Timo K. Mukka

Úrscéalaí agus gearrscéalaí Fionlannach a bhí i **Timo Kustaa Mukka** (17 Nollaig 1944 – 27 Márta 1973) a scríobhadh faoi shaol na ndaoine sa Laplainn .

## Luathshaol
Rugadh Timo Mukka i mBollnäs sa tSualainn áit a raibh a theaghlach aslonnaithe le linn Chogadh na Laplainne. Chaith sé a óige i sráidbhaile Orajärvi i mbardas Pello i dtuaisceart na Fionlainne. Den chuid is mó, bhí Críostaithe de lucht leanúna Lars Levi Laestadius agus Cumannaigh ina gcónaí sa sráidbhaile, rud a chuaigh i bhfeidhm ar shaoldearcadh Mhukka mar a bhí sé á fhorbairt. Bhí idir thréimhse Chríostaí agus tréimhse Chumannach aige nuair a bhí sé óg

Nuair a bhí sé trí bliana déag d'aois, tholg sé fiabhras inchinne (meiningíteas) agus cé gur tháinig sé slán ón ngalar, bhíodh tinneas cinn trom á fhulaingt aige as seo go ceann ceithre bliana. Le linn an ama sin d'athraigh a phearsantacht ó bhonn agus rinne sé iarracht fiú lámh a chur ina bhás féin.

## Gairm bheatha an scríbhneora agus deireadh a shaoil
Thosaigh sé ag scríobh agus gan é ach trí bliana déag d'aois, agus ní raibh fiche bliain slánaithe aige nuair a bhí a chéad úrscéal, “*Maa on syntinen laulu*” (, le feiceáil i gcló. Rinne sé cur síos ar an mbochtaineacht sa Laplainn chomh maith le peirspictíochtaí cúnga a mhuintire, agus mar sin, ba lú an aird a bhí ag a chomharsana ar a chuid saothar ná ar an bhfear féin.   Bhí a chuid scéalta ar maos le grá collaí rud a bhain stangadh as na léitheoirí, go háirithe toisc go raibh díograis an chreidimh agus ragús na collaíochta fite fuaite le chéile sa chur síos a thug sé ar shaol na Laplainne. Is é an grá collaí inneall an scéil i gcuid mhaith dár scríobh sé.

Rinne sé staidéar i scoil ealaíontóireachta i Heilsincí, i bhfad ó bhólaí a dhúchais, nó bhí féith ealaíontóireachta ann chomh maith leis an scríbhneoireacht. Sa scoil sin a casadh a bhean chéile, Tuula, air an chéad uair, agus phós siad sa bhliain 1964. 

Sa chéad bhliain eile d'fhoilsigh Mukka dhá leabhar: an bailiúchán gearrscéalta *Tabu* ("An Gheis") agus an t-úrscéal *Täältä jostakin* ("Ón áit éigin seo"). Bhí Mukka tar éis seal a chaitheamh ina shaighdiúir, ó bhí an coinscríobh éigeantach i bhfeidhm san Fhionlainn san am, ach ní dheachaigh an tréimhse sin ach chun dochair dó, rud is léir ón úrscéal. Ní raibh na léirmheastóirí in ann mórán ciall a bhaint as na leabhair: thug siad aitheantas do sciliúlacht an scríbhneora, ach san am chéanna is é an meas a bhí acu ar Mhukka go raibh saol a smaointí sách primitíbheach. Go bunúsach dhearc siad air mar dhuine fiáin ón gCian-Tuaisceart. 

Sa bhliain 1967 bronnadh duais litríochta an stáit ar Mhukka. Ba mhór an spreagadh é chun tuilleadh scríbhneoireachta a dhéanamh, agus go gairid ina dhiaidh sin d'fhoilsigh Mukka a sheandíolaim filíonta, *Punaista* ("Dearg") nár ghlac aon teach foilsitheoireachta leis roimhe sin, chomh maith leis an úrscéal *Laulu Sipirjan lapsista* ("An tAmhrán faoi Chlann Sipirja") agus an bailiúchán gearrscéalta *Koiran kuolema* ("Bás an Mhadra"). Thaitin *Laulu Sipirjan lapsista* go mór leis na léirmheastóirí, ach ní raibh siad chomh sásta céanna leis na dánta i b*Punaista*. Maidir leis na gearrscéalta, ní raibh Mukka féin chomh sásta leo is mar a bhí na léirmheastóirí.

Na leabhair dheireanacha a tháinig ó pheann Mhukka ba iad *Kyyhky ja unikko* ("An Colúr agus an Poipín"), *Ja kesän heinä kuolee* ("Agus féar an tsamhraidh ag fáil bháis") agus *Lumen pelko* ("An Eagla roimh an Sneachta"). Is í gairm an scríbhneora agus na deacrachtaí a bhaineann léi is téama don leabhar *Kun kesän heinä kuolee*. Gearrscéalta atá sa leabhar *Lumen pelko*, agus is úrscéal é *Kyyhky ja unikko*.

Fuair Mukka bás de thaom croí gan é ach ocht mbliana is fiche d'aois. Roimhe sin bhi feachtas clúmhillte ar siúl ag an iris chaidéise *Hymy* in aghaidh Mhukka, agus glactar leis gur chuir feachtas na hirise leis an drochshláinte a mharaigh an scríbhneoir.

D'fhág Mukka oidhreacht shaibhir liteartha, cúpla úrscéal i measc an ábhair eile, agus sa bhliain 2010 cuireadh díolaim den ábhar seo i gcló mar fhoilseachán iarbháis.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1973
Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Daoine as Bollnäs
Catagóir:Dídeanaithe na Fionlainne
Catagóir:Dídeanaithe sa tSualainn
Catagóir:Fir
Catagóir:Scríbhneoirí Fionlannacha
Catagóir:Scríbhneoirí na Fionlainnise
Catagóir:Úrscéalaithe Fionlannacha ón 20ú haois