Uí Mhaine

Rocht mhór ársa i gcúige Chonnacht ba ea **Uí Mháine**. 

Chuimsíodh an ríocht timpeall 1000 mi2, suite in oirthear Chontae na Gaillimhe, deisceart Chontae Ros Comáin agus *at one stage had apparently subjugated land on the east bank of the Shannon*, Lusmhaigh i gContae Uíbh Fhailí san áireamh.

mion|Léarscáil Éireann c. 800

Deirtear gur bhunaigh Máine Mór an ríocht timpeall na bliana ba AD 357.  Bhí sé i réim le caoga bliain. Roimh a theachtsa, bhí na Fir Bholg lonnaithe sa cheantar, faoi cheannas Cian d'Fhearaibh Bolg.

Bhí dhá mhórghéag Uí Mhaine ann, mar a bhí, Uí Mhaine Tethbae soir agus Uí Mháine Chonnacht siar, agus an tSionainn eatarthu.  I measc na dtuath dá gcuid, bhí a leanas: Soghain, Corca Mhogha, Dealbhna Nuad, Síol Anmchadha agus Maonmhagh.  Idir sliocht Uí Mhaine agus aitheachthuatha a bhí ann.

Tá muintir Uí Mháine aitheanta fosta i measc Cinn na Fine, ag Ó Ceallaigh de Ghallach agus *Tycooly* (Tír Chúil Aodha?), tiarna Uí Mháine agus Cunta Impireacht Naofa Rómhánach. Is dócha go bhfuil An Sionnach (Ó Cearnaigh) ina ionadaí Uí Mháine as *[[Tethbae]]*.

Chreidtí de shean-nós gur de shliocht Cholla dá Chrioch, duine desna Trí Colla, ba ea muintir Uí Mhaine. Bhí tuath dúchais na dTrí Colla suite i nOirialla. Molann tástáil ADN ar sliochtaigh *[[Uilliam Buidhe Ó Cellaigh]]*, ámh, nach bhfuil muintir Uí Mhaine le fírinne síolraithe óna Trí Colla.

## Luathcheannairí

## Nósanna
Dar le téacs de chuid na luath-15ú haoise, *Nósanna Uí Mhaine*, tugadh duaiseanna agus taiscí do mhuintir Uí Mhaine amhail is:

* chuid de gach dún agus calafort sa chúige
* cuid de gach raic na mara, san áireamh:
** fíon nó earraí a tháinig i dtír ó longa briste, 
** míolta móra agus éisc, ar a glaodh "éisc ríoga" a tugadh ach do ríthe agus banríonacha
* taisce fo-thalamh, mianaigh airgid, óir agus miotal eile
* trian gach cáin de rí na gConnacht nó aon chúige eile ina raibh éagóir déanta
** bhíodh éiric ollmhór  ann, mar a bhí "168 bó"

Bhíodh cearta fosta ag clanna a throideadh r son Uí Maine:
* an rogha dul i mbun troda san Earrach nó san Fhómhar.
* cead filleadh abhaile tar éis 6 sheachtain troda san Ulaid nó sa Laigin.

Nósanna breithe agus báis:
* Bhíodh Uí Mhaine le baisteadh ag Comharbaí Naomh Bhríd.  Dá mbeadh cónaí ar an teaghlach rófhad i gcéin b'éigean dóibh pingin a íoc
* Bhíodh *sgreaball ongtha* le híoc dosna Comharba

## Príomhchlanna
Seo a leanas na príomhchlanna atá dírithe ó mhuintir Uí Mhaine:
* Uí Cheallaigh
* Uí Chionnaith
* Uí Chnaimhín,
* Uí Dhomhnalláin, 
* Uí Fhallamháin
* Uí Ghéibheannaigh
* Uí Madadháin
* Uí Mhaolalaidh
* Uí Neachtain

## Pearsana Uí Mhaine
* Thomas MacNevin
* Albéric O'Kelly de Galway
* William O'Kelly Nevin, poblachtach agus lia pearsanta le banimpire Maria Theresa na Impireachta Naofa Rómhánaí
* Edward Kelley, aitheanta furasta mar Edward Talbot (11 Lúnasa 1555 – 1 Samhain 1597), asarlaí Túdarach agus spioradálaí féin-dearbhaithe in éineacht le John Dee.
* Gerald Lally-Tollendahl, Marquis de Lally-Tollendal, príomh-aire na hAlban faoin rí Séamas I

## Féach freisin
* Ríthe Uí Mhaine
* Leabhar Uí Mhaine

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** *[http://www.ucc.ie/celt/published/G105007/ The Tribes and Customs of Hy-Many, commonly called O'Kelly's Country]*
* Dan.McCarthy, Synchronisms , Coláiste na Tríonóide.
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath, (1971;2003) Four Courts Press, 
* Gerard Madden, *History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* Joseph Mannion, *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist*, 2004. 
* Denis Walsh, Ui Maine

## Tagairtí

Catagóir:Connachta
Catagóir:Gaeil