open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Strasbourg

Is cathair sa réigiún Alsás na Fhraince é **Strasbourg** (An Alsáisis: *Stossburi*; Gearmáinis: *Straßburg*). 

Is cathair measartha beag í Strasbourg, go háirithe i gcomparáid le cathracha eile na Fraince, agus tá thart fá trí chéad míle duine ina gcónaí ann (bhí 272,975 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2008.).

Tá Strasbourg suite cois abhainn na Réine, díreach ar theorainn na Gearmáine agus tá tionchar na Gearmáine le feiceáil san ailtireacht, sa bhia agus ar an mionteanga réigiúnach Alsáisis.

### Stair
Bhí an Alsáis mar chuid den Ghearmáin go dtí deireadh an Chéad Chogadh Domhanda nuair a ghlac an Fhrainc seilbh ar an cheantar arís de thairbhe Chonradh Versailles. 

### Teanga
Tá cultúr na nAlsásach faoi bhláth go háirithe faoin tuath ach bíonn Alsáisis le feiceáil in Strasbourg fosta is í scríofa ar na comharthaí i lár na cathrach. 

### Cultúr
Is cathair thar a bheith cultúrtha íStrabourg. Is iomaí deireadh seachtaine a bhíonn ceoltóirí amuigh ag buscáil leo, rud a chuireann go mór le hatmaisféar na háite. 

### Nollaig
Tugtar an leasainm ‘Capitale de Noël’ ar Strasbourg agus tá muintir na cathrach iontach bródúil as an ainm seo. Bíonn Strasbourg dubh le turasóirí um Nollaig gach bliain mar gheall ar mhargadh na Nollag agus bíonn achan sráid maisithe. Díoltar bia speisialta na háite mar shampla ‘le vin chaud’ (scailtín fíona), brioscaí traidisiúnta ‘Mannele’ agus ‘Les Marrons Chauds’ (cnó capaill rósta). 

### Polaitíocht na hEorpa
Tá Parlaimint na hEorpa, an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine agus Comhairle na hEorpa uilig ann agus tagann na céadta polaiteoirí, ateangairí agus iriseoirí chuig an chathair ar feadh seachtaine gach mí. 

### Nithe is díol spéise
Tá Strasbourg í féin galánta; téigh ag spaisteoireacht timpeall ar sheansráideanna na cathrach, go háirithe i gceantar beag traidisiúnta darb ainm ‘Petite France’. 

Tá ardeaglais i gcroílár na cathrach agus neart caiféanna agus bialann sa chearnóg timpeall uirthi chun suí ann agus blaiseadh beag de shaol na cathrach a fháil.

Tá pálás ann inar chaith Marie Antoinette agus Napoléon beirt seal, iarsmalanna maidir le cultúr agus stair an cheantair agus tá go leor dánlann ann fosta.

## Féach freisin
*Cathracha na Fraince
*an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine

## Tagairtí

Catagóir:Strasbourg (An Alsáis)
Catagóir:An Alsáis
Catagóir:Cathracha na Fraince
Assen

Is í **Assen** príomhchathair na cúige Drenthe san Ísiltír.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Ísiltír
Catagóir:Drenthe
Brading

Is baile suite in Inis Iocht é **Brading**. Bhí 2,077 duine ina gcónaí i mBrading sa bhliain 1991.

Catagóir:Inis Iocht
Cowes, Cowes Thoir

Is baile suite in Inis Iocht é **Cowes**. Bhí 9,663 duine ina gcónaí i gCowes sa bhliain 2001.

Catagóir:Inis Iocht
Ryde

Is baile suite in Inis Iocht é **Ryde**. Bhí 32,250 duine ina gcónaí i Ryde sa bhliain 2008.

Catagóir:Inis Iocht
Yarmouth, Inis Iocht

Is baile suite in iarthar Inis Iocht é **Yarmouth**. D'fhás an baile timpeall béal abhann an Yar Thiar agus as sin a thagann a ainm. Tá pobal ann le breis is 1,000 bliain anuas. Tá an baile luaite den chéad uair i liosta na mbailte a d'íoc an Danegeld sa bhliain 991.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh an chomhairle baile 

Catagóir:Inis Iocht
Bitcoin

Criptea-airgeadra agus córas íocaíochta ar líne is ea **Bitcoin** (siombail: **&#x20bf;** giorrúchán: **BTC**).  Tá *bitcoin* ar an gcriptea-airgeadraí is mó aithne ar domhan.

Tá *bitcoin* bunaithe ar phrionsabal an gheilleagair saoriomaíochta, agus cruthaíodh é in 2009 nuair a d'fhoilsigh scríbhneoir anaithnid páipéar bán faoin teicneolaíocht, faoin ainm bréige Satoshi Nakamoto. 

Oibríonn *bitcoin* trí líonrú ríomhairí, ina bhfeidhmíonn gach ríomhaire mar nód i líonra idir piaraí. Coinníonn gach nód cóip neamhspleách de mhórthaifead idirbhearta, ar a dtugtar blocshlabhra, nach ndéantar aon maoirseacht lárnach air. Déantar idirbhearta a fhíorú leis an gcripteagrafaíocht, rud a chiallaíonn nach féidir le duine *bitcoin* duine eile a chaitheamh gan sonraí íogair áirithe a bheith aige.

Déanann na nóid an t-eolas ar an mblocshabhra a dheimhniú trí phróiseas fíorúchain ar a dtugtar mianadóireacht. Tá an próiseas cripteagrafaíochta sin thar a bheith dian ó thaobh na ríomhaireachta de, agus bíonn sé an-dian ar leictreachas.  

## Stair
Foilsíodh an coincheap den chéad uair i bpáipéar bán, foilsithe ag duine anaithnid faoin ainm bréige Satoshi Nakamoto sa bhliain 2008. Cuireadh an teicneolaíocht ar fáil go poiblí mar bhogearra foinse oscailte an bhliain ina dhiaidh sin.  

## Conspóidí
Is féidir *bitcoin* a úsáid go hanaithnid, rud a chiallaíonn go mbíonn sé in úsáid i ngníomhaíocht choiriúil agus chun earraí a bhfuil toirmeasc orthu a cheannach. Tá rialathóirí airgeadais ag díriú ar an méid sin le blianta beaga anuas, agus tá cosc iomlán ar *bitcoin* i dtíortha áirithe.

Cuirtear na híocaíochtaí i gcrích gan aon stór lárnach agus gan aon mhaoirseacht lárnach, agus thug Státchiste na Stát Aontaithe "airgeadra fíorúil díláraithe" ar *bitcoin*. Is minic a thagraítear do *bitcoin* ar na meáin dó mar chriptea-airgeadra nó airgeadra digiteach.
   
[mion|clé|Is féidir do bhille a íoc le ''bitcoin'' sa [Caifé|chaifé seo i nDelft, san Ísiltír.]]

## Naisc sheachtracha
* Suíomh ginearálta faoi Bitcoin. Gan aon bhaint leis an Vicipéid. Arna rochtain ar 29 Meitheamh 2017

## Tagairtí

Catagóir:Bitcoin
Catagóir:Criptea-airgeadraí
Éasafagaíteas eoisinifileach

Is éard is **Éasafagaíteas eoisinifileach** ann ná riocht athlastach ailléirgeach a chuireann as don éasafagas agus a bhaineann le heoisinifilí, cineál de fhuilchoirpín bán. Na comharthaí sóirt a théann leis ná deacracht le bia a shlogadh, stopadh bia san easfagas agus dó croí (nach bhfuil bainteach leis an gcroí). Tá nasc aige le diancheangail an easfagais agus baintear feidhm as leatacht le seo a leigheas. Tá sé níos coitianta i measc na bpáistí agus na bhfear. An chóir a mholtar dó ná aiste bia faoi leith a ithe.

[mion|clé|Íomhá [Ionscópacht|ionscópach d'éasafagas i gcás éasafagaítis eoisinifiligh]]

## Tagairtí

catagóir:Éasafagaíteas
catagóir:Athlasadh
catagóir:Ailléirgí
catagóir:Galair dhíleáite
Bellevue, Washington

Cathair in iarthuaisceart stát Washington, sna Stáit Aontaithe is ea **Bellevue**. Tá Bellevue suite i gContae King, trasna Loch Washington ó Seattle. Bhí timpeall is 122,000 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2010.

Catagóir:Washington (stát)
Catagóir:Cathracha in Washington
Catagóir:Lárionaid daonra in Washington
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Songs of Innocence

Is é ***Songs of Innocence*** an tríú halbam déag ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 9 Meán Fómhair 2014.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "The Miracle (of Joey Ramone)" – 4:16
# "Every Breaking Wave" – 4:13
# "California (There is No End to Love)" – 4:00
# "Song for Someone" – 3:47
# "Iris (Hold Me Close)" – 5:20
# "Volcano" – 3:15
# "Raised by Wolves" – 4:06
# "Cedarwood Road" – 4:26
# "Sleep Like a Baby Tonight" – 5:02
# "This is Where You Can Reach Me Now" – 5:06
# "The Troubles" – 4:46

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2014
Catagóir:U2
Tarbhshiorc

Is iasc fóbartach agus éirimiúil é an **tarbhshiorc**. Cónaíonn siad san fharraige agus sna haibhneacha ar fud na tíre. An rud éagsúil faoin siorc seo ná is féidir leo snámh sa sáile nó san fhionnuisce. Chomh maith leis sin, is féidir leo snámh in uisce an-tanaí, mar sin is bagairt mhór iad na tarbhshiorcanna don chine daonna. Is iad ceann de na siorc is dainséaraí sa saol seo iad ach tá siad ar cheann de na siorcanaa is maille iad freisin.

## Bia

Itheann an tarbhshiorc a lán bia. Itheann siad siorcanna eile, éisc, turtair agus uaireanta éanacha. Tá ionsaithe éagsúla ag an tarbhshiorc. Buaileann sé a chuid bia ar dtús lena chorp agus ansin itheann sé an bia nuair atá sé lag. Is teicníc an-éifeachtach é.

## An Corp

Bíonn na tarbhshiorcanna an-mhór. Tá siad timpeall ceithre mhéadar ar fad agus timpeall 1,270 punt ar meáchan.
Tá dath liath ar a ndroim agus dath bán ar a mbolg. Ar a ndroim tá dhá eite a chabhraíonn leo snámh tríd an uisce.

## An Todhchaí

Deirtear go n-itheann siorcanna níos mó ná an tarbhshiorc agus sa todhchaí ní bheidh aon cheann fágtha ach tógfaidh sé dorn mhaith blianta mar tá líon fíorard dóibh sa domhan anois.
Vicipéid na Breatnaise

mion|clé|Seisiún eagarthóireachta ar an leagan Breatnaise den Vicipéid ar siúl i Leabharlann Abertawe sa bhliain 2014
An leagan Breatnaise den chiclipéid phoiblí ilteangach Vicipéid is ea **Vicipéid na Breatnaise** (Breatnais: Wicipedia Cymraeg). Is í Vicipéid na Breatnaise an 65ú Vicipéid is mó atá ann. Tháinig sí ar an bhfód i mí Iúil na bliana 2003. Ar an 26 Iúil 2019, bhí 105,581 alt ann.

I Meán Fómhair 2012 cuireadh "Wici Cymru" ar bun, cumann a bhfuil sé mar chuspóir aige an Vicipéid a fheabhsú sa Bhreatain Bheag. D'éirigh Rhys Ifans ina Phátrún air i nDeireadh Fómhair na bliana céanna.

## Tagairtí

Catagóir:An Bhreatain Bheag
Catagóir:Vicipéid
Vicipéid na Sínise

Leagan as Sínis (Mandairínis) den chiclipéid phoiblí ilteangach Vicipéid is ea **Vicipéid na Sínise** (Sínis, scríofa le carachtair shimplithe: 维基百科 ; le carachtair thraidisiúnta : 維基百科 ; le pinyin : wéi jī bǎi kē).  Is í Vicipéid na Sínise an 15ú Vicipéid is mó atá ann, cé gurb í an tSínis an teanga is mó ar domhan. An fáth leis sin ná gur cuireadh bac ar Vicipéid na Sínise agus (ar gach tionscadal eile de chuid na Vicipéide) ar feadh tamaill sna 2000idí i nDaonphoblacht na Síne. Thug sin deis do dhreamanna eile sa tSín dul i gcomórtas léi, ag cur trí chiclipéid Sínise ar bun atá eagraithe mar thionscadail dheonacha ar line cosúil leis an Vicipéid, mar atá an Baike.com (Hudong roimhe seo), an Baidu baike agus an Sogou baike (Soso). An t-aon difear eatarthu agus an Vicipéid ná gur eagraíochtaí ar son brabúis iad sin. Ar an 13 Eanáir 2018, bhí 985,921 alt ann.

## Stair
Tháinig Vicipéid na Sínise ar an bhfód i nDeireadh Fómhair 2002. I gcomparáid leis sin, bhí breis is 6.4 milliún alt ag an gCiclipéid Hutong faoi mí Meitheamh, 2012, agus breis is 5.4 milliún alt ag an Baidu Baike faoi Dheireadh Fómhair, 2012. Tá 3.9 milliún alt ag an Sogou baike. Ceann de ghníomhaíochtaí de chuid an comhlacht Soso í an chiclipéid Sogou. (Ciallaíonn *baike* "ciclipéid".) Ar an 12 Lúnasa 2015, bhí 836,072 alt ann.

## Córais scríbhneoireachta
Bhí fadhbanna ón tús a bhain le córas scríbhneoireachta na Sínise. Sa chéad áit bhí ar dhaoine comhéadan na Vicipéide a chur in oiriúint dó. Ansin, bhí ar lucht Vicipéid na Sínise dul i ngleic leis an dá chaighdeán scríofa atá sa tSínis. Shocraigh siad ar aon tionscadal amháin den Vicipéid a bheith acu sa tSínis ach rogha an dá chaideáin a thabhairt do léitheoirí. Sa deireadh bhí ceithre rogha le fáil do na léitheoirí le freastail freisin ar na stíleanna agus stór focal atá in úsáid i Hong Cong/Macau agus sa Mhalaeisia/Singeapór.

## Vicipéidí Síneacha eile
D'iarr cainteoirí canúintí nó teangacha Síneacha eile cead a Vicipéidí féin a chur ar siúl. Nuair a chinntíodh go mbeadh a ndóthain suime ann, fuair siad cead sé chinn a bhunú, mar atá, Vicipéid na Cantainise, Minnan (an Téaváinis mar chaighdeán), Mindong, Wu, Hakka, agus Gan. Scríobhtar Vicipéid na Cantainise le carachtair thraidisiúnta, an leagan Wu (canúint Shanghai le carachtair shimplithe, agus na cinn eile le litreacha laidineacha. Chomh maith leis seo ceadaíodh Vicipéidí sa tSínis Chlasaiceach (*wenyan*), í scríofa le carachtair thraidisiúnta. Tá na leaganacha seo go léir neamhspleách ar Vicipéid na Sínise.    

## Tagairtí

Catagóir:Vicipéid
Catagóir:Ciclipéidí
Catagóir:An tSínis
Clochar Ard Fhíonáin

Tá iarsmaí **[[Clochar Ard Fhíonáin|Chlochar Ard Fhíonáin]]** nó **Mhainistir Mhuire** le fáil i bparóiste Bhaile Uí Bheacáin i mBarúntacht Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar, Contae Thiobraid Árann. Tá an láithreán suite timpeall trí chiliméadar laisteas d’Ard Fhíonáin.

Síltear gur bunaíodh an mhainistir in 1314 mar láithreán Cairmilíteach. Bhí teach de chuid Mhanaigh Ard Fhíonáin ann in 1541, agus b’fhéidir gurb é teach an Tríú hOrd Proinsiasach den mhainistir atá i gceist. 

Tá sleachta as Rollaí an Státchiste maidir le cíosanna atá amuigh ag an gCoróin ar mhainéar *Wonaght* i gContae Thiobraid Árann, ar chuid de Mhainistir Ard Fhíonáin agus ar thailte eile i gContae Chill Chainnigh agus i gContae Thiobraid Árann ó Mhí  Mheán Fómhair 1606 go dtí Mí Aibreáin 1610.

## Nótaí

## Tagairtí
 
* O'Donnell, Mary, “Excavation of a section of the Rian Bó Phádraig near Ardfinnan,” Tipperary Historical Journal (1999): lgh 183-189
* Ó Clabaigh, Colmán. *The Friars in Ireland 1224 - 1540*. (Dublin 2012) 
* Leabharlann Náisiúnta na hÉireann: “Exchequer Rolls extracts re lands of Ardfinnan” http://sources.nli.ie/Record/MS_UR_005980
* Bailiúchán Lámhscríbhinní in Acadamh Ríoga na hÉireann: “OS notes made by John O'Donovan (Ardfinnan)”

## Féach freisin
Mainistreacha Thiobraid Árann

## Naisc sheachtracha
*Monastic Ireland 

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Clochair
Mainistir na Cathrach

Mainistir mheánaoiseach Agaistíneach ba ea **Mainistir na Cathrach** (**Mainistir Mhuire sa Chathair**). Séadchomhartha náisiúnta anois í agus í suite sa Chathair.
mion

## Suíomh
Tá an mhainistir suite 600 méadar taobh thuaidh de Chaisleán na Cathrach ar bhruach thiar Abhainn na Siúire.

## Stair
Bunaíodh an mhainistir go déanach sa 12ú haois. Thug Galfrid de Camville, Barún na Cathrach agus Fheadaimir, deontas dá hospidéal timpeall na bliana 1200.

Rinneadh a lán athruithe ar an mainistir. Tá iarsmaí d’fhoirgnimh de chuid an 13ú haois ann agus de thógáil a rinneadh sa 15ú, sa 16ú agus sa 17ú haois. Scaoileadh an mhainistir in 1540 agus thug an tAb Éamonn Ó Longargáin uaidh í. Bhí an séipéal agus na foirgnimh eile sealbhaithe ag an Ridire Tomás de Buitléir faoi Mhí Eanáir 1541. Bronnadh ar Éamonn de Buitléir in 1566 í.  

### Foirgnimh
Tá córlann na heaglaise fós ann agus sraith fuinneog le fáil sa bhalla thuaidh, in éineacht le coirbéil agus múnláil atá déanta d’aolchloch.

Tá caisleán díreach taobh thiar den chórlann agus cuma air go ndearnadh é sa 17ú haois.

Tá clabhstra ann agus foirgnimh tí. Tá comharthaí saoir le feiceáil.


File:Cahir Priory of St. Mary Choir and Tower 2012 09 05.jpg|Corp na heaglaise siar
File:Cahir Priory of St. Mary Choir East Window 2012 09 05.jpg|An fhuinneog thoir
File:Cahir Priory of St. Mary Choir East Window Right Label Stop 2012 09 05.jpg|Cloch sceimhil de chloch shileáin
File:Cahir Priory of St. Mary Choir East Wall Double Piscina 2012 09 05.jpg|Dhá linn ionnalta
File:Cahir Priory of St. Mary Tower Doorway Celtic Knot 2012 09 05.jpg|Snaidhm shnoite Ghaelach
File:Cahir Priory of St. Mary Second Tower 2012 09 05.jpg|Caisleán ag an gcúinne thoir theas den chlabhstra a tógadh tar éis scaoileadh na mainistreach



## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha Agaistíneacha
Mainistir Thigh an Chalaidh

Is mainistir suite i gContae Thiobraid Árann í **Mainistir Thigh an Chalaidh**.

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Mainistir Dhoiminiceach Chaisil

Mainistir meánaoiseach i gContae Thiobraid Árann is ea **Mainistir Dhoiminic Chaisil** (**Mainistir Naomh Dhoiminic**). Tá sí le fáil 300 méadar soir ó dheas ó Charraig Phádraig.

## Stair
Bhunaigh Dáibhí Mac Ceallaigh, Ardeaspag Chaisil, í in 1243, le linn Anraoi III Shasana, agus tugadh manaigh isteach ó Chorcaigh. Sna blianta 1256, 1289 agus 1307 chuir Uachtarántacht na nDoiminiceach in Éirinn a caibidil chúigeach ar bun ann. 

Rinneadh eaglais na mainistreach a mhéadú timpeall na bliana 1270. Dódh an mhainistir de thimpiste ina dhiaidh sin, ach atógadh í agus chomhbhunaigh Seán Cantwell II í in 1480. Chuir an Prióir Éadbhard de Brún cuid di ar léas sna blianta 1535-6. In 1540 scaoileadh í agus tugadh í ar léas do Pheadar Ó Ceallaigh agus do Váitéar Fleming. 

Ag an am sin bhí eaglais agus cloigtheach ann, suanlios, seomra le dhá shiléar, reilig, dhá úllord agus dhá gharraí. Bronnadh an mhainistir ar Váitéar Fleming in 1543-4.
  
In 1756 bhí cúigear ball den Ord ina gcónaí ann ach ní raibh ach duine amháin ann faoin mbliain 1801. Ba é an tAthair Conway an Doiminiceach deireanach i gCaiseal agus é ann fós in 1850.

## Foirgnimh
Tá an mhainistir nach mór crosdealbhach agus trastúr ard ann. Pasáiste amháin atá ann agus croslann.

## Nótaí

Catagóir:Stair na hÉireann

Catagóir:Seandálaíocht

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha Doiminiceacha in Éirinn
Na Toronto Raptors

Is foireann cispheile proifisiúnta san NBA i Meiriceá, suite i Toronto, Ceanada iad na **Toronto Raptors**. Is iadsan an t-aon fhoireann amháin as Ceanada atá ag imirt san NBA. Imríonn siad a gcluichí féin san Air Canada Centre.
Vicipéid na Giúdaise

Leagan as Giúdais den chiclipéid phoiblí ilteangach Vicipéid is ea **Vicipéid na Giúdaise**.  Tháinig Vicipéid na Giúdaise ar an bhfód ar 3 Márta 2004, agus foilsíodh an chéad alt ar 28 de mhí na Samhna sa bhliain chéanna. Bhí 6,000 alt ann i mí Márta na bliana 2009. Úsáidtear script den chineál ar a dtugtar *abjad* (an cineál céanna a scríobhtar chun an Eabhrais a scríobh) le beagnach achan rud i Vicipéid na Giúdaise a scríobh. I gcás *abjad* bíonn comharthaí ann i gcomhair na gconsan ach, de ghnáth, ní i gcomhair na ngutaí. Is í Vicipéid na Giúdaise an 121ú Vicipéid is mó dá bhfuil ann. Ar an 26 Iúil 2019, bhí 14,780 alt ann.

## Tagairtí

Catagóir:Vicipéid
Mainistir Lothra

Mainistir a bhunaigh Naomh Ruadhán i Lothra, Contae Thiobraid Árann sa 6ú haois ab ea **Mainistir Lothra**.  Dhóigh na Lochlannaigh an mhainistir sa bhliain 845, ach tógadh eaglais nua in ómós do Naomh Ruadhán ar an suíomh timpeall na 11ú haoise. Tá fothrach na heaglaise sin fós ann, i ngar don teampall Protastúnach áitiúil atá fós in úsáid. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
An Múr

Is mainistir suite i gContae Thiobraid Árann é **An Múr**.

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Frithirí Proinsiasacha na hÉireann
Mainistir Chluain Seanmhaoil

Is mainistir suite i gContae Ros Comáin í **Mainistir Chluain Seanmhaoil**.

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha Doiminiceacha in Éirinn
Prióireacht Oileán na Tríonóide

Mainistir Éireannach de chuid na gCanónach Bán agus Séadchomhartha Náisiúnta is ea **Prióireacht Oileán na Tríonóide** agus í suite ar Oileán na Tríonóide.

Tá Oileán na Tríonóide le fáil sa chuid theas de Loch Cé.

## Stair
Bhí mainistir ar an oileán ón seachtú haois AD, agus tá binn agus doras de chuid an naoú haois fós ann. Bhunaigh Clarus Mag Máilín, Ard-Déagánach Ail Finn, prióireacht ann in 1215 faoi choimirce Chathail Uí Raghallaigh, rí Bhréifne Uí Raghallaigh. Tháinig roinnt manach ó Mainistir na Búille in 1228. Rinneadh mainistir di timpeall 1235. 

Bhíothas chun leagan amach clabhstrach a dhéanamh, cé nár tógadh ach an tsraith oirthearach. Bhí seomra caibidle ann agus suíocháin chloiche (*sedilia*). Tá an mhainistir 21 méadar ar fad agus sé mhéadar ar leithead agus tá aghaidh an dorais siar. Ní fágtha den mhainistir ach an ball thiar leis an doras agus sáinn dhá chlog sa bhinn. Bhí doras Rómhánach ceithre ord ann a tógadh idir na blianta 1160 agus 1170, ach tógadh amach é sa 19ú haois chun é a chur in Ardeaglais Naomh Feilimidh sa cheantar céanna.

Bhunaigh Clarus craobhtheach ar Loch Uachtair i gContae an Chabháin in 1237, mar a deir Annála Connacht: 

::*Tinscetal manestrech canonach do denam do Chlarus Mac Moilin ind Oilen na Trinnoite ar Loch hUachtair tria tidnacal Chathail h. Raigillig*.
::(*Tionscadal mainstreach Canónach do Chlarus Mag Máilín in Oileán na Tríonóide trí thíolacadh Chathail Uí Raghallaigh*.) 

Cuireadh na bráithre sa mhainistir féin agus in dhá reilig ar an oileán. In 1436 fuair an bandíthreabhach Gormfhlaith bás ann. Chuir tochailt sheandálaíoch in iúl gur dódh an teach lastuaidh den eaglais sa 15ú haois, rud a dhearbhaíonn iontráil in Annála Connacht.

::*Manestir na Trinoti for Loch Ce & imagin an Trinoti do loscad la connil bai ac mnai chanonaig ar lasad*.
::(*Mainistir na Tríonóide ar Loch Cé agus íomhá na Tríonóide do loscadh le coinneal a bhí ag banchanónach ar lasadh*.) 

Scríobhadh Annála Loch Cé anseo agus iad ag cur síos ar imeachtaí idir 1014 agus 1590.

Bhí Ruairí Mac Diarmada, tiarna Mhagh Loirg, i seilbh na mainistreach *in commendam* ó 1548. Bronnadh í ar fhear darbh ainm Robert Harrison in 1594, agus cuireadh an Ridire Conyers Clifford ann in 1599. D’fhág na manaigh dheireanacha an mhainistir in 1608 nuair a choigistigh Séamas I Rí Shasana í. 

Tá Úna Bhán Nic Dhiarmada, iníon Bhriain Óig Mhic Dhiarmada (tiarna Mhagh Loirg 1603–36), curtha ar an oileán. Ní ligfeadh a hathair di Tomás Láidir Ó Coistealla, mac le namhaid dó, a phósadh, rud a tharraing a bás, más fíor.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Seandálaíocht na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha Canónach Bán
Dioscliosta The Beatles

Is éard atá i ndioscliosta an banna phopcheoil The Beatles ná dó dhéag albaim stiúideo, trí dhéag seinn leabhraithe, fiche dó singlí.

## Albaim
### Albaim Stiúideo

### Albaim beo

## Singlí

Catagóir:The Beatles
Beatles, The
Vicipéid na Gearmáinise

Leagan Gearmáinise den chiclipéid phoiblí ilteangach *Vicipéid* is ea **Vicipéid na Gearmáinise**. Is í an dara Vicipéid dár tháinig ar an bhfód, i mí Márta 2001. Is í an ceathrú ceann is mó, i ndiaidh na na leaganacha Béarla, Ollainnise agus Sualainnise den Vicipéid. Ag deireadh na bliana 2014, bhí breis is 1,792,000 alt inti. Tá cur chuige sách coimeádach acu: Is minic a bhaintear ailt bheaga nua den tionscadal agus ní úsáidtear *bots* ar Vicipéid na Gearmáinise chun ailt nua a chur ar bun go huaithibríoch ach an oiread. Ar an 26 Iúil 2019, bhí 2,325,445 alt ann.

mion|clé|Ceiliúradh 5 bliana de Vicipéid na Gearmáinse i Leabharlann Ollscoil Göttingen, sa Ghearmáin, Márta na bliana 2006

Catagóir:Ciclipéidí
Catagóir:Vicipéid
Aldeburgh

deas|250px|thumb|Aldeburgh
Is baile suite i Suffolk é **Aldeburgh**. Bhí 2,793 duine ina gcónaí in Aldeburgh i 2001.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Suffolk
Beccles

Is baile suite i Suffolk é **Beccles**. Bhí 10,123 duine ina gcónaí i mBeccles i 2011.
clé|250px|thumb|Beccles

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Suffolk
Bungay

Is baile margaidh suite i Suffolk é **Bungay**, in abhantrach an Waveney. Bhí 5,127 duine ina gcónaí i mBungay sa bhliain 2011.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Suffolk
Mainistir Chill Rónáin

Mainistir i gContae Ros Comáin is ea **Mainistir Chill Rónáin**.

Deirtear gur tháinig Naomh Rónán agus a iníon Naomh Lasair ó Mhuineachán sa 6ú haois agus gur bhunaigh siad eaglais ar bhruach Loch Míolach. Thóg Fearghal Muimhneach Ó Duibhgeannáin an eaglais atá anois ann sa 14ú haois ach b’fhéidir go mbaineann an doras Rómhánach ar an taobh theas le heaglais eile a tógadh sa 12ú haois. 

*[[Annála na gCeithre Máistrí]]* (1339): 

::*Tempall Cille Ronain do dhenam la Ferghal Muimhneach Ua n-Duibhgennáin*.
::(*Teampall Chill Rónáin do dhéanamh le Fearghal Muimhneach Ó Duibhgeannáin*.)

Thóg Fearghal an eaglais ag Tobar Lasrach, áit mhór oilithreachta. D’fhan sé féin agus a shliocht ann mar airchinnigh agus mar staraithe mhuintir Dhiarmada. 

Dódh an eaglais in 1340, mar a deir *[[Annála Connacht]]*:

::*Tempall Cilli Ronan do loscad in hoc anno*.
::(*Teampall Chill Rónáin do loscadh in hoc anno [i mbliana]*.)

Tógadh eaglais nua trí bliana ina dhiaidh sin agus tá binn di le feiceáil fós.

Bíonn pátrún ag an tobar Mí Mheán Fómhair agus Leac Rónáin mar cheann de na stáisiúin, leac mhór agus ceithre chos chloiche fúithi.

## Nótaí

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Seandálaíocht na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Mainistir Inis Mac nÉirín

mion|clé
mion|clé|Loch Cé
Suíomh seanmhainistreach agus Seádchomhartha Náisiúnta is ea **Mainistir Inis Mac nÉirín** agus í suite in iarthar Loch Cé.

## Stair
Deirtear gur bhunaigh Colm Cille mainistir ann sa séú haois. 

Athbhunaíodh í mar phrióireacht Agaistíneach idir 1140 agus 1170. D’fhéadfaí gur scríobh cuid de Annála Loch Cé anseo, chomh maith leis an gcuid a scríobhadh i Prióireacht Oileán na Tríonóide sa loch céanna.

Scaoileadh an mhainistir timpeall 1569 agus bronnadh an talamh ar William Taaffe in 1596.

Rinneadh tochailt ar an oileán in 2000 agus tháinig siad ar chuid d’eaglais chloiche.

## Nótaí

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha Agaistíneacha
Hertford

Is baile suite i Hertfordshire é **Hertford**. Bhí 24,180 duine ina gcónaí i Hertford sa bhliain 2001.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hertfordshire
Bishop's Stortford

Is baile suite i Hertfordshire é **Bishop's Stortford**. Bhí 38,202 duine ina gcónaí i mBishop's Stortford sa bhliain 2010.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hertfordshire
Foinse (abhainn)

250px|thumb|Foinse
Is é an foinse nó na uiscí uachtair an áit atá mar túsphointe den abhainn. Is é an pointe seo an pointe is faide ón inbhear nó cumar ar an abhainn.
Caolas

Sruth caol farraige idir dhá thalamh is ea **caolas**, mar shampla Caolas na Téaváine, nó  caolas farraige (mar sh. Béal Árann).

## Féach freisin

* Caolais
* Sruth na Maoile

## Tagairtí

Catagóir:Uiscí
Catagóir:Caolais
Catagóir:Mara
Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte

Is í **Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte** (an **FSS**) an eagraíocht atá freagrach as cúram sláinte a chur ar fáil in Éirinn ó dheas. Tá freagracht ag an Aire Sláinte as an bhFeidhmeannacht sa rialtas. 

[clé|mion|Comhartha de chuid an Fheidhmeannacht i [Baile Munna | mBaile Munna]]

## Eagraíocht agus maoiniú

Tá ceanncheathrú an FSS lonnaithe in Ospidéal Dr Steevens', BÁC 8. Is í an roinn rialtais atá bainteach leis an FSS go príomha ná an Roinn Sláinte.

Tá an eagraíocht maoinithe as an státchiste. Bhí buiséad bliantúil €103 billiún ag an FSS sa bhliain 2015, níos mó ná aon eagraíocht stát eile agus i bhfad níos mó ná an buiséad bliantúil sa bhliain 2005, €13 billiún.

Is í Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte an fostóir is mó in Éirinn Ag deireadh mhí na Nollag 2015  bhí 120,000 ball pearsanra, nó 103,884 coibhéis lánaimseartha fostaithe inti.  (As na 103,884 CL sa bhliain 2015: bhí 63.8% (66,278) fostaithe leis an FSS. Bhí 23% (23,374) san earnáil dheonach ospidéil, agus 14% (14,232) san earnáil dheonach neamhghéar).

## Stair
Bhí an Fheidhmeannacht curtha ar bun ag Acht Sláinte 2004 agus tháinig sé i bhfeidhm ar an gcéad lá Eanáir 2005. Tháinig sé i gcomharbacht ar na Bord Sláinte agus roinnt eagraíochtaí agus  gníomhaireachtaí eile. 

Tharla ionsaí haiceála ar ríomhchoráis FSS agus na Roinne Sláinte in 2021. 

## Féach freisin

* Seirbhísí Sláinte na hÉireann
* Sláinte agus Cúram Sóisialta Thuaisceart Éireann
* Ionsaí haiceála ar ríomhchoráis FSS agus na Roinne Sláinte (2021)

## Tagairtí

Catagóir:Cúram sláinte in Éirinn

Catagóir:Seirbhísí sláinte
Aire rialtais

mion|Aire, Georgia
Is **aire** **rialtais** é polaiteoir, de ghnáth, atá i mbun Ranna Stáit.   

## In Éirinn
Déantar tagairt i mBunreacht na hÉireann do ról na n-airí agus leagtar amach na freagrachtaí mar chuid den Rialtas. Déantar tagairt in Airteagal 28.12 d'Airí mar “i mbun” Ranna Stáitː Is de réir dlí a rialófar na nithe seo a leanas .i. Ranna Stáit a chomheagrú agus gnó a roinnt orthu, comhaltaí den Rialtas a cheapadh chun bheith ina nAirí i mbun na Ranna sin, na feidhmeanna a bhaineas le hoifig chomhalta den Rialtas a chomhlíonadh le linn an comhalta sin a bheith tamall as láthair nó ar míthreoir, agus tuarastal comhaltaí an Rialtais. Déantar foráil in Airteagal 28.4.2 gur go léir le chéile a bheidh an Rialtas freagrach as na Ranna Stáit a “riartar” ag comhaltaí an Rialtais. I gcomhúdarás a thiocfaidh an Rialtas le chéile agus a ghníomhóid, agus táid go léir le chéile freagrach sna Ranna Stáit a riartar ag comhaltaí an Rialtais. 

## Tagairtí

Catagóir:Institiúidí rialtais
Buntingford

Is baile suite i Hertfordshire é **Buntingford**.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hertfordshire
Grúpa Saineolaithe ar Riachtanais Scileanna sa Todhchaí

Bhí an **Grúpa Saineolaithe ar Riachtanais Scileanna sa Todhchaí** (GSRST) curtha ar bun sa bhliain 1997. Tá an grúpa seo faoi chúram an Aire Oideachas agus Scileanna. Faigheann an Grúpa tacaíocht ón Roinn Post, Fiontar agus Nuálaíochta agus SOLAS. Is é feidhm an ghrúpa seo ná comhairle a chur ar fáil don rialtas ar scileanna atá ag taisteal san geilleagar faoi láthair agus sa todhchaí. Cuirtear comhairle ar fáil maidir le nithe a bhaineann le margadh an tsaothair chomh maith le fiontraíocht agus fás ar fostaíocht. 

## Tagairtí
Ubhar

Is é is **Ubhar** (Béarla: Eggcorn) ann ná nuair a úsáideann daoine an focal mícheart, ach leis an mbrí cheart, i ngan fhios dóibh go bhfuil botún déanta acu mar tá ciall leis an leagan mícheart. Mar shampla 'Bhí culaith sámh orm aréir' in áit 'Bhí codladh sámh orm aréir'. Tá cosúlacht ag cuid acu seo thíos le mífheilteachas.

## Samplaí eile.
* Bhí mé im' shuí faoin gcrann agus thit diúracán orm. (Diúracán in áit Dearcán)
* Taithníonn ciaróg ciaróg eile.
* A chairde Gaeil (a chairde gaoil). 
* Ceoltas / Comhaltas
* Tiomantas / tiomántas
* Ar buille (ar buile)
* Díonghlasáil (dianghlasáil)
* Dráma aonair / dráma aonfhir
* máthair shúigh (ón ainmfhocal súiche seachas ón mbriathar [sú]]
* Ubhar / úr?
* Lámhainn / Láimhín
* Rothar mór an tsaoil (seachas 'rotha')

Catagóir:Urlabhra
Catagóir:Focail agus frásaí
Catagóir:Portmantaí‎
Catagóir:Sanasaíocht
Catagóir:Focail nuachumtha
Sláinte agus Cúram Sóisialta Thuaisceart Éireann

Is é **Sláinte agus Cúram Sóisialta Thuaisceart Éireann (SCSTÉ)** an t-ainm atá ar an eagraíocht atá freagrach as seirbhísí sláinte agus cúram sóisialta i dTuaisceart Éireann. Tá eagrúchán na heagraíochta cosúil go leor leis an NHS, ach go n-áirítear leas sóisialach agus seirbhísí cosanta leanaí mar chuid de. Bhí buiséad £3.9bn ag an eagraíocht sa bhliain 2010.

## Comhthéacs
Tá dúshláin mhóra amach roimh an SCSTÉ**:**

• Tá an daonra i dTuaisceart Éireann ag fás agus ag dul in aois.   

• Tá na riochtaí sláinte fadtéarmacha ag éirí níos coitianta agus níos costasaí.

• Déadú ar éileamh agus barraíocht spleáchais ar leapacha sna hospidéil

• Deacrachtaí a bhaineann le lucht saothair cliniciúil

• Gá le tuilleadh táirgiúlachta agus luach ar airgead

## Fostaíocht
Tá an córas Sláinte agus Cúram Sóisialta ag brath go hiomlán ar a fhoireann ó mhionlaigh eitneacha. Ritheann na hiontaobhais sláinte feachtas earcaíochta thar lear i ngeall ar an nganntanas foirne baile.

Tá oibrithe cúram sláinte as India, as na Filipíní, daoine ón tSúdáin agus eachtrannaigh eile mar chloch choirnéil ag an tseirbhís sláinte sa Tuaisceart. I measc na réigiún san India a bhfuil spéis ar leith ag SCSTÉ ann tá Kerala mar a bhfuil coláistí leighis ar ardchaighdeán; tháinig lear mór oibrithe as an stát sin anoir.

I mí Lúnasa 2024, tharla círéibeacha ciníocha i mBéal Feirste agus áiteacha eile sa Tuaisceart. Tá Ospidéal na Cathrach i mBéal Feirste buailte le Sandy Row agus Bóthar Dhún na nGall, an chomharsanacht inar bhris na círéibeacha amach.  Cháin eagraíochtaí na n-oibrithe sláinte (nó NICON, scátheagraíocht na seirbhíse) na hionsaithe ar lucht gnó.

## Féach freisin

* Seirbhísí Sláinte ar Oileán na hÉireann
* Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (an *HSE* sa Phoblacht)
* Sláinte in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:NHS
Catagóir:Cúram sláinte in Éirinn
Catagóir:Sláinte in Éirinn
Catagóir:Rialtas Thuaisceart Éireann
Catagóir:Eagraíochtaí míochaine agus sláinte suite sa Ríocht Aontaithe
Sawbridgeworth

deas|250px|mion|Eaglais 
 St. Mary the Great in Sawbridgeworth
Is baile suite i Hertfordshire é **Sawbridgeworth**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hertfordshire
Brackley

Is baile suite i Northamptonshire é **Brackley**. 
clé|250px|thumb|Brackley

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Northamptonshire
Welwyn Garden City

Is baile suite i Hertfordshire é **Welwyn Garden City**. Bunaíodh é sa bhliain 1920 mar an dara cathair ghairdíneach i Sasana. Bhí 43,252 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.
 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hertfordshire
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais

Is ollscoil í **Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais** atá suite i mBelo Horizonte, Minas Gerais, sa Bhrasaíl.

Bunaíodh í ar an 12 Nollaig 1958.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Láithreán Gréasáin PUC-MG 

Catagóir:An Bhrasaíl
Catagóir:Ollscoileanna sa Bhrasaíl
Grandmaster Flash

Is DJ é **Grandmaster Flash**. Cruthaíonn sé ceol hip-hap. **Joseph Saddler** is fíór-ainm dó. Rugadh Joseph ar an gcéad lá do mhí Eanáir, 1958 in Bridgetown, Barbados. Is as Meiriceá é agus d'fhás sé suas sna Bronx, Nua-Eabhrac. Thosaigh sé ag cruthú ceoil nuair a bhí sé ina dhéagóir. Sa bhliain 1978 bhunaigh sé an grúpa ceoil Grandmaster Flash and the Furious Five agus scaoil siad a gcéad amhrán, "Superrappin", agus a gcéad albam, *The Message*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Rialtas na hÉireann

mion|333x333px|5 scilling, 1922
De réir Bunreacht na hÉireann, is gá le níos mó ná 7 mball agus gan níos mó ná 15 ball a bheith i **Rialtas na hÉireann**. Is grúpa Airí sinsearacha é an Rialtas atá freagrach as cumhacht fheidhmeannach an Stáit. Cialaíonn sé seo go gcaithfidh an Rialtas dlíthe na tíre a chur i bhfeidhm. Déanann an Rialtas cinneadh maidir le polasaithe agus bíonn freagrachtaí tábhachtacha eile orthu freisin. Tagann an Rialtas le chéile agus feidhmíonn sé mar údarás aontaithe agus tá chomhfhreagracht ar na baill i dtaobh ranna uilig an Stáit. Úsáidtear an téarma "Comh-aireacht" nó "Coiste Gnóthaí" anois agus aríst nuair a bhíonn an Rialtas i gceist. Is faoi rún a dhéantar plé ar ábhair ag cruinnithe den chomh-aireacht. Bíonn an Rialtas aontaithe ar pholasaithe agus ní mór do na hairí ar fad tacaíocht phoiblí a thabhairt do na polasaithe agus na cinnithe móra atá ag an Rialtas. 
[clé|mion|258x258px|armas, an [Uachtarán na hÉireann|Uachtarán]]
Tá an Taoiseach i gceannas an Rialtais. Is é an té a fhaigheann tacaíocht ó thromlach na mball sa Dáil an Taoiseach. Cuireann an Dáil a hainm nó a ainm ar aghaidh agus glacann an tUachtarán go foirmiúil leis an ainmniú. Ainmníonn an Taoiseach, ansin, baill eile den Rialtas agus tugann Roinn Stáit dóibh. Faigheann siad seo tacaíocht na Dála agus glacann an tUachtarán leis an gceapachán.Tá sé de chumhacht ag an Taoiseach airí a chur as a bpost má bhíonn cúis mhaith aige/aici. Má tá níos mó ná páirtí polaitiúil amháin sa Rialtas tugtar Comhrialtas ar an gcineál seo Rialtais. Roinneann na páirtithe na postanna sa Rialtas - de ghnáth tugtar post an Tánaiste do cheannaire an dara pháirtí is mó sa chomhrialtas. Ní mór do bhaill an Rialtais a bheith ina mbaill de Dáil Éireann nó ina mbaill de Sheanad Éireann. Ní féidir níos mó ná beirt bhall de Sheanad Éireann a bheith ina mbaill den Rialtas. Caithfidh an Taoiseach, an Tánaiste agus an tAire Airgeadais a bheith ina mbaill de Dháil Éireann. 

Is féidir leis an Taoiseach Airí Stáit a roghnú freisin, ainm eile a thugtar orthu ná Airí Sóisearacha. Ní baill den chomh-aireacht iad ach cuidíonn siad leis na hAirí Rialtais ina gcuid oibre Rialtais agus ina gcuid oibre sa Roinn atá faoina gcúram. Roghnaíonn an Taoiseach Ard-Aighne, freisin, chun comhairle dlí a chuir ar fáil don Rialtas. Ní ball den Rialtas An tArd-Aighne ach de réir traidisiún déanann sé/sí freastal ar chruinnithe den chomh-aireacht. 

De réir Bhunreacht na hÉireann, tá an Rialtas freagrach do Dháil Éireann. Mar sin bíonn an Rialtas in oifig an fhad agus atá tacaíocht tromlach na dteachtaí i nDáil Éireann aige. Má chailleann an Taoiseach tacaíocht tromlach na Dála, ní mór dó/dí éirí as a p(h)ost nó iarraidh ar an Uachtarán an Dáil a lánscoir. D'fhéadfadh sé seo tarlú i gcás comhrialtais nach mbeadh in ann comhoibriú lena chéile a thuilleadh. Má dhéantar an Dáil a lánscoir, tá olltoghchán ann. Tar éis an ollthoghcháin ní mór go mbeadh tacaíocht tromlach na dteachtaí sa Dáil nua ag an té a ainmnítear mar Thaoiseach. 

Catagóir:Rialtas na hÉireann
Monarcacht bhunreachtúil

Is **Monarcacht Bhunreachtúil** ná rialtais daonlathach ina bhfuil Rí/Banríon mar Ceann Stát neamhpholatiúil faoin dlí atá leagtha amach i mBunreacht scríobtha nó gan a bheith scríobtha. Mar shampla, An Ríocht Aontaithe.
Spleáchas na Corónach

Is tír i seilbh Choróin na Breataine a bhfuil féinriail acu é **spleáchas na corónach**.  Ní Críocha Briotanacha Thar Lear iad, ná baill de Chomhlathas na Náisiún. Faoi láthair, tá trí áit a bhfuil stádas mar Spleáchas na Corónach acu: Oileán Mhanann i Muir Éireann, agus Báillcheantair Gheirsí agus Gheansaí i Muir nIocht.
Naomh Sisile

Naomh is ea **Sisile** sa dara haois, a rugadh i Sicil. 

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Iodálacha
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Impireacht na Róimhe
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Mná
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Wellingborough

deas|250px|thumb|Eaglais na Naomh Uile in Wellingborough
Is baile suite i Northamptonshire é **Wellingborough**. Bhí 49,087 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Northamptonshire
Abingdon-on-Thames

deas|250px|thumb|Abingdon-on-Thames
Is baile suite in Oxfordshire é **Abingdon-on-Thames**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Oxfordshire
Balham

Is baile é **Balham** atá suite sa bhuirg London Borough of Wandsworth, Londain Theas.

Catagóir:London Borough of Wandsworth
Suleiman Ollásach

Ba shabhdán de chuid na hImpireachta Otamánaí é **Suleiman I**  (6 Samhain 1494 go dtí 6 Meán Fómhair 1566). Sa Tuircis is iondúil go dtugtar “**Kanunî Sultan Süleyman**” (Sabhdán Suleiman Reachtóir) ar an rialtóir Otamánach. Ach tugtar **Suleiman 'Ollásach**' air san Iarthar (Béarla: The Magnificent Suleiman) agus “Kanuni” (An  Reachtóir) san oirthear. 

Bhí Suleiman ina shabhdán idir 1520 go dí a bháis in 1566, an réimeas is faide i stair na himpireachta úd.
[clé|mion|an tSüleymanname, [16ú haois]]
Ba ba chor cinniúnach bás Suleiman sa bhliain 1566 i stair na hImpireachta Otamánaí.

## Féach freisin

* Ebussuud Efendi
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1494
Catagóir:Básanna i 1566
Catagóir:Ceannairí Otamánacha
Yokohama

Cathair de chuid na Seapáine is ea Yokohama (横浜市 Yokohama-shi). Tá an chathair suite ar Bá Thóiceo in oirthear Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 3,697,894 duine ina gcónaí in Yohohama (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin
Nagoya

Cathair de chuid na Seapáine is ea **Nagoya** (名古屋市). Tá an chathair suite in oirthear Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 2,266,249 duine ina gcónaí i Nagoya (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Sapporo

Cathair de chuid na Seapáine is ea **Sapporo** (札幌市). Tá an chathair suite in iarthar Hokkaido. Tá 1,918,096 duine ina gcónaí i Sapporo (daonáireamh 2010). Is í príomhchathair Hokkaido í. Tá Sapporo suite in thuaidh na Seapáine ar bhruach na Toyohira timpeall ar 840 km siar ó dheas ó phríomhchathair na tíre, Tōkyō. Tá clú na sneachta ar an gcathair seo. Bhí sé ina óstach ar Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 1972. Bíonn sé ina hóstach ar fhéile Sapporo Snow gach bliain.

## Stair
Sa bhliain 1868 a bunaíodh é.

## Bardaí Sapporo
Tá 10 Bardaí (区, ku) i Sapporo.  

## Gailearaí

íomhá:Sapporo-City-1918-Taisho-Era.png|Sapporo (1918)
íomhá:Odori_Park_in_1936.JPG|Odori Park (1936), Sapporo, Hokkaido. 
íomhá:Hokkaido_Jingu.JPG|Sapporo Jinja, Sapporo, Hokkaido.


Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Kitakyushu

Cathair de chuid na Seapáine is ea **Kitakyushu** (北九州市). Tá an chathair suite in dtuaisceart Kyushu. Tá 983,037 duine ina gcónaí in Kitakyushu (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Chiba

Cathair de chuid na Seapáine is ea **Chiba** (千葉市). Tá an chathair suite in oirthear Honshu. Tá 962,624 duine ina gcónaí i Chiba (daonáireamh 2010).

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 



Catagóir:Cathracha sa tSeapáin
Yekaterinburg

Cathair de chuid na Rúise is ea **Yekaterinburg** (Екатеринбург). Tá an chathair suite i gCúige Sverdlovsk i lár na tíre. Tá 1,349,772 duine ina gcónaí in Yekaterinburg (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Samara

Cathair de chuid na Rúise is ea **Samara** (Самара). Tá an chathair suite in oirdheisceart na Rúise Eorpaí i gCúige Shamara. Tá 1,164,685 duine ina gcónaí i Samara (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Omsk

Cathair de chuid na Rúise is ea **Omsk** (Омск). Tá an chathair suite in iardheisceart na Sibéire i gCúige Omsk. Tá 1,154,116 duine ina gcónaí in Omsk (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Kazan

Cathair de chuid na Rúise is ea **Kazan ** (Казань nó i dTatairis: Казан). Tá an chathair suite  i gceartlár na Rúise Eorpaigh idir an Vólga agus an Cama sa Tatarstáin. Tá 1,143,535 duine ina gcónaí in Kazan (daonáireamh 2010).

Sa bhliain 2024, reáchtáladh cruinniú mullaigh i gcathair Kazan, príomhchathair na Tatarstáine. Bhí ionadaithe as 32 tír i láthair, an Araib Shádach, an Iaráin, an Tuirc agus an Indinéis ina measc.

## Féach freisin

* An Tatarstáin

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Chelyabinsk

Cathair de chuid na Rúise is ea **Chelyabinsk** (Челябинск ). Tá an chathair suite ar an teorainn idir an Áise agus an Eoraip i gCúige Chelyabinsk. Bhí 1,130,132 duine ina gcónaí in Chelyabinsk (daonáireamh 2010).
clé|mion

## Eachtraí

* mion[clé|mion|[15 Feabhra 2013: cith dreigíte ar Chelyabinsk]]15 Feabhra 2013.  Gortaíodh corradh is 1,500 duine nuair a tharla bóilíd Chelyabinsk (2013) os cionn Chelyabinsk.  

## Féach freisin

* Bóilíd Chelyabinsk (2013)

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Catagóir:Cathracha na Rúise
Perm

Cathair de chuid na Rúise is ea **Perm** (Пермь). Tá an chathair suite i lár na tíre i gCríoch Pherm. Tá 991,162 duine ina gcónaí i bPerm (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Saratov

Cathair de chuid na Rúise is ea **Saratov** (Саратов). Tá an chathair suite in oirdheisceart na tíre i gCúige Sharatov. Tá 841,902 duine ina gcónaí i Saratov (daonáireamh 2019).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Krasnodar

Cathair de chuid na Rúise is ea **Krasnodar** (Краснодар). Tá an chathair suite in iardheisceart na tíre i gCríoch Krasnodar, agus is í an chathair is mó i nDeisceart na Rúise í. Tá 1,154,885 duine ina gcónaí in Krasnodar (2025).

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Tolyatti

Cathair de chuid na Rúise is ea **Tolyatti** (Тольятти). Tá an chathair suite in iardheisceart na tíre i gCúige Shamara. Tá 719,632 duine ina gcónaí i dTolyatti (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Izhevsk

Cathair de chuid na Rúise is ea **Izhevsk** (Ижевск nó in Udmairtis: Иж, Ижкар / Ish, Ishkar)). Tá an chathair suite in iardheisceart san Udmairt. Is í príomhchathair na hUdmairte í. Tá 627,734 duine ina gcónaí in Izhevsk (de réir daonáirimh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Barnaul

Cathair de chuid na Rúise is ea **Barnaul** (Барнаул). Tá an chathair suite i ndeisceart na tíre i gCríoch Altae. Tá 612,401 duine ina gcónaí i mBarnaul (daonáireamh 2010).

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cathracha na Rúise
Yaroslavl

Cathair de chuid na Rúise is ea **Yaroslavl** (Ярославль). Tá an chathair suite in iarthar na tíre i gCúige Yaroslavl. Tá 591,486 duine ina gcónaí in Yaroslavl (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Khabarovsk

Cathair de chuid na Rúise is ea **Khabarovsk** (Хабаровск). Tá an chathair suite in oirthear na tíre i gCríoch Khabarovsk. Tá 577,441 duine ina gcónaí i Khabarovsk (daonáireamh 2010).

## Comhchathracha
* Niigata, An tSeapáin (1965)
* Portland, Stáit Aontaithe Mheiriceá (1988)
* Victoria, Ceanada (1990)
* Harbin, An tSín (1993)
* Bucheon, An Chóiré Theas (2002)
* Sanya, An tSín (2011)
* Chongjin, An Chóiré Thuaidh (2011)

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Makhachkala

Cathair de chuid na Rúise is ea **Makhachkala** (Махачкала nó in Aváiris: МахӀачхъала, nó i Kumyk: Магьачкъала). Tá an chathair suite in iardheisceart na tíre sa Dhagastáin. Is í príomhchathair na Dagastáine í. Tá 572,076 duine ina gcónaí i Makhachkala (de réir daonáirimh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
An Astracáin

Cathair de chuid na Rúise is ea **an Astracáin** (Астрахань). Tá an chathair suite in iardheisceart na tíre i gCúige na hAstracáine. Tá 520,339 duine ina gcónaí san Astracáin (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Naberezhnye Chelny

Cathair de chuid na Rúise is ea **Naberezhnye Chelny** (Набережные Челны nó i dTatairis: Яр Чаллы). Tá an chathair suite i gceartlár na Rúise Eorpaigh idir an Vólga agus an Cama san Tatarstáin. Tá 513,193 duine ina gcónaí i Naberezhnye Chelny (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha na Rúise
Phnom Penh

Is é **Phnom Penh** príomhchathair na Cambóide agus an chathair is mó sa tír. Tá Phnom Penh suite ar bhruacha aibhneacha an Tonlé Sap, an Mekong agus an Bessac san áit a dtagann na trí habhainn úd le chéile.

Rinneadh príomhchathair de den chéad uair sa bhliain 1434. "Péarla h Áise" a thugtaí ar Phnom Penh nuair a bhí an Chambóid ina coilíneacht de chuid na Fraince. Meastar 370,000 duine a bheith ina gcónaí sa bhliain 1975 gan trácht ar na teifigh a bhí ag plódú isteach mar gheall ar an gcogaíocht a bhí ar siúl sa tír san am úd. Chomh luath agus a ghlac an Khmer Rouge seilbh ar Phnom Penh, dhíbrigh siad an pobal ar fad ón gcathair agus ní raibh ann ar feadh roinnt blianta ina dhiaidh sin ach oifigigh, saighdiúirí agus a dteaghlaigh, chomh maith lena gcuid príosúnach. Bhí 32,000 duine ann sa bhliain 1978. Tháinig fás mór ar an gcathair i ndiaidh don Khmer Rouge a bheith díbeartha go gairid ina dhiaidh sin.

Catagóir:Bailte agus Cathracha sa Chambóid
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Novokuznetsk

Cathair de chuid na Rúise is ea **Novokuznetsk** (Новокузнецк). Tá an chathair suite i ndeisceart na tíre i gCúige Kemerovo. Tá 547,904 duine ina gcónaí i Novokuznetsk (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Cheboksary

Cathair de chuid na Rúise is ea **Cheboksary** (Чебоксары nó i Suvaisis: Шупашкар, *Shupashkar*)). Tá an chathair suite in iarthar na tíre sa tSuvais. Is í príomhchathair na Suvaise í. Tá 453,721 duine ina gcónaí i Cheboksary (de réir daonáirimh 2010).

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Kaliningrad

Cathair de chuid na Rúise is ea Cathair **Kaliningrad** (Калининград nó i nGearmáinis: Königsberg),  cois na Mara Baltaí i gCúige Kaliningrad. Bhí 431,402 duine ina gcónaí in Kaliningrad (daonáireamh 2010). Dá Rúisí iad muintir Kaliningrad áfach, is amhlaidh go bhfuil an áit corradh is 500 ciliméadar ó mhórthír na Rúise.

### Stair
Ba leis na Gearmánaigh Cathair Kaliningrad roimh an Dara Dogadh Domhanda agus Konigsberg ab ainm dó. Ba in Cathair  Konigsberg a saolaíodh is a cuireadh oideachas ar an bhfealsamh Immanuel Kant.

Ghabh na Rúisigh seilbh ar Kaliningrad  sa bhliain 1945 agus rinneadh Gearmánaigh a mharú nó a ruaigeadh.  Ba jab críochnúil a rinne an Rúis agus na Gearmánaigh á ndíbirt acu  Tugadh isteach daoine ó cheann ceann an Aontais Shóivéadaigh ina n-ionad.  

Ba é Kaliningrad a tugadh ar Konigsberg sa bhliain 1945 agus an t-ainm seo ag tagairt don oblast ar fad chomh maith leis an bpríomhchathair. Ba é Mikhail Kalinin a bhí mar uachtarán ag na Rúisigh ag an am agus tá roinnt mhaith bustaí de fós le feiceáil ann.

## Féach freisin

* Oblast Kaliningrad

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Rúise
Catagóir:An Rúis
Belo Horizonte

Cathair sa Bhrasaíl is í **Belo Horizonte**. Tá sí suite in oirdheisceart na tíre agus is í príomhchathair an Stáit Minas Gerais. Bhí 2,491,109 duine ina gcónaí i mBelo Horizonte agus 5,156,217 ina gcónaí sa cheantar cathrach (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Boa Vista

Cathair sa Bhrasaíl is ea **Boa Vista**. Tá sí suite i dtuaisceart na tíre agus is í príomhchathair  an Stáit Roraima. Bhí 314,900 duine ina gcónaí i mBoa Vista (daonáireamh 2014).

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl