open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martin Van Buren

Ba é **Martin Van Buren** (5 Mí na Nollag, 1782 - 24 Iúil, 1862) 8ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta 1837 go dtí an 4 Márta 1841. Ní hé Béarla an chéad teanga a bhí aige — labhair sé an Ollainnis lena theaghlach nuair a bhí sé óg.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1782
Catagóir:Básanna i 1862
Catagóir:Básanna de bharr galair
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Gobharnóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Státrúnaithe Mheiriceá
Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe
Catagóir:Polaiticeoirí Mheiriceá
Catagóir:Baill Chomhdháil na Stát Aontaithe
Catagóir:Airí Rialtais Mheiriceá
1862

## Tarluithe
### [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe|Cogadh Cathartha SAM]]
* 6 Aibreán - 7 Aibreán - Cath Shiloh, (Tennessee)
* 17 Meán Fómhair - Cath Antietam, (Maryland)

## Breitheanna
* 22 Eanáir — Eugene Doherty, polaiteoir Éireannach
* 23 Eanáir — David Hilbert, matamaiticeoir Gearmánach
* 29 Eanáir — Frederick Delius, cumadóir Sasanach
* 8 Márta — Patrick Power, staraí Éireannach
* 14 Aibreán — Peotar Stóilípin, polaiteoir Rúiseach
* 7 Meitheamh — Philipp Eduard Anton Lenard, fisiceoir Gearmánach
* 9 Meitheamh — Nioclás Ó Domhnaill, scoláire Gaeilge san Astráil
* 11 Meitheamh — Violet Florence Martin, scríbhneoir Éireannach (b. 1915)
* 2 Iúil — William Henry Bragg, eolaí Briotanach
* 14 Iúil — Gustav Klimt, péintéir Ostarach
* 25 Iúil — Norma Borthwick, ealaíontóir, scríbhneoir, agus gníomhaí ar son na Gaeilge
* 22 Lúnasa — Claude Debussy, cumadóir Francach
* 29 Lúnasa — Andrew Fisher, polaiteoir Astrálach agus 5ú Príomh-Aire na hAstráile
* 11 Meán Fómhair — Hawley Harvey Crippen, dochtúir agus dúnmharfóir Meiriceánach (b. 1910) 
* 20 Meán Fómhair — Louis Dalton, polaiteoir Éireannach
* 25 Meán Fómhair — Billy Hughes, polaiteoir Astrálach agus 7ú Príomh-Aire na hAstráile
* 23 Samhain — Théo van Rysselberghe, péintéir Beilgeach
* 15 Nollaig — Nonpareil Dempsey, dornálaí Gael-Mheiriceánach
* gan dáta – Morgan Jageurs, gníomhaí Gael-Astrálach ar son na Gaeilge agus na hÉireann (b. 1932)

## Básanna
* 10 Eanáir — Samuel Colt, ceapadóir Meiriceánach (r. 1814)
* 18 Eanáir — John Tyler, 10ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (r. 1790)
* 3 Feabhra — Jean Baptiste Biot, Fisiceoir Francach (r. 1774)
* 3 Aibreán — James Clark Ross, taiscéalaí Sasanach
* 6 Bealtaine — Henry David Thoreau, fealsamh Meiriceánach (r.1817)
* 24 Iúil — Martin Van Buren, 8ú uachtarán Stát Aontaithe Mheiriceá (r. 1782)
* 30 Iúil — Eoghan Ó Comhraí, scoláire Éireannach
* 10 Meán Fómhair — Carlos Antonio López, Uachtarán Pharagua

Catagóir:Blianta
Binn Chaorach

Is é **Binn Chaorach** (*Benkeeragh* nó *Beenkeragh*) an dara sliabh is airde in Éirinn sna Cruacha Dubha in Uíbh Ráthach, Contae Chiarraí. Tá sé ar an taobh thuaidh de Chorrán Tuathail agus tá sé 1010m ar airde.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Cathair (sliabh)

Is í **Cathair** an tríú sliabh is airde in Éirinn. Tá an sliabh suite sna Cruacha Dubha in Uíbh Ráthach, Contae Chiarraí. Tá Cathair ar an taobh thiar de Chorrán Tuathail. Tá an sliabh 1001m ar airde, agus tá radhairc galánta ón bharr.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Gleannta Aontroma

Tá naoi ngleann i nGleannta Aontroma, nó i n**Glinntí Aontroma**, mar a fhuaimnítear an logainm i gcanúint an tuaiscirt. Tá siad suite in oirthuaisceart an chontae, ar an gcósta thoir, in Ultaibh. Tagann go leor turasóirí go dtí na gleannta, ó tá an ceantar ag cur thar maoil le cuimhní na staire Gaelaí, agus tírdhreach cuidsúlach le feiceáil ansin. Níl an Ghaeilge chomh beo agus a bhí sí tráth den tsaol, ach faoin am ar bunaíodh Conradh na Gaeilge, bhí cuid mhaith cainteoirí líofa dúchais fágtha sna Gleannta go fóill, agus d'fhoghlaim daoine de sheanfhondúirí an Chonartha an teanga ansin. Is é Baile an Chaistil an áit is láidre ó thaobh na Gaeilge de ar na saolta seo. Tá Naíscoil agus Gaelscoil ann anois, agus neart imeachtaí, ranganna Gaeilge agus araile ar fáil sa sráidbhaile. Bhí Feis na nGleann ag cur na Gaeilge chun cinn go láidir uair den tsaol, ach inniu, is mó a dhíríonn an Fheis ar chúrsaí staire na háite, in áit an Ghaeilge a chur chun cinn mar theanga phobail.
   
Tá an ceol traidisiúnta fairsing sna Gleannta. Ar aon leis an nGaeilge, tá an ceol ag fás arís, ar an ábhar go bhfuil daoine óga ag cur spéise ann. Feictear ainmneacha na ngleannta scríofa thíos, ón tuaisceart go dtí an deisceart:

* Gleann Taise
* Gleann Seisce
* Gleann Doinne
* Gleann Corp
* Gleann Athain
* Gleann Bhaile Uí Dhíomáin
* Gleann Aireamh
* Gleann Cloiche
* Gleann Arma

*
Gleann Arma

Is baile agus gleann é **Gleann Arma** (*Glenarm*), a bhfuil suite ar an gcósta thoir de Chontae Aontroma. Níl siad ach 19 ciliméadar ar siúl ó Latharna, an baile is mó sa cheantar.

Is é an t-aon cheann de Ghleannta na hAontroma atá Protastúnach den chuid is mó.

Arma
Gleann Cloiche

Tá **Gleann Cloiche** suite ar chósta thoir Chontae Aontroma. Is iad Carnlach agus Cuileannán na bailte is mó sa ghleann. 

## Tagairtí

Claí
1782

## Tarluithe
*

## Breitheanna
* 18 Márta — John C. Calhoun, Leasuachtarán na Stát Aontaithe ó 1825 go 1832
* 25 Meán Fómhair — Charles Maturin, scríbhneoir Éireannach
* 27 Deireadh Fómhair — Nicolo Paganini, veidhleadóir agus cumadóir Iodálach (b. 1840)
* 1 Samhain — Frederick John Robinson, polaiteoir agus Príomh-Aire na Breataine
* 5 Nollaig — Martin Van Buren, 8ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (b. 1862)

## Básanna
* 4 Eanáir — Ange-Jacques Gabriel, ailtire Francach (r. 1698).
* 17 Márta — Daniel Bernoulli, matamaiticeoir, san Ísiltír (r. 1700)
* 1 Iúil — Charles Watson-Wentworth, Príomh-Aire na Breataine

Catagóir:Blianta
Gleann Doinne

**Gleann Doinne** (*Glendun* sa Bhéarla) gleann fada ar an gcósta thoirthuaisceart de Contae Aontroma. Níl bailte ar bith sa ghleann fada seo, ach amháin Bun Abhann Duinne. Tá an A2, an príomhbhóthar san áit, suite idir Latharna agus Baile an Chaistil.

## Féach freisin
* Gleannta Aontroma (tuilleadh eolais faoin gceantar).

## Tagairtí

Donn
A2 (Tuaisceart Éireann)

[thumb|250px|An [Cósta Cabhsa]]

Bóthar cois mara in oirthear Uladh in Éirinn is ea an **A2**. Gabhann sé trí­ gach aon bhaile cois mara sna Sé Chontae, Iúr Chinn Trá, Beannchar, Béal Feirste, Latharna, Cúil Raithin, agus Doire san áireamh. Ní leanann sé cúrsa an M2.

Tá sé ar an taobh ó dheas de na Beanna Boirche i gContae an Dúin, agus ar an taobh thoir de na Gleannta na hAontroma, i gContae Aontroma.

Bailte ina gcúrsa;
* **[[Iúr Cinn Trá|Iúr Chinn Trá]]** (don A1, A25, A27 agus A28)
* An Pointe
* Ros Treabhair
* Cill Chaoil
* **[[An Caisleán Nua, Contae an Dúin|An Caisleán Nua]]** (don A50)
* Dun Droma
* An Cloch (don A24 agus A25)
* Cill Locha
* Ard Ghlais
* Baile Loch Cuan (don A25
* Port an Pheire (don A20)
* Clochaigh
* Baile Bháltair
* Oileán an Mhuilinn
* Domhnach Daoi (don A48)
* **[[Beannchar, Contae an Dúin|Beannchar]]** (don A21)
* Ard Mhic Neasca
* Aerfort Chathair Bhéal Feirste (don aerfort agus A55)
* **[[Béal Feirste]]** (don M1, A20, A24, A52)
* Baile na Mainstreach (don M2)
* Inis Glas
* Carraig Fhearghais
* An Cionn Bán
* Gleann
* **[[Latharna]]** (don A8)
* Gleann Arma
* Carnlach (don A42)
* Gleann Aireamh (don A43)
* Bun Abhann Dalla
* Gleann Donn
* **[[Baile an Chaistil]]** (don A44)
* Baile an Tuaighe
* Dún Sobhairce
* Port Rois (don A29)
* Port Stíobhaird
* **[[Cúil Raithin]]** (don A26, A29 agus A37)
* Aird Mhic Giollagain
* An Ghléib
* Léim an Mhadaidh (le seachbhóthar, don A37
* An Mhagh (le seachbhóthar)
* **[[Doire]]** (don A5, A6, A39, A40 agus A514)
* Magh nó Ceann an Droichid (don N13)

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Gleann Aireamh

Is sráidbhaile agus gleann leathan i nGleannta na hAontroma é **Gleann Aireamh** (*Glenariff* nó *Waterfoot*)  i gContae Aontroma thuaidh ar an gcósta. Tá príomhbhóthar (an A43) ón baile beag Gleann Aireamh, go dtí An Baile Meánach.

## Tagairtí

Aireamh
A43 (Tuaisceart Éireann)

Bóthar in oirthear Uladh is ea an **A43**. Tosaíonn an bóthar sa Bhaile Meánach, téann sé ó thuaidh, go Baile Uí Mháirtín, ansin, trasnaíonn sé sléibhte Aontroma, agus tagann sé anuas Gleann Aireamh. Críochnaíonn an A43 cois cósta A2 i mbaile beag Gleann Aireamh.

Bailte ina chúrsa;
* An Baile Meánach (don M2, A26, A36, A42)
* Coirnéal Mhic Ghriogair
* Baile Uí Mháirtín
* Gleann Aireamh (don A2)

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Bun Abhann Duinne

[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Castle%20Carra%20-%20geograph.org.uk%20-%20467784.jpg|clé|mion|Caisleán Cara, [Bun Abhann Duinne]]
Is baile i nGlinntí Aontroma **Bun Abhann Duinne** (*Cushendun* i mBéarla). Tá sé taobh le Sruth na Maoile, an caolas atá idir Contae Aontroma in Éirinn agus Cinn Tíre in Albain.

## Stair
Ar an 2 Meitheamh 1567, maraíodh Seán Ó Néill go fealltach i gCaisleán Cara. Cuireadh é i reilig na mainistreach in aice láimhe
                                                                                           
## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
1841

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 15 Eanáir — John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby, 5ú barún Abercromby
* 28 Eanáir — Henry Morton Stanley, iriseoir agus taiscéalaí Breatnach
* 25 Feabhra — Pierre-Auguste Renoir, péintéir Francach (b. 1919)
* 8 Márta — Oliver Wendell Holmes Jr., giúistís na Cúirte Uachtarach Stát Aontaithe (b. 1935)
* 13 Iúil — Otto Wagner, ailtire Ostarach
* 25 Lúnasa — Emil Kocher, máinlia Eilvéiseach
* 8 Meán Fómhair — Antonin Leopold Dvořák, cumadóir Seiceach (b. 1904)
* 7 Deireadh Fómhair - Rí Nicolás I Mhontainéagró (b. 1921)
* 9 Samhain — Éadbhard VII na Ríochta Aontaithe, Rí na Ríochta Aonraithe agus na dTiarnas Briotanach, agus Impire na hIndia
* 5 Nollaig — Marcus Daly, fear gnó Meiriceánach

## Básanna
* 16 Márta — Felix Savart, fisiceoir Francach
* 4 Aibreán — William Henry Harrison, 9ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (r. 1773)
* 10 Aibreán — Henry Sanfourche, saighdiúir Francach
* 12 Iúil — William James MacNeven, scríbhneoir agus dochtúir Gael-Mheiriceánach
* 9 Meán Fómhair — Augustin Pyrame de Candolle, luibheolaí Eilvéiseach (r. 1778)
* 9 Deireadh Fómhair — Karl Friedrich Schinkel, ailtire agus péintéir Gearmánach

Catagóir:Blianta
Gleann Bhaile Uí Dhíomáin

Is ceann de Ghleannta Aontroma, i gContae Aontroma é **Gleann Bhaile Uí Dhíomáin** (*Glenballyemon*), atá suite i dtuaisceart an chontae. Tá an gleann suite idir baile Bhun Abhann Dalla taobh leis an fharraige agus Trostán, áit a bhfuil an sliabh is airde sna gleannta.

Baile Eamoinn
1773

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 9 Feabhra — William Henry Harrison, 9ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá (b. 1841)
* 15 Bealtaine — Klemens Wenzel von Metternich, taidhleoir Ostarach
* 29 Lúnasa — Aimé Bonpland, taiscéalaí Francach
* 6 Meán Fómhair — François Fournier-Sarlovèze, ginearál Francach
* 21 Nollaig — Robert Brown, luibheolaí Albanach

## Básanna
* 4 Bealtaine — Art Ó Laoghaire, saighdiúir Éireannach
* 13 Meán Fómhair — Anton Janša, beachaire agus ealaíontóir Slóivéanach
*

Catagóir:Blianta
Gleann Athain

Is gleann sna Gleannta na hAontroma, i gContae Aontroma é **Gleann Athain** (nó **Gleann Gorm**. *Glenaan*), cé go bhfuil sa tuaisceart den contae. Níl bailte ar bith san gleann. Ach, leanann bóthar agus abhainn bheag anuas é.

## Tagairtí

Gorm
24 Meán Fómhair

Is é an **24 Meán Fómhair** an 267ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 268ú lá i mbliain bhisigh. Tá 98 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Guine Bhissau - *Lá na Saoirse*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1584 — Francisco de Quevedo, scríbhneoir Spáinneach (b. 1645)
* 1725 — Arthur Guinness, bríbhéir Éireannach (b.1803) 
* 1786 — Charles Bianconi, bunaitheoir iompair phoiblí in Éirinn (b. 1875)
* 1809 — Robert Kane, ceimiceoir Éireannach (b. 1890)
* 1894 — Billy Bletcher, aisteoir (b. 1979)
* 1896 — F. Scott Fitzgerald, úrscéalaí Meiriceánach (b.1940)
* 1898 — Howard Walter Florey, paiteolaí Astrálach  (b. 1968)
* 1905 — Severo Ochoa, dochtúir Spáinneach (b. 1894)
* 1911 — Konstantin Chernenko, Ard-Rúnaí ar Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh (b.1985)
* 1922 — Bert I. Gordon, stiúrthóir scannán Meiriceánach (b. 2023)
* 1930 — John Young, spásaire Meiriceánach (b. 2018)
* 1934 — Anthony Millar, polaiteoir Éireannach (b. 1993)
* 1935 — Myles Staunton, polaiteoir Éireannach (b. 2011)
* 1936 — Jim Henson, puipéadóir Meiriceánach (b. 1990)
* 1942 — Ted Brocklebank, polaiteoir Briotanach
* 1943 — Antonio Tabucchi, scríbhneoir agus scoláire liteartha Iodálach
* 1943 — Randall Duk Kim, aisteoir Meiriceánach
* 1944 — Eavan Boland, file Éireannach (b. 2020)
* 1949 — Cáit Keane, polaiteoir Éireannach
* 1953 — Francis Brennan, óstlannaí Éireannach
* 1954 — Anne Ferris, polaiteoir Éireannach
* 1962 — Jack Dee, fuirseoir Sasanach
* 1971 — Robin Swann, polaiteoir i dTuaisceart Éireann
* 1980 — John Arne Riise, imreoir sacair
* 1982 — Conal Ó Cianaigh, iománaí agus imreoir peil Ghaelach
* 1984 — Dharius, rapálaí Meicsiceach
* 1985 — Eoghan Ó Gadhra, imreoir peil Ghaelach
* 1990 — Gearóid Mac an Airchinnigh, iománaí Éireannach
* 1992 — Jack Sock, imreoir leadóige Meiriceánach
* 2003 — Joe Locke, Aisteoir as Oileán Mhanann

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 768 — Pépin Gearr, Rí na bhFranc (r.~714/715)
* 1523 — Pápa Aidrian VI, Pápa ó 1522 go 1523 (r. 1459)
* 1530 — Quentin Massys, péintéir Pléimeannach (r. 1466)
* 1541 — Paracelsus, ailceimiceoir agus réalteolaí (r.1493)
* 1798 — Bartholomew Teeling, reibiliúnach Éireannach (r. ~1774)
* 1920 — Peter Carl Fabergé, gabha óir is seodóir a rugadh i gCathair Pheadair (r. 1846)
* 1945 — Hans Geiger, fisiceoir Gearmánach (r.1882)
* 1953 — Thomas Tynan, polaiteoir Éireannach (r. 18599)
* 1964 — Solly Krieger, dornálaí Meiriceánach (r. 1909)
* 1969 — James O'Toole, polaiteoir Éireannach 
* 1981 — Patsy Kelly, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1910)
* 1991 — Theodor Seuss Geisel, údar agus cartúnaí Meiriceánach (r. 1904)

## Tarluithe eile
* 1948 - Bunaíodh Honda i Hamamatsu, An tSeapáin
* 1957 - Seoladh trúpaí go Little Rock in Arkansas chun cosaint a thabhairt do naonúr den chine gorm ar tugadh cead dóibh freastal ar scoil dara leibhéal ansin
* 1973 - D'fhógair Guine Bissau neamhspleáchas amach ón Phortaingéil
* 1975 - B'iad Dougal Haston agus Doug Scott an chéad bheirt as Sasana a bhain barr Teomólongma amach
* 1992 - D'éirigh David Mellor as a phost mar Aire sa Bhreatain de bharr scannal gnéis
* 2008 - D'éirigh Thabo Mbeki as Uachtarán na hAfraice Theas

0924
Meán Fómhair, 24
4 Aibreán

Is é an **4 Aibreán** an 94ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 95ú lá i mbliain bhisigh. Tá 271 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1538 — Christopher Clavius, réalteolaí agus matamaiticeoir Gearmánach (b. 1612)
* 1851 — James Campbell, polaiteoir Éireannach (b. 1931)
* 1881 — Timothy O'Donovan, polaiteoir Éireannach (b. 1957)
* 1884 — Isoroku Yamamoto, Aimiréil Marshal na Seapáine (b. 1943)
* 1893 — Risteárd Mac Aoidh, poblachtánach Éireannach (b. 1920)
* 1896 — Osmond Esmonde, taidhleoir agus polaiteoir Éireannach (b. 1936)
* 1920 — Paddy Coad, peileadóir agus bainisteoir Éireannach (b. 1922)
* 1922 — Elmer Bernstein, cumadóir Meiriceánach (b.2004)
* 1922 — Máire Mhac an tSaoi, scríbhneoir, file, teangeolaí, agus scoláire, Éireannach (b. 1921)
* 1928 — Estelle Harris, ban-aisteoir Meiriceánach (b. 2022)
* 1928 — Maya Angelou, file agus údar Meiriceánach (b. 2014)
* 1931 — Joe Fox, polaiteoir Éireannach (b. 1981)
* 1939 — Ernie Terrell, dornálaí Meiriceánach (b. 2014)
* 1948 — Abdullah Öcalan, polaiteoir agus bunaitheoir an PKK 
* 1953 — Sammy Wilson, polaiteoir as Béal Feirste
* 1956 — William Joseph Burns, taidhleoir Meiriceánach
* 1960 — Hugo Weaving, aisteoir Sasanach-Astrálach
* 1961 — Ray Mercer, dornálaí Meiriceánach
* 1963 — Graham Norton, fuirseoir, aisteoir agus láithreoir teilifíse
* 1964 — David Cross, fuirseoir Meiriceánach
* 1964 — Drew Massey, puipéadóir Meiriceánach
* 1965 — Robert Downey, Jr., aisteoir
* 1979 — Heath Ledger, aisteoir (b.2008)
* 1984 — Willie O'Dwyer, iománaí Éireannach
* 1985 — Dudi Sela, imreoir leadóige
* 1986 — Aiden McGeady, imreoir sacair
* 1993 — Aaron Mac Cuinneagáin, iománaí Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1058 — Pápa Stiofán IX, pápa (r. 1020)
* 1617 — John Napier, matamaiticeoir Albanach (r. 1550)
* 1841 — William Henry Harrison, 9ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (r.1773)
* 1907 — Alasdair MacGilleBhàin, focleolaí Albanach (r. 1855)
* 1919 — William Crookes, ceimiceoir agus fisiceoir Briotanach (r. 1832)
* 1925 — Peter Christopher Yorke, reibiliúnach Éireannach (r. 1864)
* 1929 — Séamas Ó Duibhir, sagart agus gníomhaí ar son na Gaeilge san Astráil (r. 1895)
* 1931 — André Michelin, innealtóir agus tionsclaí Francach (r .1853)
* 1963 — Oskari Tokoi, polaiteoir Fionlannach (r. 1873)
* 1967 — Seosamh Ó Tórna, scríbhneoir Éireannach (r. 1888)
* 1968 — Martin Luther King, gníomhaí agus ceannaire Meiriceánach (r.1929)
* 1983 — Gloria Swanson, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1899)
* 2000 — Tommaso Buscetta, mafioso (r.1928)
* 2006 — Denis Donaldson, polaiteoir poblachtach agus brathadóir (r. 1950)
* 2006 — John de Courcy Ireland, staraí agus scríbhneoir (r.1911)
* 2020 — Bob Burke, múinteoir Gaeilge Meiriceánach (r. 1940)
* 2021 — Robert Mundell, eacnamaí Ceanadach (r. 1932)

## Tarluithe eile
* 1905 - Mharaigh crith talún i Kangra in India 370,000 duine.
* 1949 - Bunaíodh Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh (NATO).
* 1968 - Feallmharaíodh ceannaire Cearta Sibhialta Mheiriceá Martin Luther King i Memphis, Tennessee.
* 1979 - Cuireadh chun báis iar-PhríomhAire na Pacastáine, Zulfikar Ali Bhutto.

0404
Aibreán, 04
William Henry Harrison

Ba é **William Henry Harrison** (9 Feabhra, 1773 - 4 Aibreán, 1841) 9ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta 1841 go dtí an 4 Aibreán 1841.

Tháinig fiabhras tíofóideach air, is cosúil, agus ansin bhuail turraing sheipteach é.

## Féach freisin

* Fiabhras tíofóideach

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1773
Catagóir:Básanna i 1841
Catagóir:Básanna de bharr galair
Catagóir:Daoine as Virginia
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Gobharnóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Taidhleoirí Meiriceánacha
Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe
1824

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 8 Eanáir — Wilkie Collins, Úrscéalaí Sasanach
* 7 Feabhra — William Huggins, réalteolaí Sasanach (b. 1910)
* 8 Feabhra — Seán Pádraig Ó Raghallaigh, saighdiúir Éireannach
* 10 Feabhra — Samuel Plimsoll, leasaitheoir sóisialta Sasanach (b. 1898)
* 12 Márta — Gustav Robert Kirchhoff, fisiceoir Gearmánach
* 27 Aibreán — Herbert Spencer, fealsamh agus socheolaí Sasanach
* 18 Bealtaine — Wilhelm Friedrich Benedikt Hofmeister, luibheolaí Gearmánach
* 26 Meitheamh — William Thomson, fisiceoir matamaiticiúil agus innealtóir Éireannach
* 28 Meitheamh — Adolf W. Edelsvärd, ailtire Sualannach
* 17 Lúnasa — Pierre-Émile Martin, innealtóir Francach
* 4 Meán Fómhair — Anton Bruckner, cumadóir Ostarach
* 10 Nollaig — Seòras Dòmhnallach, Údar Albanach, file agus ministir Comhthionólach Críostaí
* 20 Nollaig — Calvert Vaux, ailtire tírdhreacha Briotanach-Mheiriceánach (b. 1895)

## Básanna
* 19 Aibreán — Tiarna Byron, George Gordon, file Sasanach (r. 1788)
* 30 Deireadh Fómhair — Charles Maturin, drámadóir agus scríbhneoir Éireannach (r. 1782)

Catagóir:Blianta
25 Meán Fómhair

Is é an **25 Meán Fómhair** an 268ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 269ú lá i mbliain bhisigh. Tá 97 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Eaglais Chaitliceach Rómhánach - *Lá Fhéile Fionnbarra*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1644 — Ole Christensen Rømer, réalteolaí Danmhargach (b. 1710)
* 1764 — Fletcher Christian, ceannairceach ar an HMS Bounty (b. 1793)
* 1782 — Charles Maturin, scríbhneoir Éireannach (b.1824)
* 1862 — Billy Hughes, polaiteoir Astrálach agus 7ú Príomh-Aire na hAstráile (b. 1952)
* 1866 — Thomas Hunt Morgan, bitheolaí Meiriceánach (b. 1945)
* 1894 — Robert Briscoe, polaiteoir Éireannach (b. 1969)
* 1897 — William Faulkner, scríbhneoir Meiriceánach (b. 1962)
* 1906 — Dmitri Shostakovich, cumadóir ceoil (b. 1975)
* 1944 — Michael Douglas, aisteoir agus léiritheoir Meiriceánach
* 1951 — Mark Hamill, aisteoir Meiriceánach
* 1961 — Heather Locklear, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1964 — Marc Benioff, fear gnó Meiriceánach
* 1964 — Maria Doyle Kennedy, ban-aisteoir agus amhránaí Éireannach
* 1968 — Will Smith, aisteoir Meiriceánach
* 1969 — Catherine Zeta-Jones, aisteoir Breatnach
* 1975 — Declan Donnelly, láithreoir
* 1975 — Tom Neville, polaiteoir Éireannach
* 1978 — Ricardo Gardner, imreoir sacair Iamácach
* 1981 — Dan Mintz, fuirseoir Meiriceánach
* 1987 — Monica Niculescu, imreoir leadóige Rómánach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1777 — Johann Heinrich Lambert, matamaiticeoir a saolaíodh san Alsáis (r. 1727)
* 1849 — Johann Strauß, cumadóir ceoil is stiúrthóir Ostarach (r. 1804)
* 1917 — Tomás Ághas, ceannaire Óglaigh na hÉireann (r. 1885)
* 1950 — George Kingsley Zipf, staitisteoir Meiriceánach (r. 1902)
* 1959 — Richard Irvine Best, scoláire Éireannach (r. 1872)
* 1970 — Erich Maria Remarque, scríbhneoir (r.1898)
* 1970 — James Ryan, polaiteoir Éireannach (r. 1891)
* 1975 — Henry Kenny, polaiteoir Éireannach (r. 1913)
* 1980 — John Bonham, drumadóir ón bhanna Led Zeppelin (r. 1948)
* 1983 — Leopold III na Beilge, Rí na mBeilgeach ó 1934 go 1951 (r. 1901)
* 1986 — Nikolai Nikolayevich Semenov, ceimiceoir fisiceach Sóivéadach (r. 1896)
* 2005 — M. Scott Peck, síciatraí Meiriceánach (r. 1936)
* 2011 — Wangari Maathai, comhshaolaí agus polaiteoir Céiniach (r. 1940)
* 2016 — Arnold Palmer, galfaire Meiriceánach (r. 1929)
* 2017 — Elizabeth Dawn, ban-aisteoir Sasanach (r. 1939)
* 2017 — Tony Booth, aisteoir Sasanach (r. 1931)

## Tarluithe eile
* 1066 - Tharla Cath Stamford Bridge
* 1818 - Rinne James Blundell, obstatraí i Londain, an chéad fhuilaistriú
* 1963 - Eisíodh an tuairisc rialtais na Ríochta Aontaithe ar an Eachtra Profumo
* 1983 - D'éalaigh 38 príosúnach as Príosún na Ceise Fada i dTuaisceart Éireann
* 2005 - Bua Thír Eoghain i gcluiche ceannais peile na hÉireann i gcoinne curaidh 2004, Ciarraí (An scór deireanach: Tír Eoghain 1-16 Ciarraí 2-10)
* 2018 - Gearradh Bill Cosby téarma príosúin trí bliana do thromionsaí gnéasach
0925
Meán Fómhair, 25
Gleann Corp

Is gleann beag i nGleannta na hAontroma é **Gleann Corp**. Tá an gleann ar an taobh thuaidh de bhaile Bun Abhann Dalla, idir Gleann Donn (ó thuaidh), agus Gleann Gorm (ó dheas). Leanann an A2, an príomhbhóthar sa cheantar, cúrsa an ghleanna.

## Tagairtí

Corp
Bun Abhann Dalla

mion|Bun Abhann Dalla
Is baile beag sna Gleannta na hAontroma é **Bun Abhann Dalla** (*Cushendall*). Tá an baile beag ar an taobh thuaidh de baile Gleann Aireamh idir sin (ó dheas), agus Bun Abhann Duinne (ó thuaidh). Tá sé suite i lár den cósta Bá Dearg, i Sruth na Maoile.
Níl an baile ach cúpla nóiméad ar bóthar go dtí Trostán, cé go bhfuil an sliabh is-airde sna gleannta.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
Cuan an Deirg

Is cuid den Sruth na Maoile é **Cuan an Deirg** (*Red Bay*). Leanann an bá idir An Gearrán agus áit éigin cúpla míle ar an taobh thuaidh de Bun Abhann Duinne. Tá trá ar an gcósta ag Gleann Aireamh, agus tá port beag taobh leis Bun Abhann Dalla.

## Naisc sheachtracha
* Córas suite domhanda: 
* RNLI.org.uk - Institiúid Náisiúnta Ríoga na mBád Tarrthála - Bá Dearg

Catagóir:Contae Aontroma
Catagóir:Uiscí Uladh
22 Aibreán

Is é an **22 Aibreán** an 112ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 113ú lá i mbliain bhisigh. Tá 253 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Lá an Domhain / Lá Idirnáisiúnta ár Máthair-Chruinne

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1610 — Pápa Alastar VIII (b. 1691)
* 1692 — James Stirling, matamaiticeoir Albanach (b.1770)
* 1724 — Immanuel Kant, fealsamh agus eolaí Gearmánach (b.1804)
* 1766 — Germaine de Staël, údar Eilvéiseach (b. 1817)
* 1870 — Vlaidímír Leinín, réabhlóidí Cumannach as an Rúis (b. 1924)
* 1875 — Mícheál Seosamh Ó Rathaille, náisiúnaí Éireannach (b.1916)
* 1882 — Peter de Loughry, polaiteoir Éireannach (b. 1931)
* 1894 — Evie Hone, ealaíontóir Éireannach (b. 1955)
* 1904 — Robert Oppenheimer, fisiceoir Meiriceánach; “athair an bhuama adamhaigh” (b. 1967)
* 1909 — Rita Levi-Montalcini, néareolaí Iodálach (b. 2012)
* 1925 — George Cole, aisteoir Sasanach Meiriceánach (b. 2015)
* 1928 — Estelle Harris, ban-aisteoir Meiriceánach (b. 2022)
* 1935 — Tadhg Pádraig Ó Cuagáin, scríbhneoir, craoltóir agus colúnaí staire Éireannach
* 1936 — Glen Campbell, Amhránaí agus aisteoir  (b. 2017)
* 1937 — Jack Nicholson, aisteoir Meiriceánach
* 1943 — Louise Glück, file Meiriceánach (b. 2023)
* 1946 — Paul Charles William Davies, fisiceoir Briotanach
* 1950 — Peter Frampton, Rac-cheoltóir Sasanach
* 1952 — Marilyn Chambers (b. 2009)
* 1957 — Donald Tusk, Polaiteoir Polannach 
* 1960 — Lloyd Honeyghan, dornálaí Briotanach
* 1971 — Stephen Farry, polaiteoir as Contae an Dúin
* 1977 — Mark van Bommel, imreoir sacair
* 1981 — Kathleen Funchion, polaiteoir Éireannach
* 1981 — Luis Collazo, dornálaí Pórtó Ríceach
* 1986 — Amber Heard, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1986 — Marshawn Lynch, peileadóir Meiriceánach
* 1987 — David Luiz, imreoir sacair Brasaíleach
* 1987 — Mikel John Obi, imreoir sacair Nigéarach
* 1989 — Louis Smith, gleacaí ealaíonta Briotanach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 296 — Pápa Caius 
* 455 — Petronius Maximus, impire Rómhánach (r.~396)
* 536 — Pápa Agapetus I (r. ~490)
* 1522 — Piero di Cosimo, péintéir Iodálach (r. 1462)
* 1778 — James Hargreaves, ceapadóir Sasanach (r 1720)
* 1908 — Henry Campbell-Bannerman, Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe (r. 1836)
* 1932 — Margaret Pearse, polaiteoir Éireannach (r. 1857)
* 1960 — Dermot O'Mahony, polaiteoir Éireannach (r. 1881)
* 1967 — Walter Macken, aisteoir agus scríbhneoir Éireannach (r. 1915)
* 1989 — Emilio Segrè, fisiceoir Iodálach (r. 1905)
* 1994 — Richard Nixon, 37ú huachtarán na Stát Aontaithe (r. 1913)
* 2013 — J. S. Verma, an seachtú Príomh-Bhreitheamh is fiche ar an India (r. 1933)
* 2023 — Barry Humphries, fuirseoir agus aisteoir Astrálach (r. 1934)
* 2023 — Hugh Byrne, polaiteoir Éireannach (r. 1939)

## Tarluithe eile
* 1915 - D'úsáid an Ghearmáin gás nimhe den chéad uair sa Chéad Chogadh Domhanda.
* 1971 - Bhásaigh Francois Duvailer, ceannaire Háítí, tar éis 14 bliain i gcumhacht.
* 1980 - Cuireadh 13 oifigeach ón sean rialtas chun báis sa Libéir faoin rialtas míleata nua.
* 1997 - Rinne trúpaí ionradh ar Ambasáid na Seapáine i Peiriú.
* 2016 - Síníodh Comhaontú Aeráide Pháras

0422
Aibreán, 22
9 Lúnasa

Is é an **9 Lúnasa** an 221ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 222ú lá i mbliain bhisigh. Tá 144 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Singeapór - *Hari Kebangsaan*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1511 — Giorgio Vasari, ailtire, péintéir, agus scríbhneoir Iodálach (b. 1574)
* 1776 — Amadeo Avogadro, scoláire Iodálach (b. 1856)
* 1878 — Eileen Gray, ailtire agus dearthóir Éireannach (b. 1976)
* 1896 — Jean Piaget, síceolaí agus fealsúnaí Eilvéiseach (b. 1980)
* 1905 — Leo Genn, aisteoir Briotanach (b. 1978)
* 1911 — Eddie Futch, dornálaí Meiriceánach (b. 2001)
* 1911 — William Alfred Fowler, fisiceoir núicléach Meiriceánach (b. 1995)
* 1918 — Luke Belton, polaiteoir Éireannach (b. 2006)
* 1920 — Allen Hoskins, aisteoir (b. 1980)
* 1922 — Philip Larkin, file (b. 1985)
* 1928 — Harold Johnson, dornálaí Meiriceánach (b. 2015)
* 1938 — Rod Laver, imreoir leadóige Astrálach
* 1939 — Romano Prodi, polaiteoir Iodálach 
* 1943 — Ken Norton, dornálaí Meiriceánach (b. 2013)
* 1944 — Seán Barrett, polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
* 1950 — Séamus Healy, polaiteoir Éireannach
* 1957 — Melanie Griffith, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1961 — John Key, 38ú príomh-aire na Nua-Shéalainne
* 1963 — Whitney Houston, amhránaí Meiriceánach (b. 2012)
* 1968 — Eric Bana, aisteoir Astrálach
* 1968 — Gillian Anderson, aisteoir Meiriceánach-Sasanach
* 1977 — Mikaël Silvestre, imreoir sacair Francach
* 1978 — Martin Heydon, polaiteoir Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1899 — Edward Frankland, ceimiceoir Sasanach (r. 1825)
* 1919 — Ernst Haeckel, 85, bitheolaí, nádúraí, agus fealsamh Gearmánach (r. 1834)
* 1940 — Rudolf Thurneysen, teangeolaí Eilvéiseach (r. 1857)
* 1948 — Hugo Boss, dearthóir faisin Gearmánach (r. 1885)
* 1949 — Edward Lee Thorndike, síceolaí Meiriceánach (r. 1874)
* 1949 — Harry Davenport, aisteoir Meiriceánach (r. 1866)
* 1962 — Hermann Hesse, scríbhneoir Gearmánach (r. 1877)
* 1967 — Joe Orton, 34, drámadóir (r. 1933)
* 1975 — Dmitri Shostakovich, 68, cumadóir ceoil (r. 1906)
* 1996 — Frank Whittle, 89, innealtóir Sasanach (r. 1907)
* 2000 — John Harsanyi, eacnamaí Ungárach (r. 1920)
* 2006 — James Alfred Van Allen, réaltfhisiceoir Meiriceánach (r. 1914)
* 2008 — Bernie Mac, aisteoir Meiriceánach (r. 1957)
* 2010 — Ted Stevens, polaiteoir Meiriceánach (r. 1923)
* 2020 — Brendan Halligan, polaiteoir Éireannach (r. 1936)

## Tarluithe eile
* 1902 - Rinneadh agus corónú ar Rí Éadbhard VII Shasana agus Banríon Alexandra
* 1945 - Scaoil fórsaí Mheiriceá an dara buama adamhach ar an tSeapáin i Nagasaki
* 1965 - Bhain Singeapór a neamhspleáchas amach ón Mhalaeisia
* 1969 - Fuarthas an t-aisteoir Sharon Tate agus ceathrar eile marbh ina dteach cónaithe i Los Angeles. Bhí deisceabail de chuid Charles Manson freagrach
* 1971 - Tugadh isteach imtheorannú i dTuaisceart Éireann
* 1974 - Scannal Watergate: D'éirigh Richard Nixon as oifig. Tháinig Gerald Ford in ionad é.
* 2014 - Mharaigh póilín fear gorm 18 mbliana d'aois, Michael Brown i bhFerguson, Missouri. Tharraing an eachtra agóidí agus corraíl 

0809
Lúnasa, 09
18 Iúil

Is é an **18 Iúil** an 199ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 200ú lá i mbliain bhisigh. Tá 166 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Uragua - Lá an Bhunreachta

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1205 — Pápa Aidrian V (b. 1276)
* 1274 — Raibeart I na hAlban, Rí na hAlban ó 1306 go dtí a bhás sa bhliain 1329 (b. 1329)
* 1794 — Feargus O'Connor, polaiteoir Éireannach (b. 1855)
* 1811 — William Makepeace Thackeray, scríbhneoir Sasanach a rugadh san India (b. 1863)
* 1853 — Hendrik Lorentz, fisiceoir Ísiltíreach (b. 1928)
* 1874 — Cathal Brugha, réabhlóidí Éireannach (b.1922)
* 1890 — Frank Forde, polaiteoir Astrálach agus 15ú Príomh-Aire na hAstráile (b. 1983)
* 1893 — Richard Dix, aisteoir (b. 1949)
* 1908 — Lupe Vélez, ban-aisteoir Meicsiceach (b. 1944)
* 1918 — Nelson Mandela, státaire Afracach Theas (b.2013)
* 1921 — John Glenn, spásaire, píolóta agus iarsheanadóir Meiriceánach (b. 2016)
* 1922 — Thomas Samuel Kuhn, staraí eolaíochta Meiriceánach (b. 1996)
* 1926 — Joshua Fishman, teangeolaí Meiriceánach (b. 2015)
* 1930 — Burt Kwouk, aisteoir Briotanach (b. 2016)
* 1937 — Hunter S. Thompson, scríbhneoir agus iriseoir Mheiriceánach (b.2005)
* 1950 — Richard Branson, fear gnó Sasanach
* 1957 — Nick Faldo, galfaire Sasanach
* 1962 — Shaun Micallef, aisteoir Astrálach
* 1963 — Quincy Taylor, dornálaí Meiriceánach
* 1973 — John Brady, polaiteoir Éireannach
* 1978 — Shane Horgan, imreoir rugbaí
* 1982 — Colm Ó Callanáin, iománaí Éireannach
* 1988 — Pádraig Mac Aindriú, imreoir peil Ghaelach
* 1989 — Aljaž Bedene, imreoir leadóige Slóivéanach
* 1994 — Cormac Mac Coisdealbha, imreoir peil Ghaelach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1374 — Francesco Petrarca, scríbhneoir Iodálach (r.1304)
* 1441 — Jan van Eyck, péintéir Pléimeannach (r. ~1390)
* 1610 — Caravaggio, péintéir Iodálach (r. 1571)
* 1817 — Jane Austen, 41, úrscéalaí (r.1775)
* 1875 — Jane Griffin, taiscéalaí Briotanach (r. 1791)
* 1883 — Julián Trujillo Largacha, Uachtarán na Colóime (r. 1828)
* 1919 — Raymonde de Laroche, píolóta Francach (r. 1882)
* 1921 — Patrick McCarry, gníomhaí poblachtach Éireannach (r. 1875)
* 1968 — Corneille Heymans, fiseolaí Beilgeach (r. 1892)
* 1989 — Oonah Keogh, stocbhróicéir Éireannach (r. 1903)
* 2004 — Eoin Mac Tighearnáin, staraí Éireannach (r. 1915)

## Tarluithe
* 1870 - D'fhógair An Chéad Chomhairle Vatacánach go bhfuil an Pápa do-earráideach
* 1925 - D'fhoilsigh Adolf Hitler a leabhar *[[Mein Kampf]]*
* 1944 - D'éirigh Hideki Tojo as Príomh-Aire na Seapáine
* 1955 - D'oscail Disneyland i gCalifornia
* 1968 - Bunaíodh Intel i gContae Santa Clara, California
* 1976 - Scóráil Nadia Comaneci deich foirfe - bhí sí an chéad ghleacaí seo a dheanamh sa Cluichí Oilimpeacha  
* 2013 - Rinne Detroit iarratas ar fhéimheacht 

0718
Iúil, 18
An t-Sròn Reamhar

Is port tábhachtach agus baile mór i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh, in iardheisceart na hAlban é **An t-Sròn Reamhar** (Gaeilge: **; Béarla: *Stranraer*). Roimh 1975 bhí an baile mar chuid de Chontae Bhaile na hÚige, mar a bhí. Tá sé suite ar bhruch theas Loch Ríoghaine ar chuing tíre agus Na Rannaibh sínte amach siar ón bhaile féin. Is é An Srón Ramhar an dara baile mó is mó sa chontae, tar éis Dùn Phris, agus 13,000 duine ina gcónaí ann. Tá sé suite 42 mhíle soir ó Bhéal Feirste, 52 mhíle siar ó dheas ó Inbhir Áir, 72 mhíle siar ó Dhùn Phris, 87 míle siar ó dheas ó Ghlaschú agus 425 mhíle siar ó thuaidh ó Londain.

Blianta ó shin ba ghnách go dtagadh báid mhóra farantóireachta isteach ó Latharna agus Bhéal Feirste, i dTuaisceart Éireann go dtí gur aistríodh an dá chomhlachta bád farantóireachta araon 4 mhíle ó thuaidh suas an bealach mór go Machair an Sgithich i mí na Samhna 2011. Tá cúig bhunscoil agus meánscoil amháin sa bhaile. Críochnaíonn dhá phríomhbhóthar i lár an bhaile; an A75 ó Dùn Phris agus Sasana, agus an A77 ó Inbhir Áir agus Glaschú.

Sa lá atá inniu ann is iad an turasóireacht agus an talmhaíochta an dá thionscal is coitianta i measc bhunadh na háite.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Gleann Seisc

Is gleann i nGlinntí Aontroma ar an taobh ó dheas de Bhaile an Chaistil é **Gleann Seisc** (*Glenshesk* i mBéarla). Tá sé suite ar an taobh thoir de Chnoc Leithid, agus tá abhainn bheag ag bun an ghleanna.

## Tagairtí

Gleann Seisc
Gleann Taise

Is gleann go réasúnta beag é **Gleann Taise** (*Glentaisie*). Tá sé suite ar an taobh thiar de Chnoc Leithid, agus ar an taobh thiar ó dheas de Bhaile an Chaistil. Níl ach aon bhaile amháin sa ghleann, mar atá, Caisteal an Chába. Leanann an A44 an gleann, cé go bhfuil an príomhbhóthar ag dul ó Bhaile an Chaistil agus An Baile Meánach (dá mba é féin críochnaíonnan an A44 go hoifigiúil ag taobh le Cnoc an Chollait don A26.

## Tagairtí

Taisie
Trostán

Is é **Trostán** an sliabh is airde i nGlinnte Aontroma, Tuaisceart na hÉireann. Tá sé suite ag barr an ghleanna darb ainm Gleann Bhaile Uí Dhíomáin. Tá sé 550m ar airde. Tá radharc breá óna bharr ar Albain agus ar Shruth na Maoile. Níl an sliabh seo ach cúpla míle slí ó Bhá an Deirg agus ó Bhun Abhann Dalla.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Cnoc Leithid

Is sliabh é **Cnoc Leithid** (*Knocklayd*), i dtuaisceart Ghleannta Aontroma, ar an taobh deas de Bhaile an Chaisteal. Tá sé 514m ar airde. Gleann Seisce a thugtar ar an ngleann ar an taobh thoir de, agus tá Gleann Taise ar an taobh eile.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
19 Lúnasa

Is é an **19 Lúnasa** an 231ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 232ú lá i mbliain bhisigh. Tá 134 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Afganastáin - Lá na Saoirse

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1687 — Samuel Richardson, Scríbhneoir Sasanach (r. 1689)
* 1845 — Edmond James de Rothschild, daonchara Francach (b. 1934)
* 1867 — Willis Linn Jepson, luibheolaí Meiriceánach (b. 1946)
* 1871 — Orville Wright, ceannródaí eitlíochta (b. 1948)
* 1883 — Coco Chanel, dearthóir faisin Francach (b. 1971)
* 1887 — Francis Ledwidge, file (b. 1917)
* 1914 — Rose Heilbron, breitheamh Briotanach (b. 2005)
* 1921 — Gene Roddenberry, drámadóir, scríbhneoir ficsin eolaíochta agus léiritheoir teilifíse Meiriceánach (b. 1991)
* 1926 — Annie Palmen, ban-aisteoir agus amhránaí Ísiltíreach (b. 2000)
* 1930 — Frank McCourt, scríbhneoir Éireannach (b. 2009)
* 1946 — Bill Clinton, 42ú huachtarán na Stát Aontaithe, ó 1993 go 2001
* 1955 — Patricia Scotland, abhcóide agus banbharún Briotanach
* 1963 — John Stamos, aisteoir agus ceoltóir Meiriceánach
* 1969 — Matthew Perry, aisteoir Ceanadach-Meiriceánach (b. 2023)
* 1976 — James Lawless, polaiteoir Éireannach
* 1976 — Régine Chassagne, ceoltóir Ceanadach
* 1982 — Melissa Fumero, ban-aisteoir Meiriceánach
* 1983 — Beibut Shumenov, dornálaí Casacach
* 1983 — Shane Murphy, iománaí Éireannach
* 1987 — Nico Hülkenberg, tiománaí Gearmánach Fhoirmle a hAon

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 14 — Ágastas,  Impire Rómhánach (r. 63 RC)
* 1457 — Andrea del Castagno, péintéir Iodálach (r. 1421)
* 1662 — Blaise Pascal, 39, matamaiticeoir agus fealsamh (r. 1623)
* 1936 — Federico García Lorca, file Spáinneach (r. 1898)
* 1976 — Alastair Sim, aisteoir Albanach (r. 1900)
* 1977 — Groucho Marx, 86, fuirseoir (r. 1890)
* 2005 — Mo Mowlam, polaiteoir Briotanach (r. 1949)
* 2008 — Levy Mwanawasa, Uachtarán na Saimbia (r. 1948)
* 2023 — Howard James Hubbard, easpag Caitliceach (r. 1938)

## Tarluithe eile
* 1458 - Rinneadh Pius II pápa
* 1504 - Tharla Cath Chnoc Tua
* 1561 - D'fhill Máire I, Banríon na nAlbanach go hAlbain i ndiaidh 13 bliana sa Fhrainc
* 1960 - Gearradh téarma príosúin 10 bliain ar phíolóta ó na Stát Aontaithe i gcúirt mhíleata Soivéideach
* 1987 - Mharaigh fear gunna 16 duine i mbaile Hungerford i Berkshire, Sasana
* 1991 - Thosaigh coup mhí Lúnasa. Cuireadh Míchail Gorbaitsov faoi bhraighdeanas baile
* 2010 - Chríochnaigh "Oibríocht Saoirse na hIaráice". D'fhág na fórsaí deireanacha de chuid Mheiriceá an Iaráic

0819
Lúnasa, 19
5 Deireadh Fómhair

Is é an **5 Deireadh Fómhair** an 278ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 279ú lá i mbliain bhisigh. Tá 87 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Calendarium Romanum - *Mundus patet*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1713 — Denis Diderot, fealsamh agus ciclipéidí Francach (b. 1784)
* 1829 — Chester A. Arthur, 21ú uachtarán na Stát Aontaithe (b.1886)
* 1857 — Peadar Toner Mac Fhionnlaoich ("Cú Uladh"), scríbhneoir Gaeilge (b.1942)
* 1879 — Francis Peyton Rous, eolaí Meiriceánach (b. 1970)
* 1882 — Robert Hutchings Goddard, fisiceoir Meiriceánach (b. 1945)
* 1885 — Daniel Byrne, polaiteoir Éireannach  (b. 1952)
* 1911 — Brian O'Nolan ("Flann O'Brien"), scríbhneoir (b.1966)
* 1922 — Jock Stein, ban-aisteoir sacair (b.1985)
* 1936 — Václav Havel, scríbhneoir agus polaiteoir Seiceach (b. 2011)
* 1943 — Ben Cardin, polaiteoir Meiriceánach
* 1943 — Michael Morpurgo, scríbhneoir Sasanach
* 1951 — Bob Geldof, ceoltóir
* 1957 — Bernie Mac, aisteoir Meiriceánach (b. 2008)
* 1975 — Bobo Balde, imreoir sacair Francach
* 1975 — Kate Winslet, aisteoir Sasanach
* 1975 — Scott Weinger, aisteoir Meiriceánach
* 1977 — Vinnie Paz, rapálaí Meiriceánach
* 1978 — Jürgen Brähmer, dornálaí Gearmánach
* 1978 — Shane Ryan, imreoir Peile le Contae Átha Cliath
* 1983 — Florian Mayer, imreoir leadóige Gearmánach
* 1985 — Nicola Roberts, ceoltóir Briotanach
* 1990 — Federico Delbonis, imreoir leadóige Airgintíneach
* 1992 — Kevin Magnussen, tiománaí carr rásaíochta

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1534 — Pápa Cléimeans VII, Pápa ó 1523 go 1534 (r. 1478)
* 1972 — Patrick Hogan, polaiteoir Éireannach (r. 1907)
* 1982 — Séamus Ennis, ceoltóir agus bailitheoir (r.1919)
* 2004 — Maurice Wilkins, eolaí agus duine d'fhionnachtaithe struchtúr ADN (r. 1916)
* 2010 — Moss Keane, imreoir rugbaí Éireannach (r. 1948)
* 2011 — Steve Jobs, comhbhunaitheoir agus príomhoifigeach feidhmiúcháin Apple (r. 1955)
* 2015 — John O'Leary, polaiteoir Éireannach (r. 1933)

## Tarluithe eile
* 610 - Tháinig Heraclius i gCathair Chonstaintín. Mharaigh sé an tImpire Biosántach, Phocas, agus chuaigh sé san Impire.
* 1830 - Díoladh an chéad chulaith shnámha i Baker Street, Londain
* 1952 - Tháinig deireadh le ciondáil an tae i Sasana
* 1968 - Rinne Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann mórshiúl i nDoire. Brúigh an RUC an mórshiúl faoi chois le foréigean
* 1974 - Maraíodh ceathrar saighdiúirí agus sibhialtach amháin na mbuamaí a leagadh i dhá theach tábhairne i nGuildford, Surrey.
* 1986 - Nocht Mordechai Vanunu sa *Sunday Times* go raibh airm núicléacha ag Iosrael faoi rún

1005
Deireadh Fómhair, 05
11 Aibreán

Is é an **11 Aibreán** an 101ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 102ú lá i mbliain bhisigh. Tá 264 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Cósta Ríce - *Lá Juan Santamaria*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1578 — William Harvey, dochtúir Sasanach (b. 1657)
* 1825 — Ferdinand Lassalle, dlí-eolaí agus sóisialaí Gearmánach (b. 1864)
* 1866 — Bernard O'Dowd, file agus gníomhaí Astrálach (b. 1953)
* 1869 — Gustav Vigeland, dealbhóir (b.1943)
* 1878 — Kathleen Clarke, polaiteoir Éireannach (b. 1972)
* 1900 — Myles Dillon, staraí, focleolaí, agus Ceiltíoch Éireannach (b. 1972)
* 1914 — Dorothy Lewis Bernstein, matamaiticeoir (b. 1988)
* 1943 — Thomas Bellew, polaiteoir Éireannach (b. 1995)
* 1953 — Andrew John Wiles, matamaiticeoir Sasanach
* 1956 — Peter Charleton, breitheamh Éireannach
* 1960 — Jeremy Clarkson, iriseoir agus láithreoir teilifíse 
* 1968 — Clare Daly, polaiteoir Éireannach
* 1970 — Anne Rabbitte, polaiteoir Éireannach
* 1994 — Rian Mac Aodh, imreoir peil Ghaelach
* 2003 — Mel Maryns, amhránaí agus cumadóir Éireannach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1285 — Pápa Máirtín IV, Pápa ó 1281 go 1285 (r. 1220)
* 1292 — Pápa Nioclás IV, Pápa ó 1288 go 1292 (r. 1227)
* 1918 — Otto Wagner, ailtire Ostarach (r. 1841)
* 1946 — Jack Thompson, dornálaí Meiriceánach (r. 1904)
* 1975 — Seán Collins, polaiteoir Éireannach (r. 1918)
* 1977 — Jacques Prévert, file agus scríbhneoir scáileáin Francach (r. 1900)
* 1983 — Dolores del Río, ban-aisteoir Meicsiceach (r. 1904)
* 1987 — Primo Levi, ceimiceoir agus scríbhneoir Iodálach (r. 1919)
* 1993 — Nessa Ní Shéaghdha, scoláire Éireannach (r. 1916)
* 2001 — Godfrey Timmins, polaiteoir Éireannach (r. 1927)
* 2001 — Harry Secombe, fuirseoir agus aisteoir (r.1921) 
* 2011 — Lewis Roberts Binford, seandálaí Meiriceánach (r. 1931)
* 2013 — Jonathan Winters, fuirseoir, aisteoir, agus ealaíontóir Meiriceánach (r. 1925)

## Tarluithe eile
* 1909 - Bunaíodh Tel Aviv
* 1955 - Bhunaigh Choi Hong-hi an ealaín chomhraic Taecuando
* 1961 - Cuireadh tús le triail Choireanna Cogadh in Iosrael i gcoinne Adolf Eichmann, Naitsíoch a raibh páirt thábhachtach aige san Uileloscadh.
* 1970 - Clár Apollo: Lainseáladh Apollo 13
* 1981 - Tharla círéib ollmhór i mBrixton, Londain Theas
* 1983 - Bhuaigh an scannán *[[Mahatma Gandhi|Gandhi]]* ocht Oscar ag Gradaim an Acadaimh.
* 1996 - Rinne Iosrael ionsaithe ar Bhéiriút.

0411
Aibreán, 11
20 Meán Fómhair

Is é an **20 Meán Fómhair** an 263ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 264ú lá i mbliain bhisigh. Tá 102 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Eaglais Chaitliceach Rómhánach - *Lá Fhéile Iustas*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1550 — Alonso de Guzmán y Sotomayor, 7ú Diúc Medina Sidonia, uaslathaí Spáinneach (b. 1619)
* 1788 — Henriette Presburg, máthair Karl Marx (b. 1863)
* 1792 — Lev Perovski, daonchara agus mianreolaí Rúiseach (b. 1856)
* 1793 — Benjamin O’Fallon, Gníomhaire Indiach (b. 1842)
* 1847 — Mícheál Ó Cíosóig, múinteoir Éireannach agus bunaitheoir CLG  (b.1906)
* 1862 — Louis Dalton, polaiteoir Éireannach (b. 1945) 
* 1869 — George Robey, aisteoir Sasanach (b. 1954)
* 1883 — Daniel Corkery, polaiteoir Éireannach (b. 1961)
* 1900 — Marie-Louise Sjoestedt-Jonval, Ceiltíoch Francach (b. 1940)
* 1917 — Fernando Rey, aisteoir (b. 1994)
* 1929 — Anne Meara, ban-aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (b. 2015)
* 1934 — Sophia Loren, aisteoir
* 1946 — Finbarr Dwyer, ceoltóir Éireannach (b. 2014)
* 1948 — George R. R. Martin, údar Meiriceanách 
* 1954 — Eamon Scanlon, polaiteoir Éireannach
* 1959 — Phil Prendergast, polaiteoir Éireannach
* 1968 — Ben Edlund, cartúnaí Meiriceánach
* 1971 — Henrik Larsson, imreoir sacair Sualannach
* 1974 — Paul Frew, polaiteoir i dTuaisceart Éireann
* 1975 — Juan Pablo Montoya, tiománaí Foirmle a hAon
* 1981 — Feliciano López, imreoir leadóige Spáinneach
* 1982 — Catherine Ardagh, polaiteoir Éireannach
* 1985 — Daithí Mac Braoin, iománaí Éireannach
* 1989 — Andrej Martin, imreoir leadóige Slóvacach
* 1989 — Domhnall Ó Tuathaigh, iománaí Éireannach
* 1990 — Phillip Phillips, amhránaí Meiriceánach
* 1999 — Ruti Olajugbagbe, amhránaí Sasanach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1362 — Pápa Innocentius VI, Pápa ó 1353 go 1362 (r. 1282)
* 1578 — Pierre Lescot, péintéir Francach (r. ~ 1515)
* 1721 — Thomas Doggett, aisteoir Éireannach (r.~1640)
* 1793 — Fletcher Christian, ceannairceach ar an HMS Bounty (r. 1764)
* 1803 — Robert Emmet, 23, náisiúnaí agus réabhlóidí (r.1778)
* 1863 — Jacob Grimm, focleolaí, teangeolaí, dlí-eolaí, agus miotaseolaí Gearmánach (r.1785)
* 1898 — Theodor Fontane, úrscéalaí agus file Gearmánach (r. 1819)
* 1922 — James Devins, polaiteoir Éireannach (r. 1873)
* 1949 — Richard Dix, aisteoir (r. 1893)
* 1957 — Jean Sibelius, 91, cumadóir ceoil Fionlannach (r.1865)
* 1960 — Ida Rubinstein, ban-aisteoir agus damhsóir Rúiseach (r. 1883)
* 1971 — Giorgos Seferis, file agus taidhleoir Gréagach (r. 1900)
* 1973 — Pádraig Ó Caoimh, polaiteoir Éireannach (r. 1881)
* 1975 — Saint-John Perse, file Francach (r. 1887)

## Tarluithe eile
* 1881 - Ghlac Chester A. Arthur mionn oifige Uachtaráin na SAM
* 1977 - Ghlac Na Náisiúin Aontaithe le Vítneam
* 1982 - Chuaigh imreoirí de chuid NFL ar stailc
* 1984 - Mharaigh buama féinmharaithe scór ag Ambasáid na Stát Aontaithe i mBéiriút
* 1990 - D'fhógair An Oiséit Theas neamhspleáchas amach ón tSeoirsia
* 2017 - Tháinig Spéirling Maria i dtír i bPórtó Ríce. Bá hairicín catagóir 4 é.
* 2025 - Tharla mór-agóid náisiunta ar son na Gaeilge agus na Gaeltachta i mBaile Átha Cliath .

## Tagairtí

0920
Meán Fómhair, 20