Réigiún na Teorann

[thumb | '' Réigiún na Teorann i b[Poblacht na hÉireann le haird dírithe ar gach aonad rialtais áitiúil.]]

Is ceantar straitéiseach pleanála i bPoblacht na hÉireann é ** Réigiún an Teorann ** laistigh de Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair.  Faoin aicmiú NUTS le Eurostat, is réigiún leibhéal III é, le cód IE041.  Tá an réigiún ainmnithe as an teorainn idir an Phoblacht agus Tuaisceart Éireann sa Ríocht Aontaithe.

## Tíreolaíocht
Tá ann sa Réigiún na contaetha a leanas: Dhún na nGall, Liatroma, Shligigh, an Chabháin agus Mhuineacháin.  Tá 11,516&nbsp;km2 sa réigiún, 16.4% den iomlán sa stát.

## Stair
Ón mbliain 1994 go dtí 2014, bhí an ceantar i dtuaisceart na tíre faoi riail Údarás Réigiúnach na Teorann.  Bhíodh ann 38 teachta ainmnithe as na sé Údarás mar a leanas:
* Comhairle Contae Dhún na nGall, Ulaidh
* Comhairle Contae Liatroma, Connachta
* Comhairle Contae Shligigh, Connachta
* Comhairle Contae an Chabháin, Ulaidh
* Comhairle Contae Mhuineacháin, Ulaidh
* Comhairle Contae Lú, Laighin

thumb | 170px | Réigiún na Teorann, 2003-2018

Bhíodh ann san áireamh fosta an t-ionadaí ar .  Bhuaileadh iad siúd uair sa mhí.

## Tionól Réigiúnach
Sa bhliain 2014, cuireadh deireadh leis na hÚdaráis Réigiúnacha agus bunaíodh ina n-ionad na Tionóil Réigiúnacha.

Tharla athrú suntasach ag an am.  D'ainneoin go bhfuil chomh-theorainn idir Contae Lú agus an Tuaisceart, tógadh an chontae as Réigiún na Teorann, de bharr a shuíomh ar  agus a cheangail eacnamaíocha le Mórcheantar Bhaile Átha Cliath.    Mar thoradh, chaill an réigiún:  
* 24.6% dá dhaonra
* a dhá bhaile is mó, Dún Dealgan agus Droichead Átha
* a nasc le Muir Éireann
* a láithreacht i gCúige Laighean.

Sa deireadh mar thoradh an athrú úd, mhéadaigh líon na gcontaetha sa Lár-Oirthear óna 6 go dtí a 5.  Is iad seo a leanas údaráis iar-2014 na Teorann:
* Dún na nGall
* Liatroim
* Sligeach
* an Cabhán
* Muineachán

Is as na comhairlí siúd a fágadh sa réigiún a thagann Coiste Straitéiseach Pleanála na Teorannn laistigh de Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair

Ní dhearnadh na hathruithe sna haonaid NUTS 3 go dtí mí an Mheithimh 2018, i ndiaidh cur i ngníomh an Rialacháin ón gCoimisiún (EU) 2016/2066.

## Déimeagrafaíocht
Tá daonra Réigiún na Teorann ag fás, cé go mall agus go míchothrom.  Tá an Cabhán, gar de Bhaile Átha Cliath, ag méadú go tapaidh, ach tá Dún na nGall ar an imeall iarthuaiscirt fós ag laghdú.

Dar leis an daonáireamh 2016, bhí daonra 392,837 duine sa réigiún, 'sé sin 8.3% den iomlán sa stát.  Bhí dlús daonra 34.1 duine an km2 ann, an mhéid is lú sa tír.  Faoin daonáireamh 2022, bhí daonra 419,473 duine ann, 8.1% den iomlán.

} **-1.2%**

|-
| 2
| align=left | Liatroim
| align=right | 1,590
| align=right | 31,972
| align=right | 8.1%
| align=right |  **0.5%**

|-
| 3
| align=left | Sligeach
| align=right | 1,838
| align=right | 65,535
| align=right | 16.7%
| align=right |  **-0.1%**

|-
| 4
| align=left | an Cabhán
| align=right | 1,932
| align=right | 76,092
| align=right | 19.4%
| align=right |  **4.0%**

|-
| 5
| align=left | Muineachán
| align=right | 1,295
| align=right | 60,483
| align=right | 15.4%
| align=right |  **1.3%**
|}

## Gaeltacht
[mion | [Gaoth Dobhair, Contae Dhún na nGall, ceantar Gaeltachta a bhfuil clú agus cáil air as ucht a oidhreachta Ghaelaí.]] 

Tá ann i Réigiún na Teorann roinnt Gaeltachtaí suntasacha, amhail is Gaoth Dobhair, Na Rosa agus Toraigh.  Is í Canúint Ghaeilge Uladh an ceann dá chúige, ar a nglaoitear Gaeilge Dhún na nGall, sa chontae úd.

Tá 25% de mhuintir na nGaeltachtaí ina gcónaí i nDún na nGall.  D'ainneoin sin, tá an líon is lú de dhaoine, a mhaíonn go bhfuil cumas Gaeilge acu, le fáil sa Teorainn as gach uile réigiún: Liatroim (40%), Sligeach (39.9%), Muineachán (37.6%), Dún na nGall (37.1%) agus an Cabhán (34.6%).

## Geilleagar
[thumb | right | Monarcha stroighine i m[Béal Átha Conaill, an Cabhán]]

Bhí tionchar millteanach ag cor chun donais eacnamaíoch Iar-2008 na hÉireann ar Réigiún na Teorann.  Sa bhliain 2007, bhí olltáirgeacht intíre (OTI) €30,697 an duine, ach faoi 2014 bhí sé tite go dtí €19,957 an duine.  Faoi 2016, bhí feabhsú beag le feiceáil sna sonraí, OTI €11.399 bn agus OTI an duine €21,885, ach fós ann méid is lú sa tír.  Tá Contae Lú fós san áireamh sna sonraí seo.

De réir sonraí Oll-bhreisluach (OBL) don bhliain 2016 ón bPOS, is iad Seirbhísí 64.1% den gheilleagar réigiúnach, agus  déantúsaíocht and foirgníocht le 32.8% agus talamhaíocht le 3% ina ndiaidh.  Is tábhachtach í turasóireacht, cé bactha le drochbhonneagar.

Is go formhór tuaithe é an réigiún le feirmeacha beaga.  Tá luach tuairim is €400 milliún an bhliain ar talamhaíocht, ach tá ann fóirdheontais rialtais le 70% dó sin.  Tá ann i nDún na nGall tuairim is 65% de iascaireacht mhara na tíre.

Téann thart ar 33% d'easpórtálacha an réigiúin go dtí an RA, i bhfad  lastuas d'iomlán na tíre de 18%, ach tá bualadh Brexit air.

I mí Feabhra 2017, bhí ráta dífhostaíochta de 6.6% sa réigiún. Meastar go raibh líon lucht oibre de 210,000 duine ann.

## Iompar
### Aer
Tá aon aerfort tráchtála amháin i Réigiún na Teorann, Aerfort Dhún na nGall ag an gCarraig Fhinn sna Rosa, agus 45,000 eitilt ag dul tríd gach bliain.  I measc aerfort eile in aice láimhe laistigh den réigiún, tá Aerfort Chathair Dhoire agus Aerfort Chnoc Mhuire i gContae Mhaigh Eo.  I dteannta sin, is aerfort beag é Aerfort Shligigh ag An Leathros, ach gan eitiltí sceidealaithe.

### Iarnród
Tá líne iarnróid idir Áth Cliath, Sligeach agus Cora Droma Rúisc i mbun seirbhíse ag Iarnród Éireann.  Níl iarnród ar bith fágtha nó i nDún na nGall nó i Muineachán.  I measc línte a dúnadh sna 1950í, bhí *The [[Sligo, Leitrim and Northern Counties Railway]]* agus *The [[Donegal Railway Company]].*

### Bóthar
thumb | 150px | Is é Réigiúin na Teorann an t-aon cheantar amháin nach bhfuil mótarbhealaigh ann.

Is é Réigiúin na Teorann an t-aon cheantar amháin sa tír nach bhfuil mótarbhealaigh ann.  Tá nascanna bóthar leis an gCabhán i bhfad níos fearr le oscailt an M3, cé nach dtéann sé ach go dtí as an Cheanainn sa Mhí sula n-athraíonn sé ar ais go dtí an débhealach N3.

Téitear tríd an réigiún príomhbhóthair a leanas:

## Mór-lonnaíochtaí
Is iad na cathracha is mó sa réigiún ná Leitir Ceanainn agus Sligeach, agus daonraí níos mó ná 20,000 ag an dís acu.  Níl ann áfach ach seacht mbaile déag le daonraí níos mó ná 2,000 acu, seacht dóibh i nDún na nGall, cúig sa Chabhán, trí cinn i Muineachán agus ceann amháin 1 Sligeach agus Liatroim araon.

[thumb | [Leitir Ceanainn, Dún na nGall]]
[thumb | [Sligeach]]

Seo a leanas liosta desna deich lonnaíocht is mó atá i Réigiún an Oirdheiscirt.  Dírítear aird ar phríomhbhailte contae le **cló trom**.

## Gailearaí

Íomhá:SlieveLeague ToneMapped.jpg | Sliabh Liag, Dún na nGall

Íomhá:Countyleitrimcows.jpg | Droim Dhá Thiar, Liatroim

Íomhá:Mullaghmore, Co Sligo.jpg | An Mullach Mór, Sligeach

Íomhá:Loughter.JPG | Coillidh Chaoin, an Cabhán

Íomhá:Lough Muckno Co.Monaghan Eire. - geograph.org.uk - 507755.jpg | Loch Mucnú, Muineachán


## Tagairtí

Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann