Łucja Frey-Gottesman

Lia agus néareolaí Polannach-Ghiúdach ab ea **Łucja Frey** nó **Łucja Frey-Gottesman** (3 Samhain, 1889, i Lwów - 1942?), a raibh aithne air as cur síos a dhéanamh ar an siondróm a ainmníodh ina diaidh níos déanaí. Bhí sí ar dhuine de na chéad néareolaithe acadúla baineanna san Eoraip. Cailleadh Frey le linn an Uileloiscthe i 1942 i ghetto Lwów in aois a 53.

## Saol
Rugadh Łucja Frey ar an 3 Samhain, 1889, i Lwów, a bhí mar chuid den Impireacht Austro-Ungárach ag an am sin, mar iníon an chonraitheora tógála Szymon Symcha Frey agus a bhean chéile, Dina (née Weinreb)  Giúdaigh ba ea Frey agus a teaghlach. D’fhreastail sí ar bhunscoil Chríostaí idir 1896 agus 1900. Bhain sí céim amach ó mheánscoil Franciszek-Józef mar dhalta seachtrach i 1907. Tar éis di céim a bhaint amach rinne sí staidéar ar an matamaitic agus ar an bhfealsúnacht faoin ollamh Marian Smoluchowski (1872-1917). Bhí sí ina mac léinn de dhámh na fealsúnachta ó 1907 go 1912, ach tar éis cúig bliana d'aistrigh sí go Vársá agus thosaigh sé ag staidéar leighis.

Rinne Frey staidéar ar leigheas ó 1918 go 1923 agus fuair sí dioplóma leighis ar 2 Meitheamh, 1923. Cuireadh isteach ar a cuid staidéir ar feadh bliana mar gheall ar an gCogadh Polannach-Úcránach.

Tar éis di céim a bhaint amach, lean sí lena cuid oibre mar chúntóir sinsearach don ollamh Kazimierz Orzechowski (1878–1942) ina chlinic néareolaíoch i Vársá.   I ndeireadh na bliana 1928 d’fhág sí Vársá le dul ar ais go Lwów, agus phós sí dlíodóir darbh ainm Mordechai (Marek) Gottesman (1887 i Komarno – 1941?).  Ó Bhealtaine 1929 bhí sí ag obair sa chlinic néareolaíoch i Lwów ar Shráid Rappaporta mar leas-chomhairleoir sinsearach. Thug sí a hiníon, Danuta, ar an seol in 1930.

Tar éis ionradh na Sóivéide ar an bPolainn ar 19 Meán Fómhair, 1939, agus forghabháil Lwów ina dhiaidh sin, cúisíodh Marek Gottesman as gníomhaíochtaí frith-réabhlóideacha agus ghabh an NKVD é; níl aon eolas faoi tar éis an phointe seo. Sa bhliain 1941, faoi fhorghabháil Gearmánach Lwów, athlonnaíodh Łucja Frey go dtí an ghetto agus cuireadh iallach air oibriú i Ghettopoliklinik i Zamarstynowska 112 . Is dócha gur dúnmharaíodh í in éineacht lena cuid othar le linn leachtú an ghetto i Lúnasa 1942 nó go gairid tar éis díbeartha go campa díothaithe Belzec . Níl aon fhianaise ann gur mhair sí féin, nó aon duine dá gaolta.   

Tá go leor neamhchinnteachtaí faoina saol. De réir fianaise Yad Vashem ó dheirfiúr-chéile Frey, bhí mac ag Hedwa Balat, Łucja agus Marek darbh ainm Jakub, a rugadh i 1919. Is dócha gurb é seo Jakub Gottesman, mac Marek Gottesman lena chéad bhean, Klara Philipp. Maraíodh Jakub san Uileloscadh chomh maith agus a mháthair, Klara, agus a leasathair, an Dr. Michal Sokaler.

## Aitheantas
Go dtí 2004, ní raibh ann ach ailt ghearra beathaisnéise faoi shaol Łucja Frey: sa Pholainnis,   Sualainnis,  agus Béarla.  Chuir na foilseacháin seo in iúl arís fíricí blúirí agus tearca ó mhonagraf clasaiceach Eufemiusz Herman faoi néareolaithe Polannacha.  Foilsíodh fíricí nua faoina saol tragóideach i mbeathaisnéis Mirjam Moltrecht.  Mar sin féin, fágtar an t-ainm Frey ar lár nó go ndéantar mílitriú air (mar "Lucy"  nó "Lucie"   ) i go leor téacsleabhair agus foclóirí. Uaireanta tugadh dátaí breithe agus báis an dochtúir Ostaireach agus an fiseolaí Maximilian Ruppert Franz von Frey (1852-1932) mar léi féin.  

## Saothair
Foilsíodh foilseachán Frey faoin siondróm néarógach chluaisínmhéadailíneach, ar a dtugtar go forleathan anois " siondróm Frey " ("zespół Łucji Frey" sa Pholainnis), i 1923, ar dtús san iris Pholainnise "Polska Gazeta Lekarska", agus níos déanaí an bhliain sin san iris cháiliúil Francach "Revue Neurologique".  Níorbh é an chéad chur síos ar an mbraisle  siomptóm seo é.   Ba iad na réamhtheachtaithe a bhí ag Frey ná Kastremsky (1740), Duphenix (1757),  Barthez (1806),  Dupuy (1816),  Brown-Sequard (1849),  Baillarger (1853), Henle (1855),  Berard (1855),  Bergounhioux (1859),  Rouyer (1859),  Botkin (1875),  Parkes Weber (1897),  Nua agus Bozer (1922)  agus Lipsztat (1922).  Thuairiscigh Brown-Sequard agus Henle a gcuid comharthaí féin.  Níl léargas leathan ar an anatamaíocht, ar an bpaiteolaíocht agus ar mheicníocht chruinn an allais bhlastachta. Meastar gurb í alt Łucja Frey "Przypadek zespołu nerwu usznoskroniowego" ("Le Siondróm du Nerf Auriculo-Temporal") an chéad tuairisc dá leithéid ar an bhfeiniméan. Ba í Frey an chéad duine a d'aithin an siondróm seo mar neamhord na spreagthaí comhbhraiteacha  agus paraisimpiteacha araon. 

Thug Henryk Higier an t-ainm "siondróm Frey" isteach sa litríocht leighis i 1926  agus i 1932 ag Bassoe.  Mar aitheantas ar thuairiscí níos luaithe ar an siondróm seo, tugtar siondróm Baillarger, siondróm Frey-Baillarger nó siondróm Dupuy air freisin. 

Chomh maith leis an obair thábhachtach seo, d'fhoilsigh Frey páipéir ar éifeachtaí nimheanna glasraí ar mheathlú chorda an dromlaigh,  topagrafaíocht stoc na hinchinne,  scléaróis chliathánach amatrófach,  ailt Charcot,  ainéarais  mhogalra an mheidill,  cisteanna na méadailíní inchinne,  siadaí clivus,  siadaí maotháin tosaigh agus siadaí *retrosplenial* . 

## Leabharliosta
Liosta iomlán de shaothair Łucja Frey (is í an t-aon údar mura luaitear a mhalairt): 

* Przypadek podrażnienia nerwu usznskroniowego. Pamiętnik Kliniczny Szpitala Dzieciątka Íosa 8, 1-2 (1923)
* Przypadek zakrzepu tętnicy móżdżkowej. Pamiętnik Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus 8, 24 (1923)
* Przypadek zespołu bocznej ściany zatoki jamistej (Zespół Feix). Pamiętnik Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus 8, 8-9 (1923)
* Przypadek zespołu nerwu usznskroniowego. Polska Gazeta Lekarska 41, 708-710 (1923)
* Le siondróm du nerf auriculo-temporal. Revue Neurologique 2, 2, 97-104 (1923)
* O działaniu jadów wegetatywnych na drżenie włókienkowe w sprawach zanikowych pochodzenia rdzeniowego. Medycyna Doświadcsalna agus Spaile 5, 5–6, 379-387 (1925)
* Przyczynki do nauki nó topografii w trzonie mózgowym. Ogniska boczne i środkowe w rdzeniu przedłużonym. Néareolaíocht Polainnis 8, 2, 124-142 (1925)
* Frey Ł, (1925) "Przyczynki do nauki o topografii w trzonie mózgowym. Ogniska w wyższych piętrach mostu Varola." *Polska Gazeta Lekarska* **15** 335 &#x2013; 338 (i Polainnis)
* Przypadek chorego z guzem stoku Blumenbacha. Polska Gazeta Lekarska 14, 328 (1925)
* Przypadek guza stoku Blumenbacha. Pamiętnik Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus 9, 6-7 (1925)
* Przypadek zapalenia nerwów posurowiczego. Néareolaíocht Polainnis 8, 340-341 (1925)
* Frey Ł, Orzechowski K. Zmiany anatamaíocht w chorobie Charcota. Néareolaíocht Polainnis 8, 3–4, 196-219 (1925)
* Frey Ł, Orzechowski K. Zmiany anatamaíocht w chorobie Charcota. Księga Pamiątkowa XII Zjazdu Lek Przyr 2, 145 (1925-1926)
* O działaniu jadów wegetatywnych na drżenie włókienkowe w sprawach zanikowych pochodzneia rdzeniowego. Księga Pamiątkowa XII Zjazdu Lek Przyr 2, 158 (1925-1926)
* Étude anatomo-pathologique d'un cas d'anévrisme cirsoide de la moelle. Revue Neurologique 1, 709 (1926)
* Pokaz mózgu z torbielą III komory. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 14, 192 (1926)
* Ullmhaigh torbieli III-ej komory. Polska Gazeta Lekarska 16, 312 (1926)
* Przypadek cierpienia rodzinno-dziedzicznego, dotyczącego głównie kończyn dolnych. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 4, 193 (1926)
* Myelitis przypadek. Polska Gazeta Lekarska 50, 955 (1926)
* Przypadek tętniaka splotowatego rdzenia. Néareolaíocht Polainnis 9, 1–2, 21-30 (1926)
* Przypadek tętniaka splotowatego rdzenia. Nowiny Síc 9, 1–2, 21-28 (1926)
* Frey Ł, Orzechowski K. Sur l'histopathologie de la maladie de Charcot. Revue Neurologique 2, 2, 188 (1926)
* Cuimhní cinn Torbiel III. Brak objawów lejkowych przy zupełnym zniszczeniu dna III komory. Nowiny Lekarskie 38, 289-292 (1926)
* Przypadek tętniaka splotowatego rdzenia. Néareolaíocht Polainnis 10, 3–4, 346-347 (1927)
* Kyste du III ventricule. Scriosadh iomlán de la région infundibulaire sans signes dits hypophysiaires. Revue Neurologique 2, 413 (1927)
* Kyste du III ventricule. Scriosadh iomlán de la région infundibulaire sans signes dits hypophysiaires. L Encéphale 22, 21-26 (1927)
* Paraplegia spastica heredofamiliris. Néareolaíocht Polainnis 10, 1, 58 (1927)
* Przypadek: Osteoarthropatiae veirteabrach tabidorum. Pamiętnik Kliniczny Szpitala Dzieciątka Jezus 10, 30-32 (1927)
* Frey Ł, Opalski A. Przyczynki kliniczne do staidéar nad schorzeniami dziedzicznemi układu nerwowego. Polska Gazeta Lekarska 15, 6, 277-280 (1927)
* Rdzeń agus drobnowidzowe z przypadku tętniaka splotowatego rdzenia. Polska Gazeta Lekarska 22, 431 (1927)
* Etude anatomo-clinique d'un cas d'anévrisme cirsoide de la moelle. Pamiętnik I Zjazdu Anatomo-Zoologicznego w Warszawie 98-99 (1927)
* Frey Ł, Orzechowski K. Neurirétinite unilatérale due à une Highmorite du même coté, améliorée après une ponction du sinus maxillaire. Lésions pagétoides dans les os de la voûte crânienne décelées à la radiographie. Revue Neurologique 2, 284 (1927)
* Frey £, Drozdowicz. Neuroretinitis jednego oka przy zajęciu jamy Highmor'a tej że strony u osobnika z czaszką Pagetowską. Néareolaíocht Polainnis 11, 2, 246-248 (1928)
* Przypadek guza retrosplejalnego. Néareolaíocht Polainnis 11, 3–4, 319-320 (1928)
* Przypadek guza retrosplejalnego. Polska Gazeta Lekarska 14, 261 (1928)
* Przypadek operowanego guza śródbłonka mózgu. Polska Gazeta Lekarska 8, 150 (1928)
* Frey £, Sławiński. Przypadek operowany śródbłoniaka płata czołowego. Néareolaíocht Polainnis 11, 3–4, 312 (1928)
* Przypadek: Osteoarthropatiae veirteabrach tabidorum. Néareolaíocht Polainnis 11, 1, 128-130 (1928)
* Przypadek sympatomatu rdzenia kręgowego. Néareolaíocht Polainnis 11, 1, 125-127 (1928)
* Przypadek śródbłoniaka płata czołowego wyłuszczonego pomyślnie. Polska Gazeta Lekarska 20, 373-376 (1928)
* Urazowe podrażnienie nerwów promieniowego i mięśniowo-skórnego z przerwaniem kilku ścięgien. Néareolaíocht Polainnis 11, 3–4, 350-351 (1928)
* Étude anatomo-clinique d'un cas d'anévrisme cirsoide de la moelle épinière. Ann d anat-cosán 5, 971-979 (1928)

## Féach freisin

* Siondróm Frey

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Lucja Frey Gottesman Músaem Cuimhneacháin Uileloscadh na Stát Aontaithe
* Lucja Frey-Gottesman  

Catagóir:Básanna i 1942
Catagóir:Daoine a rugadh i 1889
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Mná
Catagóir:Néareolaithe
Catagóir:Lianna
Catagóir:Daoine Polannacha