Cogadh Cathartha na Siria

Thosaigh **Cogadh Cathartha na Siria** (Araibis: الحرب الأهلية السورية‎‎, Al-ḥarb al-ʼahliyyah as-sūriyyah) sa bhliain 2011. Bhris agóidí ar son an daonlathais amach sa tSiria ar an 15 Márta 2011.  Bhí an deachtóir Bashar al-Assad i gcumhacht agus chuir a rialtas na hagóidí faoi chois gan taise. 

Fógraíodh go raibh an cogadh thart nuair a chuir Léig na nArabach fáilte roimh an tUachtarán agus deachtóir Assad i mí na Bealtaine 2023. Theith Bashar al-Assad an tír sa bhliain 2024 agus thosaigh ré nua sa tír. Ach lean an cogaíocht ar aghaidh.

Maraíodh b'fhéidir 306,000 sibhialtach ar a laghad idir 2011-2021. Seans go bhfuair 600,000 bás in iomlán. Theith os cionn 14 milliún de dheasca na coimhlinte, agus 6/7 milliún thar lear,  ceann de na géarchéimeanna teifeach is measa sna 2010idí (an cogadh sa tSúdáin an ceann eile). Bhí níos mó ná 6 milliún fágtha gan dídean sa tSiria le linn na mblianta seo. clé|mion|150x150px|Ghouta sa bhliain 2013: Sléacht as éadan
clé|mion|150x150px|Físeán: dídeanaithe agus lucht iarrtha tearmainn sa bhliain 2015
clé|mion|150x150px|Físeán: diúracán cúrsála Kalibr agus Onyx sa bhliain 2016
clé|mion|150x150px|Físeán: ionsaithe de chuid Iosael, 2020-11-19
[mion|clé|150x150px|Físeán: 4 Eanáir 2019ː ionsaithe aeir dírithe ar [Daesh]]

## 2011 agus Earrach na nArabach
In 2011 chuir an t-uachtarán al-Assad faoi chois go brúidiúil éirí amach síochánta ar son an daonlathais. Tar éis d'fhórsaí slándála urchair a scaoileadh leis an lucht agóide, tháinig méadú as cuimse ar an bhforéigean agus cuireadh briogáidí reibiliúnacha le chéile chun aghaidh a thabhairt ar fhórsaí an stáit. D'éirigh ‘Earrach na nArabach’ ina gheimhreadh dorcha sa tSiria.

Chuir sin tús le cogadh cathartha uafásach inar maraíodh os cionn leathmhilliún duine. B’éigean do 12 milliún duine teitheadh ón mbaile 

Ba rí-ghairid go raibh sé ina chogadh cathartha le grúpaí éagsúla ag tnúth le titim an réimis.  

## Seach-chogaí
mion|clé|150x150px|Físeán: Rex Tillerson agus an Rúis, 2017
Bhí seach-chogaí (‘proxy’) ​ann ar feadh na mblianta. I measc na ngrúpaí agus na dtíortha a bhí páirteach sna ‘cogaí sin’, bhí an Rúis, an Iaráin, an Tuirc, Iosrael, Meiriceá, an Fhrainc, an Bhreatain, An Araib Shádach, Catar agus an Liobáin, agus airm eile, go mór mór Hezbollah, ISIS agus al-Nusra.

Bhí stát *de facto* bainte amach ag an grúpa ainrialach, Coirdíneach an YPG/J i dtuaisceart na tíre. Agus bhí stát uathlathach, ‘Ioslamach’ bunaithe in oirthear na tíre ag lucht ISIS ag pointe amháin.

Sheas an tUachtarán Bashar al-Assad an fód.  Bhí arm láidir aige agus cabhair aige ó throdairí Hezbollah ón Liobáin, ón Rúis agus ón Iaráin.

### Ghouta
Ar 20 Lúnasa 2012, d'fhógair Barack Obama, uachtarán na Stát Aontaithe, “Tá ár gcuid bunphrionsabal againn; ní thig liom glacadh le cogaíocht cheimiceach”

Ach bliain amháin níos déanaí, ar 20/21 Lúnasa 2013, dáta siombalach, rinne fórsaí Assad ionsaí ceimiceach ar Ghouta sa tSiria. Chinn Obama faic a dhéanamh, *volte face* náireach. Bhain Vladimir Putin, uachtarán na Rúise, leas as an áiméar sin agus lean an cogadh ar aghaidh ar feadh cúpla bliain eile ar dhéine íseal.

## Deireadh ré
I mí na Samhna / Nollag 2024. chuir ionsaí tobann ó ghrúpaí reibiliúnacha Ioslamacha deireadh le réimeas mhuintir Assad a bhí ann le 54 bhliain (ó 1970).  Bhí an grúpa Hayat Tahrir al-Sham (HTS), a bhí ceangailte tráth le Al Qaeda, i gceannas ar an gceannairc. 

D'fhág bua na gceannairceach go raibh na milliúin duine ábalta filleadh abhaile ó champaí géibhinn sa Liobáin, sa Tuirc agus san Iordáin.

## Féach freisin

* Uachtarán Bashar al-Assad
* An tEarrach Arabach
* Coimhlint sa tSiria, Nollaig 2024-inniu

## Tagairtí

Catagóir:Cogadh Cathartha na Siria
Catagóir:Earrach na nArabach
Catagóir:Airm cheimiceacha
Catagóir:2010idí
Catagóir:2020idí