Liosta monarcaí na Gearmáine

Liostaíonn an t-airteagal seo **monarcaí na Gearmáine**, iad siúd a rialaigh na críocha i Lár na hEorpa ina labhraítí an Ghearmáinis ó chruthú Ríocht na nOir-Fhrancach (Ríocht Lughaidh) sa bhliain 843 go dtí deireadh Impireacht na Gearmáine sa bhliain 1918. Áiríonn sé freisin cinnirí Chónaidhmeanna éagsúla na Gearmáine tar éis titim na hImpireachta Naofa Rómhánaí, sa bhliain 1806.

Tá an caidreamh idir an teideal "rí" agus "impire" sa cheantar ar a dtugtar an Ghearmáin sa lá atá inniu ann díreach chomh casta le stair agus struchtúr na hImpireachta Naofa Rómhánaí í féin. Bhí Ríocht na Gearmáine ann roimh Impireacht na Gearmáine.

# Cuireadh tús le Ríocht na Gearmáine tar éis Conradh Verdun, sa bhliain 843, nuair scoilteadh Ríocht na bhFranc. Cruthaíodh an Ríocht Oir-Fhrancach nó Ríocht Lughaidh as oirthear na ríochta agus thug na ríthe *rex Francorum* orthu féin, sé sin 'rí na bhFranc agus níos déanaí 'rex' amháin. Ní raibh aon tagairt do "Gearmánaigh", rud a léireofaí teacht chun cinn náisiún Gearmánach de chineál éigin, go dtí an aonú haois déag, nuair a thagair an Pápa dá namhaid Anraí IV mar 'rex teutonicorum', nó rí na nGearmánach', d'fhonn é a bhrandáil mar eachtrannach. D'aisfhreagair na ríthe go seasta ag baint úsáide as an teideal 'Rex Romanorum', 'Rí na Rómhánach', chun béim a leagan ar a riail uilíoch fiú sula raibh Impireacht acu. D'fhan an teideal seo leo go dtí deireadh na hImpireachta sa bhliain 1806.
# Ní raibh Ríocht na Gearmáine go hiomlán oidhreachtúil; in áit, bhí an tsinsearacht ina ceann amháin de na fachtóirí a chinneadh comharbas na ríthe. Thoghadh na huaisle an rí go foirmiúil, ag leanúint le traidisiún na bhFranc. De réir a chéile, is ar an ngrúpa prionsaí ar a dtugtar na toghthóirí (Gearmáinis: *Die Kurfürsten*) amháin a leagadh an phribhléid agus thug an Bulla Órga sa bhliain 1356 sainmhíniú foirmiúil ar imeachtaí an toghcháin.
# Sa Mheán-Aois, níor ghlac an rí leis an teideal "Impire" (ón bhliain 982 ba é an teideal iomlán ná *Imperator Augustus Romanorum*, Impire Urramach na Rómhánach) go dtí gur bhronn an Pápa an choróin air. Ar dtús, bhí air Coróin Iarainn na Lombairde (Corona Ferrea) a fháil, tar éis sin ghlac sé an teideal **rex Italiae**, Rí na hIodáile. Ina dhiaidh sin uilig, bheadh air dul ar aghaidh go dtí an Róimh agus bhronnadh an Pápa Coróin na hImpireachta air.
# Ba é Maximilian I an chéad rí a d'iompraigh an teideal *Impire-tofa*. Tar éis gur theip ar a iarracht chun máirseáil go dtí an Róimh sa bhliain 1508 agus an choróin a fháil ón Phápa, d'fhógair sé féin ina *Impire-tofa* le toiliú an Phápa. Ghlac a chomharba Séarlas V leis an teideal Impire-tofa freisin i ndiaidh a chorónú sa bhliain 1520 go dtí gur bhronn an Pápa coróin na hImpireachta air sa bhliain 1530. Ó Ferdinand I ar aghaidh, bhí gach Impire ina *Impire-tofa*, ach de ghnáth thagraítí dóibh mar *Impirí*. Ag an am céanna, thagraítí dóibh siúd a bhí tofa ina gcomharbaí mar *Rí na Rómhánach*, má bhí siad tofa ag coláiste na dToghthóirí le linn a réamhtheachtaí bheith beo.

## An Ríocht Oir-Fhrancach, An Impireacht Naofa Rómhánach 843-1806

Clúdaíonn an rannóg seo an Ríocht Oir-Fhrancach, an chuid thoir den Impireacht Fhrancach de dheasca chrích dheighilt na hImpireachta a chuireadh i bhfeidhm faoi théarmaí Chonradh Verdun sa bhliain 843. Níos déanaí, thugtaí Ríocht na Gearmáine, a bhí ina phríomhchuid (agus ansin ina chuid aonair) den Impireacht Naofa Rómhánach (an Náisiúin Gearmánach).

Bhí Ríocht na Gearmáine comhdhéanta ní hamháin as na críoch na Gearmáine sa la atá inniu ann, ach freisin as críocha na hOstaire, na hEilvéise, Phoblacht na Seice, na Slóivéine, agus na dTíortha faoi Thoinn, chomh maith le codanna den Fhrainc, den Iodáil agus den Pholainn

## Ríthe

Liostáiltear impirí i gcló **trom** agus bíonn ríthe comhraic, antai-ríthe, agus leasríthe sóisearacha i gcló *iodálach*.

Catagóir:Monarcaí na Gearmáine