open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cair Chaladain

Is baile suite i bhFìobha, in Albain, é **Cair Chaladain** (Béarla: *Kirkcaldy*). Tá sé suite ar chósta thoir na hAlban. *Lang Toun* an leasainm atá air ón mbealach a shníonn príomhshráid an bhaile tríd ar feadh 4 mhíle slí. Tá 49,460 duine ina gcónaí ar an mbaile agus 120,000 ina mhórcheantar.

## Stair agus eacnamaíocht
Luadh Cair Chaladain den chéad uair i dtéacs ón 11ú haois. D'fhás an baile mar ionad trádála sna 1600idí mar gheall ar a shuíomh ar an gcósta. Saothraíodh réchúrsaí áitiúla mar shalann agus ghual. Thairgítí tairní ann. Sa 19ú haois d'éirigh tionsclaíocht an línéadaigh tábhachtach agus sa 20ú haois bhí tábhacht le tairgeadh na lionóla. Mhair sin go dtí na 1960idí.

Lárionad glaonna de chuid PayWizard an fostóir is mó. San eacnamaíocht ghinearálta, tá a lán de na seirbhísí sa chuid sin d'Albain lárnaithe i gCair Chaladain. 
mion|clé|Sailors' Walk (''siúlán na mairnéalach'') i gCair Chaladain

## Daoine mór le rá
Rugadh Adam Smith, fealsamh sóisialta agus eacnamaí, i gCair Chaladain. Scríobh Adams *[[The Wealth of Nations]]* ag teach a mháthar, 220 High Street, sna blianta 1765–1767. B'as Cair Chaladain Robert Adam, ailtire agus dearthóir, chomh maith le William Adam, ailtire agus athair do Robert. Rugadh Sandford Fleming, bunaitheoir an Ama Chaighdeánaigh, sa bhaile freisin. Rugadh John McDouall Stuart, a thug sé shluaíocht isteach san Astráil leis an mhór-roinn sin a thaiscéaladh, rugadh é in an Dìseart, lámh leis an mbaile.

Chuir tuismitheoirí Gordon Brown, iar phríomh-aire na Breataine, fúthu sa bhaile nuair a bhí Gordon 3 bliana d'aois. Feisire Parlaiminte in Westminster do Chair Chaladain atá ann anois.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Kirkcaldy Civic Society 
* Suíomh idirlín an bhaile 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Fìobha
Gleann Rathais

deas|250px|thumb|Gleann Ráthais
Is baile suite i bhFìobha é **Gleann Ráthais**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Fìobha
Emma Lew

File Astrálach is ea **Emma Lew**. Foilsíodh a saothar go forleathan agus tá roinnt duaiseanna gnóthaithe aici.

Rugadh í sa bhliain 1962 in Melbourne agus rinne sí staidéar ar na healaíona in Ollscoil Melbourne. Níor thug sí faoin bhfilíocht go dtí an bhliain 1993. Roimhe sin bhíodh sí ag obair mar mhairnéalach boird, mar fhreastalaí siopa, mar phrofléitheoir agus mar chléireach.

Tháinig a saothar amach ina lán irisí agus duanairí san Astráil agus thar lear. Ghnóthaigh a céad bhailiúchán, *The Wild Reply*, an Mary Gilmore Prize sa bhliain 1998, agus ghnóthaigh sí féin agus file eile Duais Dhíolaim Filíochta na Bliana de chuid *The Age* an bhliain chéanna. Foilsíodh an dara leabhar aici, *Anything the Landlord Touches* sa bhliain 2002, agus chuir Shearsman Books amach sa Ríocht Aontaithe é sa bhliain 2006. Ghnóthaigh sé Duais Filíochta C.J. Dennis (Victorian Premier's Prize) sa bhliain 2003, in éineacht le Duais Calanthe Filíochta Judith Wright (Queensland Premier's Prize).

Foilsíodh dánta léi ar na hirisí a leanas: *Heat*, *Meanjin*, *Island*, *Overland*, *Southerly*, *PN Review* agus *Hanging Loose*. Chuir Potes & Poets Press leabhairín dá cuid dánta amach. 

Foilsíodh bailiúchán de dhánta roghnaithe i nGearmáinis, *Nesselgesang*, sa bhliain 2008. (Mirko Bonne a d’aistrigh.)

## A saothar
Baineann Lew leas as an stair, as dreach na tíre agus as imeachtaí a saoil féin ina cuid filíochta. Tá stíl thagrach shofaisticiúil aici a bhfuil blas an tochta agus na híoróine uirthi agus atá breac le híomhánna gan choinne.

: *There’s an old heaven at work in me, *
: *innocent as a cemetery. *

: *It starts with the speed and sound of barricades, *
: *more pillage and more homage... * (Trench Music)

Tharraing criticeoirí aird ar ghuth drámatúil an fhile, ar dhéine osréalach a friotail agus ar an ngeit a bhaineann a cuid dánta as an léitheoir. Tá sí go maith chun rud géar pearsanta a dhéanamh d’imeachtaí an ama atá caite. Tá sé ráite fúithi go bhfuil blas fáthchiallach Oir-Eorpach ar a friotal.

:*We have one life. Why spend it being feebly decent?*
:*We see but one night; we contain others.*
:*I ask myself if this path and all those terrible detours were really necessary.*
:*There is a reason for everything, and our catastrophe...* (Riot Eve)

## Foilseacháin
* *The Wild Reply*. (Black Pepper publishing, 1997) ISBN 1-876044-13-6 http://users.vic.chariot.net.au/~bpepper/lewtwr.html 
* *Anything the Landlord Touches*. (Giramondo, 2002; Shearsman, 2006) ISBN 0-907562-92-2 
**Nesselgesang*. (yedermann Verlag, 2008) ISBN 978-3-935269-38-4

## Féach freisin
* L.K. (Lucy) Holt
* Vincent Buckley

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Trí dhán  in *Slope Magazine*

Catagóir:Filí Astrálacha
Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha
Obar Pheallaidh

Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é **Obar Pheallaidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Cair Ail

Is baile suite i bhFìobha í **Cair Ail** (**Cair Aile** nó **Cathair Aile** freisin).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Fìobha
Crìochtàn

Is baile suite i gComhairle Mheadhan Lodainn é **Crìochtàn**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Mheadhan Lodainn
Peighinn na Cuthaig

Is baile suite i gComhairle Mheadhan Lodainn é **Peighinn na Cuthaig**. Bhí 15,926 duine ina gcónaí i bPeighinn na Cuthaig i 2011.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Mheadhan Lodainn
Roslainn

deas|200px|thumb|Leacht cuimhneacháin ar na cogaí i Roslainn
Is baile suite i gComhairle Mheadhan Lodainn, in Albain, é **Roslainn**. Tá Roslainn timpeall is 7 míle slí (10+ km) taobh ó dheas ó Dhún Éideann. Tá Séipéal Roslainn suite os cionn an ghleanna ina bhfuil an baile. Cuireadh tús lena thógáil sa bhliain 1456. Baineadh úsáid as an séipéal deamhaisithe sa leabhar agus sa scannán *[[The Da Vinci Code]]*. Bhí timpeall ar 1,820 duine ina gcónaí ann de réir an daonáirimh sa bhliain 2004.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Mheadhan Lodainn
Winnipeg

Is í **Winnipeg** príomhchathair chúige Manitoba, i gCeanada, agus an seachtú ceantar cathrach is mó i gCeanada. Sa bhliain 2011, bhí 663,617 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 730,018 ina gcónaí sa cheantar cathrach ar fad. Sin breis is leath de dhaonra an chúige. Is é Sam Katz an méara.

Tá Winnipeg suite beagnach i gceartlár cruinn Mheiriceá Thuaidh, san áit a dtagann na haibhneacha Red agus Assiniboine le chéile. Tá an talamh mín íseal agus úsáidtear canálacha leis na tuilte san Abhainn Red a laghdú.

Mar gheall ar na haibhneacha, suíomh thar a bheith oiriúnach d'iompair agus d'aistriú earraí a bhí ann agus mar sin chuir trádalaithe Francacha fúthu san áit sách fada siar, ag tosú sa bhliain 1738. Fort Rouge a tugadh ar a lonnaíocht úd. Thóg Béarlóirí Fort Garry san áit sa bhliain 1822. Rinneadh cathair de sa bhliain 1873 leis an ainm Winnipeg. Bhí 1,869 duine ann ag an am.

Inniu, tá Béarla ag 99% de na daoine ach tá Fraincis ag 11% díobh. Tá an Fhraincis ó dhúchas ag timpeall is 5%, an chuid is mó díobh ina gcónaí i gcomharsanacht St. Boniface, mar a bhfuil ospidéal agus scoil tríú leibhéil acu. Mar sin féin, níl an Fhraincis ach ag 30% de mhuintir St. Boniface agus úsáideann leath díobh Béarla sa bhaile anois chomh maith.

Bundúchasaigh iad 63,745 duine i Winnipeg (10.2% de dhaonra na cathrach). Tá an teanga Ojibway ag 0.6% den daonra agus Cree ag 0.5%.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil 

Catagóir:Cathracha Cheanada
Taom tónach clónach

Is éard is **taom tónach clónach** ann ná taom ina mbuaileann taom ginearálta inchinn uile an othair. Is sa Titeamas is mó a tharlaíonn seo.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Titeamas
Catagóir:Néareolaíocht
Catagóir:Taomanna
Both Chèit

Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar é **Both Chèit**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Lodainn an Iar
Gleann Iucha

Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar é **Gleann Iucha**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Lodainn an Iar
Obar Lìobhaite

Is baile suite i Lodainn an Ear é **Obar Lìobhaite**. Tá sé ar an gcósta thoir, timpeall ar 18 míle slí thoir ó Dhún Éideann ar an mBóthar A198. De réir mheastacháin sa bhliain 2006, bhí 1,140 duine ina gcónaí ann.

Tógadh Eaglais Pharóiste Obar Lìobhaite san 15ú haois agus atógadh í sa bhliain 1887. Bhí cuan an bhaile tábhachtach sa Mheán-Aois ach téann stair na háite níos faide siar ná sin arís. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Lodainn an Ear
Abair Leat!

Is láithreán líonraithe shóisialta é **Abair Leat!** a bunaíodh in Éirinn sa bhliain 2012.

Tá "Abair leat!" ar an gcéad láithreán líonraithe shóisialta do theanga mhionlaigh ar domhan. Ba mhaith leis an bhfeachtas breis is 50,000 a bheith ar an láithreán ag deireadh na bliana 2012 agus faoi seo tá breis is 6,150 cuntais ann anois. Tá 5,958 acu sin ina gcónaí in Éirinn, 99 i Meiriceá, 31 sa Ríocht Aontaithe, agus cónaíonn na daoine eile i dtíortha eile.

Bhí Abair Leat ar an nuacht - mar shampla *The Sun*, *Gaelsceal*, TG4, srl.

Thosaigh sé i gColáiste Lurgan, coláiste samhraidh Gaeilge, ag tús na bliana 2012. Tá sé mar chuspóir ag Abair Leat daoine a spreagadh chun úsáid na Gaeilge. Cuireadh Abair Leat le chéile ag baint úsáide as an ardán idirlín Contain. Is gá líon áirithe Gaeilge a bheith i ngach teachtaireacht. Tá grúpaí tábhachtacha ar an suíomh - mar shampla Ros na Rún, Gaelscéal, TG4, Ponc 4, is mar sin de.

Is féidir nuashonruithe a dhéanamh, "Is maith liom" a rá faoi rudaí, daoine a leanúint is araile. Is do dhaoine óga agus dhaoine fásta é, cuidíonn sé le daoine atá ag foghlaim Gaeilge, tosaitheoirí san áireamh. 

## Tagairtí

## Naisc
* AbairLeat.com 

Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta
Catagóir:Láithreáin oiriúnaithe don Ghaeilge
Dùn Bàrr

Is baile suite i Lodainn an Ear é **Dùn Bàrr**.

## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Lodainn an Ear
A' Ghualainn

Is baile suite i Lodainn an Ear é **a' Ghualainn**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Lodainn an Ear
Andy Griffith

Aisteoir, amhránaí agus léiritheoir teilifíse Meiriceánach ab ea **Andrew Samuel "Andy" Griffith** (1 Meitheamh, 1926 – 3 Iúil, 2012), a bhain cáil amach sa scannán *[[A Face in the Crowd]]* (1957), agus sna sraitheanna teilifíse *The Andy Griffith Show* (1960í) agus *Matlock* (1980í/90í).

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2012
Droichead Tasman

Is droichead i Hobart sa Tasmáin é **Droichead Tasman**. (*Tasman Bridge* i mBéarla)

Droichead le cúig lána trasna an abhainn Derwent in aice leis an CBD, Hobart, An Astráil atá ann. 

Is é an príomhbhealach as an CBD go dtí an cósta thoir freisin. Níl aon bhealach rothar ann, ach tá forbairthe le déanaí ar an mbealach coisithe. Fuair 12 daoine bás ann tar éis an timpiste mhór le bhád *Lake Illawarra* ar 5 Eanáir, 1975.

Catagóir:Droichid
Bearaig a Tuath

Is sráidbhaile suite i Lodainn an Ear é **Bearaig a Tuath** (Béarla: *North Berwick*).
Tá sé suite idir Meall Bhearaig agus na hoileáin bholcánacha Fidra agus Creag nam Bhathis.

Nuair a chuaigh oilithrigh go Cill Rìmhinn, ba ghnách leo dul go Bearaig a Tuath chun an bád farantóireachta a thógáil go Earlsferry i bhFìobha. 

D'úsáideadh an "Auld Kirk Green", taobh leis an chuan le haghaidh cruinnithe i dTrialacha Cailleach Bhearaig a Tuath (1590-92). De réir na fhinscéil d'fhreastail "Satán é féin" ar dheasghnáth ansin i 1590, cé gur dóichí gur "Francis Stewart, 5ú Iarla Bothwell a bhí ina Shatán. Le linn an séú haois déag bhí baint ag 70 duine ar a laghad le Trialacha na gCailleach, agus spreag na himeachtaí saothair mar "Tam o 'Shanter" le Burns agus "The Thirteenth Member" le Mollie Hunter. Ba é ceann de na trialacha cailleach ba cháiliúla i mBearaig a Tuath ná ceann Agnes Sampson. Cúisíodh í as posóid a dhéanamh chun stoirmeacha garbha a chruthú sa Mhuir Thuaidh mar go raibh Rí Séamas VI na hAlban ag seoladh abhaile ón Danmhairg lena bhean chéile nua, Anne na Danmhairge. Reáchtáladh an triail i 1591, ar fhreastail an Rí Séamas air. Céasadh Agnes Sampson chun admháil a bhain, agus ansin dódh í ag anstáca, cosúil le go leor duine neamhchiontach eile.

Tá go leor cúrsa gailf ann, agus cuan deas anseo freisin. Tá stáisiún iarnróid ag an mbaile agus nascann sé Bearaig a Tuath le  Dún Éideann agus le bailte eile i Lodainn an Ear mar Bhaile nam Feusgan.

## Daoine Cáiliúla
* Rugadh Gabrielle Keiller anseo.
* Chaith Robert Louis Stevenson go leor laethanta saoire ar an mbaile le linn a óige agus mar fhear óg.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Lodainn an Ear
Na Dùintean

Is baile suite i gComhairle Chrìochan na h-Alba é **Na Dùintean** nó **An Dùn**. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Chrìochan na h-Alba
Abaid Bhaoithin

Is paróiste agus sráidbhaile suite i Bearaig, i ndeisceart na hAlban, é **Abaid Bhaoithin** (Béarla: *Abbey St. Bathans*). Tá Abaid Bhaoithin faoi smacht Chomhairle nan Crìochan.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Chrìochan na h-Alba
Inbhir Eighe

Is baile suite i gComhairle Chrìochan na h-Alba é **Inbhir Eighe**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Chrìochan na h-Alba
Regina, Saskatchewan

Cathair in iarthar Cheanada is ea **Regina**. Príomhchathair chúige Saskatchewan atá ann. Is í Regina an dara cathair is mó i Saskatchewan, i ndiaidh Saskatoon. Ainmníodh Regina in onóir Bhanríon Victoria, Victoria Regina. Carn Cnámha (Pile of Bones) ainm na háite roimhe sin. Cathair phleanáilte í a tógadh sa bhliain 1882 ar an bhfásach féir réidh i lár Cheanada, i ndeisceart an chúige. Is é Michael Fougere an méara. Tá 193,100 duine ina gcónaí i Regina féin, 210,556 i mórcheantar na cathrach.
[mion|325px|right|Regina mar a fheictear í ar an bhfásach féir ag teacht aniar duit ar an [Mórbhealach Tras-Cheanada]]

## Teangacha

I 2011 bhí 98.1%(de dhaonra Regina) ábalta Béarla a labhairt agus bhí 1.3% ábalta Fraincis a labhairt. Bhí máthairtheanga seachas Béarla nó Fraincis ag 12.3%.

## Naisc sheachtracha
* Regina Infinite Horizons Eolas agus naisc a bhaineas le Regina

Catagóir:Cathracha Cheanada
Andrew Garfield

Is aisteoir Meiriceánach-Bhriotanach é **Andrew Garfield** a rugadh ar 20 Lúnasa 1983 i Los Angeles, California. Ba as Essex i Sasana a mháthair agus as California a athair. Teaghlach Giúdach a bhí ann. Chuir siad fúthu i Sasana, i Surrey, nuair a bhí Andrew trí bliana agus d'fhás sé suas ansin. Bhain sé céim amach ón Central School of Speech and Drama ag Ollscoil Londan sa bhliain 2004. Tá saoránacht Bhriotanach agus Mheiriceánach aige.

Imríonn Garfield ról os comhair Emma Stone mar Spider-Man sa scannán *The Amazing Spider-Man* (2012).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California
Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine as Los Angeles, California
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha
Catagóir:Giúdaigh Shasanacha
Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá
Catagóir:Inimircigh
Novak Đoković

Is imreoir leadóige ón Seirbia é **Novak Đoković** (a rugadh ar an 22 Bealtaine 1987 i mBéalgrád).

Go dtí 2019, bhí 20 chomórtas Grand Slam buaite aige - 9 Australian Open, 2 French Open, 6 Wimbledon agus 3 US Open agus rangaithe uimhir 1. sa bhliain 2019.

Chaill Đoković Winbledon in aghaidh Carlos Alcaraz sa bhliain 2023.clé|mion|Roland-Garros 2013

### Conspóidí
Leanann conspóidí Đoković go minic.thumb|Novak Đoković ag Queen's Club, 2018|clé
Sa bhliain 2022, bhí Djokovic díbeartha ón Ástráil, tar éis dó teacht isteach sa tír chun páirt a ghlacadh i gComórtas Oscailte na hAstráile. Ach chuaigh sé isteach gan vacsaíniú, agus ag maíomh go raibh tástáil dhearfach Covid aige le ceithre lá dhéag anuas. Níor aontaigh Fórsa Teorann na hÁstráile gur míniú cuí é seo. Thaistil Djokovic sna ceithre lá dhéag roimh dhul isteach san Astráil, in ainneoin a dhearbhaigh a mhalairt, agus bhris sé a leithlis.

## Naisc
* Suíomh oifigiúil 

## Féach freisin

* Carlos Alcaraz

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine Seirbiacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Superman

Carachtar ficseanúil de chuid DC Comics is ea **Superman**, a tháinig i gcló den chead uair in Action Comics #1 i mí an Mheithimh 1938. 

Sárlaoch atá ann, ceaptha agus cumtha ag an scríbhneoir Meiriceánach Jerry Siegel agus an t-ealaíontóir greannáin Meiriceánach/Ceanadach Joe Shuster sa bhliain 1932, agus an bheirt ag cur fúthu i gCleveland, Ohio. 

Ó shin i leith, tá Superman dulta go mór i bhfeidhm ar an bpobal agus é ina ábhar don iliomad greannán, leabhar, sraith raidió agus teilifíse agus scannán.
clé|mion|155x155px

Ar an bpláinéad Krypton a saolaíodh **Kal-El**, mar a bhíodh aithne air ina chéad óige. Agus é ina bhuachaill óg, seolann a athair - an t-eolaí Jor-El - i dtreo an Domhain é, díreach sula scriostar a phláinéad dúchais i bpléascadh ollmhór. 

Tagann an leanbh Kal-El chuige féin slán sábháilte ar fhód an Domhain, ar fheirm de chuid lánúine áitiúla in Kansas. Tógann an feirmeoir agus a bhean an buachaill mar a bheadh mac ann, agus tugann siad **Clarke Kent** air.

## Tagairtí

Catagóir:Sárlaochra
Calgary Stampede

Féile mhór faoin aer den chineál ar a dtugtar "rodeo" is ea an **Calgary Stampede**, nó uaireanta **Rodeo Calgary**. Tionóltar é in Calgary, Alberta, Ceanada ar feadh deich lá gach bliain i Mí Iúil. Deirtear uaireanta gurb é “An seó faoin áer is mó ar Domhan” é. An t-imeacht bliantúil is mó i gCeanada atá ann.

Le linn seachtain an Stampede bíonn comórtaisí rodeo, seónna, ceolchoirmeacha, comórtaisí talmhaíochta, taispeántais chultúr na mBundúchasach, rásaí veaineanna bia ("chuck wagons") agus bricfeastaí pancóige ar fud na cathrach. Sa bhliain 2005, d'fhreastail 1,242,928 duine ar an Stampede. Bíonn paráid ann ar chéad lá na féile, ceann de na traidisiúin is faide siar de chuid an Stampede. Téann an pharáid 4.5 ciliméadar trí lár na cathrach, agus bíonn amach is isteach le 350,000 duine ann ag féachaint air. Craoltar ar an teilifís é freisin, é feicthe ag dhá mhilliún duine. Caitheann lucht Calgary éadaí den stíl Western le linn na féile agus maisítear na siopaí agus na hoifigí dá réir.

Cuireadh aonach ar siúl in Calgary den chéad uair sa bhliain 1884. Iarracht leis an chathair a chur chun cinn a bhí i gceist. Theip ar na hiarrachtaí den shaghas sin, áfach, go dtí an bhliain 1912, nuair a spreag fiontraí agus fear mór seó Meiriceánach darbh ainm Guy Weadick bocs móra na cathrach chun an chéad Stampede a chur ar siúl. Tháinig daoine le chéile ó na Stáit Aontaithe, Ceanada agus Meicsiceo chun cultúr agus saol an Iarthair a thaispeáint os comhair an tsaoil.
mion|225px|clé|Paráid an Chalgary Stampede sa bhliain 1923
mion|225px|clé|Cailín bó ag casadh timpeall bairille ag an Calgary Stampede

## Naisc sheachtracha
* Calgary Stampede
* Paráid an Chalgary Stampede 

Catagóir:Alberta
An Lombairdis

Is teanga í an **Lombairdis** (nó *Lombard*) a labhraítear sa Lombaird, san Iodáil, agus in dhá réigiúin san Eilvéis. Teanga Rómánsach is ea í, agus labhraíonn 3.5 milliún duine an teanga sa dá thír. Níl sí ina teanga oifigiúil san Iodáil ná san Eilvéis.

Catagóir:Teangacha na hEorpa
Misneach (grúpa)

Grúpa stocaireachta Gaeilge in Éirinn is ea **Misneach**. Ba é Máirtín Ó Cadhain a bhunaigh é sa bhliain 1963 agus bhí sé dírithe go diongbháilte ar athbheochan na Gaeilge.  

Ar na baill sna 1960idí bhí; Máirtín Ó Cadhain, Deasún Breatnach, Cian Ó hÉigeartaigh, Séamus Ó Tuathail, Proinsiasa Nic Uait, Séamus Ruiséal, Eoin Ó Murchú, Micheál Mac Aonghusa, Seán Ó Beacháin, srl. 

[mion|293x293px|Ba é [Máirtín Ó Cadhain a bhunaigh Misneach sa bhliain 1963]]

Sa bhliain 2012 fógraíodh go raibh grúpa nua le bunú faoin teideal céanna agus go raibh cead faighte ag an ngrúpa seo ó bhaill seanMhisneach an t-ainm a thabhairt orthu féin.

## ''Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae''

D'fhoilsigh an grúpa paimfléad faoi pholaitíocht theanga na Gaeilge, ''Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae'' a bhí bunaithe ar chaint a thug Máirtín Ó Cadhain uaidh i Lúnasa na bliana 1969. San óráid dúirt sé le Gaeilgeoirí páirt a ghlacadh in 'Athghabháil na hÉireann'. Is ón bpaimfléad seo a thagann ráiteas cáiliúil an Chadhanaigh: ' *Arm cathartha Gaeilgeoirí ar son na Gaeilge agus ar son na hÉireann a theastaíos anois.* '
## Stailc Ocrais

D'eagraigh an grúpa stailc ocrais seachtaine le linn chomóradh 50 bliain de Éirí Amach na Cásca, toisc go raibh faillí déanta ag an stát i gcúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta, dar leo. Ghlac Deasún Breatnach, Cian Ó hÉigeartaigh, Séamus Ó Tuathail, Proinsiasa Nic Uait, Séamus Ruiséal, Seán Ó Beacháin, Micheál Mac Aonghusa, Eoin Ó Murchú, Seán Ó Laighin, agus Fiachra Ó Dubhthaigh páirt ann. 

Ghlac seisear i mBéal Feirste, a chuaigh ar stailc i gCumann Chluain Ard, páirt san fheachtas céanna. Ba iad sin Séamus Mac Seáin, Tomás Ó Monacháin, Brian Ó Maoileoin, Caoimhín Ó Loingsigh, Tomas Ó Duibhir agus Donnchadh Ua Bruadair.

## Cruinniú an LFM
## Athnuachan in 2012

Sa bhliain 2012 fógraíodh go raibh grúpa nua le bunú faoin teideal céanna agus go raibh cead faighte ag an ngrúpa seo ó bhaill seanMhisneach an t-ainm a thabhairt orthu féin chomh maith. Tógann an grúpa seasamh 'radacach’ ó thaobh na Gaeilge de.  "Is den eite chlé muid agus creideann muid go daingean go gcaithfear an córas caipitleach agus an t-impiriúlachas a chur de dhroim an tsaoil ar mhaithe leis an Ghaeilge".

Foilsíonn siad an nuachtlitir "Mionlach".

## Féach freisin

* An t-iriseoir Eoin Ó Murchú

## Tagairtí

Catagóir:Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Gluaiseacht Athbheochana na Gaeilge
Catagóir:Athbheochan na Gaeilge
Catagóir:Grúpai stocaireachta in Éirinn
Catagóir:Eagraíochtaí Gaeilge
Catagóir:Grúpaí teanga in Éirinn
Catagóir:Grúpaí Gaeilge
Catagóir:Stailceanna ocrais
Catagóir:Grúpaí ar an eite chlé
Catagóir:Grúpaí polaitiúla Éireannacha
An Ioruais

Is teanga Ghearmáinice Thuaidh í an **Ioruais** (san Ioruais: *norsk*) a labhraítear san Iorua den chuid is mó. Tá dhá chaighdeán ag an Ioruais, mar atá, an Nynorsk agus an Bokmål, agus stádas oifigiúil ag an dá shaghas sin Ioruaise sa tír.

## Cá labhraítear Ioruais

### Ceanada

Sa bhliain 2011 bhí an Ioruais ó dhúchas ag 5,800 duine i gCeanada. Laghdú a bhí ann i gcomparáid leis an mbliain 2006, nuair a bhí an teanga ó dhúchas ag 7,225 sa tír.

### An Eilvéis

Sa bhliain 2000 bhí an Ioruais ó dhúchas ag 1,361 duine san Eilvéis.

### Oileáin Fharó

I 2014 bhí an Ioruais ó dhúchas 99 duine (0.2%) sna Scigirí.

### An Iorua

Is í an Ioruais teanga dhúchais na hIorua agus stádas oifigiúil aici ansin. Meastar go bhfuil sí ó dhúchas ag 95%, a bheag nó a mhór, de dhaonra na h[Iorua]].

### Stáit Aontaithe Mheiriceá

De réir an American Community Survey 2006-2010 ba í an Ioruais an phríomhtheanga ag 40,637 duine i S.A.M..

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na hEorpa
Catagóir:Teangacha Gearmáinice
Catagóir:An Iorua
Owain Lawgoch

Bhí **Owain Lawgoch** ina shaighdiúir Breatnach a throid sa Spáinn, sa Fhrainc, san Alsáis agus san Eilvéis. Throid sé le Comhlacht Saor ar son na Fraince i gcoinne airm Shasana sa Chogadh Céad Bliain.

## Crann Teaghlaigh

Catagóir:Daoine a rugadh sa 14ú haois
Catagóir:Cogadh Céad Bliain
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Gwynedd
Catagóir:Fir
Catagóir:Monarcaí na Breataine Bige
Llywelyn Fawr

Bhí **Llywelyn Fawr** nó **Llywelyn ab Iorwerth**, (c. 1172- 11 Aibreán 1240) ina Phrionsa Gwynedd i dtuaisceart na Breataine Bige agus ar deireadh thiar ina rialtóir 'de facto' ar an chuid is mó den Bhreatain Bheag. Mar thoradh ar chogaidh agus taidhleoireacht, bhí sé in ann ceannasaíocht na tíre a bhaint amach ar feadh daichead bliain.
Le linn a óige, rialaigh dhá cheann dá uncail Gwynedd, agus bhí an ríocht scoilte eatarthu, i ndiaidh seanathar Llywelyn bás a fháil, sa bhliain 1170. Bhí éileamh an-láidir ag Llywelyn
bheith ina rialtóir dlisteanach agus thosaigh sé feachtas chun cumhacht a bhaint amach dó féin nuair a bhí sé measartha óg. Bhí sé ina aon-rialtóir ar Ghwynedd ón bhliain 1200 ar aghaidh agus sa bhliain chéanna, shocraigh sé conradh le Rí Eoin Shasana. Ina dhiaidh sin, lean caidreamh maith idir Llywelyn agus an Rí Eoin ar feadh deich mbliana. Phós sé iníon nádúrtha Eoin Joan, sa bhliain 1205, agus nuair a ghabh Eoin Gwenwynwyn ab Owain, rialtóir Powys Wenwynwyn, sa bhliain 1208, thapaigh Llywelyn an deis chun Powys Wenwynwyn a nasc-ghabhadh. Sa bhliain 1210, chuaigh a chaidreamh in olcas, agus d'ionsaigh Eoin Gwynedd sa bhliain 1211. Bhí iachall ar llywelyn géilleadh don Rí agus a tháilte uilig taobh thoir den Abhainn Conwy a thabhairt suas, ach bhí sé in ann, i gcomhaontas le phrionsaí eile de chuid na Breataine Bige, na tailte seo a bhuachaint ar ais Thaobhaigh sé le comhghuaillíocht na mbarúin a chur iachall ar Eoin an Magna Carta a shíniú, sa bhliain 1215. Faoin bhliain 1216, bhí cumhacht cheannasach aige ar an Bhreatain Bheag, agus é i mbun comhairle sa bhliain sin ag Aberdyfi, le tailte a chionroinnt ar an phrionsaí eile.

Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Monarcaí na Breataine Bige
Catagóir:Ríthe Eorpacha
Hubert de Givenchy

Uaslathaí agus dearthóir faisin ón Fhrainc is ea **Hubert James Marcel Taffin de Givenchy**. (Rugadh 21 Feabhra 1927 - bás 10 March 2018).

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Daoine Francacha
Dána agus dearthóireacht radharcach

Is éard atá i gceist leis na **dána agus dearthóireacht radharcach** ná ealaíona agus dearadh físiúil.

## Tagairtí

Catagóir:Dána
Catagóir:Dearthóireacht radharcach
Catagóir:Dearadh
Catagóir:Físealaíon
Dùn Phris

Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é **Dùn Phris**.

clé|250px|thumb|Dùn Phris

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Langaim

Is baile i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh na hAlban é **Langaim** (Béarla: *Langholm*; *Muckle Toun* go neamhfhoirmeálta).

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Locarbaidh

Is baile i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh, in iardheisceart na hAlban, é **Locarbaidh** (nó **Logarbaidh**). Tá an baile 20 míle slí ón teorainn le Sasana agus 75 míle ó Ghlaschú. Ar an 21 Nollaig, 1988, fuair 11 duine ar an mbaile bás nuair a phléasc gníomhairí Libiacha Eitilt 103 de chuid Pan Am agus an t-eitleán os cionn Locarbaidh. Fuair gach duine ar an eitleán bás. "Feirm Locker" an chiall atá le hainm an bhaile i dteanga na Lochlannach a chuir fúthu i Locarbaidh. Tá iarsmaí de champa Rómhánach timpeall is míle ón mbaile. Bhí 4,009 duine ina gcónaí i Locarbaidh sa bhliain 2001.

## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Fredericton

Príomhchathair New Brunswick, cúige de chuid Cheanada, is ea **Fredericton**. Le cois rialtas an chúige, tá dhá ollscoil i bhFredericton, móide roinnt foras cultúir a leithéidí an Gailearaí Ealaíne Beaverbrook, Músaem York Sunbury agus The Playhouse, a dhéanann freastal ar lucht na n-ealaíon léirithe. Bíonn féile cheoil bhliantúil ann, mar atá an Harvest Jass & Blues Festival, agus tá ráth ar cheoltóirí indie rock ann.

Tá Fredericton suite i lár thiar theas New Brunswick, ar an Abhainn St. John. Tá an rannóg phoiblí tábhachtach i ngeilleagar na cathrach mar gheall ar a stádas mar phríomhchathair an chúige ach tá an rannóg trádálach agus teicneolaíocht faisnéise láidir chomh maith. De réir an daonáirimh sa bhliain 2021, bhí 63,166 duine ina gcónaí i bhFredericton féin agus 108,610 i mórcheantar na cathrach. Is é Fredericton an tríú cathair is mó sa chúige: tá Saint John agus Moncton níos mó ná é.

Bhí Indiaigh de na treibheanna Mi’kmaq agus Maliseet ina gcónaí sa réigiún sular tháinig na hEorpaigh go dtí an áit. Bhí sórt príomhbhaile ag na bundúchasaigh seo cúpla míle slí níos faide thuas an Abhainn St. John, baile beag ar ar tugadh Aucpaque. Lonnaigh Acadaigh san áit freisin sna 1730idí ach chuir na Briotanaigh a sráidbhaile le tine sa bhliain 1762. Chuir Dílseoirí fúthu sa bhliain 1783 agus iad ar teitheadh ón Réabhlóid Mheiriceánach. Fuair cuid acu bás mar bhí geimhreadh na bliana úd thar a bheith fuar. Rinneadh cathair den bhaile sa bhliain 1785 leis an ainm Fredericton.

## Teangacha

*75.6% Béarla amháin
*23.6% Dátheangach (Fraincis agus Béarla)
*0.5% Fraincis amháin

## Nasc Seachtrach
* Suíomh Chathair Fredericton

Catagóir:Ceanada
Catagóir:New Brunswick
Catagóir:Cathracha Cheanada
Cille Mhìcheil

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Áir a Deas í **Cille Mhìcheil**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Deas
Cille Bhrìghde, Na Pùballan

Is baile suite i gComhairle Chrìochan na h-Alba é **Cille Bhríghde**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Chrìochan na h-Alba
Na Pùballan (baile)

Is baile suite i gComhairle Chrìochan na h-Alba é **na Pùballan**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Chrìochan na h-Alba
An Sruthan Fuar

Is baile suite i gComhairle Chrìochan na h-Alba é **an Sruthan Fuar**.

## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Chrìochan na h-Alba
Cille Bhrìghde an Ear

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é **Cille Bhrìghde an Ear**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas
Whitehorse, Yukon

Príomhchathair Yukon, Ceanada, agus an chathair is mó sa chríoch is ea **Whitehorse**. Tá an chathair suite ar bhruacha na hAbhann Yukon, ar chiliméadar 1476 ar Mhórbhealach Alasca. Fuair Whitehorse a ainm ó na heasa a bhíodh san abhainn chéanna sular bádh iad i ndiaidh an abhainn a dhambadh sa bhliain 1958. Cheaptaí go raibh cuma mhoing chapaill ar na huiscí bána. Bíonn an aeráid níos séimhe i gcomparáid le pobail eile i gciantuaisceart Cheanada mar gheall ar shuíomh na cathrach i ngleann na habhann. Bíonn na laethanta gearr sa gheimhreadh agus bíonn solas ann suas le 20 uaire a chloig sa lá sa samhradh. Fuair daonáireamh na bliana 2011 23,276 duine ina gcónaí in Whitehorse.
mion|Seantithe agus clárscátálaí in Whitehorse

Catagóir:Cathracha Cheanada
Páirtí an Réasúin

Páirtí polaitíochta Gearmánach is ea **Páirtí an Réasúin** (An Ghearmáinis:Partei der Vernunft). Tá breis is ~1000 ball ann. Is é Oliver Janich ceannaire an pháirtí.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Gearmáine
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 2009
Radio Studio 54 Network

Is é **Radio Studio 54 Network** stáisiún raidió i Locri in Iodáil.

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin Radio Studio 54 Network, ónar féidir éisteacht leis an stáisiún
* faoi bhunú an stáisiún

Catagóir:Stáisiúin raidió in Iodáil
Bràigh Mhàrr

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é **Bràigh Mhàrr** (nó **Baile Chaisteil**).

## Naisc sheachtracha

* Bráighean Mhárr 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Cogadh agus Síocháin

clé|mion|stampa poist, 1956
Is leabhar é ***Cogadh is Síocháin*** (Rúisis Réamhchaighdeánaithe: *Война и миръ*, *Voyna i mir*) a scríobh Leo Tolstoy. Rinne Sergei Prokofiev ceoldráma as, agus bhí Audrey Hepburn mar phríomhaisteoir sa scannán.

Glactar leis go mbaineann an t-údar leas as an gcarachtar Napoléon lena fhealsúnacht féin a chur in iúl, más léiriú ar na impire féin é freisin.

## Leabhar
[clé|mion|[Cath Austerlitz|Austerlitz inniu]]"Mháirseáil na Rúisigh ar feadh dhá mhí le bheith gualainn le gualainn leis na hOstairigh. Dhá scór mhíle Rúisigh lán mustair is gairdis ach bróga briste futha i ndiaidh an aistir. Bhris Napoléon, lena 150 000 fear, ar na hOstairigh agus na Rúisigh fós ar gcúl. Ghabh sé Vín le cleas chogaidh is theith an tArdDhiúc is a rítheaghlach roimhe. Thug na Rúisigh, in éineacht leis na hOstairigh aghaidh ar Napaileoin arís taobh le Austerlitz. Ach briseadh orthu arís."  (*Cogadh agus Síocháin*, leabhar a trí, le Leo Tolstoy)
clé|mion|lámhscríbhinn Tolstoy

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalta
Stampa poist

[mion|upright|An Penny Black, an chéad stampa poist. Eisíodh sa [Ríocht Aontaithe é sa bhliain 1840, agus mar sin is é an chéad stampa poist dár úsáideadh in Éirinn.]]

Is éard is **stampa poist** ann ná blúire beag páipéir a cheannaítear agus a chuirtear ar chárta, litir nó pacáiste mar dhearbhú gur íocadh as an bpostas air. Go hiondúil, déantar stampaí as páipéar speisialta a mbíonn ainm na tíre agus luach éigin ar thaobh amháin agus guma greamaitheach ar an taobh eile. Ceannaítear iad ó sheirbhísí poist nó óna ngníomhairí, agus úsáidtear iad le híoc as costais iompar an phoist nó seirbhísí eile mar árachas agus clárú. Sir Rowland Hill a cheap an córas poist ina mbaintear úsáid as stampaí.

thumb|Stampa poist:<br /> 1. Íomhá<br /> 2. Pollta<br /> 3. Ainmluach<br /> 4. Tír|252x252px

Catagóir:Seirbhísí poist
Catagóir:Stampaí poist
Kamloops

Cathair i ndeisceart na Colóime Briotanaí, Ceanada is ea **Kamloops**. Tá an baile i ngleann na hAbhann Thompson, 370 ciliméadar thoir-thuaidh ó Vancouver, agus é suite ar Mhórbhealach Cheanada. Fuair daonáireamh na bliana 2006 80,376 duine ina gcónaí in Kamloops.

## Suíomh
Tá Kamloops san áit a dtagann dhá chraobh na hAbhann Thompson le chéile, mar atá an Abhainn Thompson Thuaidh agus an Abhainn Thompson Theas. Tá Loch Kamloops ar an taobh thiar den chathair. Bíonn an aeráid séimh i gceantar Kamloops. Faigheann an chathair 2,500 uair de sholas gréine sa bhliain agus gan ach beagán báistí (330 ml sa mhí). Ní bhíonn mórán laethanta seaca ann. Fásann cachtais agus an scuab sáiste ann.

## Stair
Bunaíodh Kamloops agus na hEorpaigh ag taiscéaladh iarthar Cheanada san 19ú haois. Éireannach darbh ainm John O’Connor an chéad duine le dul chun cónaí san áit. Tháinig daoine eile, Béarlóirí agus a líonta tí sa chuid ba mhó, ina dhiaidh, agus de réir a chéile d’fhás pobal ann. Díorthaíodh an t-ainm *Kamloops* ó "Tk'əmlúps", focal sa teanga Indiach Shuswup a chiallaíonn 'teacht le chéile na n-uiscí'. Tá caomhnú Shuswup ar chríoch thuaidh na cathrach, agus labhraítear Shuswup sa cheantar i gcónaí.
 
mion|Kamloops cois Thompson, 1887. Tá galbhád agus Iarnród an Canadian Central Pacific le feiceáil i réamhionad an ghrianghraif.

## Comhchathracha
* Uji, An tSeapáin 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Kamloops 

Catagóir:Bailte agus cathracha sa Cholóim Bhriotanach
Dail Beithich

Is baile suite i gComhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh é **Dail Beithich**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Achadh nan Càrn

Baile beag tuaithe in aice le Cille Chuithbeirt ar ard iardheisceart na hAlban is ea **Achadh nan Càrn** (nó **Achadh a' Chàirn**). Tá sé suite ag 18m os cionn leibhéal na farraige, ,i gcroílár réigiún Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt roImh 1975), idir Dhùn Droighnein agus Palnackie, ag inbhear na haillte Achadh nan Càrn, áit a sreabhann sé go Bhàgh Achadh nan Càrn, san Linne Shalmhaigh. Tá sé 33km ó Dhùn Phris, 113km ó Ghlaschú, 74km ón t-Sròn Reamhar agus 131km ó Dhún Éideann, príomhchathair na tíre. Níl ach 425 duine ina gcónaí sa bhaile agus is é an Béarla an chéad teanga ag formhór mhuintir na háite, cé go raibh an Ghaeilge fós beo roimh 1700. Tá geilleagar an bhaile ag brath go mór ar thalmhaíocht agus ar thurasóireacht.
## Stair
Tá fothracha sa cheantar seo ón gClochaois, ach tá an chéad taifead scríofa ar Achadh nan Càrn le fáil ó 1305 i gcairt de chuid Éadbhard I Shasana ina bhfuil ‘*Aghencarne*’ liostaithe i measc na dtailte ar leo ab Mhainistir Dhùn Droighnein, nuair a tháinig an t-ainm Achadh Carna le feiceáil mar bhábhún a bhain le mainistir Dhún Droighnín. Níor fhás an baile go dtí gur tógadh muileann plúir sa cheantar ag tús an 17ú hAois. Bunaíodh eaglais anseo sa bhliain 1856. Bhí smuigleáil an-choitianta sa dara leath den 17ú hAois agus is é an *Smugglers' Inn* an t-ainm atá ar theach tábhairnee an bhaile go dtí an lá atá inniu ann. Bhí coigealacha ar an mbaile ar feadh míonna fada i 1695. Fear darbh ainm Andrew Mackay ab ea príomh-íobairt na muice.tháinig forbairt ar bhaile go dtí gur tógadh muileann plúir sa cheantar ag tús an 17ú hAois. Bunaíodh séipéal anseo sa bhliain 1856.[5] Bhí smuigleáil an-choitianta sa dara leath den 17ú hAois agus tugtar an Smugglers’ Inn ar theach tábhairne an bhaile fós.[6] Bhí an baile céasta ag hcoigealacha ar feadh míonna fada sa bhliain 1695. Fear darbh ainm Andrew Mackay ab ea príomh-íospartach na taibhse.
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Catagóir:Sráidbhailte i nDhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Ardeaglais Concepción, an tSile

Is ardeaglais Chaitliceach suite in Concepción na Sile í **Ardeaglais Concepción** (*Catedral de la Santísima Concepción*). Tógadh í sna blianta 1940–1950 ar shuíomh ardeaglais níos sine a ndearnadh damáiste dó i gcrith talún sa bhliain 1939.

## Íomhánna

Íomhá:Ex Catedral de Concepción.jpg|
Íomhá:Destrucción Ex Catedral de Concepción.jpg|
Íomhá:Interior de la Catedral de la Santísima Concepción.jpg|


## Naisc sheachtracha

*   (Spáinnis)
*  - gcatholic.com (Béarla)

Catagóir:An tSile
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Eaglaisí
Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012

mion|275px|dheis|Clog Chluichí Oilimpeacha 2012 i gCearnóg Trafalgar, Londain, 2012. Thaispeáin sé cé mhéad laethanta, uaireanta, nóiméid agus soicind a bhí fágtha roimh thús na gcluichí.
Tionóladh **Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012** nó **Cluichí an Tríochadú Oilimpiaid** i Londain, sa Ríocht Aontaithe, ó 27 Iúil go 12 Lúnasa 2012. Ba é seo an chéad uair a bhí na cluichí ar siúl trí huaire in aon chathair amháin mar tionóladh i Londain iad dhá uair roimhe, sna blianta 1908 agus 1948.

Chuír 204 coiste Oilimpeach náisiúnta lúthchleasaithe chuig cluichí Londan, an líon coistí céanna agus a bhí páirteach i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2008, i mBéising. Díscaoileadh Coiste Oilimpeach Aintillí na hÍsiltíre ó shin ach ghlac coiste Bhrúiné páirt sna cluichí an uair seo. Níl coiste Oilimpeach ag an tSúdáin Theas go fóill. Bhí trí lúthchleasaí as oileáin Aintillí na hÍsiltíre agus duine amháin as an tSúdáin Theas páirteach i Londain, mar sin féin, agus iad ag glacadh páirte faoi bhratach an Choiste Oilimpigh Idirnáisiúnta. 

Bhí breis agus 10,000 lúthchleasaí páirteach sna cluichí. Ba í Foireann na Breataine Móire an fhoireann bhaile agus an fhoireann is mó, agus 541 lúthchleasaí ar an bhfoireann céanna. Is í an t-aon fhoireann a raibh na baill páirteach i ngach ceann de na 26 spórt Oilimpeach. "An Bhreatain Mhór" a roghnaíodh, seachas "an Ríocht Aontaithe", cé go raibh daoine as Tuaisceart Éireann, Oileán Mhanann, Geirsí agus coilíneachtaí thar lear ar an bhfoireann. Ag na Stáit Aontaithe an dara foireann ba mó agus 530 lúthchleasaí uirthi.

Bhí 66 duine ar Fhoireann Phoblacht na hÉireann agus iad ag iomaíocht i 14 spórt. Fuair baill na foirne 5 bhonn i Londain: Fuair Katie Taylor bonn óir i gcomórtas dornálaíochta na mban, agus fuair John Joe Nevin bonn airgid in dornálaíocht na bhfear. Fuarthas 3 bhonn umha chomh maith: dhá cheann ar son dornálaíochta agus ceann amháin ar son eachaíochta.

## Naisc Sheachtracha
* Londain 2012 ag suíomh an Choiste Oilimpigh
* Suíomh Londan i gcomhar chluichí 2012

mion|575px|lár|An Pháirc Oilimpeach i Londain

## Tagairtí

*
2012
2012
Catagóir:Spórt i 2012
Catagóir:Londain
Catagóir:Ríocht Aontaithe
Oliver Janich

Is polaiteoir agus iriseoir Gearmánach é **Oliver Janich** (rugadh i München é ar an 3 Eanáir 1973). Is ball den Partei der Vernunft (Páirtí an Réasúin) é.

## Saothair
* *Money-Management. Rationalität und Anwendung des Fixed-fractional-Ansatzes.* TM-Börsenverlag, Rosenheim 1996, ISBN 3-930851-10-5
* *Das Kapitalismus-Komplott. Die geheimen Zirkel der Macht und ihre Methoden.* FinanzBuch-Verlag, München 2010, ISBN 978-3-89879-577-7
* *Die Vereinigte Staaten von Europa. Geheimdokumente enthüllen: Die dunklen Pläne der Elite.* FinanzBuch-Verlag, München 2013, ISBN 978-3-89879-820-4

## Naisc sheachtracha
* oliverjanich.de 

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na Gearmáine
Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Gearmánacha
Catagóir:Iriseoirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Maol Chinn Tíre

Réigiún carraigeach is ea **Maol Chinn Tíre** in gCinn Tíre, Earra-Ghàidheal agus Bòd.

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Bealach an t-Suidhe

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Bealach an t-Suidhe**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Claonaig

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd í **Claonaig**. Port mara ar son na mbád farantóireachta atá inti. Bíonn báid fharantóireachta de chuid Caledonian Mac an Bhriuthainn ag imeacht as Claonaig go Loch Raonasa in Arainn. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Hande Yener

Is pop-cheoltóir Turcach í **Hande Yener**, a rugadh faoin ainm **Makbule Hande Özyener** ar 12 Eanáir, 1973.

## Dioscliosta
### Albaim
* 2000: *Senden İbaret*
* 2001: *Extra*
* 2002: *Sen Yoluna... Ben Yoluma*
* 2004: *Aşk Kadın Ruhundan Anlamıyor*
* 2006: *Apayrı*
* 2006: *Hande Maxi*
* 2007: *Nasıl Delirdim?*
* 2008: *Hipnoz*
* 2009: *Hayrola?*
* 2010: *Hande'ye Neler Oluyor?*
* 2010: *Hande'yle Yaz Bitmez*
* 2011: *Teşekkürler*
* 2012: *Kraliçe* (Banríon)
* 2014: *Mükemmel* (Go hiontach)

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí
An Tairbeart, Earra-Ghàidheal

Is baile stairiúil é **an Tairbeart**, agus é suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain. Tá 1,338 duine ina gcónaí ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Taigh an Lòin

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é **Taigh an Lòin** (Béarla: *Tayinloan*).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Joan London (údar Astrálach)

Údar Astrálach is ea **Joan Elizabeth London**. Rugadh í ar an 24 Iúil 1948 i bPerth san Astráil Thiar. Tá gearrscéalta, úrscéalta agus scripteanna scannáin scríofa aici. 

Bhain sí céim amach in Ollscoil na hAstráile Thiar, áit ar ndearna sí staidéar ar Fhraincis agus ar Bhéarla. Díoltóir leabhar í agus mhúineadh sí Béarla mar theanga iasachta. Tá sí ina cónaí in Fremantle.

Tá dhá bhailiúchán de ghearrscéalta curtha amach aici, *Sister Ships* agus *Letter to Constantine*. Ghnóthaigh an chéad cheann *The Age Book of the Year* (1986), agus ghnóthaigh an dara ceann an *[[Steele Rudd]] Award* agus an *West Australian Premier's Award for Fiction* (1994 araon), sular nascadh le chéile faoin teideal *The New Dark Age* iad. 

D'fhoilsigh sí dhá úrscéal, *Gilgamesh* and *The Good Parents*. Moltar a prós as a chaolchúis agus a ghreantacht, agus dúradh faoi *The Good Parents* gurbh úrscéal álainn smaointe agus mothúchán é. Taispeántar sruthanna gan srian sa saol agus na gluaiseachtaí móra intleachtúla a théann i bhfeidhm ar shaol an duine. Tá críonnacht ann, ach aithnítear go bhfuil diamhair na cluana gan fuascailt fós.

## Duaiseanna agus ainmniúcháin

* 2009: New South Wales Premier's Literary Awards: Christina Stead Prize for Fiction - *The Good Parents*.
* 2003: Tasmania Pacific Rim Region Prize: *Gilgamesh* ar an ngearrliosta.
* 2002: The Age Book of the Year Fiction Award do *Gilgamesh*
* 2002: Miles Franklin Award: *Gilgamesh* ar an ngearrliosta.
* 2002: New South Wales Premier's Literary Awards: *Gilgamesh* ar an ngearrliosta.
* 1994: Steele Rudd Award: *Letter to Constantine*.
* 1994: Western Australian Premier's Book Awards: *Letter to Constantine*.
* 1986: The Age Book of the Year Book of the Year and Fiction Award: *Sister Ships*.
* 1986: Western Australia Week Literary Award: *Sister Ships*.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Joan London ag Random House Australia
* Agallamh le Ramona Koval ar an Book Show, Radio National (Australian Broadcasting Corporation) 

## Féach freisin
* Wilde, W., Hooton, J. & Andrews, B (1994). *The Oxford Companion of Australian Literature* 2nd ed. South Melbourne, Oxford University Press

London, Joan
Àird Fheàrna

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain, é **Àird Fheàrna**. Tá sé suite ar chósta thiar na tíre. Tá 400 éigin duine ina gcónaí sa bhaile go lánaimseartha, agus níos mó ná sin sa samhradh. Tá lárionad luamh ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Àird Laoigh

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Àird Laoigh**.
Tá an baile suite ag ceann Loch Laomainn ar mhótarbhealach an A82 idir A' Chrìon-Làraich agus Glaschú.
Téann Slighe na Gàidhealtachd an Iar, bealach fada idir Glaschú agus An Gearasdan, tríd an mbaile, agus is áit thábhachtach é do choisithe chun an oíche a chaitheamh ann. Tá stáisiún traenach aige, Stáisiún Àird Laoigh.
Ritheann Bóthar na hArdchríche Thiar, bóthar astro idir Glaschú agus an Ghraonlainn, tríd an mbaile, agus is áit thábhachtach é do choisithe an oíche a chaitheamh ann. Tá stáisiún traenach aige, Stèisean Àird Laoigh.
## Stair
Tá Àird Laoigh suite ar theorainn na sean-ríochtaí Bhriotanacha Srath Chluaidh, Gaeil Dhál Riada agus na Cruithnigh, mar a léiríonn Clach a' Bhreatunnaich agus logainmneacha áitiúla eile a thugann le fios go bhfuil teorainn ann. Deirtear gur troideadh cath sa cheantar seo idir na Breatanaigh agus na Scoit sa bhliain 717.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An Apainn

Tá **An Apainn** ina ceantar iargúlta (*sgìre iomallach*) suite i nGaeltacht na hAlban.
Tá sí suite taobh thiar ar An Linne Dhubh, ó dheas ar Loch Creurann, soir ar Latharna agus ó thuaidh ar Loch Liobhann. Tá an chuid is mó di suite in Earra-Ghàidheal, ach tá cuid acu beag, agus tá giota beag faoi Chomhairle na Gàidhealtachd

Tharla Murt na h-Apainn anseo ar an 14 Bealtaine 1752.

## Bailte is mó
Is iad na bailte is mó tá ann ná Baile a'Challois, An Dùrar, Port na Croise, an Apainn agus Port na hApann
## Beanna is mó
* Beinn a' Bheithir - 1025m (3362 troigh)
* Creag Ghorm - 723m (2372 troigh)
* Fraochaidh - 879m (2883 troigh)
* Meall Bàn - 655m (2148 troigh)
* Beinn Mhic na Céisich - 638m (2093 troigh)
## Naisc sheachtracha
* BBC Naidheachdan 2016-12-09: Connspaid mu chuaraidh an Earra Ghàidheal (Conspóid faoi chairéil Earra-Ghàidheal) *(tuairisc físe 2:17)*

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An Áird Uaine

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **an Áird Uaine**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Berkshire

Is contae i Sasana é **Berkshire** atá suite in oirthear na tíre. 

## Bailte

* Ascot
* Bracknell
* Crowthorne
* Earley, Eton
* Lambourn
* Maidenhead
* Reading
* Sandhurst, Slough
* Thatcham
* Wokingham, Woodley, Windsor

## Cultúr

* Abhainn na Tamaise
* Basildon Park
* Caisleán Windsor, Caisleán Highclere
* Ráschúrsa Ascot
* Madejski Stadium

Catagóir:Contaetha i Sasana
Catagóir:Sasana
Catagóir:Berkshire
An t-Arar

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **An t-Arar** (tugtar **An t-Àrchar** agus **An Tairbeart Iar** air freisin).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Meadarloch

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Meadarloch**.

## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Dail Abhaich

Is sráidbhaile é **Dail Abhaich**, suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain.
Tá Dail Abhaich ar bhruach thiar Loch Obha agus tá daonra de thart ar 70 aige. Tá sé 50 km ón bpríomhbhaile agus calafort an Òbain, ceangailte le sráidbhailte Chill Chrèanain agus Taigh an Uillt.
## Stair
Is de bhunadh na Gaeilge an logainm "Dail Abhaich", agus ciallaíonn sé "móinéir na bhfianna ". D'fhorbair an Coimisiún Foraoiseachta an sráidbhaile ón 18ú haois ina fhoirm reatha sa bhliain 1952, chun oibríochtaí adhmaid a éascú san fhoraois Inbhir Lìbheir máguaird. Bhí dlúthshaothair i gceist anseo agus úsáideadh capaill chun adhmad a bhaint as an bhforaois; is féidir léargas a fháil ar an stair seo trí chuairt a thabhairt ar na "sean-stáblaí" ina bhfuil ábhar ón am seo. Sa lá atá inniu ann, tuilleann roinnt daoine a gcuid beatha go díreach ó fhoraoiseacht.
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd