open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Joshua Tree

clé|mion
Is é ***The Joshua Tree*** an cúigiú halbam ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 9 Márta, 1987.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "Where the Streets Have No Name" – 5:38
# "I Still Haven't Found What I'm Looking For" – 4:38
# "With or Without You" – 4:56
# "Bullet the Blue Sky" – 4:32
# "Running to Stand Still" – 4:18
# "Red Hill Mining Town" – 4:54
# "In God's Country" – 2:57
# "Trip Through Your Wires" – 3:33
# "One Tree Hill" – 5:23
# "Exit" – 4:13
# "Mothers of the Disappeared" – 5:12

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1987
Catagóir:U2
No Line on the Horizon

Is é ***No Line on the Horizon*** an dara halbam déag ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 27 Feabhra, 2009.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "No Line on the Horizon" – 4:12
# "Magnificent" – 5:24
# "Moment of Surrender" – 7:24
# "Unknown Caller" – 6:03
# "I'll Go Crazy If I Don't Go Crazy Tonight" – 4:14
# "Get on Your Boots" – 3:25
# "Stand Up Comedy" – 3:50
# "Fez – Being Born" – 5:17
# "White as Snow" – 4:41
# "Breathe" – 5:00
# "Cedars of Lebanon" – 4:13

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2009
Catagóir:U2
Rattle and Hum

Is é ***Rattle and Hum*** an séú halbam ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 10 Deireadh Fómhair, 1988.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "Helter Skelter" – 3:07
# "Van Diemen's Land" – 3:06
# "Desire" – 2:58
# "Hawkmoon 269" – 6:22
# "All Along the Watchtower" – 4:24
# "I Still Haven't Found What I'm Looking For" – 5:53
# "Freedom for My People" – 0:38
# "Silver and Gold" – 5:50
# "Pride (In the Name of Love)" – 4:27
# "Angel of Harlem" – 3:49
# "Love Rescue Me" – 6:24
# "When Love Comes to Town" – 4:14
# "Heartland" – 5:02
# "God Part II" – 3:14
# "The Star Spangled Banner" – 0:43
# "Bullet the Blue Sky" – 5:37
# "All I Want Is You" – 6:30

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1988
Catagóir:U2
Achtung Baby

Is é ***Achtung Baby*** an seachtú halbam ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 18 Samhain, 1991.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "Zoo Station" – 4:36
# "Even Better Than the Real Thing" – 3:41
# "One" – 4:36
# "Until the End of the World" – 4:39
# "Who's Gonna Ride Your Wild Horses" – 5:16
# "So Cruel" – 5:49
# "The Fly" – 4:29
# "Mysterious Ways" – 4:04
# "Tryin' to Throw Your Arms Around the World" – 3:53
# "Ultraviolet (Light My Way)" – 5:31
# "Acrobat" – 4:30
# "Love Is Blindness" – 4:23

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1991
Catagóir:U2
Got to Be There

Is é ***Got to Be There*** an çhéad albam ó Michael Jackson. Scaoileadh é ar an 24 Eanáir, 1972.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "Ain't No Sunshine"
# "I Wanna Be Where You Are"
# "Girl Don't Take Your Love from Me"
# "In Our Small Way"
# "Got to Be There"
# "Rockin' Robin"
# "Wings of My Love"
# "Maria (You Were the Only One)"
# "Love Is Here and Now You're Gone"
# "You've Got a Friend"

## Tagairtí

Catagóir:Michael Jackson
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1972
Ben

Is é ***Ben*** an dara halbam ó Michael Jackson. Scaoileadh é ar an 4 Lúnasa, 1972.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "Ben"
# "Greatest Show on Earth"
# "People Make the World Go 'Round"
# "We've Got a Good Thing Going"
# "Everybody's Somebody's Fool"
# "My Girl"
# "What Goes Around Comes Around"
# "In Our Small Way"
# "Shoo-Be-Doo-Be-Doo-Da-Day"
# "You Can Cry on My Shoulder"

## Tagairtí

Catagóir:Michael Jackson
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1972
Music & Me

Is é ***Music & Me*** an tríú halbam ó Michael Jackson. Scaoileadh é ar an 13 Aibreán, 1973.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "With a Child's Heart"
# "Up Again"
# "All the Things You Are"
# "Happy"
# "Too Young"
# "Doggin' Around"
# "Johnny Raven"
# "Euphoria"
# "Morning Glow"
# "Music and Me"

## Tagairtí

Catagóir:Michael Jackson
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1973
Pop (albam)

Is é ***Pop*** an naoú halbam ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 3 Márta, 1997.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "Discothèque" – 5:19
# "Do You Feel Loved" – 5:07
# "Mofo" – 5:49
# "If God Will Send His Angels" – 5:22
# "Staring at the Sun" – 4:36
# "Last Night on Earth" – 4:45
# "Gone" – 4:26
# "Miami" – 4:52
# "The Playboy Mansion" – 4:40
# "If You Wear That Velvet Dress" – 5:15
# "Please" – 5:02
# "Wake Up Dead Man" – 4:52

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1997
Catagóir:U2
Zooropa

Is é ***Zooropa*** an ochtú halbam ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 5 Iúil, 1993.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "Zooropa" – 6:31
# "Babyface" – 4:01
# "Numb" – 4:20
# "Lemon" – 6:58
# "Stay (Faraway, So Close!)" – 4:58
# "Daddy's Gonna Pay for Your Crashed Car" – 5:20
# "Some Days Are Better Than Others" – 4:17
# "The First Time" – 3:45
# "Dirty Day" – 5:24
# "The Wanderer" – 5:41

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1993
Catagóir:U2
Frank (albam)

Is é ***Frank*** an chéad albam ón Amy Winehouse. Scaoileadh é ar an 1 Deireadh Fómhair, 2003.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Intro"/"Stronger Than Me"
# "You Sent Me Flying"/"Cherry"
# "Know You Now"
# "Fuck Me Pumps"
# "I Heard Love Is Blind"
# "Moody's Mood for Love"/"Teo Licks"
# "(There Is) No Greater Love"
# "In My Bed"
# "Take the Box"
# "October Song"
# "What It Is About Men"
# "Help Yourself"
# "Amy Amy Amy"/"Outro"

## Cairteacha

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2003
Catagóir:Amy Winehouse
Binn Bhuí Ghaobhráin

Is ceann tíre ar chósta Tír Amhlaidh, í **Binn Bhuí Ghaobhráin.**

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Cuan Bhéal Deirg

Is cuan é **Cuan Bhéal Deirg.** Tá sé suite i dTír Amhlaidh, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
An Bhinn Mhór

Tá ar a laghad 10 sliabh, ceann tíre, aill nó mionghné ar oileán Éireann darb ainm **an Bhinn Mhór**, san áireamh:
* An Bhinn Mhór, Contae Aontroma: Ceann tíre suite in Aontroim. Is dócha go bhfuil sainfhoirmíocht carraige na Binne Móire taifeadta ag Tolamaes ina shaothar, *[[Geografaíocht (Tolamaes)|Geografaíocht]]*, den dara haois AD, faoin ainm *Robogdion* (Ῥοβόγδιον) (*cf.* an treibh Cruithnigh, na Robogdii).  B'fhéidir go bhfuil an t-ainm fréamhaithe ón bPrótai-Cheiltis, **bogd*, "cor".

mion|200px|An Bhinn Mhór, Co. Aontroma

* An Bhinn Mhór, Contae Chiarraí (Corca Dhuibhne): Cnoc suite i gCorca Dhuibhne, Ciarraí.
* An Bhinn Mhór, Contae Chiarraí (Uíbh Ráthach): sliabh nó sliabhraon i gContae Chiarraí
* An Bhinn Mhór, Contae Dhún na nGall (Inis Caoil): Sliabh suite i Mínte Seisce, Báinigh, Dún na nGall.
* An Bhinn Mhór, Contae Dhún na nGall (Cill Ó mBaird): Sliabh suite i gCruach an Airgid, Báinigh, Dún na nGall.
* An Bhinn Mhór, Contae Dhún na nGall (Cill Mhic Réanáin): Aill suite i Míobhaigh, Cill Mhic Réanáin, Dún na nGall.
* Mionghné suite i nDún Lúiche Íochtarach, Cill Mhic Réanáin, Dún na nGall.
* Mionghné suite i Seanaid, Luimneach.
* Mionghné suite san Bheithigh, Tír Amhlaidh, iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. 
* Mionghné suite i nGleann Each, Tír Amhlaidh, iarthuaisceart Maigh Eo. 
* An Bhinn Mhór, Contae Mhaigh Eo: Cnoc ar Acaill, Maigh Eo. 

I dteannta seo, tá ar a laghad trí bhaile fearainn, san áireamh (barúntacht, contae):
* An Bhinn Mhór, Contae Dhún na nGall (Ráth Bhoth Theas): baile fearainn i Ráth Bhoth Theas, Contae Dhún na nGall.
* An Bhinn Mhór, Contae na Gaillimhe: Baile Locha Riach, Contae na Gaillimhe.
* An Bhinn Mhór, Contae Mhuineacháin: baile fearainn i gCríoch Mhúrn, Contae Mhuineacháin.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Éire Tholamaes
An Daoil, Contae Mhaigh Eo

Is abhainn í **an Daoil.** Tá sí suite i dTír Amhlaidh, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht Chontae Mhaigh Eo
Ard na Ria

Is sráidbhaile é **Ard na Ria.** Tá sé suite i dTír Fhiachrach, i gContae Mhaigh Eo. 

## Féach freisin
* Seanachaidh, Tír Fhiachrach (ainm an bhaile fearainn)

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Baile na hEaglaise

Is baile fearainn i gContae Mhaigh Eo é **Baile na hEaglaise.** Tá sé suite i mbarúntacht Thír Amhlaidh.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Cill Liadáin

Is sráidbhaile í **Cill Liadáin.** Tá an baile suite i nGaileanga, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i nGaileanga
Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo
Catagóir:Bailte in Éirinn
An Caladh, Contae Mhaigh Eo

Is sráidbhaile é **an Caladh.** Tá sé suite i nGaileanga, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i nGaileanga
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Abhainn Ghleann Riabh

Tá **Abhainn Ghleann Riabh** (Béarla: *Glenree River*) suite i nGaileanga, i gContae Mhaigh Eo.

## Féach freisin

* An Rí nó Abhainn Ghleann Rí i gContae an Dúin

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Abhainn an Phollaigh

Is abhainn í **Abhainn an Phollaigh.** Tá sí suite i nGaileanga, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
An Ghaoistin

Is abhainn í **an Ghaoistin.** Tá sí suite i nGaileanga, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Baile Thomáis

Is sráidbhaile é **Baile Thomáis.** Tá sé suite i gCeara, i gContae Mhaigh Eo. 

Catagóir:Sráidbhailte i gCeara
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Doire Chreamha

Is sráidbhaile agus baile fearainn é **Doire Chreamha.** Tá sé suite i Muraisc, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Maigh Nulla

Baile beag i lár Chontae Mhaigh Eo is ea **Maigh Nulla** (nó **Magh nUladh**). Is ann a bhriseann traein Bhaile Átha Cliath ina dhá chuid, le taisteal go Béal an Átha nó go Cathair na Mart.

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i gCeara
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
An Chlaoideach

Is abhainn í **an Chlaoideach.** Tá sí suite i gCeara, i gContae Mhaigh Eo. 

### Truailliú
Rinneadh slad mór ar éisc san Abhainn Mhór in aice le Mala i mí Lúnasa 2025. Maraíodh 42,000 iasc – bric bhuí fhiáine a mbunáite – i bhfad 30 ciliméadar den Abhainn Mhór idir Baile Lombaird agus Cill an Mhuilinn agus in dhá fho-abhainn léi, mar atá, An Abha Bheag agus An Chlaoideach.   Ba é an slad ar éisc ba mhó riamh sa Stát é.

Ní fios fós cad ba chionsiocair leis.   Cháin na daoine áitiúla sin na gníomhaireachtaí a d'fhiosraigh an slad as díriú an iomarca ar ghalar fungasach i measc na n-iasc a aimsiú nuair ba léir, dar leis na daoine sin, gur truailliú na habhann ba chúis leis.

In 2026 scríobh an Coimisiún Eorpach i dtuarascáil nár mhór do na húdaráis in Éirinn ciall cheannaithe a bheith acu agus feabhas a chur ar an gcaoi a dtéann siad i ngleic le sladanna tromchúiseacha ar éisc in aibhneacha na tíre.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Na Brí

Is sráidbhaile iad **na Brí.** Tá an baile suite i gClann Mhuiris, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i Clann Mhuiris
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Cill Cholmáin, Contae Mhaigh Eo

Is sráidbhaile í **Cill Cholmáin.** Tá an baile suite i gClann Mhuiris, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i gClann Mhuiris
Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo
Catagóir:Bailte in Éirinn
Achadh Mór, Contae Mhaigh Eo

Is sráidbhaile é **Achadh Mór.** Tá sé suite i gCoistealaigh, i gContae Mhaigh Eo. 
[clé|mion|[Tadhg Mac Dhonnagáin]]

## Féach freisin

* Tadhg Mac Dhonnagáin: ceoltóir as Achadh Mór ó dhúchas

## Tagairtí
 

Catagóir:Sráidbhailte i Coistealaigh
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
An Choill Gharbh, Contae Mhaigh Eo (Achadh Mór)

Is sráidbhaile í **an Choill Gharbh.** Tá sí suite i gCoistealaigh, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i Coistealaigh
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Caisleán an Dumha

mion|Bun an Fheadáin
Is sráidbhaile é **Caisleán an Dumha** nó **Doocastle.** Tá sé suite idir Bun an Fheadáin agus Coistealaigh, ar theorainn Chontae Shligigh agus Mhaigh Eo. 

D'fhás Tadhg Dall Ó hUiginn suas anseo is cosúil. 

D'fhás seanathair Mike Pence, Richard Michael Cawley, suas anseo. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Sráidbhailte i Coistealaigh
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Abhainn na Loinge

Is abhainn í **Abhainn na Loinge.** Tá sí suite i gCoistealaigh, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Forcis

Sa mhiotaseolaíocht Ghréagach, b'é **Forcis**, (ón nGréigis: Φόρκυς) dia na mbaol ceilte de chuid an dhuibheagáin. Dia na farraige príomhordaí ab ea é, luaite go ginearálta (den chéad uair, ag Héisiad) mar mhac Phontais agus Gháia. Dar leis na hiomainn Oirféacha, ba iad Forcis, Cronas agus Rhea ná sliocht de chuid Oceanais agus Thethys. Nasc an scoláire Clasaiceach Karl Kerenyi Forcis le déithe na farraige den chineál céanna, sé sin, Néiréas agus Proteas. B'í Ceto a bhean chéile, agus tá iomrá air, sa mhiotaseolaíocht, toisc gurb é agus a bhean chéile tuistí na bhForcides. Sna mósáicí Heilléanacha-Rómhánach, atá ar marthain, léiríodh Forcis mar fhear mara éisc-earrach, le crúbóga portáin mar aghaidhchosa agus craicinn dearg agus spíceáilte.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na Gréige
Catagóir:Déithe Gréagacha
Catagóir:Déithe farraige na Gréige
Fluxbox

Is bainisteoir fuinneog cruachta don Chóras Fuinneog X é **Fluxbox**.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bogearraí saora
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1896

Reáchtáladh **[[Cluichí Oilimpeacha]] an tSamhraidh 1896** in Aithin na Gréige ón 6ú go 15ú lá de mhí Aibreáin sa bhliain 1896.

## Féilire




## Spóirt
Bhí 9 comórtas éagsúla ar chlár Chluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1896:
*Gleacaíocht (*[[Gleacaíocht ag an 1896 Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh|eolas]]*)
*Iomrascáil (*[[Iomrascáil ag an 1896 Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh|eolas]]*)
*Lámhach (*[[Lámhach ag an 1896 Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh|eolas]]*)
*Leadóg (*[[Leadóg ag an 1896 Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh|eolas]]*)
*Lúthchleasaíocht (*[[Lúthchleasaíocht ag an 1896 Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh|eolas]]*)
*Tógáil Meáchan (*[[Meáchan ag an 1896 Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh|eolas]]*)
*Pionsóireacht (*[[Pionsóireacht ag an 1896 Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh|eolas]]*)
*Rothaíocht (*[[Rothaíocht ag an 1896 Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh|eolas]]*)
*Snámh (*[[Snámha ag an 1896 Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh|eolas]]*)

## Náisiúin rannpháirteacha
Seo a leanas liosta na 14 náisiún a ghlac páirt sna cluichí. Is ó CICO a thagann an liosta seo:

|}

## Bórd bonn
Deich gcinn de na náisiúin 14 rannpháirteach tuillte boinn.

 Náisiún ósta (Ghréig)

}}|wikitable sortable|6em|4.5em}};"|Óir
!scope="col" style="background-color:silver; width:;"|Airgead
!scope="col" style="background-color:#cc9966; width:;"|Cré-umha
!scope="col" style="width:;"|Iomlán
|-
| 1 ||align=left| 22px Stáit Aontaithe Mheiriceá || 11 || 7 || 2 || 20
|- bgcolor=ccccff
| 2 ||align=left| 22px Ghréig|| 10 || 17|| 19 || 46
|-
| 3 ||align=left|  22px Ghearmáin|| 6 || 5 || 2 || 13
|-
| 4 ||align=left|  Fhrainc|| 5 || 4 || 2 || 11
|-
| 5 ||align=left|  Bhreatain Mhór|| 2 || 3 || 2 || 7
|-
| 6 ||align=left| 22px Ungáir|| 2 || 1 || 3 || 6
|-
| 7 ||align=left|  Ostair|| 2 || 1 || 2 || 5
|-
| 8 ||align=left|  Astráil || 2 || 0 || 0 || 2
|-
| 9 ||align=left|  Danmhairg|| 1 || 2 || 3 || 6
|-
| 10 ||align=left|  Eilvéis|| 1 || 2 || 0 || 3
|-
| 11 ||align=left| 22px Fhoireann Measctha|| 1 || 1 || 1 || 3
|- class="sortbottom"
!colspan=2| Iomlán na (11 Náisiúnta Coistí Oilimpeacha) || 43 || 43 || 36 || 122
|}

## Iomaitheoirí mná
Ní raibh cead ag mná dul san iomaíocht ag an 1896 Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

*
1896
1896
Catagóir:Spórt i 1896
Catagóir:An Aithin
Catagóir:An Ghréig
Cill Mheáin Bheag

Is paróiste dlí í **Cill Mheáin Bheag**. Tá sí suite i gCill Mheáin, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Jailtacht

Is éard atá sa **Jailtacht** (meascán de *jail* an Bhéarla: *príosún* agus Gaeltacht) ná téarma a chumadh le cur síos a dhéanamh ar úsáid na Gaeilge sna bpríosún ó thuaidh i rith na dTrioblóidí ach go háirithe. Is iomaí príosúnach poblachtach a d'fhoghlaim an Ghaeilge don chéaduair ann agus trí mhean na Gaeilge a chaith siad a saol ann chomh maith. Tugtar *Jailic* ar an gcineál Gaeilge a labhraíodh ann, scaití.

## Tagairtí

Catagóir:Na Trioblóidí
Catagóir:Sochtheangeolaíocht
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Bloomfield

Is sráidbhaile é **Bloomfield.** Tá sé suite i gCill Mheáin, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i Cill Mheáin
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Cill Mheáin Mhór

Is sráidbhaile í **Cill Mheáin Mhór.** Tá an baile suite i gCill Mheáin, i gContae Mhaigh Eo. 

Catagóir:Sráidbhailte i gCill Mheáin
Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo
Catagóir:Bailte in Éirinn
An Cheathrú Mhór, Cill Mheáin

Is sráidbhaile í **an Cheathrú Mhór**. Tá sí suite i gCill Mheáin, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i gCill Mheáin
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Bun Abhann, Contae Mhaigh Eo

Is sráidbhaile é **Bun Abhann** (Béarla: *Bunowen*). Tá abhainn ann den ainm chéanna. Tá sé suite i Muraisc, in iardheisceart Chontae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i Muraisc
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Ceathrú an Uisce (Muraisc)

Is sráidbhaile í **Ceathrú an Uisce.** Tá an baile suite i Muraisc, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i Muraisc
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Oireamh, Contae Mhaigh Eo (Ceara)

Is baile fearainn é **Oireamh**. Tá sé suite i gCeara, i gContae Mhaigh Eo. Úsáidtear an t-ainm céanna ar an abhainn, Abhainn na hOirimhe.

## Tagairtí
 

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
An Nuachabháil

Is baile fearainn é **an Nuachabháil.** Tá sé suite i Muraisc, i gContae Mhaigh Eo. 

Bhí an file Paul Durcan curtha i reilig na Nuachabhála sa bhliain 2025. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i Muraisc
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Binn an Charragáin

Is sliabh í **Binn an Charragáin**. Tá sí suite i Muraisc, i gContae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Dúloch, Contae Mhaigh Eo (Muraisc)

Is loch fionnuisce é **Dúloch** (Béarla: *Doo Lough*) atá suite i Muraisc, in iardheisceart Chontae Mhaigh Eo. 

## Geografaíocht
Tá Dúloch timpeall is 4 chiliméadar (2.5 míle slí) ar fhad agus ciliméadar (0.6 míle) ar leathan. Tá sí suite thart ar 30km (19 míle) siar ó dheas ó Chathair na Mart in aice an tsráidbhaile darb ainm Delphi.

## Féach freisin
* Dúloch (idirdhealú)
* Liosta Lochanna na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Inis Deala

Is oileán í **Inis Deala.** Tá sí suite i Muraisc, i gContae Mhaigh Eo.

## Tagairtí
 

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Mhaigh Eo
Cluain Fois

Is baile suite i gContae na Gaillimhe í **Cluain Fois**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Tuaim
Éirí Amach na dtuathánach Tolmin

Tharla **[[Réabhlóid|Éirí amach]] na dtuathánach Tolmin** i dTolmin, sa tSlóvéin sa bhliain 1713.   Bhí an t-éirí amach seo i gcoinne an rialtais (ní raibh baint go díreach ag na tiarnaí talún an uair seo). 

## Tagairtí

Catagóir:1713
Catagóir:An tSlóivéin
Cluichí Idirsháite 1906

Bhí **[[Cluichí Oilimpeacha|Cluichí]] Idirsháite 1906** ar siúl san Aithin sa Ghréig ó 1 Iúil go 23 Samhain 1906.

## Spóirt
Bhí 13 spórt, mar chuid den chlár Cluichí Idirsháite i 1906:
*Gleacaíocht
*Iomrascáil 
*Lámhach 
*Leadóg 
*Lúthchleasaíocht 
*Tógáil Meáchan
*Pionsóireacht 
*Rámhaíochta 
*Rothaíocht 
*Sacar
*Snámha 
*Tumadóireachta

## Náisiúin rannpháirteacha
mion|clé|240px|Rannpháirtithe
*  An Astráil
*  An Ostair
*  An Bheilg
*  An Bhoihéim
*  An Cheanada
*  An Dhanmhairg
*  An Éigipt
*  An Fhionlainn
*  An Fhrainc
*  An Ghearmáin
*  An Ríocht Aontaithe
*  An Ghréig
*  An Ungáir
*  An Iodáil
*  An Ísiltír
*  An Iorua
*  An tSualainn
*  An Eilvéis
*  Impireacht Otamánach
*  Stáit Aontaithe Mheiriceá

## Tábla bonn
 Náisiún ósta (Ghréig)

}}|wikitable sortable|6em|4.5em}};"|Óir
!scope="col" style="background-color:silver; width:;"|Airgead
!scope="col" style="background-color:#cc9966; width:;"|Cré-umha
!scope="col" style="width:;"|Iomlán
|-
|1||align=left|  An Fhrainc||15||9||16||40
|-
|2||align=left| Stáit Aontaithe Mheiriceá ||12||6||6||24
|- bgcolor=ccccff
|3||align=left|  An Ghréig||8||14||13||35
|-
|4||align=left|  Breatain Mhór||7||10||5||24
|-
|5||align=left|  An Iodáil||7||6||3||16
|-
|6||align=left|   An Eilvéis||5||6||4||15
|-
|7||align=left|   An Ghearmáin||4||6||5||15
|-
|8||align=left|   An Iorua||4||2||1||7
|-
|9||align=left|   An Ostair ||3||3||3||9
|-
|10||align=left|  An Dhanmhairg ||3||2||1||6
|-
|11||align=left|   An tSualainn||2||5||7||14
|-
|12||align=left|   An Ungáir||2||5||3||10
|-
|13||align=left|   An Bheilg ||2||1||3||6
|-
|14||align=left|   An Fhionlainn ||2||1||1||4
|-
|15||align=left|   An Cheanada ||1||1||0||2
|-
|15||align=left|  Éire||1||1||0||2
|-
|17||align=left|  An Ísiltír||0||1||2||3
|-
|18||align=left| 22px Foireann Measctha||0||1||0||1
|-
|19||align=left|   An Astráil ||0||0||3||3
|-
|20||align=left|   An Bhoihéim ||0||0||2||2
|- bgcolor=lightgray
| || || || || ||
|-
!colspan=2| Iomlán ||78||80||78||236
|}

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cluichí Idirsháite 1906
Catagóir:Spórt i 1906
An Ballán

Is baile suite i gContae na Gaillimhe é **an Ballán**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
An Carn Mór, Contae na Gaillimhe

Is sráidbhaile suite i gContae na Gaillimhe é **an Carn Mór**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Cill Íomair

Is sráidbhaile beag é Cill Íomair in oirthear na Gaillimhe. Tá sí suite ar bhóthar an N65, thart ar 9 km (6 mhíle) aniar aduaidh ó Phort Omna. Tá roinnt áiseanna ann mar shampla, ionad oidhreachta, eaglais Chaitliceach rómhánach, oifig an phoist, bunscoil, leabharlann phoiblí, ionad sláinte, ollmhargadh, cógaslann, bialanna, siopa sceallóg agus cúpla pub. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Cill Íomair Uí Dhálaigh

Is sráidbhaile agus paróiste dlí suite i gContae na Gaillimhe í **Cill Íomair Uí Dhálaigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Mionlach

[mion|clé|[Mionloch|Mionlach in aice le Gaillimh]]
Is baile suite i gContae na Gaillimhe ar imeall na cathrach é **Mionloch** nó **Mionlach**. Tá sé suite sa Ghaeltacht agus is ann a bhíodh cónaí ar Thomás Laighléis. Is Scoil Bhríde  an scoil náisiúnta atá lonnaithe i Mionloch, scoil a thosaigh go hoifigiúil i 1862.

## Féach freisin
* Uaitéar Ó Maicín

## Tagairtí

Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
An Sceachánach, Contae na Gaillimhe

Baile fearainn suite i gContae na Gaillimhe is ea **an Sceachánach**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Ard-Eaglais Mhaighdean na Deastógála agus Naomh Nioclás

Is ardeaglais suite i gContae na Gaillimhe é **Baile na hInseArd-Eaglais Mhaighdean na Deastógála agus Naomh Nioclás**.

## Tagairtí

Catagóir:Ardeaglaisí Caitliceacha Rómhánacha in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Gaillimh
Caisleán Achadh na nIúr

clé|mion

Is caisleán agus Séadchomhartha Náisiúnta suite i gContae na Gaillimhe é **Caisleán Achadh na nIúr**.

## Féach freisin

* Ruairí Ó Flaithbheartaigh

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Gaillimhe, Caisleán
Catagóir:Caisleáin i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Caisleán Dhroim Tharsna

Is túrtheach i ngar d'Ard Raithin, Contae na Gaillimhe é **Caisleán Dhroim Tharsna**.

## Stair
Tá a fhios againn gur le Shane Ballagh an caisleán sa bhliain 1577, agus is dócha gur tógadh é tamall roimhe sin. Rinneadh damáiste don chaisleán nuair a ghabh Rannóg Chúnta Chonstáblacht Ríoga na hÉireann seilbh air sa bhliain 1920.

Tharla dúnmharú gránna ag an gcaisleán i mí na Samhna 1920. Ghabh an Rannóg Chúnta beirt deartháireacha, Patrick agus Harry Loghnane, ar 26 Samhain 1920. Bhí Pat ina oifigeach san IRA agus bhí Harry ina rúnaí ar chumann áitiúil de chuid Shinn Féin. Tugadh na príosúnaigh go Caisleán Dhroim Tharsna, agus thángthas ar a gcoirp, a ndearnadh íospairt orthu, i lochán in aice láimhe breis is seachtain ina dhiaidh sin.

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Caisleáin i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Caisleáin na hÉireann
Comhaltas na Mac Léinn, OÉ, Gaillimh

Is aontas mac léinn suite in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, Contae na Gaillimhe é **Comhaltas na Mac Léinn, OÉ**.

Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe
Comhairle Contae na Gaillimhe

Is comhairle i gContae na Gaillimhe í **Comhairle Chontae na Gaillimhe (CCG)** (Béarla: *Galway County Council*).   

Tháinig Plean Forbartha Chontae na Gaillimhe 2022-2028 amach sa bhliain 20222.  

Tá dualgas reachtúil ar ChCG oidhreacht teanga agus chultúrtha na Gaeltachta a chosaint, lena n-áirítear an Ghaeilge a chur chun cinn mar theanga phobail. Ach tá polasaithe pleanála na Comhairle Contae ag brú daoine óga amach as an nGaeltacht in áit a bheith ag cur na Gaeilge chun cinn mar theanga phobail,” a deir an grúpa feachtais tithíochta Bánú. 
clé|mion|Oifig

## Tithíocht
De réir CCG agus a Phlean Forbartha 2022-2028, " uspóir beartais na Comhairle é áiteanna cónaithe folmha a fháil lena chinntiú go leantar le hiad a úsáid ar chuspóirí cónaithe amach anseo agus tithíocht a fhorbairt ar láithreáin inlíonta agus athfhorbraíochta laistigh de láir bhaile agus shráidbhaile chun tithíocht shóisialta agus inacmhainne a sholáthar."

Ach deirtear gurb í CCG “an t-údarás tithíochta is measa sa tír ó thaobh tithe sóisialta a chur ar fáil”.  Maíonn an grúpa feachtais tithíochta Bánú go bhfuil an Ghaeltacht i mbaol mar gheall ar a laghad teaghlaigh óga atá sa cheantar agus go bhfuil polasaithe na comhairle ag cur leis an mbaol sin.

## Córas pleanála
Tharraing an córas pleanála sna 2020idí conspóid. Tá an Ghaeltacht i mbaol mar gheall ar a laghad teaghlaigh óga atá sa cheantar agus tá polasaithe na Comhairle ag cur leis an mbaol sin.   Maíonn an grúpa feachtais tithíochta Bánú nach bhfuil aon straitéis forbartha tithíochta ag CCG  don Ghaeltacht

Diúltaíodh d’iarratais phleanála a bhain le Páirc na Mara in 2021– ionad ina mbeadh réimsí táirgeachta, taighde agus forbartha ar gníomhaíochtaí cladaigh agus mara i gCill Chiaráin. Ansin diúltaíodh d’iarracht le drioglann a bhunú i gCarna.  Ina theannta sin, diúltaíodh d’fhorbairt Glampála i sráidbhaile Charna.

## Féach freisin

* Bánú (feachtas)
* Comhairle Cathrach na Gaillimhe

## Naisc sheachtracha

* Galway.ie

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Údaráis áitiúla in Éirinn
Catagóir:Comhairle Contae na Gaillimhe
Garraithe Náisiúnta na Lus

:*Baineann an t-alt seo leis na garraithe náisiúnta in Éirinn. Féach freisin [[Garraithe Náisiúnta na Lus (idirdhealú)]].*
**Garraithe Náisiúnta na Lus** nó *Na Lus-Gháirdíní Náisiúnta* (Béarla: *National Botanic Gardens*) is ainm do gharraithe náisiúnta na hÉireann atá lonnaithe i nGlas Naíon i mBaile Átha Cliath.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Luibhghairdíní
Catagóir:Baile Átha Cliath
Catagóir:Gairdíní náisiúnta
The Third Policeman

Úrscéal Béarla a tháinig ó pheann an scríbhneora Éireannaigh Brian Ó Nualláin é ***The Third Policeman***, scríofa ag an údar leis an ainm cleite Flann O'Brien. 

Bhí Ó Nualláin i mbun pinn ar an ábhar idir na blianta 1939 agus 1940, ach níor éirigh leis teacht ar fhoilsitheoir lena linn féin. Foilsíodh den chéad uair é sa bhliain 1967, agus é básaithe le bliain cheana.
clé|mion|Brian Ó Nualláin

### Scéal
San úrscéal, tá plota fantaisíochta ann agus dúnmharfóir ag déanamh ról an phríomhcharachtair i ndomhan aisteach atá foirgthe le póilíní ramhra. San am céanna, caitheann an t-úrscéal súil ghreannmhar ar an díospóireacht acadúil trí theoiricí aisteacha an fhealsaimh De Selby a chur os comhair an léitheora. Teoiric eile í "teoiric adamhach an rothair", agus is é an Sáirsint Pluck, duine de na póilíní ramhra sin, a cheapann é.

## Féach freisin
* *[[An Béal Bocht]]*
* *[[At Swim-Two-Birds]]* 

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Brian Ó Nualláin
Catagóir:Úrscéalta Éireannacha
Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach
Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1967
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1960idí
Lucca

Cathair i lár na hIodáile is ea **Lucca**. Is í príomhchathair chúige Lucca í, i réigiún na Tuscáine. Tá sí suite ar bhruach abhainn Serchio agus in aice Muir Thoirian. Tá cáil aici de bharr ballaí na Cathrach, ó am an Renaissance, atá fós ina sheasamh ina iomláin. Tá daonra de 84,323 duine inti. 

Catagóir:Cathracha na hIodáile
Catagóir:An Tuscáin
Translations

Is dráma Béarla, Éireannach le Brian Friel é ***Translations*** (Gaeilge: *Aistriúcháin*) Tá an dráma suite i scoil scairte i mBaile Beag (*Ballybeg*), baile ficseanúil atá lonnaithe i nDún na nGall, sa bhliain 1833. Céadléiríodh an dráma ag Guildhall Dhoire sa bhliain 1980. Dob é an chéad léiriú é den *Field Day Theatre Company* a bhunaigh Friel agus Stephen Rea. Leanann an dráma tuairim is 2 uair agus 15 nóiméad. Tá leagan Gaeilge den dráma ann.

## Scéal an dráma

Isteach sa bhaile iargúlta seo tagann Arm na Breataine, a bhfuil sé de chúram acu logainmneacha na hÉireann a aistriú go Sac-Bhéarla an Rí. Filleann Owen, dearthár Mhánais ar a bhaile dúchais tar éis sé bliana i mBaile Átha Cliath. Ina theannta tá an Leifteanant Yolland atá ag obair don tSuirbhéireacht Ordanáis ar mhaithe le léarscáil na hÉireann a chur ar fáil. Feidhmíonn Owen mar aistritheoir agus mar idirghabhálaí idir an t-arm agus muintir na háite. Tosaíonn Owen agus Yolland ag aistriú na n-áitainmneacha; athraíonn Druim Dubh ina *Dromduff* an Bhéarla, agus athraíonn Poll na gCaorach go *Poolkerry* agus *Burnfoot* a dhéantar as Bun na hAbhann. Éiríonn aighneas idir Yolland agus Manus as grá na beirte do Mháire, bean áitiúil. Tá an dráma i mBéarla ach na haisteoirí in ainm is a bheith ag labhairt Gaeilge, cé is moite de na saighdiúirí. Is mó go mór Gréigise agus Laidine atá le clos sa dráma ná Gaeilge de bharr gur fear mór clasaicí é Máistir na scoile. Le filleadh an mhic dhrabhlásaigh agus an Mháistir cuirtear splanc sa scéal. Déantar amhlaidh arís nuair a thuigtear scéal Yolland, fear tuisceanach Sasanach a thugann gean a chroí don áit agus don chailín áitiúil de réir a chéile.

## Teanga
Dúirt Friel féin go mba chóir gur i nGaeilge a scríobhfaí é (*should have been written in Irish*) agus dar leis gur dráma faoi theanga agus faoi sin amháin atá ann (*a play about language and only about language*). 

## Cliar don chéad léiriú

* Mick Lally (Manus)
* Ann Hasson (Sarah)
* Jack Roy Hanlon (Jimmy Jack)
* Nuala Hayes (Máire)
* Liam Neeson (Doalty)
* Brenda Scallon (Bridget)
* Ray McAnally (Hugh)
* Stephen Rea (Owen)
* David Heap (Captain Lancey)
* Shaun Scott (Lieutenant Yolland)

## Carachtair

* Hugh
* Doalty 
* Jimmy Jack
* Maire
* Owen
* Sarah
* Lieutenant Yolland
* Captain Lancey
* Bridget
* Manus

Sa bhliain 2013 rinne Millenium Forum Productions, compántas as Doire faoi stiúir Adrian Dunbar an dráma a thabhairt chun ardáin sa Gaiety Theatre san ardchathair. Chuir Amharclann na Mainistreach ar ardán é sa bhliain 2022.

## Eolas eile
* Leagan Gaeilge den dráma 

## Tagairtí

Catagóir:Drámaí
Edmund Mortimer

Bhí éileamh ar choróin Shasana, trína mháthair, Philippa Plantagenet, ag Sir **Edmund Mortimer** (10 Nollaig, 1376 - 1409), a bhí páirteach sna reibiliúin de chuid cheannaire na Breataine Bige, Owain Glyndŵr, agus na Percys, agus fuair sé bás ag léigear Harlech.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1376
Catagóir:Básanna i 1409
Catagóir:Teach Eabhrac
Catagóir:Tréigeoirí Briotanacha
Músaem Cathrach na Gaillimhe

Is músaem suite i gContae na Gaillimhe é **Músaem Cathrach na Gaillimhe**.  Bunaíodh iar-Mhúsaem Cathrach na Gaillimhe, atá suite i dTeach Comerford, in aice leis an Áirse Spáinneach, den chéad uair i 1971 agus bhí an t-ealaíontóir Clare Sheridan ina chónaí ann. Thosaigh an stór le bailiúchán iarmharach de chlocha meánaoiseacha, a fuair Sheridan ón gcathair. Dúnadh an músaem bunaidh i 2004 agus cuireadh músaem nua saintógtha ina áit gar do Theach Comerford.

Osclaíodh Músaem nua Chathair na Gaillimhe go hoifigiúil i mí Aibreáin 2007. Oifig na nOibreacha Poiblí a dhear an foirgneamh agus is tionscnamh de chuid Chomhairle Cathrach na Gaillimhe é chun saol cultúrtha agus oidhreachta Chathair na Gaillimhe a chur chun cinn.

## Féach freisin

* Stair na Gaillimhe

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Mainistir na Coille Móire

Is mainistir Bheinidicteach atá suite i gContae na Gaillimhe í **Mainistir na Coille Móire**. Chuir an mhainistir ar bun sa chaisleán sa bhliain 1920 i gcomhair ban rialta ón mBeilg a theith a dtír sa Chéad Chogadh Domhanda. Tá Marie Hickie i gceannas ar an mainistir faoi láthair. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Tailte aeraíochta
Catagóir:Mainistreacha Beinidicteach
Stáisiún Cheannt (Gaillimh)

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i nGaillimh i gContae na Gaillimhe é **Stáisiún Cheannt**.

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Teampall Bheanáin

Is aireagal in aice le Cill Rónáin in Inis Mór é **Teampall Bheanáin**.  Tá sé suite ar shuíomh mainistreach a bhunaigh Beanán, deisceabal de chuid Naomh Pádraig. Tógadh san 11ú haois é, agus tá sé ina sheasamh ansin, gan athrú, le míle bliain.

Glactar leis gurb é scrín tuama an naoimh, agus sin an fáth ar mhair an t-aireagal nuair a rinneadh athchúrsáil ar an gcloigtheach agus ar an mainistir mheánaoiseach a bhí ann chun an dúnfort cósta in aice láime a neartú le linn aimsir Chromail.

## Tagairtí

Catagóir:Foirgnimh i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Macnas

Is comhlacht taibhiúcháin suite i gContae na Gaillimhe é **Macnas**. Páraic Breathnach, Tom Conroy, Ollie Jennings, agus Pete Sammon a bhunaigh an compántas sa bhliain 1986.

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Muintearas

Is tionscadal ranga na Gaeilge suite i gContae na Gaillimhe é **Muintearas: An Togra Oideachas Gaeltachta**.

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Cuan Bhaile na Cille

Is cuan suite i gContae na Gaillimhe é **Cuan Bhaile na Cille**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Conamara Theas

Is ceantar Gaelach suite i gContae na Gaillimhe é **Conamara Theas**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Nashville, Tennessee

Is í **Nashville** príomhchathair Tennessee, stát de Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í Nashville an dara chathair is mó sa stát Tennessee. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 626,681 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Nashville suite i gContae Davidson. Tá Karl Dean ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1779.

## Comhchathracha

* 22px Béal Feirste, Tuaisceart Éireann
* 22px Caen, An Fhrainc
* 22px Edmonton, Ceanada
* 22px Magdeburg, An Ghearmáin
* 22px Mendoza, An Airgintín
* 22px Taiyuan, Síne

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* www.nashville.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Tennessee
Catagóir:Cathracha in Tennessee
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Tennessee
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Chattanooga, Tennessee

Is cathair de chuid stát Tennessee, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Chattanooga**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 167,674 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Chattanooga suite i gContae Hamilton. Tá Andy Berke ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1839.

## Comhchathracha

* 22px Hamm, An Ghearmáin
* 22px Giv'atayim, Iosrael
* 22px Wuxi, Síne
* 22px Gangneung, An Chóiré Theas
* 22px Neuquén, An Airgintín
* 22px Wolfsburg, An Ghearmáin

## Naisc sheachtracha
* www.chattanooga.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Tennessee
Catagóir:Cathracha in Tennessee
Catagóir:Lárionaid daonra in Tennessee
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Memphis, Tennessee

Is í **Memphis** an chathair is mó i stát Tennessee, Stáit Aontaithe Mheiriceá. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 672,567 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Memphis suite i gContae Shelby. Tá A C Wharton ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1779.

## Comhchathracha

* 22px Kanifing, An Ghaimbia
* 22px Kaolacki, An tSeineagáil

## Naisc sheachtracha
* www.memphistn.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Memphis, Tennessee
Catagóir:Achar cathrach Memphis
Catagóir:Tennessee
Catagóir:Cathracha in Tennessee
Catagóir:Lárionaid daonra in Tennessee
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Tíreolaíocht Tennessee
Catagóir:Cathracha atá ar bhruach na habhainn Mississippi
Knoxville, Tennessee

Is cathair í **Knoxville** atá suite in Tennessee, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is í Knoxville an tríú cathair is mó sa stát Tennessee. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, tá 178,874 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Knoxville suite i gContae Knox. Tá Madeline Rogero ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1791.

## Comhchathracha

* 22px Chełm, An Pholainn
* 22px Kaolacki, An Téaváin
* 22px Chengdu, Síne
* 22px Larisa, An Ghréig
* 22px Neuquén, An Airgintín
* 22px Muroran, An tSeapáin
* 22px Contae Yesan, An Chóiré Theas

## Naisc sheachtracha
* www.cityofknoxville.org - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Tennessee
Catagóir:Cathracha in Tennessee
Catagóir:Lárionaid daonra in Tennessee
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Gailearaí Náisiúnta na hÉireann

clé|mion
Is i n**Gailearaí Náisiúnta na hÉireann** ar a dtugtar freisin **Dánlann Náisiúnta na hÉireann**) tá an bailiúchán náisiúnta d'ealaín na hÉireann agus na hEorpa. Tá sé suite i lár Bhaile Átha Cliath le bealach isteach amháin ar Chearnóg Mhuirfean, in aice le Teach Laighean, agus ceann eile ar Shráid an Chláraigh.

Is de thoradh Achta Parlaiminte sa bhliain 1864 a bunaíodh Gailearaí Náisiúnta na hÉireann, agus osclaíodh don phobal é sa bhliain 1864. Is í an Dochtúir Caroline Campbell an stiúrthóir reatha .

Tá tuairim is 2,500 olaphictiúr, 5,000 líníocht agus 5,000 prionta ann chomh maith le méid beag dealbhóireachta.
[clé|mion|[Máire Mhaigdiléana|''Máire Mhaigdiléan''a le Silvestro dei Gherarducci (Gailearaí Náisiúnta na hÉireann)]]
## Stair
Sa bhliain 1853 reáchtáladh taispeántas, an Taispeántas Mór Tionsclaíoch (Béarla: *Great Industrial Exhibition*), ar faichí Theach Laighean i mBaile Átha Cliath. I measc na dtaispeántas is mó a raibh tóir aorthu, bhí taispeántas substaintiúil de shaothair ealaíne a d'eagraigh agus a fhrithgheall an maighnéad iarnróid William Dargan. Nocht díograis na sluaite cuairteoirí meas láidir poiblí ar an ealaín, rud a spreag an cinneadh bailiúchán buan ealaíne poiblí a bhunú mar ómós buan buíochais do Dargan. Ba é an t-abhcóide John Edward Pigot (1822–1871), mac le David Richard Pigot, Príomh-Barún an Státchiste Éireannaigh, a bhí taobh thiar den togra. Bhí sé ar dhuine de na chéad ghobharnóirí sa ghailearaí . Déanann *façade* (Gaeilge:aghaidh) an Ghailearaí Náisiúnta aithris ar fhoirgneamh Stair an Dúlra d' Ard-Mhúsaem na hÉireann, a bhí beartaithe cheana féin don taobh eile de Theach Laighean. Ba é Francis Fowke a dhear an foirgneamh féin, agus é bunaithe ar phleananna luatha ag Charles Lanyon, agus cuireadh i gcrích é agus osclaíodh é sa bhliain 1864.
## Féach freisin

* Ard-Mhúsaem na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Ealaín
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Músaeim in Éirinn
Catagóir:Gailearaí Náisiúnta na hÉireann
Kingston, Tennessee

Is cathair de chuid stát Tennessee, Stáit Aontaithe Mheiriceá, é **Kingston**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, bhí 5,934 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Kingston suite i gContae Roane. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1792.

## Naisc sheachtracha
* http://www.mykingstontn.com/  - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha i Tennessee
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Binn Chaonaigh

Sliabh i gContae na Gaillimhe is ea **Binn Chaonaigh** (633 m) nó **Mám Éan** (Maumeen), in aice an Mháma i gConamara. 

Rinne Clíodna Cussen dealbh de Naomh Pádraig i Mám Éan. 

Rinne Micheál Mac Gréil S.J. athbheochan ar oilithreacht Mhám Éan sna 2000idí. 

## Féach freisin

* Clíodna Cussen

## Tagairtí

Binn Chaonaigh
An Caisleán Gearr

Is baile suite i gContae na Gaillimhe é **an Caisleán Gearr** (Béarla: *Castlegar*). Bhí 842 duine ina gcónaí sa Chaisleán Gearr sa bhliain 2002.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Cill Dair Í

Is baile fearainn suite i gContae na Gaillimhe í **Cill Dair Í**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Powys

Contae agus contae caomhnaithe sa Bhreatain Bheag is ea **Sir Powys**. Ainmníodh an contae i ndiaidh an tiarnais Teyrnas Powys a bhí ina stát comharbais Breatnach, mion-ríocht agus ina bprionsacht a tháinig chun cinn le linn na Meánaoise tar éis mheath réimeas na Róimhe sa Bhreatain.

## Tíreolaíocht
Clúdaíonn Powys contaetha stairiúla Sir Drefaldwyn agus Sir Faesyfed, an chuid is mó de Sir Frycheiniog, agus cuid de Sir Ddinbych (stairiúil). Le achar de thart ar 5,200 km2), is é an príomhlimistéar is mó sa Bhreatain Bheag de réir talún agus achair. Tá sé teorantach ó thuaidh le Gwynedd, Sir Ddinbych agus Bwrdeistref Sirol Wrecsam; san iarthar le Sir Ceredigion agus Sir Gaerfyrddin; san oirthear le Swydd Amwythig agus Swydd Henffordd; agus ó dheas le Rhondda Cynon Taff, Bwrdeistref Sirol Caerffili, Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful, Blaenau Gwent, Sir Fynwy agus Castell-nedd Port Talbot. 

Is iad na bailte is mó ná Y Drenewydd, Ystradgynlais, Aberhonddu, Y Trallwng, Llandrindod agus Tref-y-clawdd. Tá an dlús daonra is ísle ag Powys as príomhcheantair uile na Breataine Bige. Tá an chuid is mó de Phowys sléibhtiúil agus tá formhór na mbóithre agus na n-iarnród sách mall.

Tá scileanna Breatnaise ag beagán níos lú ná an tríú cuid de na cónaitheoirí: tá lucht labhartha na Breatnaise comhchruinnithe go príomha sna ceantair tuaithe i Machynlleth agus timpeall air, i Llanfyllin agus i Llanrhaeadr-ym-Mochnant (áit ar aistrigh William Morgan an Bíobla iomlán go Breatnais den chéad uair sa bhliain 1588) i Sir Drefaldwyn, agus ceantar tionsclaíochta Ystradgynlais in iardheisceart Sir Frycheiniog. Bhí Sir Faesyfed beagnach go hiomlán galldaithe faoi dheireadh an 18ú haois. Léiríonn taifid dhaonáirimh 2001 go raibh 21% de dhaonra Powys in ann Breatnais a labhairt ag an am sin, mar a bhí sa Bhreatain Bheag ar fad.

## Bailte

## Tagairtí


Catagóir:Contaetha na Breataine Bige
Catagóir:Príomhcheantair na Breataine Bige
Catagóir:Contaetha-choinnithe na Breataine Bige
Catagóir:Tíreolaíocht na Breataine Bige
Motherwell Football Club

Club peile atá suite i dTobar na Màthar, Albain is ea **Motherwell Football Club**. Imríonn siad a gcluichí sa staid Fir Park. Cuireadh le chéile iad i 1886.

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna sacair na hAlban
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas
Iorras Aithneach

Is leithinis suite i gContae na Gaillimhe é **Iorras Aithneach** (Carna, Cill Chiaráin, Abhainn Ghabhla, Scainimh and Cnoc Buí).

mion|220x220px|Trá, Carna (Conamara),  bóthar R340|clé

## Stair
I Lúnasa 2017, bhí suíomh idirlín faoi stair Loch Conaortha in Iorras Aithneach i gConamara curtha i dtoll a chéile ag coiste áitiúil.  Bhí imní ar lucht an choiste faoin laghdú mór atá tagtha ar an daonra i Loch Conaortha le blianta agus iad ag iarraidh go gcoinneofaí cuimhne ar na daoine agus ar na nósanna a bhí ann san aimsir a caitheadh.

I measc an ábhair atá le feiceáil ar an suíomh, tá léarscáil de na garraithe, na fothraigh, na cnoic agus na háiteanna a mbíodh stileanna poitín. Tá cur síos ann ar shlí mhaireachtála na ndaoine srl.

## Léitheoireacht bhreise
* Áine Ní Bhreisleáin. (2022). Sciuird an tsamhraidh: Ó Chasla go Carna – oileáin, radhairc agus cultúr beo. Seachtain.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Iorras Aithneach
Catagóir:Slí an Atlantaigh Fhiáin
Muiceanach idir Dhá Sháile

Is baile fearainn suite i gContae na Gaillimhe é **Muiceanach idir Dhá Sháile** (Muckanaghederdauhaulia nó Mucknasalia).

Samhlaítear é i measc na logainmneacha is faide sa tír.

## Féach freisin

* Nan Ghriallais, amhránaí ar an sean-nós.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Oileán a Ghabhair Ghil

Is oileán suite i Loch Coirib i gContae na Gaillimhe é **Oileán a Ghabhair Ghil**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Oileáin Chontae na Gaillimhe‎
Páirc Náisiúnta Chonamara

Is páirc náisiúnta suite i gContae na Gaillimhe í **Páirc Náisiúnta Chonamara**. Tá 2,000 heicteár de shléibhte, portaigh, fraochmhánna, tailte féaraigh, agus foraoiseacha i bPáirc Náisiúnta Chonamara. Is iad bratphortach an iarthair agus an fhraochmhá na fásraí is coitianta. Is é capaillín Chonamara an mamach is mó sa Pháirc. 

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Páirceanna Náisiúnta na hÉireann
Sliabh Eachtaí

Is sliabhraon suite i gContae na Gaillimhe é **Sliabh Eachtaí**.

Tá an sliabhraon ina Limistéar Cosanta Speisialta (LCS).  Tá tuairim is a haon Limistéar Caomhantais Speisialta déag laistigh den LCS.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Eachtai, Sliabh
Olltóir

Is baile fearainn suite i gContae na Gaillimhe é **Olltóir** (nó *Abhalltóirt*; *Oultort* mar a deirtear i mBéarla).

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Cill Tartan, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae na Gaillimhe í **Cill Tartan**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Barúntachtaí Chontae na Gaillimhe
Béal Átha Mó, Barúntacht, Contae na Gaillimhe

Is barúntacht suite i gContae na Gaillimhe é **Béal Átha Mó**. Tá barúntacht eile, Béal Átha Mó, Contae Ros Comáin, ann freisin - cuid den bharúntacht seo ab ea í atá suite ar an taobh thuaidh thoir den tSuca, agus a cuireadh le Contae Ros Comáin am eicínt idir 1574 agus 1672. 

## Paróistí
Cuimsíonn na paróistí seo leathbharúntacht Bhéal Átha Mó i gContae na Gaillimhe:

Baile na Cille, nó Glinsce mar is fearr aithne air,

Buíbheanach, nó Gleann na Madadh mar is fearr aithne air,

Cluain Bheirn,

Cill Chruáin, paróiste a shíníos chomh fada le baile Bhéal Átha Mó,

Teampall an Tóchair, nó Baile Liam mar is fearr aithne air,

agus codanna de na paróistí eile seo:

Druim an Teampaill, mar a bhfuil baile Bhéal Átha Mó féin suite,

Dún Mór

Cill Bheagnait, nó na Creaga mar is fearr aithne air,

Cill Fhir Iarainn, nó Bearna Dhearg mar is fearr aithne air, 

agus Tuaim.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Barúntachtaí Chontae na Gaillimhe
An Longfort, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae na Gaillimhe é **an Longfort**.

## Liosta lonnaíochtaí

* Béal Átha na Muc
* Cluain Dá Ráth
* Droim Lis
* An Longfort (Cuid thuaidh)
* An Lios Breac

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Barúntachtaí Chontae na Gaillimhe
Maigh Cuilinn, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae na Gaillimhe í **Maigh Cuilinn**.

## Féach freisin
* Maigh Cuilinn, baile fearainn
## Naisc sheachtracha
* Maigh Cuilinn (Barúntacht)
## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Barúntachtaí Chontae na Gaillimhe
Bóithrín

250px|thumb|Bóithrín
Is bóthar caol faoin tuath é an **bóithrín**. 

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht
Cairbre, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae Shligigh é **Cairbre**.
mion|clé|Cairbre

## Tagairtí

Catagóir:Contae Shligigh
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Shligigh
Cúil Ó bhFinn

Is barúntacht suite i gContae Shligigh é **Cúil Ó bhFinn**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Shligigh
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Shligigh
An Corann

mion|clé|An Corann
Is barúntacht suite i gContae Shligigh é **an Corann**.

## Féach freisin
* Corann

## Tagairtí

Catagóir:Contae Shligigh
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Shligigh
Luíne

Is barúntacht suite i gContae Shligigh í **Luíne** nó **Leyny** (nó *Luighne Uí Eaghra*).

## Stair
Is dóigh gurbh i Luíne a rugadh Tadhg Dall Ó hUiginn, barúntacht Luighne i gContae Shligigh.  Tá cruthú ar an dáta 1550 i gcáipéis in Oifig na nAnnála Poibl.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Shligigh
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Shligigh
Baile Átha Luain Thuaidh

Is barúntacht suite i gContae Ros Comáin é **Baile Átha Luain Thuaidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Ros Comáin
Baile Átha Luain Theas

Is barúntacht í **Baile Átha Luain Theas**, cuid di suite i gContae Ros Comáin agus an chuid eile i gContae na hIarmhí.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Ros Comáin
An Caisleán Riabhach, Barúntacht

Is barúntacht suite i gContae Ros Comáin é **an Caisleán Riabhach**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Ros Comáin
Comhairle Contae Ros Comáin

Is comhairle i gContae Ros Comáin í **Comhairle Contae Ros Comáin.** 

## Toghlimistéir Áitiúla Ros Comáin

Tá 18 suíocháin le haghaidh comhairleoirí contae i gContae Ros Comáin.

### Comhairleoirí tofa (2019-2024)

## Tagairtí

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Údaráis áitiúla in Éirinn