open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Tansáin

Tír san Afraic í **Poblacht Aontaithe na Tansáine** (Svahaílis: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania), nó **an Tansáin** mar a dtugtar uirthi de ghnáth.  
[clé|mion|[Gleann na Claise Móire i  Ngorongoro]]
[clé|mion|[Limistéar Caomhantais Ngorongoro|Ngorongoro]]
[clé|mion|Cearnóg Nyere, [Dodoma]]

### Tíreolaíocht
Tá an tír suite ar chósta thoir mór-roinn na hAfraice in aice leis an tAigéan Indiach, agus tá teorainneacha aici leis an gCéinia, Uganda, Ruanda, an mBurúin, an Saimbia, an Maláiv, le Mósaimbíc agus le Poblacht Dhaonlathach an Chongó. 

Is tír í an Tansáin a thugann chun cuimhne fís thipiciúil na hAfraice. Ligeann fiadhúlra dosháraithe, saibhreas cultúrtha, sléibhte maorga, agus mánna féarmhara fairsinge don náisiún a éileamh a dhéanamh mar an tseoid i gcoróin na hAfraice Thoir.

Ba í Dárasalám príomhchathair na tíre, go dtí 1996 nuair a bhogadh údarás na tíre go dtí Dodoma. In ainneoin seo, is í Dárasalám an chathair is mó sa tír, agus tá roinnt maith den rialtas lonnaithe sa chathair fós.

### Stair
Glacadh a neamhspleáchas sa bhliain 1961. Is ball den Chomhlathas Briotanach í. D'aontaigh Tanganyika agus na hoileáin Zanzibar le chéile sa bhliain 1964, chun *Poblacht Aontaithe Tanganyika agus Zanzibar* a chruthú. Athainmníodh í go dtí an teideal nua-aimseartha níos déanaí. Tagann ainm na tíre ó Tanganyika, an mhórthír, agus na hoileáin Zanzibar san Aigeán Indiach.

## Féach freisin

* Limistéar Caomhantais Ngorongoro
* Gleann na Claise Móire

## Tagairtí

Catagóir:An Tansáin
T
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Dárasalám

Iar-phríomhchathair na Tansáine is ea **Dárasalám** (Araibis: دار السلام‎ Dār as-Salām). Tugadh **Mzizima** uirthi níos luaithe. Le daonra 250,000, is í Dárasalám an chathair is mó sa tír, agus an áit is saibhre. Cé gur bhogadh an phríomhchathair go dtí Dodoma le linn na 1970í, is cathair tábhachtach í fós agus tá roinnt den rialtas le fáil anseo fós.

Catagóir:Cathracha
Dodoma

Is í **Dodoma** príomhchathair na Tansáine. Is í an tríú chathair is mó sa tír seo í. Rinneadh scéim an phríomhchathair a bhogadh ó Dhárasalám go dtí an chathair seo sa bhliain 1973, agus bhog an tionóil náisiúnta i 1996. D’fhan roinnt de na hoifigí i nDárasalám.

De réir an daonáireamh a bhí déanta i 2002, tá 324,347 duine ina gcónaí sa chathair.

Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Catagóir:An Tansáin
Raidió Fáilte

Is craoltóir raidió i mBéal Feirste é **Raidió Fáilte**. Bunaíodh an stáisiún sna hochtóidí, ach ag an am sin, ní raibh cead bainte amach ag an stáisiún craoladh go dleathach. Leanadh ar aghaidh leis ar aon chuma. Bhí sé á chraoladh ón gCultúrlann Mac Adam Ó Fiach ar Bhóthar na bhFál in iarthar na cathrach. 

Sa bhliain 2006 thug OFCOM cead buan oifigiúil don stáisiún craoladh, don chéad uair riamh.  

Craolann an stáisiún cuid mhaith chláir éagsúla, don aos óg agus aosta, mar shampla nuacht, cúrsaí pobail, ceol de gach chineál, agus neart eile. Bíonn sé ar fáil i mBéal Feirste ar 107.1 FM, agus tá sé ar fáil ar fud an domhain mhór, trí mheán an idirlín, ó mhí na Bealtaine 2007 ar aghaidh.

I mí Dheireadh Fómhair 2018 osclaíodh foirgneamh nua Raidió Fáilte idir Bóthar na bhFál agus an Mótorbhealach an Westlink.

## Féach freisin

* Cultúrlann McAdam Ó Fiaich
* Gearóid Ó Cairealláin
* Raidió na Life
* CRAOL

## Naisc sheachtracha
* Suíomh gréasáin Raidió Failte
* Culturlann.ie - Cultúrlann Mac Adam Ó Fiach 
* CRAOL | The Community Radio Forum of Ireland / CRAOL | Fóram Raidió Pobail na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin raidió Éireannacha
Catagóir:Stáisiúin raidió Gaeilge
Catagóir:Líonraí podchraoltaí
Catagóir:Meáin na Gaeilge
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 2006
Catagóir:CRAOL
Siarra Leon

Tír in iarthar na hAfraice í **Poblacht Shiarra Leon**. Tá teorannacha aici leis an nGuine sa tuaisceart, leis an Libéir sa deisceart agus leis an Aigéan Atlantach san iarthar. Áit lárnach ab ea an tír seo i dtrádáil sclábhaithe san 18ú haois, agus bunaíodh é ar dtús chun áit a thabhairt do na daoine gorma a throid ar son na mBriotanach i rith an gCogadh Réabhlóideach Mheiriceá. 

Tagann ainm na tíre ón ainm Phortaingéilis *Serra Leoa*, a ciallaíonn "Sléibhte Leoin".

## Naisc sheachtracha
* SierraLeone.com 

## Tagairtí


Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Ríocht Esuaitíní

Tír bheag thalamhiata atá suite i ndeisceart na hAfraice í **Ríocht Esuaitíní** (nó **Esuaitíní** go gearr uirthi), ceann de na tíortha is lú san ilchríoch. Tá sí suite lastoir den Afraic Theas agus laistiar de Mhósaimbíc. Tugadh *An tSuasalainn* uirthi roimh 2018; tagann ainm nua na tíre ó ainm dúchais na treibhe Suasaí, treibh Bhantúch.

Tá ionchas saoil na tíre an-íseal, mar gheall ar ráta ard an VEID.

## Naisc sheachtracha

* Láithreán Gréasáin an Rialtais
* Láithreán Gréasáin Oifigiúil Turasóireachta
* Eswatini National Trust Commission — tuairiscí cuimsitheacha ar stair, ar chultúr agus ar nádúr na tíre
* The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks — leathanach faoi na trí pháirc ghéim
* Eswatini – CIA World Factbook 

## Geilleagar

## Tagairtí


E
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
1622

## Tarluithe
* 
## Breitheanna
* 15 Eanáir - Molière, drámadóir Francach (b. 1673)

## Básanna
* 23 Eanáir — William Baffin, taiscéalaí Briotanach
*

Catagóir:Blianta
1673

## Tarluithe
* 
## Breitheanna
* 18 Márta — Spencer Compton, 1ú Iarla Wilmington, Príomh-Aire na Breataine Móire
* 7 Iúil — George Graham, déantóir clog Sasanach (b. 1751)

## Básanna
* 17 Feabhra - Molière, drámadóir Francach (r. 1622)

Catagóir:Blianta
Iamáice

Tír agus oileán í **Comhlathas Iamáice**, nó **Iamáice** de ghnáth. 
mion|clé|Plandáil in Iamáice sna 1820idí|220x220px

## Aimsir
Maireann séasúr na hairicíní gach bliain ó mhí an Mheithimh go Samhain. 

I mí Dheireadh Fómhair 2025, rinne Spéirling Melissa scrios millteanach ar Iamáice.  Bhí luas suas le 297 ciliméadar san uair faoin ollghála in amanna, agus bhí idir mhaidhmeanna tuile agus sciorrthaí talún ar fud na tíre.  Bhí tuairim is 1.5 milliún duine in Iamáice thíos leis, sin os cionn leath an daonra.

## Tíreolaíocht
Is é Kingston príomhchathair Iamáice. Tá sé suite in oirdheisceart na tíre ar an gcósta. Bhí 937,700 duine ina gcónaí i mórcheantar Kingston sa bhliain 2011

## Stair
Fógraíodh na Dlíthe Burgos, nó Las leyes de Burgos, ar an 27 Nollaig 1512, creatlach dlí idir lonnaitheoirí de chuid na Spáinne agus na bundúchasaigh sna hIndiacha Thiar.

## Cultúr
Is éard atá i gceist leis an ghluaiseacht Rastafárach, nó Rasta, ná ghluaiseacht spioradálta a tháinig ar an bhfód in Iamáice le linn na 1930idí.

## Daoine
Rugadh cúpla duine cáiliúil ann, mar shampla Bob Marley agus Usain Bolt.  Rugadh Marcus Garvey  in Iamáice, gníomhaí, Pan-Afracach, óráidí, agus fiontraí.

=> Féach ar Daoine as Iamáice

## Féach freisin

* An Ghaeilge i Muir Chairib

## Tagairtí

Catagóir:Iamáice
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Náisiúin G-15
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Catagóir:Tíortha na Cairibe
Catagóir:Aintillí
Islamabad

Príomhchathair na Pacastáine í **Islamabad** (Urdúis: اسلام آباد, "áitreabh Ioslam") atá suite in iarthuaisceart na tíre. 

Ba í Karachi, i ndeisceart na tíre, an phríomhchathair suas go dtí 1958.

Tógadh Islamabad sna 1960í chun a bheith ina príomhchathair nua. Rinneadh príomhchathair di go hoifigiúil sa bhliain 1967.
mion|Islamabad

Catagóir:An Phacastáin
Catagóir:Cathracha
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Príomh-Aire na hAstráile

Taispeánann an liosta seo **[[Príomh-Aire|Príomh-Airí]] na h[[An Astráil|Astráile]]** ón lá ar tháinig an chéad rialtas parlaiminteach ar an bhfód ansin, in Eanáir 1901: 

Catagóir:Polaitíocht na hAstráile
Hobart

Is é **Hobart** an phríomhchathair agus an chathair is mó sa Tasmáin, an Astráil.

## Aeráid

## Tagairtí
Albury

Is cathair i New South Wales, An Astráil i **Albury** ar an teorainn le Victoria. Tá beagnach 45,000 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:Bailte i New South Wales
Pervez Musharraf

Ba ea 10ú Uachtarán na Pacastáine é **Pervez Musharraf** (), a rugadh ar 11 Lúnasa 1943 i nDeilí, san India agus a fuair bás ar 5 Feabhra 2023 ar deoraíocht i Dubai.

D'éirigh Musharraf ina cheann foirne (Ginearál 4*) san arm Phacastánach sa bhliain 1998. Thug sé na pleananna chun tosaigh ionsaithe ar an India in Kashmir a dhéanamh. Troideadh an "Cogadh Kargil' cogadh in aghaidh India, idir Bealtaine - Iúil 1999.
clé|mion|Ginearál 4*
Bhí Musharraf i mbun coup d’état ar 12 Deireadh Fómhair 1999 in aghaidh Nawaz Sharif (tofa ar bhonn daonlathach sa bhliain 1997). Ceapadh Musharraf  mar phríomhfheidhmeannach na Pacastáine. Ansin ceapadh Musharraf  mar 10ú Uachtarán na Pacastáine ar 20 Meitheamh 2001, tar éis. D'éirigh sé as a phost ar an 18 Lúnasa 2008.

Choinnigh Musharraf  greim daingean ar an gcumhacht go dtí 2007. D'fhógair sé staid éigeandála sa tír i Samhain 2007. Feallmharaíodh Benazir Bhutto, ceannaire an fhreasúra, ar 27 Nollaig 2007.

Eagraíodh olltoghchán sa bhliain 2008 agus bhí ar Musharraf  éirí as, rud a rinne sé ar 18 Lúnasa 2008, ag dul ar deoraíocht thar lear níos déanaí.

## Féach freisin

* Nawaz Sharif
* Benazir Bhutto

## Tagairtí

Musharraf, Pervez
Catagóir:Polaiteoirí as an bPacastáin
Catagóir:Básanna in 2023
Eintracht Frankfurt

Is club peile ó Frankfurt sa Ghearmáin é **Eintracht Frankfurt**. Bunaíodh an club i 1899 faoin ainm *Frankfurter Fußball-Club Victoria*.

Imríonn an fhoireann a gcuid cluichí sa staid "Deutsche Bank Park" (Waldstadion) (do 59,500) in Frankfurt.

## Nasc seachtrach
* Eintracht Frankfurt - suíomh Greasáin oifigiúil an chlub

Catagóir:Clubanna sacair na Gearmáine
Neipeal

Tír thalamhiata idir an India agus an tSín san Áise Theas is ea **Neipeal**. Cé nach bhfuil inti ach tír bheag, tá tírdhreach ilghnéitheach le fáil inti, le háiteanna tirime sa deisceart agus roinnt de na sléibhte is airde ar domhan sa tuaisceart. Tá Sliabh Everest ar an teorainn idir Neipeal agus an tSín. Ba ríocht í go dtí 2008, nuair a fógraíodh ina poblacht í.

## Tíreolaíocht
Tá Neipeal suite ar éasclíne geolaíochta, áit a bhfuil pláta teicteonach na hIndia agus pláta teicteonach na hEoráise ag brú a chéile agus tarlaíonn creathanna talún sa réigiún go rialta dá bhíthin sin. 

## Stair

### Bunú na Poblachta
Ar 28 Bealtaine 2008, vótáil Tionól Neipeal chun deireadh a chur le stádas ríochta na tíre agus fógraíodh an tír ina poblacht. Chiallaigh sé seo go raibh deireadh tagtha le réimeas Ríshliocht Shah sa tír, tar éis 240 bliain. Tá sé i gceist go ndéanfar iarsmalann den Phálás Ríoga. Tá an chuma ar an scéal go mbeidh lucht Maoch chun tosaigh sa rialtas nua. Tá tréimhse dhá bhliain arna tosú anois, chun bunreacht nua a chur i dtoll a chéile.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Kathmandu-Bhagvati-04-2013-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Tempel-20-Westzugang-Tauben-2014-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Pujari Math-02-Pfauenfenster-2007-gje.jpg|Bhaktapur
Changu Narayan-Skulptur-36-Vishnu-2013-gje.jpg|Changu Narayan
Patan-Cyasilim Devar-12-Degutale-Palast-2013-gje.jpg|Patan
Dzongla to Lobuche-15-Pflanze mit Rauhreif-2007-gje.jpg|Himalaya
Dzongla to Lobuche-64-Traeger-Berge-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-51-2015-gje.jpg|Mustang
Mustang-Tsarang-Lo Manthang-08-2015-gje.jpg|Mustang



Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Sliabh Everest (Teomólungma)

Sliabh atá suite idir Neipeal agus an Tibéid is ea **Sliabh Everest** (Sagarmatha a thugtar air freisin i Neipeal agus Teomólungma sa Tibéid). Is é Everest an áit is airde ar domhan: tá sé 8,848 méadar ar airde. Cuid de na Himiléithe atá ann.

Ba iad Edmund Hillary agus Tenzing Norgay na chéad daoine a shroich barr an tsléibhe, ar 29 Bealtaine 1953. 

thumb|left|Radharc ar Shliabh Everest ón Tibéid

## Féach freisin
thumb|left|Radharc tríthoiseach ar Shliabh Everest

* Clare O’Leary
* Dawson Stelfox

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÁise
Catagóir:Teomólungma
Metallica

Is banna miotal trom as Meiriceá é **Metallica**. Bunaíodh iad sa bhliain 1981 i Los Angeles, California nuair a d'fhreagair James Hetfield fógra sa nuachtáin. Is iad:

* Lars Ulrich (drumaí)
* James Hetfield (canadh)
* Kirk Hammett (giotár)
* Rob Trujillo (dordghiotár)

## Albaim
* *Kill 'Em All* (1983)
* *[[Ride the Lightning]]* (1984)
* *Master of Puppets* (1986)
* *...And Justice For All* (1988)
* *Metallica* (1991)
* *Load* (1996)
* *ReLoad* (1997)
* *Garage Inc.* (1998)
* *S&amp;M* (1999)
* *St. Anger* (2003)
* *Death Magnetic* (2008)
* *Hardwired... to Self-Destruct* (2016)
* *S&amp;M2* (2020)
* *72 Seasons* (2023)

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Meiriceánacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1981
1670

## Tarluithe
* 
## Breitheanna
* 30 Samhain — John Toland, fealsúnaí Éireannach (b. 1722)

## Básanna
* 16 Márta — Johann Rudolph Glauber, ceimiceoir Gearmánach-Ollannach (r. 1604)
* 28 Meitheamh — Hendrik Martenszoon Sorgh, péintéir Ísiltíreach
* 11 Deireadh Fómhair — Louis Le Vau, ailtire Francach
* 15 Samhain — Johann Amos Comenius, diagaire, fealsamh, agus oideolaí

Catagóir:Blianta
Xenophon

Saighdiúir agus scríbhneoir ón Ghréig ba é Seineafón **Xenophon** (Gréigis: **Ξενοφῶν**), timpeall 427–355 RC), ón Aithin.

Catagóir:Daoine a rugadh i 427 RC
Catagóir:Básanna i 355 RC
Bashar al-Assad

Iar-Uachtarán na Siria is ea **Bashar al-Assad** (Araibis: بشار الأسد‎, Bašār al-Asad), agus Rúnaí an Pháirtí Baath (a rugadh ar an 11 Meán Fómhair 1965).  Deachtóir marfach ba ea é, a bhí i gceannas ar an Siria ó 2000 go dtí 2024. 

Is de bhunadh an phobail Alabhaí muintir Assad a bhí i gceannas sa tSiria ó 1971. Mac leis an Iar-Uachtarán Hafez al-Assad, deachtóir tíoránta chomh maith, is ea Bashar al-Assad. Mionlach is ea an pobal Alabhaí sa tSiria – tuairim is 10% den daonra – a raibh cumhacht díréireach acu ar an tír go dtí gur cloíodh Assad in 2024.
clé|mion|Muintir Assad sna 1980idí;  ní raibh mórán de chuid an tsaoil acu roimh na 1960idí
clé|mion|Assad agus a bhean, Asma in 2003
[clé|mion|Cuairt [Ebrahim Raisi (Iaráin) chuig Bashar al-Assad, 2023]]

## Saol
Oftailmeolaí is ea  Bashar al-Assad. Bhain sí cáilíocht amach mar dhochtúir sa Damaisc sna 1980idí. Rinneadh sé staidéar sa Western Eye Hospital, Londain, le linn 1992-1994.

Bhí Bashar al-Assad ina uachtarán ó 2000 nuair a bhásaigh a athair Hafez. Choimeád sé smacht ar an tSiria leis an lámh láidir ar feadh 24 bliain.

Bhris agóidí ar son an daonlathais amach sa tSiria ar an 15 Márta 2011. Chuir Assad na hagóidí faoi chois gan taise. Mharaigh fórsaí Assad 306,000 sibhialtach ar a laghad i gcogadh cathartha Shiria (fuair b'fhéidir os cionn leathmhilliún duine bás). 

Fógraíodh go raibh an cogadh thart nuair a chuir Léig na nArabach fáilte roimh Assad i mí na Bealtaine 2023. Nó sin a cheap an Léig agus Assad.

### Treascairt
Thacaigh an Rúis agus Iaráin le réimeas Assad thar na blianta. Ach ní raibh an oiread cumhachta acu agus a bhíodh i mí na Samhna 2024. Mar sin bhí ar Assad déanamh as dó féin. Ach thit an tóin as an réimeas faoi cheann cúpla lá mar chaisleán cártaí.  Thosaigh ceannaircigh in oirthear agus i dtuaisceart na Siria ag gluaiseacht chun cinn ag deireadh mí na Samhna,. Chuir sé iontas ar gach dream nach mór a éasca a bhí sé acu seilbh a ghabháil ar bhailte móra agus iad ar a mbealach siar.

Ghabh na reibiliúnaigh seilbh ar an bpríomhchathair, an Damaisc, gan mórán stró , i mí na Nollag 2024. Theith al-Assad an tír ar an 7 nó 8 Nollaig. Fuair Assad agus a theaghlach tearmann sa Rúis.

### Cóir
Dúirt Ard-Choimisinéir Chearta an Duine na Náisiún Aontaithe, Volker Türk, in 2024 gur cheart aon duine sa tSiria a rinne ainghníomhartha faoi réimeas Bashar al-Assad a thabhairt chun an dlí. 

### Pearsanta
Bhí cnuasach iontach carranna curtha i dtoll a chéile ag Assad, Delorean as Béal Feirste ina measc.

## Féach freisin

* Cogadh Cathartha na Siria

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cogadh Cathartha na Siria
Catagóir:Deachtóirí
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Moslamaigh
Catagóir:Náisiúnaithe
Catagóir:Oftailmeolaithe
Catagóir:Polaiteoirí na Siria
Catagóir:Sóisialaithe
Catagóir:Uachtaráin
Wagga Wagga

Tá an chathair **Wagga Wagga** suite ar bhruacha Murrumbidgee i New South Wales, An Astráil. Is mol tábhachtach é mar ionad talmhaíochta, oideachais, foras míleata agus idirbhealaí iompair. Is í an chathair intíre is mó sa stát agus an cúigiú cathair intíre is mó. Tá timpeall is 57,000 duine ina gcónaí sa chathair. Tá 22 bunscoil, 8 iarbhunscoil, Institiúid réigiúnach TAFE, campus Ollscoile Charles Sturt ann. 

## Daoine Cáiliúla ó Wagga Wagga
 
* Cruicéad – Mark Taylor (captaen), Michael Slater agus Geoff Lawson
* Peil Astrálach – Wayne Carey, Paul Kelly agus Cameron Mooney
* Rugby Sraithe - Peter Sterling, na deartháireacha Chris Mortimer, Peter Mortimer, Steve Mortimer, agus Greg Brentnall
* Rugbaí – Nathan Sharpe agus Nathan Hines
* Peileadóir sacair – Ionaidí Mná Astral 2007 Sally Shipard
* Jacaí marcach – Scobie Breasley buaiteoir 3,251 uair
* Leadóg – Tony Roche, 1966 Buaiteoir Craobh Oscailte na bhFrancach 
* Galf – Buaiteoir Craobhchomórtas PGA SAM 1995 Steve Elkington
* Triathlon - Cluichí Commonwealth 2006 Bonnbhuaiteoir Ór Brad Kahlefeldt

Catagóir:Cathracha san Astráil
Mihi est

Is téarma Laidine é **mihi-est** (.i. 'agam-tá'), a dhéanann tagairt don dóigh a gcuirtear 'seilbh' nó úinéireacht in iúl sna teangacha Ceilteacha. I bhformhór na dteangacha Ind-Eorpacha, is le briathar a chuirtear seo in iúl, mar shampla:

ach

Baintear úsáid as seo san bhFionlainnis (**minulla on** kirja), sa Rúisis (**у меня** книга) ('у' an réamhfhocal), agus san Araibis (لي كتاب nó عندي كتاب) (réamhfhocal 'عند' nó '-ل'), ar a laghad.
Antigua agus Barbúda

Náisiún oileánda is ea **Antigua agus Barbúda** atá suite i Muir Chairib, ar imeall an Aigéin Atlantaigh. Cuimsíonn sé dhá oileán mhóra, Antigua agus Barbúda, chomh maith le roinnt oileán beag mar Great Bird, Green, Guinea, Long, Maiden agus York agus, níos faide ó dheas, Redonda.

Bíonn isteach is amach le 81,800 duine ina gcónaí ann (daonáireamh na bliana 2011). Is é St. John's, ar Antigua, an phríomhchathair, an chathair is mó agus an port is mó.

Níl ach dornán míle farraige idir Antigua agus Barbúda. Táid i lár Oileán na Fothana.

mion|clé|175px|Íomhá satailíte de Antigua (ó dheas) agus Barbúda (ó thuaidh)

## Féach freisin

* Na Mion-Aintillí

## Tagairtí

Catagóir:Antigua agus Barbúda
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Catagóir:Mion-Aintillí
Joanne Hogg

Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach í **Joanne Hogg** leis an mbanna Iona.

Rugadh Hogg i dTuaisceart Éireann. Tá cáil uirthi mar an phríomhamhránaí agus scríbhneoir amhrán sa ghrúpa Ceilteach/poip/raic, Iona (atá ainmnithe i ndiaidh Oileán Íona). 

Is as clann ina bhfuil an-suim sa leigheas í agus mar sin, thosaigh sí féin ag traenáil chun a bheith ina dochtúir.

Chuaigh Hogg go dtí Béal Feirste chun staidéar a dhéanamh ar leigheas. Nuair a bhí sí sa tríú bhliain, chan sí in Ocáid Talann na nEalaíontóirí Críostaí agus tarraingíodh aird uirthi ansin. Chaith sí seal ag obair don eagraíocht, *Youth for Christ*, sa Danmhairg. 

Thosaigh sí ag obair mar dhochtúir i mBéal Feirste. Ach sa bhliain 1988, tugadh cuireadh di grúpa ceoil, "Iona" a bhunú le Dave Fitzgerald agus Dave Bainbridge. D’éirigh sí as a post mar dhochtúir. Ó shin, tá Joanne ag canadh ar fud na Eorpa agus Mheiriceá Thuaidh.  

## Diosclista
Tá a cuid dioscaí féin déanta ag Hogg chomh maith:
* *[[Looking Into Light]]* (1999)
* (Ceann eile le teacht go luath, sa bhliain 2006)

Usáideadh a glór sna cluichí ríomhaire Xenogears (don Sony Playstation) agus Xenosaga (don Sony Playstation 2).

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Iona
* Beathaisnéis an ghrúpa Iona 

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Veerappan

Robálaí, fuadaitheoir, smuigléir agus dúnmharfóir Indiach ab ea **Koose Muniswamy Veerappa Goundan**, nó **Veerappan** (18 Eanáir 1952 – 18 Deireadh Fómhair 2004). *Dacoit* a thugtar ar a leithéid de choirpeach san India. Nuair a bhí sé ocht mbliana déag, chuaigh sé le póitseáil agus le robálaíocht mar shlí bheatha, agus ina dhiaidh sin, thosaigh sé ag fuadach daoine mór le rá agus ag éileamh airgid mar dheachú a bhfuascailte. Bhí sé ag rith damhsa taobh istigh de chríocha trí stát Indiach, mar atá, Tamil Nadu, Karnataka, agus Kerala. Bhí sé de chlú air go raibh sé cosúil le Robin Hood agus na bochtáin ag cabhrú leis in éiric na maitheasa a rinne sé dóibh, ach dealraíonn sé gurbh í an eagla ba mhó a mheall an chuidiúlacht uathu. 

Mharaigh tascfhórsa speisialta na bpóilíní de chuid Stát Karnataka é ar an ochtú lá déag de Mhí Dheireadh Fómhair sa bhliain 2004, i stát Tamil Nadu.

Catagóir:An India
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Básanna in 2004
St Patrick's Athletic Football Club

Club peile is ea **St Patrick's Athletic Football Club** (Cumann Peile Lúthchleas Phádraig Naofa) atá suite in Inse Chór, Baile Átha Cliath, Éire. Is é Liam Buckley an traenálaí. Is iad seaimpíní reatha na hÉireann.

## Stair
Bunaíodh an club sa bhliain 1929 agus imríonn siad sa Phríomhroinn i Sraith na hÉireann. Imríonn siad i bPáirc Richmond. Is iad dearg agus bán dathanna an chlub. 
 
## Liosta trófaí
** [[League of Ireland|Sraith na hÉireann]] **
* 1951/52, 1954/55. 1955/56, 1989/90, 1995/96, 1997/98, 1998/99, 2001/02, 2013.

**[[Corn FAI]]**
* 1959, 1961, 2014, 2021, 2023

**[[League of Ireland Cup|Corn Sraithe na hÉireann]]**
* 2000/01, 2003

## Imreoirí Cáiliúla
* 20px Paul McGrath
* 20px Shay Gibbons
* 20px Ronnie Whelan Snr.
* 20px Eddie Gormley
* 20px Paul Osam
* 20px Joseph Ndo
* 20px Curtis Fleming
* 20px Martin Russell
* 20px Kevin Doyle

## Nasc seachtrach
* Suíomh oifigiúil an chlub

Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann
Críoch an Tuaiscirt

Críoch de chuid na hAstráile ó 1911 is ea **Críoch an Tuaiscirt** (Béarla: *Northern Territory*). Is í Darwin an phríomhchathair stáit.

Tá  duine ina gcónaí sa chríoch (2012).

## Bailte i Northern Territory

* Adelaide River, Alice Springs, Aputula

* Barrow Creek, Borroloola

* Curtin Springs

* Daly River, Daly Waters

* Erldunda

* Hermannsburg, Humpty Doo

* Imanpa

* Jabiru, Jay Creek

* Katherine, Kintore, Kulgera

* Larrimah

* Maningrida, Mataranka, Mutitjulu

* Newcastle Waters, Nhulunbuy, Numbulwar

* Oenpelli

* Papunya, Pine Creek

* Rum Jungle

* Tennant Creek, Ti Tree

* Wadeye

* Yirrkala, Yuendumu, Yulara

## Tagairtí

Catagóir:Stáit agus críocha na hAstráile
Hessen

Stát sa Ghearmáin é **Hessen**, le príomhchathair Wiesbaden. 

## Na Bailte
* Wiesbaden 280 320 
* Frankfurt 660 320 
* Kassel 199 201
* Darmstadt 139 000 
* Offenbach 118 000 
* Hanau 88 500
* Marburg 76 781
* Gießen 73 350
* Wetzlar 53 000

## Na Ceantair
200px|left|Mapa Hessen

## Naisc sheachtracha
* Hessen

## Tagairtí

Catagóir:Stáit na Gearmáine
Leithinis na Cóiré

Is leithinis in oirthear na hÁise é **Leithinis na Cóiré**, atá ina luí ó mhórthír na hÁise go dtí an tAigéan Ciúin. Tá sé beagnach 1,100km ar leithead.

Tugtar an Chóiré ar an leithinis go minic, agus tá sé roinnte ina dhá stát, an Chóiré Thuaidh agus an Chóiré Theas. Tír amháin a bhí ann suas go dtí an bhliain 1945. Tá go leor sléibhte ísle ann.

Catagóir:An Chóiré
Daorchluiche

Is é an **daorchluiche** an cluiche is mór a bhfuil tóir air sna Státaí agus i Meiriceá Laidineach, i dtíortha Mhuir Chairib agus i roinnt áiteanna in oirthear na hÁise. Cruthaíodh an spórt nua-aimseartha i Meiriceá.
[clé|mion|220x220px|22 Aibreán 1948   USS Fresno  vs USS Johnston agus W.R. Rush i b[Páirc an Chrócaigh|Páirc an Crócaigh agus iad faoi bhealach abhaile ón Dara Cogadh Domhanda.]]
clé|mion|220x220px|Físeán

## Stair
Tá an spórt bunaithe ar an gcluiche *[[rounders]]* (cluiche corr), a imrítear sa Ríocht Aontaithe agus in Éirinn.   Tá cruthúnas ann go raibh a leathbhádóir, an cluiche corr, á imirt in Éirinn sna 1600idí. Tharlódh go mba eisimircigh de chuid na tíre seo a thug an spórt chun na Státaí leo . Ach is cluichí den chineál céanna é an Brännboll a imrítear i gCríocha Lochlann agus tá leagan den chluiche ar a dtugtar Schlagball sa nGearmáin.
## Rialacha
Imrítear daorchluiche le slacán agus liathróid, idir dhá fhoireann, le naonúr ar gach foireann. Is é cuspóir an chluiche ná rití a scóráil trí liathróid a bhualadh le slacán. 

Caitheann imreoir amháin (an caiteoir) den fhoireann chosanta an liathróid i dtreo an imreora leis an slacán (an slacaí), atá ag iarraidh an liathróid a bhualadh. Scóráiltear rith tar éis don slacaí teagmháil le ceithre dhaoradh, in ord, atá leagtha amach ar chúinní muileata atá 90 troigh ar fad ar gach taobh. 

Deineann baill d'fhoireann na slacaithe uainíocht ag iarraidh teilgin ó chaiteoir na foirne eile a bhualadh. Iarrann foireann an chaiteora gan ligint d'fhoireann an tslacaí rití a scóráil trí shlacaithe a "chur amach" i slite éagsúla. Is féidir le himreoir ón bhfoireann atá ag bualadh stad ar dhaoradh ar bith, agus dul ar aghaidh níos déanaí tar éis do dhuine éigin eile dá fhoireann an liathróid a bhualadh. 

Malartaíonn na foirne róil lena chéile tar éis do thriúr imreora a bheith curtha amach. Imrítear naoi ndreas i gcluiche, agus bíonn seal ag gach foireann leis an slacánaíocht i ngach dreas. Is leis an bhfoireann go bhfuil an méid is mó rití bainte amach aici faoi dheireadh an chluiche atá an bua.

## Féach freisin

* Cluiche corr

## Tagairtí

Catagóir:Daorchluiche
Viktor Yushchenko

Tríú huachtarán na hÚcráine ab ea **Viktor Andriyovych Yushchenko** (), a rugadh ar 23 Feabhra 1954. 
clé|mion|8 Meitheamh 2006

## Saol
Múinteoirí ab ea tuismitheoirí Yushchenko. Roimhe sin throid a athair i gcoinne na nGearmánach, a ghabh é. Chaith sé tamall in Auschwitz. 

Rugadh agus tógadh Viktor Yushchenko in iarthar na hÚcráine i gceantar lán-Úcráinise, rud a scair é ón gcuid ba mhó dá chomhghleacaithe agus é ag obair sa saol polaitiúil nuair a bhí sé óg. Rúisis an teanga dhúchais acusan.

Bhí ról mór ag Yushchenko sa chomhaontas polaitiúil ar a baisteadh *Nasha Ukrayina* ("An Úcráin s'againne").   

Toghadh mar uachtarán é sa bhliain 2005.   

Thit an tacaíocht a bhí aige i measc an phobail go trom, agus nuair a sheas sé don uachtaránacht arís sa bhliain 2010 ní bhfuair sé ach 5.45% de na vótaí.  

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí rialtais
Catagóir:Baincéirí
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Cuntasóirí Úcránacha
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Eacnamaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla
Catagóir:Náisiúnaithe
Catagóir:Uachtaráin na hÚcráine
Wentworth

Baile i New South Wales na Astráile is ea **Wentworth**. Tá daonra thart ar 1,430 ann. Tagann na haibhneacha *[[Murray]]* agus *[[Darling]]* (an dá abhainn is mó san Astráil) le chéile in aice le Wentworth.

Catagóir:Bailte i New South Wales
Kinski

Is banna rac-cheol (iar-rac) as Seattle é **Kinski**. Bunaíodh sa bhliain 1998 é. S'iad baill an bhanna ná:

* Chris Martin (giotár)
* Lucy Atkinson (dordghiotár)
* Barrett Wilke (drumaí)
* Matthew Reid Schwartz (giotár, méarchlár, flute)

## Albaim
* *Space Launch for Frenchie* (1999)
* *Be Gentle With The Warm Turtle* (2001)
* *Airs Above Your Station* (2003)
* *Don't Climb On And Take The Holy Water* (2004)
* *Crickets And Fireflies* (2005)
* *Alpine Static* (2005)
* *Down Here, It's Chaos* (2007)

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1998
Darwin, Críoch an Tuaiscirt

Is í **Darwin** príomhchathair Chríoch an Tuaiscirt san Astráil.

## Aeráid

## Déimeagrafaic

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cathracha san Astráil
Abrogans

Is é ***Abrogans*** an chéad fhoclóir Gearmáinise a bhí ann, agus an leabhar Gearmáinise is sine dá bhfuil fágtha, freisin. Creidtear gurbh é Arbeo von Freising, a cailleadh sa bhliain 783 nó 784, a scríobh an foclóir seo. Thángthas ar chóip lámhscríofa den leabhar in Sankt Gallen na hEilvéise, áit a raibh mainistir fadó. Tá an foclóir ainmnithe as an chéad iontráil atá ann, an focal Laidine úd *abrogans*. Is é an leagan Gearmáinise a thugann an foclóir ar an bhfocal seo ná *dheomodi* - *demütig* i nGearmáinis an lae inniu, nó "umhal".

Dealraíonn sé gur foclóir comhchéille a bhí ann ar dtús, nach raibh ach ag míniú focal Laidine le focail Laidine eile, agus nár cuireadh na míniúcháin Ghearmáinise leis na focail Laidine ach in athleaganacha den fhoclóir. Cibé faoi sin, tá sé ar na foinsí is tábhachtaí amuigh ag an scoláire atá ag déanamh staidéir ar an gcineál Gearmáinise a labhraítí i ndeisceart na Gearmáine fadó.

### '''Cló'''
Is é an rud atá i gceist leis an gcló Gaelach ná leagan ar leith den aibítir Laidineach agus é bunaithe ar stíl peannaireachta na sean-lámhscríbhinní. Leis an nGaeilge is mó a shamhlaítear an stíl inniu, ach le fírinne, tá sí an-chosúil leis an mionpheannaireacht a chleachtaítí i Mór-roinn na hEorpa i laethanta Shéarlais Mhóir. Mar shampla, cuireadh an chéad fhoclóir Laidine-Gearmáinise, an tAbrogans, ar pár i litreacha atá an-chosúil leis an gcló Gaelach.

## Féach freisin

* An cló Gaelach

## Tagairtí

Catagóir:Foclóirí
Catagóir:Cló Gaelach
Catagóir:Lámhscríbhinní an 8ú haois
Catagóir:Lámhscríbhinní Eorpacha
Catagóir:Litríocht na Gearmáine
Catagóir:An Ghearmáinis
Catagóir:8ú haois
Príomh-Aire

Is é an **Príomh-Aire** an t-aire nó an t-oifigeach is sinsearaí i gcomh-aireacht an rialtais pharlaimintigh.

## Príomh-Airí an domhain

Catagóir:Polaitíocht
Palermo

Is í **Palermo** príomhchathair na Sicile, réigiún de chuid na hIodáile. Tá 671.593 duine ina gcónaí ann.

## Stair na Cathrach

Ba iad na Féinícigh a bhunaigh an chathair, ach ba ó na Gréagaigh a fuair sí an t-ainm atá uirthi anois: *Panormos* an t-ainm Gréigise, a chiallaíonn "ollchuan" nó "ollchaladh", is é sin, an cuan is mó dá bhfuil chois na mara - an cuan is mó timpeall na Meánmhara. I ndiaidh na nGréagach, ba iad na Rómhánaigh a tháinig i seilbh na háite, agus ina ndiaidh sin, bhí sí á rialú ag na Biosántaigh ar feadh breis is míle bliain. Na hArabaigh a shealbhaigh an chathair sa bhliain 827, agus í ina príomhchathair ar Éimíríocht na Sicile. Chuir na Normannaigh ruaigeadh ar na hArabaigh san aonú haois déag, agus ina dhiaidh sin, bunaíodh ríocht nua na Sicile, arbh í Palermo a príomhchathair. Sa bhliain 1816, chuaigh Ríocht na Sicile agus Ríocht Napoli le chéile le Ríocht an Dá Shicil a dhéanamh, ach níorbh í Palermo príomhchathair na ríochta seo - bhí sí á rialú ó Napoli. Sa deireadh, cuireadh an ríocht sin ar ceal, agus chuaigh Palermo agus iomlán na Sicile san Iodáil aontaithe sa bhliain 1860.

Is iad na teangacha a labhraítear i bPalermo ná an Iodáilis agus an chanúint áitiúil, an tSicilis. Áit thábhachtach turasóireachta í Palermo lena cuid ailtireachta, na heaglaisí ach go háirithe. Ar an drochuair, tá an Maifia - an choirpeacht eagraithe - láidir sa chathair chomh maith. Ón taobh eile de, tá clú ar a lán daoine cáiliúla ó Phalermo freisin a fuair bás sa chath in aghaidh na coirpeachta, ar nós an Athara Pino Puglisi agus na mbreithiúna Giovanni Falcone agus Paolo Borsellino.

Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe
Catagóir:Cathracha na hIodáile
Catagóir:Cathracha san Eoraip a bhfuil calafoirt
Bagdad

Príomhchathair na hIaráice is í **Bagdad** (Araibis: بغداد‎ , **Baghdād**). Tá an chathair suite ar bhruach abhainn Tigris in lár na tíre. Is í an chathair is mó sa tír, agus an dara chathair is mó sa domhan Arabach, tar éis Caireo. Meastar go bhfuil cónaí ar 5,772,000 duine ann.

## Stair
B'é an Cailíf al-Mansur, de ríshliocht na nAbbasach a bhunaigh Baghdad an 30 Iúil 762. Bhí príomhchathair na bPeirseach, Ctesiphon, suite gar do Bhagdad. Ghabh na Moslamaigh an chathair siúd sa bhliain 627, agus bunaíodh Bagdad mar phríomhchathair ina h-áit.  
   
Meastar gurbh í Bagdad an chathair ba mhó ar domhan idir blianta 775 agus 935. Tá seans ann freisin gurbh í an chéad chathair a raibh daonra níos mó ná milliún duine aici. 

Rinneadh a lán dochair do Bhagdad le linn ionradh na Mongólach a chuir deireadh le réim na nAbbasach, agus i bhfad níos déanaí, le linn Chogadh na Murascaille idir 1990 agus 1991, agus an dara ionsaí sa bhliain 2003. 

Catagóir:An Iaráic
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Catagóir:Bagdad
Mary O'Rourke

Polaiteoir de chuid Fhianna Fáil agus aire rialtais ba ea **Mary O'Rourke** nó **Máire Uí Ruairc** (31 Bealtaine 1937 - 3 Deireadh Fómhair 2024). Mí na Samhna 1982 a toghadh Mary O'Rourke don Dáil den chéad uair, agus bhí sí ina haire agus ina haire stáit i rialtais éagsúla faoi Charles Haughey, Albert Reynolds agus Bertie Ahern.
## Gairm
Teachta Dála a bhí ina n-athair, Patrick Lenihan. Teaghlach mór le rá sa pholaitíocht ba muintir Lenihan. Ba deirfiúr í leis an iarAire Rialtais Brian Lenihan Mór a bhásaigh i 1995 agus aintín le Brian Lenihan Óg a d'éag in 2012.   Múinteoir scoile ab ea Mary O'Rourke sula ndeachaigh sí leis an bpolaitíocht.
Toghadh Mary O'Rourke chun na Dála den chéad uair i ndáilcheantar an Longfoirt-na hIarmhí i 1982 mar Theachta Dála le Fianna Fáil. Toghadh arís í go leanúnach go dtí gur chaill sí a suíochán in olltoghchán 2002.

Ba í leas-ceannaire Fhianna Fáil ó 1994 go dtí 2002.

Ba é an Taoiseach Cathal Ó hEochaidh a cheap ina hAire Oideachais í (1987-1991) agus ina hAire Sláinte (1991-1992).  Dhún O'Rourke Coláiste Oideachais Dhún Chéirí, nó Carysfort College, sa bhliain 1988, rud a tharraing scannal ollmhór.  I 1992, chuaigh Albert Reynolds i gcomharbacht at Chathal Ó hEochaidh mar Thaoiseach agus mar cheannaire ar Fhianna Fáil. Dhíbir sé O’Rourke as an rialtas.
[clé|mion|[Coláiste Oideachais Dhún Chéirí]]
[clé|mion|[Eircom|Telecom Éireann]]
Ba é Bertie Ahern a bhí ina Thaoiseach i 1997 agus cheap seisean ina hAire Fiontar Polblí í i ndiaidh an olltoghcháin i samhradh na bliana sin. Ba sa ról sin a shocraigh Mary O'Rourke ar Telecom Éireann a phríobháidiú i 1999. Mhol sí do dhaoine scaireanna a cheannach sa chomhlacht príobháidithe ach chaill a lán daoine a lán airgid mar gheall ar an gcomhairle sin.

Chaill Mary O'Rourke a suíochán san olltoghchán in 2002. Ceapadh chun an tSeanaid í ina dhiaidh sin. Chaith sí tréimhse mar cheannaire Fhianna Fáil sa Seanad ó 2002 go dtí 2007, nuair a d'éirigh léi suíochán Dála a bhuachan arís in Olltoghchán 2007. D'fhan sí sa Dáil go dtí 2011, tráth a d'éirigh sí as an bpolaitíocht.

Bhásaigh fear céile Mary O'Rourke, Enda, in 2001. Bhí beirt mhac aici, Feargal agus Aengus, agus a gclanna siúd, seisear garpháistí.

## Féach freisin

* Brian Lenihan Mór, Brian Lenihan Óg, Patrick Lenihan
* An Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)

## Tagairtí


## Naisc sheachtracha

* Sonraí Mháire Uí Ruairc ar shuíomh gréasáin Fhianna Fáil 
* Stair thoghchánaíochta Mháire Uí Ruairc ag ''ElectionsIreland.org'' 

Catagóir:Ath Luain
Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)
Catagóir:Alumni Choláiste Phádraig, Má Nuad
Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Súl

Príomhchathair agus an chathair is mó na Cóiré Theas is ea **Súl** nó **Seoul** (), atá suite in iarthuaisceart na tíre. Tagann an t-ainm ón bhfocal Seorabeol nó Seobeol i gCóiréis, a chiallaíonn "príomhchathair". Na h-ainmneacha eile a thugadh uirthi níos luaithe ná  
* Wiryeseong (위례성; 慰禮城; sa ríshliocht Baekje),  
* Hanyang (한양; 漢陽 agus  
* Hanseong (한성; 漢城 (sna ríshliocht Goryeo agus Joseon).  
Bhí Súl ina príomhchathair le linn na ríshliocht Baekje agus Joseon, agus roghnaíodh é ina príomhchathair arís nuair a bunaíodh an stát nua-aimseartha Poblacht na Cóiré sa bhliain 1948. 

Cé nach bhfuil an chathair ach 600km ina achar, tá níos mó ná 11 milliún duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Súl
Catagóir:Cathracha Speisialta agus Cathracha Uirbeacha na Cóiré Theas
Catagóir:Cathracha na Cóiré Theas
Catagóir:Bailte agus cathracha sa Chóiré Theas
Catagóir:An Chóiré Theas
Catagóir:An Chóiré
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Pyongyang

Is í **Pyongyang** (Hangul: 평양 직할시, Hanja: 平壤直轄市) príomhchathair na Cóiré Thuaidh, agus í lonnaithe ar bhruach Abhainn Taedong in iardheisceart na tíre. Níl aon eolas oifigiúil le fáil faoin daonra, ach meastar go bhfuil idir 2.5 agus 3.8 duine ina gcónaí ansin. 

Tá stair fhada ag an gcathair, agus deirtear gur sa bhliain 2333 RC a bunaíodh í, agus an t-ainm *Wanggŏmsŏng* uirthi san am sin. Rinneadh a lán dochair don chathair le linn Chogadh na Cóiré, ach ansin, fuair an Chóiré Thuaidh cabhair óna comhghuaillithe Cumannacha, go háirithe an tAontas Sóivéadach, le Pyongyang a atógáil.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

## Iompar
Tá Córas Metro ag Pyongyang a scaipean thar 2 líne ó lár na cathrach go dtí na bruachbhailte

250px|clé|mion|Pyongyang

Catagóir:Pyongyang
Catagóir:Cathracha na Cóiré Thuaidh
Catagóir:Cathracha atá rialaithe go díreach agus Réigiúin Riaracháin Speisialta na Cóiré Thuaidh
Catagóir:Bailte agus cathracha sa Chóiré Thuaidh
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Maputo

mion|dheis|250px|An calafort i Maputo
Is cathair í **Maputo**, príomhchathair Mhósaimbíc agus an chathair is mó sa tír. Tá Maputo suite ar an Aigéan Indiach. Tá rian ré na coilíneachta fós le feiceáil go láidir air. Tá cuid mhaith den chathair cosúil go leor le cathracha na Portaingéile. Sa bhliain 2007, bhí 1,766,184 duine ina gcónaí i mórcheantar na cathrach.

Téann fréamhacha na cathrach siar go dtí na chéad chuairteanna a thug taiscéalaithe ón bPortaingéil san áit ag tosnú sa bhliain 1544. Scrios bundúchasaigh an réigiúin na dúnfoirt agus tithe trádála a bhunaigh na Portaingéalaigh ann. Faoin bhliain 1850, bhí baile Portaingéalach seasmhach ar siúl acu. Lourenço Marques ainm an bhaile anuas go dtí Feabhra, 1976 nuair a athbhaisteadh an chathair *Maputo* as an Abhainn Maputo. Bhí a neamhspleáchas bainte amach ag an Mósaimbic i mí Mheithimh, 1975. D'imigh breis is ceathrú milliún duine de shliocht Portaingéalach agus Eorpach ó Maputo go gairid ina dhiaidh sin.

Baineann cuid mhór de gheilleagar Maputo leis an bport. Táirgtear stroighin, rubar, earraí potaireachta, bróga agus troscán sa chathair chomh maith.

Catagóir:Mósaimbíc
Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
An Astraláise

Is téarma é **Astraláise** a thugtar ar réigiún darbh ainm Oceania – eadhón An Astráil, An Nua-Shéalainn, agus oileáin cóngaracht leo san Aigéan Ciúin. 

## Tagairtí

Catagóir:An Aigéine
Catagóir:An Astráil
Catagóir:An Nua-Shéalainn
Tenterfield

Is baile atá suite i New South Wales san Astráil é **Tenterfield**, ag pointe teagmhála an mhórbhealaigh New England, Mount Lindesay agus Bruxner agus ar an abhainn Boonoo Boonoo.

Tá Tenterfield tuairim ar seacht gcéad ciliméadar taobh thuaidh de Sydney agus níl ach ocht gciliméadar dhéag taobh theas den teorann Queensland.
Rinne Henry Parkes (1815-1896) óráid stairiúil i 1889 ina thug sé gairm coiteann ar Stáit na hAstráile de gheall ar chónascadh a dhéanamh.
 
Ceantar saibhre le beithígh, olann, tobac agus úlloird is ea é agus fuarthas ór agus stán ann i 1860. Baineadh clú na talún agus na háite amach mar gheall air seo.
 
Tháinig an ceithearnach coille finscéalach Thunderbolt chun suntais ansin.

Catagóir:Bailte i New South Wales
Sóisialachas

Is fealsúnacht pholaitiúil é an **sóisialachas**. Creideann sóisialaithe gur cheart don tsochaí go léir an eacnamaíocht a stiúradh go díreach trí na hoibrithe nó go hindíreach tríd an rialtas. Tá easaontas go minic idir sóisialaithe maidir le cineál an tsóisialachais atá le cur i bhfeidhm, mar shampla an daonlathas sóisialta agus Marxachas-Leiníneachas.

Tá barúlacha difriúla ann maidir le cad é is ciall leis an sóisialachas. Creideann a lán sóisialaithe gur cheart do thionscail mhóra a bheith i lámha an rialtais. Creideann daoine eile gur cheart do chomhlachtaí a bheith i lámha na n-oibrithe. Dar le daoine eile ba cheart don phobal a bheith ionann faoi chaipitleachas leasaithe.

Síleann bunús na ndaoine a chuireann "sóisialaithe" orthu féin nach córas daonlathach atá sa chaipitleachas. Molann siad sórt "daonlathas an phobail" ina gcinneann na hoibrithe cad a tháirgtear agus conas é a dháileadh. Is minic go n-áitíonn criticeoirí an tsóisialachais gur deachtóireachtaí brúidiúla atá i roinnt tíortha atá 'sóisialach' agus gur maraítear a lán daoine iontu, agus gur cheart córas sóisialach a sheachaint dá bharr sin. Freagraíonn bunús na sóisialaithe nach raibh na deachtóireachtaí seo sóisialach go fíreannach nó gur chuir siad polasaithe sóisialacha i bhfeidhm ar dhrochbhealach.

In Éirinn tá: Páirtí na nOibrithe Sóisialacha , An Páirtí Sóisialach , Páirtí na nOibrithe, Páirtí Cumannach na hÉireann, agus Rabharta.

## Tagairtí

Sóisialachas
Sóisialachas
1392

## Eachtraí
* Tús an ríshliocht Joseon i gCóiré

## Breitheanna
* Alain Chartier, file agus scríbhneoir Francach (b.~1430)
* Flavio Biondo, seanchaí Iodálach (b.1463)

## Básanna
* Jeong Mong-ju, taidhleoir agus file (r.1337)

Catagóir:Blianta
An Iordáin

Tír Arabach sa Mheánoirthear is ea **an Iordáin** (Araibis: الأردنّ, Al-ʼUrdunn) nó **Ríocht Haisimíteach na hIordáine** (Araibis: المملكة الأردنية الهاشمية), a dtugtar uirthi go hoifigiúil. Tá teorainneacha aici leis an tSiria thuaidh, an Iaráic thoir thuaidh, an Araib Shádach thoir agus theas, agus Iosrael agus an Phalaistín thiar. 

Tar éis roinnt na hÁise iartharacha a rinne An Bhriotáin agus An Fhrainc i ndiaidh an Chéad Chogaidh Dhomhanda, bhí an tír aitheanta go hoifigiúil ag comhairle Chonradh na Náisiún i 1922. Sa bhliain 1946, d'éirigh an Iordáin a bheith stáit ceannasach neamhspleách. Tar éis ghabháil an Bhruaigh Thiar i rith an Chogaidh Arabaigh-Iosraelaigh sa bhliain 1948, thóg Abdullah I an teideal Rí na hIordáine.  

Ar an 17 Meán Fómhair 1970, bhris cogadh cathartha amach san Iordáin i gcoimhlint a dtugtar "Meán Fómhair Dubh" uirthi.

## Naisc sheachtracha

## Féach freisin
* Abhainn na hIordáine

## Tagairtí


I
Amman

Príomhchathair na hIordáine agus an chathair is mó sa tír chéanna is ea **Amman** (Araibis: عمان ʿAmmān), nó **Ammann** mar a litrítear é uaireanta. Tá an chathair suite in iarthuaisceart na tíre, agus tá daonra 4,000,000 ann.

## Stair
Sa bhliain 1974 thángthas ar fhoracha lonnaíochta Neoilití ar a dtugtar 'Ain Ghazal ar an taobh thuaidh d'Amman. Téann cuid de na hiarsmaí siar go dtí an bhliain 7250 RC. Bhíodh cónaí ar timpeall is 3,000 duine ann. Ní ba dhéanaí chuir na hAmonaigh fúthu ní ba faide ó dheas agus faoin 13ú haois bhí an t-ainm Rabbath Ammon ("príomhchathair" nó "ceanncheathrú na ríthe") tugtha ar an áit. Le himeacht ama fágadh "Rabbath" ar lár agus *Ammon* nó *Amman* a tugadh air.  

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha san Iordáin
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Karlstad

Cathair san tSualainn is ea **Karlstad**, atá suite in iarthar na tíre. Is í an 19ú chathair is mó sa tír, tar éis Stócólm. 

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Sualainne
Mill a h-Uile Rud

Is banna punc-rac ó Seattle é **Mill a h-Uile Rud** a bhíonn ag canadh i nGaeilge na hAlban. Bunaíodh an fhoireann sa bhliain 2003. Is iad Tim Armstrong (canadh, giotár), Sgrios a h-Uile Rud (canadh, dord), agus Sìne Nic Anndrais (drumaí) ceoltóirí an bhanna. B'as Beinn na Faoghla in Inse Ghall do mháthair Shíne. Is iad na cúrsaí craicinn is ábhar do go leor dá gcuid amhrán, in aithris ar fhilí cosúil le hIain Lom agus Alasdair MacMhaighstir Alasdair fadó. Rinne siad aistriúcháin ar an amhrán *Sheena Is A Punk Rocker* le Ramones. Murab ionann agus bannaí "Gaelacha" eile, is í Gaeilge na hAlban an t-aon teanga amháin atá á labhairt ag Mill a h-Uile Rud an t-am ar fad, ar an ardán, ar a gcuid dlúthdhioscaí, ar an ionad idirlín, agus sa ghnáthchomhrá.

## Albaim
* 2004: *Ceàrr* (Clàran Droch-Shùil)
* 2005: *Ceòl Gàidhlig mar Sgian nad Amhaich* (le "Steòrnabhagh" - Problem Records)
* 2006: *Gàidhlig na Lasair* (le "Steòrnabhagh," "Oran Sabaid Sabhal Mòr Ostaig" agus "Crath do Thòn" - Problem Records)

## Féach freisin
* Tim Armstrong
* Na Gathan
* Rís (grúpa ceoil)

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2003
Catagóir:Punc
Catagóir:Racghrúpaí
Catagóir:Rac-cheol
Catagóir:Racghrúpaí Gaeilge
Catagóir:Ceol Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Racghrúpaí Meiriceánacha ó Seattle, Washington
Catagóir:Grúpaí ceoil Meiriceánacha
Túr Scrabo

Suite lastoir de Bhaile Nua na hArda i gContae an Dúin i Tuaisceart Éireann atá **Túr Scrabo**. Is féidir an túr a fheiceáil ó chuid den Dún Thoir agus ó thuaisceart Bhéal Feirste chomh maith. Tógadh an túr mar chuimhneachán sa bhliain 1897 ar Charles Stewart. Bhí an teideal *Marquis of Londonderry* ar Stewart. Ba ghinearál é faoi Wellington i rith an chogaidh in aghaidh Napoleon.

Chuirfeadh áthas mór ar dhuine an radharc ón áit ar na cuanta, góilíní, is fo-bhailte timpeall Loch Cuan go dtí Muir Éireann agus, ar lá glan, ar chósta na hAlban. 

Tógadh ar shuíomh dhúin ón Chré-Umhaois é. Is 41 méadar ar airde an túr féin. Bíonn cuairteoirí in ann 122 céim a dhreapadh chun mullach an túir, an áit a mbeadh radharc acu ar an tír ina thimpeall.

## Tagairtí

Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Tamminiemi

mion|250px|clé|Tamminiemi, Meilahti, Heilsincí
Teach mór i Meilahti, Heilsincí, is ea **Tamminiemi**, nó *Villa Ekudden* as Sualainnis. Ciallaíonn "Tamminiemi" nó "Ekudden" *Ros na Darach*. Ba iad na hailtirí Sigurd Frosterus agus Gustaf Strengell a dhear é i stíl *jugend*, agus tógadh sa bhliain 1904 é. Tá an teach suite in áit álainn cois farraige, agus é timpeallaithe ag gairdín mór. Ba le muintir Nissen, teaghlach trádála, an teach ar dtús, ach ina dhiaidh sin, chuaigh sé ó dhuine go duine, go dtí gur bhronn Amos Anderson, fear gnó agus mórurraí is maoinitheoir ealaíon, ar an stát é sa bhliain 1940. Is leis an Uachtarán Urho Kekkonen a shamhlaítear an teach inniu, agus músaem ag obair sa teach atá tiomnaithe do Kekkonen agus dá oidhreacht.

Ba iad Risto Ryti agus C. G. E. Mannerheim na hUachtaráin a bhain úsáid as Tamminiemi roimh Kekkonen. Maidir le Juho Kusti Paasikivi, a bhí ina Uachtarán deireanach roimh Kekkonen, b'fhearr leis Caisleán an Uachtaráin i lár na cathrach. Thug Kekkonen taithneamh don teach, áfach, agus chuir seisean faoi i dTamminiemi. Cuireadh bail ar an teach, agus tógadh sabhna adhmaid ar an gcladach in aice leis. Chaitheadh Kekkonen an chuid ba mhó dá am i dTamminiemi nuair nach raibh dualgaisí air taobh amuigh den chathair, agus ba mhinic a thagair na nuachtáin do Kekkonen mar "Tamminiemi". Ba mhinic a d'fháiltigh sé ealaíontóirí agus fiú radacaigh óga go Tamminiemi sna seascaidí, nuair a theastaigh uaidh iad a cheangal den chóras polaitiúil, agus thagadh a chuid seanchairde ar cuairt le folcadh sabhna a fháil i dteach an Uachtaráin. Bhí an tUachtarán agus a bhean chéile ina léitheoirí móra, agus bhailigh siad leabharlann as an ngnáth. 

Sa bhliain 1980, d'fhoilsigh an tUachtarán Kekkonen leabhar beag faoin teideal "Tamminiemi", inar leag sé síos a chuid príomhphrionsabal mar pholaiteoir. Dearctar ar an leabhrán mar "thiomna polaitiúil". Nuair a theip a shláinte ar an Uachtarán, i gcruth is gur éirigh sé as, ceadaíodh dó fanacht i dTamminiemi go deireadh a shaoil, agus b'ansin a fuair sé bás sa bhliain 1986. I ndiaidh a bháis, hiompaíodh an teach ina mhúsaem, agus bhronn muintir Kekkonen cuid mhaith den troscán ar an músaem leis an atmaisféar ceart a chinntiú. 

Sa bhliain 1993, tógadh áras nua Uachtaráin i Meilahti, agus níl sé suite i bhfad ó Tamminiemi. In aithris ar Tamminiemi, tugadh *Mäntyniemi*, nó *Talludden* as Sualainnis, ar an áit nua - "Ros na Giúise" is brí leis.

Tamminiemi
Tamminiemi
Catagóir:Tithe
Catagóir:Ionaid turasóireachta
Jacqueline Kennedy Onassis

Bhí **Jacqueline Lee Bouvier Kennedy Onassis** (28 Iúil, 1929 – 19 Bealtaine, 1994) (**Jackie Kennedy** sna 1960í agus **Jackie Onassis** níos déanaí), mar bhean chéile John F. Kennedy, uachtarán na Stát Aontaithe, idir 1961 agus 1963. thumb|left|UaighAr an 12 Meán Fómhair 1953, phós Kennedy Jacqueline Lee Bouvier.

Nuair a cailleadh Kennedy, phós Bouvier fear gnó Gréagach, Aristotle Onassis (sa bhliain 1968).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna i 1994
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Céadmhná na Stát Aontaithe
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Eagarthóirí Meiriceánacha
Catagóir:Grianghrafadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Marcaigh
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Mná
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Teaghlach Uí Chinnéide