Máirtín Ó Direáin

File as Árainn ab ea **Máirtín Ó Direáin** (26 Samhain 1910 - 19 Márta 1988). "Baineann an Direánach le Tríonóid Naofa na Filíochta; é féin, Ó Ríordáin agus Máire Mhac an tSaoi ba mhó a chuir borradh faoin fhilíocht chomhaimseartha" sa Ghaeilge. Is fada dánta dá chuid ar chúrsaí scoile agus ollscoile, agus is iomaí sin alt agus leabhar atá scríofa ar a chuid dánta.
[clé|mion|[Cill Rónáin ar Inis Mór]]
Cé gur mar fhile is fearr aithne ar an Árannach, chleacht sé prós chomh maith i gcaitheamh a shaoil, altanna a bhformhór, a foilsíodh in irisí agus nuachtáin mar *[[An Stoc]], [[Ar Aghaidh]], [[Scéala Éireann]], [[Feasta]]* agus araile.
[clé|mion|[oileáin Árann|Árainn, 1899]]

## Saol
In Árainn a tógadh **[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1662 Máirtín Ó Direáin]**. Rugadh i bhFearann a' Choirce ar Inis Mór é nó Sruthán, Cill Rónáin ar 26 Samhain 1910. Ba iad Seán Ó Direáin agus Mairéad Ní Dhireáin a thuismitheoirí. Bhí Mairéad pósta ar Labhrás Mac Confhaola ach bádh é go gairid tar éis a bpósta. Bhí deich mbliana caite aici in Dorchester, Boston, roimhe sin. Bhí sí ar feadh trí bliana i Meiriceá arís sular phós sí Seán Ó Direáin: bhí ceathrar clann acu agus ba é Máirtín an duine ba shine.
clé|mion|Ard-Oifig an Phoist ar shráid Eglington
D’fhág bás an athar sa bhliain 1917 gur bhuachaill goilliúnach a bhí in Máirtín agus nach dtéadh sé a iascaireacht ná a bhádóireacht ná a chreachadh nead na n-éan ar nós bhuachaillí eile an oileáin. Sa dán ‘Óige an Fhile’ tugann sé ‘an buachaill aisteach ciúin’ air féin.

D’fhág an Direánach an scoil in Árainn nuair a bhí sé 14 bliana d’aois. Bhí sé i gceist tamall go rachadh sé le sagartacht ach chuir fliú mór 1924 isteach ar an bplean.

Nuair a bhí Ó Direáin seacht mbliana déag d’aois, tháinig sé anoir as Árainn go cathair na Gaillimhe, Bhog sé as Árainn go Gaillimh i 1928 ar mhaithe le post a ghlacadh mar chléireach in Oifig an Phoist. Bhí poist curtha ar leataobh in Ard-Oifig an Phoist ar shráid Eglington do ‘stócaigh as an bhFíor-Ghaeltacht’.

Ba ar Bhóthar na gCeannaithe a chuir sé faoi idir Eanáir 1928 agus Iúil 1937. Cé go luann sé go raibh sé ‘caite i lár chultúr an Bhéarla’ i nGaillimh, ba a bhuí leis na hirisí Gaeilge a bhí ar fáil i leabharlann na cathrach a tháinig sé isteach ar léamh agus scríobh na Gaeilge.
[clé|mion|An [An Taibhdhearc|Taibhdhearc]]
Ba bhall de Chonradh na Gaeilge é, agus chaith sé seal mar rúnaí air. Bhí sé ina aisteoir in amharclann náisiúnta na Gaeilge, An Taibhdhearc, ó 1928 go 1937. D’ionchollaigh an Direánach na nithe is mó a spreag Synge: an Ghaeilge, Oileáin Árann, agus an traidisiún béil. "Aithníodh cheana an ról a bhí ag luath-thréimhse na Taibhdheirce i saol an Direánaigh, gur spreag sí a shuim sa litríocht, ach tugtar suntas anseo do léiriú 1931 de Déirdre an Bhróin mar gur dóigh gurb é is túisce a thug deis don Direánach aithne a chur ar shaothar Synge, más trí aistriúchán Uí Bhriain féin é.

### Ar deoraíocht
Fuair an Direánach post mar oifigeach cléireachais sa státseirbhís i 1937. agus d’aistrigh go Baile Átha Cliath agus go dtí Roinn na nInnealtóirí i Sráid Mhór na gCaorach. Chaith sé blianta an chogaidh i Rannóg na Cinsireachta sa Roinn Poist: ‘na cúig bliana is seisce dár chaith mé riamh’. Chaith sé trí bliana ansin i mBrainse an Ghairmoideachais i dTeach an Talbóidigh. Ó 1948 go 1955, bhí sé ina chláraitheoir do Choláiste Náisiúnta na nEalaíon. Chaith sé seal ansin i rannóg an Mheánoideachais gur éirigh as obair i 1978.

Bhí baint aige le Cumann na Scríbhneoirí ó thús ann.  

Bhí sé pósta le Áine Colivet ó 1945 agus bhí iníon amháin acu, darbh ainm Niamh.

Is minic a thrácht sé ar na meáin ar bhéasa is ar áilleacht oileán Árann is ar an meath a tháinig ar an saol traidisiúnta sin i mblianta deireanacha an fichiú haois.
[clé|mion|Ba bhall d'[Aosdána é.]]

### Bás agus tionchar
Ba ar an 19 Márta 1988 a cailleadh Máirtín Ó Direáin i mBaile Átha Cliath.[thumb| An Charraig Stoite - [http://www.youtube.com/watch?v=PloqX7n74Ks Clár] ó [TG4  |clé]]Rinneadh clár faisnéise faoina shaol is a shaothar *An Charraig Stoite* sa bhliain 2003 maoinithe ag TG4/Bord Scannán na hÉireann, scríofa ag Alan Titley agus léirithe is stiúrtha ag Mac Dara Ó Curraidhín.

## Saothar
Bhí an Direánach sna fichidí deireanacha sular scríobh sé a chéad dán. Ach chuir sé tús le ré nua filíochta sa Ghaeilge nuair a foilsíodh an chéad dán óna pheann, ‘Réalt na hOíche’, ar *Scéala Éireann* i mí na Nollag 1938. "Seachas dul i muinín na meadarachtaí cumadóireachta traidisiúnta, rinne sé rogha den tsaorvéarsaíocht, agus bhí ar dhuine den triúr, i dteannta Mháire Mhac an tSaoi agus Sheáin Uí Ríordáin, a thug ann do nuafhilíocht na Gaeilge." 

D´fhoilsigh sé a chéad chnuasach filíochta, *Coinnle Geala*, i 1942. Ach ba ar a chostas féin a d’fhoilsigh sé a chéad dá chnuasach *Coinnle Geala,* agus *Dánta Aniar* (1943), agus ba bheag aird a fuair siad ó lucht critice dáiríre. Cuireadh níos mó spéise sa tríú cnuasach leis, *Rogha Dánta* (1949). Ghnóthaigh sé tuilleadh aitheantais de réir a chéile ina dhiaidh sin. "Bhí stíl dá chuid féin ag an Direánach, ‘stíl choigilteach nach dual di a bheith fiontrach, stíl nár mhiste clasaiceach a thabhairt uirthi,' a scríobh Eoghan Ó hAnluain.

mion|upright|''Ó Mórna agus Dánta Eile''

Bhuaigh an Direánach mórán duaiseanna liteartha níos déanaí. Bhain sé cáil idirnáisiúnta amach níos deireanaí ina shaol – bronnadh an Duais Butler air ón Institiúid Ghael-Mheiriceánach sa bhliain 1967. Bhain sé an Ossian-Preis amach ó Fhondúireacht Freiherr Von Stein, Hamburg sa bhliain 1977. Ba bhall d'Aosdána é. 

Lean sé air ag cumadh filíochta anuas go dtí na hochtóidí.

### Cnuasaigh Filíochta
* *Coinnle Geala*, 1942
* *Dánta Aniar*, 1943
**Rogha Dánta* (1949)
* *Ó Mórna agus Dánta Eile*, 1957
* *Ár Ré Dhearóil*, 1962
* *Cloch Choirnéil* , 1967
* *Crainn is Cairde*, 1970
* *Ceacht an Éin*, 1984
* *[https://www.cic.ie/books/published-books/mairtin-direain-danta-1939-1979-leabhair-cloite Dánta 1939-79] *, 1980
* *[https://www.cic.ie/books/published-books/beasa-an-tuir-leabhair-cloite Béasa an Túir] *, 1984
* *Tacar Dánta/Selected Poems*, 1984
* *Craobhóg: Dán*, 1986
*Selected Poems / Rogha Dánta ː aistriúcháin Bhéarla maille, leis na bunleaganacha Gaeilge, ar beagnach dhá chéad dán dá chuid  Léirmheas 

### Prós
Scríobh sé cnuasach gearrscéalta freisin, *Feamainn Bhealtaine*, a chuir a shaothar in aithne dos na mílte dalta scoile.

I 1952 d'aistrigh sé dráma leis an drámadóir Éireannach Teresa Deevy le haghaidh Radio Éireann ón leagan Béarla *The King of Spain's Daughter* don leagan Gaeilge **Iníon Rí na Spáinne**.  
* *[https://www.cic.ie/books/published-books/feamainn-bhealtaine-leabhair-cloite Feamainn Bhealtaine] *, 1961ː aistí beaga faoina óige agus faoi shaol na hÉireann
**[https://www.cic.ie/books/published-books/an-chuid-eile-diom-fein-aisti-le-mairtin-o-direain-1 An Chuid Eile Díom Féin] *, Aistí le Máirtín Ó Direáin

### Bibleagrafaíocht

* Ó hAnluain, Eoghan, "Máirtín Ó Direáin: Na Dánta ", (Cló Iar-Chonnacht 2001), ISBN 9781906882693
* Liam Prút, *Máirtín Ó Direáin: file tréadúil* (1982); 
* Mícheál Mac Craith, *An tOileán rúin agus muir an dáin: staidéar ar fhilíocht Mháirtín Uí Dhireáin* (1993); 
* Caoimhín Mac Giolla Léith (eag.), *Cime mar chách: aistí ar Mháirtín Ó Direáin* (1993)

## Naisc sheachtracha
* Coláiste Ó Direáin - coláiste ar Inis Mór a osclaíodh in ómós dó.
* Saothar an Direánaigh ar Litríocht.com.

## Tagairtí

Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge
Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha
Catagóir:Státseirbhísigh Éireannacha
Catagóir:Baill d'Aosdána
Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Básanna i 1988
Catagóir:Daoine as Árainn