open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Woodrow Wilson

Ba é an **Dr. Thomas Woodrow Wilson** (28 Mí na Nollag 1856 - 3 Feabhra 1924) 28ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón 4 Márta 1913 go dtí an 3 Márta 1921. Gobharnóir New Jersey a bhí ann roimhe sin (1911–1913) agus uachtarán Ollscoil Princeton (1902–1910).

Chaith Wilson a óige i ndeisceart na tíre. Bhí an Cogadh Cathartha ar siúl nuair a bhí sé 5-9 bliana d'aois. Chuaigh sé go hOllscoil Princeton nuair a thosaigh a athair ag teagasc ansin agus bhain sé a chéim bhaitsiléara amach ó Princeton sa bhliain 1879.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1856
Catagóir:Básanna i 1924
Catagóir:Acadóirí
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Gobharnóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe
1835

## Tarluithe
* 2 Meitheamh &ndash; Chuir P. T. Barnum agus a shorcas tús lena gcéad chamchuairt sna Stáit Aontaithe.
[mion|Shinigh [Bundúchasaigh na hAstráile|bundúchasaigh Astrálacha conradh le John Batman a thug 600,000 acra dá dtailte i gceantar Port Philip do na hEorpaigh.]]

## Breitheanna
* 23 Feabhra — Austin Carroll, múinteoir agus údar Éireannach
* 6 Márta — Eliza Lynch, Céadbhean Pharagua
* 14 Márta — Giovanni Schiaparelli, réalteolaí Iodálach
* 24 Márta — Josef Stefan, fisiceoir Ostarach
* 2 Lúnasa — Frédéric Auguste Bartholdi, dealbhóir Francach
* 9 Aibreán - Rí Leopold II na Beilge (b. 1909)
* 2 Meitheamh - Pápa Pius X (b. 1914)
* 17 Iúil – Giosuè Carducci, file agus scríbhneoir Iodálach (b. 1907)
* 31 Deireadh Fómhair – Adolf von Bäyer, ceimiceoir Gearmánach (b. 1917)
* 30 Samhain - Mark Twain, údar agus aorthóir Meiriceánach (b. 1910)

## Básanna
* 2 Márta — Proinsias I na hOstaire (r.1768)
* 8 Aibreán — Wilhelm von Humboldt, taidhleoir, teangeolaí agus oideachasóir Gearmánach (r. 1767)
* 13 Bealtaine — John Nash, ailtire Briotanach
* 16 Lúnasa — John Cary, Greanadóir is cartagrafaí Sasanach
* 14 Meán Fómhair — Alexander McDonnell, imreoir fichille Éireannach
* 21 Samhain — Benjamin Desha, polaiteoir Meiriceánach
* 21 Samhain — James Hogg, file agus úrscéalaí Albanach
* 25 Nollaig — Antaine Raiftearaí, file as Contae Mhaigh Eo

Catagóir:Blianta
19 Iúil

Is é an **19 Iúil** an 200ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 201ú lá i mbliain bhisigh. Tá 165 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Naomh Arsenius

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1223 — Baibars, Sultán na hÉigipte (b. 1277)
* 1451 — Séamas III, Rí na nAlbanach, Rí na nAlbanach (b. 1488)
* 1814 — Samuel Colt, ceapadóir Meiriceánach (b. 1962)
* 1843 — Edgar Degas, péintéir Francach (b. 1917)
* 1921 — Rosalyn Sussman Yalow, fisiceoir míochaine Meiriceánach (b. 2011)
* 1926 — Patrick Lalor, polaiteoir agus iománaí Éireannach (b. 2016)
* 1936 — Lucha Reyes, amhránaí Peiriúch (b. 1973)
* 1945 — Richard Henderson, bithcheimiceoir Briotanach a bhuaigh Duais Nobel
* 1946 — Ilie Năstase, imreoir leadóige Rómánach 
* 1962 — Seán Ó Céirín, lúthchleasaí Éireannach (b. 2001)
* 1970 — Nicola Sturgeon, Céad-Aire na hAlban
* 1971 — Vitali Klitschko, dornálaí agus polaiteoir Úcránach
* 1972 — David Lammy, polaiteoir Briotanach
* 1977 — Matt Carthy, polaiteoir Éireannach de chuid Sinn Féin
* 1982 — Stuart Parnaby, imreoir sacair
* 1986 — David Zurutuza, imreoir sacair Spáinneach
* 1991 — Jonathan Buckley, polaiteoir i dTuaisceart Éireann

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 514 — Pápa Symmachus (r ~640)
* 1543 — Mary Boleyn, bean luí rí Anraí VIII Shasana (r. 1499)
* 1679 — John Plessington, mairtíreach Sasanach (r. 1636)
* 1814 — Matthew Flinders, loingseoir agus cartagrafaí Sasanach (r. 1774)
* 1838 — Pierre Louis Dulong, eolaí Francach (r. 1785)
* 1945 — Richard Corish, polaiteoir Éireannach (r. 1889)
* 1957 — Curzio Malaparte, scríbhneoir Iodálach (r. 1898)
* 1981 — José María Pemán, scríbhneoir Spáinneach (r. 1897)
* 1995 — Paddy Keaveney, polaiteoir Éireannach (r. 1929)
* 2005 — Alain Bombard, eolaí Francach (r. 1924)
* 2009 — Frank McCourt, scríbhneoir (r. 1930)
* 2011 — Brendan Kehoe, ríomhchláraitheoir Éireannach (r. 1970)
* 2014 — James Garner, aisteoir Meiriceánach (r. 1928)
* 2016 — Garry Marshall, aisteoir agus scannánóir Meiriceánach (r. 1934)
* 2019 — Rutger Hauer, aisteoir Ísiltíreach (r 1944)
* 2024 — Ray Reardon, imreoir snúcair Breatnach (R. 1932)

## Tarluithe
* 1588 - Chonacthas 130 bád de chuid Armada na Spáinne amach ó chósta Shasana, The Lizard, Corn na Breataine
* 1900 - D'oscailte an chéad líne den Mheitreo Pháras d'oibríocht
* 1969 - Bhí saol polaitiúil an tSeanadóra Edward Kennedy i mbaol mar gheall nár chuir sé póilíní ar an eolas faoi thimpiste bóthair a bhí aige agus bás mná óg i Chappaquiddick go dtí níos déanaí
* 1980 - Níor thaistil lúthchleasaithe as 30 tír chuig na Cluichí Oilimpeacha i Moscó agus iad ag léirsiú in aghaidh ionradh na Rúise san Afganastáin
* 1997 - Na Trioblóidí: D'atosaigh An tIRA Sealadach a sos cogaidh.
* 2024 - Chuir Crowdstrike paiste lochtach amach agus bhris sé a lán ríomhairí ar fud an domhain

0719
Iúil, 19
1838

## Tarluithe
*

## Breitheanna
* 5 Eanáir — Marie-Ennemond Camille Jordan, matamaiticeoir Francach
* 6 Eanáir — Max Bruch, cumadóir ceoil Gearmánach
* 29 Eanáir — Edward Williams Morley, ceimiceoir fisiceach Meiriceánach
* 8 Márta — Rudolf Diesel, aireagóir Gearmánach (b. 1913)
* 2 Aibreán — Léon Gambetta, polaiteoir Francach (b. 1882)
* 10 Bealtaine — John Wilkes Booth, aisteoir Meiriceánach agus feallmharfóir an Uachtaráin Abraham Lincoln (b. 1865)
* 8 Iúil — Ferdinand von Zeppelin, ginearál agus déantúsóir aerárthaí Gearmánach (b. 1917)
* 2 Meán Fómhair — Liliʻuokalani, an monarc deireanach ar Haváí (b. 1917)
* 29 Meán Fómhair — Henry Hobson Richardson, ailtire Meiriceánach (b. 1886)
* 25 Deireadh Fómhair — Georges Bizet, cumadóir Francach (b. 1875)
* 20 Samhain — Mark Twain, scríbhneoir Meiriceánach (b. 1910)

## Básanna
* 17 Bealtaine — Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord, taidhleoir Francach
* 19 Iúil — Pierre Louis Dulong, eolaí Francach
* 1 Meán Fómhair — William Clark, taiscéalaí Meiriceánach (r. 1770)
* 20 Samhain — Amhlaoibh Ó Súilleabháin, dialannaí Éireannach

Catagóir:Blianta
1839

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 19 Eanáir — Paul Cézanne, péintéir Francach (b. 1906)
* 11 Feabhra — Josiah Willard Gibbs, fisiceoir
* 16 Márta — Sully Prudhomme, file Francach (b. 1907)
* 21 Márta — Modest Mussorgsky, cumadóir ceoil Rúiseach (b. 1881)
* 27 Márta — John Ballance, polaiteoir Nua-Shéalannach (b. 1893)
* 10 Bealtaine — John Wilkes Booth, aisteoir Meiriceánach
* 10 Meán Fómhair — Charles Sanders Peirce, fealsamh, loighceoir, is matamaiticeoir Meiriceánach
* 19 Meán Fómhair — George Cadbury, fear gnó Sasanach
* 30 Deireadh Fómhair — Alfred Sisley, péintéir Angla-Fhrancach (b. 1899)
* 8 Samhain — Ivan Goremykin, polaiteoir Rúiseach
* 5 Nollaig — George Armstrong Custer, oifigeach marcra Meiriceánach (b. 1876)

## Básanna
* 11 Aibreán — John Galt, úrscéalaí Albanach (r.1779)
* 6 Bealtaine — John Batman, bunaitheoir Melbourne san Astráil (r. 1801) 
* 11 Bealtaine — John Harries, draoi Breatnach (r. 1785)
* 18 Bealtaine — Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord, taidhleoir Francach
* 3 Nollaig — Frederick VI, rí na Danmhairge (r.1768)

Catagóir:Blianta
19 Eanáir

Is é an **19 Eanáir** an 19ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 346 lá fágtha sa bhliain nó 347 i mbliain bhisigh.

## Féilte
*
## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1554 — Pápa Gréagóir XV, Pápa ó 1621 go 1623 (b. 1623)
* 1736 — James Watt, innealtóir Briotanach (b. 1819)
* 1807 — Robert E. Lee, ginearál Meiriceánach (b. 1870)
* 1809 — Edgar Allan Poe, scríbhneoir (b.1849)
* 1813 — Henry Bessemer, innealtóir Sasanach (b. 1898)
* 1826 — Erasmus Zahl, fear gnó Ioruach (b. 1900)
* 1839 — Paul Cézanne, péintéir Francach (b.1906)
* 1848 — Matthew Webb, mairnéalach agus snámhóir (b.1883)
* 1865 — Valentin Serov, péintéir Rúiseach (b. 1911)
* 1866 — Harry Davenport, aisteoir Meiriceánach (b. 1949)
* 1920 — Javier Pérez de Cuéllar, 5ú Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe (b. 2020)
* 1924 — Nicholas Colasanto, aisteoir (b. 1985)
* 1931 — Patsy Rowlands, ban-aisteoir Sasanach (b. 2005)
* 1943 — Janis Joplin, amhránaí agus cumadóir ceoil (b.1970)
* 1946 — Dolly Parton, ceoltóir Meiriceánach
* 1946 — Julian Barnes, scríbhneoir Sasanach
* 1947 — Sōmei Satō, cumadóir Seapánach
* 1949 — Dennis Taylor, imreoir snúcair gairmiúil Éireannach
* 1949 — Robert Palmer, amhránaí agus ceoltóir Sasanach (b. 2003)
* 1949 — Tony McLoughlin, polaiteoir Éireannach
* 1958 — Paul Daly, polaiteoir Éireannach
* 1966 — Stefan Edberg, imreoir leadóige Sualannach
* 1969 — Steve Staunton, iarimreoir sacair
* 1982 — Jodie Sweetin, aisteoir Meiriceánach
* 1982 — Pete Buttigieg, polaiteoir Meiriceánach
* 1991 — Petra Martić, imreoir leadóige

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1927 — James Ledden, polaiteoir Éireannach 
* 1931 — Mary Elizabeth Byrne, teangeolaí Éireannach (r. 1880)
* 1946 — Pádraic Ó Máille, polaiteoir Éireannach (r. 1878)
* 1968 — Alfred Chester Beatty, fear gnó agus bailitheoir (r.1875)
* 1969 — Jan Palach, mac léinn as an tSeicslóvaic a chuir lámh ina bhás féin (r. 1948)
* 2000 — Hedy Lamarr, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1914)
* 2006 — Anthony Franciosa, aisteoir (r. 1928)
* 2006 — Wilson Pickett, amhránaí (r.1941)
* 2009 — José Torres, dornálaí Pórtó Ríceach (r. 1936)
* 2015 — Anne Kirkbride, ban-aisteoir Sasanach (r. 1954)
* 2017 — Eddie Filgate, polaiteoir Éireannach (r. 1915)
* 2020 — Joe Steve Ó Neachtain, aisteoir agus scríbhneoir Éireannach (r. 1942)
* 2022 — Gaspard Ulliel, aisteoir Francach (r. 1984)

## Tarluithe eile
* 1419 - An Cogadh Céad Bliain: géill Rouen d'Anraí V Shasana, mar sin, bhí a choncas den Normainn críochnaithe
* 1861 - Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe: scar Georgia leis na Stáit Aontaithe
* 1901 - Tháinig pairilis ar Victoria na Ríochta Aontaithe. Gheobhaidh sí bás trí lá ina dhiaidh sin.
* 1942 - Rinne an tSeapáin ionradh ar Burma.
* 1966 - Tháinig Indira Gandhi mar Phríomh-Aire ar an India.
* 1981 - "Géarchéim an Ghéill Iaránaigh": shínigh feidhmeannaigh Iaránacha agus Meiriceánacha comhaontú 52 ghiall Meiriceánach a scaoileadh saor i ndiaidh 14 mhí i ngéibheann
* 1991 - Cogadh na Murascaille: scaoil An Iaráic diúracán ''Scud'' isteach in Iosrael. Gortaíodh 15 dhuine.
* 1993 - Chuaigh An tSeic agus An tSlóvaic sna Náisiúin Aontaithe

0119
Eanáir, 19
Warren G. Harding

Ba é **Warren Gamaliel Harding** (2 Samhain, 1865 - 2 Lúnasa, 1923) an 29ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ó 4 Márta 1921 go dtí 2 Lúnasa, 1923 (dáta a bháis).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1865
Catagóir:Básanna i 1923
Catagóir:Baistigh
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Fir
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe
1840

## Tarluithe
* 6 Feabhra – Síníodh Conradh Waitangi a thug ceannasacht ar Nua-Shéalainn do rialtas na Breataine.
* 1 Bealtaine - Eisíodh an chéad stampa poist greamaitheach, an "Penny Black". Glacadh sa phost sa Bhreatain agus in Éirinn é ón 6 Bealtaine amach.
mion|Athdhéanamh de bhilleog den Phenny Black a rinneadh le fíor-eiseamláir den stampa

## Breitheanna
* 14 Eanáir — Ernst Abbe, fisiceoir Gearmánach (b. 1905)
* 5 Feabhra — John Boyd Dunlop, ceapadóir Albanach
* 29 Feabhra — John Philip Holland, aireagóir Éireannach (b. 1914)
* 31 Márta — Benjamin Baker, innealtóir Briotanach
* 2 Aibreán — Émile Zola, úrscéalaí Francach (b. 1902)
* 7 Bealtaine — Pyotr Ilyich Tchaikovsky, cumadóir Rúiseach (b. 1893)
* 18 Bealtaine — An Bráthair Walfrid, bunaitheoir na Celtics (b. 1915)
* 2 Meitheamh — Thomas Hardy, scríbhneoir Sasanach (b. 1928) 
* 1 Deireadh Fómhair — Michael Logue, cairdinéal Caitliceach
* 3 Samhain — Johannes Eugenius Bülow Warming, luibheolaí Danmhargach
* 12 Samhain — Auguste Rodin, dealbhóir Francach (b. 1917)
* 14 Samhain — Claude Monet, péintéir Francach (b. 1926)
* 17 Samhain — Laurence Parsons, réalteolaí Éireannach (b. 1908)

## Básanna
* 25 Aibreán — Siméon Denis Poisson, matamaiticeoir Francach
* 27 Bealtaine — Nicolo Paganini, veidhleadóir agus cumadóir Iodálach (r. 1782)
* 7 Meitheamh — Friedrich Uilliam III na Prúise (r. 1770)
* 11 Nollaig — Impire Kokaku na Seapáine (r. 1771)
* 13 Nollaig — Louis-Charles Mahé de La Bourdonnais, imreoir fichille Francach

Catagóir:Blianta
3 Samhain

Is é an **3 Samhain** an 307ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 308ú lá i mbliain bhisigh. Tá 58 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Panama - *Lá na Saoirse*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1815 — Seán Mistéal, náisiúnaí Éireannach (b.1875)
* 1840 — Johannes Eugenius Bülow Warming, luibheolaí Danmhargach (b. 1924)
* 1854 — Jokichi Takamine, eolaí Seapánach (r. 1922)
* 1901 — André Malraux, údar agus státaire (b.1976)
* 1901 — Leopold III na Beilge, Rí na mBeilgeach ó 1934 go 1951 (b. 1983)
* 1903 — Walker Evans, grianghrafadóir Meiriceánach (b. 1975)
* 1912 — Alfredo Stroessner, oifigeach airm agus deachtóir Pharagua (b.2006)
* 1917 — Conchúr Crús Ó Briain, scríbhneoir, polaiteoir agus acadúlach Éireannach (b.2008)
* 1919 — Marty Servo, dornálaí Meiriceánach (b. 1969)
* 1921 — Charles Bronson, aisteoir Meiriceánach (b. 2003)
* 1922 — George Morrison, stiúrthóir scannán Éireannach (b. 2025)
* 1923 — Tomás Séamus Cairdinéal Ó Fiaich, scoláire agus sagart (b.1990)
* 1932 — Ailbhe Mac Raghnaill, 8ú Taoiseach na hÉireann (b. 2014)
* 1933 — Ken Berry, aisteoir Meiriceánach (b. 2018)
* 1945 — Gerd Müller, imreoir sacair Gearmánach (b. 2021)
* 1947 — Mazie Hirono, polaiteoir Meiriceánach
* 1949 — Larry Holmes, dornálaí Meiriceánach
* 1952 — Jim Cummings, guthaisteoir agus amhránaí Meiriceánach
* 1958 — Tony McNulty, polaiteoir Sasanach
* 1959 — Mary Byrne, amhránaí
* 1960 — Nóirín O'Sullivan, coimisinéir gardaí Éireannach
* 1971 — Dwight Yorke, imreoir sacair
* 1971 — Dylan Moran, fuirseoir agus aisteoir Éireannach
* 1971 — Pat Gilroy, imreoir peil Ghaelach agus bainisteoir
* 1987 — Lukáš Lacko, imreoir leadóige Slóvacach
* 1988 — Pól Ó Riain, iománaí
* 1995 — Kendall Jenner, mainicín Meiriceánach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1537 — Jane Seymour, tríú bean chéile Anraí VIII Shasana (r. 1508)
* 1933 — Pierre Paul Émile Roux, dochtúir Francach (r. 1853)
* 1954 — Éamonn Ó Néill, polaiteoir Éireannach (r. 1882)
* 1954 — Henri Matisse, 84, péintéir (r.1869)
* 1957 — Laika,  an chéad madra sa spás (r. 1954) 
* 2018 — Sondra Locke, ban-aisteoir (r. 1944)
* 2025 — Dick Cheney, Leasuachtarán na Stát Aontaithe (r. 1941)

## Tarluithe eile
* 1908 - Toghadh William H. Taft ina hUachtarán na Stát Aontaithe
* 1936 - Toghadh Franklin D. Roosevelt ina hUachtarán na Stát Aontaithe
* 1957 - Lainseáil an tAontas Sóivéadach Sputnik 2 leis madra, Laika, ar bord.
* 1964 - Toghadh Lyndon B. Johnson ina hUachtarán na Stát Aontaithe
* 1992 - Bhuaigh Bill Clinton toghchán uachtaránachta Mheiriceá
* 1978 - Fuair Doiminice neamhspleáchas
* 2020 - Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020
* 2025 - Gearradh téarma príosúin cúig bliana go leith ar DJ Carey as calaois

1103
Samhain, 03
1842

## Tarluithe
* Bunaithe an iris *The Nation*
* Tógann na Sasanaigh Hong Cong.

## Breitheanna
* 11 Eanáir — William James, síceolaí is fealsamh Meiriceánach
* 7 Márta — Henry Hyndman, polaiteoir Briotanach
* 18 Márta — Stéphane Mallarmé, file Francach
* 12 Bealtaine — Jules Massenet, cumadóir ceoil Francach (b. 1912)
* 13 Bealtaine — Arthur S. Sullivan, cumadór Sasanach (b. 1900)
* 29 Meitheamh — Muiris Ó Daimhín, riarthóir CLG
* 23 Lúnasa — Osborne Reynolds, innealtóir agus fisiceoir Éireannach (b. 1912)
* 3 Meán Fómhair — Seán Ó Dubhuí, reibiliúnaí Éireannach
* 7 Meán Fómhair — Johannes Zukertort, Imreoir fichille
* 20 Meán Fómhair — James Dewar, ceimicí is fisiceoir Albanach (b. 1923)
* 21 Meán Fómhair &ndash; Abd-ul-Hamid II, sabhdán Otamánach (b. 1918)
* 1 Deireadh Fómhair — S. Subramania Iyer, dlíodóir Indiach
* 12 Samhain — An Tiarna Rayleigh, fisiceoir Sasanach

## Básanna
* 13 Márta — Henry Shrapnel, ginearál Briotanach
* 8 Bealtaine — Jules Dumont d'Urville, taiscéalaí Francach
* 24 Deireadh Fómhair — Bernardo O'Higgins, "Athair na Sile" (r. 1778)
* 28 Samhain — Maitias Séamas Ó Coinmhí, foclóirí agus teangeolaí Éireannach
* 17 Nollaig — Benjamin O’Fallon, 1793-1842 , Gníomhaire Indiach

Catagóir:Blianta
Charlottetown

mion|225px|dheis|Sráid i mBaile Sheàrlot
Is cathair i gCeanada í **Charlottetown** () atá ina príomhchathair d'Oileán Phrionsa Éadbhard. Tá 32,245 duine ina gcónaí sa chathair (daonáireamh 2001). Le linn an daonáirimh sa bhliain 2006, dúirt 42.2% de na daoine gur de shliocht Albanach iad agus 32.5% gur de shliocht Éireannach iad.

## Nasc seachtrach
* Cuntas faoi chuairt ar an gcathair san iris Beo

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha Cheanada
1844

## Tarluithe
*

## Breitheanna
* 7 Eanáir — Bernadette Soubirous, naomh Francach
* 20 Feabhra — Ludwig Boltzmann, fisiceoir Ostarach (r. 1906) 
* 18 Márta — Nikolai Rimsky-Korsakov, cumadóir ceoil Rúiseach (b. 1908)
* 28 Márta — Sir Daniel Dixon, 1ú Bhairnéad, polaiteoir Briotanach
* 30 Márta — Paul Verlaine, file Francach
* 16 Aibreán — Anatole France, scríbhneoir Francach (b. 1924)
* 21 Bealtaine — Henri Rousseau, ealaíontóir Francach (b. 1910)
* 22 Bealtaine — Mary Cassatt, ealaíontóir Meiriceánach (b. 1926)
* 28 Meitheamh — John Boyle O'Reilly, file, úrscéalaí, agus gníomhaí ar son na hÉireann
* 3 Iúil — Dankmar Adler, ailtire Gearmánach-Mheiriceánach (b. 1900)
* 11 Iúil —Peadar I, rí na Seirbia (b. 1921)
* 28 Iúil — Gerard Manley Hopkins, file Sasanach (b. 1889)
* 28 Iúil — Howard Grubb, ceapadóir Éireannach (b. 1931) 
* 4 Meán Fómhair — Ernst Windisch, scoláire Gearmánach
* 15 Deireadh Fómhair — Friedrich Nietzsche, fealsamh Gearmánach (b. 1900) 
* 22 Deireadh Fómhair — Louis Riel, ceannaire polaitiúil agus reibiliúnach Ceanadach (b. 1885)
* 22 Deireadh Fómhair — Sarah Bernhardt, aisteoir (b. 1923)
* 24 Deireadh Fómhair — Karl Lueger, polaiteoir Ostarach
* 21 Samhain — William Máirtín Ó Murchadha, polaiteoir agus fear gnó Éireannach
* 25 Samhain — Karl Friedrich Benz, déantóir gluaisteán Gearmánach (b. 1929)

## Básanna
* 15 Feabhra — Henry Addington, Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó 1801 go 1804
* 27 Meitheamh — Joseph Smith, bunaitheoir Eaglais Naoimh na Laethanta Deireanacha
* 29 Lúnasa — Éamann Iognáid Rís, eaglaiseach Éireannach (r. 1762)
* 6 Meán Fómhair — John Dalton, eolaí Sasanach (r. 1766)

Catagóir:Blianta
21 Meitheamh

Is é an **21 Meitheamh** an 172ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 173ú lá i mbliain bhisigh. Tá 193 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Ghraonlainn - Lá Náisiúnta

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 598 — Pápa Máirtín I, (b. 656)
* 1002 — Pápa Leon IX, (b. 1054)
* 1572 — Ben Jonson, scríbhneoir Sasanach (b. 1637)
* 1781 — Siméon Denis Poisson, matamaiticeoir Francach (b. 1840)
* 1863 — Sarah Cecilia Harrison, ealaíontóir Éireannach (b 1941)
* 1882 — Lluís Companys, polaiteoir Catalónach (b.1940)
* 1882 — Rockwell Kent, ealaíontóir Meiriceánach (b. 1971)
* 1891 — Pier Luigi Nervi, innealtóir Iodálach (b .1979)
* 1905 — Jean Paul Sartre, scríbhneoir agus fealsamh (b.1980)
* 1912 — Nancy Corrigan, eitleoir Meiriceánach (b. 1983)
* 1921 — Jane Russell, ban-aisteoir agus mainicín Meiriceánach (b 2011)
* 1927 — Seán de Fréine, scríbhneoir Éireannach 
* 1929 — Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha, scríbhneoir, file agus aisteoir Éireannach (b. 2006)
* 1953 — Benazir Bhutto, polaiteoir Pacastánach (b.2007)
* 1953 — Rosie Ruiz, caimiléir spóirt as Cúba ó dhúchas
* 1954 — Anne Kirkbride, ban-aisteoir Sasanach (b. 2015)
* 1959 — John Baron, polaiteoir Briotanach
* 1973 — Zuzana Čaputová, dlíodóir, comhshaolaí, agus polaiteoir Slóvacach
* 1978 — Tomás Ó Sé, peileadóir 
* 1979 — Chris Pratt, aisteoir Meiriceánach
* 1981 — Brandon Flowers, amhránaí Meiriceánach
* 1982 — An Prionsa William, Diúc Cambridge
* 1983 — Edward Snowden, Ríomheolaí agus sceithire Meiriceánach
* 1985 — Lana Del Rey, amhránaí-cumadóir Meiriceánach 
* 1987 — Khatia Buniatishvili, pianódóir
* 1989 — Jascha Washington, aisteoir Meiriceánach
* 1990 — Ričardas Berankis, imreoir leadóige
* 1997 — Rebecca Black, amhránaí, rinceoir agus aisteoir Meiriceánach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1377 — Éadbhard III, 64, Rí Shasana (r.1312)
* 1527 — Niccolò Machiavelli, 58, údar agus polaiteoir Iodálach (r.1469)
* 1652 — Inigo Jones, ailtire Sasanach (r. 1573)
* 1748 — Daniel Sarrabat, péintéir Francach (r. 1666)
* 1874 — Anders Jonas Ångström, fisiceoir Sualannach (r. 1814)
* 1876 — Antonio López de Santa Anna, laochra, uachtarán, ceannaire míleata (r. 1794)
* 1908 — Nikolai Rimsky-Korsakov, 64, cumadóir ceoil Rúiseach (r.1844)
* 1940 — John Taliaferro Thompson, saighdiúir is ceapadóir Meiriceánach (r. 1860)
* 1956 — Martin Brennan, polaiteoir agus dochtúir Éireannach (r. 1903)
* 1959 — John O'Leary, polaiteoir Éireannach (r 1894)
* 1969 — Maureen Connolly, imreoir leadóige Meiriceánach (r. 1934)
* 1986 — Cathal Coughlan, polaiteoir Éireannach (r. 1937)
* 2024 — Pádraig Ó Baoighill, scríbhneoir Éireannach (r. 1932)

## Tarluithe eile
* 1945 - Ghéill trúpaí na Seapáine do Mheiriceá ar oileán Okinawa
* 1978 - Maraíodh sibhialtach agus triúr baill den IRA ag oifig poist, Baile na Saileán, nuair a scaoileadh Fórsaí Armtha na Breataine orthu.

0621
Meitheamh, 21
Laethanta na bliana

Liostaíonn na leathanaigh seo a leanas, a fhreagraíonn don féilire Ghréagóra, na teagmhais stairiúla, na mbreitheanna, na mbásanna, agus na laethanta saoire agus deasghnátha an lae sonraithe den bhliain:

## Fonótaí

## Féach freisin
* Bliain bhisigh

## Naisc sheachtracha

* On This Day 

*
1846

## Breitheanna
* 5 Eanáir — Rudolf Christoph Eucken, fealsamh Gearmánach. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air (b. 1926).
* 26 Feabhra — William "Buffalo Bill" Cody, fiagaí agus fuirseoir Meiriceánach (b. 1917)
* 25 Márta — Mícheál Dáibhéad, feachtasóir Éireannach
* 5 Bealtaine — Henryk Sienkiewicz, údar Polannach. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air (b. 1916).
* 30 Bealtaine — Peter Carl Fabergé, gabha óir is seodóir a rugadh i gCathair Pheadair
* 27 Meitheamh — Charles Stewart Parnell, treoraí polaitiúil Éireannach (b. 1891)
* 12 Lúnasa — Ludwig Christian Stern, leabharlannaí agus seandálaí Gearmánach
* 6 Deireadh Fómhair — George Westinghouse, ceapadóir agus fear gnó Meiriceánach
* 13 Samhain — Marco Aurelio Soto, uachtarán ar Hondúras (b. 1908)
* 25 Samhain — Carrie Nation, gníomhaí toirmisc Meiriceánach (b. 1911)

## Básanna
* 21 Feabhra - Impire Ninko na Seapáine (r.1800)
* 17 Márta - Friedrich Bessel, matamaiticeoir agus réalteolaí Gearmánach (r.1784)
* 1 Meitheamh - Gréagóir XVI, pápa (r.1765)

Catagóir:Blianta
25 Samhain

Is é an **25 Samhain** an 329ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 330ú lá i mbliain bhisigh. Tá 36 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* An Bhoisnia-Heirseagaivéin - *Lá Náisiúnta* (1943)
* Suranam - *Lá na Saoirse* (ón Ísiltír, 1975)

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1846 — Carrie Nation, gníomhaíoch toirmisc Meiriceánach (b.1911)
* 1881 — Pápa Eoin XXIII, pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1958 agus 1963 (b.1963)
* 1886 — Frank MacDermot, polaiteoir Éireannach (b. 1975)
* 1900 — Helen Gahagan Douglas, ban-aisteoir agus polaiteoir Meiriceánach (b. 1980)
* 1914 — Joe DiMaggio, Imreoir daorchluiche lár páirce Meiriceánach (b. 1999
* 1915 — Augusto Pinochet, ginearál agus ceannaire na Sile (b.2006)
* 1920 — Patrick J. Reynolds, polaiteoir Éireannach (b. 2003)
* 1938 — Stephen F. Cohen, staraí Meiriceánach (b. 2020)
* 1947 — Seán Ardagh, polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil (b. 2016)
* 1950 — Ned O'Sullivan, polaiteoir Éireannach 
* 1953 — Katherine Zappone, polaiteoir Éireannach a rugadh sna Stáit Aontaithe
* 1959 — Merlinda Bobis, scríbhneoir agus acadóir de chuid na nOileán Filipíneach agus na hAstráile
* 1959 — Teárlach Ceanadach, polaiteoir Briotanach (b. 2015)
* 1960 — Noëlle McAfee, fealsamh Meiriceánach
* 1984 — Gaspard Ulliel, aisteoir Francach (b. 2022)
* 1992 — Ana Bogdan, imreoir leadóige Rómánach
* 2001 — Alex Bain, aisteoir Sasanach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1797 — Charles Walmesley, Biocáire Aspalda Shasana agus na Breataine Bige (r. 1722)
* 1884 — Hermann Kolbe, ceimiceoir Gearmánach (r. 1818)
* 1903 — Sabino Arana Goiri, scríbhneoir Bascach (r. 1865)
* 1950 — Johannes Vilhelm Jensen, údar Danmhargach (r. 1873)
* 1957 — Ernest Oppenheimer, fear gnó as an Afraic Theas (r. 1880)
* 1963 — Jean Brooks, ban-aisteoir (r. 1915)
* 1970 — Yukio Mishima, údar Seapánach (r. 1925)
* 1980 — Joseph Sweeney, polaiteoir Éireannach (r. 1897)
* 2005 — George Best, imreoir sacair (r.1946)
*2016 — Fidel Castro, ceannasaí polaitiúil Cúbach (r. 1926)
* 2016 — Ron Glass, aisteoir Meiriceánach (r. 1945)
* 2017 — Biddy White Lennon, ban-aisteoir agus scríbhneoir bia Éireannach (r. 1945)
* 2019 — Muiris Mac Conghail, iriseoir Éireannach (r. 1941)
* 2020 — Diego Maradona, peileadóir hAirgintíne (r. 1960)

## Tarluithe eile
* 1913 - Bunaíodh Óglaigh na hÉireann
* 1963 - Cuireadh John F. Kennedy i Reilig Náisiúnta Arlington
* 1974 - D'fhógair Rúnaí Baile Shasana Roy Jenkins gur eagraíocht mhídhleathach a bhí san IRA Sealadach i Sasana
* 1975 - Bhain Suranam neamhspleáchas amach ón Ísiltír
* 1992 - Vótáil Comhthionól Feidearálach na Seicslóvaice an tír a scaradh ina dhá thír nua, Poblacht na Seice agus an tSlóvaic, i bhfeidhm ó 1 Eanáir  1993

1125
Samhain, 25
Juan Carlos I na Spáinne

Ba é a Mhórgacht Rí **Juan Carlos I** (*Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias*; rugadh ar an 5 Eanáir 1938, é sa Róimh, Ríocht na hIodáile) rí agus ceann stáit na Spáinne ó 1975 go 2014. Tháinig Felipe VI na Spáinne mar chomharba air ar 19 Meitheamh 2014.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Daoine Spáinneacha
Catagóir:Ealaíontóirí comhraic
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Mairnéalaigh
Catagóir:Ríthe Navarre
26 Eanáir

Is é an **26 Eanáir** an 26ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 339 lá fágtha sa bhliain nó 340 i mbliain bhisigh.

## Féilte
* An Astráil - *Lá na hAstráile* (1788)
* An India - *Lá na Poblachta* (1950)
* Uganda - *Lá na Saoirse* (1986)

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1813 — Juan Pablo Duarte, bunaitheoir na Poblachta Doiminicí (b. 1876)
* 1825 — Séamas Mac Stiofáin, reibiliúnach Éireannach (b. 1901)
* 1880 — Douglas MacArthur, ginearál Meiriceánach (b. 1964)
* 1904 — Patrick Burke, polaiteoir Éireannach (b. 1985)
* 1904 — Seán MacBride, polaiteoir Éireannach agus gníomhaí ar son chearta an duine (b. 1988)
* 1915 — William Hopper, aisteoir Meiriceánach (b. 1970)
* 1918 — Nicolae Ceaușescu, ceannaire cumannach na Rómáine (b.1989)
* 1921 — Morita Akio, fear gnó Seapánach (r. 1999)
* 1922 — Seán Flanagan, polaiteoir Éireannach (b. 1993)
* 1926 — Paul Newman, aisteoir agus fiontraí Meiriceánach (b.2008)
* 1950 — Jörg Haider, polaiteoir Ostarach (b.2008)
* 1953 — Anders Fogh Rasmussen, príomh-aire na Danmhairge 
* 1958 — Anita Baker, amhránaí agus cumadóir Meiriceánach
* 1960 — Delio Rossi, imreoir sacair agus bainisteoir Iodálach
* 1963 — José Mourinho, bainisteoir sacair
* 1971 — Regina Doherty, polaiteoir Éireannach
* 1984 — Iain Turner, imreoir sacair Briotanach
* 1988 — Błażej Augustyn, imreoir sacair Polannach
* 1990 — Sergio Pérez, tiománaí carr rásaíochta Meicsiceach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1878 — Ernst Heinrich Weber, síceolaí Gearmánach (r. 1795)
* 1878 — Kirkpatrick Macmillan, ceapadóir Albanach (r. 1813)
* 1891 — Nikolaus Otto, cumadóir agus innealtóir Gearmánach (r.1832)
* 1895 — Arthur Cayley, matamaiticeoir Sasanach (r. 1821)
* 1962 — Lucky Luciano, coirpeach agus drongadóir Meiriceánach de phór na Sicile (r. 1897)
* 1978 — Leo Genn, aisteoir Briotanach (r. 1905)
* 1980 — John Doherty, fidléir Éireannach (r. 1900)
* 1992 — José Ferrer, aisteoir agus stiúrthóir Meiriceánach (r. 1912)
* 1998 — Micheál Ó hAodha, scríbhneoir Éireannach (b. 1918)
* 2000 — Jean-Claude Izzo, scríbhneoir Francach (r. 1945)
* 2005 — Jackie Henderson, iarimreoir sacair (r.1932)
* 2012 — Réamonn Jimmy Mac Donncha, iomróir Éireannach (r ~1938)
* 2020 — Kobe Bryant (r.1978)

## Imeachtaí eile
* 1531 - Bhuail crith talún Liospóin, sa Phortaingéil, agus fuair na deich mílte bás. 
* 1564 - Chuir Comhairle Trento an difear in iúl  idir Caitliceachas agus Protastúnachas
* 1837 - Chuaigh Michigan sna Stáit Aontaithe
* 1861 - Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe: scar Louisiana leis na Stáit Aontaithe
* 1926 - Léirigh John Logie Baird an teilifís den chéad uair
* 1939 - Cogadh Cathartha na Spáinne: ghabh fórsaí dílis do Franco Barcelona
* 1942 - Dara Cogadh Domhanda: tháinig an chéad fhórsaí Meiriceánacha san Eoraip i dTuaisceart na hÉireann
* 1998 - Scannal Lewinsky: Shéan Bill Clinton caidreamh collaí le Monica Lewinsky ar an teilifís
* 2020 - Maraíodh naonúr, Kobe Bryant agus a iníon san áireamh, i dtuairt héileacaptair in aice le Los Angeles, California

0126
Eanáir, 26
4 Samhain

Is é an **4 Samhain** an 308ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 309ú lá i mbliain bhisigh. Tá 57 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Panama - *Lá na mBratach*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1790 — Carlos Antonio López, polaiteoir as Paragua (b.1862)
* 1832 — Iago ap Ieuan, ceoltóir agus cruitire Breatnach (b. 1902)
* 1872 — John O'Hanlon, polaiteoir Éireannach (b. 1956)
* 1918 — Art Carney, aisteoir Meiriceánach (b. 2003)
* 1932 — Tommy Makem, ceoltóir Éireannach (b.2007)
* 1951 — Traian Băsescu, polaiteoir Rómáineach 
* 1955 — Matti Vanhanen, príomh-aire na Fionlainne
* 1957 — Dónall Ó Cualáin, garda Éireannach
* 1957 — Tony Abbott, polaiteoir Astrálach agus 28ú Príomh-Aire na hAstráile
* 1969 — Matthew McConaughey, aisteoir Meiriceánach
* 1969 — Sean John "Puff Daddy" Combs, léiritheoir agus ceoltóir rap 
* 1972 — Luís Figo, imreoir sacair 
* 1974 — Michael Bauer, saineolaí ar Ghaeilge na hAlban
* 1989 — Holly Cairns, polaiteoir Éireannach
* 1989 — Seán Cúipéir, imreoir peil Ghaelach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1847 — Felix Mendelssohn, 38, cumadóir ceoil (r.1809)
* 1856 — Hippolyte Paul Delaroche, péintéir Francach (r. 1797)
* 1984 — Fintan Coogan, Mór, polaiteoir Éireannach (r. 1910)
* 1985 — Cus D'Amato, traenálaí dornálaíochta Meiriceánach (r. 1908)
* 1995 — Gilles Deleuze, fealsamh Francach (r.1925)
* 1995 — Yitzhak Rabin, 73, saighdiúir agus polaiteoir (r.1922)
* 2019 — Gay Byrne, láithreoir teilifíse (r. 1934)

## Tarluithe eile
* 1980 - Toghadh Ronald Reagan ina hUachtarán na Stát Aontaithe
* 1995 - Feallmharaíodh  Yitzhak Rabin.
* 2008 - Bhuaigh Barack Obama toghchán uachtaránachta Mheiriceá
* 2024 - Bhuaigh Zohran Mamdani toghchán an mhéara i gCathair Nua-Eabhrac

1104
Samhain, 04
Baile na Mainistreach

Is baile mór é **Baile na Mainistreach** nó **Baile Úr na Mainistreach** (Béarla: *Newtownabbey*), é suite ar an taobh thuaidh Bhéal Feirste i gContae Aontroma na hÉireann. Tá 80,000 duine ina gcónaí sa Chomhairle Buirg, atá le fail i mBaile na Mainistreach, Bealach Chláir, agus Gleann Gorm Liath. Ceantrar Aontachtóirí atá ann den chuid is mó, agus breis is 75% den daonra Protastúnach.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
Scramóg

Is baile beag i gContae Ros Comáin é **Scramóg** (Béarla: Scramoge), atá suite ar an gcrosbhóthar idir an N5 agus an R371, 18 ciliméadar ó bhaile Longfort. Níl an baile ach cúpla míle ó abhainn na Sionainne freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Ros Comáin
N5

Is príomhbhóthar náisiúnta é an **N5**, i bPoblacht na hÉireann. Ceanglaíonn sé an N4, ag An Longfort (agus Baile Átha Cliath), le Cathair na Mart, agus Contae Mhaigh Eo ar fad. Téan an bóthar trí Contae an Longfoirt, Contae Ros Comáin, agus Contae Mhaigh Eo. 

Bailte ar an cúrsa;
* Scramóg
* Béal na mBuillí
* Tuilse
* Béal átha na gCarr
* Dún Gar
* Bealach an Doirín
* Baile Chathail
* Béal Átha na Muice
* Both Chomhla
* Béal Átha Bhearaigh
* Caisleán an Bharraigh
* Cathair na Mart

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
N52

Téann an **N52** thart an Lár na Tíre, ó Dhún Dealgan i gContae Lú go dtí An tAonach i gContae Thiobraid Árann Thuaidh.

Áiteacha ar an cúrsa;
* Baile Átha Fhirdhia (don N2, an N33)
* Ceanannas Mór (don N3)
* Dealbha (don N51)
* An Muileann gCearr (don N4)
* Bealach an Tirialaigh (don N6 go Baile Átha Cliath)
* Cill Bheagáin (don N6 go Gaillimh)
* Tullach Mhór (don N80)
* An Pailís
* Cill Chormaic
* Biorra (don N62)
* Buiríos Uí Chéin (don N65)

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
N7

Ceanglaíonn an **N7** Baile Átha Cliath (ag an M50) le Luimneach. Tá an cúrsa iomlán timpeall 195 ciliméadar (120 mhíle) i bhfad, agus tá an bóthar an-tábhactach don Plean Forbartha Náisiúnta. Faoi láthair na huaire, tá sé á atógáil mar mhótorbhealach (mar an M7) ag an Údarás um Bóithre Náisiúnta.

## Bealach an N7
Sular thosnaíodh ar thógáil an mhótorbhealaigh M7, bhí na bailte seo suite ar bhealach an N7:
* Teach Sagard, Contae Átha Cliath
* Ráth Cúil, Contae Átha Cliath
* An Nás, Contae Chill Dara
* Droichead Nua, Contae Chill Dara (óna théann an M9/N9 ó dheas go dtí Port Láirge)
* Cill Dara, Contae Chill Dara
* Mainistir Eimhnín, Contae Chill Dara
* Baile Briotás, Contae Laoise
* Port Laoise, Contae Laoise (óna théann an M8/N8 ó dheas go dtí Corcaigh) agus an N80 ó dheas go dtí Ceatharlach agus ó thuaidh go dtí Áth Luain)
* Maighean Rátha, Contae Laoise
* Buiríos Mór Osraí, Contae Laoise
* Ros Cré, Contae Thiobraid Árann (óna théann an N62 ó thuaidh go dtí Biorra agus ó dheas go dtí Dúrlas)
* Dún Chairin, Contae Uíbh Fhailí
* Muine Gall, Contae Uíbh Fhailí
* Tuam Uí Mheardha, Contae Thiobraid Árann
* An tAonach, Contae Thiobraid Árann (óna théann an N52 ó thuaidh go dtí Áth Luain))
* Cnoc an Éin Fhinn, Contae Thiobraid Árann
* Áth na Coite, Contae Luimnigh

## Tógáil an Mhótarbhealaigh M7
Sa bhliain 2009, bhí tógáil an M7 curtha i gcríoch idir An Nás agus Port Laoise agus idir Áth na Coite agus deireadh an N7 ag Timpeallán Ráth Bhán ar imeall Luimnigh. Is mór-bhóithre dúbailte de chaighdeán mhótarbhealaigh an stráicé idir Baile Átha Cliath agus An Nás

Tá sé beartaithe go n-osclófar stráiceanna eile an M7/N7 mar a leanas:
* M7 Port Laoise go dtí Buiríos Mór Osraí, 2009
* M7 Buiríos Mór Osraí go dtí Tuam Uí Mheardha, 2011
* M7 Tuam Uí Mheardha go dtí Áth na Coite, 2009
* M7 Ráth Bhán go dtí an N18 i gCuanach (Tollán na Sionainne), 2010

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Pengő

B'iarairgeadra Ungárach é an **pengő** a bhí in úsáid idir 21 Eanáir 1927 agus 31 Iúil 1946 nuair a d'éisíodh an forint ina áit tar éis tréimhse hipearbhoilscithe. Bhí 100 *fillér* sa *phengő*.

## Tosach
I ndiaidh an Chéad Chogaidh Dhomhanda bhí ardráta boilscithe ar an krone Ostra-Ungárach (*korona* san Ungáiris .i. 'coróin'). Laistigh den Ungáir éisíodh airgead nua, an *pengő*, agus luach 12,500 *krone* air. Sainníodh luach an *phengő* mar seo: b'fhiú cileagram óir an méid 3,800 *pengő*. Níor éisíodh *pengő* óir áfach, mar a rinneadh i gcás an *krone*.

## Deireadh an ''phengő''
Chaill an *pengő* cuid mhór a luacha tar éis an Dara Chogadh Domhanda agus ba shin an ráta hipearbhoilscithe is airde a thaifeadadh riamh. Athluacháladh an *pengő* ach níor stop an hipearbhoilsciú agus fad is go raibh na praghsanna ag ardú gan stop ná stad, éisíodh airgead i luacha níos airde fós gur shroicheadh luach seisilliún (míle billiún billiún, 1021) *pengő* (íomhá). Priontáladh an luach seo ach níor éisíodh é. Is é an luach airgid is airde a bhí in úsáid ná 100 billiún billiún (100 cuintilliún, 1020) *pengő* (íomhá).

Níor féidir an geilleagar Ungárach a dhaigniú ach trí cruthú airigid nua agus mar sin, cruthaíodh an *forint* ar luach 400 ochtailliún (400 billiún billiún billiún, 4×1029) *pengő* ar 1 Lúnasa 1946.

Catagóir:Airgead
Birmingham

Cathair mhór atá suite in Iarthar Láir na Tíre Shasana is ea **Birmingham**. Tá an chathair suite 190 km (120 mhíle) ó thuaidh thiar de Londain. Tá nasc iompair ar fheabhas ag an gcathair. Tá go leor iarnród ann, tá aerfort mór idirnáisiúnta suite in oirthear na cathrach, agus go leor débhealach agus mótarbhealach idir an chathair agus an chuid eile de Shasana.

## Bailte

* Acocks Green, Alum Rock, Ashted, Aston, Aston Triangle, Austin Village
* Balsall Heath, Bartley Green, Bearwood, Beech Lanes, Billesley, Birches Green, Birchfield, Blossomfield, Boldmere, Bordesley Green, Bordesley, Bournbrook, Bournville, Brandwood End, Brindleyplace, Bromford, Brownhills Thiar, Browns Green, Buckland End
* California, Camp Hill, Castle Vale, Chad Valley, Chinese Quarter, Cofton Common, Cotteridge, Curzon Gate
* Deritend, Digbeth, Doe Bank, Driffold, Druids Heath, Duddeston
* Eastside Locks, Eastside, Edgbaston, Erdington
* Falcon Lodge, Five Ways, Four Oaks,Fox & Goose, Fox Hollies
* Gannow Green, Gib Heath, Gilbertstone, Gosta Green, Gravelly Hill, Great Barr, Greet, Gun Quarter
* Hall Green, Hamstead, Handsworth Wood, Handsworth, Harborne, Harts Green, Hawkesley, Hay Mills, Highgate, Hill Hook, Hockley
* John Morris Jones Walkway
* Kings Heath, Kings Norton, Kingstanding, Kitts Green
* Ladywood, Lea Hall, Lifford, Little Bromwich, Longbridge, Lozells
* Maney, Masshouse, Maypole, Mere Green, Moseley
* Nechells, New Frankley, New Hall Estate, New Hall Manor Estate, New Oscott, Newtown, Northfield
* Old Oscott
* Pelham, Perry Barr, Perry Beeches, Perry Common, Pype Hayes
* Queslett
* Quinton
* Rednal, Rotton Park
* Saltley, Sarehole, Selly Oak, Selly Park, Shard End, Sheldon, Shenley Green, Short Heath, Birmingham, Short Heath, Small Heath, Smithfield, Soho, Southside, Sparkbrook, Sparkbrook and Small Heath, Sparkhill, Springfield, Stechford, Stirchley, Stockland Green
* Thimble End, Tile Cross, Tower Hill, Tyburn, Tyseley
* Wake Green, Walker's Heath, Walmley, Ward End, Warstock, Warwick Bar, Washwood Heath, Weoley Castle, Wesr Heath, Westside, Whitehouse Common, Winson Green, Witton, Woodcock Hill, Woodgate, Wylde Green
* Yardley Wood, Yardley, Yardley Theas

## Stair
Ar 21 Samhain 1974 phléasc buama de chuid an IRA in Birmingham. Maraíodh 20 duine.

## Cultúr

* Aston Hall
* Blakesley Hall, Birmingham Oratory, Birmingham Mosc Láir, Bull Ring
* Clent Hills, Council House
* Institiúid Digbeth 
* Villa Park

## Tagairtí

## Féach freisin
* Lár na Tíre

Catagóir:Sasana
Catagóir:Birmingham
Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Chuck Hagel

Is iarsheanadóir Meiriceánach é **Charles Timothy "Chuck" Hagel** (rugadh ar an 4 Deireadh Fómhair, 1946 é). Ba é Hagel an Seanadóir sinsearach ó Nebraska. Is ball den Pháirtí Poblachtach é. Toghadh ar dtús é i 1996 agus arís i 2002. Déantar cuir síos air mar éan corr polaitiúil, cosúil leis an Seanadóir Poblachtach agus seansaighdiúir John McCain.

Rugadh i North Platte, Nebraska, é, bhain sé céimeanna amach ón Brown Institute for Radio and Television i 1966 agus ó Ollscoil Nebraska ag Omaha i 1971. D’fhreastail sé ar coisithe Airm SA ó 1967-68, ag fáil céim an tsáirsint (E-5). Throid sé i Chogadh Vítneam agus fuair sé an Vietnamese Cross of Gallantry, an Purple Heart, an Army Commendation Medal, agus an Combat Infantryman Badge.

I mí Lúnasa 2004, d’admhaigh Hagel go raibh sé machnamh ar pháirt a ghlacadh san fheachtas don uachtaránacht i 2008. Labhair sé ag an toscaireacht Iowa ag an gComhdháil Náisiúnta Poblachtach sa bhliain 2004.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na Stát Aontaithe
Catagóir:Daoine as Nebraska
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
N80

Clúgaíonn an **N80** Inis Córthaidh, Loch Garman, agus Calafort Ros Láir, leis an Lár na Tíre, Connacht agus, an taobh thiar thuaidh den tír. 

Bailte ar an gcúrsa
* Baile Mharasail (don N11)
* Baile Uí Chearnaigh
* Bun Clóidí
* Cill Damháin
* Balana (don N81)
* Ceatharlach (don N9)
* Baile Mhic Mhaoilir
* Baile Uí Laigheanáin (don N78)
* An Sráidbhaile
* Port Laoise (don M7, N7, agus N8)
* Móinteach Mílic
* Tulach Mhór (don N52)
* Clóirtheach
* An Móta (don N6)

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Port Laoise

Príomhbhaile Chontae Laoise is ea **Port Laoise**. Tá sé suite i lár an chontae agus taobh le Sliabh Bladhma. Tá 23,494 duine ina gcónaí i bPort Laoise de réir dhaonáireamh na bliana 2022, agus is é an baile is mó i réigiún lár na tíre é. 

### Suíomh
Tá stáisiún iarnróid ann agus téann an M7 díreach in aice leis an mbaile ina gcúrsa ó Bhaile Átha Cliath go Luimneach. Agus é suite i lár na tíre, is áit thábhachtach do líonra iompair na hÉireann é Port Laoise, agus is iomaí bóthar a théann tríd. Nascann an N80 an baile le Baile Átha Luain ó thuaidh, agus le Calafort Ros Láir ó dheas. Tosaíonn an N8 i bPort Laoise chomh maith. 

### Stair
Tugadh an t-ainm *Maryborough* ar an mbaile in ómós do Bhanríon Máire I Shasana sa mbliain 1556, agus is amhlaidh a bhí go dtí gur chuir rialtas na hÉireann an seanainm Port Laoise ar ais sa mbliain 1929 tar éis neamhspleáchas a bhaint amach.

### Áiseanna
Is é Páirc Uí Mhórdha an t-ainm atá ar an bpáirc CLG áitiúil, in ómós ainm na treibhe a shíolraigh, más fíor, ó Chonal Cearnach.

Tá príomhphríosún ardslándála na hÉireann suite ar imeall an bhaile, agus is ann a choinnítear daoine a chiontaítear as coireanna paraimhíleata.

## Féach freisin
* Lár na Tíre

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Laoise
Catagóir:Bailte contae i bPoblacht na hÉireann
Lár na Tíre (idirdhealú)

Is réigiúin i lár na hÉireann agus i lár Shasana iad **Lár na Tíre**:
* Lár na Tíre (Éire)
* Lár na Tíre (Sasana)
Craig Thomas

Ba é **Craig Lyle Thomas** (17 Feabhra 1933 - 4 Meitheamh 2007) an seanadóir sinsearach ó Wyoming i Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá go dtí go bhfuair sé bás sa bhliain 2007. Ba bhall den Pháirtí Poblachtach é.

Ba shaineolaí i réimsí na talmhaíochta agus na tuathfhorbartha é Thomas. Bhí poist tábhachtacha aige i roinnt gníomhaireachtaí stáit. B'é a phost mar leasuachtarán feidhmiúcháin oifig feirme Wyoming ó 1965 go dtí 1974 an ceapachán is fada dá raibh aige. Bhí sé ina fhear gnó neamhspleách fosta. I 1984, toghadh ina fheisire in oireachtas an stáit é, agus d'fhreastail sé air go dtí 1989.

Sa bhliain 1989, d'éirigh Dick Cheney as ionad Wyoming i dTeach na nIonadaithe, agus d'ainmnigh an Páirtí Poblachtach Thomas mar iarrthóir aige sa toghchán. Bhuaigh sé agus atoghadh é i 1990 agus i 1992. I 1994 rith sé do Sheanad na Stát Aontaithe agus bhuaigh sé an toghchán sin freisin. Atoghadh é i 2000 agus 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2007
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Wyoming
N3

Is príomhbhóthar idir Baile Átha Cliath agus Béal Átha Seanaidh, i gContae Dhún na nGall é an **N3**. Tá bearna ar an gcúrsa idir Béal Tairbirt agus Béal Leice, mar a téann an bóthar trí na sé contae chomh an A509 agus an A46. Ritheann an bhóthar mar mótarbhealach, an M3, ó Bhaile Átha Cliath go Ceanannas i gcontae na Mí.

Bailte ina gcúrsa;
* Baile Átha Cliath
* Baile Bhlainséir
* Dún Búinne
* Dún Seachlainn
* Teamhair
* An Uaimh (don N51)
* Ceanannas (don N52)
* Achadh an Iúir
* Sraith an Domhain
* An Cabhán (don N55)
* Béal Átha hÉis (don N54)
* Béal Tairbirt
(isteach an Tuaisceart)
* Doire Loinn
* Inis Ceithleann
* Béal Leice (ar ais isteach an Phoblacht)
* Béal Átha Seanaidh (don N15)

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
John Ensign

Is é **John Eric Ensign** (rugadh 25 Márta 1958) iarsheanadóir na Stát Aontaithe shóisearach ó Nevada. Is ball den Pháirtí Poblachtach é. Rugadh é i Roseville, California, ach bhog seisean agus a chlann go dtí Nevada nuair a bhí sé óg. D'fhreastail sé ar ollscoileanna i Nevada, Oregon agus Colorado. Fuair sé dintiúirí mar thréidlia sa bhliain 1985. Is fear gnó é agus bhunaigh sé ospidéal d'ainmhithe i Las Vegas, mar a bhfuil sé ag obair anois.

Chuaigh sé le polaitíocht agus toghadh mar ionadaí i dTeach Ionadaithe na Stát Aontaithe é sa bhliain 1994. Atoghadh é sa bhliain 1996 ach níor sheas sé arís sa bhliain 1998. Rith sé don Seanad ach chaill sé do Harry Reid, Daonlathach. Fuair sé áit sa Seanad tar éis a dhara iarracht, sa bhliain 2000.

Do b'é Ensign an príomhghlór i gcoinne rialú na Cúirte Uachtaraí "Kelo v. New London". Sa chás úd dúirt an chúirt go raibh cead ag rialtais áitiúla (New London, Connecticut a bhí i gceist) iallach a chur ar úinéirí a dtalamh agus tithe a dhíol ar mhaitheas fhorbairt phríobháideach.

Fuair Seanadóir Ensign moladh ó chuid mhaith eagraíochtaí mar gheall ar a choimeádachas fioscach. Sa bhliain 2003, d'ainmnigh an American Conservative Union Ensign in éineacht le Seanadóirí Chuck Hagel (NE) agus Don Nickles (OK) mar sheanadóirí is coimeádaí na bliana 2003. D'éirigh Ensign as a phost mar sheanadóir ar an 3 Bealtaine 2011 i ndiaidh imscrúdú um sárú eitice a bheith curtha ar siúl ina leith. Dean Heller, Poblachtach eile, a tháinig i gcomharbas air.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cincísigh
Catagóir:Daoine as California
Catagóir:Daoine de bhunadh na hÁise
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Tréidlianna
N6

Is príomhbhóthar idir Cionn Átha Gad (agus Baile Átha Cliath) agus Gaillimh é an N6. Téann an gcúrsa trí an Lár na Tíre, agus trasaíonn sé An tSionainn ag Baile Átha Luain. Ritheann an N6 mar mótarbhealach, an M6 den chuid is mó den cúrsa, ó Chionn Átha Gad go dtí imeall Chathair na Gaillimhe.

[mion|clé|300px|An M6 in aice leis [An Móta i gcontae na hIarmhí]]
Bailte ina gcúrsa;
* *[[Cionn Átha Gad]]* (don N4)
* *[[Droichead Chaisleán Loiste]]*
* *[[Bealach an Tirialaigh]]* (don N52 go dtí An Muileann gCearr)
* *[[Cill Bheagáin]]* (don N52 go Tulach Mhór)
* *[[Baile Átha an Urchair]]*
* *[[An Móta]]* (don N80)
* *[[Fardroim]]* (don N62)
* *[[Baile Átha Luain]]* (don N55 agus N61)
* *[[Béal Átha na Sluaighe]]*
* *[[Baile Locha Riach]]* (don N65 agus N66)
* *[[Creachmhaoil]]*
* *[[Orán Mór]]* (don N18)
* **[[Gaillimh]]** (don N17, N59, agus N84)

Tá seachbhóthar ag na bailte i gcló iodálach

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Cluain Mhic Nóis

Is mainistir stairiúil suite i gContae Uíbh Fhailí í **Cluain Mhic Nóis**. Tá an láthair taobh leis an tSionainn idir Baile Átha Luain agus Droichead na Sionainne, ar an mbóthar R444. 

Bhunaigh Naomh Ciarán í sa 6ú haois idir na blianta 545 agus 548. Rugadh Ciarán Mac a tSaor sa Ráth Cruachan i gContae Ros Comáin. 

Roimh an 9ú haois, bhí Cluain Mhic Nóis nasctha le na Ríthe i gConnachta.

## Féach freisin

* Annála Chluain Mhic Nóis

* Conall Mac Eochagáin

## Tagairtí

Catagóir:Contae Uíbh Fhailí
Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Uíbh Fhailí
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Ardchrosa
Catagóir:Cluain Mhic Nóis
Catagóir:An tSionainn
N9

Píomhbhóthar náisiúnta is ea an **N9**, idir Cill Chuilinn (taobh leis An Nás) i gContae Chill Dara agus Port Láirge. Ach, téann trácht do Ceatharlach agus Cill Chainnigh ar an gcúrsa chomh maith. Tá pleanáil faoi láthair maidir leis an bóthar in am seo chugainn. Deir An Údarás um Bóithre Náisiúnta go mbeidh carrbhealach dúbailte ann.

Bailte ina gcúrsa;

* Cill Chuillinn (don M9 agus N78)
* Béal Átha an Tuair
* Diseart Diarmada
* Ceatharlach (don N80)
* Leithghlinn
* Muine Bheag
* Baile Phóil (don N10)
* Gabhrán
* Baile Mhic Andáin
* Cnoc an Tóchair (don N10 arís)
* Baile Héil
* Muileann an Bhata
* Port Láirge (don N24 agus N25)

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn