Bremerhaven

Is cathair í **Bremerhaven** (Gearmáinis Íochtarach: *Bremerhoben*, a chiallaíonn *Cuan Bhremen*) atá suite i dTuaisceart na Gearmáine. Cé go bhfuil sí suite i lár na Sacsaine Íochtaraí, is cuid í de Chathair Shaor Hainseatach Bremen, stát cónaidhme neamhspleách de chuid na Gearmáine. Tá sí suite sa chuid thuaidh den Triantán Eilbe-Weser (Gearmáinis: *Elbe-Weser-Dreieck*), nó an 'Triantán Fliuch', mar a thugtar air go háitiúil. Is réigiún é an Triantán Eilbe-Weser a luíonn idir Bremen (nó Abhainn an Weser), Hamburg (nó Abhainn na hEilbe) agus Cuxhaven, béal na Mara Thuaidh.

## Stair na Cathrach
### Luathstair Bhremerhaven
Bunaíodh an chathair Bremerhaven faoi sheilbh stát Bremen sa bhliain 1827, 62 bliain roimh aontú na Gearmáine sa bhliain 1889. Ní raibh sa réigiún ag an am sin ach bailte beaga agus lonnaíochtaí, iad uilig suite ar oileáin bheaga san inbhear seascainn. Ní fios go beacht cé chomh hársa is a bhí na lonnaíochtaí seo ag an phointe sin, ach is féidir meastacháin a dhéanamh de réir na ndátaí ar luadh iad den chéad uair ar léarscáileanna nó i gcáipéisí oifigiúla, mar atá:
* Lehe, a luadh den chéad uair sa bhliain 1275
* Geestendorf, 1139
* Wulsdorf, 1139

### An Dara Cogadh Domhanda
thumb|right|200px|An chríoch faoi fhorghabháil na Meiriceánach, mar a socraíodh é ar an 8 Meitheamh 1947
As siocair Bremerhaven a bheith ina bhunáit don *Kriegsmarine* (cabhlach na Naitsithe) i gcaitheamh an Dara Cogadh Domhanda, ba sprioc é riamh d'fheachtas buamála na gComhghuallaithe. Fágadh an chathair ina smidiríní ar fad, seachas cuid áirithe den chalafort a tháinig slán as na heachtraí, rud a shocraigh na buamadóirí Briotanacha is Meiriceánacha d'aon turas, ionas go mbeadh siad in ann a n-úsáid féin a bhaint aisti in eireaball an chogaidh. Maraíodh cuid mhaith de dhaonra Bhremerhaven sa tréimhse chéanna, agus fágadh na mílte duine gan dídean.

I ndiaidh an chogaidh, nuair a rinneadh an Ghearmáin a roinnt idir lucht an ionraidh, bhí Bremerhaven, mar aon le Bremen, suite i lár chríoch na mBriotanach. Ní hamhlaidh a d'fhan cúrsaí, áfach, agus bhí an dá chathair faoi fhorghabháil na Meiriceánach sul i bhfad. Ba é suíomh áisiúil Bhremerhaven ba chúis leis an chinneadh seo, go háirithe mar go raibh mórchuid den chríoch a bhí faoi fhorghabháil na Meiriceánach suite i bhfad ó dheas, agus go raibh calafort ag teastáil uathu.

## An Imirce agus Bremerhaven
left|thumb|upright|1929 - An chéad turas amach ó Bhremerhaven ag an ''TS Bremen'', a shroich Nua-Eabhrac taobh istigh de cheithre lá, 17 uair an chloig agus 42 nóiméad.
Bhí ról ar leith ag Bremerhaven i stair na himirce san Eoraip. Sna blianta idir 1830 agus 1974, d’fhág 7.2 milliún duine calafort Bhremerhaven ar bhord loinge chun saol úr a chruthú dóibh féin sna Stáit Aontaithe, nó níos faide i gcéin. Ina measc siúd a ndeachaigh amach ó Bhremerhaven, bhí 3.7 milliún Gearmánach, 3.4 duine ón Eoraip Thoir is ón Eoraip Thoir Theas agus céad míle as Críoch Lochlann. Ba é Bremerhaven an calafort imirce ba mhó a úsáideadh sa Ghearmáin mar sin, de bhrí nach ndeachaigh ach cúig mhilliún duine amach ó Chalafort Hamburg sa tréimhse chéanna. Ba rogha choitianta é Calafort Bhremerhaven i measc na nEorpach i gcoitinne mar gheall ar an dea-cháil a bhain sé amach trí fhianaise starógach, agus de thoradh an ráta básmhaireachta i measc ná bpaisinéirí bheith ní ba lú ná an ráta a bhí ar longa imirce na Breataine.

### Tionchar an Dá Chogaidh Dhomhanda
Shroich rátaí imirce na hEorpa buaicphointí arís i gcaitheamh ré Phoblacht Weimar (1919-1933), agus sna blianta i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda. Ba é an Spealadh Mór ba chúis leis an chuid ba mhó den imirce i bPoblacht Weimar, ach ba dhaoine easáitithe iad an mhórchuid den dream a d’fhág Cuan Bhremerhaven tar éis an Dara Cogadh Domhanda. Bhí cúiseanna éagsúla le stoiteachas na ndaoine sin. Ina measc bhí daoine a tháinig slán ó shluachampaí géibhinn na hEorpa, dídeanaithe agus iaroibrithe éigeantais.

### Iarsmalann na hImirce, Bremerhaven
thumb|left|Das Deutsche Auswandererhaus
Osclaíodh Das Deutsche Auswandererhaus, nó Iarsmalann na hImirce, sa bhliain 2005 i ndiaidh do bhaill na mbrúghrúpaí Fördererverein Deutsches Auswanderermuseum (“Cumann Forbartha Iarsmalann na hImirce”), a bunaíodh sa bhliain 1985, agus Initiativkreis Erlebniswelt Auswanderung, a bunaíodh sa bhliain 1998, 20 bliain a chaitheamh i mbun stocaireachta ar a son. Tá an príomhghrúpa, *Fördererverein Deutsches Auswanderermuseum*, athainmnithe anois mar 'Cairde Iarsmalann na hImirce' agus nuair a osclaíodh an músaem faoi dheireadh, bhronn sé a bhailiúchán fairsing leabhar air, ina bhfuil breis agus dhá mhíle imleabhar a phléann le stair na himirce i mBremerhaven. Tá na leabhair seo, chomh maith le réimse leathan grianghraf agus earraí stairiúla eile, ar fáil anois don phobal le haghaigh taighde sinsearachta agus eile. Tá an iarsmalann suite ar shuíomh an Chalafoirt Nua (*Der Neue Hafen*), a osclaíodh sa bhliain 1852. D'fhág nach mór 1.2 milliún paisinéir an Eoraip tríd an chalafort sin sna blianta idir 1852 is 1890.

Bhuaigh an Iarsmalann an gradam "Músaem Eorpach na Bliana", atá urraithe ag banríon na Beilge, sa bhliain 2007.

## Daoine
Seo liosta daoine a rugadh i mBremerhaven, is a chuir an chathair i mbéal an phobail de bharr a ratha.
* **An Ginearál Carl Rodenburg** (1894-1992), a fuair an Chros Iarainn agus a bhí i bhfeighil an 76ú Cathlán Coisithe i gCath Stalingrad.
* **Karl Hermann Otto Heider** (1896-1960), Méara Bhremen.
* **Adolf Friedrich Johann Butenandt** (1903-1995), a bhuaigh Duais Nobel na Ceimice sa bhliain 1939.
* **Lale Andersen** (1905-1972), ceoltóir a bhain clú agus cáil amach den chéad uair tar éis di leagan den amhrán "Lilli Marleen" a thaifeadadh sa bhliain 1939. Bhíodh an t-amhrán seo á chasadh ag saighdiúirí na gComhghuallithe agus na Naitsithe araon le linn an Dara Cogaidh Dhomhanda.
* **Eberhard Jäckel** (1929-), staraí.
* **Egon Coordes** (1944-), imreoir agus cóitseálaí sacair sa Bhundesliga.
* **Uwe Karl Beckemeyer** (1949-), polaiteoir SPD.
* **Eike Bram** (1965-), imreoir liathróid láimhe a d'imir ar son na Gearmáine i gCluichí Oilimpeacha na bliana 1992.
* **D. D. Lewis** (1979-), imreoir peile Mheiriceánaigh a imríonn ar fhoireann Seattle Seahawks.

## Saol cultúrtha na cathrach
thumb|200px|upright|right|Músaem na Teicneolaíochta
### Iarsmalanna
Tá iliomad iarsmalann i mBremerhaven, chomh maith le *Erlebniswelten*, nó *domhain na n-eispéireas*, is é sin le rá, iarsmalanna idirghníomacha. I measc a bhfuil ar fáil do chuairteoirí, tá:
* Músaem na 50í
* Iarsmalann na hImirce
* *Technikmuseum U-Boot „Wilhelm Bauer”*, nó Músaem na Teicneolaíochta, atá suite ar bhord U-bháid
* Iarsmalann Mhuirí na Gearmáine
* Cathair Mhionsamhlach Bhremerhaven
* Ionad Eolaíochta Phänomenta
* Áras Ealaíne Bhremerhaven

### Spórt agus Damhsa
Tá réimse leathan spórt á chleachtadh i mBremerhaven agus rath nach beag tuillte ag cuid de na foirne aitiúla, sna comórtais damhsa ach go háirithe.

Is éard is brí leis an ghiorrúchán *e. V.* atá le feiceáil anseo thíos ná *eingetragener Verein*, is é sin cumainn nó foirne atá cláraithe go hoifigiúil leis an stát agus nach brabús airgid a bpríomhchuspóir.

* **Babhláil Deich bPionna**: dhá fhoireann i sraith stáit Bhremen
* **Badmantan**: SFL Bremerhaven
* **Cispheil**: Eisbären Bremerhaven ("*Béir Bhána Bhremerhaven*"), Roinn a haon sa Beko BBL ("*Sraith Fheidearálach Cisphéile na Gearmáine*")
* **Damhsa**: TSG Bremerhaven, cumann rathúil a cuireadh ar bun sa bhliain 1971
* **Damhsa Gaelach**: Leher TS
* **Damhsa Oighir**: Eis- und Rollsport-Club Bremerhaven e. V., Leher Turnerschaft von 1898 e. V.
* **Faoileoireacht Chrochta**: Luftfahrtverein Unterweser e. V., nó mar is fearr aithne air LVU Bremerhaven
* **Foghlaeireacht**: GTV Bremerhaven
* **Haca Oighir**: REV Bremerhaven nó na Fishtown Penguins, Roinn a Dó i Sraith Fheidearálach na Gearmáine
* **Haca Lannrollála**: ERC Bremerhaven Whales
* **Leadóg**: Bremerhavener Tennisverein von 1905
* **Liathróid Láimhe**:
:* HSG Geestemünde - Sraith Stáit Bhremen
:* Leher TS - Sraith Stáit Bhremen
* **Peil Mheiriceánach**: Die Bremerhaven Seahawks (Sraith Aitiúil Thuaisceart na Gearmáine)
* **Rámhaíocht**: Bremerhavener Ruderverein von 1889
* **Rásaíocht Báid Dragain**: Glacann Kanu-Verein Unterweser e.V. páirt sa Chomórtas Domhanda Rásaíocht Báid Dragain, maraon le comórtaisí na Gearmáine
* **Rásaíocht Cuitéar**: Hochschule Bremerhaven
* **Rith**: Bíonn maratón, an *Bremerhavener City-Marathon*, ar siúl ar bhonn bliantúil
* **Sacar**: 
:**Roinn a Cúig** (Sraith Bhremen)
::* FC Bremerhaven
::* OSC Bremerhaven
::* TSV Wulsdorf
:**Roinn a Sé** (Sraith Bhremen)
::* FC Bremerhaven 2
::* Geestemünder SC
::* Leher TS
::* SC Sparta Bremerhaven
:**Roinn a Seacht** (Sraith Bhremerhaven)
::* SC Sparta Bremerhaven 2
::* BSC Grünhöfe
::* ESV Bremerhaven
::* SC Lehe-Spaden
::* SC Schiffdorferdamm
::* SFL Bremerhaven
::* Geestemünder TV
::* TSV Wulsdorf 2
::* TV Lehe
* **Seoltóireacht**: WYC Weser Yacht Club Bremerhaven, WVW Wasersportverein Wulsdorf
* **Snámh**: GTV Bremerhaven
* **Trí-atlan**: Trí-atlan Bhremerhaven

## Gailearaí

íomhá:Bremerhaven_columbus_center_2007_raro42.jpg‎|Ionad Columbus (árasáin agus ionad siopadóireachta)
íomhá:Blick vom Radarfunkturm2.JPG|Bremerhaven ón aer
íomhá:Bremerhaven Oberfeuer 04.jpg|Der Große Leuchtturm nó *Bremerhaven Oberfeuer*, an teach solais is mó le rá de chuid Bhremerhaven
íomhá:Dragon-boat-race bhv hg.jpg|Rásaíocht Báid Dragain sa Fischereihafen, i mBremerhaven


## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil na cathrach
* Suíomh oifigiúil do thurasóirí
* Staitisticí oifigiúla do Bhremen is do Bhremerhaven

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Gearmáine