open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beannachtaí Reiligiúnda na Gaeilge

Ar nós go leor teangacha eile tá **Beannachtaí Reiligiúnda na Gaeilge** sa Ghaeilge. Is minic go ndeirtear agus daoine ag cáineadh na teanga gur teanga reiligiúnda nó Chaitliceach í.

* 'Buíochas le Dia'
* 'Dia is Muire dhuit'
* 'Dia leat'
* 'Dia dhuit'. 

## Leagan in áit “Dia dhuit”

Tá 'Dia dhuit/dhaoibh' ag éirí níos foirimiúla. Is fíor go n-úsáidtear 'Dia dhuit' fós, ach is i suíomhanna foirmiúla is minice a chloisfeá anois é, agus ag cainteoirí níos sine ach go háirithe. Má chaitheann tú súil ar theangacha eile. I nGearmáinis na Baváire deirtear 'Gruss Gott', (Is mór Dia), sa Spáinnis deirtear 'adios (chun Dé), 'adieu' sa Fhraincis (chun Dé) arís. Sa tSeirbia tá an focal Iodálach 'ciao' tar éis an ruaig a chur ar na focail 'zdravo' and 'dobar dan' i measc na n-óg. Ceann de na frásaí is coitianta ar fad ar domhan, is dócha, ná 'goodbye', agus ó 'God bye' a thagann seo.

Deir roinnt go dteastaíonn frása eile in áit Dia Dhuit.

* 'Móra duit/daoibh(ar maidin/um thráthnóna)' 
* 'Hóra' (neamhfhoirimiúil) 
* 'Lá breá' (cineál magúil)
* 'Sé do bheatha'
* 'Go maire tú'
* 'Go raibh míle maith agat' mar fhreaga
* Maith an fear / Maith an bhean' is 'Maith thú féin' mar fhreagra

Úsáideann an t-aos óg beannachtaí éagsúla go minic 
* 'Aon scéal?'
* 'Scéal'
* 'Conas atá?'
* 'Cúrsaí?'
* 'Craic?
* 'Aon chraic?' 
* 'Hé'
* 'Haigh'
* 'Haileó'
* 'Bhuel'
* 'Bhal'  

Ach mar atá feicthe againn sa Ghaeilge le focail ar nós 'banaltra' agus 'bangharda' atá beagnach imithe as faoi seo, uaireanta déantar cinneadh comhfhiosach éirí as leaganacha áirithe cainte. Is amhlaidh an scéal sa Bhéarla áit a bhfuil banleaganacha roinnt focal ar nós 'actress' á thréigean go tréan. Sa Ghaeilge tá leithéidí 'féintruailliú' agus 'ginmhilleadh' ann, is ní mó ná sásta atá go leor daoine fúthu, is iad ag moladh 'glacaireacht' agus 'foirceannadh toirchis' mar mhalairt orthu.

'Bail ó Dhia is ó Dharwin ort'

Go magúil nó le beagán den diabhlaíocht a úsáidtear 'Darwin duit' agus 'Darwin is Dawkins duit'.

Catagóir:Beannachtaí
Catagóir:An Ghaeilge
Sráid Nassau

Is sráid é **Sráid Thobar Phádraig** nó **Sráid Nassau** i mBaile Átha Cliath (). Ritheann an tsráid feadh taobh dheas Coláiste na Tríonóide. Ritheann an tsráid ó sráid Grafton go acomhal Sráid Laighean Theas agus sráid Cill Dara. Tá taobh dheas den sráid tráchtálaithe ag siopai agus siopa ceoil.  

Tagraíonn ainm gaeilge na sráide do thobar ón 12ú haois. Athraíodh ainm na sráide i ndiaidh teacht i gcoróin rí William III, ball de theach 'Orange-Nassau'. Tá suíomh an tobar é féin lonnaithe i gColáiste na Tríonóide in aice le bealach na sráide í féin. 

Deirtear go raibh baint ag Naomh Pádraig é féin, a bhuail an talamh lena bhachall agus tháinig uisce amach as. Thráigh an tobar sa bhliain 1729.
Tá clú agus cáil ar an tsráid toisc gur bhuail údar cáiliúil James Joyce lena ghrágheal Nora Barnacle ar 10 Bealtaine, 1904.

## Tagairtí

Catagóir:Sráideanna i mBaile Átha Cliath
Lucie Jones

Is ceoltóir Breatnach í **Lucie Bethan Jones**. Rugadh i bPentyrch í ar 20 Márta 1991. Tháinig sí san ochtú áit ar an séú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* sa bhliain 2009.

## Gairm
### 2009: ''The X Factor''

Sa bhliain 2009, thriail Jones don séú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* leis a amhrán bunaidh "I Will Always Love You". Shroich sí go dtí na Seónna Beo agus ba í Dannii Minogue a comhairleoir. Bhí Jones sa bhunbheirt i seachtain 5 agus chuaigh an vótaí na moltóirí go leathghlas. Fuair Jones na votaí is lú an tseachtain sin.

### Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017
I mí Eanáir 2017, fógraíodh go mbeadh Jones in iomaíocht ar *Eurovision: You Decide*, an comórtas a roghnaíodh an iontráil na Ríocht Aontaithe don Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017. Bhuaigh sí an comórtas seo leis an amhrán "Never Give Up on You". Bhí sí in iomaíocht ag ceannais na hEoraifíse ar an 13 Bealtaine. Tháinig Jones sa 15ú háit le 111 pointe. Tar éis an chomórtas chuaigh Never Gve Up On You go uimhir a 73 sa Ríocht Aontaithe.

## Dioscliosta
### Ceirníní Leathfhada

### Singlí

## Scannánliosta

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Catagóir:Ceoltóirí Breatnacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Ella Henderson

Is ceoltóir Sasanach í **Gabriella Michelle Henderson** nó **Ella Henderson**. Rugadh i Sasana í ar 12 Eanáir 1996. Tháinig sí sa séú háit ar an naoú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* sa bhliain 2012.

## Luathshaol
Rugadh agus tógadh Henderson in Tetney, in aice le Grimsby, iníon Sean agus Michelle. Tá beirt deartháireacha aici, Patrick agus Fraser agus deirfiúr amháin aici, Holly. Ina óige, d'fhorbair sí suim san fhaisean.

Ag aois a trí, thosaigh Henderson ag canadh.

## Gairm
### 2012: ''The X Factor''

Sa bhliain 2012, thriail Henderson don naoú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* le  "Missed". Shroich sí na Seónna Beo agus bhí Tulisa Contostavlos a comhairleoir. Bhí Henderson sa bhunbheirt i seachtain 7 agus chuaigh an vótaí na moltóirí go leathghlas.

### 2013–2015: ''Chapter One''

Scaoil Henderson a céad albam *[[Chapter One]]* ar an 13 Deireadh Fómhair, 2014. Chuaigh an t-albam díreach go uimhir a haon sna RA agus uimhir a dó in Éirinn.

### 2016–inniu: Dara halbam
D'fhógair Henderson i mí na Samhna 2016 ar a cuntas Instagram go bhfuil sí ag obair ar a dara halbam. I measc na hamhráin ar an albam ná "Ugly", "Cry Like A Woman", "Bones", "Solid Gold" agus "Let's Go Home Together" dísréad le James Arthur. Bhí sí ag tacú le Arthur ar a chamchuairt *Back from the Edge* sa bhliain 2017.

Ar an 23 Bealtaine, d'fhógair Henderson a dara halbam, *This Is Everything I Didn't Say*.

## Dioscliosta
### Albaim Stiúideo

### Singlí
#### Mar Ealaíontóir Ceoil

#### Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil

### Singlí Eile

## Camchuairteanna
* Chapter One Tour (2015)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* www.ellahenderson.co.uk/
* Ella Henderson ar Twitter

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Ella Henderson
Catagóir:Daoine beo
Baile Uí Chuilinn

Is bruachbhaile suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Baile Uí Chuilinn** (Béarla: *Ballycullen*). Tá an baile suite in aice le Cnoc Lín.

## Féach freisin

* Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Cúil Mhín

Is bruachbhaile suite i gCluain Saileach gContae Bhaile Átha Cliath é **Cúil Mhín**. Tá an Chúil Mhín suite idir na hionaid fo-uirbeacha de Chaisleán Cnucha agus Baile Bhlainséir. Tá sé thart ar 15 ciliméadar ó lár chathair Bhaile Átha Cliath. Tá Gaelscoil Scoil Oilibhéir agus scoil daraleibhéal mhór Scoil Phobail Chúil Mhín suite ann. Tá iompar poiblí i gCúil Mhín ar fáil ag Iarnród Éireann ag stáisiún traenach Chúil Mhín agus Bus Átha Cliath. Freastalaíonn Bus Átha Cliath, uimhir 37 & 39, ar an gceantar.

## Eastát Tionsclaíochta Chúil Mhín

Tá eastát tionsclaíochta suite sa Chúil Mhín. Lonnaithe ann, mar shampla, tá ionad de chuid An Post agus An Táscfhórsa um Dhrugaí agus Alcól Baile Bhlainséir.

## Féach freisin

* Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Djurgårdens IF Fotboll

Is club peile Sualannach é **Djurgårdens IF Fotboll**, ar a dtugtar *Djurgården* de ghnáth, as Stócólm. Is é Djurgårdens IF Fotboll roinn sacair an chlub spóirt Djurgårdens Idrottsförening. Bunaíodh an club spóirt sa bhliain 1891 agus an roinn sacair sa bhliain 1899.

Catagóir:Clubanna sacair
Droichead na hInse

Is droichead bóthair suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Droichead na hInse**.

clé|250px|mion|Droichead na hInse inniu
## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
An Com, Contae Bhaile Átha Cliath

Is sráid suite i gContae Bhaile Átha Cliath í **an Com** ().

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Mutya Keisha Siobhan

Is popbhanna ó Londain iad **Mutya Keisha Siobhan** atá déanta suas de trí bhall, Siobhán Donaghy, Keisha Buchanan agus Mutya Buena. Cuireadh an grúpa ar bun i 2011.

## Dioscliosta
### Singlí

### Singlí Eile

## Camchuairteanna
* **Sacred Three Tour** (2013)

#Promises
#Overload
#Run for Cover
#Boys
#Stronger
#Hole in the Head
#I'm Alright
#Too Lost in You
#Love Me Hard
#No Regrets
#Push the Button
#Freak Like Me
#Today
#Lay Down in Swimming Pools
#Flatline

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2011
Dan Aykroyd

Is aisteoir Ceanadach é **Daniel Edward "Dan" Aykroyd** a rugadh ar an 1 Iúil, 1952 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Baile an Ridire Thoir

Is barúntacht suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Baile an Ridire Thoir**.

## Tagairtí

Catagóir:Barúntachtaí Chontae Bhaile Átha Cliath
An Caisleán Nua, Barúntacht, Contae Bhaile Átha Cliath

Is barúntacht suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **an Caisleán Nua**.

## Tagairtí

Catagóir:Barúntachtaí Chontae Bhaile Átha Cliath
Abhainn Sheantraibh

Is abhainn suite i gContae Bhaile Átha Cliath í **Abhainn Sheantraibh**.
## Féach freisin
## Naisc sheachtracha
## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha Bhaile Átha Cliath
Abhainn na Stéille

Is abhainn suite i gContae Bhaile Átha Cliath í **Abhainn na Stéille**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha Bhaile Átha Cliath
Bóthar na Lotaí Theas

Is ceantar suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Bóthar na Lotaí Theas**.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Barr na Slinneán

Cnoc i gContae Bhaile Átha Cliath is ea **Barr na Slinneán** (238 m) (Béarla: *Barnaslingan*). 

Ar an taobh thiar den sliabh, tá gné thíreolaíochta ann darb ainm "An Scailp", bearna sa tírdhreach, ar a bhfuil taobhanna géara clúdaithe le bolláin ollmhóra eibhir. Cruthaíodh é ag deireadh na hOighearaoise thart ar 12,000 bliain ó shin. Ritheann an bóthar réigiúnach an R117 tríd an Scailp, ag nascadh Áth na Sceire le Cill Tiarnáin. 

Tá barr na Slinneán suite laistigh de foraois Coillte faoi bainistiú an Dublin Mountains Partnership. Tá roinnt slite slímharcáilte san foraois. Téann Slí Shléibhte Bhaile Átha Cliath tríd Barr na Slinneán.

Barr na Slinneán
Cnoc an Arbhair, Contae Bhaile Átha Cliath

Is ceantar suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Cnoc an Arbhair**. Is ann atá Reilig Mhíleata Chnoc an Arbhair.

## Tagairtí

## Gailearaí

Arbour Hill dublin city 1.jpg
Arbour Hill dublin city 2.jpg
Arbour Hill dublin city 3.jpg
Arbour Hill dublin city 4.jpg
Arbour Hill dublin city 5.jpg
Arbour Hill dublin city 6.jpg
Arbour Hill dublin city 7.jpg
Arbour Hill dublin city 8.jpg


## Féach freisin

* Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Áth Gó

Is ceantar suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Áth Gó**. Cuimsíonn sé trí bhaile fearainn: Áth Go, Áth Go Thuaidh, agus Áth Go Theas.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Carraig Uallacháin

Cnoc i gContae Bhaile Átha Cliath is ea **Carraig Uallacháin** (276 m). 

## Tagairtí

Carraig Uallachain
Draighean

Tom spíonach duillsilteach a fhásann 6 m ar airde is ea an **draighean,** atá dúchasach don Eoraip, agus is dócha gur sinsear de chuid an phluma é.
clé|mion|293x293px|tar i mbláth
clé|mion|220x220px
clé|mion|459x459px

## Tréithe

* Na bláthanna dubh, ag teacht amach roimh na duilleoga ubhchruthacha fiaclacha. 
* Na torthaí (airní) cruinneogach gorm/dubh le blás céiriúil, inite ach an-searbh. 
* Úsáidtear iad le haghaidh suibhe is fíonta.

## In Éirinn
Is annamh a chloisfeá an focal ‘draighean’ in Inis Meáin ; bíonn ‘sceach airní’ i bhfad níos coitianta. Tá difear idir cineálacha éagsúla den phlanda seo ar an oileán go fiú; má tá an sceach aibí agus láidir agus é ag fás as scoilt sa chreig, tugtar ‘cosán’ ansin uirthi, agus bhíodh an-tóir ar na cosáin seo. Bhíodh cáil orthu mar ábhar maith don tine, agus deirtear go mbíonn na hairní a fhásann ar an gcosán i bhfad níos milse freisin ná iad siúd a d’fhásfadh ar an sceach.

Bhíodh na hairní siúd á mbailiú ar na creaga mar a bheadh milseáin ann ag deireadh an fhómhair, bheidís milis an tráth sin, i gcomparáid le luath sa séasúr nuair a bhíonn siad glas ar an taobh istigh agus géar.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Catagóir:Crainn
Cothromóid Drake

deas|150px|thumb|Dr. Frank Drake
Foirmle mhatamaiticiúil chun an dóchúlacht go bhfuil intleacht eachtardhomhanda ann a mheas, a shaothraigh an réalteolaí Meiriceánach Frank Drake (1930-). Is amhlaidh a leag sé amach roinnt buntairiscintí chun cothromóid Drake a fhorbairt: meastachán ar ráta dóchúil déanta réaltaí inár réaltra féin gach bliain; an céatadán dóchúil de na réaltaí sin a bhfuil pláinéid cosúil leis an Domhan acu; an dóchúlacht go gcruthófar neacha beo ar phláinéad; an dóchúlacht go bhforbróidh beatha intleachtach; an dóchúlacht go ndéanfaidh beatha intleachtach iarracht cumarsáid a dhéanamh le domhain eile. Is suibíochtúil gach ceann de na meastacháin sin, ach mar sin féin, fiú nuair a chuirtear meastacháin fhíorbheaga san áireamh, agus a smaoinítear ar an oiread réaltraí is réaltaí sa Chruinne, tagann dóchúlacht éigin go bhfuil intleacht eachtardhomhanda áit éigin amuigh ansin amach as an gcothromóid. Thosaigh Drake cuardach ar chomharthaí raidió eachtardhomhanda i 1960, cuardach atá á leanúint is á leathnú i láthair na huaire. 

## Tagairtí

Catagóir:Matamaitic
Dreancaid uisce

Is é crústach beag uisciúil é an **dreancaid uisce**. Timpeall 450 speiceas, a mórchuid in uisce úr ach cuid bheag ar an bhfarraige. Snámh sainiúil preabach aici faoi thiomáint adharcán fada. A colainn gearr, a ceann saor, a cabhail clúdaithe le blaosc dhéchomhlach. Cuid mhaith díobh a atáirgeann trí phartanaigineas (modh neamhghnéasach).

## Tagairtí
Dreidire

Soitheach a dearadh d'aon ghnó chun cartadh ar an ngrinneall a bhaint chun doimhneacht cuain is na mbealaí isteach is amach a choinneáil nó a mhéadú. Úsáidtear dreidirí chun gaineamh is gairbhéal a fháil ón ngrinneall le haghaidh tógála freisin. 

## Tagairtí
Astaróideach 2000 SG344

[mion|[astaróideach ]]
Tá na réalteolaithe ag tuar go sroichfidh astaróideach réasúnta mór comharsanacht an domhain. **SG344** nó "**Dreigeoideach 2030**" atá mar ainm ar an astaróideach seo, agus tá a lorg á leanúint ag réalteolaithe ar fud an domhain.  Ceapann na réalteolaithe go sroichfidh an t-astaróideach comharsanacht an domhain i Mí Mheán Fómhair na bliana 2030. 

## Tréithe
Meastar go bhfuil SG344 chomh mór le hárasán,  idir 30m agus 70m ar trastomhas. 

Ní fios an oighear, nó gairbhéal, nó carraigeacha móra nó iarann atá ann. Más oighear nó gairbhéal atá ann, is má bhuaileann sé leis an domhan, dhealódh sé ó chéile agus dhófaí go hiomlán san atmaisféar é, sula sroichfidh sé dromchla an domhain. Ní dhéanfaidh sé dochar ar bith agus í chuirfeadh sé sin isteach ar an domhan ar chor ar bith.

Ach más carraigeach nó miotalach é,   agus má bhuaileann SG344 i gcoinne an domhain (tá seans amháin as 417 go dtarlóidh sé sin), d'fhéadfadh pléasc cúpla meigeatonna tarlú, céad oiread níos cumasaí ná an buama adamhach a mhill Hiroshima na Seapáine i 1945: bheadh a leithéid inchurtha leis an imbhualadh astaróidigh a tharla i dTunguska na Sibéire i 1908.

## Stair
I Mí Mheán Fómhair na bliana 2000 tháinig réalteolaithe ar astaróideach réasúnta mór. Tháinig D. J. Tholen, and R. J. Whiteley ar SG344 ar 29 Meán Fómhair 2000.

## Féach freisin

* Teoiric na catastróife
* Teagmhas Tunguska
* Astaróideach

## Tagairtí

Catagóir:Astaróidigh
Dreigeoideach

Is é a bhíonn i n**dreigeoideach** ná rinn bheag spéire níos lú ná timpeall 1 km ar leithead, astaróideach beag, iarmhar cóiméid go minic, a bhíonn ag taisteal tríd an spás. link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Leonid_Meteor.jpg|mion|Dreige|alt=
## Eolaíocht

Nuair a thagann a leithéid isteach in atmaisféar an Domhain, téitear é trí fhrithchuimilt leis an aer agus imbhualadh leis na móilíní aeir, go lonraíonn sé.  Tugtar *dreige* air ansin. 

Má imbhuaileann an réad soladach, carraigeach nó miotalach seo le dromchla an Domhain, tugtar *dreigít* air. Is é a bhíonn i réaltaí reatha ná dreigí, ar mhéid gráinne gainimh, a bhíonn á ndó go hiomlán go hard san atmaisféar.

mion|caor thine Geminid

Bíonn luas 10-70 km s-1 faoina leithéid, agus ní haon ionadh go dtéitear é san aer. Tarlaíonn ceathanna de 50 réalta reatha nó níos mó nuair a théann an Domhan trí eireaball deannaigh cóiméid. Fiú muna mbíonn ceathanna i gceist, bíonn timpeall 5 réalta reatha le feiceáil gach uair oíche ar bith. Díothaítear mórchuid na ndreigí roimh shroichint na talún dóibh. Ach ó am go chéile maireann dreigít ar mhéid liathróide agus sroicheann an talamh. 

## Contúirt

Buaileann dreigeoideach sách mór an t-atmaisféar uair nó dhó sa tseachtain, le pléasc ar cóimhéid le pléasc adamhach. 

D'fhógair Roinn Cosanta Mheiriceá 136 pléasc den saghas seo ar bharr an atmaisféir i 1975-1992. Bhraith satailítí rúnda míleata na pléascaí seo, agus bhí déine na bpléasc ar cóimhéid le buama beag adamhach. 

Tharla pléascaí in iarthuaisceart na hÉireann, Sruth na Maoile, agus iarthar na hAlban. 
mion
Níor braitheadh fiú is ceann amháin de na pléascaí seo ar dhromchla an domhain, agus meastar nach mbraitheann na satailítí ach timpeall 10% de na himbhuailtí a tharlaíonn. Mar sin, seans go dtarlaíonn suas le 80 imbhualadh mar seo gach bliain. 
mion
Léiríonn an t-eolas seo gur inmheasta an dóchúlacht go n-imbhuailfidh astaróideach mór an Domhan uair éigin amach anseo, agus go mb'fhéidir go mbeidh sé sin tubaisteach do dhaoine is an Domhan.

## Eachtraí

*30 Meitheamh 1908: tharla pléasc ollmhór os cionn Tunguska i Sibéir na Rúise.  Ceaptar gur dreigít a phléasc.

*15 Feabhra 2013:  gortaíodh corradh is 1,500 duine nuair a tharla cith dreigíte os cionn Chelyabinsk, réigiúin i Sibéir na Rúise. 
[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Meteorit_Chelyabinsk_(01).jpg|alt=|mion|[15 Feabhra 2013: cith dreigíte ar Chelyabinsk]]

## Féach Freisin
* Dreige
* Dreigeoideach 2030

## Tagairtí

Catagóir:Astaróidigh
Catagóir:Síolta réalteolaíochta
Dragan Chomódó

mion|Dragan Chomódó
Is éard is **dragan Chomódó** ann ná laghairt mhonatóra thearc ó oirdheisceart na hÁise, dúchasach d'oileáin Chomódó, Flores, Pintja is Padar na hIndinéise. An laghairt is mó ar Domhan, suas le 3 m ar fhad. Dreapann is snámhann sé go maith. Áitríonn sé talamh féaraigh. Maraíonn sé muca is fianna go minic, agus tá sí in ann buabhall uisce fásta a mharú. Uaireanta ionsaíonn is maraíonn sé duine. 

## Tagairtí
Dracaeine

Crann síorghlas, dúchasach do na hOileáin Chanáracha is Maidéara is ea an **dracaeine** (géineas *Dracaena*). Na géaga gearr ramhar, ag iompar crobhaingí duilleog scothliath nó scothghorm claíomhchruthach ag a gcinn. Na bláthanna beag scothghlas/bán. Na caora flannbhuí. Tugtar *fuil an dragain* ar an roisín a easbhrúnn an stoc, agus úsáidtear i vearnais é.

## Tagairtí
John Louis Emil Dreyer

Réalteolaí a rugadh i gCóbanhávan ab ea **John Louis Emil Dreyer** (13 Feabhra 1852 - 14 Meán Fómhair 1926). Chuir sé le chéile an *New General Catalogue* (NGC, an Nua-Chatalóg Ghinearálta), an chatalóg chaighdeánach ar réaltaí, braislí, néalta is réaltraí, atá in úsáid fós inniu.

## Tagairtí

Catagóir:Réalteolaithe Danmhargacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1852
Catagóir:Básanna i 1926
Driogadh

Sa cheimic, próiseas ina ngalaítear leacht ó shoitheach amháin is a gcomhdhlúthaítear arís í i soitheach eile. Rinneadh taifead ar an bpróiseas seo don chéad uair sa tSín san 8ú céad. In íonghlanadh uisce, galaíonn na gáis atá tuaslagtha san uisce ach ní athchomhdhlúthaíonn siad, agus ní ghalaíonn na solaid atá tuaslagtha san uisce in aon chor. Má thuaslagtar leachtanna le so-ghalaitheachtaí difriúla le chéile, is féidir iad a scaradh trí dhriogadh. Mar shampla, nuair a dhriogtar meascán uisce is eatánóil, táirgtear gal atá lán d'eatánól (a athchomhdhlúthaíonn sa dara soitheach) agus fágtar iarmhar sa chéad soitheach lán d'uisce leis na solaid thuaslagtha. 

## Tagairtí
Droichead Bailey

Droichead réamhdhéanta a cheap Donald Bailey (1901-1985) le linn an dara cogadh domhanda le húsáid ag innealtóirí arm Shasana. An bunaonad 3 × 1.5 m i bhfoirm diamaint, de chruach neartaithe tháite. Is féidir le seisear fear an t-aonad seo a láimhseáil agus droichead le struchtúr casta go leor a thógáil as roinnt aonad. 

## Tagairtí
Droichead pontúin

[mion|Evergreen Point Floating Bridge, [Seattle, Washington ]] 
Droichead ar snámh, iompartha ar phontúin, is ea an **droichead pontúin**. Is féidir go mbeidh an struchtúr sealadach (le haghaidh úsáide míleata, mar shampla) nó buan (mar a bhfuil an t-uisce domhain is an talamh mí-oiriúnach, ionas go mbeadh piaraí an-daor). De ghnáth is é a bhíonn sna pontúin ná báid leathantónacha, sorcóirí cuasacha miotail, nó raftaí coincréite. Trasnaíonn 3 dhroichead buan pontúin coincréite Loch Washington i Seattle.

## Tagairtí

Catagóir:Droichid
Droimluí

Gluaiseacht na rí ina dtugtar bos na láimhe chun tosaigh don aghaidh agus an ordóg dírithe amach ón gcolainn. Sa suíomh seo, luíonn an ga is an t-ulna comhthreomhar le chéile. Is cumasaí ar fad an ghluaiseacht seo ná cromluí, agus de bhrí gur deasaigh iad móramh na ndaoine, bíonn snáithe deiseal ar scriúnna is i bhfeidhmeanna eile. 

## Tagairtí
Drólainníteas

Athlasadh na stéige móire (an drólann) a chuireann tús le buinneach, pianta boilg is rith fola. Is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar ionfhabhtú le miocrorgánaigh, próisis uath-imdhíonachta (drólainníteas othrasaithe is galar Crohn), nó soláthar easnamhach fola (drólainníteas ioscaemach). Cuireann drólainníteas othrasaithe isteach ar dhaoine óga fásta. Éiríonn líneáil na drólainne is an [Reicteam|reictim]] othrasaithe, agus is féidir go bpollfar í is go bhfaighidh duine peireatóiníteas. Tarlaíonn drólainníteas ioscaemach do sheandaoine den chuid is mó, mar thoradh ar thrombóis sna hartairí a sholáthraíonn an phutóg.

## Tagairtí
Droimnín

Cnoc beag sruthlíneach, múnlaithe ag oighear, déanta as till bhollánach, táirgthe ag brú an oighir ag gluaiseacht thar shil-leaganacha oighreacha. Go minic tarlaíonn scaoth díobh, le topagrafaíocht cosúil le ciseán uibheacha. Léiríonn a gcruth treo sreafa an oighir, ais fhada na ndroimníní comhthreomhar le sreabhadh an oighir agus a bhfoircinn mhaola dírithe i dtreo foinse an oighir. 

## Féach freisin
* Eiscir

## Tagairtí

Catagóir:Oigheareolaíocht
Catagóir:Tírghnéithe
Dromadaire

Is camall é an **dromadaire** a bhíodh fiáin san Araib tráth, ach ceansaithe anois. Is dromadairí 90% de na camaill ar Domhan, agus faightear iad sna fásaigh theo ó thuaisceart na hAfraice soir go dtí oirdheisceart na hÁise. Tugtar *an camall Arabach* nó *an camall aonchruite* air freisin. Ar dtús póraíodh é mar chamall éadrom lúfar Arabach le haghaidh marcaíochta is rásaíochta, ach anois is é seo an t-ainm ar gach camall aonchruite. 

## Tagairtí

Catagóir:Camelidae
Dromanna aigéanacha

mion|Dáileadh na ndromanna aigéanacha timpeall an DomhainSliabhraonta ollmhóra faoin bhfarraige. Suas le 4 km os cionn an ghrinnill, ag síneadh thar 80,000 km timpeall an Domhain. Clúdaíonn siad 35% den ghrinneall. Ar an meán bíonn buaic na sceireacha timpeall 2.5 km thíos agus suas le 4,000 km ar leithead. Tá aiseanna na sceireacha go léir taobhrianaithe ag fabhtanna trasfhoirmithe, atá gníomhach ó thaobh seisme de agus a mbíonn creathanna talún ag tarlú iontu go minic. Tá an-chuid staidéir déanta ar Dhroim Lár an Atlantaigh agus é roinnte ina cúigí buaice is cliatháin. Sa chúige buaice tá ardchlár scoilte, scoiltsléibhte is scoiltghleann a luíonn ar feadh ais na sceire, suas le 50 km ar leithead is suas le 2 km níos doimhne ná na sléibhte mórthimpeall. Sa chúige grádáin tá fána 1:100. I gcomparáid leis seo, boilsc íseal gan scoilt ar a buaic, le fána 1:500, atá i nDroim an Aigéin Chiúin Thoir. Thar chuid mhór den ghrinneall tá airdí, na céadta méadar ar airde, a dtugtar *airdí aigéanacha* orthu, agus ní bhíonn aon ghníomhaíocht sheismeach ag baint leo. Eiseamláirí is ea Sceir Nócha Thoir san Aigéan Indiach, Sceir Jan Mayen san Atlantach thuaidh, agus Ard Shatsky san Aigéan Ciúin thuaidh. 

## Tagairtí
Gníomhaí dromchlach

Aon ábhar a athraíonn airíonna an dromchla go suntasach. Samplaí ab ea gallúnach is glantach, agus braitheann a gcumas glanta ar a gcumas cabhrú leis an uisce leathadh air is fliuchadh an dromchla atá le glanadh. Tá ábhair mar seo tábhachtach i mbealú agus brait uisce-éarthacha.

## Tagairtí
Dronnchlaonas

Filleadh geolaíoch i bhfoirm áirse, agus na cisil óga ar bharr na sraithe. Cruthaítear é trí fhórsaí comhbhrúite i bhfeidhm sa phlána cothrománach sna sraitheanna carraigeacha.

## Tagairtí
Drosophila

mion|Cloigeann ar chuil sa ghéineas ''Drosophila''
Speiceas cuil torthaí scothdhonnbhuí, de réir cineáil, le súile dearga. Beireann sí na huibheacha gar do thorthaí coipthe, agus itheann na larbhaí iad seo. Timpeall 2,600 speiceas ann, cuid acu ina lotnaidí suntasacha ar thorthaí. Thar na blianta rinneadh dianstaidéar ar struchtúr a gcrómasóm is a ngéinitic, agus foghlaimíodh an-chuid mar gheall ar an ngéinitic go ginearálta ón saothar seo. 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Drúcht

Deascán taise ar fhásra is dromclaí na talún. Tarlaíonn sé san oíche nuair a fhuaraíonn radaíocht dhomhanda dhromchla an Domhain is an ciseal aeir gar don dromchla go dtí teocht faoi bhun an drúchtphointe, agus tarlaíonn comhdhlúthú mar thoradh.

## Tagairtí
Drosera

Géineas plandaí beaga ascaideacha feoiliteacha, de ghnáth ilbhliantúil, is ea ***Drosera***. Tugtar **drúchtíní** nó **drúchtíní móna** orthu. Tá siad dúchasach do réigiúin thrópaiceacha is mheasartha san Astraláise is an Afraic Theas. Na duilleoga spúnógchruthach nó liánchruthach, clúdaithe le gruaigí fada dearga. Na bláthanna cúigpheitealach le spící caola. Is cosúil le brathribí na ribí gruaige ar na duilleoga, iad inghluaiste, gach ceann le faireog sféarúil ar a cheann a thálann ábhar greamaitheach. Aomtar feithidí chuig na braoiníní lonracha agus greamaítear iad ansin. Nuair a thosaíonn siad ag coraíocht, lubann na gruaigí isteach, ag cur bac orthu éalú. Ansin lúbann an duilleog féin isteach chun an chreach a imchlúdú. Tálann na faireoga einsímí ansin, agus díleánn an planda an chreach roimh athoscailt na duilleoige is na ribí gruaige. Tá ar a laghad 194 speiceas ann.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Druga dearthóra

mion
Is éard atá i gceist le **drugaí dearthóra** nó 'siabhráin dhleathacha' ('legal highs') uaireanta ná drugaí saorga, cosúil le hamfataimíní, nach bhfuil faoi réir an dlí. 

Dearann ceimiceoirí iad le struchtúr rud beag difriúil ó na drugaí atá clúdaithe is toirmiscthe ag an dlí, ach bíonn a bhfeidhmeanna inchurtha leis na drugaí rialaithe. 

Déantar na drugaí faoi rún, agus dáiltear ar na sráideanna iad trí shiopaí beaga nó fiú díoltóirí mídhleathacha drugaí. 

Tá fíorbheagán eolais faoi céard atá istigh iontu. Chomh maith leis na baoil a bhaineann le mí-úsáid drugaí, bíonn truaillithe baolacha eile sna drugaí dearthóra seo uaireanta. Tá fhios againn go bhfuil siad ábalta a bheith ina n-údar do chliseadh duánach, fadhbanna leis an chroí, paranóia agus taomanna. Tá táirgeadh, dáileadh is úsáid na n-ábhar seo ag dul i méid an t-am ar fad. 

## Féach freisin

* Mí-úsáid substaintí

## Tagairtí

Catagóir:Mí-úsáid substaintí
Catagóir:Drugaí
Drugaí torthúlachta

[mion|[faireog phiotútach]]
Is éard atá i gceist le **drugaí torthúlachta** ná drugaí chun neamhthorthúlacht i mná a chóireáil. 

Éiríonn leo nuair is teip sa sceitheadh is cúis léi. Chuir na drugaí torthúlachta a bhí ann i dtosach tús le cuid mhaith toircheas iolrach, ach na drugaí nua, cosúil le cloimiféin, ní tharlaíonn sé sin leath chomh minic céanna ina gcás siúd. 

Mar sin féin, tarlaíonn leathchúplaí i 10% de na toirchis a fhaigheann cóireáil. Is deacra i bhfad neamhthorthúlacht i bhfir a leigheas.

## Féach freisin
* Cógas
* Torthúlacht

## Tagairtí

Catagóir:Cógas
Catagóir:Torthúlacht
Druma

250px|mionsamhail|clé|An druma mór
Cnaguirlis ceoil ina bhfuil scannán craicinn nó plaisteach (ábhair eile go hannamh) rite ar athshonadóir cuasach nó fráma adhmaid nó miotail. Seinntear é tríd an scannán a bhualadh le bata nó lámh, agus rangaítear drumaí de réir a gcuma (mar shampla, cónach, sorcóireach, cruth orláiste, tiompán) agus líon na scannán (mar shampla, scannán aonair, dé-scannán). Is féidir an tiompán a thiúnadh chuig airde ar leith, tréith annamh i measc na ndrumaí. 

Tá drumaí in úsáid ón aois Neoiliteach, agus faightear iad ar fud an Domhain. Úsáidtear iad chun cumarsáid a dhéanamh thar achar fada agus i searmanais shibhialta is reiligiúnda. Bhí ionad lárnach naofa ag drumaí i sochaithe in allód. 

## Tagairtí

Catagóir:Drumaí
Drumaí bongó

Péire drumaí adhmaid, coirceogach nó sorcóireach, le cinn craicinn nó plaisteacha, a sheinntear leis na lámha. Bíonn an dá bhlaosc nasctha le chéile, agus i gcineálacha ar leith tiúntar chuig airdí difriúla iad. Tháinig siad ó Chúba timpeall 1900, agus úsáidtear ar fud Mheiriceá Laidinigh iad is cuid mhaith áiteanna eile.

## Tagairtí

Catagóir:Drumaí
James J. Drumm

thumb|James Joseph Drumm
Ceimicí a saolaíodh i nDún Droma, Contae an Dúin ab ea **James J. Drumm** (1896-1974). Rinne sé taighde is forbairt cheannródaíoch ar bhatairí alcaileacha chun veaineanna, busanna is traenacha a fhuinnmhiú in Éirinn sna 1930idí-1940idí. D'éirigh go maith le traenacha Drumm ar an tseanlíne idir Baile Átha Cliath is Bré ar feadh 20 bliain.

## Tagairtí

Catagóir:Ceimiceoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae an Dúin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1896
Catagóir:Básanna i 1974
Drúp

mion|Drúp (péitseog)
mion|Forbairt dhrúip thipiciúil (neachtairín, ''Prunus persica'') thar thréimhse 7½ mí: tús na mbachlóg thuas ar chlé, an toradh aibí thíos ar dheis 
Toradh bog ina mbíonn síol amháin, nó níos mó, cumhdaithe i gciseal clochach. Ar na plandaí bláthacha a tháirgeann drúip tá an jujube, mangó, ológ, aibreog, silín, almóinn, péitseog, pluma, an planda caife, agus an chuid is mó de na crainn pailme.

## Tagairtí
Duán ceannchosach

Planda ilbhliantúil, go minic le daithín corcra nó cré-umha, dúchasach do chreasa measartha sa leathsféar thuaidh agus an Astráil. Fasann an gas suas le 30 cm ar airde, cearnach i dtrasghearradh, díreach in airde nó ag leathadh. Na duilleoga ubhchruthach i bpéirí urchomhaireacha. Na bláthanna déliopach vialait/gorm, i bhfáinní bailithe, ag cumadh spíce thiubh fhoirceannta. Luibh leighis sa sean-am. 

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Drugaí frith-bhaoth-thonnacha

mion|sodium valproate, stiripentol, clobazam aus midazolam
Is éard atá i gceist le **drugaí frith-bhaoth-thonnacha** (nó **drugaí fritrithíochta**; Béarlaː *anticonvulsants*) ná drugaí chun an titimeas a shrianadh. Is frithbhaoth-thonnach na suaimhneasáin uile má úsáidtear dáileog mhór, ach tá drugaí ar leith níos fearr chuige, mar atá féineabarbatón, féineatóin, valpróáit sóidiam, is clónaiseapam. 

### Stair
Ba é bróimíd photaisiam an chéad druga frith-thitimis a úsáideadh. An lia Sasanach Charles Locock (1799-1875) a thug isteach í i 1857, ar an tuiscint gur chuir sí srian ar libídeo (mheastaí ag an am go raibh baint idir titimeas is gníomhú gnéasach). An chéad dul chun cinn suntasach ab ea tabhairt isteach an fhéineabarbatóin sa Ghearmáin i 1912.

## Féach freisin

* Cógas

* Titimeas

## Tagairtí

Catagóir:Cógas
Catagóir:Titimeas
Drugaí thar an gcuntar

mion|1925
Is éard atá i gceist le **drugaí thar an gcuntar** (Béarlaː *over the counter medication*) ná drugaí atá ceadaithe le ceannach díreach sa siopa cógaiseora gan oideas dochtúra, cosúil le haspairín. 

Bíonn deacrachtaí leis na drugaí seo ó am go chéile nuair a úsáidtear iad go neamhoiriúnach, mar shampla trí ródháileog, nó má bhíonn imoibrithe idir iad agus drugaí ar leith faoi oideas.

## Féach freisin

* Cógas

## Tagairtí

Catagóir:Cógas
Dubáil

mion|"Wiki Loves Dubbing"
Cuingriú taifead éagsúil is ea **dubáil** (Béarla: dubbing), scoite i bhfuaimrian ilchodach deireanach i gcomhair scannán reatha nó i dtáirgeadh físe. 

Tugtar *meascadh* ar an bpróiseas freisin. Úsáidtear an téarma céanna don phróiseas ina gcuirtear comhrá labhartha i dteanga eile in ionad an bhunchomhrá chun dréacht dúbailte a tháirgeadh.

## Féach freisin

* Fotheidil

## Tagairtí

Catagóir:Aistriúchán
Catagóir:Téarmaíocht scannánaíochta
Catagóir:Aisteoireacht
Dubh cnámh

Gualach ainmhí a ullmhaítear trí chnámha a théamh i bhfreangán iata. Cuimsíonn sé fosfáití cailciam is maignéisiam chomh maith le carbón, agus úsáidtear é mar ionsúiteán chun ábhair dathaithe a bhaint as leachtanna bia, cosúil le síoróip amh siúcra. 

## Tagairtí
Dúbhoc

Gasail atá dúchasach don India agus an Phacastáin is ea an **dúbhoc** nó **dúbhoc Indiach** (*Antilope cervicapra*). Áitríonn sé machairí is scrobarnach. Na fireannaigh fhásta scothdhubh nó donn, le smig bhán, dioscaí bána timpeall na súl, agus an taobh íochtarach bán. Na baineannaigh éadrom donn, gan adharca.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Dúbláil an chiúib

Fadhb chlasaiceach sa mhatamaitic, ciúb a thógáil de thoirt atá dhá oiread toirt ciúib ar leith, gan ach rialóir is compáis a úsáid mar uirlisí chun taobh an chiúib nua a chinneadh. Tá matamaiticeoirí ag plé léi ón 5ú céad RC, ach níor cruthaíodh gur fadhb dho-dhéanta í go dtí an 19ú céad. Saothraíodh tuilleadh cruthuithe ar a dodhéantacht le teicníochtaí nua-aoiseacha na grúptheoirice.

## Tagairtí
Marcel Duchamp

Péintéir a rugadh i mBlainville na Fraince ab ea **Marcel Duchamp** (28 Iúil 1887 - 2 Deireadh Fómhair 1968). Bhain Duchamp le cuid mhaith de na gluaiseachtaí nua-aoiseacha, le Ciúbachas is Todhchaíochas, agus bhí ina cheannródaí sa Dadachas.  

D'oibrigh Duchamp ar feadh 8 mbliain ar a shárshaothar *La mariée mise à nu par ses célibataires, même* (An Bhrídeog Nochtaithe ag a Cuid Baitsiléirí, Fiú, 1915-1923). 

## Tagairtí

Catagóir:Péintéirí Francacha
Catagóir:Ciúbachas
Catagóir:Todhchaíochas
Catagóir:Daoine a rugadh i 1887
Catagóir:Básanna i 1968
Dúchan prátaí

Is galar é **dúchan prátaí** nó **dúchan na bprátaí**. An miocrorgánach *Phytophthora infestans* atá freagrach as an ngalar seo. 

## Talmhaíocht
Tá dhá chineál den bhunfhungas ann, "A1" (HERB-1) agus "A2". Méadaíonn an dá chineál ar leith ar mhodh neamhghnéasach, cosúil le méadú sómatach. Ach nuair a thagann siad le chéile méadaíonn siad ar mhodh gnéasach, trí leath den ábhar géiniteach a theacht ó fhireannaigh de chineál amháin is an leath eile ó bhaineannaigh den chineál eile.  

## Lotnaidicídí agus galarchosc
Le blianta, tá fungasnimh a dtugtar *meitealacsail* uirthi ar fáil, atá an-éifeachtach ina choinne ach é a spraeáil ar an mbarr in am cuí. 

Tá na saghsanna a thagann as an méadú gnéasach seo an-tógálach, agus níl éifeacht ar bith ag meitealacsail orthu. 

Ó thús na 1980idí, tá A2, agus saghsanna atá frithsheasmhach, i gcoinne na bhfungasnimheanna, ag scaipeadh ar fud an domhain is ag déanamh ar ár mbarra prátaí.  

Tá an trádáil is an taisteal idirnáisiúnta ag cur leis an scaipeadh seo. Tá tionscadal idirnáisiúnta ar siúl chun teacht ar réiteach, prátaí atá frithbheartach i gcoinne an fhungais á saothrú agus, maidir leis na barra féin, córais bhainistíochta a fhorbairt chun na prátaí a chosaint níos fearr, gan an iomarca nimheanna a úsáid. Ach tá deacrachtaí móra ann fós. 
clé|mion|Phytophtora infestans

## Stair
As Meicsiceo (gleann Toluca) a d'eascair dúchan na bprátaí sa chéad dul síos. Galar nua a bhí i gceist le galar dubh na bprátaí, galar a tháinig chun solais ar chósta thoir na Stát Aontaithe sa bhliain 1843. Rinne an galar a bhealach go géar gasta i dtreo Lár Iarthair na Stát Aontaithe. 

I rith am samhraidh 1845, bhuail an galar Flóndras, deisceart na Fraince, oirthear na Gearmáine agus deisceart Chríoch Lochlann. Ba é ba chúis leis an tolgadh sciobtha seo ná go raibh tráchtáil na bprátaí ag dul chun domhandais san am seo féin. 
[mion|[duilleoga]]
Cionsiocair Ghorta Mhór na hÉireann sna 1840idí ba ea dúchan na bprátaí. Níor tháinig ach A1 go hÉirinn in 1845 áfach. Bhí dúchan na bprátaí luaite ag an *Dublin Evening Post* don chéad uair ar an 9 Meán Fómhair 1845. Tá a fhios ag madraí an bhaile cén chríoch a bhí ar an scéal sin.

## Tagairtí
Ducht tóracsach

An phríomhdhucht limfeach sa cholainn a thaoscann an cholainn ina hiomláine (ach amháin an taobh deas den cheann, den mhuineál is den tóracs, is an ghéag dheas uachtarach) isteach i gcumar na féithe cuingealaí inmheánaí is na féithe fo-chlabhaí. Iompraíonn sé, go príomha, limfe ina bhfuil saill ionsúite ón stéig isteach san imshruthú ginearálta fola.

## Tagairtí
Guillaume Dufay

Cumadóir ceoil a rugadh i gCambrai na Fraince, meastar, ab ea **Guillaume Dufay** (c 1400 – 27 Samhain 1474). Scríobh sé cuid mhaith móitéiteanna cáiliúla — *Nuper Rosarum Flores* (Bláthanna Úra na Rós, 1436) ina measc—aifreann, is amhrán saolta.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1400
Catagóir:Básanna i 1474
Catagóir:Cumadóirí Francacha
Raoul Dufy

Ealaíontóir is dearthóir a rugadh i Le Havre na Fraince ab ea **Raoul Dufy** (3 Meitheamh 1877 – 23 Márta 1953). Tháirg sé an-chuid dearaí fabraice, léirithe greanta leabhar agus, ó 1919 ar aghaidh, sraith sceitsí breátha peannaireachta de radhairc mhara, geallta bád is radhairc ráschúrsaí.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1877
Catagóir:Básanna i 1953
Catagóir:Péintéirí Francacha
Duga

Imchuach ar féidir le longa lastanna a lódáil, lón a chur ar bord is deisiúcháin a dhéanamh ann. Ag brath ar an taoide, bíonn geataí ar dhuga uaireanta, ionas nach féidir fáil isteach nó amach ag tréimhsí áirithe. Is duga tirim duga inar féidir an long a chur ar bhloic is an t-uisce a chaidéalú amach chun obair a dhéanamh ar an taobh amuigh de thaobh íochtarach na cabhlach.

## Tagairtí
Pierre Maurice Marie Dühem

Fisiceoir is staraí eolaíochta a rugadh i bPáras ab ea **Pierre Maurice Marie Dühem** (1861-1916). Rinne sé taighde suntasach ar an teirmidinimic, agus d'athmhúscail spéis in eolaíocht na Meánaoise. Scríobh sé *La Théorie Physique* (Teoiric na Fisice, 1906) agus *Sauver les Phénomènes* (Ag Sábháil na bhFeiniméan, 1908). 

## Tagairtí
An Ché Adhmaid

Is ceantar i gContae Bhaile Átha Cliath é **an Ché Adhmaid** (*Wood Quay* sa Bhéarla) nó *Cé an Adhmaid* ar uairibh.

Aimsíodh ceann de na suímh Lochlannacha is tábhachtaí ar domhan i rith tochailtí a rinneadh ag Cé an Adhmaid sna 1970idí. Thángthas ar bhaile mór a raibh breis is 200 foirgneamh ann, mar aon le céanna agus cuid de bhallaí bunaidh na cathrach. Chomh maith leis sin, fuarthas na mílte déantán, arm, earra criaga agus píosaí miotalóireachta. Chabhraigh fionnachtain na ndéantán sin le seandálaithe teacht ar thuiscint níos fearr ar an gcineál saoil a chaith na Lochlannaigh i mBaile Átha Cliath i rith na Meánaoiseanna.

## Foinsí
Tá cuid den eolas seo bunaithe ar chomharthaí an Dubline.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Seandálaíocht na hÉireann
An Dothra Bheag

Is abhainn bheag suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **an Dothra Bheag**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha Bhaile Átha Cliath
Gnó na Rinne Thoir

Is lárionad gnóithe suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Gnó na Rinne Thoir**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
An Nainicín

Is mion-abhainn bheag atá suite i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath í **an Nainicín**. Tá an cúrsa íochtarach di ina iomlán le feiceáil i bPáirc Naomh Áine agus is cúis tuile go minic é.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha Bhaile Átha Cliath
Pimlico, Baile Átha Cliath

Is ceantar suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Pimlico**.

## Féach freisin

* Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Teach Solais an Phoill Bhig

deas|250px|thumb|Teach Solais an Phoill Bhig
Is teach solais suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Teach Solais an Phoill Bhig**.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Tithe Solais na hÉireann
Cearnóg Parnell

deas|200px|thumb|Cearnóg Parnell
Is cearnóg i lár Bhaile Átha Cliath í **Cearnóg Parnell**. Cearnóg Sheoirseach atá inti agus í suite taobh thuaidh de Shráid Uí Chonaill agus taobh thiar de Chearnóg Mhuinseo.

## Féach freisin

* Amharclann an Gheata
* Ospidéal an Rotunda

## Tagairtí

Catagóir:Cearnóga i mBaile Átha Cliath
Czesław Śpiewa

Is amhránaí é **Czesław Śpiewa** (Czesław Stefan Mozil; rugadh é sa bhliain 1979 i Zabrze na Polainne).

## Dioscliosta
### Solo
* *Debiut* (2008) POL #1
* *Pop* (2010) POL #2
* *Czesław Śpiewa Miłosza* (2011)

#### Singles
* *Maszynka do Świerkania* (2008)
* *Mieszko i Dobrawa Jako Początek Państwa Polskiego* (2008)
* *Ucieczka z wesołego miasteczka* (2008)
* *The Tournus* (2009)
* *W Sam RazNaRaz* (2010)
* *O Tych W Krakowie* (2010)
* *Krucha Blondynka* (2010)

### Features
* Hey - *MTV Unplugged* (2007)
* WdoWa - *Superekstra* (2010)
* Acid Drinkers - *Fishdick Zwei - The Dick Is Rising Again* (2010)
* Let Me Introduce You To The End  - Free to download - *A Voice from the mountain* (2010) (Download link ryansocash.eu/voice.zip )

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Faiche an Choláiste

Is cearnóg suite imBaile Átha Cliath í **Faiche an Choláiste**.

## Tagairtí

Catagóir:Sráideanna i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Cearnóga i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
An Gairdín Cuimhneacháin

Is gairdín cuimhneacháin suite i mBaile Átha Cliath é **an Gairdín Cuimhneacháin**, i gcuimhne orthu uile siúd a fuair bás ag iarraidh saoirse na hÉireann a bhaint amach.

Uachtarán an lae Éamon de Valera a d'oscail an Gairdín mar chuid de chomóradh leath-chéad Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1966. Seasann an Gairdín ar an áit ina mbunaíodh Óglaigh na hÉireann thiar sa bhliain 1913. Ar an láthair chéanna a chaith roinnt de cheannairí an Éirí Amach an oíche deireanach, sular seoladh go Príosún Chill Mhaighneann iad.

## Imeachtaí réabhlóideacha

clé|200px|thumb|An Gairdín Cuimhneacháin

Déantar comóradh in ómós dóibh a chailleadh mar chuid de:

* Éirí Amach 1798
* Éirí Amach Robert Emmet 1803
* Éirí Amach na nÉireannach Óg
* Éirí Amach na bhFíníní
* Éirí Amach na Cásca
* Cogadh na Saoirse

## An Aisling
Sa bhliain 1976, chum an Bleácliathach Liam Mac Uistín píosa filiochta dar teideal an Aisling atá scríofa ar bhallaí an ghairdín.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Páirceanna i mBaile Átha Cliath
Gairdíní Náisiúnta Cuimhneacháin Cogaidh na hÉireann

Is cuimhneacháin cogaidh suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Gairdíní Náisiúnta Cuimhneacháin Cogaidh na hÉireann**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Páirc Naomh Éanna

Is páirc suite i gContae Bhaile Átha Cliath í **Páirc Naomh Éanna**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Páirc Naomh Áine

Is páirc phoiblí atá suite i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath í **Páirc Naomh Áine**, agus í lonnaithe idir Ráth Eanaigh agus Cluain Tarbh. Tá sí ar cheann de na páirceanna poiblí is mó sa chathair (240 acra/97 heicteár). Síolraíonn ainm na páirce ó Thobar Naomh Áine, tobar naofa atá ann leis na blianta fada.

Bhíodh an pháirc mar chuid d'eastát curtha i dtoll a chéile ag baill den teaghlach Guinness, sliocht an ghrúdaire aitheanta Arthur Guinness. Tá an pháirc roinnte ina dhá leath ag abhainn bheag (an Nainicín) a shníonn ó bhun go barr.

Catagóir:Páirceanna i mBaile Átha Cliath
Droichead Abhainn na Life

Is droichead suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Droichead Abhainn na Life**.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i gContae Átha Cliath
Droichead Annesley

Is droichead suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Droichead Annesley**.

Catagóir:Droichid i gContae Átha Cliath
Droichead an Athar Maitiú

Is droichead suite i mBaile Átha Cliath é **Droichead an Athar Maitiú**, a cheanglaíonn Cé na gCeannaithe taobh theas den Life le Sráid an Teampaill agus na céanna ó thuaidh.

## Stair
Glactar leis go bhfuil an droichead gar don "áth cliath" as a bhfuil Baile Átha Cliath ainmnithe. Crosaire bunaidh thar na Life atá ann.  

Ba ag casadh an chéad mílaoise (timpeall na bliana 1014) a tógadh an chéad droichead trasna na Life. B'fhéidir gur Droichead Dubhghall a ainm i dtús báire. B'as adhmad a tógadh an droichead agus atógadh é roinnt uaireanta sa Mheánaois anuas go teacht na Normannach. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i mBaile Átha Cliath
Droichead na Comhdhála

Is droichead suite ar an Life i mBaile Átha Cliath é **Droichead na Comhdhála** (ainm oifigiúil ) nó **Droichead Bhutt** mar a thugtar chomh maith air. Ceanglaíonn an droichead Cé Sheoirse ó dheas le Plás Beresford agus na céanna ó thuaidh.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i mBaile Átha Cliath
Droichead Uí Dhonnabháin Rosa

Is droichead suite i mBaile Átha Cliath é **Droichead Uí Dhonnabháin Rosa**. Ceanglaionn an droichead Sráid an Fhíona agus Cé an Adhmaid ó dheas le Plás na Seansaireachta taobh thuaidh den abhainn.

*Droichead Richmond* a bhíodh air idir na blianta 1816 agus 1923.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i mBaile Átha Cliath
Dúchorp

Astaíonn dromchla te radaíocht leictreamaighnéadach. Braitheann déine is tonnfhad na radaíochta seo ar dhearbhtheocht an dromchla agus gnéithe mar dhath is ainmhíne an dromchla astaíochta. Cinneann na gnéithe seo éifeacht astaíochta an dromchla. Más nialas an éifeacht seo ní astaíonn an dromchla aon radaíocht, dá airde a theocht. Má bhíonn an dromchla 100% éifeachtach chun radaíochta, tugtar **dúchorp** air. Ag an am céanna, ionsúnn an dúchorp go hiomlán gach radaíocht a imbhuaileann é. Iarracht mhaith ar dhúchorp mar seo is ea poll beag i mballa bosca bhig agus an taobh istigh dubhaithe. An radaíocht uile a imbhuaileann an poll beag, téann sí isteach sa bhosca agus ionsúitear go huile istigh ann í. Nuair a théitear an bosca, astaítear radaíocht ón bpoll. Ag teocht an tseomra, is radaíocht infridhearg dhofheicthe an radaíocht astaithe seo, agus bíonn cuma dhubh ar an bpoll.

## Tagairtí
Droichead James Joyce

Is droichead suite ar an Life i mBaile Átha Cliath é **Droichead James Joyce**, a cheanglaíonn na céanna ó dheas le Plás Blackhall ó thuaidh.

An t-ailtire Spáinneach Santiago Calatrava a dhear, agus an obair thógála curtha i gcích ag an gcomhlacht Éireannach Irishenco Construction. Ainmníodh an droichead in ómós don scríbhneoir mór le rá James Joyce agus osclaíodh go hoifigiúil é ar Lá Bloom na bliana 2003.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i mBaile Átha Cliath
Jeff Foxworthy

Is aisteoir Meiriceánach é **Jeffrey Marshall** "**Jeff**" **Foxworthy**, a rugadh sa bhliain 1958.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Carlos Mencia

Is aisteoir Meiriceánach é **Ned Arnel Mencía**, a rugadh sa bhliain 1967.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Christina Ricci

Is ban-aisteoir Meiriceánach é **Christina Ricci**, a rugadh sa bhliain 1980.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
John Tartaglia

Is aisteoir Meiriceánach é **Joanthan Nicholas** "**John**" **Tartaglia**, a rugadh sa bhliain 1978.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Lombardo Boyar

Is aisteoir Meiriceánach é **Lombardo Boyar**, a rugadh sa bhliain 1973.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Jascha Washington

Is aisteoir Meiriceánach é **Jascha Akili Washington**, a rugadh sa bhliain 1989.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Nia Long

Is ban-aisteoir Meiriceánach é **Nia Long**,  a rugadh ar 30 Deireadh Fómhair sa bhliain 1970 mar **Nitara Carlynn Long**. Aithnítear í as a róil sna sraitheanna teilifíse úd *The Fresh Prince of Bel-Air* agus *Third Watch* agus i roinnt mhaith scannán mar *In Too Deep*, *Boyz n the Hood*, agus *Big Momma's House*. 

Rugadh Nia Long i mBrooklyn, Nua-Eabhrac, do bheirt mhúinteoirí de bhunús Cairibeach. D'fhás sí aníos i Nua-Eabhrac, seal gairid in Iowa, agus i gCalifornia. D'fhreastail sí ar St. Mary's Academy, Inglewood, California, agus Westchester High School i Los Angeles, mar a ndearna sí staidéar ar ealaíona amharclainne agus siamsa.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Droichead na Mílaoise

Is droichead suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Droichead na Mílaoise**.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i gContae Átha Cliath
Droichead Thomáis Uí Chléirigh

Is droichead suite i mBaile Átha Cliath é **Droichead Thomáis Uí Chléirigh**, nó *Droichead an Nascbhóthair Thoir* mar a bhíodh air roimh 4 Bealtaine 2016.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i mBaile Átha Cliath