open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Chéad Chogadh idir na Rómhánaigh agus na Giúdaigh

Tharla **An Chéad Chogadh idir na Rómhánaigh agus na Giúdaigh** idir na blianta 66 agus 73 AD. Thosaigh an t-éirí amach sa bhliain 66AD i Iúdáia  de bharr aighneas idir lucht creidimh Ghiúdach agus na Gréagaigh.  

I dtosach d'éirigh leis na Ghiúdaigh agus scriosadar agus mharaíodar an t-arm Rómhánach, timpeall sé mhíle saighdiúir, a bhí lonnaithe in Judaea fán am sin. Chuir sin olc nach beag ar na Rómhánaigh, a bhailigh arm láidir de 60,000 mhíle saighdiúir faoi cheannas Veaspáisian agus níos déanaí, tar éis Impire na Róimhe a dhéanamh de Veaspáisian sa bhliain 69, a mhac  Títeas, a bheadh ina Impire freisin, le smacht a chuir ar na nGiúdaigh. Scriosadar agus réabadar an tír i rith blianta an t-éirí amach. Níor fhágadar cloch ar chloch de theampall mór na Ghiúdaigh.  

Chuireadh timpeall milliún daoine chun bás agus rinneadh sclábhaí de chuid mhaith Ghiúdaigh eile i rith na mblianta seo. 
  
Chuireadh dhá éiríthe amach eile faoi chos sa chéad bhliain dár gcionn, Cogadh Kitos (115-117AD) agus Éirí Amach Bar Kokhba (132-135 AD).

Deirtear gur de dheasca na húafáis seo is ea a thosaigh muintir an Judaea ag scaipeadh thart fán domhan mór. Bhí tionchar ollmhór ag na heachtraí seo ar stair an domhain amach ansin.

Catagóir:Cogaí
Catagóir:Stair na Róimhe
Catagóir:Stair na nGiúdach
Teorainn Roche

Tugtar **teorainn Roche** nó **ga Roche** ar an teorainn timpeall na rinne neimhe nach gceadaítear satailítí i bhfoirm shreabhach taobh istigh di. Is é sin, dá mbeadh deoir mhillteanach leachta ag timpeallú na rinne neimhe taobh istigh de theorainn Roche, thitfeadh sí as a chéile agus na fórsaí taoide á streachailt as a chéile, agus dá mbeadh sí á timpeallú taobh amuigh den teorainn chéanna, choinneodh a himtharraingt féin le chéile í. Ar ndóigh, ní leacht a bhíonn i gceist le satailítí na reann neimhe - bíonn na gealacha comhdhéanta as cloch agus as oighear. Mar sin féin, tá tábhacht phraiticiúil le teorainn Roche mar choincheap. An smionagar a bhíonn ag timpeallú an phláinéid, cuir i gcás, déanfaidh sé fáinne thart ar an bpláinéad taobh istigh de theorainn Roche; ach taobh amuigh den teorainn, tiocfaidh sé le chéile, ionas go gcruthófar satailít nua. Sin é an cineál claonadh a bheidh ann, ar a laghad.

B'é an réalteolaí Francach Édouard Roche a d'oibrigh amach an taobh matamaiticiúil den scéal thiar sa bhliain 1848, agus is as a hainmníodh an coincheap.

thumb|300px|''d'' = teorainn Roche
## Foirmle
: d = r \left( 2\;\frac{M}{m} \right)^{\frac{1}{3}} .

San fhoirmle seo, is ionann:

* d agus teorainn Roche
* r agus ga na satailíte
* M agus mais an phríomhúlaigh (is é an príomhúlach an réad atá an tsatailít a thimpeallú)
* m agus mais na satailíte féin

Catagóir:Meicnic neamhaí
Beamish

thumb|Póstaer de chuid ghrúdlann "Beamish & Crawford", circa 1919
Lionn dubh, nó pórtar, is ea **Beamish Genuine Irish Stout**. Táirge de chuid **Beamish & Crawford** is ea é agus bíonn sé á ghrúdú i dtuaisceart Chathair Chorcaí, Éire. Tá neart c. 4.3% alcóil ann, agus 38-44 aonad searbhais. Tá sé ar fáil in Éirinn ar buacaire i dtithe tábhairne agus i gcannaí ach baineadh den mhargadh idirnáisiúnta é sa mbliain 2009.

**The Cork Porter Brewery** a bhí ar an ngrúdlann bhunaidh, a bhí lonnaithe i ndeisceart na cathrach. William Beamish, William Crawford, Richard Barrett agus Digby O'Brien a chuir ar bun í, ar 13ú Mí Eanáir 1792. Bhí an-rath ar an bhfiontar agus bhí táirgeacht de 100,000 bairille aige fé bliain a 1805. Deineadh comhlacht poiblí dhi i mbliain a 1901 agus bhí a neamhspleáchas aige seo go bliain a 1962, nuair a thóg Carling O'Keefe Limited, ilchomhlacht grúdlannaíochta Ceanadach, seilbh iomlán air.

Mar sin féin, fágadh méid áirithe smachta ar a chuid cúrsaí féin ag Beamish & Crawford fén seilbh seo agus ina dhiaidh sin, nuair a cheannaigh Elders IXL na hAstráile Carling O'Keefe (1987) agus nuair a dhíol Elders Beamish & Crawford le Scottish & Newcastle i mbliain a 1995 (Fosters Group a bhí ar Elders um an dtaca sin).

I mbliain a 2008, cheannaigh cuibhreannas de chuid Heiniken International agus Carlsberg Scottish & Newcastle agus an bhliain chéanna fógraíodh go raibh Beamish & Crawford le dúnadh. Dúnadh an ghrúdlann an bhliain dár gcionn agus aistríodh grúdú Beamish Genuine Irish Stout go grúdlann Heiniken sa Linn Dhubh i dtuaisceart Chathair Chorcaí. Grúdlann Murphy is ea í seo, go dtugtar Grúdlann Thobar Muire uirthi de ghnáth.

## Féach freisin
* Guinness
* Beoir

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Beamish Genuine Irish Stout

Catagóir:Deochanna
Mido

Is imreoir sacair é **Ahmed Hossan Hussein Adelhamid** () (r.23 Feabhra, 1983 i Caireo, An Éigipt). Imríonn sé faoi láthair le Wigan Athletic sa Premier League.

## Blianta imeartha

El-Zamalek sa hÉigipt an chéad chlub ar bhain sé leis. D'imir sé le K.A.A. Gent sa séasúr 2000 - 2001 agus chuir aon chúl déag. D'imir sé le Ajax san Ísiltír ó 2001 go 2003 agus chuir a lán cúl. D'imir sé le Marseille ó 2003 go 2004 agus bhí sé ag imirt le A.S. Roma ó 2004 go 2006.

**Tottenham Hotspur**

D'imir sé le Spurs ó Mhí Eanáir 2006 go dtí Samhradh 2007. Bhí ocht gcluiche is daichead aige agus chuir sé trí chúl déag, ach níor thaitin sé le Martin Jol sa bhliain 2007.

thumb|left|Mido ag imirt le Tottenham|150px

**Middlesbrough**

Ba mhaith le Gareth Southgate é agus cheannaigh sé Mido i Samhradh 2007. Sa séasúr 2007/08 bhí deich gcluiche ag Mido agus chuir sé dhá chúl, ach ní raibh sé sásta. Sa séasúr 2008/09 d'imir sé sé chluiche agus chuir trí chúl in aghaidh Tottenham, Learpholl agus Portsmouth, rud a thug an-sásamh dó.

**Wigan Athletic**

Tá sé ar iasacht ag Wigan anois, agus chuir cúl sa chéad chluiche leis an chlub in aghaidh Liverpool i Eanáir, 2009. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
[Catagóir:Daoine Éigipteacha
Nikolai Rimsky-Korsakov

Cumadóir ceoil ab ea **Nikolai Andreyevich Rimsky-Korsakov** (Rúisis: Николай Андреевич Римский-Корсаков, Nikolaj Andreevič Rimskij-Korsakov, freisin Nikolay, Nicolai, agus Rimsky-Korsakoff, rugadh Tikhvin, in aice le Novgorod, 18 Márta 1844; d'éag Lybensk, in aice le St Petersburg, 21 Meitheamh 1908). Ba é duine de na cumadóirí ceoil ba chlúití lena linn agus bhí tionchar aige ar chuid mhaith cumadóirí. Bhain sé an chlú is mó amach dá chuid ceoldrámaí agus amhráin. Ba bhreá leis bheith ag scríobh ceol bunaithe ar an mbéaloideas agus seanscéalta a mhuintir. Bhí saol thar a bheith torthúil aige. Ag pointe amháin bhí sé mar mhúinteoir ag Sergei Prokofiev.

Ceann de na píosaí is cáiliúla dár scríobh sé ná Sheherazade, scéal an bhean úd i Míle Oíche agus Oíche. Píosa eile leis atá aitheanta go forleathan ná *The Flight of the Bumble Bee* (Eitilt na Beiche).

## Ceoldrámaí
Cé go bhfuil aithne níos fearr ag Rimsky-Korsakov san Iarthar ar a chuid saothar ceolfhoirne, tá a chuid ceoldrámaí níos casta, ag tairiscint éagsúlacht níos leithne d’éifeachtaí ceolfhoirne ná mar atá ina shaothair uirlise agus a scríbhneoireacht ghutha bhreá.

## Tagairtí
Rimsky-Korsakov, N
Rimsky-Korsakov, N
Rimsky-Korsakov, N
Fearóiciainíd photaisiam

[
Is comhdhúil chomhordanáidithe é **fearóiciainíd photaisiam**, leis an fhoirmle K4[Fe(CN)6]·3H2O.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Comhdhúile ceimiceacha
Afonso Alves

Is iarimreoir sacair é **Afonso Alves Martin Junior** (r.30 Eanáir 1981 in Belo Horizonte, An Bhrasaíl). D'imr sé le Middlesbrough i measc clubanna eile, agus ba le Gharafa a raibh sé ag imirt ag deireadh a ré.

## Na blianta mar imreoir

D'imir sé le Atlético-MG ó 1997 go 2002 agus bhí sé ag imirt le Örgyte IS ón séasúr 2002/2003. Chuaigh sé go dtí Malmö FF ar 2004 agus d'aimsigh sé 29 chúl le an chlub. D'imir sé le SC Heerenveen ó 2006 go 2008, agus scór sé 45 chúl sa 39 cluichí. 

Is maith leo a lán clubanna Alves agus ba mhaith leis an move i Nollaig 2007. Ní raibh an bainisteoir ar áthas.

mion|clé|Alves le Heerenveen|200px

## Middlesbrough
Ba mhaith leis Gareth Southgate an imreoir agus cheannaigh sé sa Eanáir, 2008 ó £12 million. Ar an séasúr 2007/2008, scór Afonso cúig chúl, agus dhá chúl v Manchester United i Aibreán, 2008. 

Scór sé an "hat-trick" v Manchester City i mí Bealtaine. Bhuaigh Middlesbrough an cluiche 8-1. Ar an séasúr anois, scór sé dhá chúl, v Stoke City i 30 Lúnasa agus v Blackburn Rovers i 25 Deireadh Fómhair. Is maith le Alves Middlesbrough, agus tá sé ag imirt le a lán cluichí.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Brasaíle
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
An Ceathrú Póilí

Siopa leabhar neamhspleách atá sa **Cheathrú Póilí** atá lonnaithe i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich ar Bhóthar na bhFál i gCeathrú Gaeltachta Bhéal Feirste. Bunaíodh an tsiopa i 1983. Díolann an tsiopa leabhathaí Gaeilge agus taifeadtaí agus uirlisí Ceoil Traidisiúnta Gaelach agus seodra agus ceardaíocht Cheilteach go príomha ach díolann siad na céadtaí leabhar Béarla fá stair agus polaitíocht na hÉireann chomh maith.  

## Stair

### 1983–2010
Bunaíodh An Ceathrú Póilí i 1983 agus bhí sé lonnaithe in Ardscoil Bhéal Feirste. I ndiaidh do thine an Ardscoil a scriosadh i 1984, bhí saol fánaíochta ag an siopa go dtí gur bunaíodh Cultúrlann McAdam Ó Fiaich i 1991 i sean-Eaglais Phreispitéireach an Bhealaigh Leathan ar Bhóthar na bhFál. Úsáidíodh an t-ionad mar mheánscoil Gaelach, Méanscoil Feirste (ar a dtugtar Coláiste Feirste anois agus atá loinnithe i bPáirc Radharc na bhFeá sa lá atá inniu ann) agus mar spás amharclainne leis an siopa leabhar suite ar an bhunurlár in aice leis An Caifé Glas (ar a dtugtar *Bia* anois). 

### 2011 - go dtí an lá atá inniu ann
Rinne athchóiriú ar An Ceathrú Póilí i 2011 agus d'athoscail an tUachtarán Máire Mhic Giolla Íosa an Cultúrlann in 2011. Thosaigh an siopa ag díol ar líne i Meán Fómhair 2016. Bíonn seoltaí leabhair a reáchtáil go rialta ann i gcomhar leis na bhfoilsitheoirí Coiscéim, Cló Iar-Chonnacht agus An Gúm .     

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Siopaí leabhar
Catagóir:Béal Feirste
Pat Fenlon

Is traenálaí agus iarimreoir sacair é **Patrick "Pat" Fenlon** (rugadh é ar an 15 Márta, 1969 i mBaile Átha Cliath, Éire). Tá sé ina thraenálaí le Bohemians sa League of Ireland.

## Gairmréim imreartha
D'imir Fenlon le Chelsea i Sasana ó 1986 go 1987. Bhí sé ag imirt le St Patrick's Athletic ó 1987 go 1991. D'imir sé le Bohemians ó 1991 agus 1994 agus chuaigh Pat go Tuaisceart na hÉireann i 1994 agus d'imir sé le Linfield ar feadh dhá bhliain. Sa tséasúr 1996/1997, d'imir sé le Shamrock Rovers. Roimhe sin, d'imir sé le Shelbourne ó 1997 go 2003.

## Gairmréim traenála
**Shelbourne**

D'obair sé le Shelbourne ó 2003 go 2007. Cheannaigh sé a lán imreoirí sa bhliain 2006. Bhuaigh an club Sraith na hÉireann i 2003, 2004 agus 2006, agus bhí an fhoireann ag imirt sa UEFA Champions League Third Qualifying Round.

**Cathair Doire**

Bhí sé ag obair le Cathair Doire ó Eanáir go Bealtaine 2007. Ní raibh na torthaí go maith agus cuireadh amach é tar éis cúpla mí. Tháinig Peter Hutton isteach mar thraenálaí nua, agus tá Stephen Kenny ag obair leis an bhfoireann anois.

**Bohemians**

Bhí sé ina thraenálaí le Bohemians agus bhuaigh an League of Ireland i 2008 agus chuaigh go dtí an Corn FAI Final.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Traenálaithe League of Ireland
Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Imreoirí Shamrock Rovers Football Club
Catagóir:Daoine beo
Lucy Lawless

Is ban-aisteoir í **Lucy Lawless** a rugadh ar an 29 Márta, 1968, Auckland, an Nua-Shéalainn.

## Scannáin
* **'
* ''[[Xena Banphrionsa na Laoch]]''
* ''[[The X-Files (scannán)|The X-Files]]''
* ''[[Battlestar Galactica]]''

==Roghanna sraitheanna teilifíse==
* **'
* **'
* **'
* *[[Parks and Recreation]]*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Ban-aisteoirí Nua-Shéalannacha
Catagóir:Daoine beo
Wellington

Is é **Wellington** (Maorais: **) príomhchathair na Nua-Shéalainne agus an dara cathair is mó daonra sa tír sin. 

## Naisc Sheachtracha
* Comhairle Cathrach Wellington
* Suíomh gréasáin oifigiúil turasóireachta le haghaidh Wellington
* Comhairle Réigiúnach Mhórcheantar Wellington

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha agus Bailte sa Nua-Shéalainne
Catagóir:Príomhchathracha
Dlí Dalton

link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Dalton's%20law%20of%20partial%20pressures.png|alt=|mion|299x299px|Dlí Dalton

Sa teirmidinimic agus cheimic fhisiceach, maíonn **Dlí Daltonː** 

:*"is ionann brú iomlán de mheascán de gháis agus suim na mbrúnna codánacha de gach gás ar leith díobh."* 

nó go bhfeidhmíonn gach gás ar leith, i meascán gás i soitheach, an brú céanna is a d'fheidhmeodh sé dá mbeadh sé ina aonar sa toirt sin, agus mar sin go bhfeidhmíonn páirtbhrú i gcomhréir le codán an gháis sin sa mheascán. 

Thug John Dalton an dlí eimpíreach seo faoi deara sa bhliain 1801 agus tá an dlí seo gaolta le na ghásdlíthe.[mion|[John Dalton ]]
## Míniú
Sa mhata, is féidir sainmhíniú a thabhairt ar bhrú mheascán de gháis éagsúla mar an suimiúchánː

:P_{total} = \sum_{i=1} ^ n {p_i} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; nó &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;P_{total} = p_1 +p_2 + \cdots + p_n

Seasann p_{1},\ p_{2},\ p_{n} do bhrúnna codánacha gach gás ar leith.

Á chur i gcás nach n-imoibríonn na gáis lena chéile.

:\ P_{i} =P_{total}x_i 

nuair atá x_i\ =  mólchodán an i-ú chomhbhall, sa mheascán iomlán de na m-chomhbhaill.

Tugann an ghaolmhaireacht atá ar thaispeáint ina dhiaidh seo, bealach dúinn chun tiúchan toirte gáis faoi leith a thomhais.

:P_i =\frac{P_{total}C_i}{1,000,000}

nuair atá: C_i\ =  tiúchan an i-ú chomhbhall, curtha in iúl i gcodanna sa mhilliún nó ppm.

## Tagairtí

Catagóir:Gásdlíthe
Catagóir:Innealtóireacht cheimiceach
Catagóir:Driogadh
Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii

Leabhar a scríobhadh san dara chéad déag idir 1179-1190 i Laidin is ea **Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii**. Scríobhadh é ag manach anaithnid in Cambridgeshire, Sasana, a shínigh é féin mar *"H"* amháin, chun a h'umhaltacht a thaispeáint. Níos déanaí glaoitear Anraí ó Sawtry air. Aistríodh go neart teangacha eile é agus d'ob é an leabhar ar a bhí an tór is mó sna céadta bliain dár gcionn.

## An Scéal
Thaistil ridire gaelach den ainm Owein go dtí Purgadóir Naoimh Phádraig le maithiúnas a fháil ar a chuid peacaí trom. Chuireadh comhairle air bheith ina mhanach agus neart rudaí eile a dhéanamh seachas leanacht air, le maithiúnas a fháil ach dár leis, bhí a chuid peacái chomh trom sin nach raibh aon dul as ach Purgadóir Naoimh Phádraig a dhéanamh. Rinne sé amhlaidh agus instear dúinn faoin gciapadh ar fhulaing sé. I ndeireadh na dála d'fhill sé agus maithiúnas faighte aige. As seo is ea a d'fhás an nós thart faoi Éirinn agus níos faide i gcéin oilirtheacht a thabhairt ar Loch Dearg.

### Tagairtí
* Easting, Robert: *The Date and Dedication of the Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii*. Ó: Speculum, Jahrgang 53, Heft 4/10/1978, L. 778–783.
* Zaleski, Carol G.: *St. Patrick's Purgatory: Pilgrimage Motifs in a Medieval Otherworld Vision*. Ó: Journal of the History of Ideas, Jahrgang 46, Heft 4, 1985, L. 467–485.
* Le Goff, Jacques: *Die Geburt des Fegefeuers: Vom Wandel des Weltbildes im Mittelalter.* Klett-Cotta im Deutschen Taschenbuch Verlag, München 1990, ISBN 3-608-93008-6.
Catagóir:Lámhscríbhinní Ghael-Shacsanach
Catagóir:Téacsanna reiligiúnacha
Catagóir:Téacsanna na Laidine
Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha
Fís Adomnáin

Ní fios cé hé údar an tsaothair litríochta seo — **[[Fís Adomnáin|''Fís Adomnáin'']]** — ina maítear go gcuirtear síos ar a bhfaca Adomnán Naofa (a cailleadh sa bhliain 704) nuair a taibhríodh Ifreann agus na Flaithis dó. Creidtear gur san deichiú aois nó san aonú aois déag a scríobhadh é agus táthar den tuairim nach suarach a thábhacht sa litríocht mheánaoiseach; go deimhin tá sé ráite gur réamhtheachtaire Gaelach na Coiméide Diaga é, saothar ó pheann an fhile Íodálaigh, Dante.

## Tagairtí
* Arna bhunú ar an iontráil 'Fís Adomnáin', *Encyclopedia of Ireland*, Gill & Macmillan (2003).

## Naisc sheachtracha
* Britannica - The Vision of Adamnán

Catagóir:Téacsanna Gaelacha na Meánaoise
Catagóir:Téacsanna reiligiúnacha
Cill Damháin

Baile in Éirinn is ea **Cill Damháin**. Tá an baile suite in oirdheisceart na tíre i gContae Cheatharlach.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Cheatharlach
Aird Mhór

Baile is ea **Aird Mhór** in Éirinn. Tá an baile suite ar an gcósta i ndeisceart na tíre i gContae Phort Láirge, gar d'Eochaill.
[clé|mion|220x220px|Aird Mhórː téann an [cloigtheach siar go dtí an 10ú haois b'fhéidir  agus an tsuíomh go dtí an 5ú haois ]]
Sráidbhaile iascaireachta atá ann. Tá cónaí ar c. 330 duine ann. 

Deirtear gurb í Aird Mhór an chéad lónnaíocht Chríostaí in Éirinn: go raibh cónaí ar Naomh Deaglán sa réigiún timpeall 350 – 450 AD agus gur thug sé an creideamh leis roimh theacht Phádraig Naofa.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Phort Láirge
Lios Mór

Baile oidhreachta is ea Lios Mór  i gContae Phort Láirge, i gCúige Mumhan, Éire. Bhain sé ar dtús le Mo Chutu mac Fínaill, ar a dtugtar freisin Mochuda, Carthach nó Carthach Óg, a bhunaigh Mainistir Lios Póil sa 6ú haois. D'fhorbair an baile timpeall ar Chaisleán  Leasa Móire  sa Mheánaois. Ón 21ú haois ar aghaidh, tacaíonn Lios Póil le dobharcheantar tuaithe, agus ainmníodh é mar "ionad seirbhíse ceantair" i bplean forbartha Chomhairle Contae Phort Láirge 2011 -2017. Amhail 2022, bhí 1,347 duine ina gcónaí sa bhaile.
## Stair
thumb|upright|Armas Lios Mór ar phlaic mhiotail
"Tá méid mór staire sa bhaile beag Lios Mór. Bhunaigh Naomh Cárthach Mainistir Leasa Móire sa bhliain 635, mainistir a mheall scoláirí ó ar fud na hEorpa. Ní nach ionadh, mheall saibhreas na mainistreach na Lochlannaigh freisin. Thug siad ruathar ar an mbaile agus dhóigh chun talún é. Tháinig na Normannaigh ina dhiaidh sin agus thóg an Prionsa John, mac Henry II, Caisleán Leasa Móire i 1185. Ba sa chaisleán a rugadh Robert Boyle i 1627, fear ar tugadh ‘Athair na Nua-Ceimice’ air, as Dlí Boyle. I measc na gcuairteoirí cáiliúla a tháinig chuig an mbaile seo ó bunaíodh é bhí an t-údar William Thackeray, John F Kennedy agus Fred Astaire, a chonacthas é ag ól pionta  Guinness agus é ar laethanta saoire ann."

## Daoine a rugadh i Lios Mór
* Robert Boyle, eolaí.
* Dervla Murphy, scríbhneoir
* Dan Shanahan, iománaí

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Phort Láirge
Catagóir:Bailte le ardeaglaisí in Éirinn
München

Is í **München** (*Minga* i gcanúint na Baváire, *Munich* as Béarla) príomhchathair na Baváire, 
an ceann is faide ó dheas de stáit fheidearálacha na Gearmáine. Tá an chathair suite cois abhann an Isar, ar craobhacha í de chuid na Danóibe. 

Tá tuairim is 1.35 milliún duine ina gcónaí i München, agus dá bharr sin, is í München an tríú cathair is mó sa Ghearmáin, tar éis Bheirlín agus Hamburg. Tá München suite 50 ciliméadar ó na hAlpa Baváracha sa Bhaváir Uachtarach, 520 méadar os cionn leibhéal na farraige.

## Ailtireacht agus Bonneagar

mion|clé|250px|Marienplatz agus an ''Neues Rathaus''

Is é Marienplatz príomhchearnóg na cathrach. Is ann atá an foirgneamh cáiliúil, an *Neues Rathaus* (an Halla Baile Nua). Tá an Sean-Halla Baile (*Altes Rathaus*) ina sheasamh in aice leis. Tá trí gheata cathrach inniu ann, an *Sendlinger Tor*, an *Isartor*, agus an *Karlstor* in aice leis an gcearnóg mhór Karlsplatz (nó *Stachus*, mar a thugann muintir na háite uirthi). Tá Pálás Nymphenburg ar cheann de na seanfhoirgnimh is mó a tharraingíonn cuairteoirí go München, agus tá sé ar cheann de pháláis mhóra ríoga na hEorpa. Tá sé suite in iarthar na cathrach, i gceantar Neuhausen-Nymphenburg. Ba é an Prionsa Toghthóra (*Kurfürst*) Ferdinand Maria a thóg an pálás sa bhliain 1664, agus bhí sé ceaptha mar bhronntanas dá bhean chéile Adelheid, toisc go raibh sí díreach tar éis oidhre a bhreith dó.

### Iompar
Chomh maith le tramanna agus busanna ar fud na cathrach, tá córas traenach ann, ar a dtugtar an "S-Bahn". Is é "Stadtbahn" is ciall leis an ngiorrúchán seo - "iarnród na cathrach". Téann an S-Bahn amach chuig na bruachbhailte, chomh maith le córas traenach faoi thalamh le sé líne, an "U-Bahn". Is é príomhstáisiún traenach München (nó an *Hauptbahnhof*) an dara stáisiún is mó sa Ghearmáin, tar éis stáisiún Frankfurt.

Tá aerfort mór ag an gcathair freisin, agus eitiltí ar fud an domhain ar fáil ann.

Bhí tuairt eitleáin i *Flughafen München-Riem* ar 6 Feabhra 1958; maraíodh cuid na foirne sacair Manchester United Football Club.

## Spórt

300px|mion|clé|An ''Olympiagelände''

Is as München don chlub sacair FC Bayern München. Imríonn siad a gcuid cluichí san Allianz Arena. Imríodh cuid de na cluichí i gCorn an Domhain san Arena sa bhliain 2006. 

Bhí na Cluichí Oilimpeacha ar siúl sa chathair sa bhliain 1972. Ar an 5/7 Meán Fómhair 1972, maraíodh 11 ó Iosrael ag na Cluichí Oilimpeacha. Fuair cúigear de chuid *Black September* agus póilín Gearmánach bás freisin.  

Is áit tharraingteach do thurasóirí é an sráidbhaile Oilimpeach, an *Olympiagelände* nó an *Olympiapark*. 

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin oifigiúil thurasóireachta München
* Suíomh gréasáin oifigiúil thurasóireachta na Baváire 

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Gearmáine

Catagóir:An Bhaváir
Sevilla Fútbol Club

Is club proifisiúnta peile í **Sevilla Fútbol Club** a imríonn i bpríomhshraith na Spáinne, an Primera División. Bunaíodh an club ar 14 Deireadh Fómhair, 1905. Bhí D. José Luis Gallegos mar an chéad uachtaráin ar an chlub. 

Sa bhliain 1890, d'imir an fhoireann a chéad chluiche agus an chéad chluiche oifigiúil sa tír, in aghaidh Recreativo Huelva. Sa bhliain 1914, bhuaigh siad an *Copa de Sevilla* (Corn Sevilla). Sa bhliain 1935, bhuaigh Sevilla an *Copa del Rey*. Le déanaí ta an Corn UEFA buaite acu chomh maith leis an Supercorn UEFA.

Catagóir:Clubanna sacair na Spáinne
Catagóir:Sevilla
Catagóir:Andalucía
Daithí Mac Gearailt

Is duine spóirt Éireannach é **Daithí "Davy" Mac Gearailt** (Béarla: *David "Davy" FitzGerald*) a rugadh i nDroichead Abhann Uí gCearnaigh, Contae an Chláir ar an 2 Lúnasa 1971. Imríonn sé ina chúl báire leis a chlub iomána áitiúil *Droichead Abhann Ó gCearnaigh* fós, agus d'imir sé le foireann idirchontae an Chláir idir na blianta 1990 agus 2006. Bhain sé rath amach mar imreoir idirchontae, agus tá trí ghradam Sárimreoirí na Bliana buaite aige.

Chaith sé tamall beag mar shaineolaí ar an gclár spóirt The Sunday Game, ach sa tsamhradh 2008 ghlac sé post nua mar bhainisteoir ar fhoireann idirchontae Phort Láirge.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Bainisteoirí iománaíochta
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Bartolomé Colón

Ba deartháir óg le Cristobel Colón é **Bartolomé Colón**; (Iodáilis: *Bartolomeo Colombo*; t.1461 – 1515).

Bhí Bartolomeo ina chairteoir i Liospóin na Portaingéile sna 1470í, mar a raibh príomhionad léarscáilíochta an domhain ag an am. Lena dheartháir Cristobel thiomsaigh sé "Fiontar na nIndiacha", scéim chun greim na Portaingéile ar thrádáil na spíosraí leis an Chianoirthear a bhriseadh, trí sheoladh siar thar an Aigéan Atlantach go Oirthear na hÁise.  

Sna blianta déanacha de na 1480í chuaigh Bartoloméo a chónaí sa Fhrainc, agus rinne sé iarracht spéis rí na Fraince sa scéim a mhúscailt, mar a rinne Cristobel sa Spáinn le Banríon na tíre sin. 
clé|mion|Dealbh, Bartolomé Colón, República Dominicana
Chuala Bartoloméo sa bhliain 1493 go raibh rath ar thuras a dhearthára agus chuaigh sé chun na Spáinne agus Cristobel imithe cheana féin ar a dhara thuras. Le cúnamh airgid ón choróin sheoil sé go dtí an Easpáinneoil (nó Quisqueya sa teanga Taino) i 1494 chun bualadh le Cristobel. 

D'fhan sé ar an oileán sin ar feadh sé bliana go leith (1494-1500) mar chaptaen ar cheann de na longa nó mar ghobharnóir leis an teideal Adelanto nuair a bhí a dheartháir as láthair. 

Bhunaigh sé an chathair Santo Domingo de Gusman ar an oileán idir na blianta 1494 agus 1498, atá anois ina phríomhchathair ag an Phoblacht Dhoiminiceach. Rinneadh an-chuid gearán faoina réimeas mar ghobharnóir agus cuireadh é féin, Cristobel, agus deartháir eile Giacomo (nó Diego) i bpríosún agus sheoil Francisco de Bobadilla ar ais chun na Spáinne iad i mí na Nollag 1500. Fuair siad pardún ríoga agus sheoil Bartoloméo le Cristobel ar a thuras deireanach go Meiriceá.
[mion|Monumentos Paseo de la Reforma, [Meicsiceo]]
D'ainmnigh Cristobel Colón an t-oileán *St Bartholomé* ina onóir.

Fuair sé bás i Santo Domingo sa bhliain 1515, agus tháinig a dheartháir Diego i gcomharbacht air mar rialtóir na hEaspáinneola.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sna 1460í
Catagóir:Básanna i 1515
Catagóir:Taiscéalaithe Iodálacha
Olympique de Marseille

Is club peile é **Olympique de Marseille** a imríonn i gcraobh na peile sa Fhrainc, nó an *Ligue 1*.  Tá an club lonnaithe sa chathair Marseille. 

## Stair
Bunaíodh an club sa bhliain 1899. 

Bhí sé an club is mó agus an club is rathúla sa Fhrainc sna 1980idí agus na 1990idí. 

Bhuaigh Marseille Sraith na Seaimpíní sa bhliain 1993, an bhliain chéanna inár bhuaigh *an club Ligue 1,* don cheathrú huair. 

Áfach, níor bhuaigh Marseille aon rud tábhachtach ó shin.

In ainneoin sin, tá tacaíocht láidir ag Marseille. De ghnáth bíonn an staidiam, an Vélodrome, lán; 60,013 suíochán atá ann. 

Is é mana an chlub "*Droit Au But*", as Gaeilge; "Díreach sa Cúl".

## Nasc seachtrach
* Suíomh oifigiúil an chlub

Catagóir:Clubanna sacair na Fraince
Bus (ríomhaireacht)

[right|250px|thumb|Sliotáin [PCI Express (ón mbarr anuas: x4, x16, x1 agus x16), i gcomparáid le sliotán PCI traidisiúnta (32-giotán - ag an mbun).]]

Is cainéal cumarsáide sonraí in ailtireacht ríomhaireachta, é **bus**. Aistrítear sonraí idir chomhpháirteanna ríomhaireachta thar an mbus. 
Bíonn dhá chineál bus in úsáid don chuid is mó i ríomhairí:
* Busanna Inmheánacha – Ceanglaíonn siad seo na comhpháirteanna ar fad atá suite ar an máthairchlár.
* Busanna Seachtracha – Ceanglaíonn siad seo forimeallaigh leis an máthairchlár

## Samplaí de bhusanna inmheánacha
* An Bus Córais - leis an RAM a cheangal leis an bpróiseálaí
* An Bus PCI (Peripheral Component Interface) - le cártaí forlíontacha a cheangal le máthairchlár ríomhaire pearsanta
* AGP (Advanced Graphics Port) – do chártaí grafaicí
* PCIe (PCI Express) - ag teacht i gcomharbacht ar PCI agus AGP

## Samplaí de bhusanna seachtracha
* An Bus ATA/IDE (Advanced Technology Attachment)
* SATA (Serial ATA) (atá tagtha i gcomharbacht ar an mBus ATA/IDE)
* USB (Universal Serial Bus) – le forimeallaigh a cheangal leis an ríomhaire
* Firewire – úsáidte go príomha le haghaidh físe agus fuaime digiteach d’ardchaighdeán
* PCMCIA – i gcomhair ríomhairí glúine
* ExpressCard – ag teacht i gcomharbacht ar PCMCIA

Catagóir:Ailtireacht ríomhairí
Forimeallach

mion|Is sampla de ghléas fhorimeallach é an dé-tiomántán diosca seo i gcomhair dioscaí boga 3.5 orlach agus 5.25 orlach
Tugtar **forimeallach** ar ghléas crua-earraí a cheanglaítear le ríomhaire; m.sh., clóire, scanóir, is araile.
Cluain Meala

Is baile i gContae Thiobraid Árann in Éirinn í **Cluain Meala**. Bhí daonra de 17,908 sa bhaile dar le daonáireamh na bliana 2011. Is é Cluain Meala an baile is mó sa Chontae. Is baile suntasach í Cluain Meala i stair na hÉireann de bharr na frithbheartaíochta láidir a tharla ann in Aibreán - Bealtaine 1650 i gcoinne airm Chromail. Sníonn abhainn na Siúire tríd an bhaile. Tá sléibhte agus coillte sa cheantar máguaird, Sliabh na mBan agus Na Comhracha san áireamh. 

## Naisc
* clonmel.ie
* amhrán - "Príosún Chluain Meala" 

Catagóir:Bailte contae i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Bailte i gContae Thiobraid Árann
Monatóir (ríomhaireacht)

thumb|Monatóir LCD
Is é an **monatóir** (nó níos foirmeálta, *aonad fístaispeána*) an príomhghléas aschuir a bhíonn ag ríomhaire. Ar feadh na mblianta, bhíodh monatóirí bunaithe ar an dteicneolaíocht feadán ga‑chatóideach (CRT). Cé go bhfuil siad seo in úsáid fós, tá formhór na gceann nua bunaithe ar theicneolaíocht an LCD (taispeáint leachtchriostail). Tá siad seo in úsáid i ríomhairí glúine ar feadh na mblianta ach is iad an gnáthrogha le ríomhairí deisce anois de bharr titim i gcostais déantúsaíochta agus go mbíonn níos lú spáis agus níos lú cumhachta ag teastáil uathu.

Catagóir:Forimeallaigh
Dónal Ó Seancháin

Is iománaí Éireannach **Dónal Ó Seancháin** (Béarla: *Dan Shanahan*) a rugadh ar an 4 Eanáir 1977 i Lios Mór, Contae Phort Láirge. D'imir sé ina thosaí leis a chlub áitiúil Lios Mór agus an fhoireann idirchontae Phort Láirge. 

Dearctar air mar dhuine de na himreoirí is fearr a bhí ann, agus bronnadh an duais *Iománaí na Bliana* air sa bhliain 2007.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Iománaithe Phort Láirge
Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Martti Ahtisaari

B'Uachtarán de chuid na Fionlainne é **Martti Oiva Kalevi Ahtisaari**(23 Meitheamh 1937 - 16 Deireadh Fómhair 2023) 

Taidhleoir leis na Náisiúin Aontaithe ab ea é ar feadh na mblianta. Bronnadh Duais Nobel na Síochána‎ air sa bhliain 2008 mar aitheantas dá bhfuil bainte amach aige ina chuid oibre síochána idirnáisiúnta. 
clé|mion|2012

## Tagairtí

Catagóir:Uachtaráin na Fionlainne
Catagóir:Polaiteoirí na Fionlainne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána
Rennes

Is í **Roazhon** (nó **Rennes** na Fraincise) an dara cathair is mó sa Briotáine, tar éis Naoned. Tá sí ina príomhchathair freisin ar Il-ha-Gwilen (Fraincis: *Ille-et-Vilaine*), an *département* is faide soir sa Bhriotáin. Níl Briotáinis á labhairt go nádúrtha timpeall Roazhon a thuilleadh, nó is iad an Fhraincis agus an chanúint Fhraincise *[[Gallo]]* teangacha na tuaithe sa taobh seo den Bhriotáin. *Resnn* is ainm don chathair i nGallo.

Tá cónaí ar chorradh is dhá chéad míle duine i Roazhon, agus má chuirtear pobal an cheantair máguaird san áireamh gheofaí breis is leathmhilliún duine. Bhí Edmond Hervé ina Mhéara ar Roazhon ar feadh tríocha bliain, agus tháinig Daniel Delaveau i gcomharbas air sa bhliain 2008. Baill de Pháirtí Sóisialach na Fraince iad an bheirt acu. 

## Logainmneacha

Thug na Gailligh *Condate* ar an áit: comhrac an dá uisce. Tá an chathair suite idir dhá abhainn, *l'Ille* et *la Vilaine*, ach tháinig an t-ainm atá anois uirthi ó ainm an phobail áitiúla, na *Redones* nó na *Riedones*. I Laidin thugtaí *Civitas Redonum* uirthi.

## Aeráid
Aeráid aoibhinn mhara atá ag an gcathair, cé nach cois farraige atá sí suite. Faigheann sí níos lú ná 700mm de bháisteach in aghaidh na bliana. Bíonn an geimhreadh fliuch agus measartha aoibhinn, agus bíonn an samhradh measartha tirim gan a bheith róthe. 

## Suíomh

Tógadh an chathair ar ros os cionn chóngar dhá abhainn; spréigh sí ó thuaidh ar dtús agus níor shroich sí an taobh theas go dtí an 15ú haois. Ansin tógadh tithe ar na hardáin máguaird, ach ba mhinic a d’fhág an Vilaine an chuid ab ísle den chathair faoi uisce, fadhb nár fuasclaíodh go dtí an 19ú haois. 

## Ollscoileanna
* Ollscoil Roazhon 1
* Ollscoil Roazhon 2 Oll Bhriotáin

## Féach freisin
*Cathracha na Fraince

## Tagairtí


Image:Rennes - Portes Mordelaises.jpg|*Les Portes Mordelaises*, iarsmaí de mhúir na cathrach
Image:Remparts de Rennes - fin XVe siècle.svg|Na múir ag deireadh an 15ú haois
Image:Rennes hôtels Lices.jpg|Tithe de chuid an 17ú haois, place des Lices


Catagóir:Bailte sa Bhriotáin
Catagóir:Cathracha na Fraince
Liosta logainmneacha sa Bhriotáin

Seo **liosta na logainmneacha sa Bhriotáin**. Is fearr leaganacha Ceilteacha de na logainmneacha i dtíortha Ceilteacha a úsáid sa Vicipéid Gaeilge. Tá na leaganacha seo bunaithe ar an mapa ar Leathanach a Dó sa téacsleabhar úd *Colloquial Breton* le hIan Press agus Herve ar Bihan (Routledge, Londain agus Nua-Eabhrac 2004)

* An Elorn (*L'Elorn*)
* An Henbont (*Hennebont*)
* Ankiniz (*Ancenis*)
* An Oriant (*Lorient*)
* Aodou an Arvor (*Côtes-d'Armor*)
* Ar Baol (*La Baule*)
* Ar Gerveur (*Belle-Île-en-Mer')
* [[Brest na Briotáine|Brest]] (*Brest*)
* [[Dinarzh]] (*Dinard*)
* [[Douarnenez]] (*Douarnenez*)
* [[Enez C'hroe]] (*Île de Groix*)
* [[Enez Eusa]] (*Île d'Ouessant*)
* [[Enez-Vriad]] (*Île-de-Bréhat*)
* [[Felger]] (*Fougères*)
* [[Gwaien]] (*Audierne*)
* [[Gwened]] (*Vannes*)
* [[Gwengamp]] (*Guingamp*)
* [[Il-ha-Gwilen]] (*Ille-et-Vilaine*)
* [[Karaez]] (*Carhaix*)
* [[Kastell-Briant]] (*Châteaubriant*)
* [[Kastellin]] (*Châteaulin *)
* [[Kempene]]
* [[Kemper]] (*Quimper*)
* [[Kerne (An Bhriotáin)|Kerne]] (*Cornouaille*)
* [[Kiberen]] (*Quiberon*)
* [[Konk-Kerne]] (*Concarneau*)
* [[Landreger]] (*Tréguier*)
* [[Lannuon]] (*Lannion*)
* [[Leon (An Bhriotáin)|Leon]] (*Léon*)
* [[Lesneven]] (*Lesneven*)
* [[Liger Atlantel]] (*Loire Atlantique*)
* [[Montroulez]] (*Morlaix*)
* [[Mor-Bihan]] (*Morbihan*)
* [[Pempoull]] (*Paimpol*)
* [[Penn-ar-Bed]] (*Finistère*)
* [[Pleiben]] (*Pleyben*)
* [[Ploermael]] (*Ploërmel*)
* [[Pondivi]] (*Pontivy*)
* [[Pont-'n-Abad]] (*Pont-l'Abbé*)
* [[Redon]] (*Redon*)
* [[Roazhon]] (*Rennes*)
* [[Rosko]] (*Roscoff*)
* [[Rostrenenn]] (*Rostrenen*)
* [[Sant-Brieg]] (*Saint-Brieuc*)
* [[Sant-Malou]] (*Saint-Malo*)
* [[Sant-Nazer]] (*Saint-Nazaire*)
* [[Treger]] (*Trégor'')

Catagóir:An Bhriotáin
Logainmneacha sa Bhriotáin
Teanga thonúil

Is éard is **teanga thonúil** nó **teanga thuiníoch** ann ná teanga ina bhfuiltear ag baint úsáid as toin nó tuineanna éagsúla le focail a aithint thar a chéile. Is é sin, i dteangacha den chineál seo is féidir nach bhfuil de dhifríocht idir dhá fhocal ach an ton, ach san am céanna, gur dhá fhocal éagsúla iad ó thaobh na brí agus na sanasaíochta de.

Tá a fhios ag an saol mór gur teanga den chineál seo í an tSínis, ach le fírinne, bíonn teangacha tonúla an-choitianta in Oirthear na hÁise, san Afraic, agus i measc theangacha bundúchasacha an Oileáin Úir. Bíonn tréithe tonúlachta le haithint ar a lán teangacha eile uaireanta, áfach.

## Tagairtí

Catagóir:Foghraíocht
Catagóir:Teangacha
Jörg Haider

clé|mion|2006
Polaiteoir Ostarach agus pobalóir i bhfad amach ar an eite dheis ab ea **Jörg Haider** (26 Eanáir 1950 - 11 Deireadh Fómhair 2008). Ba ghobharnóir chúige Kärnten agus ceannaire *An* *Chomhghuaillíocht ar son Todhchaí na hOstaire (BZÖ - Bündnis Zukunft Österreich)* é nuair a fuair sé bás i dtimpiste bóthair (agus é ag tiomáint faoi thionchar alcóil).

## Saol
clé|mion|2008
Ba cheannaire é Haider ar *Pháirtí Saoirse na hOstaire (FPÖ - Freiheitliche Partei Österreichs)*, páirtí eile i bhfad amach ar an eite dheis. D'éirigh sé as mar chathaoirleach ar an FPÖ sa bhliain 2000 ach ba eisean an duine is mó le rá sa pháirtí i gcónaí.  

Cuireadh Haider amach as an FPÖ sa bhliain 2005, tar éis dó an BZÖ a bhunú.  

Fuair an BZÖ 11% de na vótaí in olltoghcháin na Ostaire, 2008, agus fuair an FPÖ 18%. 

Ba dhuine conspóideach é Haider i gcónaí, go háirithe mar mhol sé polasaithe a bhí i bhfad amach ar an eite dheis.

Fuair Haider bás i dtimpiste bóthair, ag tiomáint ar róluas, ina aonar,  ach caochta leis an ól.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Básanna in 2008
Catagóir:Polaiteoirí Ostaracha
Catagóir:Pobalóirí
Catagóir:Básanna tionóisceacha
CLG Áth Dara

Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é **CLG Áth Dara**.

## Suíomh
Tá sé bunaithe i bparóiste Áth Dara in lár Chontae Luimnigh ar bhruach theas Abhann na Máighe, 22km siar ó dheas ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí ó bhaile Áth Dara agus ó na ceantracha tuaithe máguaird ar nós An tSeantsráid, Caisleán Riobáird agus Cluain Searbhóg.

## Cluichí
Cé go bhfuil traidisiún na hiomána níos láidre sa cheantar, imríonn Áth Dara peil agus iomáint sa ghrád sinsear. Is é Clochán an t-aon chlub eile sa chontae a bhfuil foireann sa phríomhghrád acu sa dá chód.

## Stair

## Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha Áth Dara suite ar Bhóthar na Mainistir Duibhe, 500m ó lár an bhaile.

## Imreoirí Cáiliúla
I measc imreoirí cáiliúla an chlub, tá an tiománaí Marcus Ó Foghlú (*Mark Foley*) a roghnaíodh mar Sárimreoir na mblianta 1996 agus 2001 agus an peileadóir Stiofán Ó Laimhín (*Stephen Lavin*) atá ar fhoireann sinsear an chontae faoi láthair.

## Naisc sheachtracha
[220px|thumb|right|Áth Dara v [CLG Baile Stiabhana|Baile Stiabhana, Craobh Peile Sinsear Chontae Luimnigh i bPáirc na nGael ar an 8ú Bealtaine 2009.]]
* Adare GAA (Béarla) 
* Limerick GAA (Béarla) 
* Adare Parish (Béarla)
* Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)

## Tagairtí

* *“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”*, Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla).

Ath Dara
Ath Dara
Ath Dara
CLG Cill Tíle/Drom Chaoin

Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é **CLG Cill Tíle/Drom Chaoin**. 

## Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóiste Cill Tíle/Drom Chaoin in Oirthear Chontae Luimnigh, 25km soir ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór a imreoirí as baile Cill Tíle, sráidbhaile Drom Chaoin agus na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Páirc na Seamróige, Baile an Mhuilinn agus Corrlis.

## Cluichí
Tá traidisiún láidir peile agus iomána sa cheantar agus imrítear an dá chód sa chlub.

## Stair

## Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha Cill Tíle/Drom Chaoin suite i mBaile Bhóidin, 1km soir ó lár bhaile Chill Tíle. 

## Imreoirí Cáiliúla
I measc imreoirí cáiliúla Cill Tíle/Drom Chaoin, tá Tomás Mac Seoin (*Tom Jones*) a imir ar fhoireann peile Luimnigh le linn blianta na 1980í.

## Naisc Sheachtracha
* Kilteely-Dromkeen GAA Club (Béarla)
* Limerick GAA (Béarla) 
* Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)

## Tagairtí

* *“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”*, Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla).

Cill Tsile Drom Chaoin
Cill Tsile Drom Chaoin
Cill Tsile Drom Chaoin
CLG Feadamar

Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é **CLG Feadamar**. 

## Suíomh
Tá sé bunaithe i bparóiste Feadamar in lár Chontae Luimnigh, 16km ó dheas ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór a imreoirí as baile Feadamar agus as na ceantracha tuaithe máguaird ar nós An Carnán, Baile an Fhainínigh agus Páirc na Carraige.

## Cluichí
Cé go bhfuil traidisiún an iomána níos láidre sa cheantar, imrítear peil agus an iomáint sa chlub.

## Stair

## Páirc Imeartha
Tá páirc imeartha Feadamair suite i mBuaile an Bhoird, 1km siar ó lár an bhaile.

## Imreoirí Cáiliúla
I measc iománaithe cáiliúla Feadamair, tá Pádraig Ó Clochasaigh (*Paddy Clohessy*) a bhí ar fhoirne Luimnigh na bliana 1934, 1936 agus 1940 nuair a bhuadar Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann agus Éamonn de Phrionnbhíol (*Eddie Prendeville*) ar imir ar fhoireann an chontae le linn blianta na 1970í.

## Naisc sheachtracha
* Limerick GAA (Béarla) 
* Fedamore Parish (Béarla)
* Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)

## Tagairtí

* *“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”*, Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla).

Feadamar
Feadamar
Feadamar
CLG Máigh Rua/An Bóthar

Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é **CLG Máigh Rua/An Bóthar**. 

## Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóiste Máigh Rua/An Bóthar ar bhruach Abhann na Maoilchéirne in Oirthear Chontae Luimnigh, 13km soir ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór a imreoirí as baile Máigh Rua agus na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Maide Buí agus Ceapach na hAithne ar thaobh thuaidh na habhann agus i sráidbhaile An Bóthar agus as na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Lios Mothláin agus An Briotás ar an dtaobh theas.

## Cluichí
Cé go bhfuil traidisiún an iomána níos láidre sa cheantar, imrítear peil agus iomáint sa chlub ach tá an bhéim dírithe go láidir i dtreo na hiomána.

## Stair

## Páirc Imeartha
Tá Páirc Uí Artaigh, príom-pháirc imeartha Máigh Rua/An Bóthar, suite ar phríomhshráid baile Máigh Rua. Baintear úsáid chomh maith as sean-pháir imeartha An Bóthar i mBóthar Sceiche Gainimh lámh le Crosbhóthar Uí Bhéara ar an N24. 

## Imreoirí Cáiliúla
I measc iománaithe cáiliúla Máigh Rua/An Bóthar, tá Seosamh Mac Uaid (*Joe Quiad*) a bhí ar fhoirne Luimnigh a chaill cluichí ceannais Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann na mblianta 1994 agus 1996 agus ar a bhronnadh an gradam Sárimreoir na Bliana na mblianta céanna, Eoin Ó Néill (*Owen O’Neill*), a bhí ar fhoireann na bliana 1996, agus Séamus Ó hIcí (*Séamus Hickey*) a bhí ar fhoireann na bliana 2007.

## Naisc sheachtracha
* Limerick GAA (Béarla) 
* Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)

## Tagairtí

* *“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”*, Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla).

Maigh Rua Bóthar
Maigh Rua Bóthar
Maigh Rua Bóthar
CLG Cathair Chinn Lis

Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é **CLG Cathair Chinn Lis**. 

## Suíomh
Tá sé bunaithe i bparóiste Cathair Chinn Lis/Inse Shan Labhráis in Oirthear Chontae Luimnigh, 14km soir ó dheas ó Chathair Luimnigh. Tagann formhór imreoirí Chathair Chinn Lis as baile Cathair Chinn Lis, sráidbhaile Cathair Laighin agus as na ceantracha tuaithe máguaird ar nós Céad Acra, Baile Bhrúid, Boscaill agus Dún Mhaoláin.

## Cluichí
Imrítear ach peil amháin sa chlub agus tá sé nasctha le Cathair Laighin i gcomhair na hiomána. Cé go bhfuil an bheirt acu suite sa pharóiste chéanna agus imríonn siad ar an bpáirc imeartha céanna, is clubanna ar leith iad.

## Stair

## Páirc Imeartha
Imríonn Cathair Chinn Lis ar pháirc imeartha Chathair Laighin, Páirc Cuimhneacháin an tAthair Uí Aodha, suite i mBoscaill, 1km ó dheas ó bhaile Chathair Chinn Lis ar bhóthar Bhaile an Mhistéalaigh.

## Imreoirí Cáiliúla
D’imir Colm ó hIcí (*Colm Hickey*) ar fhoireann peile sinsir Luimnigh le linn blianta na 2000.

## Naisc sheachtracha
* Limerick GAA (Béarla) 
* Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)

## Tagairtí

* *“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”*, Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla).

Cathair Chinn Lis
Cathair Chinn Lis
CLG Fánaithe na Camóige

Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é **CLG Fánaithe na Camóige**.

## Suíomh
Tá sé bunaithe sa chuid thiar thuaidh de pharóiste Brú na Déise/Meánas/An Ghráinsigh i lár Chontae Luimnigh, 20km ó dheas ó Cathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí ó shráidbhaile Meánas agus ó na ceantracha tuaithe máguaird ar bhruach Abhann na Camóige ar nós An Crián, Cathair an Ghiolla Mhóir agus Cúil Fhionn agus Cuilleanach ach is féidir le hiománaithe agus peileadóirí ón gcuid eile den pharóiste timpeall baile Brú na Déise imirt leo freisin.

## Cluichí
Imrítear peil agus iomáint agus d’ainneoin traidisiún na hiomána a bheith níos láidre sa cheantar, cuireann an club an bhéim chéanna ar an dá chód faoi láthair.

Níl aon club na n-óg dá gcuid féin ag Fánaithe na Camóige agus imríonn peileadóirí agus iománaithe uile an pharóiste le Brú na Déise. Tugtar an t-ainm *An Ghráinsigh* ar an bhfoireann faoi-21 nuair a bhíonn sí nasctha le club ó pharóiste eile.

## Stair
Bunaíodh an club sa bhliain 1925 nuair a bhí CLG sa chontae ag teacht ar ais chuige féin i ndiaidh na dTrioblóidí. Roimhe sin, ní raibh ach an club amháin sa pharóiste, Brú na Déise, ach is cosúil gur tharla achrann inmheánach iontu i ndiaidh iad cluiche ceannais Craobh Iomána Sinsear Chontae Luimnigh na bliana 1925 a chailliúint i gcoinne An Chaisleáin Nua Thiar.

Bhuaigh Fánaithe na Camóige Craobh Iomána Sóisear an Deiscirt ar an gcéad iarracht sa bhliain 1926 ach, tar éis An tOspidéal buachaint orthu sa bhliain 1929, níor shroicheadar cluiche ceannais an chomórtais sin arís riamh. Le linn blianta na 1950í, thit an club as a chéile ar feadh roinnt blianta agus, i ndiaidh á atheagrú, d’éirigh níos fearr leo sa pheil ar dtús.

Bhuadar Craobh Peile Sóisear an Deiscirt sa bhliain 1970 agus bhuaigh Gallbhaile orthu i gcluiche ceannais na bliana dár gcionn ach thit imirt an dá chód siar le linn blianta na 1980í. Ós rud é go rabhadar i gcónaí faoi scáth Brú na Déise, tá Na Fánaithe ag imirt na peile agus na hiomána sa ghrád sóisear B ón am sin i leith. Tar éis dóibh an lámh in uachtar d'fháil ar {{CLG Garrdha Uí Spiolláin|Gharrdha Uí Spiolláin]] chun Croabh an Deiscirt a ghabháil, bhuaigh An Cheapach orthu i gcluiche cheannais Craobh Peile Sóisear B Chontae Luimnigh sa bhliain 1995. Shroicheadar cluiche leath-cheannais craobh an chontae sa ghrád sin san iomáint sa bhliain 2002 nuair a bhuadar Craobh Sóisear B an Deiscirt.

## Páirc Imirthe
Cheannaigh Fánaithe na Camóige a bpáirc imirthe lámh le sráidbhaile Meánas le linn blianta na 1950í.

## Imreoirí Cáiliúile
D’imir Pádraig Mac Aodha (*Patsy Keyes*) ar fhoireann peile Luimnigh le linn blianta na 1990í.

## Naisc sheachtracha
* Camogue Rovers GAA (Béarla)
* Limerick GAA (Béarla) 
* Bruff-Meanus-Grange Parish (Béarla)
* Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)

## Tagairtí

* *“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”*, Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla).

Fanaithe Na Camoige
Fanaithe Na Camoige
Fanaithe Na Camoige
Siombailí agus foirmlí ceimiceacha

Maidir leis na **siombailí agus foirmlí ceimiceacha**, d'fhonn gurbh éascaide scríobh na ceimice (*ina mbíonn tagairt go minic d'adaimh ag imoibriú le chéile*), cuirtear adamh de dhúil in iúl le ceannlitir ainm na dúile, nó leis an gceannlitir agus an litir shuntasach eile den ainm, m.sh. **H** d'adamh hidrigine, **C** d'adamh carbóin, **N** d'adamh nítrigine, **O **d'adamh ocsaigine, **Na** d'adamh sóidiam (*natrium* sa Laidin), **Fe** d'adamh iarainn (* ferrum* sa Laidin) ,** Ni** d'adamh nicile, **Cu** d'adamh copair  (*cuprum* sa Laidin), ** Pb** d'adamh luaidhe (*plumbum* sa Laidin) agus **U** d'adamh úráiniam. 

I gcás ina mbíonn níos mó ná adamh amháin de dhúil áirithe i gceist agus nach mbíonnn na hadaimh nasctha, cuirtear in iúl iad leis an uimhir a scríobh ar chlé na siombaile; cur i gcás ciallaíonn **3C** (*sa chaint: trí C*) trí adamh shaora (*nemhnasctha*) sa charbón, agus ciallaíonn **2Fe** (*sa chaint:dó Fe*) dhá adammh shaora d'iarann.

Cuirtear móilíní de chomhdhúil (*ina mbíonn adaimh éagsúla nasctha*), in iúl le foirmle ina mbíonn na siombailí gar dá chéile, agus má tá níos mó ná adamh amháin den dúil chéanna sa mhóilín, cuirtear uimhir na n-adamh sin in iúl leis an uimhir a chur ag bun na siombaile ar dheis. Cuir i gcás, ciallaíonn an fhoirmle **FeO ** móilín ina mbíonn adamh amháin iarainn nasctha le hadamh ocsaigine, agus ciallaíonn **Fe<sub>2</sub>O<sub>2</sub>** móilín ina mbíonn dhá adamh iarainn nasctha le trí adamh ocsaigine ar bhealach éigin. Ag caint ar an móilín **Fe<sub>3</sub>O<sub>2</sub>**, deirimid **Fe** a dó,** O **a trí. Arís ciallaíonn **H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>**(**H** a dó, **S**, **O **a ceathair) móilín ina bhfuil dhá adamh hidrigine, adamh amháin sulfair agus ceithre adamh ocsaigine nasctha le chéile. Nuair atá níos mó ná móilín amháin i gceist, cuirtear uimhir na móilíní roimne seo; cuir i gcás, ciallaíonn **3Fe<sub>2</sub>O<sub>2</sub> **(trí **Fe** a dó, **O** a trí) trí mhóilín den chomhdhúil sin .i. ocsaíd fheireach, agus ciallaíonn **2H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>** (dó **H** a dó, **S**, ** O **a ceathair) dhá mhóíilín den chomhdhúil seo .i. aigéad sulfarach.
I gcás imoibriú idir adaimh éagsúla chun móilín de chomhdhúil áirithe a thabhairt, cuirtear in iúl é le cothromóid de na siombaolí agus na foirmlí ceimeacha. Cuir i gcás, ciallaíonn an chothromóid C+2S → CS2, gur imoibrigh adamh amháin carbóin** C **le dhá adamh sulfair **S**, chun an móilín **CS<sub>2</sub>** a thabhairt ina bhfuil na hadaimh sin nasctha le chéile.

*