Don Cheadle

Is aisteoir agus scannánóir Meiriceánach é **Donald Frank Cheadle Jr.** (/ˈtʃiːdəl/; rugadh 29 Samhain 1964). Tá iliomad gradam faighte aige, lena n-áirítear dhá Ghradam Grammy, Gradam Tony, dhá Ghradam Golden Globe agus dhá Ghradam ón Screen Actors Guild; chomh maith leis sin, ainmníodh do Ghradam an Acadaimh é, agus 11 Ghradam Emmy freisin. Mar gheall ar a chuid ainmniúchán Emmy, Grammy, Oscar agus Tony (na gradaim “EGOT” mar a deirtear leo), tá sé ar cheann den bheagán daoine gorma a ainmníodh do na ceithre mhórghradam Mheiriceánacha seo.

Tar éis ról in *Hamburger Hill* (1987), agus páirt an drongadóra “Rocket” sa scannán *Colors* (1988), tharraing Cheadle cáil air féin sna 1990idí le rólanna in *Devil in a Blue Dress* (1995), *Rebound: The Legend of Earl ‘The Goat’ Manigault* (1996), *Rosewood* (1997), agus *Boogie Nights* (1997). D'éirigh na scannáin *Out of Sight* (1998), *Traffic* (2000), agus *The Ocean's Trilogy* (2001–2007) as a chomhoibriú leis an stiúrthóir Steven Soderbergh. Ainmníodh Cheadle do Ghradam an Acadaimh don Aisteoir is Fearr as an léiriú a rinne sé ar an mbainisteoir óstáin Ruandach Paul Rusesabagina sa dráma cumhachtach *Hotel Rwanda* (2004). Bhí sé ina chomhléiritheoir ar *Crash*, scannán a bhuaigh Gradam an Acadaimh don Scannán is Fearr in 2005. D'fhás a chlú ar fud an domhain lena ról mar James Rhodes/War Machine i  gCruinne Chineamatach Marvel, ag tosú le *Iron Man 2* (2010), ag dul in ionad Terrence Howard. Beidh an phríomhpháirt aige sa tsraith *Armor Wars* ar Disney+ mar chuid den saincheadúnas Marvel.

Is minic a bhíonn sé le feiceáil ar an teilifís freisin, i dtús báire le páirteanna in *Night Court* (1988), *The Fresh Prince of Bel-Air* (1990), *Booker* (1990) *Picket Fences* (1993–1995), *The Bernie Mac Show* (2002), agus *ER* (2002). Bhuaigh sé Gradam Golden Globe as a shaothar mar Marty Kaan in *House of Lies* (2012–2016), chomh maith le ceithre ainmniúchán do Ghradam Emmy. Ó 2019, tá an phríomhpháirt ag Cheadle sa tsraith *Black Monday*, agus ainmníodh do Ghradam Emmy faoi dhó é.

In 2016, bronnadh Gradam Grammy air den chéad uair, as an bhfuaimrian *Miles Ahead*. In 2022, bhuaigh sé Grammy den dara huair as an insint a rinne sé ar an leabhar fuaime *Carry On: Reflections for a New Generation ó John Lewis*; fuair sé Gradam Tony freisin don Cheoldráma is Fearr mar léiritheoir ar *A Strange Loop*.

## Luathshaol
Rugadh Cheadle i Kansas City, Missouri do Bettye Cheadle (née North), múinteoir, agus Donald Frank Cheadle Sr., síceolaí cliniciúil.  Tá deirfiúr aige, Cindy, agus deartháir, Colin. Bhog an teaghlach ó chathair go cathair nuair a bhí sé óg. D’fhreastail sé ar Bhunscoil Hartley in Lincoln, Nebraska ó 1970 go 1974. Bhain Cheadle céim amach ó East High School in Denver, Colorado sa bhliain 1982. Sheinn sé sacsafón sa bhanna snagcheoil san ardscoil, chan sé i gcór, agus bhí sé gníomhach san amharclannaíocht, ag glacadh páirteanna i gceoldrámaí, i ndrámaí, agus seónna míme.

D'fhreastail Cheadle ar Institiúid Ealaíon California, agus bhain sé Baitsiléir sna Mínealaíona amach san amharclannaíocht sa bhliain 1986.

## Gníomhaíocht pholaitiúil
Bhí Cheadle i mbun feachtais chun deireadh a chur leis an gcinedhíothú in Darfur sa tSúdáin. Bhí Cheadle agus John Prendergast ina gcomhúdar ar leabhar faoin mhórcheist seo dar teideal *Not On Our Watch: The Mission to End Genocide in Darfur and Beyond*. In éineacht le George Clooney, Brad Pitt, Matt Damon, David Pressman agus Jerry Weintraub, bhunaigh Cheadle an tionscadal *Not On Our Watch*, eagraíocht a dhíríonn aird an domhain ar ainghníomhartha cogaidh chun stop a chur leo. Bronnadh Gradam BET do Dhaonchara na Bliana 2007 ar Cheadle as a chuid oibre daonnúla ar son mhuintir Darfur agus Ruanda.

D’oibrigh Cheadle leis na Náisiúin Aontaithe ar cheisteanna a bhaineann le hathrú aeráide. I gcomhar le Harrison Ford, chruthaigh sé sraith scannán faisnéise dar teideal *Years of Living Dangerously* a sholáthair tuairiscí pearsanta orthu siúd atá faoi thionchar athrú aeráide. Tá sé ar bhord comhairleach Citizens' Climate Lobby.

## Saol pearsanta
In 2008, rinneadh próifíl ar ghinealach Cheadle ar an tsraith *African American Lives 2* ar PBS. Léirigh tástáil DNA gur de bhunadh Camarúnach é Cheadle. Léirigh tástáil eile gur tháinig trian amháin dá chuid sinsear Afracach ón réigiún ón tSeineagáil go dtí an Libéir, tháinig beagán níos mó ná an ceathrú cuid ón réigiún Chongó-Angóla, agus tháinig an chuid eile ó iarthar na Nigéire agus Beinin.

Phós Cheadle a pháirtí fadtréimhseach, ban-aisteoir agus comhréalta in *Rosewood*, Bridgid Coulter, go luath in 2020. Tá an lánúin le chéile ó na 1990idí agus tá beirt leanaí acu.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha