open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fifth Harmony

Is popbhanna ó Miami, Florida iad **Fifth Harmony** atá déanta suas de ceithre bhaill, Ally Brooke, Normani Kordei, Lauren Jauregui agus Dinah Jane. Bhíodh Camila Cabello ina ball den ghrupa. Foirmíodh an grúpa i 2012. Tháinig siad sa tríú háit ar an dara séasúr *[[The X Factor (SA)|The X Factor]]* sna Stáit Aontaithe.

## Dioscliosta

**[[Reflection (albam Fifth Harmony)|Reflection]]* (2015)
**[[7/27]]* (2016)
**[[Fifth Harmony (albam)|Fifth Harmony]]* (2017)

## Camchuairteanna
;Príomh
* Harmonize America Mall Tour (2013)
* Fifth Harmony Theatre Tour (2013)
* Worst Kept Secret Tour (2014)
* Fifth Times a Charm Tour (2014)
* The Reflection Tour (2015-2016)
* The 7/27 Tour (2016-2017)
* PSA Tour (2017)

;Eile
* I Wish Tour (2013; do Cher Lloyd)
* Neon Lights Tour (2014; do Demi Lovato)
* Live on Tour (2014; do Austin Mahone)

## Scannánliosta
### Teilifís

## Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 55 ghradam buaite ag Fifth Harmony. Tá 98 ainmniúchán faighte acu.

## Tagairtí

Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2012
Catagóir:Fifth Harmony
Tim Metcalfe

Is carachtar ficseanúil é **Timothy Osmond "Tim" Metcalfe** ar an sobalchlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Glacann Joe Duttine an pháirt mar Tim. Chonacthas Tim ar an gclár den chéad uair ar an 21 Eanáir 2013.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2013
Charlie Puth

Is amhránaí agus scríbhneoir amhrán Meiriceánach é **Charles Otto "Charlie" Puth, Jr.**. Rugadh é ar an 2 Nollaig 1991 i Rumson, New Jersey.

## Gairm

## Dioscliosta

### Albaim
* *[[Nine Track Mind]]* (2016)
* *[[Voicenotes]]* (2018)

### Ceirníní Leathfhada
* *The Otto Tunes* (2010)
* *Ego* (2013)
* *Some Type of Love* (2015)

## Scannáin

## Camchuairteanna
;Príomh
*Nine Track Mind Tour (2016)
*Don't Talk Tour (2016)
*Voicenotes Tour (2018)

;Eile
*Jingle Ball Tour 2015 (2015)
*Jingle Ball Tour 2016 (2016)
*Summertime Ball Tour 2017 (2017)
*Jingle Ball Tour 2017 (2017)

;Ag tacú
*Illuminate World Tour (Shawn Mendes) (2017)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Teangacha na Slóivéine

Is í an tSlóivéinis príomhteanga agus teanga oifigiúil na tSlóvéine. Tá an Iodáilis á labhairt in áiteanna ar leithinis Istria Slóivéanach agus tá an Ungáiris á labhairt in áiteanna in oirthuaisceart na tíre ar an teorainn leis an Ungáir. Tá an Iodáilis agus an Ungáiris oifigiúil in áiteanna ina bhfuil go leor cainteoirí.

Is í an Cróitis an teanga iasachta is mó sa tSlóivéin agus 59% don daonra in ann í a labhairt de réir suirbhé a dhein Eurobarometer sa bhliain 2005. Is í an Béarla an tarna teanga is mó eolas agus 57% in ann í a labhairt. Is í an Ghearmáinis an tríú teanga iasachta is mó agus 50% in ann í a labhairt. Dúirt 15% go bhfuileadar in ann an Iodáilis a labhairt. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf 

Catagóir:An tSlóivéin
Catagóir:Teangacha de réir tíre
Telly Savalas

Ba aisteoir Meiriceánach é **Aristotelis "Telly" Savalas** a rugadh ar an 21 Eanáir, 1922 agus a fuair bás ar an 22 Eanáir, 1994. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Catagóir:Básanna i 1994
Catagóir:Amhránaithe Béarla
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Básanna de bharr ailse phróstataigh
Catagóir:Buaiteoirí gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Fir
Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha
Gearrscannáin The Simpsons

Is liosta é seo de na gearrscannáin The Simpsons. Thosaigh *[[The Simpsons]]* mar gearrscannáin ar *[[The Tracey Ullman Show]]*. Thosaigh na gearrscannáin le "Good Night" ar an 19 Aibreán 1987 agus chríochnaigh siad ar an 14 Bealtaine 1989 le "TV Simpsons".

## Séasúr 1: 1987

## Séasúr 2: 1987-1988

## Séasúr 3: 1988-1989

## Féach freisin
* The Simpsons
* The Tracey Ullman Show

Catagóir:The Simpsons
Ralph Fiennes

Is aisteoir Sasanach é **Ralph Nathaniel Twisleton-Wykeham-Fiennes** (a rugadh ar an 22 Nollaig 1962). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Jonas Jonasson

Úrscéalaí agus iriseoir Sualannach atá i **Jonas Jonasson**, a rugadh ar 6 Iúil 1961 i Växjö i ndeisceart na Sualainne.

Rinne sé staidéar ar an Sualainnis agus ar an Spáinnis ag Ollscoil Gothenburg. D'oibrigh Jonasson ina dhiaidh sin mar iriseoir do na páipéir nuachta Smålandsposten in Växjö agus ansin Expressen.

Díoladh breis is 700,000 cóip dá chéad úrscéal (2009), *Hundraåringen som klev ut genom fönstret och försvinn*, a aistríodh go Béarla mar *The 100-year-old man who climbed out the window and disappeared*. Coiméide dhubh atá ann ina leantar an príomhcharachtar trí cuid mhaith de mhórtheagmhais an domhain ó Chogadh Cathartha na Spáinne i leith. Tá dhá úrscéal eile scríofa aige ó shin. 

Tá Jonasson ina chónaí lena mhac in Hogrän ar oileán Gotland.

## Úrscéalta le Jonasson
* *Hundraåringen som klev ut genom fönstret och försvinn* ("An duine céad bliana d'aois a d'éalaigh tríd an bhfuinneog agus a d'imigh as radharc"), Piratförlaget, Stockholm 2009. ISBN 978-91-642-0296-3
* *Analfabeten som kunde räkna* ("An duine nach raibh léamh aici ach a raibh comháireamh aici"), Piratförlaget, Stockholm 2013. ISBN 978-91-642-0396-0.
* *Mördar-Anders och hans vänner (samt en och annan ovän)* ("Anders dúnmharfóir agus a chairde (in éineacht le roinnt naimhde)"), Piratförlaget, Stockholm 2015. ISBN 978-91-642-0477-6.

## Naisc sheachtracha
*A shuíomh féin. Dáta rochtana: 9 Aibr. 2016 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Scríbhneoirí Sualannacha
Catagóir:Daoine beo
Emma Thompson

Is ban-aisteoir Sasanach í **Emma Thompson** (a rugadh ar an 15 Aibreán 1959). 

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Teangacha na Polainne

I measc na **teangacha na Polainne** is í an Pholainnis an teanga is mó a labhraítear sa Pholainn. Is í príomhtheanga na tíre agus í mar mháthairtheanga do isteach is amach ar 98% do dhaonra na Pholainne. Tá stádas mar theanga mhionlaigh náisiúnta ag an Airméinis, an Bhealarúisis, an tSeicis, an Ghearmáinis, an Ghiúdais, an Eabhrais, an Liotuáinis, an Rúisis, an tSlóvaicis agus an Úcráinis. Tá stádas mar theanga mhionlach eitneach ag an Karaim, an Caisiúibis, an Rúiséinis, teangacha na Romainise agus an Tatairis. Bíonn bardais in ann teanga eile a bheith oifigiúil iontu in éineacht leis an bPolainnis. Tá 44 as an 2,478 bhardas dátheangach. Tá 31 bhardas dátheangach Polannais-Gearmáinis, cúig bhardas Polannais-Caisiúibis, ceann amháin Polannais-Liotuáinis, cúig bhardas Polannais-Bealarúisis agus dhá bhardas Polannais-Rúiséinis. 

Is é an Béarla an teanga iasachta is mó sa Pholainn agus 29% in ann í a labhairt de réir suirbhé a dhein an Eurobarometer sa bhliain 2005. Is í an Rúisis an tarna teanga iasachta is mó sa tír agus 26% in ann í a labhairt. Is í an Ghearmáinis an tríú teanga is mó agus 19% in ann í a labhairt.

## Tagairtí

* (as Béarla agus as Fraincis) http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf

Catagóir:Teangacha de réir tíre
Acht Parlaiminte 1911

Is éard is **an tAcht Parlaiminte 1911** ann ná Acht de chuid Pharlaimint na Ríochta Aontaithe. Tá tábhacht bhunreachtúil leis agus go pointe áirithe rialaíonn sé an gaol idir Theach na dTeachtaí agus Theach na dTiarnaí, a chomhdhéanann Tithe na Parlaiminte. Ní mór léamh a dhéanamh ar an Acht seo in éineachtso leis an Acht Parlaiminte 1949. Is féidir an dá Acht a lua le chéile mar na hAchtanna Parlaiminteacha 1911 agus 1949.

## Tagairtí

Catagóir:1911
Catagóir:Dlí reachtúil
Catagóir:Dlí Shasana
Catagóir:Parlaimint na Ríochta Aontaithe
Växjö

mion|Radharc ar Växjö, locha thart timpeall air
Cathair agus ionad riaracháin i gContae Kronoberg, i Småland, i ndeisceart na Sualainne is ea **Växjö** (ˈvɛkːˈɧøː). Sa bhliain 2010, bhí cónaí ar 60,887 duine féin agus 79,562 i mórcheantar Växjö. Ionad tionsclaíochta agus suíomh eaglasta atá ann. Tá Ollscoil Linnaeus suite ann. Ar na daoine cáiliúla arbh as Växjö iad tá Carolus Linnaeus, Pär Lagerkvist agus Jonas Jonasson. 

Catagóir:An tSualainn
Scardinius

Is é Rudd ***Scardinius*** cineál d’iasc atá ga-eite sa teaghlach Cyprinidae.  De ghnáth tugtar an t-ainm “Rudd” gan aon cáilitheoirí breise. Tá sé in úsáid freisin le haghaidh saghas áirithe, mar shampla, go háirithe na ruán comónta (S. erythrophthalmus). Is sé a bhéal iompaithe a ceadaíonn é, míreanna bia a phiocadh suas, mar shampla paraisítí uisceacha, as an dromchla uisce, le suaitheadh íosta.

Is é an Rudd ***Gréagach*** iasc den chineál céanna, thart ar 40 cm ar fad. Tá sé le fáil, ach amháin sa rinn theas an mhórthír na Gréige. Tá sé ina chónaí i lochanna agus aibhneacha a sníonn go mall, agus a bheith “compordach” ina scoileanna móra. Sceithean sé thart ar Aibreán-Meitheamh i measc plandaí faoin uisce ins an uisce éadomhain. Cothaíonn sé ar crústaigh bheag, ar larbhaí agus pupaí na feithidí, agus ar ábhar plandaí. Tá an chuid is mó de na bia a ghlacadh ar an dromchla nó in aice le dromchla an usine. Níl an t-iasc le fáil de ghnáth san uisce domhain. Níl eolas go leor againn maidir le bitheolaíocht an speicis seo. Tá sé tábhachtach go háitiúil, chun iascairí agus cuideachtaí tráchtála araon.

## Speiceas
* *Scardinius acarnanicus* Economidis, 1991
* *Scardinius dergle* Heckel & Kner, 1858
* *Scardinius elmaliensis* Bogutskaya, 1997
* *[[Ruán|Scardinius erythrophthalmus]]* (Linnaeus, 1758) (common rudd)
* *Scardinius graecus* Stephanidis, 1937 (Greek rudd)
* *Scardinius hesperidicus* Bonaparte, 1845
* *Scardinius knezevici* Bianco & Kottelat, 2005
* *Scardinius plotizza* Heckel & Kner, 1858
* *Scardinius racovitzai* G. J. Müller, 1958
* *Scardinius scardafa* (Bonaparte, 1837)

## Naisc sheachtracha
* Froese, Rainer, and Daniel Pauly, eds. (2011). Species of ''Scardinius'' in FishBase. August 2011 version.
Grand National

mion|Aintree
Is rás capall cáiliúil é an ***Grand National***. Bíonn an rás ar siúl gach bliain ar ráschúrsa Aintree in aice le Learpholl, i Sasana. Is rás an-dúshlánach é. 

## Stair
Ar an 26 Feabhra, 1839  tharla an chéad rás Grand National in Aintree.  Bhuaigh an capall 'Lottery' an léimrás (is maith a d'fheil an t-ainm sin don chapall léimrása).  Baisteadh 'Becher's Brook', nuair a thit Captaen Becher, ar "Conrad", i sruthán.

## Féach freisin

* Rásaíocht chapall

## Tagairtí

Catagóir:Rásaíocht chapall
Coregonus lavaretus

Is speiceas iasc é an **t-iasc geal Eorpach** (***Coregonus lavaretus***) san fhine Salmonidae.

Tá smaointe éagsúla mar gheall ar scaipeadh na speiceas *Coregonus lavaretus*, agus mar gheall ar líon na speiceas sa ghéineas *Coregonus* i gcoitinne.

## Lavaret
Sa chiall chúng, meastar go bhfuil Coregonus lavaretus, nó go simplí an lavaret, a bheith ceantrach sa Loch Bourget agus Loch Aiguebelette san abhantrach an Rhône sa Fhrainc. San am níos túisce bhí an lavaret flúirseach sa loch Geneva. De réir an dearcadh seo tá líon mór de na speiceas éisc ghil  i lochanna, 
aibhneacha agus uiscí goirt i Lár agus i dTuaisceart na hEorpa
.

## Iasc geal na hEorpa (iasc geal coitianta)
Tríd is tríd, is é Coregonus lavaretus, curtha sias mar **iasc geal coitianta** nó **iasc geal na hEorpa**, atá le fáil i lár agus iarthuaisceart na hEorpa go dtí an tSibéir. Is minic a dtugtar an t-ainm “lavaretus casta C” air, agus meastar é mar forghné. Cuimsíonn sé seo go leor gné na daonraí éisc a cheapann daoine eile a bheith srianta ar bhonn áitiúil (ina measc atá an caorthann Breataine agus an gwyniad nó an gravenche Alpach, chomh maith le cruthanna "intralacustrine" éagsúla agus daonraí arb iad atá sainairíonna nósanna beathaithe éagsúla acu, uimhreacha gill raker, patrúin fáis agus iompar imirce. Tugann staidéir ghéiniteacha go bhfuil éagsúlacht an éisc geal, laistigh den choimpléasc, mar thoradh de bhunadh iar-oighreacha.

### Cur síos
Tá éagsúlacht go leor i measc foirmeacha an éisc geal Eorpach. I gcoitinne tá comhlacht barrchaolaithe acu, giall uachtarach caol agus eite droma méithe atá gnách maidir leis an teaghlach bradán. Tá an smuit gearr ages barrchaolaithe, rud a idirdhealaíonn an speiceas ón dá speiceas Eorpacha Thuaidh eile, speicis *Coregonus*, agus speicis vendace (*Coregonus albula*) agus an Peled (Coregonus Peled) a bhí tugtha isteach. Tá giall meallach ag  an chéad cheann agus sa dara ceann, is iad na géile atá comhfhad. Tá an droim gormach glas nó scothdhonn, na cliatháin geal liath agus an bolg bán. Is iad na heití dorcha liath. Fásann an t-iasc ar fhad go dtí thart ar 55cm; agus tá meáchan aige thart ar 2kg.

### Bitheolaíocht
Cothíonn an t-iasc geal eorpach ar na dúilí tóin conaithe nó zóplanctón. Tógann na héisc níos mó, feithidí agus stuifíní agus gilidíní (bradán), ó dhromchla an uisce. Bíonn pórú ar siúl san fhómhar idir Meán Fómhair agus Samhain, den chuid is mó ag brath ar teocht an uisce. Is féadfar go mbeadh na daonraí difriúla, atá sna teascáiní céanna uisce, ag sceitheadh ag amanna éagsúla. Tagann siad, lion a slua, i bhfarraigí agus lochanna, go dtí an abhainn chun sceitheadh a dhéanamh; fanann líon eile i lochanna nó san fharraige chun sceitheadh a dhéanamh.

## Tagairtí
Dún Muirígh

Is baile é **Dún Muirígh** (Dunmurry i mBéarla) atá suite idir Béal Feirste agus Lios na gCearrbhach i gContae Aontroma.

Bhí monarcha DeLorean (DMC) lonnaithe sa bhaile idir 1981 agus 1982.

Catagóir:Contae Aontroma
Nine Track Mind

Is é ***Nine Track Mind*** an chéad albam ón bpopcheoltóir Meiriceánach Charlie Puth. Bhí sé scaoilte é ar an 29 Eanáír, 2016.

## Traicliosta
# "One Call Away" – 3:14
# "Dangerously" – 3:19
# "Marvin Gaye" (le Meghan Trainor) – 3:10
# "Losing My Mind" – 3:32
# "We Don't Talk Anymore" (le Selena Gomez) – 3:37
# "My Gospel" – 3:30
# "Up All Night" – 3:10
# "Left Right Left" – 3:26
# "Then There's You" – 3:34
# "Suffer" – 3:30
# "As You Are" (le Shy Carter) – 3:55
# "Some Type of Love" – 3:07

## Singlí
# "Marvin Gaye" - 10 Feabhra, 2015
# "One Call Away" - 4 Lúnasa, 2015
# "We Don't Talk Anymore" - 24 Bealtaine, 2016
# "Dangerously" - 2 Nollaig, 2016

## Cairteacha

### Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2016
Stiofán Ó Fearail

Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach é **Stiofán Ó Fearail**. Tá sé ina bhall den ghrúpa Seo Linn.

## Gairm
Bhí Ó Fearail ina bhreitheamh ar *[[Busker Abú]]* sa bhliain 2015 ar TG4. Tá sé ina láithreoir ar *[[Cleas Act]]*.

## Scannánliosta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Albuquerque, Nua-Mheicsiceo

An chathair is mó i Nua-Mheicsiceo, sna Stáit Aontaithe, is ea **Albuquerque**, agus é suite i lár an stáit, ar dhá thaobh an Rio Grande. Príomhchathair riaracháin Chontae Bernalillo atá ann. Bhí 557,169 duine ina gcónaí sa chathair ar 1 Iúil 2014 de réir mheastacháin a rinne Biúró Dhaonáirimh na Stát Aontaithe. Measadh 902,797 duine a bheith ina gcónaí i mórcheantar Albuquerque an bhliain roimhe sin. 

Tá Ollscoil Nua-Mheicsiceo suite in Albuquerque, chomh maith le Bunáit Aerfhórsa Kirtland, Saotharlanna Náisiúnta Sandia, agus an Séadchomhartha Náisiúnta na bPeitriglifí. Tá Sléibhte Sandia Mountains ar thaobh thoir Albuquerque, agus sníonn an Rio Grande tríd an chathair aduaidh agus ansin ó dheas. Tionóltar an Albuquerque International Balloon Fiesta sa chathair, ina dtugtar an bailiúchán balún is mó ar domhan le chéile gach bliain, i gcéad seachtain mhí Dheireadh Fómhair.

Catagóir:Albuquerque
Catagóir:Nua-Mheicsiceo
Catagóir:Cathracha in Nua-Mheicsiceo
Catagóir:Lárionaid daonra in Nua-Mheicsiceo
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Clúdach litreach

mion|220px|Clúdach litreach de dhéantús tipiciúil
Clúid pháipéir nó d'ábhar tanaí eile ina gcuirtear litreacha, cártaí nó cáipéisí eile is ea **clúdach litreach**. De ghnáth cuirtear chuig duine sa phost é. Cuirtear postas agus seoladh an duine atá len é a fháil ar aghaidh an chlúdaigh. De ghnáth bíonn ainm agus seoladh an duine a chuireann sa phost é scríofa ar a aghaidh nó ar a chúl. 

Tá saghsanna difriúla clúdach ann:

* clúdaigh litreach fuinneoige

* clúdaigh stuáilte

* aeragraim agus bileoga litreach eile

* clúdaigh bhróin 

[mion|Is gnách ciúmhais dhubh ar chlúdach bróin. Cuireadh an sampla seo ó [San Héilin go dtí na Stáit Aontaithe sa bhliain 1967. Taispeánann an clúdach seo freisin an cros a chuirtear ar chlúdaigh go traidisiúnta i dtíortha Críostaí áirithe.]] 

Catagóir:Páipéarachas
Catagóir:Táirgí páipéir
How Lisa Got Her Marge Back

Craoladh an t-ochtú heipeasóid déag, **How Lisa Got Her Marge Back**, den seachtú sraith is fiche *[[The Simpsons]]* ar an 10 Aibreán 2016. Scríobh Jeff Martin an eipeasóid seo. D'fhéach 2.55 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 27)
Garbhán carraige

:*Baineann an t-alt seo leis an ngrúpa giúrann ina bhfuil go leor leor speiceas; má tá suim agat sa gharbhán carraige atá an-choitianta timpeall chóstaí na hÉireann, féach [[Semibalanus balanoides]].*
Grúpa giúrann gan rangú is ea **Sessilia**, a chuimsíonn na giúrainn gan gas, a dtugtar na **garbháin charraige** orthu go coitianta (Béarla: *acorn barnacle*). Is grúpa monaifíléiteach é, agus is dócha gur eascair siad ó na giúrainn ghais. Roinntear Sessilia ina dhá ord: Verrucomorpha, ina bhfuil dhá fhine (Verrucidae agus Neoverrucidae), agus Balanomorpha, ina bhfuil an 14 fhine eile.   

## Tagairtí

Catagóir:Crústaigh
Catagóir:Bairnigh
Liosta de ghlasraí duilleogacha

Seo liosta plandaí a bhfuil ról cócaireachta acu mar ghlasraí. Is féidir úsáid a bhaint as an  téarma "glasra" le haghaidh bríonna éagsúla, lena n-áirítear cócaireachta, luibheolaíochta agus dlíthiúla. Áirítear sa liosta seo torthaí luibheolaíochta ar nós puimcíní, agus ní áirítear luibheanna, spíosraí, gránaigh agus an chuid is mó de thorthaí cócaireachta agus chnónna cócaireachta. Níl fungais inite san áireamh sa liosta.

Bíonn glasraí slíthiúla sainithe chun críocha rialála, cánachais agus  eile. D'áireofaí an trátaí mar shampla, gur sméar luibheolaíochta é, ach gur glasra cócaireachta é de réir dlí na Stát Aontaithe. 

Níl roinnt glasraí cócaireachta, mar shampla sleabhac, fiú ina mbaill de ríocht na bplandaí.

## Liosta
; Eochair

* Tagann luanna a bhfuil * 'Ecoport' * orthu ó shuíomh Gréasáin Ecoport, tairseach éiceolaíochta a forbraíodh i gcomhar leis an Foras  Bia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe FBT.
* Iad siúd atá marcáilte le **GRIN** tagann siad ón 'GRIN Taxonomy of Food Plants'.
* Iad siúd atá marcáilte le **Duke** ón leabhar James Duke * Handbook of Energy Crops *.
}}

## Tagairtí
Stáisiún Bus Lárnach Iarúsailéim

Is é **Stáisiún Bus Lárnach Iarúsailéim** (, *HaTahanah HaMerkazit Shel Yerushalayim*) an príomhstáisiún bus in Iarúsailéim, Iosrael. Tá sé ar cheann de na stáisiúin bhus is gnóthaí sa tír. Tá sé suite ar Bhóthar Jaffa, gar don bhealach isteach chuig an chathair.

Catagóir:Iosrael
Howard Marks

Smuigléir drugaí agus údar de chuid na Breataine Bige ab ea **Dennis Howard Marks** (13 Lúnasa 1945 – 10 Aibreáin 2016). As Pen-y-bont ar Ogwr dó, creidtear go raibh suas le tríocha tonna de channabas á thabhairt i dtír aige in aon lastas amháin agus é i mbarr a mhaitheasa. Bhí sé ag obair taobh le baill den IRA, Mhaifia, CIA agus MI6 na Breataine.

Fuair an DEA an ceann is fearr air sa deireadh thiar thall agus gearradh pianbhreith de chúig bliana is fiche air. Scaoileadh saor é i mí Aibreáin na bliana 1995. Chaith sé an chuid eile dá shaol i mbun feachtasaíochta chun cannabas a dhlisteanú agus ag insint a scéalta ar an stáitse.

Rinne Marks cur síos ar a eachtraí ina dhírbheathaisnéis mór le rá *Mr. Nice* (1996). Rinneadh scannán den leabhar sa bhliain 2010 le Rhys Ifans.

Catagóir:Scríbhneoirí Breatnacha

Catagóir:Coirpigh

Catagóir:Daoine as Pen-y-bont ar Ogwr
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Cannabas
Victoria Wood

Fuirseoir, ban-aisteoir, amhránaí agus scríbhneoir Sasanach ab ea **Victoria Wood** (a rugadh ar an 19 Bealtaine 1953 –  agus a fuair bás ar an 20 Aibreán 2016).

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Fuirseoirí Sasanacha
Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Básanna in 2016
Taraz

Cathair sa Chasacstáin is ea **Taraz**, agus é suite i ndeisceart na tíre gar do theorainn na Cirgeastáine. Príomhbhaile riaracháin réigiún Jambyl atá ann. Sa bhliain 2009 bhí cónaí ar 402,262 duine in Taraz.

Téann stair na cathrach fada siar sa stair. Sa bhliain 2001 ceiliúradh a 2,000ú bliain. Suíomh trádála ar Bhóthar an tSíoda a bhíodh ann agus bhí ról ag Taraz i dtionscnamh an pháipéir isteach san Iarthar i ndiaidh do fhórsa Arabach déantúsóirí páipéir Síneacha a ghabháil sa chathair.  

Daonra ileitneach atá in Taraz. Tá na Rúisigh, Úisbéicigh, agus Casacaigh líonmhar ann.  
 

Catagóir:An Chasacstáin
Catagóir:Cathracha sa Chasacstáin
Prince

Amhránaí, ilcheoltóir, cumadóir, léiritheoir agus aisteoir Meiriceánach ab ea **Prince Rogers Nelson** (7 Meitheamh 1958 a rugadh é agus ar an 21 Aibreán 2016 a fuair sé bás). 
clé|mion|218x218px|2014

## Gairm
Ceoltóir an-thorthúil a bhí ann, agus aithne air mar chumadóir nuálach a bhíodh ag forbairt go síoraí agus ag meascadh seánraí éagsúla le chéile - idir func, rac-cheol, rithim agus gormacha, anamcheol agus pop.

Tá Prince ar dhuine de na ceoltóirí is mó díol riamh, agus thart ar chéad milliún céirnín díolta aige. Bhuaigh sé seacht nGradam Grammy, Gradam an Acadaimh amháin agus bronnadh áit sa Rock and Roll Hall of Fame air sa bhliain 2004.

## Bás
D'éag Prince in ardaitheoir dá chuid, i Paisley Park, lasmuigh de Minneapolis, ina aonar, ar an 21 Aibreán 2016, tar éis dó a bheith tinn le dhá sheachtain anuas.  D'éag sé de bharr ródháileog drugaí (Fentanyl)...bás tionóisceach is cosúil. Bhí sé mearaithe ag pianmhúcháin  ar feadh coicíse, agus níor fhág sé an teach i rith an ama.
clé|mion|233x233px|“Treasures of the Hard Rock”, Hard Rock Cafe Surfers Paradise  2013

## Dioscliosta

* *[[For You (Prince album)|For You]]* (1978)
* *[[Prince (album)|Prince]]* (1979)
* *[[Dirty Mind]]* (1980)
* *[[Controversy (Prince album)|Controversy]]* (1981)
* *[[1999 (Prince album)|1999]]* (1982)
* *[[Purple Rain (album)|Purple Rain]]* (1984)
* *[[Around the World in a Day]]* (1985)
* *[[Parade (Prince album)|Parade]]* (1986)
* *[[Sign o' the Times]]* (1987)
* *[[Lovesexy]]* (1988)
* *[[Batman (album)|Batman]]* (1989)
* *[[Graffiti Bridge (album)|Graffiti Bridge]]* (1990)
* *[[Diamonds and Pearls]]* (1991)
* *[[Love Symbol Album]]* (1992)
* *[[Come (Prince album)|Come]]* (1994)
* *[[The Black Album (Prince album)|The Black Album]]* (1994)
* *[[The Gold Experience]]* (1995)
* *[[Chaos and Disorder]]* (1996)
* *[[Emancipation (Prince album)|Emancipation]]* (1996)
* *[[Crystal Ball (album set)|Crystal Ball]]* (1998)
* *[[Crystal Ball (box set)#The Truth|The Truth]]* (1998)
* *[[The Vault: Old Friends 4 Sale]]* (1999)
* *[[Rave Un2 the Joy Fantastic]]* (1999)
* *[[The Rainbow Children]]* (2001)
* *[[One Nite Alone...]]* (2002)
* *[[Xpectation]]* (2003)
* *[[N.E.W.S (Prince album)|N.E.W.S]]* (2003)
* *[[Musicology (album)|Musicology]]* (2004)
* *[[The Chocolate Invasion]]* (2004)
* *[[The Slaughterhouse]]* (2004)
* *[[3121 (album)|3121]]* (2006)
* *[[Planet Earth (Prince album)|Planet Earth]]* (2007)
* *[[Lotusflower (album set)|Lotusflower]]* (2009)
* *[[Lotusflower (album set)|MPLSound]]* (2009)
* *[[20Ten]]* (2010)
* *[[Plectrumelectrum]]* (2014)
* *[[Art Official Age]]* (2014)
* *[[Hit n Run Phase One|HITnRUN Phase One]]* (2015)
* *[[Hit n Run Phase Two|HITnRUN Phase Two]]* (2015)

## Naisc sheachtracha
* Leathanach neamhoifigiúil
* Súil siar ar shaol agus saothar Prince

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Cumadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Giotáraithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Minneapolis, Minnesota
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Básanna in 2016
Pearóid liath Afracach

Is éan é an **phearóid liath Afracach** (*Psittacus erithacus*). Is baill d'fhine na Psittacidae iad. Tá sí dúchasach i lár na hAfraice.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Nathair thí Afracach

Ainmhí feoiliteach is ea an **Nathair thí Afracach**. Reiptíl atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Laghairtí
Catagóir:Nathracha
Clog cuaiche

deas|200px|thumb|Clog cuaiche
Is clog a bhuaileann ar an uair le fuaim air mar glaoigh an chuach agus tá cuach mheicniúil ann go iondúil a thagann amach le gach aon nóta é **clog cuaiche**.

Catagóir:Am
Catagóir:Tomhas
Patrick Modiano

Scríbhneoir Francach is ea **Patrick Modiano** (r. 1945). Do rugadh é ar an 30ú lá de mhí Iúil i mBoulogne-Billancourt, buirg atá suite in Île-de-France. Tá breis is 30 úrscéal scríofa aige agus go leor duaiseanna bronnta orthu, an *[[Grand prix du roman de l'Académie française]]* (1972) agus an *[[Prix Goncourt]]* (1978) ina measc.

Tá cosúlachtaí idir shaothar Mhodiano agus dírfhicsean - nó *[[autofiction]]*, mar a thugtar air i bhFraincis -, de bharr tóir na hóige caillte a bhíonn mar leitmóitíf ag Modiano. Saintréithe dá shaothair is ea inní an duine féin, atarlú agus caolchúis, agus pléann an chuid is mó dá shaothair le Páras na Forghabhála. Déanann an t-údar iarracht beatha an gnáthdhaoine a léiriú, iad siúd a bhfuil sé orthu dul i ngleic le tubaiste na staire agus a bhíonn á n-iompar ar shlí gur deacair í a thuiscint ná ciall éigin a fheiscint léi.

[mion|clé|Patrick Modiano (r. 1945) ag preasocáid [Acadamh na Sualainne|Acadaimh na Sualainne i gcathair Stócólm na Sualainne ar an 6ú lá de mhí na Nollag 2014.]]

Ba sa bhliain 2014 a moladh Duais Nobel na Litríochta do Mhodiano mar aitheantas ar a chuid scríbhneoireachta agus ar "bhua na cuimhne" atá aige, bua as a mbaineann sé úsáid, dar le hAcadamh na Sualainne, chun "na beathaí is díomuaine agus saol na Forghabhála a chur in iúl dúinn". Ba é Modiano an cúigiú scríbhneoir Francach déag ar moladh Duais Nobel na Litríochta dó.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Catagóir:Daoine beo
An Nualiobrálachas

mion|220x220px
Téarma is ea an **Nualiobrálachas** a bhí in úsáid ó na 1970idí agus na 1980idí ag scoláirí i réimse leathan na n-eolaíochtaí sóisialta agus ag léirmheastóirí  go príomha agus iad ag tagairt d'athbheochan smaointe an 19ú haois a bhaineann le liobrálachas eacnamaíoch *laissez-faire*. 

Bíonn lucht tacaíochta an liobrálachais eacnamaíoch i bhfabhar polasaithe forleathana liobrálaithe, a leithéid agus príobháidiú, beartas déine fioscach, dírialáil, an tsaorthrádáil, agus laghdú ar chaiteachas an rialtais chun feabhas a chur ar ról na hearnála príobháidí sa gheilleagar. Bhíonn an nualiobrálachas ceangailte leis na beartais eacnamaíocha a thug Margaret Thatcher sa Ríocht Aontaithe agus Ronald Reagan sna Stáit Aontaithe isteach. 

De réir roinnt acadóirí ba é cur i bhfeidhm na mbeartas nualiobrálaithe agus an glacadh le teoiricí eacnamaíochta nualiobrálaithe sna 1970idí bunchúis an airgeadraithe, agus leis an ngéarchéim airgeadais 2007-08 mar cheann de na torthaí deiridh. D'athraigh sainmhíniú agus úsáid an téarma le himeacht ama. 

Ar dtús ba fhealsúnacht eacnamaíoch í tháinig chun cinn i measc scoláirí liobrálacha Eorpacha sna 1930idí ar mhaithe lena n-iarracht 'An Tríú' nó 'An Meán Slí' , ar a dtugtar air, idir  na fealsúnachtaí nach raibh ag teacht le chéile; sé sin le rá idir an liobrálachas clasaiceach agus an phleanáil eacnamaíoch Shóisialach.  

Spreag an fonn chun teipeanna eacnamaíocha na luath 1930idí a sheachaint an fhorbairt seo. Chuir na nualiobrálaigh ach go háirithe an locht ar bheartas eacnamaíoch an liobrálachais clasaicigh i gcomhair na na dteipeanna eacnamaíochta. 

Sna blianta ina dhiaidh sin, ba ghnáth gur úsáideadh an  téarma 'nualiobrálach' chun tagairt a dhéanamh do teoiricí a bhí ag teacht salach ar teoiricí níos laissez-faire an liobrálachais clasaicigh, agus chuir sé chun tosaigh ina ionad an geilleagar margaidh faoi threoir agus rialacha stáit láidir, múnla ar a dtabharfar an  geilleagar sóisialta margaidh.

## Féach freisin
* Liobralachas
* Liobrálachas sóisialta

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht
Catagóir:Liobrálachas
Catagóir:Idé-eolaíochtaí polaitiúla
Saicín (bitheolaíocht agus ceimic)

Sa bhitheolaíocht cille, is éard is **saicín** ann ná struchtúr beag laistigh de chill, comhdhéanta de sreabhach  foriata le déchiseal lipidí. Cruthaítear saicíní go nádúrtha le linn phróiseas an eisfheartha (eisicíotóis), na hiontágála (fagaicíotóis agus inchíotóis) agus iompar na n-ábhar taobh istigh den chíteaplasma. Mar mhalairt air sin, is féidir iad a bheith déanta go saorga, sa chás seo tugtar lipeasóim orthu. Mura bhfuil ach déchiseal fosfailipide amháin, tugtar saicíní aonlannógacha lipeasómach orthu; murach sin tugtar *illannógacha* orthu.
Bíonn an seicin  mórthimpeall an tsaicín sa phas lannógach, cosúil leis an seicin phlasma, agus is féidir leis na  saicíní teacht le chéile leis an seicin phlasma lena gcion a scaoileadh lasmuigh den chill. Freisin, is féidir le saicíní comhtháthú le orgánaidí eile laistigh den chill.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bitheolaíocht scannáin
Catagóir:Orgánaidí
Airtríteas

clé|250px|thumb|Airtríteas
Galar meathlúcháin is ea an t-**airtríteas**,  galar a thugann athlasadh pianmhar agus righneas san ailt.

* Féach freisin: Airtríteas réamatóideach

## Tagairtí

Catagóir:Galair
Catagóir:Airtríteas
Vi Hart

Is “recreational mathemusician” (matamaiticeoltóir fóillíochta) í **Victoria Hart**, nó **Vi Hart**. Tá cáil ar a cuid físeán matamaitice ar YouTube agus tá níos mó ná 1,200,000 síntiúsóir aici. 

Is iníon le George W. Hart í, "dealbhóir matamaiticiúil". Rinne sí céim sa cheol in Ollscoil Stony Brook, Nua-Eabhrac. Fad is í ag cruthú físeáin matamaitice, rinne sí comhscríobh ar roinnt páipéar matamaitice ar an ngeoiméadracht ríomhaireachtúil agus ar an matamaitic a bhaineann le filleadh páipéir.

Fuair Vi Hart tacaíocht ó Khan Academy agus rinne sí físeáin oideachasúla ar an suíomh mar “resident mathemusician” (matamaiticeoltóir cónaitheach). Faoi láthair, oibríonn sí don grúpa taighde eleVR ag cruthú físeáin réaltachta fíorúla in éineacht le Andrea Hawksley agus Emily Eifler. D’oibrigh sí ar chluichí ríomhaire oideachasúla, mar shampla *The Parable of the Polygons* le Nicky Case.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh gréasáin 
* Cainéal YouTube
* Leathanach Khan Academy

Catagóir:Matamaiticeoirí
Catagóir:Ceoltóirí
Eimear McBride

Scríbhneoir Éireannach is ea **Eimear McBride**, a rugadh sa bhliain 1976 i Learpholl Shasana. Fuair a húrscéal, *A Girl Is a Half-formed Thing* roinnt duaiseanna liteartha. Orthu sin bhí an Duais Goldsmiths sa bhliain 2013 (an chéad bhliain ab ann don Duais Goldsmiths) agus an Baileys Women's Prize for Fiction don bhliain 2014. 

Ba as Tuaisceart Éireann tuismitheoirí Eimear. Rugadh i Learpholl, Sasana, í, agus d'fhill an teaghlach go hÉirinn nuair a bhí sí 3 bliana d'aois. D'fhás sí aníos i dTobar an Choire, i gContae Shligigh, sa chuid ba mhó chomh maith le tréimhse i gContae Mhaigh Eo. Thug sí a haghaidh ar Londain agus í 17 bliana d'aois le staidéar a dhéanamh ag an Drama Centre.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*A suíomh féin. Dáta rochtana: 26 Aibreán 2016

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Cítichreatlach

[thumb|300px|Scéimléaráid de chill ainmhí  agus a chuid codanna:  1. [Núicleólas|Núiclín 2. Núicléas 3. Ribeasóm 4. Saicín 5.Líontán ionphlasmach garbh 6. Coirpín Golgi (nó Coimpléasc Golgi) 7. Cítichreatlach 8.  Líontán ionphlasmach mín 9. Miteacoindre 10. Folúisín 11. Cíteasol 12. Líseasóm 13. Ceintreasóm]]

Bíonn **cítichreatlach** ar fáil i ngach cill agus i ngach réimse den saol (archaea ,Bacteria, Eukaryota) (go háirithe in achan cill eocarótach, lena n-áirítear  daoine, ainmhithe, fungais agus cealla plandaí). Is féidir tagairt don chíticreatlach mar líonra casta de filiméid agus  fidíní a leathnaíonn amach ar fud an chíteaplasma, ón núicléas go dtí an scannán plasmach. Bíonn córais chítacnámharlaigh na n-orgánach éagsúil comhdhéanta de phróitéiní den chineál céanna. Sna eocaróit, is struchtúr dinimiciúil é an mhaitrís chítacnámharlach,  comhdhéanta de thrí phríomhphróitéin, a bhíonn in ann fás nó díchóimeáil go tapa, ag brath ar riachtanais na cille ag tréimhse áirithe ama.
Lemonade (albam Beyoncé)

Is é ***Lemonade*** an séú halbam ó Beyoncé. Scaoileadh é ar an 23 Aibreán, 2016.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
#"Pray You Catch Me" – 3:16
#"Hold Up" – 3:41
#"Don't Hurt Yourself" (le Jack White) – 3:54
#"Sorry" – 3:53
#"6 Inch" (le The Weeknd) – 4:20
#"Daddy Lessons" – 4:48
#"Love Drought" – 3:57
#"Sandcastles" – 3:03
#"Forward" (le James Blake) – 1:19
#"Freedom" (le Kendrick Lamar) – 4:50
#"All Night" – 5:22
#"Formation" – 3:26

## Singlí
# "Formation" - 6 Feabhra 2016
# "Sorry" - 3 Bealtaine 2016
# "Hold Up" - 16 Lúnasa 2016
# "Freedom" - 9 Meán Fómhair 2016
# "Daddy Lessons" - 18 Samhain 2016
# "All Night" - 6 Nollaig 2016

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2016
Catagóir:Beyoncé Knowles
Líontán ionphlasmach

[thumb|300px|Scéimléaráid de chill ainmhí agus a chuid codanna:  1. [Núicleólas|Núiclín 2. Núicléas 3. Ribeasóm 4. Saicín 5. Líontán ionphlasmach garbh 6. Coirpín Golgi (nó Coimpléasc Golgi) 7. Cítichreatlach 8. Líontán ionphlasmach mín 9. Miteacoindre 10. Folúisín 11. Cíteasol 12. Líseasóm 13. Ceintreasóm]]
Is éard is **líontán ionphlasmach** (**LI**) ann ná cineál orgánaide i gcealla na n-orgánach eocarótach, a chruthaíonn gréasán idirnasctha de saic scannánfholaithe nó struchtúir feadánchineálach leacaithe, ar a dtugtar cisteirní.

## Struchtúr
### Líontán ionphlasmach garbh
### Líontán ionphlasmach mín
#### líontán sarcaphlasmach
## Feidhmeanna
### Iompar próitéine

Catagóir:Orgánaid
Folúisín

[mion|clé|300px|Scéimléaráid de chill ainmhí  agus a chuid codanna:  1. [Núicleólas|Núiclín 2. Núicléas 3. Ribeasóm 4. Saicín 5.Líontán ionphlasmach garbh 6. Coirpín Golgi (nó Coimpléasc Golgi) 7. Cítichreatlach 8.  Líontán ionphlasmach mín 9. Miteacoindre 10. Folúisín 11. Cíteasol 12. Líseasóm 13. Ceintreasóm]]Is éard is **folúisín** ann ná orgánaid scannán-cheangailte atá i láthair i ngach cill ghléasra agus fhungasach agus i roinnt prótaisteach, ainmhithe agus ceall baictéarach. Go bunúsach, is urranna iniata iad folúisíní, líonta le huisce ina mbíonn móilíní neamhorgánacha agus orgánacha ann maille le heinsímí i dtuaslagán, ach i gcásanna áirithe  d'fhéadfadh solaid slogtha a bheith ann. Déantar folúisíní trí  chomhleá saicíní scannánach iomadúil agus go héifeachtach níl iontu ach cineálacha níos mó dóibh. Níl cruth nó méid bunúsach ag an orgánaid; athraíonn a struchtúr de réir riachtanais na cille.

Catagóir:Saicíní
Catagóir:Anatamaíocht phlandaí
Catagóir:Anatamaíocht chille
David Eastwood

Oifigeach MI5  i dTuaisceart Éireann ba ea **David Eastwood** sna 1970idí.

## Tagairtí

Eastwood, David

Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Maratón Chathair Nua-Eabhrac

Rás reathaíochta fad-achair bliantúil a thionóltar i gCathair Nua-Eabhrac is ea **Maratón Chathair Nua-Eabhrac** (scríofa go minic mar **TCS New York City Marathon** agus roimhe sin **ING New York City Marathon** mar aitheantas do chomhlachtaí urraithe, mar atá, Tata Consulting Services agus ING Bank). 
Is é an maratón is mó ar domhan é, agus 50,304 duine páirteach ann sa bhliain 2013. 

mion|clé|Cúrsa an mharatóin trí chúig bhuirg na cathrach|394x394px
### Eagraíocht
mion
[mion|Fourth Avenue, [Brooklyn]]
An New York Road Runners Club a eagraíonn Maratón Chathair Nua-Eabhrac. 

Tosnaíonn an maratón ar thaobh Oileán Staten den Droichead Verazzano-Narrows. Leanann an cúrsa trí achan cheann de chúig bhuirg na cathrach go dtí an ceann scríbe sa Pháirc Lárnach i Manhattan. 

### Stair
mion|2014
Tionóladh gach bliain é ó 1970 anuas, seachas sa bhliain 2012 nuair a cuireadh ar ceal é de bharr Hairicín Sandy, agus 2020 de bhar COVID.

Reáchtáladh an rás den chéad uair ar 12 Meán Fómhair 1970.  Ghlac 126 lúthchleasaí páirt sa rás, ..agus bean amháin (ní raibh cead ag na mná páirt a ghlacadh sna maratóin timpeall an ama seo... féach mar shampla ar Maratón Bhostúin). Níor chríochnaigh ach 55 as 127 sa rás sa bhliain 1970  Ní raibh siad sách ullamh is cosúil.

Sa bhliain 1984, cuireadh comhionannas inscne i bhfeidhm ː Bhí na duaiseanna airgid  $800,000 san iomlán agus ionannas airgid le fáil ag na mná.

### Éire
Chríochnaigh Sinéad Diver, bean Ghaeltachta as Maigh Eo  (as Béal an Mhuirthead ó dhúchas di (ach ina cónaí san Astráil), in am 2:26:23.  Bhí áit bainte amach aici ag na Cluichí Oilimpeacha i dTóiceo de bharr an ghaisce sin.mion

## Féach freisin

* Maratón Bhostúin
* Maratón Átha Cliath

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil TCSNYM.

## Tagairtí

Catagóir:Maratóin
Catagóir:Nua-Eabhrac (cathair)
Catagóir:Spórt na Stát Aontaithe
Camóg

Is comhartha poncaíochta (,) ag cur in iúl sos idir codanna abairte nó ag scaradh míreanna ina liosta í **camóg.**

Catagóir:Poncaíocht
San Salvador

Is é **San Salvador** príomhchathair Phoblacht na Salvadóra agus an chathair is mó sa tír úd. Príomhchathair roinn San Salvador atá ann freisin. Téann stair na cathrach siar go dtí na 1520idí. Bhí 316,090 duine ina chónaí sa chathair féin agus 1,862,000 i mórcheantar na cathrach de réir meastúchán sa bhliain 2015. 

Catagóir:An tSalvadóir
Maratón Dhaingean Uí Chúis

mion
Rás reathaíochta is ea **Maratón Dhaingean Uí Chúis** a reáchtáiltear gach bliain i mí Dheireadh Fómhair in iarthar Leithinis Chorca Dhuibhne. 

Ritear leathmharatón, maratón, agus rímharatón. Tosaíonn agus críochnaíonn an maratón ag an Muiríne i nDaingean Uí Chúis. Leantar cúrsa siar go Ceann Sléibhe agus ar ais trí Bhaile an Fheirtéaraigh, suas an cnoc ag míle 22, agus ansin ó dheas i líne dhíreach go dtí an Daingean. Sa leathmharatón ritear an cúrsa céanna go Dún Chaoin agus stadtar ansin. Ní ligtear do shruthán an Fhána rith trasna an bhóthair ar lá maratóin.

### Stair
mion
Tionóladh an rás den chéad uair sa bhliain 2009. 

## Naisc sheachtracha
*Suíomh an mharatóin

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Maratóin
Maratón Átha Cliath

Maratón bliantúil a ritear i mBaile Átha Cliath is ea **Maratón Átha Cliath**. De ghnáth, tionóltar é ar an Luan deireanach de mhí Dheireadh Fómhair (is lá saoire é in Éirinn) cé gur tionóladh an maratón an lá roimhe sin sa bhliain 2015. 
mion|clé|John Bolger, 1990
clé|mion|177x177px|2006
clé|mion|177x177px
mion|Reathaithe i Maratón Bhaile Átha Cliath sa bhliain 2006clé|mion|236x236px|205Leanann an maratón bealach atá réasúnta mín. Tosnaíonn na reathaithe ag Cearnóg Mhic Liam, i lár na cathrach, agus críochnaíonn siad i gCearnóg Mhuirfean. Ní athraítear cúrsa an mharatóin ach beagáinín ó bhliain go bliain. Le tamall de bhlianta anois, téann an rás i dtreo tuathalach timpeall na cathrach, píosa de trí Pháirc an Fhionnuisce.

## Stair
Noel Carroll, fear gnó, a chuir an chéad mharatón ar bun sa bhliain 1980. 

Sa bhliain 2007 ghlac timpeall is 11,000 duine páirt ann, a leath díobh ó thíortha eile.

Sa bhliain 2015, ba é Alemu Gemuchu, ón Aetóip, a bhuaigh rás na bhfear. 2:14:02 an t-am a bhí aige. Ba í Nataliya Lehonkova, ón Úcráin, a bhuaigh i measc na mban agus 2:31:09 aicise.

Cuireadh maratón na bliana 2020 ar cheal de bharr na ráige COVID-19.

## Féach freisin

* Maratón Bhostúin
* Maratón Chathair Nua-Eabhrac

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil Mharatón Bhaile Átha Cliath. 

## Tagairtí

Catagóir:Lúthchleasaíocht i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Maratóin
Fland Canyon

Craoladh an naoú heipeasóid déag, **Fland Canyon**, den seachtú sraith is fiche *[[The Simpsons]]* ar an 24 Aibreán 2016. Scríobh J. Stewart Burns an eipeasóid seo. D'fhéach 2.77 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 27)
FC Dynamo Kyiv

Is club peile é **Futbol'nyj Klub Dynamo Kyïv**. Bunaíodh an club sa bhliain 1927, agus imríonn sé sa Premjer-Liga. Is é aon de na cumainn is rathúla agus cáiliúla na hÚcráine.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub

Catagóir:Clubanna sacair
Carles Puigdemont

Is polaiteoir agus iaririseoir ón gCatalóin é **Carles Puigdemont i Casamajó** (fuaimniú Catalóinise:&#x20;[ˈkarɫəs pudʒðəˈmon me kəzəməˈʒo]) a rugadh ar an 29 Nollaig 1962. Is iar-Uachtarán ar Generalitat na Catalóine é. 
[clé|mion|[Carles Puigdemont ar an 7 Lúnasa 2024]]

## Gairm
Bhí Puigdemont ina bhall de Pharlaimint na Catalóine idir 2010-202.  Is iar-mhéara ar chathair Girona é (2011-2016).

Bhí Puigdemont ar an 130ú Uachtarán ar Generalitat na Catalóine idir 2016-2017, a bhuíochas do chomhaontú idir Junts pel Sí agus an CUP. 

Bhí Puigdemont i mbun nuair a reáchtáladh  Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine ar an 1ú lá Deireadh Fómhair 2017, vóta a tharraing conspóid an-mhór.  Rinne rialtas na Spáinne iarracht é a chur faoi chois.

Ansin theith Puigdemont ón gCatalóin in 2017 nuair a chúisigh na húdaráis é in airgead poiblí a chaitheamh go mídhleathach ar an reifreann.

Sa bhliain 2019, toghadh Puigdemont mar fheisire chuig Parlaimint na hEorpa.

I mí na Bealtaine 2024, ritheadh dlí i bParlaimint na Spáinne ag tabhairt pardún ginearálta do na daoine ar nós Puigdemont  a bhí freagrach as an reifreann a reáchtáil. Rialaigh Cúirt Uachtarach na Spáinnne, áfach, nach bhféadfaí aon phardún a thabhairt do Puigdemont ná do bheirt eile atá cúisithe i gcúbláil airgid in éineacht leis.

## Féach freisin

* Reifreann Neamhspleáchais na Catalóine, 2017

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Catagóir:Polaiteoirí na Spáinne
Catagóir:An Chatalóin
D

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **D**]]
Is é **D, d** an cheathrú litir den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **D** ná: −··

Catagóir:Litreacha
F

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **F**]]
Is é **F, f** an séú litir den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **F** ná: · · − · 

Catagóir:Litreacha
N66

Bóthar Náisiúnta den Dara Grád in Éirinn is ea an bóthar **N66**, idir Gort Inse Guaire agus Baile Locha Riach.

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Z

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **Z**]]
Is é **Z, z** an séú litir is fiche den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **Z** ná: − − · · 

Catagóir:Litreacha
R

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **R**]]
Is é **R, r** an ochtú litir déag den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **R** ná: · − · 

Catagóir:Litreacha
J

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **J**]]
Is é **J, j** an deichiú litir den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **J** ná: · − − − 

Catagóir:Litreacha
G

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **G**]]
Is é **G, g** an deichiú litir den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **G** ná: − − · 

Catagóir:Litreacha
Y

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **Y**]]
Is é **Y, y** an cúigiú litir is fiche den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **Y** ná: − · − − · · · · 

Catagóir:Litreacha
H

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **H**]]
Is é **H, h** an ochtú litir den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **H** ná: · · · · 

Catagóir:Litreacha
S

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **S**]]
Is é **S, s** an naoú litir déag den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **S** ná: · · · 

Catagóir:Litreacha
K

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **K**]]
Is é **K, k** an t-aonú litir déag den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **K** ná: − · − 

Catagóir:Litreacha
P

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **P**]]
Is é **P, p** an séú litir déag den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **P** ná: · − − · 

Catagóir:Litreacha
V

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **V**]]
Is é **V, v** an dara litir is fiche den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **V** ná: · · · − 

Catagóir:Litreacha
X (litir den aibítir)

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **X**]]
Is é **X, x** an cheathrú litir is fiche den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **X** ná: − · · − 

Catagóir:Litreacha
L

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **L**]]
Is é **L, l** an dara litir déag den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **L** ná: · − · · 

Catagóir:Litreacha
M

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **M**]]
Is é **M, m** an tríú litir déag den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **M** ná: − − 

Catagóir:Litreacha
N

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **N**]]
Is é **N, n** an cheathrú litir déag den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **N** ná: − · 

Catagóir:Litreacha
O

[mion|Sin é an litir [Braille ar **O**]]
Is é **O, o** an cúigiú litir déag den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **O** ná: − − − 

Catagóir:Litreacha
Q

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **Q**]]
Is é **Q, q** an seachtú litir déag den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **Q** ná: − − · − 

Catagóir:Litreacha
U

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **U**]]
Is é **U, u** an t-aonú litir is fiche den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **U** ná: · · − 

Catagóir:Litreacha
I

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **I**]]
Is é **I, i** an naoú litir den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **I** ná: · ·

Catagóir:Litreacha
E

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **E**]]
Is é **E, e** an cúigiú litir den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **E** ná: · 

Catagóir:Litreacha
T

[mion|clé|Sin é an litir [Braille ar **T**]]
Is é **T, t** an fichiú litir den aibítir Rómhánach.

* An cód Morsach atá ar **T** ná: − 

Catagóir:Litreacha
Litir (aibítir)

mion|Litreacha ar chártaí
Carachtar scríofa, nó graiféim, is ea **litir** a úsáidtear i gcóras aibítre cosúil leis an leagan den aibítir Rómhánach a úsáidtear sa Ghaeilge. Úsáidtear litreacha leis an iliomad teangacha a scríobh, agus is féidir aibítir a chur in oiriúint do theanga ar bith, rud a dhéantar mar áis foghlamtha nó foghraíochta i gcomhair theangacha nach scríobhtar le aibítir sa ghnáthshaol cosúil leis an tSeapáinis. Go ginearálta, cuireann litreacha fóinéimí (aonaid fhoghraíochta) de chuid teanga labhartha in iúl, cé gur annamh a bhíonn comhfhreagairt lánbheacht idir litreacha agus fónéimí i dteanga.

Tá aibítreacha ann nach aibítreacha Rómhánach iad. Dhá cheann ar fiú a lua ná córais na hAraibise agus na hEabhraise. *Abjad* a thugtar ar an gcineál aibítre sa dá theanga. In *abjad* ní scríobhtar ach consain na teangan agus fágtar na gutaí ar lár de ghnáth. Tá córais eile ann ina gcuireann na comharthaí scríofa siollaí in iúl mar Hiragana agus Katakana na Seapáinise. "Siollagraim" a thugtar uaireanta ar na comharthaí seo. I dteangacha dála na Sínise úsáidtear comharthaí a chuireann focail i gcéill; "logagraim" a thugtar orthu seo go minic.  

Catagóir:Aibítreacha
Uaschamóg

Is comhartha poncaíochta (’) úsáidte le haghaidh easnamh na litreacha nó uimhreacha í **uaschamóg.**

Is mar seo a rinne an Pluincéadach cur síos ar fheidhm an uaschamóga in athfhriotail: "fíor le na thiontóthar an chaint ón té atá i láthair dhon té nach bhfuil i láthair, nó ón dara dhon treas pearsan".

## Tagairtí

Catagóir:Poncaíocht
The Formation World Tour

Is é **The Formation World Tour** an seachtú camchuairt ag amhránaí Meiriceánach Beyoncé i dtacaíocht a cuid séú albam, *[[Lemonade (albam Beyoncé)|Líomanáid]]*. Fógra*odh a*n uile-staidiam turas tar éis a léiriú sa seó leath ama in "Super Bowl 50". Thosaigh an turas ar an 27ú d'aibreán i Miami, Florida agus críochnóidh sé i Barcelona, sa Spáinn.

## Cúlra

Ar an 6 Feabhra, 2016, chuir Beyoncé "Formation" amach saor in aisce ar an serirbhís ceolshruthú TIDAL agus an físeán ceoil atá in éindí leis ar a Youtube oifigiúil. An lá ina dhiaidh sin ar an 7 Feabhra, 2016, sheinn Beyoncé "Formation" i rith a léiriú sa seó leath ama i Super Bowl 50. Díreach tar éis an léiriú, craoladh fógra ag fógairt "The Formation World Tour". Bhéadh na ticéidí réamh-dhíol ar fáil dhá lá ina dhiaidh sin ar an 9 Feabhra, 2016.

## Nótaí



## Tagairtí

Catagóir:Camchuairteanna 2016
Adolf W. Edelsvärd

Ba ailtire Sualannach é **Adolf Wilhelm Edelsvärd** (28 Meitheamh, 1824 &#x2013; 15 Deireadh Fómhair, 1919). Thug sé seirbhís do Statens Järnvägar agus an iarnróid náisiúnta sa tSualainn mar cheann ailtire, i rith na mblianta 1855-1895.
File:Stockholm Central Station September 2013.jpg|Stáisiún Lárnach Stockholm
File:Centralstationen goteborg.jpg|Gothenburg Lárnach Stáisiún
File:Malmö C, centralplan.jpg|Malmö Stáisiún Lárnach


## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine Sualannacha
Catagóir:Ailtirí na Sualainne