí ag críochantaíocht le Cathair Dhún Éideann, agus le Meadhan Lodainn. Is é Baile Adainn a lárionad riaracháin, cé go bhfuil Baile nam Feusganan (Béarla: Musselburgh) ina phríomhbhaile sa cheantar.

Catagóir:Contaetha na hAlban
899

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 26 Deireadh Fómhair - Ailfrid Mór, rí na nAngla-Sacsanach (r.~849)

0899
Beinn Dearg Mhòr

Binn sna Beanntan Dearga san Eilean Sgitheanach is ea **Beinn Dearg Mhòr**. Tá sí 731 m ar airde.

## Naisc sheachtracha
* Mapa na háite

Catagóir:Sléibhte na hAlbain
Catagóir:An tOileán Sgitheanach
Sgùrr Alasdair

Is í **Sgurr Alasdair** an bhinn is airde san Chuiltheann, agus ar an t-Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd. Cosúil leis an chuid eile den sliabhraon tá sí comhdhéanta de ghabró, carraig a mbíonn sléibhteoirí in ann greim a bhreith uirthi go éasca. (airde: 992m os cionn na mara). Dhreap Alexander Nicolson Sgurr Alasdair sa bhliain 1873 ar a chéad turais, agus táthar ag rà gur eisean an chéad duine ariamh a sheas ar a mullach. Ina dhiaidh do Norman Collie a fháil amach sa bhliain 1887 gurb í an bhinn seo an té is airde sa Chuiltheann, thugadh an t-ainm Alasdair uirthi agus urraim a thabhairt do Nicolson. Gaeilge na hAlban as seo amach - **'

[[Íomhá:Sgurr alasdair.jpg|left|250px|thumb|**Sgurr Alasdair''' (sa lár), an bhinn is airde san Oilean Sgitheanach. Tá Sgurr Thearlaich ar chlé is Sgurr Sgumain ar dheis den dealbh]]

## Naisc sheachtracha
* Mapa na háite 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Gleann Fhionnainn

Is baile beag ag ceann Loch Seile, Loch Abar, Comhairle na Gàidhealtachd é **Gleann Fhionnainn**. Tá sé cáiliúil toisc gur anseo a thóg an Prionsa Séarlas Éadbhard Stiúbhart a bhratach in airde sa bhliain 1745, gníomh a chur tús le éirí amach deireanach na Seacaibíteach. 

Tógadh túr cuimhneacháin ag ceann an locha sa bhliain 1815, i gcuimhne ar fhir na gclann Gaelach a thit san éirí amach.
thumb|clé|Gleann Fhionnainn: Túr cuimhneacháin d'fhir na gclann Gaelach a thit san Éirí Amach 1745-46
Tá droichead iarnróid clúiteach ann freisin, ag tabhairt an bóthar iarainn anall go Malaig.
## Daoine cáiliúla
*File Albanach, glámh, foclóirí, agus údar cuimhní cinn ag Eilean Fhionnainn ab ea Alasdair MacMáistir Alasdair.
## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Mac OS X Snow Leopard

Is é *Mac OS X Snow Leopard* *(leagan 10.6)* an córas oibriúcháin is déanaí ó *Apple*. Tugtar **'Snow Leopard**' air mar ba é *Leopard* an ceann deireanach roimhe seo. 

Is é *10.6* an ainm ceart oifigiúil atá air. Is C.O ceart é ach níl an méid rudaí nua ann mar is gnáth den C.O.

Is C.O 64-giotán agus 32-giotán ag an am ceanna é.

## Féach freisin

* Apple Inc.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil

Snow Leopard
Martin Petrov

Is iarimreoir sacair gairmiúil é **Martin Petrov**. As an mBulgáir dó. Rugadh Petrov ar an 15 Eanáir 1979.

Ba é Botev Vratsa a chéad fhoireann ghairmiúil. D'imir sé le CSKA Sofia ina dhiaidh sin, agus ansin d'imigh go Servette san Eilvéis. D'éirigh go maith leis ag Wolfsburg agus i samhradh na bliana 2005 cheannaigh Atlético Madrid é (€10 milliún). I mí Iúil 2007 cheannaigh Manchester City é. D'imigh sé go Bolton Wanderers sa bhliain 2010.

Ba imreoir tábhachtach é d'fhoireann náisiúnta na Bulgáire (1999–2011).

Petrov, Martin
Petrov, Martin
Catagóir:Daoine beo
An Nganasainis

Teanga Shamódach í an **Nganasainis**, agus í á labhairt ag leathmhíle de dhaoine i Leithinis Taymyr i dtuaisceart na Rúise, chois na Farraige Artaí.

Catagóir:Teangacha Samódacha
An Iuraitsis

Teanga Shamódach a bhí san **Iuraitsis** a bhí á labhairt i dtundra na Sibéire taobh thiar d'Abhainn Yenisei. Fuair an cainteoir deireanach bás go luath sa naoú haois déag.

Catagóir:Teangacha Samódacha
Catagóir:Teangacha marbha na hÁise
Cnoc Mór na nGaibhlte

Is é **Cnoc Mór na nGaibhlte** (i mBéarla: *Galtymore*) an sliabh is airde i gContae Thiobraid Árann, Éire ar an teorainn le Contae Luimnigh agus sna Gaibhlte. 

Tá sé suite in iardheisceart Chontae Thiobraid Árann (oirdheisceart Chontae Luimnigh). Tá sé 919&nbsp;m (3015.2 troigh) ar airde. 

## Tagairtí

Cnoc Mór na nGaibhlte
Catagóir:Tíreolaíocht na Mumhan
Canibus

Is ceoltóir rapcheol nó hip-hap é **Canibus**.

## Tagairtí

Catagóir:Rapcheoltóirí
Catagóir:Amhránaithe
LL Cool J

Is rapcheoltóir agus aisteoir é **James Todd Smith** nó **LL Cool J** (*"Ladies Love Cool John"*) (r. 14 Eanáir, 1968)

Catagóir:Rapcheoltóirí Meiriceánacha
Vinnie Paz

Is ceoltóir rapcheoil nó hip-hap é **Vincent Luvineri** nó **Vinnie Paz** nó **Ikon the Verbal Hologram** (19 Lúnasa 1977 - ). Tá sé ina bhall den ghrúpa *Jedi Mind Tricks* agus den mhórghrúpa *Army of the Pharaohs*. Is Moslamach é Paz, agus tá Allah lárnach ina chuid ceoil. Tá sé aitheanta mar sár-liriceoir.

## Tagairtí

Catagóir:Rapcheoltóirí
Catagóir:Amhránaithe
Na Gaibhlte

[mion|268px|right|Na Gaibhlte á radharc as an mótarbhealach [N8|M8.]]
mion|right|268px|Cnoc Mór na nGaibhlte
Sliabhraon i gContae Luimnigh agus i gContae Thiobraid Árann is ea **na Gaibhlte** (*Galty Mountains* i mBéarla).

Is dócha gur *Sléibhte na gCoillte* is bun den ainm *na Gaibhlte* i nGaeilge an lae inniu. 

Tá an sliabhraon suite i Machaire Méith na Mumhan.

Tá an Gleann Eatharlaí go díreach lastuaidh díobh idir na Gaibhlte agus *Sliabh na Muc*. Laistiar de na Gaibhlte atá an *Sliabh Riabhach* agus *Sléibhte Bhealach Abhra*. 

## Na sléibhte sna Gaibhlte
Seo iad sin na sléibhte is airde sna Gaibhlte:

* *[[Cnoc Mór na nGaibhlte]]* (nó *Gaibhlte Mór*, i mBéarla: *Galtymore* nó *Galteemore*, 919&nbsp;m),
* *Ladhar an Chapaill* (i mBéarla: *Lyracappul*, 825&nbsp;m),
* *Carraig na Binne* (i mBéarla: *Carrignabinnia*, 822&nbsp;m), 
* *An Grianán* (i mBéarla: *Greenane*, 802&nbsp;m),
* *Cnoc Beag na nGaibhlte* (nó *Gaibhlte Beag*, i mBéarla: *Galtybeg* nó *Galteebeg*, 799&nbsp;m), 
* *Cnoc an Teampaill* (i mBéarla: *Temple Hill*, 785&nbsp;m),
* *An Grianán Thiar* (i mBéarla: *Greenane West*, 786&nbsp;m),
* *Sliabh Chois na Binne* (i mBéarla: *Slievecushnabinnia*, 766&nbsp;m).
* *Cnoc an Tairbh* (i mBéarla: *Knockaterriff*, 692&nbsp;m), 
* *Cnoc an Tairbh Beag* (i mBéarla: *Knockaterriff Beg*, 679&nbsp;m), 
* *Cois (na Binne)* (i mBéarla: *Cush*, 639&nbsp;m),
* *An Grianán Thoir* (i mBéarla: *Greenane East*, 631 m),
* *Móin Bhreac* (i mBéarla: *Monabrack*, 629&nbsp;m).
* *Cnoicín na Tuinne* (i mBéarla: *Knockeenatoung*, 601&nbsp;m).

## Lochanna Coire
Tá roinnt lochanna coire sna Gaibhlte:
* *Loch Mhúscraí* (nó *Loch Bhéal Dragain* mar a dúradh fadó) in aice leis an nGrianán, 
* *Loch Curra* agus
* *Loch Bóithrín* ar fhána an Chnoic Mhóir.

Gaibhlte
Catagóir:Tíreolaíocht na Mumhan
Whakatere-tū-tonu

Tá **Whakatere-tū-tonu** (2190m os cionn leibhéal na farraige) suite tuairim is 80 ciliméadar ó chathair Christchurch ar Oileán Theas na Nua-Shéalainne ar imeall Shliabh Alpa Theas láimh le Mánna Canterbury. Tugtar *Mount Hutt* air i mBéarla. Tá an fhána sciála is mó ar an Oileán Theas ann (3.65 chiliméadar cearnaithe), agus í ar oscailt ó Mhí an Mheithimh go Mí Dheireadh Fómhair. Bóthar géar garbh a thugann suas thú, agus tugtar "*Mount Shut*" ar an áit mar leasainm toisc an bóthar a bheith dúnta chomh minic sin de dheasca drochaimsire.

## Naisc sheachtracha

* NZ Ski: Mt Hutt  

Whakatere-tū-tonu
Gleann Eatharlaí

Gleann pictiúrtha in iarthar Chontae Thiobraid Árann in Éirinn is ea **Gleann Eatharlaí**. 
Tá sléibhte na nGaibhlte laisteas agus *Sliabh na Muc* (nó *Sliabh Muice*) lastuaidh den ghleann seo. Sreabhann *Abhainn na hEatharlaí* (nó *an Eatharlach*) tríd an ngleann.

## Bailte
Is iad bailte atá suite i nGleann Eatharlaí ná: 
* *an Gallbhaile* (ar cheann thiar an ghleanna i gContae Luimnigh),
* *[[Lios Fearnáin]]* (ar theorainn Chontae Thiobraid Árann), 
* *Ros an Droichid* (i ndeisceart an ghleanna) agus
* *an Bháinseach* (ar a cheann thoir).
Tá cathair Thiobraid Árann go díreach trasna Sliabh na Muc.

thumb|center|850px|Radharc ó Sliabh na Muc. Ar clé atá an dealbh ''Críost an Rí'' suite os cionn an ghleanna ar an mbóthar go Tiobraid Árann. Tógadh é i 1950 agus an dealbh nua i 1975.

## Naisc sheachtracha
* www.aherlow.com (as Béarla) 

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na Mumhan
476

## Eachtraí
* Déanadh Peadar Níos Úcaire ina Phatriarc Antioch arís.
* Tá breith Aryabhata glactha go traidisiúnta mar thús aois chlasaiceach na matamaitice India agus réalteolaíochta India.
* Maraíonn an Bhanimpire Feng a fear céile, Xianwen, Impire Wei Thuaidh, lena smacht a choimeád ar Xiaowen, an tImpire óg.
* Lúnasa – Tá Basiliscus a threascairt, agus déanadh de Zeno Impire na Róimhe Thoir arís.
* 4 Meán Fómhair – Tá Romulus Augustus, Impire deireanach Impireacht na Róimhe Thiar, a threascairt le Odoacer. Tá tábhacht a thabhairt don éachtra seo go traidisíunta mar dháta deiridh Impire na Róimhe agus tús na nAoiseanna Dorcha Eorpach.

## Breitheanna
* Aryabhata, matamaiticeoir agus réalteolaí Indiach.

## Básanna
* Xianwen, Impire Wei Thuaidh.
* 28 Lúnasa – Flavius Orestes, máistir na saighdiúirí Impireacht na Róimhe Thiar.
* Geimhreadh – Basiliscus, iar-Impire na Róimhe Thoir.

0476
1295

## Eachtraí

* Iompaíonn ceannaire Mongóileach Ghazan Cán d'Ioslam, ag críochnú líne ceannaraí Vajrayāna.
* Tósaíonn Philip IV ón Fhrainc agus an Papa Boniface VIII ag argóint.
* Éiríonn as Jayavarman VIII ón Impireacht Khmer in gCambóid; tar i gcomharbas Srindravarman é.
* Filleann Marco Polo go dtí an Iodáil óna thurais go dtí an tSín.
* Tionólann Edward I an Pharlaimint Samhail.
* 23 Samhain – Síneann Albain agus an Fhrainc an chead conradh ag cruthaigh an ‘Auld Alliance’ in aghaidh Sasana i mPáras.

## Breitheanna

* 16 Meán Fómhair – Elizabeth de Clare, banuasal Sasanach (b. 1360)
* John IV, Diúc na Bhriotáine (b. 1345)
* Eudes IV, Diúc Burgundy (b. 1350)
* Reginald de Cobham, 1ad Baron ó Cobham (b. 1361)
* Joanna ó bhFlanders, ceannaire míleata in gCogadh Comharbas an Bhriotáin (dáta cóngarach; b. 1374)
* Nicephorus Gregoras, staraí Bhiosántach (dáta cóngarach; b. 1360)
* Naomh Roch (dáta cóngarach; b. 1327)

## Básanna

* 25 Aibreán – King Sancho IV ó gCastile (r. 1257)
* 12 Lúnasa – Charles Martel d'Anjou (r. 1271)
* 7 Nollaig – Gilbert de Clare, an 7ú Iarla Hertford, polaiteoir Sasanach (r. 1243)
* 21 Nollaig – Marguerite Berenger ó bProvence, banríon Louis IX na Fraince (r. c. 1221)
* Meinhard II ó nGorizia-Tyrol (r. 1238)

Catagóir:Blianta