Jure uxoris

Déanann ***Jure uxoris*** (frása Laidine a chiallaíonn "de cheart a bhean") cur síos ar theideal uaisle a d'úsáid fear toisc go bhfuil a bhean i seilbh na hoifige nó an teideal *suo jure* ("*ina ceart féin*"). Mar an gcéanna, d'fhéadfadh fear céile  banoidhre teacht ar sheilbh dhlíthiúil a tailte. Mar shampla, bhí cosc dlíthiúil ar mhná pósta i Sasana agus sa Bhreatain Bheag úinéireacht a bheith acu ar eastát réadach, go dtí an Married Women's Property Act 1882 (*Acht um Mhaoin Mhná Pósta 1882*).

## An Mheánaois
Le linn na ré feodaí, bhí smacht an fhir chéile ar réadmhaoin a mhná céile, lena n-áirítear teidil, suntasach. Ar phósadh, fuair an fear céile an ceart  seilbh a ghlacadh ar thalamh a mhná le linn an phósta, lena n-áirítear talamh a fuarthas tar éis an phósta. Cé nach bhfuair sé an teideal dlíthiúil foirmiúil ar na tailte, bhí sé in ann cíosanna agus brabúis na talún a chaitheamh agus a cheart a dhíol,  fiú má bhí a bhean ag cur ina aghaidh.

Bhí an coincheap *jure uxoris* caighdeánach sa Mheánaois fiú i gcás banríon *a bhí i gceannas ( .i. banríon ionad)* I Ríocht Iarúsailéim, tháinig Fulk V de Anjou, Guy de Lusignan, Conrad de Montferrat, Anraí II de Champagne, agus Aimery de Lusignan chun bheith ina ríthe mar thoradh ar a bpóstaí. Sampla cáiliúil eile de *jure uxoris* a tharla ná i gcás Richard Neville, 16ú Iarla Warwick, a ghnóthaigh an teideal sin trína phósadh le Anne Beauchamp, 16ú Baniarla Warwick, iníon le Richard Beauchamp, 13ú Iarla Warwick, í féin.

Phós Sigismund Lucsamburg an Bhanríon Muire na hUngáire agus fuair sé an choróin tríthi, á coinneáil nuair a fuair sí bás sa bhliain 1395.

D'fhéadfadh fear a raibh an teideal *jure uxoris* aige é a choinneáil fiú tar éis bhás nó colscartha a mhná céile. Nuair a cuireadh pósadh Mharie I de Boulogne agus Matha de Boulogne ar neamhní sa bhliain 1170, scoir Marie de bheith ina Chuntas, ach lean Maitiú I  ag rialú go dtí 1173. Mar an gcéanna, nuair a fuair Máire, Banríon na Sicile, bás sa bhliain 1401, lean a fear céile Máirtín I na Sicile de bheith i réim mar Rí go dtí a bhás féín sa bhliain 1409. I gcásanna áirithe, d’fhéadfadh an ríocht dul ar aghaidh chuig oidhrí an fhir chéile, fiú nuair nach sliocht dá bhean iad  (m.sh. Jogaila, a tháinig chun bheith ina rí trí Jadwiga a phósadh agus a d’fhág an ríocht dá chlann le Sofia de Halshany*).*

I measc na ríthe *jure uxoris* sa ré meánaoiseach tá:

* Pilib I de Navarra, a bhí pósta ar Joan I de Navarra
* Friedrich II, Impire Naofa Rómhánach, a ainmníodh ina Rí ar Iarúsailéim de bhua a phósadh le Isabella II Iarúsailéim
* Luigi I di Napoli , arbh í Joanna I de Napoli a bhean
* Pilib III de Navarra, a bhí pósta ar Sheán II de Navarra
* Juan I de Castilla, a bhí ina éilitheoir ar ríchathaoir na Portaingéile de bhua a phósadh le Beatrice na Portaingéile
* Guy de Lusignan, a rialaigh mar Rí Iarúsailéim trí cheart pósta Sibylla Iarúsailéim
* Władyslaw II Jagiełło, a rialaigh mar Rí na Polainne trí cheart a phósadh le Jadwiga na Polainne

## An Athbheochan
Faoi aimsir an Renaissance, bhí dlíthe agus nósanna athraithe *i dtíortha áirithe: uaireanta, d'fhanadh bean ina monarc,* agus níor aistríodh ach cuid dá cumhacht chuig a fear céile. Ba é seo an cás de ghnáth nuair a comhdhlúthaíodh ríochtaí iolracha, mar shampla nuair a roinn Isabella agus Ferdinand coróin eatarthu.

Chuir an dlí *jure uxoris* isteach go mór ar shaol iníonacha Anraí VIII, a tháinig chun na corónach ina gceart féin. Breathnaíodh ar phósadh Mháire I leis Pilib sa bhliain 1554  mar ghníomh polaitiúil, mar iarracht Sasana agus Éire a thabhairt faoi thionchar na Spáinne Caitlicí. Rith an Pharlaimint an tAcht um Phósadh na Banríona Máire le Philip na Spáinne go sonrach chun cosc a chur ar Philib cumhacht a ghabháil de bhun *jure uxoris* . Mar a tharla sé, níor tháinig aon chlann ar an saol ón bpósadh, agus fuair Máire bás sa bhliain 1558, ag cur deireadh le héilimh *jure uxoris* Philip i Sasana agus in Éirinn, mar a bhí beartaithe san Acht*.* Tháinig Eilís I i gcomharbacht uirthi, agus níor phós sí riamh.

In Navarre, phós Jeanne d'Albret Antoine de Navarra sa bhliain 1548, agus tháinig sí i gcomharbacht ar a hathair mar bhanríon ionaid nuair a fuair sé bás sa bhliain 1555. Cróineadh Antoine mar chomh-rialtóir *jure uxoris* in éineacht le Jeanne i mí Lúnasa.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Téarmaíocht dhlíthiúil Laidineach

Catagóir:Oidhreacht

Catagóir:Impirí Jure uxoris
Catagóir:Ginealas
Catagóir:Uaisleacht