open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cailifeacht Umayyad

Ba í **Cailifeacht Umayyad** (Araibis: ٱلْخِلافَةُ ٱلأُمَوِيَّة‎‎, *Al-Khilāfatu al-ʾUmawiyyah*) an dara ceann de na ceithre chailifeacht mhóra a bunaíodh tar éis bhás Muhammad. 

Catagóir:Cailifeacht Umayyad
Catagóir:Ioslam
Jules Mazarin

Taidhleoir agus státaire ab ea **Jules Raymond Mazarin**, nó an **Cairdinéal Mazarin** mar is fearr aithne air. Do rugadh i bPescina, áit a bhí fé smacht Ríocht Napoloi ag an am, ar an 14ú lá d'Iúil sa mbliain 1602, é. Do fuair sé bás i Vincennes na Fraince, ar an 9ú lá de Mhárta sa mbliain 1661. 

D'oibrigh Mazarin don bPápacht ar dtús, mar fhear míleata agus mar thaidhleoir. Is de bharr na mblianta a chaith sé ag obair do rithe na Fraince - Louis XIII (Gaeilge: An Tríú Laoiseach Déag) agus Louis XIV (Gaeilge: An Ceathrú Laoiseach Déag) - gur bhain Mazarin áit i stair na hEorpa amach dó féin, áfach. Do bhí sé ina *[[Principal ministre d'État|Phrincipal ministre d'État]]* (Gaeilge: 'Phríomh-Aire Stáit') - .i. Príomh-Chomhairleoir Rí na Fraince - ón mbliain 1643 go dtí 1661, agus do bhí ról lárnach aige i neart eachtraí polaitiúla dá bharr san. Bhí Mazarin páirteach in ullmhúchán Chonarthaí Mhünster - a roinnt an Ísiltír idir an Spáinn agus na Cúigí Aontaithe - agus na bPiréiní - a chur deireadh leis an gcogadh siúd a thosnaigh idir an Spáinn agus an Fhrainc sa mbliain 1635 -, mar shampla.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1661
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1602
Contae Garland, Arkansas

thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.

Is contae in Arkansas é **Contae Garland**. Is é Hot Springs príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra.

Tá sé suite i lár an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:

* Contaetha in Arkansas: Hot Spring, Montgomery, Perry, Saline, agus Yell

Sa bhliain 2016 bhí 97,477 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,904 ciliméadar cearnach (1,904/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 55/km² sa chontae. 

## Stair

Bunaíodh Contae Garland ar 5 Aibreán 1873. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Augustus Hill Garland, seanadóir agus dlíodóir.

## Tíreolaíocht

## Lárionaid Daonra i gContae Garland
### Cathracha
*Hot Springs (príomhbhaile)

### Bailte
*Fountain Lake
*Lonsdale
*Mountain Pine
*Jessieville

### Sráidbhailte
*Hot Springs Village
*Lake Hamilton
*Piney
*Rockwell

### Pobail neamhchorpraithe
*Royal
*Bear

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

Catagóir:Arkansas
Catagóir:Tíreolaíocht Arkansas
*
Garland
Garland, Contae
Garland
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1873
Antonio Onofri

mion|333x333px|Viale Antonio Onofri, 14, 47890 Città di San Marino
Ba pholaiteoir agus taidhleoir de chuid San Mairíne é **Antonio Onofri** (a rugadh 1759, a fuair bás an 26 Feabhra 1825), a bhí ina phearsa lárnach i saol polaitiúil na tíre sa chéad leath den 19ú hAois. Bhain a chuid "críonnacht agus tírghrá" le linn an tréimhse dúshlánach seo i stair na Poblachta amach dealbh dó sa Halla Chomhairle Phoiblí; chomh maith le sin, thuill sé an cur síos "Athair dá chuid tír".

## Saol
Ba bhall é theaghlaigh ársa a bhí tionchar iontach á imirt acu ar dán na Phoblachta ar feadh na gcéadta bliain. Bhain sé amach oideachas críochnúil i bhfealsúnacht agus dlí. I 1787, bhísé ceaptha mar rúnaí stáit, agus sa bhliain 1789 bhí sé tofa ina bhall den Chomhairle Mór agus Ginearálta. I rith a ghníomhréim fada, ceapadh sé freisin mar Captaen Ríoga seacht n-uaire.
clé|mion|333x333px|Guaita, San Marino
Tá éacht Onofri ceangailte ach go háirithe le cúrsaí polasaithe eachtrach, ina bhaineadh amach aitheantas do San Mairíne ag roinnt tíortha Eorpacha eile. I 1797, nuair a bhí campa ag Napoleon Bonaparte ag Pesaro (nach fada ó San Mairíne), diúltaíodh go grástúil ofráil ó toscaire an Ghinearáil, Gaspard Monge, go bhfórlíonóidh fearann na tíre. 

Sin ráite, ghlac Onofri le 15,000 "quintal" chruithneachta agus gealltanas ceithre ball airtléire. Níor seoladh na gunnaí móra riamh, sa dheireadh. Chuir Onofri faoi deara dar le taithí San Mairíne go raibh sé mar an coisint is mó a bhí acu gan fearann chomharsan a shántú Sheas Onofri ar an rogha stuama sin leis an argóint: "críochnaíonn cogaí, ach fanann comharsana. Tá sé ráite gur bhfág an rogha sin an Poblacht slán ó dhrochthorthaí i ndiaidh threascartha Napoleon.
mion
Sa bhliain 1798, shínigh Onofri conradh le Poblacht Róimhe faoi chúrsaí trádála agus caidreamh cairdiúla. Cúple mí ina dhiaidh sin, rinneadh an méid céanna leis an bPoblacht Ciosalpach. Shroicheadh comhaontú* *cosúil le Phoblacht na hIodáile, a ghlac áit an dá ceann thuas, i mí Meithimh 1802.

Ar 26 Bealtaine 1805, arís ina Chaptaein Ríoga, d'fhreastail sé ar coróineacht Napoleon Bonaparte mar Rí na hIodáile in , agus fuair sé éisteacht lách leis an Impire reatha.
[clé|mion|[Pápa Leo XII]]
I ndiaidh Comhdháil Vín, chabhair Onofri le caidreamh maith a cruthú le Louis XVIII, Charles X and Louis Philippe. Chomh maith le sin, rinne sé idirbheartíocht ar son na tíre, í á chur faoi fhabhar an bPápa Leo XII. Tar éis éisteacht le Onofri, scríobh an Pápa chuig na Captaein Ríoga iad a thabhairt faoina "chairdeas dóibh agus na coinbhinsiúin ársa a athnuachan leo".

## Tionchar
I 2005, reáchtáladh comóradh 180 bliana bháis Onofri agus rinneadh bonn airgid €5 speisialta.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as San Mairíne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1759
Catagóir:Básanna i 1825
Catagóir:San Mairíne
Catagóir:Stair na hIodáile
Contae Grant, Arkansas

thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.

Is contae in Arkansas é **Contae Grant**. Is é Sheridan príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Is contae tirim é.

Tá sé suite i lár an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:

* Contaetha in Arkansas: Cleveland, Dallas, Hot Spring, Jefferson, Pulaski, agus Saline

Sa bhliain 2016 bhí 18,082 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,639 ciliméadar cearnach (1,639/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 11/km² sa chontae. 

## Stair

Bunaíodh Contae Grant ar 4 Feabhra 1869. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Ulysses S. Grant, an 18ú Uachtarán na Stát Aontaithe.

## Lárionaid Daonra i gContae Grant
### Cathracha
* Leola
* Prattsville
* Sheridan (príomhbhaile)

### Bailte
* Poyen
* Tull

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil

Catagóir:Arkansas
Catagóir:Tíreolaíocht Arkansas
*
Grant
Grant, Contae
Grant
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1869
Grant
Grant 
Catagóir:Achar cathrach Little Rock-North Little Rock-Conway
Sá Magnanville, 2016

Bhí póilín agus a pháirtí, ar an 13 Meitheamh 2016, sáite chun bás ina mbaile i Magnanville, an Fhrainc, suite timpeall 55 km (34 mi) siar de Pháras, le fear ciontaithe i 2013 toisc go raibh sé bainte le Stát Ioslamach. 

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Fraince
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Rostov Arena

mion|clé|Rostov Arena in Rostov na Donu, an Rúis
Staidiam spóirt in Rostov na Donu, an Rúis is ea **Rostov Arena** . Tá sé suite in Rostov na Donu. Toilleann an staidiam 45,000 duine.

## Tagairtí

Catagóir:Staideanna spóirt i Rúis
Catagóir:Corn FIFA an Domhain 2018
Contae Greene, Arkansas

thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.

Is contae in Arkansas é **Contae Greene**. Is é Paragould príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra.

Tá sé suite in oirthuaisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:

* Contaetha in Arkansas: Clay, Craighead, Lawrence, agus Randolph

* Contaetha in Missouri: Dunklin

Sa bhliain 2016 bhí 44,598 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,502 ciliméadar cearnach (1,502/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 28/km² sa chontae. 

## Stair

Bunaíodh Contae Greene ar 5 Samhain 1833. Ainmníodh an bhaile i gcuimhne ar Nathanael Greene, mílísteoir Meiriceánach.

## Lárionaid  i gContae Greene
### Cathracha
* Marmaduke
* Paragould (príomhbhaile)

### Bailte
* Delaplaine
* Lafe
* Oak Grove Heights

### Pobail neamhchorpraithe
* Beech Grove
* Cotton Belt
* Fontaine
* Gainesville
* Hopewell
* Light
* Walcott
* Walnut Corner

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil 

Catagóir:Arkansas
Catagóir:Tíreolaíocht Arkansas
*
Greene
Greene, Contae
Greene
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1833
Contae Hot Spring, Arkansas

thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.

Is contae in Arkansas é **Contae Hot Spring**. Is é Malvern príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Is contae tirim é.

Tá sé suite i lár an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:

* Contaetha in Arkansas: Clark, Dallas, Garland, Grant, Montgomery agus Saline

Sa bhliain 2016 bhí 33,374 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,611 ciliméadar cearnach (1,611/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 21/km² sa chontae. 

## Stair

Bunaíodh Contae Hot Spring ar 2 Samhain 1829. 

## Tíreolaíocht

## Lárionaid Daonra i gContae Hot Spring
### Cathracha
* Malvern (príomhbhaile)
* Rockport

### Bailte
* Donaldson
* Friendship
* Midway
* Perla

### Sráidbhailte
* Magnet Cove

### Pobal neamhchorpraithe
* Bismarck
* Jones Mill

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifig an tSirriam

Catagóir:Arkansas
Catagóir:Tíreolaíocht Arkansas
*
Hot Spring
Hot Spring, Contae
Hot Spring
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1829
Hot Spring
Hot Spring 
Catagóir:Achar cathrach Hot Springs-Malvern
Fáinneog shléibhe

Is feithid í an **fháinneog shléibhe**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Tá sé le fáil i réigiúin sléibhtiúla i ndeisceart agus i lár na hEorpa. Go stairiúil, fuarthas ceithre eiseamal in Éirinn.
 
## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Donnóg aille

Is feithid í an **donnóg aille**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Donnóg féir

Is feithid í an **donnóg féir**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Contae Clay, Arkansas

thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.

Is contae in Arkansas é **Contae Clay**. Is iad Sheridan agus Corning príomhbhailte an chontae, agus is Sheridan an chathair is mó daonra. Is contae tirim é.

Tá sé suite in oirthuaisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:

* Contaetha in Arkansas: Greene agus Randolph

* Contaetha in Missouri: Butler, Dunklin, agus Ripley

Sa bhliain 2016 bhí 14,920 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,660 ciliméadar cearnach (1,660/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 10/km² sa chontae. 

## Stair

Bunaíodh Contae Clay ar 24 Márta 1873.Ainmníodh an contae i gcuimhne ar John M. Clayton, seanadóir.

## Lárionaid Daonra i gContae Clay
### Cathracha
* Corning (príomhbhaile)
* Greenway
* Knobel
* McDougal
* Peach Orchard
* Piggott (príomhbhaile)
* Pollard
* Rector
* St. Francis

### Bailte
* Datto
* Nimmons
* Success

### Pobal neamhchorpraithe
* Scatterville

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil 

Catagóir:Arkansas
Catagóir:Tíreolaíocht Arkansas
*
Clay
Clay, Contae
Clay
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1873
Clay
Clay 
Catagóir:Achar cathrach Little Rock-North Little Rock-Conway
Contae Hempstead, Arkansas

thumb|deas|Suíomh sa stát Arkansas.

Is contae in Arkansas é **Contae Hempstead**. Is é Hope príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Is contae tirim é.

Tá sé suite in iardheisceart an stáit, agus tá sé ag críochantacht le:

* Contaetha in Arkansas: Howard, Lafayette, Little River, Miller, Nevada agus Pike

Sa bhliain 2016 bhí 21,974 duine ina gcónaí ann. Tá achar 1,919 ciliméadar cearnach (1,919/km²), agus mar sin, tá dlús daonra 12/km² sa chontae. 

## Stair

Bunaíodh Contae Hempstead ar 24 Márta 1873. Ainmníodh an contae i gcuimhne ar Edward Hempstead, dlíodóir agus téisclimí.

## Tíreolaíocht

## Lárionaid Daonra i gContae Hempstead
### Cathracha
* Hope (príomhbhaile)
* Blevins
* Washington

### Bailte

* Fulton
* McNab
* McCaskill
* Oakhaven
* Ozan
* Patmos
* Perrytown

### Pobal neamhchorpraithe
* Clow
* Spring Hill

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil 

Catagóir:Arkansas
Catagóir:Tíreolaíocht Arkansas
*
Hempstead
Hempstead, Contae
Hempstead
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1873
Hempstead
Hempstead
Ionsaí Kampala, Iúil 2010

mion|Kampala
Tharla **ionsaí buamála i Kampala,**  príomhchathair Uganda, ar an 11 Iúil 2010. Maraíodh 74 agus gortaíodh 71 i mbuamáil fhéinmharaithe.  Bhí slua ag féachaint ar Corn FIFA an Domhain 2010 ag an am. 

## Tagairtí

Catagóir:Uganda
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:Buamáil fhéinmharaithe
Catagóir:Corn FIFA an Domhain 2010
Eafráím an Siriach

Naomh is ea  **Eafráím**. Rugadh é i 306 i Nusaybin é agus fuair sé bás ar 9 Meitheamh 373, san Edessa.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 306
Catagóir:Básanna i 373
Catagóir:Cléir
Catagóir:Cumadóirí
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Fir
Catagóir:Impireacht na Róimhe
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Naoimh Siriacha
Catagóir:Scríbhneoirí na Sean-Róimhe
George Jones

Amhránaí ab ea **George Glenn Jones** a rugadh ar an 12 Meán Fómhair, 1931, i Saratoga, Texas, agus a fuair bás ar an 26 Aibreán, 2013 i Nashville, Tennessee. 

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna in 2013
Siliana

Is baile talmhaíochta é **Siliana** (Araibis:.سليانة) suite san iarthuaisceart na Túinéise, 127 ciliméadar siar ó dhéas ó Túinis. Is príomhchathair na Gobharnóireachta Siliana é.
## Tagairtí

Catagóir:Príomhchathracha na Túinéise
Catagóir:Siliana
Lámhach Sutherland Springs

mion|clé

Tharla, ar an 5 Samhain, 2017, ollsléacht san eaglais First Baptist Church i Sutherland Springs, Texas, timpeall 20 mílte (30 km) soir den chathair San Antonio. Maraíodh 26, nuair a scaoil Devin Patrick Kelley (in aois 26 dó agus de shliocht Éireannach) daoine a bhí ag guí san eaglais First Baptist in Sutherland Springs. Éadulaingt reiligiúnach, go príomha, a bhí taobh thiar den ionsaí ar an gcéad dul síos. Ach dúirt Donald Trump ag an am go raibh Kelley glan as a mheabhair. 

[mion|clé|Dúirt [Donald Trump ag an am go raibh Kelley glan as a mheabhair.]]

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Stair Texas
Catagóir:2017
Catagóir:Eachtraí lámhaigh sna Stáit Aontaithe
Fraochán mór

Is feithid é an **fraochán mór**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Fraochán beag

Is feithid é an **fraochán beag**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 


(MHNT) Coenonympha pamphilus - Foret de Bouconne, France - male dorsal.jpg|*Coenonympha pamphilus* ♂ 
(MHNT) Coenonympha pamphilus - Foret de Bouconne, France - male ventral.jpg|*Coenonympha pamphilus* ♂ △


## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Stiallach uaine

Is feithid é an **stiallach uaine**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Buamáil Mheitreo Mhoscó, 2010

clé|250px|mion|2010 Buamáil Meitreo Mhoscó
Tharla **Buamáil Meitreo Mhoscó**  ar an 29 Márta 2010; phléasc beirt bhan buamaí i rith buaicthrátha tráchta na maidine. Buaileadh dhá stáisiúin an Meitreo Mhoscó (Lubyanka agus Park Kultury). Maraíodh 40 ar a laghad agus gortaíodh 100.

## Tagairtí

Catagóir:Moscó
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:Buamáil fhéinmharaithe
Matthias Claudius

File agus iriseoir Gearmánach ab ea **Matthias Claudius**. Do rugadh é, ar an 15ú lá de Lúnasa sa mbliain 1740, i Reinfeld (Holstein), baile beag atá suite i dtuaisceart na Gearmáine, agus do fuair sé bás, ar an 21ú lá d'Eanáir sa mbliain 1815, i gcathair Hamburg na Gearmáine.

Tá cáil ar Chlaudius de bharr a chuid filíochta tochtmhaire go háirithe, filíocht a bhfuil tionchar na *[[Volkslied|Volkslieder]]* - .i. amhráin dhúchasacha na Gearmáine - le feiscint uirthi. Is é *[[Der Tod und das Mädchen (Dán)|Der Tod und das Mädchen]]* (Gaeilge: 'An Bás agus an Cailín') an dán is cáiliúla de chuid Chlaudius. Do bhunaigh Franz Schubert *[[Kunstlied]]* - nó 'amhrán ealaíne' - dá chuid ar an ndán san.

## Tagairtí

Catagóir:Filí Gearmánacha
Catagóir:Iriseoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1740
Catagóir:Básanna i 1815
Siuicsígh

deas|250px|thumb|Siuicsíoch
Is grúpa eitneach Áiseach iad na **Siuicsígh**. Is í an tSiuicsíos a bpríomhtheanga. 

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Grúpaí eitneacha san Áise
Peadar Canisius

Naomh Caitliceach is ea **Peadar Canisius** a rugadh ar 8 Bealtaine 1521 i Nijmegen agus a fuair bás ar 21 Nollaig 1597, i bhFribourg, an Eilvéis.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1521
Catagóir:Básanna i 1597
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Fir
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Íosánaigh
Catagóir:Naoimh Dúitseacha
Willie Nelson

Amhránaí is ea **Willie Hugh Nelson** a rugadh ar an 29 Aibreán, 1933, in Abbott, Texas, na Stáit Aontaithe. 

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Féileacán gorm na cailce

Is feithid é an **fhéileacán gorm na cailce**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Ní fhaightear an speiceas seo in Éirinn.

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Gormán cuilinn

Is feithid é an **gormán cuilinn** (*Celastrina argiolus*). Is ball d'ord na Lepidoptera é. Dúchasach don Eoraip uilig, do thuaisceart na hÁise agus thuaisceart na hAfraice. Féileacán náisiúnta na Fionlainne atá ann.

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Cogadh Angla-Mheiriceánach na bliana 1812

Throid na Stáit Aontaithe agus a comhghuaillithe **Cogadh Angla-Mheiriceánach na bliana 1812** in aghaidh na Ríochta Aontaithe agus a comhghuaillithe i Meiriceá Thuaidh. Thosaigh sé nuair a d'fhógair na Stáit Aontaithe cogadh ar an mBreatain ar an 18 Meitheamh 1812. Cé gur aontaíodh téarmaí síochána i gConradh Ghent i mí na Nollag 1814, níor tháinig deireadh oifigiúil leis an gcogadh go dtí gur dhaingnigh Comhdháil na Stát Aontaithe an conradh síochána ar 17 Feabhra 1815.

D'eascair teannas Angla-Mheiriceánach as difríochtaí seanbhunaithe mar gheall ar leathnú críochach i Meiriceá Thuaidh agus tacaíocht na Breataine do chónaidhm Tecumseh, a chuir in aghaidh lonnaíocht choilíneach SAM i gCríocha an Iarthuaiscirt. Sa bhliain 1807, mhéadaigh na teannais seo tar éis don Chabhlach Ríoga tús a chur le srianta níos déine a chur i bhfeidhm ar thrádáil Mheiriceá leis an bhFrainc agus phreasái mairnéalaigh a bhí ó thosach ina ngéillsinigh Bhriotanacha, fiú iad siúd a raibh saoránacht Mheiriceánach faighte acu. Bhí roinnt tuairimí sna SA maidir le conas aisfhreagra a thabhairt, agus cé gur vótáil móramh sa Teach agus sa Seanad araon ar son cogaidh, bhí siad roinnte de réir línte dochta páirtí, agus an Páirtí Daonlathach-Poblachtach i bhfabhar agus an Páirtí Feidearálach ina choinne. Níor shroich nuacht faoi dheonuithe na Breataine a rinneadh in iarracht cogadh a sheachaint na Stáit Aontaithe go dtí deireadh mhí Iúil, agus faoin am sin bhí an choimhlint ar siúl cheana féin.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Catagóir:Roinn Indiach na Breataine
Catagóir:Ceanada i gCogadh na bliana 1812
*
Catagóir:19ú haois sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Mílíste Cheanada
Catagóir:Stair na gCéad Náisiúin i gCeanada
Catagóir:1812
Catagóir:Stair na bpobal dúchasach i Meiriceá
Catagóir:Ionraí ar na Stáit Aontaithe
Catagóir:Mílíste na Stát Aontaithe
Cath New Orleans

clé|250px|mion|Cath New Orleans
Sraith comhraic ab iad **Cath New Orleans** a throid idir 14 Nollaig, 1814 agus 18 Eanáir, 1815, agus bhí sé an cath mór deireanach den Cogadh 1812. 

Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Catagóir:Cogadh 1812
Æthelfrith

Rí Bhernicia ab ea** Æthelfrith** (circa 593-616 A.D.). Timpeall na bliana 604 A.D., ba é an chéad Rí Berniceach é a bhí i gceannais freisin ar  Ríocht Deira, a thug gur duine tábhachtach é i bhforbairt 
na ríochta Northumbria, níos déanaí ar aghaidh. Bhí sé iomráiteach le haghaidh a rath i gcoinne na mBreathnach agus a bhua ar Ghaeil Dhálriadacha. Cé gur briseadh air agus gur maraíodh é i gcath agus gur cuireadh a chéile comhraic i gcomharbacht air, athbhunaíodh a ghinealach i gcumhacht, ar deireadh thiar sna 630dí.

## Cúlra
Tháinig Æthelfrith, mac Æthelric agus ua Ida i gcoróin, de réir dealraimh, i ndiaidh Hussa mar Rí na mBerniceach, timpeall na bliana 592 nó 593 A.D.; d' fhéadfadh go raibh iomaíocht agus díbirt ghaolta Hussa i gceist lena theacht i réim. 

## Nótaí agus tagairtí

## Naisc sheachtracha
*  Prosopography of Anglo-Saxon England
SIMBAD

[thumb|deas|[Observatoire astronomique de Strasbourg (*Réadlann réalteolaíochta Strasbourg*)]]

Is bunachar sonraí réalteolaíoch ina bhfuil nithe atá taobh amuigh den ghrianchóras é **SIMBAD** (Béarla: *Set of Identifications, Measurements, and Bibliography for Astronomical Data, nó* Sraith Aitheanta, Tomhas, agus Leabhareolais ar son Sonraí Réalteolaíocha). Is é an Centre de données astronomiques de Strasbourg (CDS) atá á choimeád, atá lonnaithe sa Fhrainc.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* SIMBAD, Strasbourg
* SIMBAD, Harvard 

Catagóir:Réalteolaíocht
Catagóir:Bunachair shonraí réalteolaíocha
Catagóir:Suímh ghréasáin réalteolaíocha
Catagóir:Centre de données astronomiques de Strasbourg
Gormán beag

Is feithid é an **gormán beag**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

Seo an féileacán is lú in Éirinn. Is é an rud is annamh freisin na féileacáin ghorm.
 
## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Gertrude Mhór

Is naomh í **Gertrude**. Rugadh í ar 6 Eanáir, 1256 in Eisleben, Impireacht Naofa Rómhánach í agus fuair sí bás i 1302, i Helfta, an tSacsain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1256
Catagóir:Básanna i 1302
Catagóir:Beinidictigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Mná rialta
Catagóir:Naoimh Gearmánacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha
Léimneoir beag

Is feithid é an **léimneoir beag**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Léimneoir Essex

Is feithid é an **léimneoir Essex**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann.

Ní bhfuarthas an speiceas seo in Éirinn ach le déanaí.
 
## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Léimneoir mór

Is feithid é an **léimneoir mór**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Léimneoir breacbhallach

Is feithid é an **léimneoir breacbhallach**. Ball d'ord na Lepidoptera atá ann. Ní fhaightear an speiceas seo in Éirinn.

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Ionsaithe sa Nigéir, Nollaig 2011

Tharla sraith ionsaithe i rith Lá Nollag seirbhísí eaglasta san Nigéir thuaidh ar an 25 Nollaig 2011. Bhí pléascanna bhuama agus eachtra lámhaigh ag eaglaisí i Madalla, Jos, Gadaka, agus Damaturu. Bhí 41 daoine maraithe.

Dúirt Boko Haram, seict Mhoslamach san Nigéir thuaidh, níos déanaí gurbh iad a bhí freagrach le haghaidh na ionaithe.
## Tagairtí

Catagóir:An Nigéir
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Anthozoa

Rang na n-inveirteabrach muirí is ea **Anthozoa**, a chuimsíonnn bundúin leice, coiréil chlochacha, coiréil bhoga agus gorgainigh. Bíonn formhór na hanthozoa fásta ceangailte le ghrinneall na farraige, cé gur féidir a larbhaí spréigh amach mar chuid den planctóin. Is í an pholaip aonad bunúsach na bpolaip aibí; is éard a bhíonn ann ná colún sorcóireach agus diosca ar a bhar, le béal lárnach timpeallaithe ag braiteoga. Bíonn bundúin leice farraige den chuid is mó aonarach, ach tá an chuid is mó de na coiréil coilíneach,iad a bheith déanta ag péacadh na bpolaipí nua ón bhunaidh. Neartaítear na coilíneachtaí ag carbónáit chailciam agus ábhair eile, agus glacann siad foirmeacha éagsúla ollmhóra, plátúla, tomógacha nó duilleacha.

Tá Anthozoa san áireamh laistigh den fhíleam Cnidaria, lena n-áirítear freisin na smugairlí róin, smugairlí cuachacha agus Myxozoa agus Polypodiozoa seadánacha. An dá phríomh fho-aicmí den Anthozoa is ea an Hexacorallia, comhaltaí dá bhaill a bhfuil siméadracht faoi shé, agus áirítear leis an coiréil clochacha, bundúin leice, bundúin fheadáin agus Zoantharia; agus Octocorallia a bhíonn siméadracht faoi a hocht, agus ina measc siúd áirítear na coiréil bhoga agus na gorgainigh (pinn mhara,feananna mara agus fuipeanna mara), agus goirmíní mara. Tá Ceriantharia, an fho-aicme níos lú, comhdhéanta de bhundúin leice a mhaireann faoi thalamh, i ndríodair bhoga.
Hannah Arendt

Teoiricí polaitíochta agus iriseoir Gearmánach, dá tugadh saoránacht Mheiriceánach, ab ea **Hannah Arendt**, nó **Johanna Arendt** mar a tugadh uirthi nuair a rugadh í. Do rugadh Arendt i Linden, baile atá ina chuid den gcathair Hannover anois, ar an 14ú lá de Dheireadh Fómhair sa mbliain 1906 agus do fuair sí bás i gcathair Nua-Eabhrach, ar an 4ú lá de Mhí na Nollag sa mbliain 1975.

Giúdach ab ea Arendt agus, dá bharr, níorbh fhéidir léi fanúint i nGearmáin na Naitsithe - go háirithe agus í ina gníomhaí polaitíochta. D'fhág Arendt a tír dhúchais sa mbliain 1933 agus do chaith sí blianta sa bhFrainc sular éirigh léi, lena fear céile agus lena máthair dul chuig Stáit Aontaithe Mheiriceá. Toisc gur baineadh a saoránacht Ghearmánach di sa bhliain 1937, do bhí Arendt gan stát go dtí gur fuair sí saoránacht Mheiriceánach sa mbliain 1951. Ón mbliain sin amach, do thugadh sí Gearmánach-Meiriceánach uirthise.

Cé go raibh dlúthbhaint ag Arendt leis an bhfealsúnacht ar feadh a saoil - do dhein sí staidéar ar an bhfealsúnacht in Ollscoil Mharburg, in Ollscoil Fhreiburg agus in Ollscoil Heidelberg; níos déanaí, do scríobhadh sí ailt fén bhfealsúnacht pholaitíochta agus do bhí an fhealsúnacht á múineadh aici i gColáiste Bhrooklyn -, níor thugadh sí "fealsúnaí" uirthi féin agus ní raibh sí sásta "Fealsúnacht Pholaitíochta" a thabhairt ar shaothair dá cuid. Do bhí sé de nós aici a rá gur "Teoiric na Polaitíochta" a bhí ina saothair agus gur staraí a bhí inti féin.

Foilsíodh an saothar is cáiliúla de chuid Arendt, *[[Bunús an Ollsmachtachais (1951)|Bunús an Ollsmachtachais]]* (Béarla: *The Origins of Totalitarianism*), sa mbliain 1951. Is é an leabhar siúd an leabhar is tábhachtaí dá scríobh Arendt fén bpolaitíocht. Ó thaobh na fealsúnachta de, áfach, is é *[[An Staid Dhaonna (1958)|An Staid Dhaonna]]* (Béarla: *The Human Condition*), leabhar a foilsíodh den gcéad uair sa mbliain 1958, an saothar is tábhachtaí dá cuid.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1906
Catagóir:Básanna i 1975
Hank Williams

Amhránaí ab ea **Hiram "Hank" Williams ** a rugadh ar an 17 Meán Fómhair, 1923 Mount Olive, Contae Butler, Alabama, agus a fuair bás ar an 1 Eanáir, 1953, in Oak Hill, West Virginia, na Stáit Aontaithe). 

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Básanna i 1953
Eoin na Croise

Naomh Caitliceach is ea **Eoin na Croise,** a rugadh i 1542 i bhFontiveros, an Spáinn agus a fuair  bás ar 14 Nollaig 1591, in Úbeda, an Spáinn.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1542
Catagóir:Básanna i 1591
Catagóir:Básanna de bharr galair
Catagóir:Díthreabhaigh
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Filí Spáinneacha
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Naoimh Spáinneacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Alpheratz

Is í **Alpheratz** (α Andromedae, Alfa Andromedae, Alpha And) an réalta is gile ar réaltbhuíon na Andraiméide, agus is í an réalta is gile atá déanta de mearcair-mangainéis freisin. Is í déréalta i ndáiríre.

## Stair téarmaíochta

## Airíonna

## Breathnóireacht

## Féach freisin
* Alpheratz i bhficsean

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Alpheratz
Catagóir:Réaltaí sa réaltbhuíon Andraiméide
Catagóir:Réaltaí is gile i réaltbhuíonta
Catagóir:Réaltaí is gile sa spéir
Catagóir:Déréaltaí
Alfa Antliae

Is í **Alfa Antliae** (α Ant, Alpha Ant) an réalta is gile sa réaltbhuíon An tAerchaidéal, ach níl ach méid dhealraitheach (Béarla: *apparent magnitude*) ó 4.22 go 4.29 aici. Is í fathachréalta cinéal-K.

## Stair téarmaíochta

## Airíonna

## Breathnóireacht

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Alfa Antliae
Catagóir:Réaltaí sa réaltbhuíon An tAerchaidéal
Catagóir:Réaltaí is gile i réaltbhuíonta
Catagóir:Fathachréaltaí
Leamhan tí donn

Is feithid é an **leamhan tí donn** (*Hofmannophila pseudospretella*).

## Tagairtí
 

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Conach súileach

Is feithid é an **conach súileach**. Ball d'fhine na Sphingidae atá ann. 
 
Smerinthus ocellatus MHNT CUT 2010 0 330 Autouillet, Yvelines, France, male dorsal.jpg|*Smerinthus ocellata* ♀ 	
Smerinthus ocellatus MHNT CUT 2010 0 330 Autouillet, Yvelines, France, male ventral.jpg|*Smerinthus ocellata*  ♀ △	
Smerinthus ocellatus MHNT Female dos.jpg|*Smerinthus ocellata* ♂	
Smerinthus ocellatus MHNT Female ventre.jpg|*Smerinthus ocellata* ♂  △	
Smerinthus ocellatus caterpillar - Keila.jpg| 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Mearleamhan taibhsiúil

Is feithid é an **mearleamhan taibhsiúil** (*Hepialus humuli*). Ball d'fhine na Hepialidae atá ann. Faightear é ar fud na An  Eoraip, cé is moite den oirdheisceart.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Leamhan gíománach

Is feithid é an **leamhan gíománach**. Ball d'fhine na Lasiocampidae atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Rinnbhuí

Is feithid é an **rinnbhuí**. Ball d'fhine na Notodontidae atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Roberto Bellarmino

Diagaire, scríbhneoir agus cairdinéal Iodálach ab ea **Roberto Francesco Romolo Bellarmino** (Montepulciano, 4 Deireadh Fómhair 1542 – An Róimh, 17 Meán Fómhair 1621). Thug an Eaglais Chaitliceach urraim dó mar naomh agus fógraíodh é ina Dhochtúir de chuid na hEaglaise. Bhain sé le hOrd na nÍosánach.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1542
Catagóir:Básanna i 1621
Catagóir:An Chúistiúnacht
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Easpaig
Catagóir:Íosánaigh
Catagóir:Leabharlannaithe
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Garth Brooks

Amhránaí is ea **Troyal Garth Brooks** a rugadh ar an 7 Feabhra, 1962, i dTulsa, Oklahoma, na Stáit Aontaithe. 

## Tagirtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Starraicín iarainn

Is feithid é an **starraicín iarainn**. Ball d'fhine na Notodontidae atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
An tSulaivéis

deas|250px|thumb|An Cheilibéis
Is oileán suite san Áise, san Indinéis í an **Cheilibéis** nó an t**Sulaivéis**. Is í an 11ú hoileán is mó ar domhan í agus an 4ú ceann is mó san Indinéis. Tá sí 174,600 ciliméadar, nó 67,400 míle cearnacha, d'achar. Tá cónaí ar 18,455,058 duine ar an oileán de réir meastacháin sa bhliain 2014.
deas|250px|thumb|An tSulaivéis
mion|Sliabh Tangkoko san tSulaivéis Thuaidh

Catagóir:An Áise
Catagóir:Oileáin na hIndinéise
Catagóir:An Indinéis
Buamáil bhus Poso, 2004

Ionsaí sceimhlitheoireachta ab ea **buamáil bhus Poso** a tharla sa tSulaivéis, an Indinéis, ar an 13 Samhain 2004. Ionsaíodh bus a bhí ag taisteal go dtí sráidbhaile Críostaí darb ainm Silancak. Maraíodh seisear agus gortaíodh triúr sa phléasc.

## Tagairtí

Catagóir:An Indinéis
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Leamhan tíograch garraí

Is feithid é an **leamhan tíograch garraí**. Ball d'fhine na Erebidae atá ann. 

(MHNT) Arctia caja caja - Ciechanow Poland - male dorsal.jpg|♂ 
(MHNT) Arctia caja caja - Ciechanow Poland - male ventral.jpg|♂ △

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Croí-is-dairt

Is feithid é an **croí-is-dairt** (*Agrotis exclamationis*).


Agrotis exclamationis-s.jpg| Próifíl
Agrotis exclamationis-f.jpg| Marc tosaigh
Agrotis exclamationis-o.jpg| Malairt datha


## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Fo-eite bhuí mhór

Is feithid í an **fho-eite bhuí mhór**. Ball d'fhine na Noctuidae atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Géarchéim giall Sydney, 2014

clé|250px|mion|2014 Géarchéim giall Sydney
Tharla an **2014 Géarchéim giall Sydney**, ar an 15–16 Nollaig 2014 nuair a thóg gunnadóir aonair, Man Haron Monis, deich gcustaiméir agus ocht bhfostaí sa Lindt Chocolate Café mar ghialla in Martin Place in Sydney na hAstráile.

## Tagairtí

Catagóir:Sydney
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Albertus Magnus

Naomh is ea **Albertus Magnus**. Rugadh é i 1200 i Lauingen agus fuair sé bás ar an 15 Samhain, 1280, in Köln, Impireacht Naofa Rómhánach.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1200
Catagóir:Básanna i 1280
Catagóir:Acadóirí
Catagóir:An Bhaváir
Catagóir:Astralaithe
Catagóir:Bitheolaithe Gearmánacha
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Doiminicigh
Catagóir:Easpaig
Catagóir:Eolaithe Gearmánacha
Catagóir:Fealsúna Gearmánacha
Catagóir:Fealsúnacht na Meánaoise
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Naoimh Gearmánacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Saineolaithe dlí
Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Gearmánacha
Catagóir:Zó-eolaithe
Póilíní Ioslamacha

**Póilíní Ioslamacha** ( *muṭawwiʿ*, iolra مطوعون *muṭawwiʿūn* – as an Araibis chlasaiceach: *mutaṭawwiʿa/muṭṭawwiʿa*)  

## Féach freisin

* Dlí Sharia

## Tagairtí

Catagóir:Ioslam
Catagóir:Póilíní
David Duchovny

Is aisteoir Meiriceánach é **David Duchovny**. Rugadh ar 7 Lúnasa 1960 é, agus tá clú agus cáil mhór air de bharr a ról ar na sraithe teilifíse The X-Files, mar ghníomhaire le hOifig Feidearálach an Imscrúdaithe (*FBI*).

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* David Duchovny ar IMDb

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac
Catagóir:Aisteoirí a bhfuil cónaí i Los Angeles
Catagóir:Daoine beo
Gillian Anderson

Is ban-aisteoir Meireacánach-Sasanach í **Gillian Anderson**. Rugadh ar 9 Lúnasa 1968 í, agus tá clú agus cáil mhór uirthi de bharr a ról ar na sraithe teilifíse The X-Files, mar ghníomhaire le hOifig Feidearálach an Imscrúdaithe (*FBI*).

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Gillian Anderson
* Gillian Anderson ar IMDb

Anderson, Gillian
Anderson, Gillian
Anderson, Gillian
Anderson, Gillian
Anderson, Gillian
Catagóir:Daoine beo
Annabeth Gish

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Annabeth Gish**. Rugadh ar 13 Márta 1971 í, agus tá ról athfhillteach ar na sraithe teilifíse The X-Files aici, mar ghníomhaire le hOifig Feidearálach an Imscrúdaithe (*FBI*).

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Annabeth Gish ar IMDb

Gish, Annabeth
Gish, Annabeth
Gish, Annabeth
Gish, Annabeth
Mitch Pileggi

Is aisteoir Meiriceánach é **Mitch Pileggi**. Rugadh ar 5 Aibreán 1952 é, agus tá ról athfhillteach ar na sraithe teilifíse The X-Files, leis an Oifig Feidearálach an Imscrúdaithe (*FBI*).

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Mitch Pileggi ar IMDb

Pileggi, Mitch
Pileggi, Mitch
Pileggi, Mitch
Pileggi, Mitch
Nicholas Lea

Is aisteoir Ceanadach é **Nicholas Lea**. Rugadh ar 22 Meitheamh 1962 é, agus tá ról athfhillteach ar na sraithe teilifíse The X-Files, mar gníomhaire an dá thaobh le hOifig Feidearálach an Imscrúdaithe (*FBI*).

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Nicholas Lea ar IMDb

Lea, Nicholas
Lea, Nicholas
Lea, Nicholas
Catagóir:Daoine beo
Leamhan súildonn geal-líneach

Is feithid é an **leamhan súildonn geal-líneach**. Ball d'fhine na Noctuidae atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Miodóg liath

Is feithid í an **mhiodóg liath**. Ball d'fhine na Noctuidae atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Fo-eite dhearg

Is feithid í an **fho-eite dhearg**. Ball d'fhine na Erebidae atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Ionsaí Saint-Quentin-Fallavier

clé|250px|mion|Ionsaí Saint-Quentin-Fallavier
Tharla ionsaí sceimhlitheoireachta ar an 26 Meitheamh i Saint-Quentin-Fallavier, i ngar den Lyon, an Frainc, nuair a dhícheannaigh Yassin Salhi a fhostóir Hervé Cornara agus thiomáin a veain ina sorcóirí gáis ag monarcha gháis i Saint-Quentin-Fallavier, a phléascadh agus gortaithe beirt daoine eile.

## Tagairtí

Catagóir:2015 sa Fhrainc
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Labhrás Brindisi

Naomh Caitliceach is ea **Labhrás Brindisi,** a rugadh mar **Giulio Cesare Russo** ar 22 Iúil 1559 i mBrindisi, Ríocht Napoli agus a fuair bás ar 22 Iúil 1619, i Liospóin na Portaingéile. Sagart agus diagaire ilteangach a bhí ann. Bhí sé ina bhiocáire ginearálta ar an Ord Caipsíneach. D'fhreastail sé mar nuinteas an Phápa roinnt uaireanta.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1559
Catagóir:Básanna i 1619
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Proinsiasaigh
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Teangeolaithe
Leamhan ruibheach

Is feithid é an **leamhan ruibheach** (*Opisthograptis luteolata*).

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Loretta Lynn

Amhránaí Meiriceánach ba ea **Loretta Lynn** a rugadh ar an 14 Aibreán 1932, in Butcher Hollow, Kentucky agus a fuair bás ar an 4 Deireadh Fómhair 2022. 

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2022
Leamhan péitseogach

Is feithid é an **leamhan péitseogach**. Ball d'fhine na Drepanidae atá ann. 


Thyatira batis MHNT.CUT.2012.0.356. Female Gières.jpg|*Thyatira batis* ♀ 
(MHNT) Thyatira batis - Kunstat Czech Republic - male dorsal.jpg|♂  
(MHNT) Thyatira batis - Kunstat Czech Republic - male ventral.jpg|♂   △ 
Thyatira batis 03 (HS).jpg| 
Thyatira batis 06 (HS).jpg| 


## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Catagóir:Leamhain
Preabaire

Is feithid é an **preabaire**. Ball d'ord na Entomobryomorpha atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Three Directors

Craoladh an cúigiú heipeasóid, **"Three Directors"**, den séú sraith déag *[[Family Guy]]* ar an 5 Samhain 2017. Scríobh Travis Bowe an eipeasóid seo. D'fhéach 2.31 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Catagóir:Eipeasóidí Family Guy
Catagóir:Family Guy (séasúr 16)
Grampy Can Ya Hear Me

Craoladh an cúigiú heipeasóid, **"Grampy Can Ya Hear Me"**, den naoú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 5 Samhain 2017. Scríobh Bill Odenkirk an eipeasóid seo. D'fhéach 2.86 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 29)
Helmut Schmidt

Polaiteoir de chuid an SPD agus iar-Sheansailéir na Gearmáine ab ea **Helmut Heinrich Waldemar Schmidt**. Rugadh é ar an 23 Nollaig 1918 i gcathair Hamburg na Gearmáine agus bhásaigh sé san áit chéanna ar an 10 Samhain 2015. 

Bhí Schmidt ina Sheansailéir ar an m*Bundesrepublik Deutschland* (Gaeilge: Poblacht Chónaidhme na Gearmáine) ón mbliain 1974 go dtí 1982. 

Tar éis dó éirí as an bpolaitíocht,  thug sé aghaidh ar an iriseoireacht. D'éirigh sé ina chomheagarthóir ar *[[Die Zeit]]* (Gaeilge: 'An tAm'), nuachtán seachtainiúil a fhoilsítear in Hamburg, sa mbliain 1983 agus chaith sé an chuid eile dá shaol sa phost sin.

## Tagairtí

Catagóir:Seansailéirí na Gearmáine
Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Seán Ávila

Naomh Caitliceach is ea **Seán Ávila,** a rugadh ar 6 Eanáir 1499 in Almodóvar del Campo, Provincia de Ciudad Real agus a fuair bás ar an 10 Bealtaine 1569, i Montilla, Córdoba, an Spáinn.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1499
Catagóir:Básanna i 1569
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Naoimh Spáinneacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Scríbhneoirí Spáinneacha
Siosma Mór 1054

Briseadh idir an Eaglais Chaitliceach Rómhánach agus Eaglais Cheartchreidmheach an Oirthir a tharla sa bhliain 1054 ab ea **an Siosma Mór**. Go díreach tar éis an tsiosma, meastar go raibh móramh an-bheag ag an Eaglais Cheartchreidmheach i measc Críostaithe ar fud an domhain. Tharla an siosma mar gheall ar dhifríochtaí diagachta agus polaitíochta idir lucht an Iarthair agus an Oirthir sna céadta bliain roimh 1054, ina measc, an chonspóid maidir le toscú an Spioraid Naoimh (*Filioque*), cibé acu arán slim nó arán laibhínithe a úsáid san Eocairist, cumhacht easpag na Róimhe, agus stádas Shuí Chathair Chonstaintín sa bpeintearcacht.

## Tagairtí

Catagóir:11ú haois
Catagóir:Ceartchreidmheachas
Catagóir:Stair na hEaglaise Caitlicí
Troisième République (An Fhrainc)

Ba í an ***Troisième République*** (Gaeilge: 'An Tríú Poblacht') an córas rialtais a bhí i bhfeidhm sa bhFrainc ón mbliain 1870 go dtí an bhliain 1940. Do bunaíodh an Tríú Poblacht i ndiaidh chliseadh na Fraince sa gcogadh idir an Fhrainc agus an Phrúis, rud a chur deireadh leis an *Second Empire* (Gaeilge: 'Dara hImpireacht na Fraince'), agus ba é Réimeas Vichy a tháinig i ndiaidh na Tríú Poblachta féin.

[mion|clé|[Léon Gambetta, agus an Tríú Poblacht á fógairt aige, in ''Hôtel de ville'' de chathair Pháras, ar an 4ú lá de Mheán Fómhair sa mbliain 1870.]]An chéad chóras rialtais a raibh rath fadtréimhseach air sa bhFrainc ó thús Réabhlóid na Fraince sa mbliain 1789 ab ea an *Troisième République*. I gcaitheamh na mblianta a tháinig i ndiaidh thurnamh mhonarcacht na Fraince, do bunaíodh seacht gcóras rialtais sa bhFrainc: trí [Monarcacht bhunna deacrachtaí a bhí agesna [Francaigh teacht ar chóras rialtais buan soiléiriú ar bhraiteoireacht na h*Assemblée nationale* (Gaeilge: 'An Tionól Náisiúnta'), ónar theastaigh naoi mbliana - ón mbliain 1870 go dtí an bhliain 1879 - chun deireadh oifigiúil a chur leis an mbunreacht monarcachta a bhí i bhfeidhm roimh thús an Chogaidh Fhranc-Phrúisigh agus bunreacht nua, sin le rá an tríú bunreacht poblachta, a mholadh. 

Is as bua na Prúise ar an bhFrainc a tháinig an Tríú Poblacht, agus is fé scáth an aighnis a bhí idir an Ghearmáin agus an Fhrainc a mhair an Phoblacht go dtí gur tháinig deireadh léi ar an 11ú lá d'Iúil sa mbliain 1940, lá ar dhein an Marascal Pétain *chef de l'État français* (Gaeilge: 'Ceann Stát na Fraince') dó féin.

## Tagairtí

Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa
Catagóir:Iarphoblachtaí
Catagóir:Stair na Fraince
Seabhcaí donn

Is feithid é an t-**seabhcaí donn** (*Aeshna grandis*). Cineál snáthaide móire é.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Seabhcaí an deiscirt

Is feithid é an t-**seabhcaí an deiscirt**.


Aeshna cyanea-mo.jpg|Fireann
Aeshna cyanea-fo.jpg|Baineann
Aeshna cyanea-fs.jpg|Bíonn an baineann uibheacha
Aeshna cyanea Small.jpg|Larbha
Aeshna cyanea.webm|Itheann bean foiche, *Vespula vulgaris*


## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Scimire earrdhubh

Is feithid é an **scimire earrdhubh** (*Orthetrum cancellatum*). Cineál snáthaide mhóir í.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Sciobaire cosdubh

Is feithid é an **sciobaire cosdubh** (*Sympetrum sanguineum*). Cineál snáthaide móire atá ann. Maireann sé ar fud na hEorpa agus soir tríd an tSibéir, agus san Afraic Thuaidh freisin. Is fearr leis gnáthóga ina mbíonn locháin d'uisce ciúin.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Hildegard von Bingen

Is naomh í **Hildegard von Bingen**. Rugadh í i 1098 i mBermersheim vor der Höhe, Impireacht Naofa Rómhánach.  Fuair sí bás ar 17 Meán Fómhair 1179, i mBingen am Rhein.

## Tagairtí

mion|clé|300px

Catagóir:Daoine a rugadh i 1098
Catagóir:Básanna i 1179
Catagóir:Beinidictigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Ealaíontóirí Gearmánacha
Catagóir:Fealsúna Gearmánacha
Catagóir:Fealsúnacht na Meánaoise
Catagóir:Filí Gearmánacha
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Lianna de chuid na meánaoiseanna
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Mná rialta
Catagóir:Naoimh Gearmánacha
Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Gearmánacha
Arron Banks

Fear gnó agus deontóir polaitiúil de chuid na Breataine is ea **Arron Fraser Andrew Banks** (a rugadh ar an 22 Márta 1966), ar a dtugtar ó am go chéile Aaron Banks. Comh-bhunaigh sé (le Richard Tice) an feachtas Leave EU. Bhí Banks ar cheann de na deontóirí is mó chuig Pháirtí Neamhspleáchais an Ríochta Aontaithe nó (**PNRA**) (Béarla: United Kingdom Independence Party, or **UKIP**); cuireadh ar fionraí é ón pháirtí i mí an Mhárta 2017.

## Breatimeacht
Ag maíomh go bhfuil ballraíocht na Breataine ar san AE ""is like having a first class ticket on the Titanic" dúirt Banks ó thaobh an gheilleagair de nach mbeadh sé inbhuanaithe  fanacht san AE;  "Economically, remaining in the EU is unsustainable."."

Mhaígh Banks go raibh de pholasaí aige le linn fheachtai na Breatimeachta ná  ""bore the electorate into submission", sa tsúil go gcuideodh ráta vótála íseal le bua na Breitimeachta.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Sraith na Rialacha Idirnáisiúnta 2017

Beidh **Sraith na Rialacha Idirnáisiúnta 2017 **(ainm oifigiúil: **Sraith Rialacha Idirnáisiúnta [[Virgin Australia]] 2017**) ar an 20ú Sraith Rialacha Idirnáisiúnta idir peileadóirí Gaelacha as Éirinn aguspeileadóirí Astrálacha as an Astráil. Is san Astráil a bheidh comórtas na bliana 2017 agus fillfear ar an bhformáid de dhá mhórchluiche agus bua ag an bhfoireann a scórálann an l. Imreofar an dá mhórchluiche ar an 12 agus 18 Samhain 2017 san Adelaide Oval agus sa Domain Stadium.

## Cluichí
* **An Chéad Mhórchluiche:** An Astráil v Éire, 12 Samhain 2017 
* **An Dara mórchluiche:** An Astráil v Éire, 18 Samhain 2017

## Cúlra
Bainfear úsáid as an bhformáid thraidisiúnta le dhá chluiche, agus an bua ag an bhfoireann ag a bhfuil an scór iomlán is airde sa dá mhórchluiche.

## Na Painéil

## Torthaí

## Féach freisin
* Peil na rialacha idirnáisiúnta
* Peil ghaelach
* Peil Astrálach
* Gaol idir an Pheil Ghaelach agus an Pheil Astrálach

## Tagairtí
Waylon Jennings

Amhránaí ab ea **Waylon Arnold Jennings** (a rugadh ar an 15 Meitheamh, 1937 i Littlefield, Texas, agus a fuair bás ar an 13 Feabhra, 2002, i Chandler, Arizona, na Stáit Aontaithe). 

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Básanna in 2002
Conway Twitty

Amhránaí ab ea **Conway Twitty** (a rugadh **Harold Lloyd Jenkins** ar an 1 Meán Fómhair, 1933 i bhFriars Point, Mississippi, agus a fuair bás ar an 5 Meitheamh, 1993, i Springfield, Missouri, na Stáit Aontaithe). 

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna i 1993
Béchuil earrghorm

Is feithid í an **bhéchuil earrghorm** (*Ischnura elegans*). Dúchasach agus sách comónta sa chuid is mó den Eoraip.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Gréagóir Narek

Naomh is ea **Gréagóir Narek**, a rugadh i 951 i Narek, an Airméin agus a fuair bás ar an 1003, i Narekavank, an Airméin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 951
Catagóir:Básanna i 1003
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Filí
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Naoimh Airméanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Marty Robbins

Amhránaí ab ea **Martin David Robinson ** (a rugadh ar an 26 Meán Fómhair, 1925 i Glendale, Arizona, agus a fuair bás ar an 8 Nollaig, 1982, i Nashville, Tennessee, na Stáit Aontaithe). 

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Básanna i 1982
Piliúr

mion|240px|right|Piliúr
Mála atá déanta d'éadach, leathar, srl agus atá fuaite ar gach taobh agus a mbaintear úsáid as mar thaca don chloigeann is ea **piliúr**. "Cúisín" a thugtar air a leithéid freisin.
Thomas Carlyle

Scríbhneoir Albanach ab ea **Thomas Carlyle** a rugadh in Eaglais Fheichein, Dùn Phris, Albain ar an 4 Nollaig 1795 agus a fuair bás ar an 5 Feabhra 1881 i Londain, Sasana. Fealsamh, scríbhneoir aoire, aistí, aistritheoir, staraí, matamaiticeoir agus múinteoir a bhí ann. Áirítear é mar dhuine de phríomhthráchtairí sóisialta a linne. Is iomaí léacht dár thug sé san aois Victeoireach a fuair fáilte is moladh óna lucht éisteachta. Saothar cáiliúil leis a d'eascair as ceann de na léachtanna úd ná *On Heroes, Hero-Worship, and The Heroic in History* ina maíonn sé go bhfuil a leithéid agus "Fear Mór" ann a bhfuil tábhacht stairiúil leis: "History is nothing but the biography of the Great Man". Carlyle an duine a bhaist "an eolaíocht dhuairc" ar 
an eacnamaíocht.
 
## Naisc sheachtracha
*Áit a bhreithe, National Trust for Scotland. Arna rochtain ar 20 Samh. 2017.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1795
Catagóir:Básanna i 1895
Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha
John Denver

Amhránaí ab ea **John Denver** (a rugadh mar *Henry John Deutschendorf Jr.* ar an 31 Nollaig 1943 i Roswell, Nua-Mheicsiceo, agus fuair sé bás ar an 12 Deireadh Fómhair 1997, i Monterey Bay, California, na Stáit Aontaithe). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Denver, John
Denver, John
Denver, John
Fríd scéithe alabhreac

Is feithid í an **fhríd scéithe alabhreac** (*Tritomegas bicolor* nó *Sehirus bicolor*).

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Cipíneach uisce

Is feithid i ngéineas na Ranatra é an **cipíneach uisce**. Tá timpeall is 100 speiceas de ann agus iad scaipthe ar fud an domhain nach mór. Is é *R. linearis* an speiceas is coitianta san Eoraip.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Míol pónaire

Is feithid é an **míol pónaire** (*Aphis fabae*). Is cineál aifide é.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Katerini

Is cathair san Ghréig í **Katerini** (Gréigis: Κατερίνη, IPA |kate'ɾini|). Príomhbhaile réigiún Pieria atá ann.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na Gréige
Cuil fearnóige

Is feithid é an **cuil fearnóige**.
Tá thart ar 66 speiceas ann; cuimsíonn siad an fhine tacsanomaíochta **Sialidae**.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí