Conchobar Maenmaige Ua Conchobair

Rí na gConnacht ba ea **Chonchúr Maonmhaighe Ó Conchúir** (Meán-Ghaeilge: **Conchobar Maenmaige Ua Conchobair**).  Ruairí Ó Conchúir, Ardrí na hÉireann, ba ea a athair.  Bhí sé i réim ón mbliain 1183 go dtí 1189. Ceannaire míleata ba ea é agus sheas sé in aghaidh ionradh na Normannach ar Éirinn.

## Luathshaol
Rugadh a bhuafhocal do Chonchúr as a cheantar altramais, Tríocha Maonmhaighe. An mac is sine as ochtar le Ruairí ba ea Chonchúr, de réir dealraimh.  

Feictear Conchúr don chéad uair sna hannála sa bhliain 1163 agus a athair cheana ina rí Chonnacht. Agus an rídhamhna, Niall mac Muircheartaigh Ó Lochlainn, mac an Ardrí, ar coinnmheadh in Uíbh Mhaine, trí fheall agus meabhail maraíodh 'uile' ag Conchúr Ó Ceallaigh agus Concobhar Maonmhaighe. Gabhadh Niall ámh, agus tugadh shán chuid a thigh.

## Cogaidh Normannacha agus Éireannacha
Feictear Conchúr ansin i nAnnála Uladh sa bhliain 1174:
:*Cath Durluis la Domnall h-Ua m-Briain & la Conchobur Maenmhaighi for muinntir Mic na Perisi .i., righ Saxan.

Insítear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] go raibh Conchúr ann ar ndóigh ag [[Cath na gConchúr]], ainmnithe as féin agus [[Conchobar Maenmaige Ua Cellaigh|Conchúr Mhaonmhaighe Ó Ceallaigh]], i nUíbh Mhaine sa bhliain 1180.

Sa bhliain 1184, maraíodh [[ríthe na Mí|rí na Mí]], Art Ó Maoil Seachlainn, go freagrach ag Diarmaid mac Toirrdhealbhaigh Ó Briain, faoi threoir na Gall. Bhíodh clann Uí Mhaoil Seachlainn tacaithe ag Ruairí he had annexed the lands to Connacht, agus thug Chonchúr tacú le chomharba Airt, Maol Seachlainn Beag. Rinne na fir úd amais ar caisleáin na nGall, agus maraíodh go léir acu.

Sa bhliain 1185, tharla cogadh cathartha idir Ruairí agus triúr rídhamhnaí na gConnacht Ruairí, eatarthu féin.  Mac le Conchúr, [[Cathal Carragh Ua Conchobair|Cathal Carrach]], ba ea duine amháin acu, agus Conchúr mac Cormaic Ó Conchúir agus [[Cathal Crobhdhearg Ua Conchobhair|Cathal Crobhdhearg Ó Conchúir]] an bheirt eile. Cé go ndearnadh Ruairí agus a mhac suíocháin leis na rídhamhnaí, is amhlaidh de réir eachtraí na bliana bhliain dár gcionn go raibh Conchúr cailleadh na foighne lena athair.

Le chéile arís, dhóigh Conchúr agus Cathal Carrach [[Cill Dalua]] i dTuamhain, maraon cealla eile agus tithe, agus thugadar seoda agus meoin an cheantair leo. San eachtra seo, bhí comhghuaillithe Normannacha ag Conchúr, a tháinig chomh fada is as [[Contae Ros Comáin|Ros Comáin]], agus thug Ruairí trí mhíle bó dóibh mar chúiteamh.

== Rí na gConnacht ==
Faoi dheireadh sa bhliain 1186, tharla cogadh idir athair agus mac, agus *Connachtaigh do mhilleadh etorra*.  Cuireadh an ruaig ar Ruairí chuig an Mumhain, ach sa deireadh, a bhuí le comhairle Shíol Muireadhaigh, tugadh cead do Ruairí filleadh abhaile agus bronnadh [[trícha cét|tríocha céad]] d'fhearann air.

Láithreach bonn, thosaigh Conchúr  a riail a dhainiú, agus mharaigh sé [[Murchadh Ó Ceallaigh]]. An bhliain dár gcionn, chuaigh ar ais go dtí cúige Laigean le Maol Seachnaill Beag Ó Maoil Seachlainn, agus dhóigh sé caisleán [[Cill Áir|Chill Áir]], *co na terna sgeolanga uatha gan marbhadh* (nár théarnaigh/éalaigh scéalaí uatha gan mharú).

Dhá bhliain i ndiaidh sin, rinne [[John de Courcy]] (*Iohn Do Cuirt*) ionsaí ar na Chonnachta, i dteannta le Conchúr mac Cormaic. Ghríosaigh Conchúr taoisigh na gConnacht, agus tháinig a chol ceathrar, [[Domhnall Mór Ó Briain]], [[Ríthe na Tuadhmhumhan|rí Thuamhan]], chun cuidiú leis. Ní raibh na Normannach in ann fanacht in aon áit amháin, *uair na ro leiccsiott Connachtaigh nias sia dia t-tír iad* (óir nach ligfeadh na Connachta níos sia trína dtír iad).

Agus na Gaill camptha ag [[Baile Easa Dara]], chruinnigh [[Ríthe Thír Chonaill|rí Thír Chonaill]] a airm chun cosc a chur orthu éalú ó thuaidh.  Bhí na Gaill ag cúlú thar an g[[An Corrshliabh]], nuair *Do-beartsad Connachtaigh & Fir Mumhan ammus forra. Marbhaid sochaidhe mhóir dhibh. Fáccbhaid na Goill an tir ar eccin* (rinne na Connachta agus fir Mumhan amas/ionsaí orthu. Maraíodh sochaí mhór díobh. D'fhág na Gaill an tír ansin).

== Dúnmharú ==
Ní raibh Conchúr in ann tairbhe a bhaint as an eachtra seo out gur maraíodh é i g[[Clann Chonnmhaigh]] sa bhliain 1189  Tugtar an teideal *airdri Connacht eittir Gallaibh & Ghaoidealaibh*, do ina thásc.  Ba iad na marfóirí ná Maghnus mac Flainn Ó Fiannachta, Aodh mac Briain (a chol ceathar), Muircheartach mac Cathail mhic Diarmada agus Giolla na Naomh Ó Maoilmhichíl desna Tuatha. Deirtear gurbh iad siúd *druing dia mhuintir fein & dia oirecht.*

== Chomharbaí agus muintir ==
Tháinig Ruairí ar ais i gcoróin, cé acu le seal gairid.  D'éirigh sé ansin ina mhanach ag [[Conga]]. Maraíodh Conchúr mac Cormaic ag Cathal Carrach níos déanaí sa bhliain úd, mar dhíoltas ar bhád a athar.

Rinneadh rí Chonnacht de Chathal, cé go bhfreasúra, roimh a bhás sa bhliain 1202. Ba é uncail Chonchúir, Cathal Crobhdhearg, a tháinig chun cinn i ndeireadh na dála.

Seo a leanas páistí Chonchúir eile: 
* [[Mathghamhain mac Conchobair Maenmaige Ua Conchobair|Mathún]] maraithe sa bhliain 1196.
* *Muirchertach Tethbhach* maraithe sa bhliain 1204.
* [[Donnchadh mac Conchobair Maenmaige Ua Conchobair|Donnchadh]] maraithe sa bhliain 1207.
* [[Tadhg mac Conchobair Maenmaige Ua Conchobair|Tadhg]] beo sa bhliain 1210.
* [[Mael Seachlainn mac Conchobar Maenmaige Ua Conchobair|Maol Seachnaill]], maraithe sa bhliain 1219.
* [[Aodh mac Conchobar Maenmaige Ua Conchobair|Aodh]] déag sa bhliain 1224 *ag toidhecht ó Ierusalém, & ó Sruth Iordanén dó.

## Craobh Ghinealaigh

    Toirdelbach
    |
    |______________
    |           | 
    |           |
    Ruaidhri  Cathal Crobdearg
    |
    |______________________________________________
    |            |                  |         |
    |            |                  |         |  
 **Conchobar** Toirdhealbhach Aodh Diarmait 
    | 
    |______________________________________________________________
    |       |             |      |              |          |     |
    |       |             |      |              |          |     |
    Cathal ...
    |
    |
    Maelsechlainn

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh, G100001A, iml. 1
** Annála na gCeithre MáistríG100005B, iml. 2 
** Annála Chonnacht, G100011
* O'Byrne, Emmet, *War, Politics and the Irish of Lenister 1156–1606*, 2004.

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:12ú haois in Éirinn
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin