open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saguenay, Québec

Cathair in oirthear chúige Québec, i gCeanada is ea **Saguenay**. Tá an chathair suite ar an Abhainn Saguenay, isteach is amach le 200 ciliméadar (120 míle slí) ó thuaidh ó Chathair Québec. Bunaíodh Saguenay ar 18 Feabhra 2002 nuair a cuireadh cathracha Chicoutimi, Jonquière, La Baie et Laterrière le chéile.

Tá 143,692 duine ina gcónaí i Saguenay. Tá an Fhraincis ó dhúchas ag 98.1% den daonra, Béarla ag 0.9%. Is Caitlicigh iad tromlach na ndaoine (96.1%). Is é Jean Tremblay méara na cathrach. Méara ar Chicoutimi a bhí ann sular cuireadh cathair Saguenay le chéile. 

Tá cuid mhór den gheilleagar bunaithe ar shaothrú acmhainní nádúrtha, go mór mór páipéar (ag an gcomhlacht Abitibi-Consolidated) agus alúmanam (Alcan). Tá roinnt stáisiúin chumhachta ann a bhaineann féidhm as an gcumhacht uisce sa cheantar. Is é Saguenay an chathair is faide ó thuaidh in oirthuaisceart Mheiriceá Thuaidh agus, go deimhin, stadann an bóthar chun an tuaiscirt giota beag taobh ó thuaidh ón gcathair féin. 

## Naisc sheachtracha
*  Ville de Saguenay 
* Suíomh oifigiúil Saguenay i mBéarla (teoranta) 

Catagóir:Cathracha Cheanada
Rutarfoirdiam

Is é an rutarfoirdiam dúil cheimiceach uimhir a 104, agus is é **Rf** an giorrúchán ceimiceach a sheasann dó. Fuair sé a ainm i ndiaidh an fhisiceora Shasanaigh Ernest Rutherford, "athair na fisice núicléiche" mar a thugtar air. Dúil radaighníomhach amach is amach é an rutarfoirdiam, nó tá an t-iseatóp is cobhsaí dá bhfuil aige,267Rf, gan ach 1.3 uair an chloig ar leathré. Ní féidir mórán a fháil amach faoi airíonna ceimiceacha an rutarfoirdiam mar sin, ach tugann na turgnaimh cheimiceacha le fios go bhfuil sé cosúil leis an haifniam ó thaobh na gcomhdhúl de. 

Chomh radaighníomhach is atá an rutarfoirdiam is léir nach bhfuil teacht ar bith air sa dúlra. D'éirigh leis na fisiceoirí Sóivéadacha in Institiúid Aontaithe an Taighde Núicléach (in Dubno) sna 1960idí adaimh aonair a chruthú, agus faoin am chéanna bhí na Meiriceánaigh ábalta an t-éacht céanna a chur i gcrích i saotharlann Berkeley, California. Bhí na Sóivéadaigh agus na Meiriceánaigh easaontach faoi ainm ceart na dúile go dtí an bhliain 1997, nuair a shocraigh Cumann Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí (IUPAC) tús áite a thabhairt do na Meiriceánaigh. Is é an t-ainm a bhí á mholadh ag na Rúisigh ná *cuirtseatóiviam*, agus é bunaithe ar ainm Igor Kurchatov, a bhí i gceannas ar thionscadal na n-arm núicléach san Aontas Sóivéadach agus a fuair bás sa bhliain 1960.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Miotail thrasdultacha
Catagóir:Dúile sintéiseacha
Catagóir:Rutarfoirdiam
Port Moresby

Príomhchathair agus lonnaíocht is mó i Nua-Ghuine Phapua is ea **Port Moresby** (fuaimniú: /ˌpɔərt ˈmɔərzbi/), nó **Pot Mosbi** i dTok Pisin.

## Aeráid

## Tagairtí

Catagóir:Nua-Ghuine Phapua
Tāmaki Makaurau

Cathair mhór mheitreapholaiteach ar Oileán Thuaidh Aotearoa is ea **Tāmaki Makaurau** . Tá daonra uirbeach de thart ar 1,478,800 ann (Meitheamh 2023).Tá sí suite san mór-Réigiún Tāmaki Makaurau, an limistéar atá á rialú ag Te Kaunihera o Tāmaki Makaurau (Béarla: *Auckland Council*), a chuimsíonn ceantair thuaithe imeallacha agus mhurascaill Tīkapa Moana (Béarla:*Hauraki Gulf*),
agus a bhfuil daonra iomlán de 1,739,300 ann ó mhí an Mheithimh 2023. Is í an chathair is mó daonra sa tír agus an cúigiú cathair is mó san Aigéine.

## Aeráid

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha agus Bailte in Aotearoa
Seaboirgiam

Is é an **seaboirgiam** dúil uimhir a 106 i dtábla peiriadach na ndúl. Is í an tsiombail cheimiceach a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná **Sg**.
Is dúil shintéiseach é, agus is í an leathré atá ag an iseatóp is cobhsaí atá aige ná 1.9 nóiméad, is é sin, 271Sg. Déanann maisuimhir an iseatóip seo gnó an mheáchain adamhaigh don tseaboirgiam, nó ní féidir meáchan adamhach i gciall cheart an fhocail a shainiú dó, ós rud é nach bhfuil an dúil ar fáil go nádúrtha sa dúlra. Maidir leis na saintréithe ceimiceacha, tá an seaboirgiam suite taobh thíos den tungstan i dtábla peiriadach na ndúl, agus tugann turgnaimh agus tuairimíocht araon le fios go bhfuil iompraíocht cheimiceach an tseaboirgiam cosúil leis an tungstan. Tá sé thar a bheith deacair áfach turgnaimh a dhéanamh leis an dúil seo chomh radaighníomhach is atá sí.

Bhí sé ina chnámh spairne idir na Meiriceánaigh agus na Sóivéadaigh araon ar feadh i bhfad, cé acu an dream ba thúisce a rinne fionnachtain na dúile seo, agus dá réir sin bhí ainmniú na dúile ag dul chun leadráin. Sa bhliain 1994 áfach bhí Aontas Idirnáisiúnta na gCeimiceoirí (IUPAC) sásta *seaboirgiam* a bhaisteadh ar dhúil a 107. Fuair an dúil a hainm ó Ghlenn Seaborg, fisiceoir Meiriceánach a ghlac páirt ina fionnachtain in Ollscoil California,

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Miotail thrasdultacha
Catagóir:Dúile sintéiseacha
Catagóir:Seaboirgiam
Catagóir:Glenn T. Seaborg
Mais chriticiúil (rothaíocht)

[thumb|200px|Mais chriticiúil i b[Prág, 22 Meán Fómhair 2007.]]
Is éard is **Mais Chriticiúil** ann ná imeacht rothaíochta a cuirtear ar siúl de ghnáth ar an Aoine dheireanach de gach mí i níos mó ná 300 cathair ar fud an domhain. Bunaíodh í ar dtús sa bhliain 1992 i San Francisco. Ní bhíonn cuspóir an imeachta curtha ar bhonn go foirmiúil de ghnáth, thar an gníomh díreach 'teacht le chéile' ag suíomh agus am áirithe agus taisteal mar ghrúpa trí shráideanna cathrach nó baile ar rothair. Bíonn grúpa gníomhaíoch bainteach le roinnt imeachtaí móra mar atá i mBúdaipeist, an Ungáir, a n-eagraíonn na turais agus a bpléann mianta agus fadhbanna na rothaithe leis an chomhairle chathrach.

Catagóir:Imeachtaí athfhillteacha a bunaíodh i 1992
Catagóir:Cultúr DFÉ
Catagóir:Comhshaolachas
Catagóir:Stair na rothaíochta
Catagóir:Agóidí
Catagóir:Iompar Inbhuanaithe
Catagóir:Rothaíocht
Mais chriticiúil (sochdhinimic)

Is éard is **mais chriticiúil** ann ná téarma sochdhinimiciúil a rianaíonn go bhfuil go leor móimintim
i gcóras sóisialta ionas gur féidir leis an móiminteam sin a bheith féin-inbhuanaithe agus cruthaítear a thuilleadh fáis. D'fhéadfadh fachtóirí sóisialta tionchar a imirt ar an mhais chriticiúil, a leithéid agus an méid, an idirghaolmhaireacht agus leibhéal na cumarsáide i sochaí nó ceann dá fhochultúir.

Catagóir:Gluaisne
Catagóir:Córais Shóisialta
Catagóir:Socheolaíocht
Catagóir:Teoiric na gcóras
Mais chriticiúil (innealtóireacht bogearraí)

Is éard is **mais chriticiúil** ann san innealtóireacht bogearraí ná téarma a úsáidtear le cur síos a dhéanamh ar chéim i saolré bogearraí: nuair a fhásann an cód foinseach rómhór lena bhainistiú go héifeachtach gan athscríobh iomlán. Ag chéim na Maise Criticiúla, is é an toradh a bhíonn ar fhabht a dheisiú ná fabht amháin nó níos mó a thionscain.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ailtireacht bhogearraí
Bás teanga

Sa teangeolaíocht is éard is **bás teanga** (freisin **díobhadh teanga** nó **múchadh teanga**) ann ná próiseas a théann i bhfeidhm i bpobal urlabhra ina laghdaítear leibhéal inniúlachta teanga na gcainteoirí go dtí sa deireadh go mbíonn mar thoradh air nach bhfuil cainteoirí dúchais fágtha agus / nó líofa. Is féidir le bás teanga dul i bhfeidhm ar leagan cainte pearsanta, lena n-áirítear canúintí agus teangacha.

Níor chóir bás teanga a mheascadh le creimeadh teanga (ar a dtugtar freisin caillteanas teanga) a chuireann síos ar chaillteanas na hinniúlachta teanga ag leibhéal an duine aonair. 

## Cineálacha báis teanga

Is féidir bás teanga a bheith léirithe i gceann amháin de na slite seo a leanas:

* bás teanga a theacht de réir a chéile.
* bás teanga a theacht ó bhun go barr : nuair a thosaíonn athrú ar theanga ag leibhéal íseal, mar shampla 'ar leic na tine'.
* bás teanga a theacht ó bharr-go-bun: nuair a thosaíonn athrú ar theanga ag leibhéal ard, mar shampla 'an rialtas'.
* bás radacach teanga. 
* teangamharú; (An Fhraincis:*Linguicide*) nuair a thosaíonn teanga ag fáil bháis go tobann, m.sh. bás teanga de bharr an chinedhíothaithe)

Catagóir:Sochtheangeolaíocht
Catagóir:Sochtheangeolaíocht
Rochester, Nua-Eabhrac

Cathair i gContae Monroe, in iarthuaisceart Stát Nua-Eabhrac, i SAM, taobh ó dheas ó Loch Ontario is ea **Rochester**. Príomhbhaile Chontae Monroe atá ann. 

De réir an daonáirimh sa bhliain 2010, bhí 210,565 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 1,054,322 duine i mórcheantar na cathrach, ceantar a chuimsíonn freisin contaetha Genesee, Livingston, Ontario, Orleans agus Wayne (san iomlán nó i bpáirt). 

“Lárionad Domhanda na nÍomhánna” an leasainm a thugtar an an gcathair ar siocair go bhfuil na comhlachtaí Kodak agus Xerox ann. Tá Bausch & Lomb lonnaithe i Rochester chomh maith. Déantar a lán taighde sa chathair ag na comhlachtaí seo, agus tá clú ar Ollscoil Rochester agus ar an Rochester Techonological Institute as a gcuid cláracha taighde teicneolaíochta, leighis agus eolaíochta.

## Stair
Na hIroquois a bhí ina gcónaí sa cheantar chomh fada siar agus a théann an taifead staire scríofa. Chaill ceithre threibh de chuid Chónaidhm na nIroquois seilbh ar na tailte sa chuid sin de Stát Nua-Eabhrac i ndiaidh don chuid ba mhó díobh seo troid ar son na Sasanach le linn Chogadh Réabhlódeach Mheiriceá (1776–1983). 

Ar 8 Samhain 1803, cheannaigh an Coirnéal Nathaniel Rochester agus beirt eile 100 acra timpeall ar thrí eas san Abhainn Genesee a bheadh úsáideach mar fhoinse cumhachta. Cúig dhuine déag a lonnaigh san áit i dtús báire. 

Sa bhliain 1825, osclaíodh an Chanáil Erie, rud a cheangail feirmeoirí an Mheániarthair le calafort Nua-Eabhrac. Chuaigh an chanáil tríd an chathair agus tháinig fás ar Rochesterville (mar a thugtaí ar an mbaile san am úd) dá réir sin. 

Faoin bhliain 1834, bhí 9,200 duine ina gcónaí ann. Nuair a tháinig na hiarnróid isteach blianta gairide ina dhiaidh sin, áfach, cuireadh an chanáil ó dheas ón bhaile.mion|350px|clé|Rochester ón aer, 2007

Tharraing suíomh agus tionscal an bhaile mhóir na mílte imirceach. Orthu siúd bhí beirt ón Ghearmáin, John Jacob Bausch agus Henry Lomb, a thosaigh ag obair le chéile i lár na 1850idí agus a chuir Bausch & Lomb ar bun faoin bhliain 1861. 

Duine de bhunús Stát Nua-Eabhrac a bhí i George Eastman, fiontraí gnó a chuir an comhlacht Eastman Kodak ar bun. 

Bhain tábhacht shóisialta agus pholaitiúil le Rochester chomh maith. Ba i Rochester a bhunaigh Frederick Douglass *The North Star*, nuachtán mór na ndaonfhuasclóirí, sa bhliain 1847. Ba as Rochester Susan B. Anthony, daonfhuasclóir agus feiminí luath. 

Ag deireadh an 19ú haois, chuir an t-ainrialaí agus sóisialach Emma Goldman fúithi sa chathair ar feadh chúpla bliain agus í ag obair ar son lucht oibrithe na gceardlann allais.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha móra i Nua-Eabhrac (stát)
Catagóir:Príomhbhailte na gContaetha sna Stáit Aontaithe
Braiteoir

Is éard atá i gceist le **braiteoir** ná uirlis a aithníonn comharthaí ón timpeallacht. Bíonn faisnéis á soláthar trí bhraiteoir nuair a tharlaíonn spreagadh faoi leith nó nuair a ghabhtar thar luach tairsí áirithe.

Catagóir:Braiteoireacht
Catagóir:Uirlisí eolaíochta
Catagóir:Uirlisi tomhais
Andrew Cuomo

Polaiteoir Meiriceánach agus gobharnóir Stát Nua-Eabhrac is ea **Andrew Mario Cuomo** (a rugadh ar 6 Eanáir 1957 in Queens, Nua-Eabhrac).  

clé|mion|1998
clé|mion|Bill Clinton, Kerry Kennedy Cuomo agus Andrew Cuomo, 2020

## Saol

Is é Andrew Cuomo an mac is sine ag Mario Cuomo (a rugadh sa bhliain 1932), a bhí ina ghobharnóir ar Stát Nua-Eabhrac freisin, agus ag Matilda Raffa. Tá deartháir, Chris, ag Andrew chomh maith le deirfiúr, Maria. D'fhreastail sé ar Archbishop Molloy High School (1975) agus bhain céimeanna amach ó Ollscoil Fordham (1979) agus ó Scoil Dlí Albany (1982). 

Ón bhliain 1991 go dtí an bhliain 2003 bhí Cuomo pósta le Kerry Kennedy, iníon le Robert Kennedy agus Ethel Kennedy. Fuair Cuomo agus Kennedy colscaradh. Tá triúr iníonacha acu: Mariah Matilda Kennedy Cuomo (a rugadh sa bhliain 1995), Cara Ethel Kennedy Cuomo (1995) agus Michaela Andrea Cuomo (1997).

Aturnae Ginearálta Stát Nua-Eabhrac a bhí in Andrew Cuomo idir na blianta 2006 agus 2010. Tá saineolas aige ar chúrsaí lóistín agus tithíochta, agus d’oibrigh sé i gcoinne an truaillithe pholaitiúil. D’oibrigh sé ar feadh roinnt blianta i rialtas an Uachtarán Bill Clinton mar rúnaí stáit ar son tithíochta. Tá sé mór le Bill Clinton go fóill. 

Toghadh Cuomo mar ghóbhanóir ar Stát Nua-Eabhrac sa bhliain 2010 i gcomharbas ar David Paterson, a bhí sa phost úd i ndiaidh d'Elliot Spitzer, an ghobharnóir roimhe sin, éirí as an phost mar gheall ar scannal faoi striapacha. Ba bhaill den Pháirtí Daonlathach iad Paterson agus Spitzer, mar i gcéanna le Andrew Cuomo.

### Scannal
Sa bhliain 2021, d'éirigh Cuomo as a ról mar ghobharnóir ar Nua-Eabhrac mar thoradh ar fhiosrúchán ag Ard-Aighne an Stáit sin a chruthaigh go raibh bunús le líomhaintí go mbíodh ciapadh agus bulaíocht ar bun aige ar mhná a bhíodh ag obair leis. Go drogallach a ghlac sé leis an mbreithiúnas ina aghaidh agus chuir sé cuid den mhilleán ar na hathruithe i ngnásanna iompair phoiblí le blianta anuas (Gluaiseacht MeToo).

## Féach freisin

* Gluaiseacht MeToo

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an Ghobharnóir Andrew M. Cuomo
* Beathaisnéis ag suíomh an National Governors Association

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na Stát Aontaithe
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá
Catagóir:Gobharnóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Scríbhneoirí as Cathair Nua-Eabhrac
Catagóir:Síónaigh
Angela Farrell

Is amhránaí Éireannach í **Angela Farrell** a rugadh i nDún na nGall sa bhliain 1952. Rinne sí ionadaíocht ar son na hÉireann i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1971 leis an amhrán *One Day Love*.

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Mainistir Leathrátha

Baile in Éirinn is ea **Mainistir Leathrátha** (). Tá an baile suite in iardheisceart na tíre i gContae an Longfoirt.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Longfoirt
Catagóir:Cistéirseach
Sandie Jones

B'amhránaí Éireannach í **Sandie Jones** a rugadh i gCromghlinn i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1951. Rinne sí ionadaíocht ar son na hÉireann i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse sa bhliain 1972 leis an amhrán *Ceol an ghrá*.

## Bás
Cailleadh í tar éis galar fada ar 19 Meán Fómhair 2019, agus í faoi chúram ospíse sna Stáit Aontaithe.

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Básanna in 2019
Angela's Ashes

Is leabhar leis an údar Éireannach Frank McCourt é ***Angela's Ashes*** (teideal an aistriúcháin Ghaeilge: *Luaithreach Angela: Cuimhní Óige*).  Foilsíodh an leabhar i 1996 agus ghnóthaigh sé an Duais Pulitzer san earnáil beathaisnéise. 

### Leabhar
Is é atá sa leabhar ná aistí beathaisnéise faoin saol a bhí ag an údar i rith a óige i Nua-Eabhrac, agus i Luimneach, chomh maith lena choimhlint le bochtanas agus fadhb ólacháin a athar agus faoi iarrachtaí a mháthar an teaghlach a choimeád beo.

Rinneadh an leabhar a aistriú go 26 theanga éagsúil.
clé|mion|Cuimhneachán i Luimneach

### Gaeilge
Rinne an scríbhneoir Pádraig Breathnach aistriúchán go Gaeilge den leabhar ‘Angela's Ashes’, 'Luaithreach Angela. Cuimhní Óige'. Dhá bhliain a thóg sé ar Phádraig Breathnach an leabhar a aistriú.

### McCourt
Inniu tá Músaem Frank McCourt lonnaithe i seanscoil Frank McCourt.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair Éireannacha
Catagóir:Aistriúcháin

Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Cuatro Torres Business Area

Ceithre thúr ard i bpáirc ghnó i Maidrid na Spáinne is ea **Cuatro Torres Business Area** (**CTBA**) nó Las Cuatro Torres sa ghnáthchaint, suite ar mhórshráid an Paseo de la Castellana i Maidrid]]. Tugadh Madrid Arena ar an ionad ar dtús mar bhí páirceanna imeartha an chlub sacair úd Real Madrid, ach athraíodh an t-ainm leath-Bhéarla ar mhaithe le híomhá níos 'idirnáisiúnta'. Tá ceithre thúr ilstóracha ann le hoifigí, óstán agus bialanna. Is iad seo na ceithre fhoirgneamh is airde sa Spáinn. Is iad ainmneacha na gceithre thúr ná Torre Caja Madrid, Torre PWC (mar a bhfuil an t-óstán 5 réalta Madrid Tower), an Torre Crystal agus Torre Espacio.

Catagóir:Ilstóraigh
Catagóir:Maidrid
Laitéis

thumb|250px|right|Laitéis á baint ó chrann.
Is éard is **laitéis** ann ná sú bainniúil plandaí áirithe (go mór mór an cineál a bhaintear as an gcrann rubair. Is éard atá sa rubar ná ábhar leaisteach a dhéantar as súlach an chrainn rubair. Is leacht de thiúis éagsúla é an laitéis. Dath bán a bhíonn ar an laitéis de ghnáth ach uaireanta bíonn sí trédhearcach nó daite, fiú. Is minic a bhíonn sí greamaitheach agus téachtann ar theacht i dteagmháil leis an aer di le hábhar leaisteach a sholáthar a úsáidtear i ndéantús rubair nádúrtha (an Hevea brasiliensis, mar shampla).

Catagóir:Plandaí
Cadfan ap Iago

Ba Rí Gwynedd é **Cadfan ap Iago** (c. 580 – c. 625) (lean a réimeas ó c. 616 go dtí c. 625). Is beag an méid atá ar eolas againn ar stair Ghwynedd ón tréimhse seo, agus níl mórán eolais againn faoi Chadfan agus a réimeas.

Faightear cibé eolas atá againn mar gheall ar an duine stairiúil ó a láithreas sna ginealaigh ríoga, as a bhronnadh do Naomh Beuno le haghaidh mainistreach ag Clynnog Fawr, agus as a leac uaighe inscríofa.

Ba mhac agus chomharba an Rí Iago ap Beli é Cadfan, agus tá sé liostaithe sna ginealaigh Harley agus i nginealaigh Choláiste Íosa, MS. 20.

Catagóir:Daoine a rugadh i 580
Catagóir:Básanna i 625
Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag
Catagóir:Ríthe Eorpacha
Catagóir:Stair na Breataine Bige
Ballapháipéar

thumb|260px|Páipéar balla ar chanbhás, lámhphéinteáilte, le '''' agus ornáidí rocócó (timpeall 1765)Is éard is **ballapháipéar** (nó **páipéar balla**) ann ná cineál ábhair a úsáidtear chun ballaí tithe, oifigí, agus foirgnimh eile a chlúdach agus a mhaisiú ar an taobh istigh. Is gné amháin den mhaisiúcháin istigh í. Díoltar i rollaí é de ghnáth agus cuirtear é ar bhalla ag baint úsáide as taos bhallapháipéir. Is féidir teacht ar bhallapháipéir gan phatrún (ionas gur féidir é a bheith péinteáilte), uigeach (mar shampla Anaglypta), nó le grafaicí patrúnaithe.

Féadfar go mbeidh ar áireamh sna teicnící printéireachta seo; priontáil dhromchla, fótaghrábháil rothlach, priontáil scáileáin síoda, clódóireacht rothlach, agus priontáil dhigiteach. Tá seacht bpatrún bunúsach, mar a thuairiscítear grúpaí ballapháipéir, gur féidir a úsáid chun plána infinideach a chlúdach. Bíonn gach patrúin bhallapháipéir bunaithe ar na ngrúpaí seo. Is féidir le patrún amháin a eisiúint i ndathmhodhanna éagsúla.

## Tagairtí

Catagóir:Clúdaigh bhalla
Catagóir:Órnáidí
Catagóir:Táirgí páipéir
Catagóir:Déanamh priontaí
Catagóir:Dearadh intí
Sherbrooke, Québec

Cathair i ndeisceart Chúige Québec, i gCeanada, is ea **Sherbrooke**. Tá sé suite san áit ina dtagann na haibhneacha Saint-François agus Magog le chéile sa limistéar riaracháin (Fraincis: région administrative) Estrie. Bhí 153,384 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2009, an séú cathair is mó i gCúige Québec. Tá timpeall agus 194,555 duine i mórcheantar Sherbrooke.
 
Is é Sherbrooke príomhionad an gheilleagair, na polaitíochta, cúrsaí cultúir agus institiúidí de gach aon chineál in Estrie, agus mar sin *Ríon na mBailecheantar Thoir* a thugtaí ar an gcathair timpeall casadh na 20ú haoise. (“Na Bailecheantair Thoir” an t-ainm a thugtaí ar an gcuid sin de Québec sular cumadh an t-ainm *Estrie* ón bhfocal Fraincise *est*, nó *oirthear*.) Déanann 40,000 mac léinn a gcuid staidéar ag Ollscoil Sherbrooke (Úniversité de Sherbrooke) gach bliain. Oibríonn 11,000 duine ag ranna éagsúla na hollscoile. Tá ollscoil níos lú ann freisin a fhreastalaíonn ar Bhéarlóirí, mar atá Bishop's University. Tá sléibhte agus locha i gceantar Sherbrooke agus tá páirc mhór sa chathair féin darb ainm Mont-Bellevue ina ndéantar sciáil le fána sa gheimhreadh.

Bunaíodh Sherbrooke sa bhliain 1793. Dílseoirí Meiriceánacha, agus iad ar an teitheadh ón gCogadh Réabhlóideach, a chéadchuir fúthu san áit. Orthu sin bhí feirmeoir ó Schenectady, Nua-Eabhrac darbh ainm Gilbert Hyatt, fear a chuir muileann plúir ar siúl. “Hyatt’s Mills” an t-ainm a bhí ar an sráidbhaile go dtí an bhliain 1818 nuair a athbhaisteadh é in onóir Ghobharnóir Ginearálta Cheanada, Sir John Sherbrooke, ar ócáid a fhillte go Sasana. Sa bhliain 2002, cuireadh Sherbrooke agus roinnt bailte beaga le chéile le hionad riaracháin amháin a dhéanamh díobh.

As Sherbrooke do Jean Charest, iar-phríomhaire Québec, agus Conrad Black, fear gnó agus údar.

## Nasc seachtrach
* Suíomh Idirlín oifigiúil Sherbrooke (Fr., Bé.) 

Catagóir:Cathracha Cheanada
Mata Hari

mion|235x235px|Fries Museum|clé
Rinceoir coimhthíoch agus cúirtéiseánach ba ea **Margaretha Geertruida "Grietje" Zelle**, nó **Mata Hari,** a céimainm (7 Lúnasa 1876, Leeuwarden - 15 Deireadh Fómhair 1917, Vincennes). Ba Freaslannach í. Cuireadh chun báis í i rith an Chéad Chogadh Domhanda nuair a cuireadh an spiaireacht ina leith, ach rinne an t-arm Francach éagóir uirthi, is cosúil.   clé|mion|Mata Hari, 1906  |177x177px

## Saol
clé|mion|264x264px|circa 1906Rugadh Mata Hari i Leeuwadren san Ísiltír. Agus i mbarr a réime di, bhí sí ina rinceoir anghrách inar ceadaíodh roinnt grianghraf beagáinín mínáireach. Chuir é seo gan amhras leis an íomhá de *femme fatale* a bhí aici. 

Bhí Mata Hari 5'10" ar airde agus tarraingteach san áireamh. De dheasca sin bhí sí faoi shúile na bhfear go minic. Dúradh gur mhór an caidreamh collaí a bhí aici le hoifigigh míleata agus lucht na huasaicme, chomh maith le polaiteoirí na tréimhse sin.  

## Spiaireacht agus bású
Cuireadh ina leith ag an *Deuxième Bureau na Fraince* go raibh sí ag spiaireacht ar son na nGearmánach. 
[clé|mion|177x177px|[15 Deireadh Fómhair|Deireadh Fómhair 1917]]
Dúirt sí nach raibh baint rómhór aici leis an spiaireacht. De réir cáipéisí oifigiúla na Gearmáine, tugadh an cód-uimhir H-21 uirthi. Tá an chuma ar an scéal gur spiaire ab ea í, ach is beag éifeacht a bhí aici. I ndáiríre rinneadh ceap milleáin di.
Chuir scuad lámhaigh Mata Hari chun báis ar an 15 Deireadh Fómhair 1917, i Vincennes sa Fhrainc le linn an Chéad Chogadh Domhanda, agus í 41 bliana d'aois ag an am.
[clé|mion|177x177px|Bású, [15 Deireadh Fómhair|Deireadh Fómhair 1917]]
clé|mion|236x236px|Dealbh inniu in Leeuwarden

### Oidhreacht
Rinneadh scannán dá saol dar teideal *'Mata Hari*' i 1931 leis an réalta scannáin Shualannach Greta Garbo ag glacadh an príomhról.

Rinneadh taighde anatamaíoch ar a corp. Bhí ceann Mata Hari balsamaithe. Ach cailleadh na húdaráis é (an músaem anatamaíoch i bPáras) sa bhliain 1954 nó níos déanaí (níl a fhios acu).

## Féach freisin

* Striapacha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1876
Catagóir:Básanna i 1917
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Spiairí
Catagóir:Striapacha
Catagóir:Daoine as an Ísiltír
Catagóir:Cúirtéiseánacha
Catagóir:Damhsóirí
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Éagóir
Scadán

Iasc olúil é **an scadán** den ghéineas *Clupea.* Aithnítear ocht speiceas de *Clupea*, agus tá siad le fáil in uisce éadomhain teomheasartha an Aigéin Chiúin Thuaidh agus an Atlantaigh Thuaidh, lena n-áirítear an Mhuir Bhailt. Is éisc fhoráiste iad na scadáin, agus gluaiseann siad i scoileanna móra, ag teacht san earrach chuig cóstaí na hEorpa agus Mheiriceá, mar a ngabhtar, a sailltear, a ndeataítear, a mharanáiditear agus a n-uachtaraítear iad.

thumb|left|Clupea harengus

Catagóir:Clupeidae
Catagóir:Bia Mara
Catagóir:Éisc
Catagóir:Iasc olúil
Julius Leber

Ba pholaiteoir sóisialach Gearmánach é **Julius Leber** (16 Samhain 1891 - 5 Eanáir 1945), comhalta den SPD, agus ba chéile comhraic gníomhach é in aghaidh an Naitsíochais. Ghlac sé páirt san chomhcheilg ar an 20 Iúil 1944, iarracht chun Adolf Hitler a fheallmharú.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1891
Catagóir:Básanna i 1945
Catagóir:Daoine as Haut-Rhin
Catagóir:Daoine as an Alsáis-Lorráin
Catagóir:Caitlicigh Rómhánacha Ghearmánacha
Catagóir:Polaiteoirí Pháirtí Daonlathach Sóisialta na Gearmáine
Catagóir:Baill den Reichstag i bPoblacht Weimar
Catagóir:Daoine daortha ag cúirteanna na Naitsithe
Mastóidíteas

Ionfhabhtú i gcnámh na huisinne is ea an **mhastóidíteas**. Tá meall, nó cnap, sa chnámh siar ón gcluas ar a dtugtar an “mhastóid”. Tá spásanna sa mheall cnáimhe sin a bhfuil aer iontu agus is ansin a bhíonn an t-ionfhabhtú. De ghnáth tarlaíonn an mhastóidíteas nuair nach gcuirtear cóir cheart ar an *otitis media*, ionfhabhtú sa chluas láir.

Cógais, máinliacht nó an dá rud le chéile an chóir leighis a chuirtear ar dhuine an a bhfuil an mhastóidíteas air nó uirthi. Le forbairt na gcógas frithbheathach tá an galar seo éirithe gann i dtíortha forbartha an domhain. Gan chúram leighis, thig leis an ionfhabhtú leathadh isteach i gcodanna eile in aice chnámh na huinsinne, an inchinn san áireamh, agus bíonn fadhbanna troma ann dá bharr sin. Is galar marfach pianmhar í an mhastóidíteas gan chúram. Bhíodh an mhastóidítis ar cheann de phríomhchúiseanna an bháis i measc páistí. Thig leis an galar corrdhuine fásta a bhualadh freisin. 

## Tagairtí

Catagóir:Galair na Cluaise
Catagóir:Galair sna Cnámha
Mitt Romney

Polaiteoir agus fear gnó Meiriceánach is ea **Willard Mitt Romney** (a rugadh ar 12 Márta 1947). Ní gnách a chéad ainm a úsáid. Seachtódú gobharnóir Massachusetts a bhí i Mitt Romney, ó 2003 go 2007. Ba iarrthóir an Pháirtí Phoblachtaigh é d’uachtaránacht na tíre sin sa bhliain 2012, ach theip ar a iarracht. Sa toghchán i mí na Samhna 2018 toghadh é do Sheanad na Stát Aontaithe ó stát Utah i gcomharbacht ar Orrin Hatch, rud a fhágann gurb é seanadóir sóisearach an stáit anois.

Rugadh Mitt Romney i Detroit, Michigan, an páiste is óige as ceathrar. Is iad Margo Lynn, Jane LaFount agus G. Scott an triúr eile den chlann. Bhí bearna sé bliana idir breith an duine ba dhéanaí díobhsan agus a bhreith féin. Ainmníodh Mitt Romney i ndiaidh J. Willard Marriott na n-óstán agus dlúthchara a athar, agus Milton “Mitt” Romney, peileadóir leis na Chicago Bears agus col ceathrar lena athair. George W. Romney ainm a athar agus Lenore (née LaFount) Romney ainm a mháthar. Mormonach atá ann.

## Nasc seachtrach
* MittRomney.com, suíomh a fheachtais uachtaránachta 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Mormannaigh
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Hevea brasiliensis

Is speiceas crainn é an ***Hevea brasiliensis***, nó an **crann rubair**, den ghéineas *Hevea* agus an fhine Euphorbiaceae. Baintear laitéis uaidh a úsáidtear d'fhonn cúitiúc a dhéanamh.

## Tagairtí

Catagóir:Crainn
Països Catalans

Luadh an téarma **Països Catalans** ar dtús, ag deireadh na 19ú haoise, ach d'fhan sé in úsáid go teorainneacha i measc líon beag d'údair Catalóinise go dtí na 1960idí déanacha agus na 1970í, Ina dhiaidh sin chuaigh sé i bhfeidhm ar dhaoine mar théarma a bhí luchtaithe go polaitiúil, le linn réimeas an ghinearáil Francisco Franco a bheith ag dul i léig.

Mar sin, mhéadaigh brí an téarma amach chuig réimse na polaitíochta. Bhain an-chonspóid leis an téarma i rith Idirthréimhse na Spáinne, ach go hairithe i Valencia le linn na 1980í.

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin gheografacha
Catagóir:An Chatalóin
Caergybi

An baile is mó i gcontae Ynys Môn in iarthuaisceart na Breataine Bige is ea **Caergybi** (Béarla: *Holyhead*). Is calafort mór é freisin in aice leis an Mhuir Éireann, ag freastal ar Éirinn.

In ainneoin é a bheith ina bhaile is mó sa chontae, le daonra de 11,237 (daonáireamh 2001), ní hé baile an chontae é agus níl sé fiú ar an oileán 'Ynys Môn' ach ar Ynys Gybi (Béarla: *Holy Island*).

Ar dtús báire, cheangail an droichead an Pontrhydybont (Béarla: *Four Mile Bridge*) é le Ynys Môn. I lár an 19ú haois, mhaoinigh an Tiarna Stanley, a bhí ina dhaonchara áitiúil, tógáil cabhsa níos mó ar a dtugtar ar go háitiúil "An Cob". Anois, iompraíonn sé an A5 agus an líne iarnróid. Ritheann an carrbhealach dúbailte A55 comhthreomhar leis an cob ar chabhsa nua-aimseartha.

## Féach freisin

* Calafort Caergybi

## Tagairtí

Catagóir:Bailte ar Ynys Môn
Catagóir:Bailte sa Bhreatain Bheag
Catagóir:Calafoirt sa Bhreatain Bheag
Catagóir:Muir Éireann
Catagóir:Calafoirt agus cuanta
Cúitiúc

thumb|Laitéis nádúrtha á baint
Is ábhar é an **cúitiúc** a tháirgtear tríd an laitéis nádúrtha a shileann ó phlandaí áirithe a phróiseáil (m.sh., an *[[Hevea brasiliensis]]*) nó go saorga ó ola atá scagtha. Tá an cúitiúc mar chuid d'fhine na leaistiméirí. (Is polaiméirí iad na leaistiméirí.)
Clogra

Foireann clog le réim dhá ochtach nó níos mó, i dtúr nó tógáil ard eile, a fheidhmítear go meicniúil nó de láimh chun foinn nó ceol ilfónach níos casta a sheinm. 

Go minic san Eoraip, bíonn clograí comhshnaidhmthe le cloig ghreanta phoiblí.

Sraith de ghanganna cabhartha tiúnta is ea **clogra ganganna**, leagtha amach go cothrománach i líne nó ciorcal, a sheinneann seinnteoir amháin nó níos mó le bataí. Feictear iad i ngrúpaí ceoil in oirdheisceart na hÁise go háirithe.

## Féach freisin

* Clogra ganganna

## Tagairtí

Catagóir:Uirlisí
Catagóir:Ceol eaglasta
Catagóir:Ceol Críostaí
Brioclón

Is cineál béile é an **brioclón** nó **bróinse** a chaitear idir am bricfeasta agus am lóin. Meascán a bhíonn ann idir an cineál bia a itear de ghnáth don bhricfeasta agus an bia a itear don lón. Is meascán é an focal "brioclón" de na focail "bricfeasta" agus "lón". Tugtar **bróinse** air freisin, go díreach ón téarma Béarla *brunch*.

## Tagairtí

Catagóir:Béilte
Catagóir:Bia
Catagóir:Focail nuachumtha
Fíricsean

Is éard is **fíricsean** nó **scéalaíocht fhíricbhunaithe** ann ná seánra litríochta ina gcuirtear cleasaíocht stíle agus scríbhneoireachta an fhicsin i bhfeidhm ar imeachtaí a thit amach i ndáiríre. Na húrscéalta a scríobhtar i stíl an fhíricsin, tugtar **úrscéalta neamhfhicsin** orthu.

[thumb|upright|Cludach leabhair do "The Shankill Butchers" le [Martin Dillon]]
Glactar leis go coitianta gurbh é Truman Capote a chuir bun leis an bhfíricsean nua-aimseartha nuair a d'fhoilsigh sé an t-úrscéal neamhfhicsin *In Cold Blood* ("As Fuil Fhuar") sa bhliain 1966, ach ar ndóigh, is féidir tús an tseánra a rianú a fhad ar ais sa stair. Mar shampla, is féidir a rá gur cineál fíricsin atá i gceist le *Historia regum Britanniae*, an chroinic faoi ríthe na Breataine a tháinig ó pheann Gofraidh ó Mhonmouth, sa 12ú haois. Le sampla níos nua-aimseartha a lua, bhain an t-iriseoir Airgintíneach Rodolfo Walsh úsáid as cleasa insinte agus scríbhneoireachta a shamhlaítear le seánra an fhíricsin nuair a bhreac sé síos a leabhar *Operación Masacre*, tuarascáil iriseoireachta faoin dóigh ar cuireadh daoine de lucht leanúna Juan Perón chun báis go mídhlíthiúil i ndiaidh na hiarrachta a rinne siad sa bhliain 1956 Perón a chur ar ais i gceannas ar an tír. Tháinig an saothar i gcló sa chéad bhliain i ndiaidh na n-imeachtaí (1957) agus naoi mbliana roimh chéadfhoilsiú leabhar Capote.

Samplaí eile den úrscéal neamhfhicsin iad *[[Hell's Angels]]: The Strange and Terrible Saga of Outlaw Motorcycle Gangs* le Hunter S. Thompson, *Armies of the Night* le Norman Mailer, nó *Roots* le Alex Haley. I litríocht na Gaeilge, is iad úrscéalta stairiúla Eoghain Uí Thuairisc is cosúla leis an bhfíricsean. 

Is deacair go minic an fíricsean a dhealú ón tuarascáil iriseoireachta. Mar shampla, is féidir *Shankill Butchers* le Martin Dillon a léamh mar a bheadh úrscéal ann.

## Tagairtí

Catagóir:Ficsean
Catagóir:Stair
Catagóir:Neamhfhicsean
Catagóir:Ficsean de réir seánra
Catagóir:Ficsean tuairimeach
Catagóir:Ficsean tuairimeach de réir seánra
Valentin Rasputin

Scríbhneoir Rúiseach é **Valentin Grigoryevich Rasputin** (ar an 15 Márta a rugadh é, sa bhliain 1937; shíothlaigh sé ar 14 Márta 2015) agus é ar dhuine de na "prós-scríbhneoirí tuaithe" ina thír dhúchais. Chaith sé cuid mhór dá shaol i réigiún Irkutsk sa tSibéir, agus is é is téama dá chuid scríbhinní ná scoiteacht agus anóime an tsaoil chathartha agus an troid a chuireann muintir na tuaithe ar son a saoil shimplí féin, le teacht slán ón gcathair. 

Is é an saothar is clúití a tháinig óna pheann ná *Прощание с Матёрой/Proshchanie s Matyoroi* ("Slán ag Matyora"), gearrscéal fada faoi oileán Matyora sa tSibéir atá le fágáil faoin uisce, agus taiscumar nua á thógáil. Meafar atá ann a thugann cur síos ar léirscrios an nádúir Rúisigh sna blianta Sóivéadacha in ainm an dul chun cinn. 

Leis na blianta beaga anuas, áfach, táthar á chur i leith Rasputin go bhfuil sé go róthréan in éadan an tsaoil nua-aimseartha agus go mbíonn sé ag comhoibriú le náisiúnaithe frith-Ghiúdacha.
clé|mion

## Saol

Tháinig Valentin Rasputin chun saoil i sráidbhaile Ust-Uda i gCúige Irkutsk sa tSibéir. Bhí a athair ag obair do shiopa comharchumainn an tsráidbhaile, agus a mháthair ina banaltra. Ní raibh Valentin óg i bhfad ar an saol, nuair a d'aistrigh an teaghlach go léir go sráidbhaile eile sa cheantar, Atalanka.  
clé|mion|le Putin sa bhliain 2002
Bhí an dá shráidbhaile suite cois Abhainn Angara, agus fágadh faoin uisce iad nuair a tógadh Taiscumar Bryansk sna seascaidí, ionas gurbh éigean don dá phobal socrú síos ní b'fhaide ón abhainn. Ag trácht ar bhlianta a chéad óige dó ní ba déanaí, dúirt Rasputin gur tréimhse shona a bhí ann i ndiaidh an iomláin, cé go raibh a mhuintir i gcruachás go minic. 

Bhí Valentin beag sách seanchríonna mar pháiste, agus é thar barr ag tógáil léinn ar scoil. Nuair a bhí an bhunscoil ceithre bliana críochnaithe aige sa bhliain 1948, chuaigh sé go hUst-Ude arís, leathchéad ciliméadar ó Atalanka, le dul ar mheánscoil. Bhí sé ar an gcéad pháiste ó Atalanka a bhain amach ardteastas na meánscoile mar sin.

Chuaigh sé go hOllscoil Irkutsk ag foghlaim léinn agus bronnadh a chéim air sa bhliain 1959. Ansin chuaigh sé le hiriseoireacht mar ghairm bheatha, agus é ag scríobh do nuachtáin an *Komsomol* (ógeagras an Pháirtí Chumannaigh san Aontas Sóivéadach) in Irkutsk agus in Krasnoyarsk.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Básanna in 2015
Catagóir:Scríbhneoirí Rúiseacha
Catagóir:Úrscéalaithe
Prós-scríbhneoirí tuaithe (litríocht na Rúise)

Gluaiseacht liteartha san Aontas Sóivéadach a bhí i gceist leis na **prós-scríbhneoirí tuaithe**, (Rúisis: *Деревенская проза/Derevenskaya proza* - is féidir é a aistriú mar "phrós na mbailte beaga" freisin, agus is é *village prose* an téarma is coitianta a úsáidtear sa Bhéarla) a tháinig chun saoil i ré Nikita Khrushchev agus a bhláthaigh i rith na tréimhse ó na seascaidí go dtí na hochtóidí. Bhí na scríbhneoirí seo ag lochtú shaol na gcalchas agus ag tabhairt urraime do sheanluachanna na Rúise réamhréabhlóidí. Is iad Aleksandr Yashin, Valentin Rasputin, Vasiliy Belov, Fyodor Abramov, Boris Mozhayev agus Vasiliy Shukshin na scríbhneoirí is mó a shamhlaítear le prós na tuaithe, ach is féidir téamaí tipiciúla de chuid na gluaiseachta seo a aithint ag údair eile, cosúil le hAleksandr Solzhenitsyn féin: is é an gearrscéal fada úd *Matryonin dvor* ("Tigh Mhatryona") an saothar leis is mó a chuireann prós na tuaithe i gcuimhne don léitheoir.

Idéalaítear saol traidisiúnta na tuaithe Rúisí ar bhealach cineál maoithneach i gcuid de shaothar na scríbhneoirí seo, agus de réir mar a bhí an ghluaiseacht ag forbairt léi, chuaigh cuid acu - Valentin Rasputin ach go háirithe, i dtreo an náisiúnachais, an fhrith-Ghiúdachais agus na seineafóibe. Go teoiriciúil, bhí prós-scríbhneoirí na tuaithe ag lochtú an rialtais Shóivéadaigh agus an chórais pholaitiúil, ach ó bhí a gcuid náisiúnachais ag treisiú leis an stát, ní raibh siad thíos leis an gcinsireacht mar a bhí na heasaontóirí eile, iad siúd a raibh suim acu i liobrálachas an Iarthair. Ón taobh eile de, bhí a lán acu ina gceannródaithe ag cosaint an chomhshaoil is an dúlra san Aontas Sóivéadach freisin.

Catagóir:Litríocht na Rúise
Catagóir:Prós-scríbhneoirí na Rúise
Valparaíso, an tSile

Is é **Valparaíso** príomhchathair réigiún Valparaíso sa tSile. Tá 270.242 duine ina gcónaí ann (2002).

## Stair
16 Lúnasa 1906, fuair timpeall is 20,000 duine bás i gcrith talún i Valparaíso na Sile (Méid creatha talún: 8.2).

## Naisc sheachtracha

* Bardas Valparaíso (Spáinnis)

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Sile
John Halligan

mion|clé|John Halligan (2017)
Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála (Port Láirge) é ** John Halligan**. Tá sé ina theachta neamhspleách.

## Féach freisin

* Comhghuaillíocht Neamhspleách
* Port Láirge (Dáilcheantar) 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhghuaillíocht Neamhspleách
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge
Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)
Antofagasta, an tSile

Príomhchathair réigiún Antofagasta is ea **Antofagasta**. Tá 296.905 duine ina gcónaí ann (2002).

## Naisc sheachtracha
* Bardas Antofagasta (Spáinnis)

Catagóir:Cathracha na Sile
Molinicos

Bardasacht i gcúige Albacete, Castile-La Mancha, sa Spáinn is ea **Molinicos**. Tá timpeall ar 1.060 duine ina gcónaí ann.

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin an rialtais áitiúil i Molinicos
* Visitclm.com - Suíomh gréasáin oifigiúil turasóireachta na cathrach(en) 
* SiempreMolinicos 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte sa Spáinn
Alex White

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála do Bhaile Átha Cliath Theas é ** Alex White** (a rugadh ar an 3 Nollaig 1958). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus is abhcóide é.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Ráth an Dúin  
* Baile Átha Cliath Ráth an Dúin (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Ráth an Dúin

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Bá Ceredigion

Is ionraoin nó góilín mór de Mhuir Éireannn í **Bá Ceredigion** (Breatnais: *Bae Ceredigion*), ag eangaigh chósta thiar na Breataine Bige idir Ynys Enlli, Gwynedd, sa tuaisceart, agus Pencaer, Sir Benfro, sa deisceart. Is í an bhá is mó sa Bhreatain Bheag í. 

Tá tránna go leor i bBá Ceredigion, agus fiadhúlra ar leith aige. Ó Chosán Cósta Cheredigion (*Llwybr Arfordir Ceredigion*) is minic gur féidir le duine deilfeanna bolgshrónacha, muca mara agus rónta glasa an Atlantaigh a thabhairt faoi deara.Tá an daonra is mó de na deilfeanna bolgshrónacha sa Ríocht Aontaithe lonnaithe sa bhá seo.

Tá go leor den chósta thart timpeall na bá ina thalamh fheirme thorthúil, poncaithe le bailte agus ionaid saoire cois farraige ar nós Abergwaun, Cei Newydd, Aberaeron, Llan-non, Aberystwyth, Y Borth, Aberdyfi, Tywyn, Abermaw, Porthmadog agus Pwllheli ar an Chósta Caimbriach.

Sreabhann na haibhneacha móra seo a leanas isteach sa bhá;Afon Glaslyn, Afon Teifi, Afon Rheidol, Afon Dyfi, Afon Aeron, Afon Dysynni agus Afon Mawddach.


Catagóir:Muir Éireann
Catagóir:Bánna na Breataine Bige
Sœur Sourire

Ba é **Soeur Sourire** (nó *Siúr an Mhiongháire* sa Ghaeilge) ainm stáitse **Jeanne-Paule Marie** (nó **Jeanine**) **Deckers**, bean rialta Bheilgeach a thuill cáil mar amhránaí. Rugadh í ar an 17 Deireadh Fómhair, 1933 agus fuair sí bás ar an 29 Márta, 1985. An t**Siúr Luc-Gabriel** an t-ainm reiligiúnda a bhí uirthi. Chuaigh sí sna Doiminicigh sa bhliain 1959 agus, sa bhliain 1963, bhí ráchairt ar fud an domhain ar an amhrán *Dominique*, a chum sí féin agus a chan sí chun sochair a hoird. D'fhág sí an t-ord, agus ón mbliain 1967 rinne sí a slí bheatha faoin ainm Luc Dominique. Agus na húdaráis chánach sa Bheilg ina diaidh, chuir sí lámh ina bás féin sa bhliain 1985.

Catagóir:Mná Rialta Beilgeacha
Catagóir:Mná Rialta a Chanann
Catagóir:Amhránaithe Beilgeacha
Concord, New Hampshire

Cathair i lár stát New Hampshire sna Stáit Aontaithe é **Concord**. Tá an chathair suite ar bhruach na hAbhann Merrimack. Bhí 42,695 duine ina gcónaí in Concord nuair a rinneadh an daonráireamh deireanach sa bhliain 2010. Príomhchathair New Hampshire agus Chontae Merrimack atá ann.

## Stair
Daoine den phobal bundúchasach Pennacook de chuid na nAbenaki a chónaigh sa cheantar sular tháinig na hEorpaigh. Rinne siad iascaireacht sa Merrimack agus curaíocht. Ba bhealach tábhachtach taistil í an abhainn agus na hIndiaigh ag dul ó Loch Winnepesaukee sa tuaisceart ó dheas go dtí an cósta Atlantach agus aneas arís.

Chuir coilínigh as Haverhill, Massachusetts fúthu san áit idir 1725 agus 1727 faoin ainm Plandáil Phenacook (a scríobhadh le *n* amháin). Cuid de Chúige Bhá Massachusetts ab ea New Hampshire san am úd. Cuireadh bardas ar bun sa bhliain 1734 faoin ainm Rumford. Athbhaisteadh an baile mar Concord sa bhliain 1765 mar gheall ar an gcomhaontú (“concord”) idir Rumson agus an baile Bow a shocraigh an teorainn idir an dá bhaile. Cuireadh rialtas an stáit isteach i gConcord sa bhliain 1808.

## Geilleagar
Sa naoú haois déag bhí clú ar Choncord as an déantús troscáin agus as na cairéil éibhir a bhí ann. Dhéanadh Concord Coaches cóistí sa chathair freisin. Dhéantaí teicstílí sa chuid de Choncord ar a dtugtar Penacook. Ionad réigiúnda iarnród a bhíodh in Concord faoin am sin. Inniu, tá seirbhísí sláinte, árachas, clódóireacht (Concord Litho) agus an rialtas tábhachtach sa gheilleagar áitiúil.

## Déimeagrafaic
Is den chine geal iad 91.8% den daonra, 3.4% de chúlra Áiseach, 2.2% den chine ghorm, agus 1.8% de chine measctha. De réir an daonáirimh sa bhliain 2000, $42,447 an teacht isteach teaghlaigh bliantúil meánach agus $21,976 an teacht isteach per capita sa chathair.

## Polaitíocht agus cultúr
Tá comhairle baile le 14 ball agus méara a thoghtar gach dara bliain. Is é Byron Champlin (Daonlathach) an méara faoi láthair. Is é *[[Concord Monitor|The Concord Monitor]]* an t-aon nuachtán laethúil in Concord. I dteannta na scoileanna poiblí agus seicteacha is gnách, tá St. Paul’s, ardscoil phríobháideach cháiliúil na huasaicme, agus Scoil Dlí Ollscoil New Hampshire.

mion|230px|clé|Lár na cathrach

## Naisc sheachtracha
* Concord Historical Society
* ''Concord Monitor''

Catagóir:Cathracha in New Hampshire
Catagóir:Príomhbhailte na gContaetha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Éicitíopa

[thumb|200px|right|Ceithre éicitíopa éagsúil de ''[Physcomitrella patens*]]

San [[éiceolaíocht éabhlóideach]], is éard is *'éicitíopa''' ann ná daonra de speiceas a fhanann beo mar ghrúpa ar leith, trí roghnú comhshaoil ​​agus leithlisiú geografach agus atá inchomparáide le fhospeiceas tacsanomaíoch.

## Tagairtí

Catagóir:Luibheolaíocht
Catagóir:Zó-eolaíocht
Catagóir:Éiceolaíocht
Tom Hayes

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála do Thiobraid Árainn Theas é **Tom Hayes**. Tá sé ina bhall d'Fhine Gael.

Toghadh é mar TD den chéad uair in 2001. Sheas sé aon uair amháin eile, in Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i dTiobraid Árann Theas
* Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Baill den 21ú Seanad
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Thiobraid Árann
Séamus Healy

Is Teachta Dála do Thiobraid Árainn Theas é **Séamus Healy** (a rugadh ar an 9 Lúnasa 1950). Tá sé ina bhall de Ghrúpa Gníomhaíochta na n-Oibrithe is iad atá Dífhostaithe.

Bhí Tiobraid Árann Theas ina dháilcheantar as féin in 2011.  Ba é Healy a fuair an chéad suíochán i dTiobraid Árann Theas in 2011, suíochán a bhuaigh sé in 2016 ach theip air é a fháil in 2020.

Toghadh arís é ag olltoghchán 2024.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i dTiobraid Árann Theas
* Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Yann Fouéré

Aistí agus náisiúnaí Briotánach a bhí in **Yann Fouéré** a rugadh in Aignan, sa Département Gers, i ndeisceart na Fraince ar 26 Iúil 1910 agus a fuair bás ar 21 Deireadh Fómhair 2011 in aois a 101 bliain.

Bhunaigh sé ‘Ar Brezhoneg er Skol’ sa bhliain 1934, an chéad eagras abhcóideachta i gcomhair mhúineadh na Briotáinise sna scoileanna. Bhí sé ina leasuachtarán ar ‘Kevredigez Broadel Breiz’ (Aontas Réigiúnaithe na Briotáine) sna 30í. Bhí sé ina rúnaí ginearálta ar eagras a bunaíodh chun plé a dhéanamh ar chearta na mBriotánach, is é sin ‘Comite Consultatif de Bretagne’ (Coiste Comhairleach na Briotáine), agus bhí sé ina eagarthóir/stiúrthóir ar dhá nuachtán laethúla polaitiúla, ‘La Bretagne’ agus ‘L’Avenir de la Bretagne’. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an Chonartha Cheiltigh sa bhliain 1961.

Chuaigh sé ar deoraíocht ón mBriotáin i ndiaidh an Dara Cogaidh Dhomhanda, tráth a raibh na mílte Briotánach á ngabháil ag údaráis na Fraince. Fuair sé tearmann éigin sa Bhreatain Bheag agus ansin d’aistrigh sé go Conamara, áit ina raibh cónaí air lena theaghlach ar feadh tréimhse sular fhill sé ar an bhFrainc roimh 1955.

Seoladh aistriúchán Béarla dá leabhar ‘La Maison du Connemara’ i Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige ar 16 Meán Fómhair, 2011 agus bhí a iníon Rozenn Fouéré Barrett agus a mhac Erwan Fouéré i láthair ag an ócáid sin.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Básanna in 2011
Catagóir:An Bhriotáin
Breatnaigh

Is grúpa eitneach agus náisiún iad **na Breatnaigh** (An Bhreatnais: *Cymry*) a bhaineann leis an Bhreatain Bheag agus an Bhreatnais (ar a dtugtar freisin an Chomraig).

Tugann John Davies le fios gur féidir le tionscnamh "náisiún na Breataine Bige" a rianú siar go dtí deireadh an 4ú haois agus tús an 5ú haois, tar éis imeacht na Rómhánach ón Bhreatain, cé gur cosúil go raibh na teangacha P-Cheilteacha á labhairt sa Bhreatain Bheag i bhfad níos faide na sin.

Úsáidtear an téarma 'Breatnaigh' le haghaidh daoine ón Bhreataine Bheag agus daoine le sinsearacht na Breataine Bige a airíonn iad féin nó a airítear go bhfuil oidhreacht chultúrtha agus tionscnamh eitneach coiteanna acu.

## Tagairtí

Catagóir:An Bhreatain Bheag
Catagóir:Grúpaí eitneacha i Londain
Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Grúpaí eitneacha san Eoraip
Catagóir:Na Ceiltigh
Aistriúchán

mion|288x288px
Cumarsáid scríofa atá san **aistriúchán** ina dtiontaítear brí téacs as teanga amháin go teanga eile. 
* Tugtar an **teanga foinse** ar an mbunteanga nó an teanga lena dtosaítear agus tugtar an '''sprioctheanga''' ar an teanga lena gcríochnaítear. 
* Tugtar **aistritheoir** ar an duine a dhéanann an t-aistriúchán agus bíonn eolas aige ar dhá theanga, ar a laghad, d'fhonn aistriúchán ar chaint nó ar théacs scríofa a tháirgeadh sa sprioctheanga. Ní hamháin go mbíonn tuiscint mhaith ar an téacs ag teastáil ón aistritheoir, bíonn sé riachtanach go mbeadh sé in ann leagan éifeachtach a chur ar fáil sa sprioctheanga a luíonn le nádúr na teanga sin. 
* Tugtar **aistriúchán** ar an bpróiseas ina ndéantar aistriúchán agus ar thoradh an phróisis sin freisin, sé sin an saothar a thagann as.
Bíonn an baol i gcónaí ann go dtabharfadh an t-aistritheoir struchtúr agus nathanna cainte na teanga foinse isteach leis sa sprioctheanga agus é ag aistriú téacs, sé sin go mbeadh traschur truaillithe ann. 

Ar an taobh eile de, is féidir le focail agus nathanna iasachta cur go mór le teanga ar bith. I gcás mionteangacha moltar bheith cúramach gan an iomarca leaganacha iasachta a ligean isteach ar fhaitíos go mbáfaí an teanga ar fad i dtuile nathanna ón mórtheanga. Aistrítear go leor cineálacha téacs, idir theicniúil agus liteartha agus eile.

Mar gheall ar an mór-éileamh a bhí ann ar dhoiciméadú gnó de bharr Réabhlóid na Tionsclaíochta, a thosaigh i lár an 18ú haois, tháinig foirmiúlú agus speisialú ar cheird an aistriúcháin agus bunaíodh scoileanna tiomanta agus cumainn ghairmiúla.

## Féach freisin
* Lá Idirnáisiúnta an Aistriúcháin

## Tagairtí


Catagóir:Tiontuithe
Catagóir:Teangeolaíocht fheidhmeach
Bayda

mion|225px|El-Bëida, Libia
Is cathair é **Bayda** nó **al-Bayda** nó **el-Bëida** in oirthuaisceart na Libia. Tá breis is 250,000 (2010) duine ina gcónaí ann. Is é an ceathrú cathair is mó sa Libia. Ciallaíonn ainm na cathrach "an (ceann) bán" san Araibis.

Catagóir:Cathracha
Catagóir:An Libia