Peadar Ua Laoghaire

Scríbhneoir próis agus sagart ab ea **an tAthair Peadar Ua Laoghaire** (nó **Peadar Ó Laoghaire**; 30 Aibreán 1839 – 21 Márta 1920).  Scríbhneoir bisiúil agus athbheochanóir mór le rá lena linn ba ea é.  

Tá  nach beag ar shaothar an Athar Pheadair Uí Laoghaire mar gheall ar shaibhreas a chuid Gaeilge, na tuairimí láidre a bhí aige maidir le litriú na teanga agus an grá mór a bhí aige dá chanúint féin, Gaeilge Chorcaí.   B'é an scríbhneoir é is mó a mhúin an teanga agus is troime a d’fhág a rian ar scríobh na Gaeilge i dtosach na hathbheochana.   

## Saol
Saolaíodh Peadar Ua Laoghaire i Lios Carragáin, i bparóiste Chluain Droichead, Contae Chorcaí. Tógadh le Gaelainn i nGaeltacht Mhúscraí é, rud a d'fhág gur chuaigh Gaelainn an cheantair sin go mór mór i bhfeidhm ar Ghaelainn na bhfoghlaimeoirí. 

An réamhfhocal úd *um*, ná fuil beo ach i nGaelainn Mhúscraí, is cuid de Ghaelainn an mhaorlathais agus na dlí é inniu, agus is dócha gurbh as Gaelainn Uí Laoghaire a tháinig sé in úsáid chomh forleathan san. 

Fuair sé bás in 1920 i gCaisleán Ó Liatháin, in aois 80 dó.

## Saothar
Léirigh Peadar Ua Laoghaire caint na ndaoine ina thimpeall mar a bhí sí, don chéad uair riamh. Bhí an dá shaghas téacs ann an uair sin; teanga ársa Chéitinn agus an béaloideas a d’eascair ón gcaint bheo. Rinne Ua Laoghaire iarracht ábhar liteartha a chur ar fáil bunaithe ar an gcaint bheo sin. Is mar sin a bhunaigh lucht na hathbheochana an nualitríocht.clé|mion
### Séadna agus Mo Sgéal Féin
Foilsíodh *Séadna* ina shraithscéal in *Irisleabhar na Gaeilge* sna 1890idí sular cuireadh an scéal ar fad i gcló faoi aon chlúdach amháin sa bhliain 1904.   

agus é á insint mar scéal chois tine ag triúr cailíní óga. Tá gearreagráin ann a bhfuil fráma sna scéalaíochta bainte díobh. Is é is príomhthéama don scéal ná an margadh a shocraigh an gréasaí Séadna leis an bhFear Dubh. Cé go bhfuil an scéal préamhaithe in ithir an bhéaloidis a chloiseadh an scríbhneoir ó na seanchaithe cois teallaigh le linn a óige, tá dlúthghaol aige fosta leis an miotas Gearmánach i dtaobh Faust. 

Taobh amuigh de *Séadna*, scríobh Peadar Ua Laoghaire leabhar dírbheathaisnéise faoin teideal *Mo Sgéal Féin,* a áirítear ar bhunchlocha litríocht na Gaeilge chomh maith céanna.  

### Drámaíocht
Sa bhliain 1900, scríobh Ua Laoghaire an dráma *Tadhg Saor*.  Léirigh Craobh na Paróiste Thuaidh de Chonradh na Gaelainne *Tadhg Saor* i Halla Mhuire, Corcaigh, Lá ’le Pádraig 1902 (tá cuntas ag Éamonn an Chnoic, nó Éamonn Ó Donnchadha, ar an léiriú sin in Banba, Bealtaine 1902).
### Nua-Ghaeilge
Taobh amuigh de *Séadna,* *Mo Sgéal Féin* agus *Tadhg Saor,* ailt, aistriúcháin agus athinsintí ar scéalta clasaiceacha ba mhó a tháinig ó pheann an Athar Pheadair, leithéidí an leagain Ghaeilge a rinne sé de *[[Don Quixote]].* Chuir sé Nua-Ghaeilge ar scéalta de chuid na seanlitríochta Gaelaí, cosúil le h*Eisirt* agus *An Cleasaí*.   

## Saothar
* Ar nDóithin Arán, 1894
* Mion-chaint: an easy Irish phrase book, compiled for the Gaelic League, 1899
* Eólas ar áireamh, arithmetical tables in Irish, 1902
* An Soísgéal as Leabar an aifrinn, 1902
* Irish prose composition: a series of articles, including several upon the Irish autonomous verb, 1902
* Aesop a Tháinig go hÉirinn, 1903
* Sgothbhualadh, a series of articles in Irish reprinted from the "Leader", 1904
* Séadna, 1904 (originally serialized in 1898)
* An Craos-Deamhan, 1905
*mion|Mo Scéal FéinAn Bealach Buidhe, a drama, 1906
* Tóruigheacht Dhiarmuda agus Ghráinne, 1906
* Niamh 1907
* Eisirt, 1909
* Seanmóin agus trí fichid, sermons for every Sunday and holy day of the year, 1909-10
* An sprid: Bas Dalláin: Tadhg Saor, three short plays, 1911
* An Cleasaidhe, 1913
* Caitilina, 1913
* Aithris ar Chríost, 1914 (a translation into Irish of Thomas à Kempis' 'Imitatio Christi')
* Sliabh na mban bhFionn agus Cúan Fithise, 1914
* Lughaidh Mac Con, 1914
* Bricriu, 1915
* Na Cheithre Soisgéil as an dTiomna Nua, 1915 (a translation into Irish of the Four Gospels)
* Mo Sgéal Féin, 1915
* Guaire, 1915
* Cainnt na nDaoine, 1917 (a phrasebook of conversational Irish)
* Ag Séideadh agus ag ithe, 1918
* An teagasg críosdaidhe, edited by Ua Laoghaire, 1920
* Don Cíchóté, (A partial translation of Cervantes' novel Don Quixote, 1921
* Gníomhartha na nAspol, 1922 (a translation into Irish of the Acts of the Apostles)
* Lúcián, 1924
* Sgéalaidheachta as an mBíobla naomhtha, 1924 ((stories from the Bible)
* Críost Mac Dé, 1925
* Sgealaidheacht na Macabéach, 1926 ((the stories of the Maccabees from the Apocrypha)
* Séanna (atheagrán) eag. Caoilfhionn Nic Pháidín, 2016
* Aodh Ruadh, an adaptation of the life of Aodh Ruadh Ó Domhnaill originally by Lughaidh O'Clery in the 17th century, 1929
* Notes on Irish words and usages
* Papers on Irish idiom : together with a translation into Irish of part of the first book of Euclid, by the late canon Peter O'Leary ; edited by Thomas F. O'Rahilly.
* Cómhairle ár leasa, articles published in the "Leader"
* Mo shlighe chun Dé : leabhar urnaighthe

Foilsíodh alt ina bhfuil 487 d'ailt agus de shaothair Ua Laoghaire le fáil in Celtica in 1954.

## Féach freisin

* Athbheochan na Gaeilge
* *[[oldwikisource:Séadna|Séadna]]*
*Mo Sgéal Féin. Cód Fuaime

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1839
Catagóir:Básanna i 1920
Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois