open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Téarmaíocht leighis don Ghaeilge

Is éard is **Téarmaíocht leighis don Ghaeilge** ná téarmaíocht a bhaineann le cúrsaí leighis i dteanga na Gaeilge. 

## Foclóirí agus foinsí
### Foclóir an Leagha

Bhain Tomás Mac Coistealbha (‘Fionn-bhéarra’) an chéad duais agus R. Ó hAodha (‘An Mangaire Súgach’) an dara duais in Oireachtas na bliana 1903 lena liostaí de théarmaí leighis. Foilsíodh an dá liosta le chéile faoin ainm *Foclóir an Leagha* sa bhliain 1905. Bhí na baill ghiniúna ar liosta Uí Choistealbha i bhfolach faoi éadach na Gréigise agus na Laidine.
* Foclóir an Leagha - ar líne

* Foclóir Fiseolaíochta agus Sláinte - Acmhainn.ie

## Nótaí ón Lia
Leabhar a scríobh Ruairí Ó Bléine (Coiscéim, 1999), ina dtugtar cuntas ar 52 tinneas coitianta. Tá léaráidí agus foclóirín ann. Bhí sé i gceist ag an údar gur feidhm lámhleabhair do theaghlaigh Ghaelacha a bhainfí as an leabhar agus mínítear coincheapa casta an leighis ar bhealach simplí sothuigthe. Leabhar é Lia agus Leigheas ina bhfuil cnuasach d’ailt leis an Dochtúir Niall Ó Cléirigh a foilsíodh ar an nuachtán seachtainiúil Foinse. Féach freisin téacsleabhair bhitheolaíochta an Ghúim agus foilseacháin ghinearálta mar Leabhar Mór an Eolais, ciclipéid don aos óg a d’fhoilsigh an Gúm sa bhliain 2007. 

## Foinsí
* Rosa Anglica
* Liosta de nathanna Ultacha a thiomsaigh Seán Mac Maoláin agus a d’fhoilsigh Ciarán Ó Duibhín ar www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/focla.htm#slainte.
* Gheofar sciar maith de na leaganacha a bhí in úsáid sa Ghaeltacht in An Béal Beo le Tomás Ó Máille, faoin gceannteideal ‘Cnámha agus Galraí’. 

## Leabhair
* An Cholainn Dhaonna - leabhar le mionsamhail den cholainn ann - dírithe ar dhaoine óga
* "Léargas Ar An Cholainn Dhaonna" Máiréad Ní Ghráda a d'aistrigh
* Lia agus Leigheas le Niall Ó Cléirigh agus Seán P. Ó Conchúir - ailt ó Foinse ar ghalair choitianta
* "Luibheanna Leighis" (Forey agus Lindsay 1989, Nicholas Williams a rinne an leagan Gaeilge 1997, An Gúm). Tá téarmaí leighis go leor sa leabhairín seo, gan trácht ar na luibheanna éagsúla.
* Fréamh an Eolais Ciclipéid eolaíochta agus teicneolaíochta le Matt Hussey
* "Leaganacha Leighis" le Dr. Nicola de Faoite
* "Nótaí ón Lia" le Dr. Ruairí Ó Bléine
* Foilseachán FSS
* Téarmaí Dochtúireachta, An Gúm, 1940

## Eile

Catagóir:Leigheas
Catagóir:Téarmaíocht
Catagóir:Téarmaíocht na Gaeilge
William Thomas Stead

Údar agus iriseoir Sasanach ab ea **William Thomas Stead** (a rugadh ar 5 Iúil 1849 i Embleton, Northumberland, Sasana - agus a fuair bás ar 15 Aibreán 1912 i go tóin poill an RMS Titanic).

Bhí sé ina cheannródaí ar iriseoireacht imscrúdaithe, agus ceann de na figiúirí is conspóideach i iriseoireacht na Sasanach ar an ré Victeoiriach.

Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1849
Catagóir:Básanna i 1912
Loch Obha

Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é **Loch Obha**. 

Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Diclofenac

Is éard is **Diclofenac** (déantar margaíocht air faoin iliomad ainmneacha, féach thíos: Trádainmneacha) ann ná Druga Frith-athlastach Neamhstéaróideach a thógtar le athlasadh a laghdú agus mar phianbhacadóir i roinnt cásanna. Díorthaíonn ainm an druga óna ainm ceimiceach: 2-(2,6-**dichlo**ranilino) **phen**ylacetic **ac**id (Aigéad).

## Trádainmneacha
I measc na dtrádainmneacha tá:
* A-fenac (Bangladesh)
* Neofenac (Bangladesh) 
* Anuva
* Abitren
* Acteric (Costa Rica)
* Arthrotec (combination with misoprostol)
* Artifen (Pakistan Abbott Laboratories LTD)
* Befol
* Berifen
* Betaren
* Bufenac Forte
* Cambia
* Cataflam
* Catafast
* Clafen
* Clofast
* Clonac
* Dedolor
* Deflamat
* Deflox
* Diclac
* Diclo M (India & Myanmar) V.I.P Pharma
* Dicloberl
* Diclobene
* Diclofenac
* Diclofenac-Asteria (USA and Korea)
* Diclofenaco Normon (Spain)
* Diclofenacum
* Dicloflex
* Diclogem
* Diclogesic (Jordan and Romania)
* Diclohexal
* Diclomax
* Diclomex (Finland)
* Diclowin Plus (India)
* Diclon
* Diclopar (Tanzania)
* Diclotab (Laos)
* Diklofenak T Actavis (Sweden)
* Difen
* Difenac (Venezuela)
* Difene
* Dinac (Nepal)
* Dioxaflex (Latin America, Central America)
* Disflam K (diclofenac potassium, Central America)
* Dolex
* Dolphin (Egypt)
* Dyloject
* Feloran
* Fenac (diclofenac potassium, Australia)
* Flamrase
* Flector Patch
* Flogozan (Mexico)
* Idinac (India)
* Immunagel (India) 
* Kemoren (Indonesia)
* Klodifen
* Modifenac
* Morbidic (India)
* Motifene
* Naklofen
* Neopyrazon (United Laboratories, ASIA)
* Oflam
* Olfen
* Ortofen
* Panamor
* Parazone-DP (combination of Paracetamol & Diclofenac Potassium
* Pennsaid
* Pritaren
* Rapidus
* Rapten-K
* Reactin (India)
* Rhumalgan
* Rofenac (Middle East)
* Rufenal
* Safeguard (combination with misoprostol)
* Sandoz (diclofenac sodium, Australia)
* Solaraze
* Seradic (India)
* Topac
* Trabona
* Uno
* Veltex CR (South Africa)
* Vetagesic
* Voldic
* Volini (India)
* Volfenac (Thailand)
* Voltaflam (India)
* Voltaren
* Voltarol
* Voltarol Pain-eze
* Voltfast
* Voren (Taiwan)
* Voltral (Pakistan)
* Votrex
* Vostar
* Votalin (China)
* Voveran
* Vurdon
* Zipsor
* Zolterol

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Diclofenac: Drug Information Provided by Lexi-Comp: Merck Manual Professional

Catagóir:Aigéid orgánacha
Catagóir:Drugaí
Catagóir:Pian
Catagóir:DFANSa
Gleann Cuilinn

Tá níos mó ná aon áit amháin a bhfuil an logainm **Gleann Cuilinn** air:

* Gleann Cuilinn (Baile Átha Cliath) - sráidbhaile i sléibhte Bhaile Átha Cliath
* Gleann Cuilinn (Maigh Eo) - Sráidbhaile beag i gContae Mhaigh Eo
* *Gleann Cuilinn* - Aonad beag cónaithe i Mainistir Fhear Maí.

Luaitear *Gleann Cuilinn* san amhrán *Fill a Bhruinnill* mar atá thíos.

Cá hionadh mé léanmhar faoi chrá faoi chrá
'S tusa i gcéin uaim a ghrá a ghrá
Gleann Cuilinn bhí ceolmhar anois chím faoi bhrón-bhrat
'S mar bhliain fhada dhomsa gach lá gach lá
Mar bhliain fhada dhomsa gach lá gach lá
Mar bhliain fhada dhomsa gach lá gach lá
Gleann Cuilinn bhí ceolmhar anois chím faoi bhrón-bhrat
'S mar bhliain fhada dhomsa gach lá gach lá.
Anailgéiseach

thumb
Is éard is **anailgéiseach** (ar a dtugtar freisin **pianmhúchán**) ann ná druga a stadann nó a mhaolaíonn pian.

## Aicmí pianmhúcháin
* Druga Frith-athlastach Neamhstéaróideach
* Coscairí COX-2
* Codlaidínigh

Catagóir:Aicmí drugaí
Catagóir:Pian
Catagóir:Anailgéisigh
Benjamin Morrell

Taiscéalaí Meiriceánach ba ea **Benjamin Morrell** (5 Iúil, 1795 – 1839).

}
Catagóir:Taiscéalaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1795
Catagóir:Básanna i 1839
Oliver Twist

Úrscéal de chuid Charles Dickens is ea ***Oliver Twist***. Foilsíodh é i bhfoirm mhíreanna seachtainiúla ó Mhí Feabhra, 1837 go Mí Aibreán, 1839 san iris úd *Bentley's Miscellaney*, arbh é Dickens an chéad eagarthóir uirthi. Insint ar shaol dílleachta óig i Londain, Sasana sa ré Victeoiriach atá ann.

## Plota
I ndiaidh a bheith tógtha i ndílleachtlann i mbaile beag i Sasana, cuirtear Oliver óg ag obair faoi adhlacóir. Fulaingíonn Oliver drochíde ansin ó bhean an adhlacóra agus ó phríntíseach atá ag obair ann. Tar éis bhabhta bullaíochta, éalaíonn sé agus cuireann sé aghaidh ar Londain. Tá sé beagnach sáraithe ag an ocras agus ag an tuirse nuair a thugann leaid eile cúnamh agus cairdeas dó. Tugann sé Oliver isteach sa teach ina bhfuil sé féin agus roinnt gasúr óg eile ina gcónaí ann. Drong gadaithe atá iontu, rud nach dtuigeann Oliver ar dtús. Seanbhithiúnach darb ainm Fagin a dhíríonn gadaíocht na ngasúr.
mion|200px|dheis|clé|Clúdach ''Oliver Twist'' ó eagrán a foilsíodh sa bhliain 1846

Catagóir:Úrscéalta
Patrick Francis Moran

Ba Chairdinéal é **Patrick Francis Moran**, Ardeaspag Sydney (16 Meán Fómhair 1830 – 16 Lúnasa 1911). Teangeolaí agus staraí ba é. Ba as Leithghlinn an Droichid dó ó dhúchas. Bhailigh sé lámhscríbhinní Gaeilge agus Laidine a bhain le stair na hÉireann agus chuir sé scríobhaithe, John O'Beirne Crowe ina measc, á gcóipeáil dó.

Thug Moran na lámhscríbhinní seo leis nuair a tháinig sé go Sydney. Sa bhliain 1897, cuir i gcás, d'fhoilsigh sé leagan Béarla de dhán Gaeilge de chuid 'Patrick O'Prunty' (1738).

thumb|left|upright|Dealbh chuimhneacháin

Sa bhliain 1909 agus an raic i dtaobh 'essential Irish' ar siúl, thug an Cairdinéal agallamh do *The Catholic Press* (Sydney, NSW). D'athfhoilsigh Conradh na Gaeilge an t-agallamh seo i bpaimfléad dar teideal *Cardinal Moran on Irish in the University: Important Pronouncement by His Eminence*.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Cheatharlach
Catagóir:Daoine a rugadh i 1830
Catagóir:Básanna i 1911
Catagóir:Cairdinéil
Marsantachas

Foirceadal eacnamaíochta é an **marsantachas** atá bunaithe ar an smaoineamh go bhfuil sé riachtanach smacht an stáit a chur i bhfeidhm ar an trádáil leis na tíortha iasachta le slándáil mhíleata agus eacnamúil an stáit a chinntiú. Cuireann an marsantachas béim ar leith ar chomhardú na trádála a bheith ag fabhrú do do stát féin, seachas na tíortha coimhthíocha. Is minic a tharraing an marsantachas cogadh idir tíortha éagsúla Eorpacha, agus ba iad na modhanna oibre a bhí ag na stáit le polasaithe marsantachais a chur i bhfeidhm ná dleachtaí arda custaim agus monaplachtaí - go bunúsach bhí gach stát ag iarraidh a chosc ar a mhuintir féin trádáil a dhéanamh le muintir na stát eile. Bhí an marsantachas faoi lántseoil ón séú haois déag go dtí an ochtú haois déag. Sa naoú haois déag, áfach, thosaigh na stáit ag éirí as, agus smaointeachas na saorthrádála ag dul chun cinn.

Glactar leis gurbh é an trádálaí Sasanach Thomas Mun (1571-1641) an chéad scríbhneoir tábhachtach a chuir chun cinn an smaointeoireacht mharsantach, go háirithe sa saothar iarbháis úd *Treasure by Foreign Trade*, nár tháinig i gcló ach sna 1660idí, áfach: an chuid ba mhó den litríocht mharsantach foilsíodh sna 1620idí i Sasana í. Ba é an saothar tábhachtach ba dheireanaí de litríocht an mharsantachais ná *Principles of Political Economy* le James Steuart ón mbliain 1767. Bhí ceisteanna an mharsantachais á bplé ag scríbhneoirí agus eacnamaithe i dtíortha eile freisin, cosúil le Giovanni Botero agus Antonio Serra san Iodáil nó Jean Bodin agus Jean-Baptiste Colbert sa Fhrainc.

Catagóir:Foirceadail eacnamaíochta
Catagóir:Eacnamaíocht
Catagóir:Polasaithe Seachtracha
Catagóir:Polasaithe Airgeadais
Ormsaraidh

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é **Ormsaraidh**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Woiwurrung

Teanga Bundúchasach na hAstráile is ea **Woiwurrung** (uaireanta *Woiwurrong*, *Woiworung*, *Wuywurung*), atá á labhairt ag na Wurundjeri de chuid an náisiún Kulin i lár Victoria, ón Sliabh Baw Baw san oirthear, agus siar chuig Sliabh Macedon, Sunbury agus Gisborne san iarthair. Maireann an teanga fós, ach ní heol do mhorán daoine an teanga, de thoradh tionchar an choilíneachais.

Bhí na clanna Woiwurrung lonnaithe ar bhruach na hAbhann Yarra, a thugtar ‘Birrarung’ sa teanga Woiwurrung, sular díbríodh iad ag na hEorpaigh. Tá na clanna, mar leanas:
*	Na **Wurrundjeri-willam**, a bhí cónaí orthu i gceantar na hAbhann Yarra agus na craobhaibhneacha atá aici (cathair Melbourne sa lá atá ann inniu). Tagraíodh iad ag na hEorpaigh ar dtús báire mar an “treibh Yarra Yarra”.
*	Na **Marin-Bulluk**
*	Na **Kurung-Jang-Bulluk**
*	Na **Wurundjeri-Balluk**
*	Na **Balluk-willam**
Tugtar 'Wurundjeri' mar ainm coiteann ar chách atá de shliocht na gclann Woiwurrung. Tá an t-iolar Bunjil agus an préachán Waa mar tótaim dóibh. Mháigh an Ghluaiseacht Jindyworobak gur tháinig an t-ainm as an bhfrása Woiwurrung *jindi worobak*, rud a chiallaíonn ‘glac seilbh’ nó ‘dul isteach’.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* About the Wurundjeri People  **(Béarla)**
* Elders pass on songs in race to save languages **(Béarla)**
* Woiwurrung calendar  **(Béarla)**

Catagóir:Teangacha na hAstráile
Hamilton, Ontario

Cathair i gcúige Ontario, i gCeanada, é **Hamilton**, agus é suite ag ceann thiar Loch Ontario i lár theas an chúige. Calafort agus cathair mhór déantúsaíochta atá ann. Bhí 519,949 duine ina gcónaí i Hamilton sa bhliain 2011, 721,053 ar fad i mórcheantar na cathrach. Is é Fred Eisenberger méara Hamilton.

## Stair
Na hIndiaigh Neodracha a bhí ina gcónaí sa limistéar ina bhfuil Hamilton anois. Chuir na Mohawk, comhghuaillithe de chuid na Sasanach, cogadh orthu agus scrios siad bailte beaga na nIdiach Neodrach. Sa bhliain 1784, chuir timpeall agus 10,000 Dílseoirí ó na 13 Coilíneacht fúthu sa chuid sin d'Ontario. Tháinig níos mó Meiriceánach ar a sála, chomh maith lena lán Iroquois a throid sa chogadh ar thaobh na mBriotanach. Lonnaigh na hIroquois i gceantracha laistiar de Hamilton.

George Hamilton a smaoinigh ar bhaile mór a bhunú san áit. Rinneadh cathair de ar an 9ú Meitheamh 1846. Ar an 1ú Eanáir 2001, cuireadh cathair Hamilton le Wentworth agus bailte eile sa cheantar faoi aon bhardasacht amháin.

## Geograife agus geilleagar
Tá Hamilton suite sa réigiún is dlúithe tionsclaíocht i gCeanada, réigiún a shíníonn siar ó Hamilton go Toronto agus ar a dtugtar an Crú Capaill Órga (Golden Horseshoe) as an gcruth atá air ar an léarscáil. Déantar 60% de chruach Cheanada i Hamilton.

## Nasc seachtrach
Suíomh oifigiúil Hamilton

Catagóir:Cathracha Cheanada
Piešťany

Is cathair sa tSlóvaic í **Piešťany** (Ungáiris: *Pöstyén*, Gearmáinis: *Pistyan*), suite in iardheisceart na Slóvaice 80 ciliméadar soir ó thuaidh ón Bhratasláiv.

Catagóir:Cathracha na Slóvaice
Leabharlann Náisiúnta Iosrael

Leabharlann náisiúnta Iosrael is ea **Leabharlann Náisiúnta Iosrael** (Eabhrais: *הספרייה הלאומית*). Is éard atá i mbailiúchán na leabharlainne ná níos mó ná 5 milliún leabhair, lámhscríbhinní, cartlanna agus irisí. Tá sé suite sa champas Ram Givat, in Ollscoil Eabhrach Iarúsailéim agus feidhmíonn sé freisin mar leabharlann na hollscoile.

## Íomhánna

Íomhá:Reading room of the National Library of Israel.jpg|Seomra acmhainní léitheoireachta
Íomhá:Ardon Windows JNUL.jpg|


## Naisc sheachtracha

* Leabharlann Náisiúnta Iosrael 
* Cóor 

Catagóir:Iosrael
Catagóir:Leabharlanna
Acadamh na hEabhraise

Bhunaigh rialtas Iosrael **Acadamh na hEabhraise** (Eabhrais: * הָאָקָדֶמְיָה לַלָּשׁוֹן הָעִבְרִית, HaAkademya laLashon ha'Ivrit*) sa bhliain 1953 mar "ard-institiúid scoláireachta Eabhraise sa champas Givat Ram in Ollscoil Eabhrach Iarúsailéim. 

## Naisc sheachtracha
* Acadamh na hEabhraise 
* Cóor 

Catagóir:Eabhrais
Gore Vidal

Scríbhneoir, drámadóir, agus gníomhaí polaitiúil ab ea **Eugene Luther Gore Vidal** (3 Deireadh Fómhair, 1925 - 31 Iúil, 2012). Rugadh i Nua-Eabhrac é sa bhliain 1925, agus fuair sé bás sa bhliain 2012.

## Saothair roghnaithe
### Aistí agus neamhfhicsean
* Rocking the Boat (1963)
* The Second American Revolution (1983)
* Decline and Fall of the American Empire (1992) ISBN 1-878825-00-3
* United States: Essays 1952–1992 (1993) ISBN 0-7679-0806-6

### Drámaí
* Visit to a Small Planet (1957) ISBN 0-8222-1211-0
* The Best Man (1960)
* On the March to the Sea (1960–1961, 2004)
* Romulus (ó *Romulus der Große*) (1962)
* Weekend (1968)
* An Evening with Richard Nixon (1970) ISBN 0-394-71869-0

### Úrscéalta
* Williwaw (1946) ISBN 0-226-85585-6
* A Search for the King (1950) ISBN 0-345-25455-4
* Messiah (1954) ISBN 0-14-118039-0
* Julian (1964) ISBN 0-375-72706-X
* Washington, D.C. (1967) ISBN 0-316-90257-8
* Myra Breckinridge (1968) ISBN 1-125-97948-8
* Burr (1973) ISBN 0-375-70873-1
* Myron (1974) ISBN 0-586-04300-4
* Kalki (1978) ISBN 0-14-118037-4
* Duluth (1983) ISBN 0-394-52738-0
* Empire (1987) ISBN 0-375-70874-X
* Hollywood (1990) ISBN 0-375-70875-8
* The Golden Age (2000) ISBN 0-375-72481-8

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Básanna in 2012
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Réad tras-Neiptiúnach

Is éard is **Réad tras-Neiptiúnach** (RTN) ann ná réad ar bith sa Ghrianchóras a théann timpeall na Gréine i bhfithis a bhíonn, ar an mheán, níos mó ná meánfhad (ais leathmhór) Neiptiúin. 

## Réada tras-Neiptiúnacha roghnaithe
* Plútón - abhacphláinéad
** Carón - an ceann is mó den trí shatailít nádúrtha atá ag Plútón
* (15760) 1992 QB1 - gnáthréad de chuid Chrios Kuiper (cubewano)
* 1998 WW31 - cubewano
* (15874) 1996 TL66 - réad de chuid a'diosca scaipthe
* 20000 Varuna - cubewano
* 50000 Quaoar - cubewano
* 90377 Sedna - réad pláinéadchosúil
* Haumea - abhacphláinéad
* Eris - abhacphláinéad
* Makemake - abhacphláinéad/cubewano


Catagóir:Cianphláinéid
Catagóir:Neiptiún
Catagóir:Réalteolaíocht
Próitéin

thumb|right|Léiriúchán de struchtúr tríthoiseach na próitéine mióglóibin, a léiríonn a halfa-héilicseanna turcaidí. Ba é seo an chéad próitéine ina raibh a struchtúir léirithe trí criostalagrafaíocht x-ghathacha. Sa lár ar dheis, i measc na gcornaí, tá grúpa próistéiteach ar a dtugtar 'haemgrúpa' (léirithe i ndath liath) le móilín ocsaigine nasctha (dearg)Is comhdhúile bithcheimiceacha iad na **próitéiní** a bhíonn comhdhéanta de polaipeiptíd amháin nó níos mó, a bhíonn fillte de ghnáth i gcruth cruinneogach nó snáithíneach, a éascíonn feidhm bhitheolaíochta.

Catagóir:Bitheolaíocht mhóilíneach
Catagóir:Cothú
Catagóir:Próitéiní
Catagóir:Phróitéamaíocht
An Biobío

Is abhainn sa Sile í an **Biobío**. Tá an Biobío 380km ar leithead.

## Naisc sheachtracha
* Cuenca del río Biobío  (PDF)(Spáinnis)

Catagóir:Aibhneacha
Catagóir:An tSile
Baisileasc (miotaseolaíoch)

I bhfinscéalta na hEorpa, is reiptíl miotaseolaíoch é an **Rínathair** nó an **Baisileasc**. Ba í "Rí na Naithreacha" í an Rínathair (ach tabhair faoi deara go bhfuil an focal baininscneach), agus deirtí go raibh sí ábalta fear fásta a mharú ach amharc air. 

Bhí an creideamh sa Rínathair comónta i measc gnáthdhaoine sa tSean-Ghréig agus sa tSean-Róimh, agus tá an ollphéist luaite cúpla uair sa Bhíobla (m.sh. Íseáia 59:5).

## Sanasaíocht
Tagann na téarmaí Gaeilge ó βασιλίσκος *Basilískos* na Gréigise, a chiallaíonn "rí beag". Is gaelú den Ghréigis é *Baisileasc*, ach feictear an focal rínathair leis. Déantar idirdhealú, áfach, idir í seo agus an rí-nathair, *Lampropeltis getulis*.

## I gcultúr coiteann
Tá ról tábhachtach ag an mbaisileasc sa tsraith úrscéalta * [[Harry Potter]]*, scríofa ag J. K. Rowling, ach go háirithe ina dara leabhar, *[[Harry Potter agus an Seomra Diamhair]]* (*Harry Potter and the Chamber of Secrets* as Béarla). Ann sin, léirítear an rínathair mar nathair ollmhór a mharaíonn daoine trí bhreathnú orthu go díreach, ach a chlochraíonn iad má fhéachtar uirthi trí mheán eile (m.sh. scáthán, uisce nó trí chorp taibhse).

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht
Catagóir:Nathracha
Port a' Mhadaidh

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain é **Port a' Mhadaidh**, trasna na locha ón Tairbeart, sráidbhaile iascaigh. Scáilbhaile is ea Port a' Mhadaidh: níl éinne ina chónaí ann agus ní raibh ariamh. Tógadh na foirgnimh atá ann sna seachtóidí déanacha mar thithíocht d'oibrithe sa tionsclaíocht ola, ach níor baineadh úsáid astu ariamh. Mar aon leis na foirgnimh, tógadh duga tirim. Níor úsáideadh é seo ach oiread go dtí an bhliain 2009, nuair a rinneadh muiríne de. Tá sé ceaptha Port a' Mhadaidh a fhorbairt arís, ag leagan cuid, ar a laghad, de na foirgnimh a tógadh siar sna 1970idí. 

## Naisc sheachtracha
Port a' Mhadaí 

BBC NEWS,'Scáilebhaile' le bheith scartáilte (Béarla)

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Baile Bhòid

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Baile Bhòid**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An Oitir

Is baile beag suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é **an Oitir**. Caladh a bhíodh ann don bhád trasna Locha Fine.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Na Caoil Bhódach

Is caolas suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd iad **na Caoil Bhódach**. 

Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Tòrr an Tuirc

Is baile suite in gComhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid, in iarthar na hAlban é **Tòrr an Tuirc** (Gaeilge na hÉireann:*Tor an Toirc*). Rugadh William Shepherd Morrison, 14ú Gobharnóir Ghinearálta na hAstráile, ann. Cuireadh tús leis an sráidbhaile mar atá sé inniu sna 1930idí mar scéim bheag tithíochta sa Spealadh Mór. Deirtear gur maraíodh an torc allta deireanach in Albain san áit agus gur uaidh sin a tháinig a ainm.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bhòid
Achadh na Mara

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd in Albain é **Achadh na Mara**. Tá 23 teach ar an mbaile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Clach Bheinn

Is sliabh in Albain í **Clach Bheinn**, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Latharna, Albain

Is ceantar suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Latharna**.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Latharn 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Comhghall, Albain

Is leithinis suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Comhghall**. Is é Dún Omhain an príomhbhaile. 

## Féach freisin
* Comhghall: Naomh Éireannach

## Naisc Sheachtracha

* Cómhghall 

Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Eilean Bhòid

Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é **Eilean Bhòid**. Is é Baile Bhòid an príomhbhaile.

## Sráidbhaile

* Ásgaig
* Ceann a' Gharaidh
* Port MhicEamailinn

Catagóir:Bód
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Beinn a' Chaisteil

Is sliabh in Albain é **Beinn a’ Chaisteil**, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd . 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An Aoirinn

Is sráidbhaile ar an Eilean Arainn, i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath, í **an Aoirinn**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Eilean Arainn
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
Bun na Dubh-Abhainn

Is sráidbhaile in iarthar na hAlban é **Bun na Dubh-Abhainn** (Béarla: *Blackwaterfoot*). Tá sé suite i nGleann Sheagann in iardheisceart Eilean Arainn, sa Chaolas Chluaidh, Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath. Is iad na comhordanáidí aige ná 55° 30′ 0″ Thuaidh agus 5° 20′ 0″ Thiar.

Tá ceann den dá chúrsa gailf 12 pholl san Eoraip ann. In aice leis an bhaile, tá Rubha a' Bharra (nó Rubha an Dùin) (Béarla: *Drumadoon Point*) a bhfuil sean-dúnfort ann ón Iarannaois, mar atá, Linn an Iarainn. Beagán níos faide ó thuaidh tá Uamh an Rìgh, áit ar chaith Roibeard Brús tamall i bhfolach, a deirtear.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Eilean Arainn
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
Catagal

Is sráidbhaile ar Eilean Arainn, i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath, in Albain, é **Catagal**. Tá sé suite in iarthuaisceart an oileáin.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Eilean Arainn
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
Cill Donnain

Is sráidbhaile ar Eilean Arainn, Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath, í **Cill Donnain**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Eilean Arainn
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
Eórapaidh

Is sráidbhaile ar Leòdhas, Comhairle nan Eilean Siar, na hAlban é **Eórapaidh** 

Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Catagóir:Comhairle nan Eilean Siar
Alfred, Lord Tennyson

File Sasanach a rugadh i Somersby i Lincolnshire ab ea **Alfred Tennyson, 1st Baron Tennyson** (7 Lúnasa 1809 – 6 Deireadh Fómhair 1892). 

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1809
Catagóir:Básanna i 1892
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Carson McCullers

Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i gColumbus in Georgia, SAM, ab ea **Lula Carson Smith** nó **Carson McCullers** (19 Feabhra 1917 – 29 Meán Fómhair 1967). Úrscéalta a scríobh sí sa chuid ba mhó ach scríobh sí gearrscéalta, aistí agus dánta chomh maith. Bíonn a chuid saothair suite i ndeisceart na Stát Aontaithe.

## Saothair
I measc saothair Carson McCullers tá:

* *[[The Heart Is a Lonely Hunter]]* (1940)
* *[[Reflections in a Golden Eye]]* (1941)
* *[[The Ballad of the Sad Cafe]]* (1951)

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna i 1967
Beinn Tarsuinn

Is sliabh in Albain í **Beinn Tarsuinn**, atá suite ar an Eilean Arainn, Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Eilean Arainn
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
Eas a’ Chrannaig

Is eas ar Eilean Arainn, Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath, in Albain, é **Eas a’ Chrannaig**.

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Eilean Arainn
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
Eilean MoLaise

Is oileán i ngar den Eilean Arainn, Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath, é **Eilean MoLaise**.

Catagóir:Eilean Arainn
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
An Amstel

Is abhainn chanálaithe í **An Amstel** (Ollainnis: *Amstel* ó *Aeme-stelle*) i ndeisceart an chúige Ollainn Thuaidh, san Ísiltír. Tugtar an t-ainm "Amstelland" (nó "Tír na hAmstaile" i nGaeilge) ar na ceantair atá thart ar an abhainn.

Catagóir:Aibhneacha na hÍsiltíre
Catagóir:Canálacha
Catagóir:An Ísiltír
Randstad

Réigiún an-uirbíthe san Ísiltír is ea **Randstad** nó **Cathracha Teorann**, agus iad ina bhfáinne na gcathracha timpeall ceantar tuaithe: An Crói Glas. Tá na Cathracha Teorann mar gheall a 7 milliún cónaítheoirí an réigiún is dlúithe daonra san Ísiltír. Tá na ceathair chathair is mó den Ísiltír faoi na Cathracha Teorann: Amstardam, Rotterdam, An Háig agus Utrecht.

## Féach freisin

* Amstardam

Catagóir:Cathracha san Ísiltír
Catagóir:An Ísiltír
Catagóir:Amstardam
Ard-mhúsaem na hÍsiltíre

Is é **Ard-mhúsaem na hÍsiltíre** (nó "**Rijksmuseum**" in Ollainnis) an príomh-mhúsaem san Ísiltír. Tá sé suite idir an Stadhouderskade agus Plás an Mhúsaeim i gcomharsanacht in Amstardama Theas. Tá ealaín agus stair na hÍsiltíre ar taispeáint sna hallaí, thart ar 200 acu. Tá roinnt mhaith pictiúir ó Ré Órga na hÍsiltíre agus bailiúcháin mór d'ealaín na hÁise. Chomh maith leis sin tá posta an báid HMS Royal Charles ar taispeáint agus an pláta Hartog agus níos mó ná 1 milliún nithe, saothair ealáine na n-ealaíontóirí Ollannacha ón 17ú haois. Baineann sé le le Stáit na hÍsiltíre agus tá sé ar an liosta UNESCO d'oidhreacht na cruinne.

## Tagairtí

Catagóir:An Ísiltír
Catagóir:Músaeim
Catagóir:Amstardam
Plás an Mhúsaeim

Tá **Plás an Mhúsaeim** (Ollainnis: *Museumplein*) suite i gcomharsanacht Theas, in aice le lár Amstardam. Tá trí mhúsaeim tábhachtach suite ar an gcearnóg Rijksmuseum, músaeim Van Gogh agus músaeim Stedelijk agus halla ceolchoirm Concertgebouw.

Catagóir:Amstardam
Zaanstad

Is í **Zaanstad** limistéar bhardasach i gcúige Ollainn Thuaidh san Ísiltír

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Gunnaigh

Is oileán i ngar den Cola, Earra-Ghàidheal agus Bòd, é **Gunnaigh**.

Catagóir:Cola
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Dún Anlaimh

Is crannóg ar an Cola, Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain, é **Dún Anlaimh**.

Catagóir:Cola
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Inbhir Theòrsa

Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd é **Inbhir Theòrsa**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
,Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Tunga, Cataibh

Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Tunga**.
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Liabost

Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Liabost**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Lech Wałęsa

Bhí **Lech Wałęsa** (29 Meán Fómhair 1943 i mPopowo a rugadh é) ina uachtarán ar an bPolainn ó 1990 go 1995.

Catagóir:Polaiteoirí na Polainne
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Inbhir Ghòrdain

Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Inbhir Ghòrdain**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Ros
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Port Mo Chalmaig

Is sráidbhaile beag iascaireachta i Ros, Albain is ea **Port Mo Chalmaig**. Tá sé suite i Tairbeart, Ros agus Cromba.
Tá Teach Solais Rubha Thairbeirt timpeall cúig chiliméadar ón sráidbhaile ag deireadh Leithinis Thairbirt. Luíonn *Ballone Castle* tuairim is 1.5 ciliméadar ón sráidbhaile.

Tá fianaise ann go raibh lonnaíocht luath ann, agus is cosúil gur láthair gníomhaíochta suntasaí a bhí sa cheantar le linn ré na gCruithneach, na Rómhánach  (Fuarthas obair chloiche Rómhánach  fhéidearthaa do theach solais. Níos déanaí, sa Mheánaois, thug daoine "sainchomhartha Rómhánach" air in aice le  Port a' Chait ar a dtugtar "Port a Chaistell" anois) na Luath-Críostaithe agus na Lochlannach.

Tá an sráidbhaile suite ar chuán gainmheach agus tá caladh beag ann deartha ag Thomas Telford: roinneann sé le Hunstanton an gradam neamhghnách a bhaineann le bheith ar an gcósta thoir ach a bheith os comhair an iarthair. Tá Port Mo Chalmaig taobh istigh de Limistéar Caomhantais Speisialta an Linne Mhoireibh  , áit a mbíonn cuairteoirí ag féachacháin ar dheilfeanna agus miolta móra go minic.
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Ros
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Malaig

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Malaig**. Bhí cónaí ar 806 duine i Mallaig sa bhliain 2011 suas ó 797 duine sa bhliain 2001. Bhí Gaoluinn na hAlban ag 13.1% don daonra sa bhliain 2011 agus bhí an Albanais ag 17.5%. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Àird nan Saor

Is sráidbhaile in Albain é **Àird nan Saor**.r. Tá sé suite ar Linne Mhoireibh, in aice le hInbhir Nis agus  Cùil Lodair.

Tá seanchlós ola 4km ó thuaidh ón sráidbhaile. Osclaíodh an láithreán go luath sna 1970idí, mar Chlós Tógála MhicDhiarmaid, chun ardáin a thógáil do pháirceanna ola agus gáis Chuan a Tuath. Go dtí na 1980idí, bhí 4,500 duine fostaithe ann, agus tógadh cuid de na hardáin ola is mó san Chuan a Tuath ann. Dúnadh é sa bhliain 2001.

Tá Dùn Deòrsa, an dún is mó sa Bhreatain, ar cheann tíre, 3km siar ó thuaidh ón sráidbhaile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Inbhear nÁrainn
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Allt Èireann

Is sráidbhaile suite in Inbhear nÁrainn, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Allt Èireann**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Inbhear nÁrainn
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Àfard

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é **Àfard**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Mary Kelly

Bhí cáil ar **Mary Kelly** nó *Eva of the Nation* san 19ú haois. Rugadh í sa bhliain 1826 agus d'éag sí ar 23 Bealtaine 1910. Scríobh Mary Kelly dánta tír grá i mBéarla faoin ainm cleite san i nÉirinn agus san Astráil, mar a raibh cónaí uirthi agus ar a fear céile Kevin Izod O'Doherty. 
Bhí Gaeilge aici is dócha. Tá a cuid dánta breac le focail agus nathanna Gaeilge, agus tá an nóta *From the Irish* le dornán díobh. Aisling dóchais den Athbheochan is ea 'Our Olden Tongue'.

## Féach freisin

* - Féach Poems by 'Eva' of 'The Nation', Dublin, Gill, 1909

Catagóir:Filí Béarla
Catagóir:Filí
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Ainmneacha cleite
Catagóir:Athbheochan na Gaeilge
Catagóir:Banfhilí
Cèis

Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Cèis**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Dùnaid

Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, i dtuaisceart na hAlban, é **Dùnaid**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
An Dail Shuas

Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **an Dail Shuas** (Béarla: *Westerdale*).

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
John Diefenbaker

Ba pholaiteoir é **John George Diefenbaker** (18 Meán Fómhair 1895 – 16 Lúnasa 1979). B'eisean an tríú Príomh-Aire dhéag ar Cheanada, agus é in san oifig sin ón 21 Meitheamh, 1957 go dtí an 22 Aibreán 1963. Rugadh in iardheisceart Ontario é sa bhliain 1895. Ansin, nuair a bhí sé in aois a ocht mbliana thug a theaghlach aghaidh ar an iarthar, mar atá go dtí an chuid de Chríocha an Iarthuaiscirt a rinneadh cúige Saskatchewan de go gairid ina dhiaidh sin. Ba ansin a d’fhás sé aníos. Chuir sé suim sa pholaitíocht ó aois óg.

Rinneadh dlíodóir de i ndiaidh seirbhís míleata a dhéanamh sa Chéad Chogadh Domhanda. Chuaigh sé leis an bpolaitíocht freisin cé nach raibh ráth ar a chuid iarrachtaí gur bhain sé suíochán amach i dTeach na dTeachtaí in Ottawa sa bhliain 1940. Ball den Pháirtí Coimeádach Forásach (Progressive Conservative Party i mBéarla) a bhí ann.

D’éirigh leis dul i gceannas ar na Coimeádaigh Fhorásacha sa bhliain 1956 agus d’fhan sé sa phost sin ar feadh 11 bhliain. Sa bhliain 1957, fuair an páirtí an bua sa toghchán náisiúnta agus d'éirigh sé ina phríomh-aire ar an tír. D’fhan sé sa phost sin go dtí 1963.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1895
Catagóir:Básanna i 1979
Catagóir:Polaiteoirí Cheanada
Paul Ryan

Is polaiteoir Meiriceánach é **Paul D. Ryan, Jr.** (a rugadh ar 29 Eanáir 1970). Is ball de Theach Ionadaithe na Stát Aontaithe é ón mbliain 1999 anuas don Chéad Toghcheantar i Wisconsin. Ball den Pháirtí Poblachtach atá ann. Roghnagh Mitt Romney, iarrthóir an pháirtí chéanna ar uachtaránacht SAM, Ryan mar an t-iarrthóir Poblachtach ar an leasuachtaránacht sa toghchán náisiúnta i mí na Samhna, 2012. 

Rugadh Paul Ryan in Janesville, Wisconsin. Is Caitliceach é Ryan, agus é de shliocht Éireannach agus Gearmánach. Tá sé pósta le Janna Little, aturnae cánach, agus tá trí pháiste acu. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Beathaisnéis ag suíomh Theach na nIonadaithe 
* Suíomh a fheachtais féin 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Wisconsin
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh Giúdach
Catagóir:Fir
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Meadhrath

Is baile i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, in Albain, é **Meadhrath**  nó **Meaghrath.** 
Tá sé suite ar acomhal an A836, timpeall 19 km siar ó Inbhir Theòrsa agus 4.8 km siar ó Dhùnrath. Go dtí an bhliain 1891, bhí sé suite idir Gallaibh agus Cataibh, ach anois, ó tháinig athrú ar an teorainn idir Cataibh agus Gallaibh, is i nGallaibh amháin atá Meadhrath.

Tá teach mór, Taigh Shandasaid, ar an taobh thiar den bhaile ó 1751  . Tá tíleanna Cruithneacha snoite ann 
.

Rinneadh piara Albanach de "Lord Reay" an 20 Meitheamh 1628 nuair a cuireadh an Tiarna Dòmhnall MacAoidh chun cinn; as an mainéar a baisteadh an baile. Tá Aonghas Sìm MacAoidh, an Morair hMeadhrath sa lá atá inniu ann 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Na h-Eileanan Samhraidh

Is oileáin suite ar an gcósta thiar de Ros, in iarthar Chomhairle na Gàidhealtachd, iad **na h-Eileanan Samhraidh** (Béarla: The Summer Isles). Is í Tannara Mhòr an t-oileán is mó díobh agus an t-aon cheann a bhfuil éinne ina gcónaí ann. Eisíonn an oifig phoist áitiúil a cuid stampaí féin do na hoileáin.

## Oileáin

* Càrn Deas
* Cárn Iar 
* Càrn nan Sgeir
* Eilean a' Bhotail
* Eilean a' Bhuic
* Eilean a' Chár 
* Eilean Dubh
* Eilean nan Eich
* Eilean Fada Mòr
* Eilean Mullagrach
* Glas-Leac Beag
* Glas-Leac Mór
* Meall nan Gabhar
* Eilean Mhártainn
* Eilean a' Chléirich
* Eilean Ruisteil
* Tannara Mhòr
* Tannara Bheag
* Sgeir nam Feusgan

Catagóir:Ros
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Toirbheartan

Is sráidbhaile suite i Ros, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Toirbheartan**.

## Tíreolaíocht
* Beinn Áilleagan, Beinn Damh, Beinn Dearg, Beinn Eighe, Beinn Liath Mhór
* Fuar Tholl
* Loch Thoirbheartan
* Maol Cheann-dearg
* An Ruadh-stac
* Sgorr Ruadh, Sìldeag

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Ros
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Abhainn Theòrsa

mion|300px|Abhainn Theòrsa
Is abhainn suite i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, in Albain, í **Abhainn Theòrsa**.

Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Rubha Dhùnaid

Is leithinis i nGallaibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Rubha Dhùnaid**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Gallaibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Achadh Anndra

Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Achadh Anndra**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
An Sráidbhaile, Contae Laoise

deas|250px|thumb|Galrailí an tSráidbhaile
Is baile é **an Sráidbhaile** (Béarla: *Stradbally*) i gContae Laoise, in Éirinn. Tá sé lonnaithe ar an mbóthar N80 thart ar 12 chiliméadar (7 míle) ó Phort Laoise. Tá *Halla an tSráidbhaile*, an teach mór, lonnaithe ar an mbaile. Is ann a bhíonn taispeántas bliantúil d'innill galoibrithe agus an fhéile cheoil sin an Phicnic Leictreach. Tá timpeall is 1,500 duine ina gcónaí ann.

## Creideamh

* Séipéal Caitliceach an Chroí Rónaofa. Tógadh i stíl na hAthbheochana Gotaí é agus críochnaíodh é sa bhliain 1896. Tá sé i bhfoirm croise agus  deartha ag William Hague.
* Séipéal Naomh Pádraig, Eaglais na hÉireann. Tógadh i stíl na hAthbheochana Gotaí é sa bhliain 1764 agus túr aige. Athchóiríodh é thart ar an mbliain 1880, agus cuireadh póirse, saingeal agus beistrí leis.
* Teampall Naomh Colmán, Eaglais Cheartchreidmheach na Rúise lasmuigh den Rúis, Tá sé ar Bhóthar Mhainistir Laoise, thart ar mhíle lasmuigh den Stráidbhaile. Bíonn seirbhísí ann go seachtainiúil. 

## Daoine cáiliúla

* Caoimhín Ó hUiginn, ón Sráidbhaile ó dhúchas
* Cecil Day-Lewis, File an Stáit de chuid na Ríochta Aontaithe ó 1968 go 1972, agus athair an aisteora Daniel Day-Lewis

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Laoise
Catagóir:Contae Laoise
David Cassidy: Man Under Cover

Is clár teilifíse Meiriceánach é ***David Cassidy: Man Under Cover*** a craoladh ar NBC idir 2 Samhain, 1978 agus an 12 Iúil 1979. B'iad David Cassidy (ag glacadh ról an phóilín *Dan Shea*), Simon Oakland, agus Wendy Rastattar na haisteoirí ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1978
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1979
Catagóir:Cláir theilifíse Mheiriceánacha
Achadh an t-Sabhail

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Achadh an t-Sabhail**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Cath Sharmisegetusa

Troideadh **Cath Sharmisegetusa** (nó Léigear Sharmszegetusa), sa bhliain 106 idir arm Impireacht na Róimhe faoi stiúir Tráian, agus na nDáiciach faoi stiúir an Rí Decebalus. Ba í Sarmisegetusa príomhchathair na Dáicia le linn an ama seo.

## An cúlra
Mheas na Rómánaigh go raibh na Dáiciaigh ina bhagairt ar fhorleathnú Impireacht na Róimhe san oirthear, agus dá réir sin, chinn an Impire Tráian sa bhliain 101 ar thús a chur le feachtas in aghaidh na nDáiciach. Cuireadh tús leis an chéad choimhlint ar an 25 Márta agus threascair trúpaí Rómhánacha, comhdhéanta de cheithre phríomhléigiún, na haonaid X Gemina, XI Claudia, II Traiana Fortis agus XXX Ulpia Victrix, na Dáiciaigh agus chríochnaigh sé i bua na Rómhánach.

Catagóir:An Dáicia
Catagóir:106
Catagóir:Cogaidh Dáiciacha Thráiain
Catagóir:Impireacht na Róimhe
Catagóir:Cathanna
Acadamh na nEolaíochtaí agus na nDaonnachtaí Iosrael

mion|clé|Bealach isteach an Acadaimh

Bunaíodh **Acadamh na nEolaíochtaí agus na nDaonnachtaí Iosrael**, atá lonnaithe i Iarúsailéim, sa bhliain 1961 ag Stát na hIosraile le teagmháil a chothú idir scoláirí ó na heolaíochtaí agus sna daonnachtaí sa tír, chomh maith le comhairle a thabhairt don rialtas ar thionscadail taighde a raibh tábhacht náisiúnta leo, agus ardchaighdeán feabhais a chur chun cinn. Tá sé comhdhéanta de 102 scoláirí iomráiteacha ó Iosrael.

## Naisc sheachtracha

* Iosrael Acadamh Eolaíochtaí na
* 

Catagóir:Iosrael
Achadh Mhealbhaich

Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Achadh Mhealbhaich**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Nha Trang

Is cathair í **Nha Trang** i Vítneam. Príomhchathair Chúige Khanh Hoa is ea í. Tá breis is 392,244 duine ina gcónaí sa chathair.

## Féach freisin
* Aerfort Cam Ranh
*Nha Trang - Wikivoyage 
250px|left|thumb|Nha Trang

Catagóir:Vítneam
Catagóir:Cathracha
Bergamo

Is í **Bergamo** príomhchathair an cheantair den ainm céanna i dtuaisceart na hIodáile, timpeall 40KM soir ó thuaidh ó Milano. De réir daonáireamh na bliana 2011 tá cónaí ar 120,694 ann. 

Tá an chathair roinnte ina dhá chuid; La Città Alta (an baile thuas) agus La Città Bassa (an baile thíos).

Is ann atá Pápa Eoin XXIII, arbh as an áit seo, curtha.

Is sa bhaile seo atá aerfort Bergamo suite, agus bíonn eitiltí rialta ann díreach ó Bhaile Átha Cliath le Ryanair.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na hIodáile
Achadh Toitidh

Is sráidbhaile suite i gCataibh, i gComhairle na Gàidhealtachd, é **Achadh Toitidh** (Béarla: Achtoty).

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Alltais

Is sráidbhaile suite i ndeisceart Chataibh, Comhairle na Gàidhealtachd in Albain, é **Alltais** nó **Altas**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Patrick Joseph Hartigan

Sagart Astrálach ba ea **Patrick Joseph Hartigan** (13 Deireadh Fómhair 1878 – 27 Nollaig 1952). Cheap sé dánta faoin ainm **John O'Brien** agus bhí cáil ar a chnuasach *Around the Boree Log* i lár na 20ú aoise. Tá Gaeilge go leor fite fuaite sa Bhéarla iontu san, leithéidí 'shandrydan', 'thuckeen' agus á rá leis.

Cainteoirí dúchais Gaeilge iad a thuismitheoirí, Patrick Hartigan (1842–1940) agus Mary Townsell (1846–1934), arbh as Lios Uí Chathasaigh, Contae an Chláir iad araon. Thángadar go New South Wales i seascaidí an 19ú haois. Deir a ngarmhac Frank Mecham,:
:*[T]hey used to speak in Gaelic when there was something they did not want us youngsters to know.*

## Léigh freisin
* Mecham, Frank.* 'John O'Brien' and the Boree Log *, Angus and Robertson, Sydney, 1981
* Mecham, Frank. 'Memories of School', *Australasian Catholic Record*, LXVI, April, 1989,2,lgh 181-188.

Catagóir:Filí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1878
Catagóir:Básanna i 1952
Allt a' Phuirt

Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Allt a' Phuirt**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Àisir Mhòr

Is sráidbhaile suite in iarthar Chataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, in Albain, é **Àisir Mhòr** (Béarla: Oldshoremore).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Am Blár Mór

Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **am Blár Mór**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Bràigh Thunga

Is sráidbhaile suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Bràigh Thunga**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Baile an Tràill

Is sráidbhaile suite in oirthear Chataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain, é **Baile an Tràill**. Tá an baile ar an mbóthar A839, san eastát Rogart.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Loch na Claise

Is loch suite i gCataibh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Loch na Claise**.

Catagóir:Cataibh
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Iéro II Shioracús

[thumb|Séadchomhartha uaighe d'Iéro II i [Sioracús]]
Ba rí Gréagach Sicileach de chuid Shioracús é **Iéro II** (Sean-Ghréigis:Ἱέρων) (c. 308 RC - 215 RC) ón bhliain 270 go dtí 215 RC, agus ba mhac neamhdhlisteanach é d'uasal Sioracúsach, Hierocles, a mhaígh go raibh gaol aige le Ghelon. Bhí sé ina ghinearál do Phiorr na hIpíre, agus ba dhuine tábhachtach é san Chéad Chogadh Púnach.

Catagóir:Daoine anallód
Catagóir:Gréagaigh na Sicile
Catagóir:Stair na Sicile
Fanny Cochrane Smith

Bundúchasach Tasmánach ba ea **Fanny Cochrane Smith** (1834 – 1905). Deirtear gurbh í an duine deireanach a raibh teanga Bhundúchasach Thasmánach ar a toil aici, agus ise a rinne an t-aon taifeadadh amháin den teanga sin. 

## Beatha
Bhí a tuismitheoirí, Tanganutura and Nicermenic, ar na Bundúchasaigh a chuir George Augustus Robinson ina gcónaí ar Oileán Flinders sna 1830í. Ní fios cén t-ainm Bundúchasach a bhí uirthi, ó thug Robinson ainmneacha Eorpacha ar na Bundúchasaigh go léir. 

Sa bhliain 1842 chuaigh sí isteach sa Queen's Orphan School, Hobart, ag foghlaim conas a bheith ina cailín aimsire, ach is crua an smacht a bhí ar na páistí agus is beag a d'fhoghlaim siad. Chaith sí tamall ar Oileán Flinders i dteach an chaiticheasmóra Robert Clark, áit a raibh saol crua ainnis aici ar bheagán pá. Bhí sé Bhundúchasach is daichead ar an oileán agus sa bhliain 1847 aistríodh iad go dtí Camas na nOisrí (Oyster Cove). Chuaigh Fanny féin ann chun cónaí lena máthair agus lena deirfiúr tar éis a bheith tamall ar aimsir in Hobart. 

Sa bhliain 1854 phós sí an Sasanach William Strong, athdhaoránach agus sábhadóir. Thuill siad a mbeatha le claíodóireacht agus le teach lóistín in Hobart, ach bhí caidreamh ag Fanny fós ar a muintir. Thogh an lánúin píosa talaimh in aice le Camas na nOisrí agus bhí aon duine dhéag clainne orthu. 

Tar éis bhás Trugernanner sa bhliain 1876 d'fhógair Fanny gurbh ise an Bundúchasach Tasmánach deireanach de shliocht neamh-measctha. Sa bhliain 1889, mar sin, chuir rialtas na coilíneachta £26 leis an deontas bliantúil (£24) a tugadh di nuair a phós sí agus bhronn 300 acra uirthi. Lean sí uirthi ag sealgaireacht, ag bailiú bia dúchasach agus luibheanna leighis, ag déanamh ciseán, ag tumadh ar thóir iasc sliogánach agus ag cleachtadh nósanna creidimh a muintire. Sna blianta 1899 agus 1903 rinne sí amhráin a thaifeadadh ar shorcóirí céaracha - an t-aon taifeadadh amháin a rinneadh riamh de theanga Bhundúchasach Thasmánach. 

D'iompaigh Fanny agus a fear céile ina Meitidistigh go luath. Bhailigh sí mórán airgid don eaglais agus ise a choinníodh an phicnic bhliantúil ar siúl. Thagadh daoine chun go mbainfidís sult as na rincí agus na hamhráin Bhundúchasacha a bhí aici. 

Cailleadh William sa bhliain 2003 agus fuair Fanny bás de niúmóine agus de phlúrasaí sa bhliain 1905. Bhí timpeall 400 duine ar a sochraid, rud a thaispeáin an meas agus an cion a bhí ag daoine uirthi.

De shliocht Fanny Cochrane Smith cuid mhór de phobal Bundúchasach Lia Pootah na Tasmáine. 

## Naisc
Palawa kani

## Naisc sheachtracha
* Alt de chuid ATSIC ar Fanny Cochrane Smith 

* Australian Dictionary of Biography: Fanny Cochrane Smith  

* Tá taifeadadh Fanny Cochrane Smith agus eolas air le fáil ag Australianscreen Online

* Tá 'Fanny Cochrane Smith’s Tasmanian Aboriginal Songs' le fáil ag Sounds of Australia Registry

* State Library of Tasmania Images Photos of Smith, Fanny Cochrane

## Le léamh

N. J. B. Plomley, *Weep in Silence*, Hobart 1987

*Mercury* (Hobart), 14 Meán Fómhair 1882, 31 Deireadh Fómhair 1899, 23 Márta 1949