open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cromghlinn (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Cromghlinn** air:
* Cromghlinn, Contae an Dúin: baile fearainn, baile, agus paróiste dlí i gContae an Dúin
* Cromghlinn, Contae Aontroma: baile i gContae Aontroma
* Cromghlinn, BÁC: baile fearainn, ionad daonra, agus paróiste dlí i gContae Bhaile Átha Cliath
* Cromghlinn, Contae Dhún na nGall (Inbhear): baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* Cromghlinn, Contae Dhún na nGall (Inis Caoil): baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* Cromghlinn, Contae Fhear Manach: baile fearainn i gContae Fhear Manach
* Cromghlinn, Contae Liatroma: baile fearainn i gContae Liatroma
* Cromghlinn, Contae Lú: baile fearainn i gContae Lú
* Cromghlinn, Contae Mhaigh Eo (Clann Mhuiris): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Cromghlinn, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Cromghlinn, Contae Mhuineacháin (An Chill Mhór): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Cromghlinn, Contae Mhuineacháin (Fearnaigh): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Cromghlinn, Contae Mhuineacháin (Tigh Thaláin): baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Cromghlinn, Contae na Gaillimhe: baile fearainn i gContae na Gaillimhe
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Vallonia (miotaseolaíocht)

Is í **Vallonia** dia an ghleanna i miotaseolaíocht Rómhánach.

## Tagairtí

Catagóir:Déithe Rómhánacha
Paula Bradshaw

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í **Paula Jane Bradshaw**, a rugadh ar an 1 Samhain 1972 . Is ball í de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann, ó 2010. Is iarbhall í de Pháirtí Aontachtach Uladh.  Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Theas, ó 2016 ar aghaidh .

## Saol pearsanta
Tá sí pósta le Ian Parsley. Tá siad ina gcónaí i mBaile Mhic Shiúrtáin. Tá beirt pháistí aici. 

## Tagairtí

 
Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Mná Éireannacha
Securitas

mion|Bonn a thaispeánann an t-impire Hostilianus ar chlé agus Securitas ar dheis.

Is í **Securitas** (Laidin ar sábháilteacht) dia na sábháilteachta i miotaseolaíocht Rómhánach. 

## Tagairtí

Catagóir:Déithe Rómhánacha
Roma (miotaseolaíocht)

mion|Bonn a thaispeánann Roma
Is í **Roma** (Laidin ar an Róimh) dia na Róimhe i miotaseolaíocht Rómhánach.

## Tagairtí

Catagóir:Déithe Rómhánacha
Nerio

Is í **Nerio** dia na calmachta agus an chogaidh i miotaseolaíocht Rómhánach.

## Tagairtí

Catagóir:Déithe Rómhánacha
Virtus

deas|mion|164x164px|Bonn Gallach a thaispeánann Virtus
Is é **Virtus** dia na crógachta i miotaseolaíocht Rómhánach.
Catagóir:Déithe Rómhánacha
An Droim Riabhach

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Droim Riabhach** air:
* An Droim Riabhach, Contae Chill Mhantáin (Baile an Talbóidigh Íochtarach): baile fearainn i gContae Chill Mhantáin
* An Droim Riabhach, Contae Chill Mhantáin (Baile an Talbóidigh Uachtarach): baile fearainn i gContae Chill Mhantáin
* An Droim Riabhach, Contae Mhaigh Eo (Iorras): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Droim Riabhach, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Droim Riabhach, Contae Mhaigh Eo (toghroinn): toghroinn i gContae Mhaigh Eo

## Féach Freisin
* An Drom Riabhach: baile fearainn i gContae Chorcaí

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Greamú stáit

Is cineál éillithe shistéamach pholaitiúil é **greamú stáit** ina mbíonn tionchar suntasach ag páirtithe príobháideacha ar phróisis chinnteoireachta stáit ar mhaithe leo féin.

Bhain an Banc Domhanda úsáid as an téarma den chéad uair, timpeall na bliana 2000, chun cur síos a dhéanamh ar chúrsaí i dtíortha áirithe san Áise Láir a bhí ag iarraidh a ngeilleagar a athrú ó Chumannachas Sóivéadach go geilleagar margaidh. Go sonrach, cuireadh an téarma i bhfeidhm ar chásanna inar bhain grúpaí beaga éillitheacha úsáid as a dtionchar ar oifigigh rialtais chun seilbh a ghlacadh ar chinnteoireacht an rialtais agus, sa chaoi sin, a stádas eacnamaíoch féin a neartú; thabharfaí “olagarcaí” ar bhaill na ngrúpaí seo níos déanaí. 

Líomhaintí faoi ghreamú stáit ba chúis le hagóidí i gcoinne an rialtais sa Bhulgáir in 2013-2014 agus in 2020–2021, agus sa Rómáin in 2017, agus líomhaintí dá leithéid ba chúis leis na conspóidí leanúnacha san Afraic Theas a thosaigh sa bhliain 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht
Ryūichi Sakamoto

Ba chumadóir é **Ryūichi Sakamoto** ( *Sakamoto Ryūichi*, a rugadh ar 17 Eanáir 1952 i Tóiceo). Bhí sé ar dhuine de na daoine a bhunaigh an ghrúpa, Yellow Magic Orchestra.

Cailleadh é ar 28 Márta 2023 tar éis cath fada le hailse reicteach.

## Dioscliosta
**Aonair**

* *[[Thousand Knives]]* (1978)
* *B-2 Unit* (1980)
* *Left-Handed Dream* (1981)
* *Ongaku Zukan* (1984)
* *Esperanto* (1985)
* *[[Futurista (Ryuichi Sakamoto album)|Futurista]]* (1986)
* *Illustrated Musical Encyclopedia* (1986)
* *[[Neo Geo (album)|Neo Geo]]* (1987)
* *[[Beauty (Ryuichi Sakamoto album)|Beauty]]* (1989)
* *[[Heartbeat (Sakamoto album)|Heartbeat]]* (1991)
* *[[Sweet Revenge (Ryuichi Sakamoto album)|Sweet Revenge]]* (1994)
* *Smoochy* (1995)
* *[[1996 (Ryuichi Sakamoto album)|1996]]* (1996)
* *Discord* (1997)
* *[[BTTB (album)|BTTB]]* (1999)
* *Comica* (2002)
* *Elephantism* (2002)
* *[[Chasm (Ryuichi Sakamoto album)|Chasm]]* (2004)
* *Out of Noise* (2009)
* *[[Playing the Piano]]* (2009)
* *Three* (2013)
* *[[async (album)|async]]* (2017)

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Cumadóirí Seapánacha
An Cnoc Buí (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Cnoc Buí** air:
* An Cnoc Buí, Contae Cheatharlach: baile fearainn i gContae Cheatharlach
* An Cnoc Buí, Contae Chiarraí (sliabh): sliabh i gContae Chiarraí
* An Cnoc Buí, Contae Chiarraí (Maigh gCoinchinn): cnoc i gContae Chiarraí
* An Cnoc Buí, Contae Chiarraí (Uíbh Ráthach): cnoc i gContae Chiarraí
* An Cnoc Buí, Contae Chorcaí (Baile Bhuirne): cnoc i gContae Chorcaí
* An Cnoc Buí, Contae Chorcaí (Barraigh Mhóra): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Cnoc Buí, Contae Chorcaí (Cill Muire): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Cnoc Buí, Contae Lú: baile fearainn i gContae Lú
* An Cnoc Buí, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cnoc Buí, Contae Mhaigh Eo (Ceara): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cnoc Buí, Contae Mhaigh Eo (Cill Mhíona): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Cnoc Buí, Contae Mhuineacháin: baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* An Cnoc Buí, Contae na Gaillimhe (Iorras Aithneach): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Cnoc Buí, Contae na Gaillimhe (Tigh Dachoinne): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Cnoc Buí, Contae na Gaillimhe (toghroinn): toghroinn i gContae na Gaillimhe
* An Cnoc Buí, Contae Phort Láirge (An Ghailltír): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Cnoc Buí, Contae Phort Láirge (Cois Abha Móire agus Cois Bhríde): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Cnoc Buí, Contae Phort Láirge (Dún Garbhán): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Cnoc Buí, Contae Phort Láirge (Seisceannán): baile fearainn i gContae Phort Láirge
* An Cnoc Buí, Contae Thiobraid Árann: baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Kate Nicholl

clé|mion
Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann í **Kate Siobhan Nicholl** (), a rugadh ar an 4 Bealtaine 1988 i Marondera, An tSiombáib. Is ball í de Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Theas, ó 2022 ar aghaidh .

## Saol pearsanta
Tá sí pósta le Fergal Sherry. Tá beirt pháistí acu. 

## Tagairtí

 
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh
Catagóir:An tSiombáib
Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Yōko Kanno

Is cumadóir Seapánach í **Yōko Kanno** (Seapáinis:菅野 よう子, *Kanno Yōko*). Is le Meow on the Bridge (oifig cheoil) agus le Captain Duckling Records (lipéad ceoil).

## Nasc seachtrach

* YOKO KANNO OIFIGIÚIL (suíomh oifigiúil) 

* Meow on the Bridge: siopa YOKO Oifigeach 

* Yoko Kanno (@YokoKannoCH) - Twitter

## Tagairtí

Catagóir:Cumadóirí Seapánacha
Catagóir:Daoine beo
Nobuo Uematsu

Is cumadóir Seapánach é **Nobuo Uematsu** (Seapáinis: 植松 伸夫, *Uematsu Nobuo*).

## Tagairtí

Catagóir:Cumadóirí Seapánacha
Catagóir:Daoine beo
Akira Yamaoka

Is cumadóir Seapánach é **Akira Yamaoka** (Seapáinis: 山岡 晃, *Yamaoka Akira*).

## Tagairtí

Catagóir:Cumadóirí Seapánacha
Catagóir:Daoine beo
Muireitleán Curtiss NC-4

Muireitleán ab ea an **Curtiss NC-4**, agus an chéad eitleán a d'eitil trasna an Atlantaigh, agus Albert Cushing Read an píolóta a bhí i mbun.
mion|clé|Físeán
mion|clé|An criúː Albert Cushing Read ar chlé
Rinne rialtas na Stát Aontaithe staidéir sna blianta 1913-1919 féachaint conas an n-eitleoidís trasna an Atlantaigh. Ceithre cinn de bháid aeir, na NC, a raibh na 'Nancies' de leasainm orthu, a bheadh in úsáid acusan. Ní fhéadfaí na heitleáin sin a eitilt an bealach ar fad agus bheadh orthu a theacht anuas ar na hAsóir. 

Ar 27 Bealtaine 1919, tar éis 11 lá a chaitheamh ar an turas, thuirling ceann d'eitleáin, an NC-4, i Liospóin na Portaingéile, an chéad eitleán riamh, agus an chéad chriú, a d'eitil trasna aigéan an Atlantaigh.

## Féach freisin

* Eitilt thrasatlantach Alcock agus Brown

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Eitleoireacht
Catagóir:1919
Catagóir:Curiarrachtaí domhanda
Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Catagóir:Stair na Portaingéile
Catagóir:Muireitleáin
Baile Shiúrdáin

Is baile fearainn i gContae Aontroma é **Baile Shiúrdáin** (Béarla: *Jordanstown*).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
Joe Hisaishi

Is cumadóir Seapánach é **Mamoru Fujisawa** (Seapáinis: 藤澤 守, *Fujisawa Mamoru*), **Joe Hisaishi** (Seapáinis: 久石 譲, *Hisaishi Jō*) an t-ainm gairme atá aige.

## Tagairtí

Catagóir:Cumadóirí Seapánacha
Catagóir:Daoine beo
Škoda Auto

**Škoda Auto,** giorraithe go **Škoda**, is monaróir carranna Seiceach é a bhunaigh mar chomharba ar Laurin & Klement i bPoblacht na Seice in 1925. Is i Mladá Boleslav, Poblacht na Seice atá ceanncheathrú an chomhlachta.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh Oifigiúil
* [Cainéal Škoda Auto ar [YouTube|Youtube]]
* Škoda Storyboard - Nuacht oifigiúil Škoda Auto

Catagóir:Grúpa Volkswagen
Catagóir:Brandaí Carranna
Catagóir:Brandaí Seiceacha
Clann Somhairle

Muintir idir Éireannach agus Albanach de shliocht rí na nGall-Ghael, Somerled mac Giolla Bhríde, is ea **Clann Somhairle**.  Is í Clann Dhomhnaill, aitheanta tráth mar , an príomhchlann.

## Tagairtí
Orla Guerin

Iriseoir Éireannach, agus comhfhreagraí cogaidh leis an BBC, is ea **Orla Guerin**, MBE (a rugadh ar 15 Bealtaine 1966).

## Gairm
Rugadh Orla Guerin i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1966. D’oibrigh sí leis an *[[Sunday Tribune]]* sular oibrigh sí mar iriseoir le RTÉ agus í ag tuairisciú ó oirthear na hEorpa.

Sheas sí mar iarrthóir ag Páirtí an Lucht Oibre i dtoghchán na hEorpa i 1994. Ach níor éirigh léi suíochán a fháil.

### BBC
Tá Orla Guerin leis an BBC ó 1995.  Is iomaí láthair chogaidh is achrainn a ndearna sí tuairisceoireacht as ó shin.

Bhí Guerin lonnaithe i gCív ó Feabhra 2022 ar aghaidh. Bhí sí ar dhuine de na hiriseoirí a bhí curtha faoi chosc ag an Rúis  i mí Meithimh 2022  Dúradh go raibh a cuid tuairisceoireachta “claonta” ag cothú “fuath ar an Rúis”.

## Onóracha
Tá gradaim iriseoireachta go leor saothraithe aici, céim oinigh ó Ollscoil na hÉireann Gaillimh in 2019 ina measc.

Bhronn Banríon Shasana MBE uirthi in 2004.

## Pearsanta
Phós Guerin Michael Georgy sa bhliain 2002.

## Féach freisin

* Iriseoirí Éireannacha

## Tagairtí

Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:BBC
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Glinsce

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Glinsce** air:
* Glinsce, Contae Dhún na nGall: baile fearainn i gContae Dhún na nGall
* Glinsce, Contae Mhaigh Eo (Iorras): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Glinsce, Contae Mhaigh Eo (Muraisc): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Glinsce, Contae Mhuineacháin: baile fearainn i gContae Mhuineacháin
* Glinsce, Contae na Gaillimhe (Iorras Aithneach): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Glinsce, Contae na Gaillimhe (Béal Átha Mó): baile fearainn agus ionad daonra i gContae na Gaillimhe
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Glinsce, Contae na Gaillimhe

Is baile fearainn suite i gContae na Gaillimhe é **Glinsce**, go díreach ó thuaidh de .

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Mac Giolla Chuda na gCruach

Is Ceann oidhre na Fine é ** Mac Giolla Chuda na gCruach ** de chlann Mhic Giolla Chuda, lonnaithe ó dhúchas sna na Cruacha Dubha i gContae Chiarraí.

## Stair
Insíonn Annála na gCeithre Máistrí don bhliain AD 234 gur éag Ailill Aulom, ríthe na Mumhan, sliochtach den 43ú glúin de Mhíl Easpáine, a fuair bás a deirtear sa bhliain 1284 BC.

Fo-chlann Uí Shúilleabháin ba ea Mhic Giolla Chuda, a fhásann an sloinne úd timpeall na bliana 1600 in ómós Naomh Mochuda.

## Cinn na Fine
* Ross McGillycuddy (1882–1950), Cuireadh oideachas air ag Coláiste educated Fettes agus RMA Woolwich. joined Royal Field Artillery, posted to India.  Imreoir rugbaí ba ea é.  Phós sé Helen Grace Courage as Essex sa bhliain 1908.  Rinneadh Leifteanantchoirnéal de sa Royal Dragoon Guards.  Chonaic sé an chéad chomhrac den chéad Chogadh Domhanda ar an 23u Lúnasa 1914 ag Casteau.  Bronnadh DSO agus Legion d'Honneur air as ucht an fheabhsaithe a rinne sé ar lúth an mheaisínghunna Vicker's.  Chuaigh sé ar scor go hÉirinn tar éis bhás a athar sa bhliain 1921 agus d'éirigh sé ina chomhairleoir contae Chiarraí.  Bhí sé ina bhall de Sheanad Éireann go dtí 1943.  

* John McGillycuddy (1909 - 1959). Cuireadh oideachas air ag Eton.  Rinneadh maor de i n-arm na Breataine. Cuireadh é le linn an Dara Cogadh Domhanda.  Stiúrthóir comhlachta ba ea é.

* Richard Denis Wyer McGillycuddy (1948–2004).  Bhí cuairt air i Londain agus sa Fhrainc.  we e oideachas air ag Eton agus Ollscoil Grenoble.  Phós sé Virginia Astor agus bhí beirt iníonacha acu, ach ní raibh mac oidhre acu.

* Donough McGillycuddy (rugadh 1939) is ea Ceann reatha na Fine agus Tiarna *Doonebo*.  Mac níos óige de Ross McGillycuddy ba ea a athair, Dermot.  Rugadh Donough i gCúirt an Easpaig, agus cuireadh oideachas air ag Eton agus Ollscoil Neuchâtel.  Rinne sé seirbhís san Irish Guards (1958–1962).  Phós sé Wendy O'Connor Spencer as Winwick Manor in Northamptonshire.  Is é Piers Donough Edward George McGillycuddy (rugadh 1965), a mhaireann sa Spáinn, a thánaiste.  Maureen a dara mac, Michael, i Londain, agus a tríú mac, Jocelyn, in Johannesburg.  Maireann a iníon Lavinia i nÉirinn.  Lonnaigh sé san Afraic Theas sa bhliain 2002 chun bheith ina fheirmeoir agus ina ghairneoir.  Fuair a bhean chéile bás sa bhliain 2013 agus d'fhill sé ar Éirinn sa bhliain 2015.  Sheas sé le clann Benton Jones ag Irnham sa bhliain 2017.  Staraí den scoth is ea é, agus dhá leabhar foilsithe aige faoin Afraic Theas, *SA Reflections on a revolution* agus *Mass murder on the Mine*.

## Féach freisin
* Mhic Cárthaigh
* Uí Cheallacháin
* Uí Dhonnabháin
* Uí Dhonnabháin
* Uí Bhriain
* Uí Ghráda

## Foinsí
* Curley, Walter J.P., *Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families*. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* W.M. Brady, D.D. 'The McGillycuddy Papers.

## Tagairtí

Catagóir:Eoghanachta
Mhic Giolla Chuda

Clann Eoghanacht is ea ** Mhic Giolla Chuda ** nó ** Mhic Giolla Mhochuda**, in ómós Naoimh Mhochuda.  

Fo-chlann Uí Shúilleabháin ba ea Mhic Giolla Chuda.  Níor ghlac an chlann an sloinne úd go dtí an séú haois déag.

## Daoine
* Richard Archdekin (1616–1690), *alias* McGillicuddy
* Connie Mack (Cornelius McGillicuddy Mór, 1862–1956), imreoir daorchluiche Meiriceánach
* Connie Mack III (Cornelius Alexander McGillicuddy III, rugadh 1940), polaiteoir Meiriceánach 
* Connie Mack IV (Cornelius Harvey McGillicuddy IV, rugadh 1967), feisire Meiriceánach
* Daniel J. McGillicuddy (1859–1936), polaiteoir Meiriceánach 
* Valentine McGillycuddy (1849–1939), máinlia as Detroit

** Pearsana ficseanúla **
* Dr. Aloysius McGillicuddy, aireagóir, glactar leis, den Fireball Cinnamon Whisky
* Lucy McGillicuddy Ricardo, as an tsraith theilifíse *I Love Lucy*
* Mrs Elspeth McGillicuddy, as an úrscéal le hAgatha Christie *[[4.50 from Paddington]]* 
* Mrs McGillicuddy, as *[[Mike Mulligan and His Steam Shovel]]* le Virginia Lee Burton

## Féach freisin
* Mac Giolla Chuda na gCruach, Ceann na Fine
* McGillicuddy Highland Army, sciathán míleata de Chlann McGillicuddy as an Nua Séalainn
* McGillicuddy Serious Party, páirtí polaitiúil aorach sa Nua Séalainn

## Tagairtí

Catagóir:Eoghanachta
Uí Shéaghdha

Clann as ríocht , Contae Chiarraí, is ea ** Uí Shéaghdha ** nó ** Uí Shé.**

## Daoine
### Ó Séaghdha agus Ní Shéaghdha
* Darach Ó Séaghdha
* Nessa Ní Shéaghdha

### Ó Sé agus Ní Shé
* Aodán Ó Sé
* Dáithí Ó Sé
* Darragh Ó Sé
* Maidhc Dainín Ó Sé
* Marc Ó Sé
* Páidí Ó Sé
* Roibeard Ó Sé
* Seán Ó Sé
* Tomás Ó Sé

### Leagan galldaithe “O'Shea”
* Alicia O'Shea Petersen (1862–1923), sufragóir Astrálach
* Brian O'Shea (dornálaí), dornálaí Meiriceánach
* Brian O'Shea (polaiteoir) (rugadh 1944), polaiteoir Éireannach
* Clarrie O'Shea (1906–1988), rúnaí ceardchumainn Astrálach
* Conor O'Shea (rugadh 1970) imreoir agus bainisteoir rugbaí Éireannach
* Donal O'Shea, matamaiticeoir Ceanadach
* Franc O'Shea, ceoltóir Suasach
* Greg O'Shea, ceoltóir agus innealtóir fuaime Astrálach
* Greg O'Shea (rugbaí), imreoir rugbaí Éireannach
* Iñaki O'Shea, polaiteoir neamhspleách na heite clé Bascach, curtha i ngéibheann go luath sa 21ú haois
* Jack O'Shea (rugadh 1957), peileadóir as Contae Chiarraí
* Jay O'Shea (rugadh 1988), peileadóir Éireannach
* John O'Shea (rugadh 1981), peileadóir idirnáisiúnta Éireannach
* John O'Shea (stiúrthóir) (1920–2001), stiúrthóir scannán Nua Séalainne
* John O'Shea (daonnúlach) (rugadh 1944), bunaitheoir GOAL
* John Augustus O'Shea (1839–1905), saighdiúir agus iriseoir Éireannach
* Katharine O'Shea (1846–1921), bean chéile Charles Stewart Parnell
* Kel O'Shea (rugadh 1933), imreoir rugbaí sraithe Astrálach
* Kevin O'Shea  (1925–2003) imreoir cispheile Meiriceánach
* Lucius Trant O'Shea (1858-1920), ceimiceoir agus innealtóir mianadóireachta Briotanach
* Mark O'Shea (heirpiteolaí) (born 1956), heirpiteolaí Sasanach
* Mark O'Shea (ceoltóir) (rugadh 16 February 1977), amhránaí Astrálach
* Mike O'Shea (peil Cheanadach) (rugadh 1970), imreoir peile Ceanadaí
* Milo O'Shea (1926–2013), aisteoir Éireannach
* Natalia O'Shea (rugadh 1976), ceoltóir agus teangeolaí Rúiseach
* Rick O'Shea (rugadh 1973), DJ Éireannach
* Steve O'Shea, bitheolaí mara agus gníomhaí timpeallachta as an Nua-Shéalainn
* Tessie O'Shea (1913–1995), aisteoir Breatnach
* Timothy O'Shea (rugadh 1949), leas-seansailéir Ollscoil Dhún Éideann
* Tony O'Shea (rugadh 1961), imreoir dairteanna Sasanach
* William O'Shea (1840–1905), saighdiúir agus Teachta Parlaiminte Éireannach

## Féach Freisin
* Rítheaghlaigh Ghaelacha

## Tagairtí

Catagóir:Eoghanachta
Mel Maryns

Ceoltóir agus amhránaí Brasaíleach ina cónaí in Éirinn is ea **Melissa Marins de Queiroz Ferreira** (rugadh 11 Aibreáin 2003). Rugadh Melissa i Rio De Janeiro. Is as an Bhrasaíl a máthair agus as an Phortaingéil a hathair. Téann sí faoin ainm “Mel Maryns”. Thosaigh sí ag canadh agus ag scriobh amhrán sa bhliain 2017 nuair a scaoil sí a céad amhrán “Fala Serio”. I measc a cuid tionchar is mó tá GNR, Skid Row. Tá aithne uirthi as a stíl uathúil atá difriúil le popcheol an lá inniu. Is iad na hamhráin is mó a bhfuil tóir orthu ná “Get Away” agus “Burning Flames” agus tá níos mó ná 25,000 “hits” ar spotify aici. Tá roinnt mhaith amhrán dá cuid féin aici ar Spotify agus YouTube freisin.

## Luathshaol agus Teaghlach

Nuair a bhí Melissa óg, thug daoine an t-ainm “Mel” uirthi agus seo é an t-ainm a úsáideann sí ar an stáitse fós. Ba é a grá don cheol a d’aistrigh í féin agus a clann go hÉirinn sa bhliain 2018. Thosaigh Mel ag canadh lena hathair nuair a bhí sí óg, agus d’fhoghlaim sí an pianó ag baint úsáide as Youtube.

## Éachtaí

Ainmníodh singil Mel “Burning Flames” mar iomaitheoir leathcheannais ar cheann de na comórtais scríbhneoireachta amhráin is mó sna Stáit Aontaithe leis na ceoltóirí Dua Lipa agus Coldplay mar mholtóirí. Is amhránaí fíoraithe í ar YouTube agus tá a ceol le cloisteáil i 26 tír ar fud an domhain.

## Gairm Cheoil

Nuair a bhí sí 13, scríobh sí agus d’eisigh sí a céad amhrán “Fala Serio”.

2018. Buscail, Tar éis bogadh go hÉirinn thosaigh Mel ag seinnt ar shráideanna Corcaí agus ar shráid Ghrafton i mBaile Átha Cliath, an áit ar tugadh cuireadh di canadh ar an gcainéal YouTube “Dublin City today”.

Sa bhliain 2020, scaoil Mel a céad amhrán i mBéarla, “Someone To Hold” agus “Burning Flames”.

Sa bhliain 2021, scaoil Mel amhráin nua “Get Away”, “Ghost Town”, “Butter Wings”, “Julie”, “Bluff” agus “Gravity”. Scaoil Mel an EP “One Upon A Time” sa bhliain seo freisin.

Bhí amhrán nua aici sa bhliain 2022 darb ainm “Countdown”.

## Amhráin

Fala Serio		* Released: 03 September 2017

Someone to Hold	* Released: 14 November 2020

Burning Flames	* Released: 14 December 2020

Get Away		* Released: 14 January 2021

Ghost in Town		* Released: 28 February 2021

Butter Wings		* Released: 09 April 2021

Once Upon a Time	* Released: 29 June 2021

Julie			* Released: 27 August 2021

Bluff			* Released: 11 November 2021

Gravity			* Released: 23 December 2021
Aingeal Ní Chualáin

File agus scríbhneoir Gaeilge, as Carna ó dhúchas, is ea **Aingeal Ní Chualáin**. Chuir sí an leabhar *Tomás Bairéad: Rogha Scéalta* in eagar sa bhliain 2010.

## Naisc sheachtracha
* Cló Iar-Chonnacht 
* Alt i gComhar Taighde
* Tomás Bairéad: Rogha Scéalta

Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iorras Aithneach
Uí Chonaill

Rítheaghlach Gaelach is ea ** Uí Chonaill.**

## Sanas
Meastar go bhfuil an t-ainm Conall fréamhaithe as *cú/con* agus *gal* (.i. laochas).

## Daoine
* Aaron D. O'Connell (rugadh 1981), fisiceoir candam Meiriceánach
* Aaron O'Connell (rugadh 1986), aisteoir Meiriceánach 
* Aidan O'Connell (rugadh 1998), peileadóir Meiriceánach
* Anthony O'Connell (1938–2012), easpag Caitliceach Meiriceánach 
* Arthur O'Connell (1908–1981), aisteoir Meiriceánach
* Bill O'Connell (rugadh 1957), grianghrafadóir Meiriceánach
* Billie Eilish O'Connell, (rugadh 2001), amhránaí Meiriceánach
* Beverly Reid O'Connell (1965–2017), breitheamh Meiriceánach
* Carlos O'Connell (rugadh 1963), lúthchleasaí Éireannach
* Christian O'Connell (rugadh 1973), DJ Sasanach
* Conall O'Connell, fostaí sa tseirbhís phoiblí Astrálach
* Dáithí Ó Conaill (1938–1991), poblachtánach Éireannach
* Daniel O'Connell (1775–1847), polaiteoir Éireannach
* Daniel P. O'Connell (1885–1977), polaiteoir Meiriceánach as Nua-Eabhrac
* Denis J. O'Connell (1849–1927), easpag Caitliceach Meiriceánach
* Eileen O'Connell (Irish writer) (c.1743–c.1800), file Éireannach
* Eileen O'Connell (politician) (1947–2000), polaiteoir Ceanadach
* Finneas O'Connell (rugadh 1997), aisteoir agus ceoltóir Meiriceánach, deartháir le Billie
* Frédérique Émilie Auguste O'Connell (1823–1885), ealaíontóir  German–French
* Helen O'Connell (1920–1993), amhránaí, aistriú agus damhsóir Meiriceánach
* Helen O'Connell (úireolaí) (rugadh 1962), úireolaí Astrálach
* Jerry O'Connell (rugadh 1974), aisteoir Meiriceánach
* Maura O'Connell (rugadh (1958),  amhránaí Éireannach 
* Max O'Connell (rugadh 1936), maor cruicéid Astrálach 
* Mick O'Connell (rugadh 1937), peileadóir Éireannach
* Mike O'Connell (rugadh 1955), imreoir haca oighir Meiriceánach
* Paul O'Connell (rugadh 1979), imreoir rugbaí Éireannach
* Ryan O'Connell (rugadh 1986), scríbhneoir, aistriú agus léiritheoir Meiriceánach
* Stephen C. O'Connell (1916–2001), breitheamh Meiriceánach
* Taaffe O'Connell (rugadh 1951), aisteoir agus foilsitheoir Meiriceánach
* Terri O'Connell (rugadh 1964), tiománaí rásaíocht charranna trasinscneach Meiriceánach
* Thomas J. O'Connell (1882–1969), polaiteoir Éireannach 

** Pearsana ficseanúla **
* Rick O'Connell, príomhphearsa in *The Mummy*
* Maggie O'Connell sa tsraith theilifíse *Northern Exposure*

## Féach freisin
* Uí Chonaill Dhoire Fhíonáin, rítheaghlach Gaelach.

## Tagairtí

Catagóir:Eoghanachta
Uí Ghrádaigh

Rítheaghlach Gaelach is ea ** Uí Ghrádaigh ** nó ** Uí Ghráda ** as Coill Bhaile Eoghain, Tuadhmhumhain. agus an teideal Ceann na Fine ag an taoiseach.

mion|160px|Armas Uí Ghrádaigh: Go cuailleach dearadh agus dubh, trí leon lions passant guardant airgead agus ór

## Stair
Is ball de mhuintir  iad agus gaoil i bhfad amach le clann Uí Bhriain.  Contae an Chláir, ba ea a n-áit dúchais, ach lonnaigh siad níos déanaí i gContae Luimnigh, agus a lárionad ann ag Coill Bhaile Eoghain, gar den Bhrú.

Sa bhliain 1633, phós Darby Ó Grádaigh le Faith Standish (Anéislis).  As sin amach, feictear an t-ainm úd go minic sa chlann.

D'iompaigh roinnt den chlann chun Eaglais na hÉireann agus rinneadh easpag na Mí de Hugh Brady.  Bhí roinnt staraithe suntasacha sa chlann freisin, mar shampla Anéislis Aodh Ó Grádaigh agus Anéislis Séamus Ó Grádaigh.

## Foinsí
* Burke, Bernard and Hugh Montgomery-Massingberd, *Burke's Irish Family Records*. London: Burke's Peerage Ltd. 2a heagrán, 1976.
* Curley, Walter J.P., *Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families*. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* O'Hart, John, *[https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]*. Baile Átha Cliath: James Duffy and Co. 5ú heagrán, 1892.

## Naisc sheachtracha
*Hy-Donghaile ón *Ordnance Survey Letters* le Seán Ó Donnabháin agus Eoghan Ó Comhraí, 1839

## Tagairtí

Catagóir:Dál gCais
RMS Lancastria

mion|clé
Línéar farraige móire de chuid na Ríochta Aontaithe ab ea an **RMS Lancastria**.  Rinneadh foréileamh ar an long le linn an Dara Cogadh Domhanda.

Ar 17 Meitheamh 1940, mar chuid den 'Fall Rot, cuireadh an RMS Lancastria go tóin poill in aice le St. Nazaire, an Fhrainc. Tharla sléacht as éadan ar na daoine ar bord na loinge. Maraíodh b'fhéidir 3,000 - 5,800. 

## Féach freisin

* MV Wilhelm Gustloff (línéar paisinéirí)

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí muirí
Catagóir:1940
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Stair na Fraince
Catagóir:Longa
Catagóir:Cunard Line
Tom Hanks (seismeolaí)

Is seismeolaí Meiriceánach é **Thomas C. Hanks**. Oibríonn sé le Suirbhé Geolaíochta na Stát Aontaithe (USGS) i Menlo Park, California. Tá an Dr. Hanks ina bhall de Chumann Seismeolaíochta Mheiriceá, den Aontas Geoifisiceach Mheiriceá, den Institiúid um Thaighde Innealtóireachta ar Chreathanna Talún, de Chumann Geolaíochta Mheiriceá, agus go leor cumann geolaíochta eile. Tá mórán páipéar léannta scríofa aige a bhaineann leis an tseismeolaíocht agus leis an ngeomoirfeolaíocht theicteonach.

Sa bhliain 1979, mhol an Dr. Hanks, i gcomhar leis an seismeolaí Seapánach-Meiriceánach Hiroo Kanamori, ollamh le seismeolaíocht in Institiúid Teicneolaíochta California, gur chóir scála méide na móiminte a úsáid in áit scála Richter chun creathanna talún a thomhas. An chúis leis sin ná go sáithíonn scála Richter ag méideanna níos mó ná thart ar 5.5, cé nach sáithíonn scála méide na móiminte ar chor ar bith.

Bhain Hanks B.S.E. in innealtóireacht gheolaíochta amach ó Ollscoil Princeton sa bhliain 1966 tar éis dó tráchtas a chríochnú dar teideal “The meaning of a heat flow experiment on Mars.” Fuair sé Ph.D. níos déanaí ó Institiúid Teicneolaíochta California sa bhliain 1972 tar éis dó tráchtas a chríochnú dar teideal “A Contribution to the Determination and Interpretation of Seismic Source Parameters”.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Próifíl "Quake Watcher" ar Hanks: Princeton Alumni News

Catagóir:Daoine beo
Fóta-imdhíon-teiripe

Is éard atá i gceist leis an chóireáil ailse ar a dtugtar **fóta-imdhíon-teiripe** ná othair a instealladh le hoibreán, agus ansin a gcuid siadaí a nochtadh do sholas neas-infridhearg. D'fhorbair taighdeoir Seapánach é nuair a bhí sé ag obair  ag Institiúidí Sláinte Náisiúnta SAM. Ba í an tSeapáin an chéad tír a d’úsáid an chóireáil seo ar othar sa bhliain 2021. Bíonn antasubstaint dírithe go sonrach ar ailse san oibreán a instealladh, a bhfuil ceimiceáin speisialta ceangailte leo. Tar éis do na antasubstaintí ceangal le hailse, lonraítear solas infridhearg orthu, rud a mharaíonn na cealla ailse.

## Naisc sheachtracha
*Targeted Photoimmunotherapy Approach for Cancer Moves Forward
*Scientists harness light therapy to target and kill cancer cells in world first
## Tagairtí

Catagóir:Teiripe solais
Catagóir:Imdhíon-teiripe
Gamraidh

Sráidbhaile beag iascaireachta in oirthuaisceart na hAlban is ea **Gamraidh** (Béarla: *Gardenstown*). 

Tá sé suite i gComhairle Siorrachd Obar Dheathain 
(Siorrachd Bhanbh roimh 1975 ). Tá sé suite timpeall 71 km lastuaidh d'Obar Dheathain. Tá sé suite ar chladach Bhàgh Gamraidh.

Sa bhliain 2001 bhí 733 duine ina gcónaí anseo.

## Stair
Seo láthair ‘Cath na gClaiseanna Fola’ (1004 ) in aghaidh na nDanar.

## Iompar
Tá sé suite ar an B9123.

## Daoine Cáiliúla

* Fuair Joseph Watt (1887 - 1955), an Victoria Cross.

## Áiteanna
Tá sean eaglais ann, Naomh Eoin, a bunaíodh sa bhliain 1513. Atógadh í sa bhliain 1875.

## Tagairtí

## Pictiúirí

Gamrie_Parish_Church_-_geograph.org.uk_-_285019.jpg | Eaglais paróiste
Gardenstown beach and cliffs.JPG | Trá
St_John's_Kirkyard_-_geograph.org.uk_-_374749.jpg | Eaglais Naomh Eoin


## Naisc sheachtracha

* Siúlóidí in aice le Gardenstown

Catagóir:Bailte na hAlban
Catagóir:Cathracha na hAlban
Catagóir:Siorrachd Bhanbh
Catagóir:Siorrachd Obar Dheathain
Dónall Ó Cualáin

Is iar-Gharda Éireannach é **Dónall Ó Cualáin** (rugadh 4 Samhain 1957). Bhí post aige mar Choimisinéir Gníomhach an Gharda Síochána ó Mheán Fómhair 2017 go Meán Fómhair 2018, tar éis gur éirigh Nóirín O’Sullivan as an oifig.

As Carna, Co. na Gaillimhe ó dhúchas, tá Gaeilge líofa ag Ó Cualáin. Chuaigh sé isteach sna Gardaí sa bhliain 1983.

Ceapadh é mar Leas-Choimisinéir an Gharda Síochána agus ina Cheann ar Rialachas agus Straitéis ar 20 Deireadh Fómhair 2015. Tar éis do Nóirín O’Sullivan éirí as, cheap an tAire Dlí agus Cirt agus Comhionannais Charles Flanagan Ó Cualáin mar Choimisinéir Gníomhach an Gharda Síochána ar 11 Meán Fómhair 2017.

Ar 26 Meitheamh 2018, d’fhógair Rialtas na hÉireann go gceapfaí Leas-Phríomhchonstábla an PSNI Drew Harris mar Choimisinéir an Gharda Síochána. D’fhan Ó Cualáin ina ról mar Choimisinéir Gníomhach go dtí gur ceapadh Harris go hoifigiúil ar 3 Meán Fómhair 2018, agus chuaigh sé ar scor ina dhiaidh sin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iorras Aithneach
Comhairle Baile Dhùn Dèagh

Is í **Comhairle Baile Dhùn ''Dèagh*** an t-údarás rialtais áitiúil do Chathair [[:gd:Dùn_Dèagh|Dhùn Dèagh]]. Cruthaíodh í sa bhliain 1996 faoin *Local Government etc. (Scotland) Act 1994* .  

==Stair==
Rinneadh comhairle aonchiseal den chomhairle sa bhliain 1996, faoin *Local Government etc. (Scotland) Act 1994'', le teorainneacha cheantar Chathair Dhùn Dèagh de réigiún Taobh Tatha, lúide limistéar Mhonadh Fotha agus cuid de limistéar na Sidhbheanntan, a aistríodh ó cheantar na cathrach go ceantar comhairle nua Aonghas. Bhí an ceantar cathrach ina lárionad riaracháin don réigiún freisin.
Tá Plean Gaeilge aici.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Údaráis áitiúla na hAlban
Catagóir:Polaitíocht Dhún  Dèagh
Catagóir:Eagraíochtaí atá bunaithe i nDún  Dèagh
Mhic an Airchinnigh

Rítheaghlach Gaelach as Tuadhmhumhain is ea ** Mhic an Airchinnigh.**

## Sanas
Is amhlaidh go bhfuil an focal *Airchinneach* fréamhaithe as na fo-fhocail *oir* agus *ceann*.

## Armas agus mana
Ar an armas, feictear trí leon dearga is three red lions passant.  Is é an mana ná *Veritas* nó *Vincit Veritas*.

## Daoine
* Gearóid Mac an Airchinnigh

## Tagairtí
Uí Allmhuráin

Ainm de dhá chlann éagsúla i nÉirinn is ea ** Uí hAllmhuráin ** nó ** Uí hAlluráin**, ceann amháin i gContae na Gaillimhe (Connachta) agus eile in oirdheisceart  (Dál gCais).

mion|Armas Uí hAllmhurain

## Sanas
Tá an sloinne fréamhaithe ó *allmuir* na Meán-Ghaeilge.  Tugann an focal le fios gurbh 'allmhaireoirí' a bhí ann sa chlann.

## Connachta
Tiarnaí agus príomhchlann i gClann Fhearghaile ba ea Uí hAllmhuráin na gConnacht.  Sa dara haois déag, bhí Uí hAllmhuráin ina dtaoisigh ar ceithre  is fiche ann, taobh thiar d'abhainn na Gaillimhe.  Sa tríú haois déag, cuireadh an chlann as a críocha dúchais ag ionróirí de Búrca.  B'éigean dóibh, Uí hAllmhuráin Uí Fhlaithbheartaigh, do ar imirce go dtí Iar Chonnacht, air a thig siad caisleán O'Hery (i Maigh Cuilinn).

Is é mana Cian na Gaillimhe ná *Clann Fhearghaile Abú*, as a muintir.

## Dál gCais
Rítheaghlach Dhál Chais ba ea an chlann sa Tuamhain.

## Daoine
* Barry O'Halloran, iriseoir Éireannach
* Brian O'Halloran, aisteoir Meiriceánach
* David O'Halloran, peileadóir Astrálach
* Dustin O'Halloran, pianódóir agus cumadóir Meiriceánach
* Hal O'Halloran, craoltóir raidió Meiriceánach
* Jack O'Halloran, dornálaí agus aistriú Meiriceánach 
* James O'Halloran, dlíodóir agus polaiteoir Ceanadach
* Joseph O'Halloran (1763–1843), maorghinearál san East India Company
* Kay O'Halloran, acadóir a rugadh san Astráil
* Keith O'Halloran, peileadóir Éireannach
* Kevin O'Halloran (1937–1976), snámhóir Astrálach
* Kevin O'Halloran (peileadóir) (1915–1976), imreoir an peile Astrálach
* Mark O'Halloran (rugbaí sraithe), imreoir rugbaí sraithe Astrálach
* Mark O'Halloran (údar), aisteoir agus scríbhneoir scripte Éireannach
* Michael O'Halloran (UK politician), polaiteoir Sasanach
* Michael O'Halloran (peileadóir), peileadóir Albanach 
* Mick O'Halloran (1893–1960), polaiteoir ón Aifric Theas
* Sharyn O'Halloran, Professor of Political Economics at Columbia University
* Stephen O'Halloran (rugadh 1987), peileadóir le Stalybridge Celtic
* Sylvester O'Halloran (1728–1807), dochtúir Éireannach
* Thomas O'Halloran (Australian footballer) (1904–1956), peileadóir Astrálach
* Thomas Shuldham O'Halloran (1797–1870), Garda san Astráil Theas
* Thomas Joseph Shuldham O'Halloran (1835–1922)
* Thomas Shuldham O'Halloran (dlíodóir) (1865–1945), dlíodóir
* Tom O'Halleran (born 1946), polaiteoir Meiriceánach
* Tom O'Halloran (Australian footballer) (1892–1970), peileadóir Astrálach le South Melbourne
* Tom O'Halloran (climber) (born 1992), dreapadóir aille Astrálach
* William O'Halloran (ceardchumannaí) (rugadh c. 1870), ceardchumannaí as an nGaillimh
* William O'Halloran (imreoir cruicéid) (1934–1994), imreoir cruicéid Astrálach
* William Littlejohn O'Halloran (1806–1885), oifigeach in Arm na Breataine agus fostaí sa tseirbhís phoiblí san Astráil Theas

## Féach freisin
* Rítheaghlaigh Ghaelacha
* Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada

## Tagairtí

Catagóir:Connachta
Catagóir:Dál gCais
Conall (idirdhealú)

Is ainm coitianta Gaelach na meánaoise é ** Conall,** le brí "cú-crógacht".

## Miotas
* Conall Cernach, laoch
* Conall Collamrach, rí

## Daoine
* Naomh Conal, naomh Éireannach den 5ú haois
* Conall mac Taidhg, rí Alban
* Conall Cremthainne, rí Éireann
* Conall Grant (bás 718), rí Éireann
* Conall Gulban, Irish king
* Conall Crandomna, rí Alban
* Conall Guthbinn, rí Éireann
* Conall mac Comgaill, rí hAlban
* Conall mac Áedáin, rí Alban

## Eile
* Conall Cra Bhuidhe, seanscéalta Albanach

Catagóir:Ainmneacha Gaeilge
Comhlacht airgeadraí

mion|'''comhlachta'''í airgeadraí
I gcúrsaí airgeadais, bíonn an **bróicéir airgeadraí** nó **comhlacht airgeadraí** ina idirghabhálaí idir díoltóirí agus ceannaitheoirí ar na margaí airgeadraí, 'sé sin a rá, duine a chuireann an dá pháirtí in idirbheart airgeadraí nó taiscí in aithne dá chéile.

## Féach freisin

* Bróicéir

## Tagairtí

Catagóir:Margaí airgeadais
Catagóir:Airgeadra
Poblacht Rómhánach

Ba í an **Phoblacht Rómhánach** (Laidin: *Rēs pūblica Rōmāna*) céim sibhialtachta na Róimhe a thosaigh i ndiaidh an Ríocht Rómhánach in 509 RCR agus a tháinig deireadh leis nuair a bunaíodh an Impireacht Rómhánach idir 44 RCR agus 27 RCR. 

## Tagairtí

Catagóir:Poblacht Rómhánach
Catagóir:Stair na hIodáile
Catagóir:Poblachtaí
Véineas (miotaseolaíocht)

Is í Véineas (Laidin: *Venus*) dia an ghrá i miotaseolaíocht Rómhánach.

## Tagairtí

Catagóir:Déithe Rómhánacha
R340

Bóthar réigiúnach ar an gcósta trí Iorras Aithneach is ea an **R340**. Tá an pointe is faide soir ar an mbóthar ag Scríb, Contae na Gaillimhe, áit a mbuaileann sé leis an R336.  Téann sé siar trí Ros Muc, thar Ionad Cúltúrtha an Phiarsaigh, ansin trí Dhoire Iorrais, Loch Conaortha, Coill Sáile, Cill Chiaráin, An Aird Mhóir, agus Caladh Mhaínse. Ansin téann sé trí Roisín na Mainiach agus thar Áras Shorcha Ní Ghuairim, cuid d'Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge. Casann sé ó thuaidh sula sroicheann sé sráidbhaile Charna féin, ag dul trí Dúleitir Thiar, An Cnoc Buí, agus Glinsce. Timpeall is 5km lastuaidh de Ghlinsce, téann sé thar Droichead Bhun na hAbhann, droichead suntasach déanta as cloch. Tagann sé chun críche ag an N59, cúpla míle siar ón tSraith Salach.  

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Catagóir:Iorras Aithneach
Páraic Breathnach

Is aisteoir, taibheoir, scríbhneoir agus scéalaí Éireannach é **Páraic Breathnach**.

Rugadh agus tógadh Páraic i gCarna, Co. na Gaillimhe agus tá Gaeilge ón gcliabhán aige. Agus é ina mhac léinn i gColáiste na hOllscoile Gaillimh, bhí baint mhór aige leis an gCumann Drámaíochta, áit a ndeachaigh sé i gcomhar le Ollie Jennings i sraith de thionscnaimh chultúrtha cheannródaíocha laistigh agus lasmuigh den choláiste. D’oibrigh sé leis An Taibhdhearc agus le Druid Theatres agus ba é an chéad bhainisteoir ar Ionad Ealaíon na Gaillimhe, sular bhunaigh sé Macnas le Ollie Jennings.

Bhí páirt aige i roinnt mórscannán Éireannach ar feadh na mblianta, ina measc *[[Michael Collins#Sna scannáin|Michael Collins]]* agus *[[Breakfast on Pluto (scannán)|Breakfast on Pluto]]*. Is minic go mbíonn sé le feiceáil ar TG4, agus rinne sé an carachtar Jacksie Walsh ar *[[Killinaskully]]* ar RTÉ.

Sa bhliain 2005, bronnadh céim oinigh air ó OÉ Gaillimh “as an méid a chuir sé le saol cultúrtha na Gaillimhe agus na hÉireann”.

Chuir Breathnach seó aonair grinn ar siúl mar chuid d'Carnabhal Grinn Vodafone 2015. Seó dátheangach a bhí ann, bunaithe ar a óige ag fás aníos i gConamara. I 2022 bhí Páraic ina phríomhoirfideach in ''Gáire As Gaeilge'', oíche fuirseoireachta mar chuid d'Fhéile Ghrinn na Gaillimhe agus beidh sé páirteach ann arís i mbliana.

## Tagairtí

## Léitheoireacht bhreise

* http://www.hotpress.com/Paric-Breathnach/features/interviews/Paric-Breathnach/2659109.html
* *Macnas:* *Joyful Abandonment,* Terry Dineen, The Liffey Press, 2007. 

## Naisc sheachtracha
*  at IMDb

Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Fuirseoirí Éireannacha
Catagóir:Fuirseoirí le Gaeilge
Catagóir:Fuirseoirí
Catagóir:Iorras Aithneach
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Seán 'ac Dhonncha

Amhránaí sean-nóis Éireannach ab ea **Seán 'ac Dhonncha** (nó **Seán 'ac onna**, **Johnny Joe Pheaitsín**, 2 Deireadh Fómhair 1919 – 14 Nollaig 1996).

Rugadh Seán san Aird Thiar, i gCarna, Co. na Gaillimhe sa bhliain 1919. B'iascaire é a athair,  Joe Phádraig Sheáin Fhéilim Mac Donncha, fear a bhí an-tógtha leis an gceol agus leis an amhránaíocht. Bhí Seán ar comhaois le Seosamh Ó hÉanaí agus bhí siad ina gcairde ar scoil. Ghnóthaigh Seán scoláireacht chun Coláiste Chaoimhín i mBaile Átha Cliath agus cháiligh sé mar bhunmhúinteoir sa bhliain 1940. Mhúin sé i gContae an Chabháin ó 1947, agus ina dhiaidh sin chaith sé cúig bliana is fiche ina phríomhoide ar scoil náisiúnta Áth Eascrach.

Ba é an chéad amhránaí sean-nóis a thaifead le Gael Linn. Ghnóthaigh sé bonn óir ag Oireachtas 1953, agus bronnadh Gradam Shean-nós Cois Life air sa bhliain 1995. Sa bhliain 1971, d’eisigh Claddagh Records *An Aill Báin: Songs in Irish and English from Connemara*. Sa bhliain 1994, chuir Cló Iar-Chonnacht dlúthdhiosca amach dá chuid amhrán i nGaeilge agus i mBéarla dar teideal *Seán ‘ac Dhonncha: An Spailpín Fánach*.

Phós sé Bríd Ní Eidhin sa bhliain 1956, agus bhí cúigear clainne acu: Féilim, Páraic, MacDara, Seán, agus Sinéad.

## Naisc sheachtracha

* Beatha Sheáin 
* archive.comhaltas.ie 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Básanna i 1996
Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Iorras Aithneach
Hipitéis substráit Ghaeilise

Dar le ** Hipitéis substráit Ghaeilise,** tá tionchar theangacha a bhí ann i nÉirinn roimh theacht na nGael san Iarnnaois le feiceáil sna Teangacha Gaelacha.

## Teangacha neamh-Ind-Eorpacha
Lonnaíodh Éire tar éis chúlú na clúid oighir c.&nbsp;10,500&nbsp;BC.  Meastar gur tháinig na teangacha Ind-Eorpacha i bhfad níos deireanaí, ag teacht in áit na teangacha dúchais.  Moltar ámh go bhfuil tionchar na (d)teang(each)a úd fós ann trí fhianaise logainmneacha agus ainmneach pearsanta ach go háirithe, bunaithe ar ainmneacha in ''Geografaíocht'' le Tolamaes.

Tá trí smaoineamh ann maidir le teacht na teangacha Ghaeilise go hÉirinn:
# le cultúr Bell Beaker c. 2500 BC
# ag tús na hIarnnaoise (c. 500 RC).  
# ach amháin sa chéad aois AD, le himirce tar éis choncas Rómhánach na Breataine.

## Focail neamh-Ind-Eorpach sa Ghaeilge
Molann Gearóid Mac Eoin na focail a leanas:
* bréifin
* *cufar, cuifre, cuipre*
* *fafall, fubhal*
* *lufe*
* *slife*
* *strophais*
agus na logainmneacha a leanas:
* Bréifne
* Crufait
* Dún Gaifi
* Faffand
* Grafand
* Grafrenn
* Life/Mag Liphi
* Máfat

Molann Peter Schrijver na focail a leanas: 
* Partraige (eatnainm)
* bradán
* ciotóg
* faocha
* gliomach
* portán
* *patu*, patachán
* peata
* *pell*
* *pít*
* pluc
* prap
* scadán
I staidéar eile, pléann sé roinnt smaoineamh mar mhalairt ar cháintí le Graham Isaac.

Molann Ranko Matasović na focail a leanas:
* *dega* 
* lacha
* lon-dubh
* luis (caorthann)
* *ness*
* sionnach
Cuireann sé in úil fosta go bhfuil focail ann i dteangacha Ceilteacha eile agus bunús neamh-Ind-Eorpach.  Más fíor, is léir go raibh an substráit bhí le Gaeilge Chianach féin ach le Prótai-Cheiltis.

Molann Gerry Smyth gur focal den substráit é *Dothar* na Sean-Ghaeilge (An Dothra).

* Examples of words found in more than one branch of Celtic but with no obvious cognates outside Celtic include:
* [[Meán-Ghaeilge]]  'ógbhean', Meán-Bhreatnais Welsh  'bearach', Gaillis *anderon* (Bascais  'bean')
* [[Sean-Ghaeilge]] , Meán-Bhreatnais , Gaillis *Birrus* (ainm)
* Sean-Ghaeilge , Meán-Bhreatnais , Gaillis *Brano-* (m.s. [[Bran Ardchenn]], [[Bran Becc mac Murchado]] agus [[Bran the Blessed]])
* Meán-Ghaeilge , Meán-Bhreatnais , Gaillis *Broco-*, Béarla *brock*
* Sean-Ghaeilge  'carbad', Breatnais , Gaillis *carpento-*, *Carbanto-*
* Sean-Ghaeilge  'bradán', Meán- Breatnais , Gaillis **esoks*, Laidin ),  Bascais *izokin*
* Sean-Ghaeilge  'cuid', Meán-Breatnais , Gaulish * *pettia*, Latin , Francais )
* Sean-Ghaeilge , Meán-Breatnais , Gaillis *Moltus* (ainm), Francais , Béarla *mutton*
* Sean-Ghaeilge *adarc*, Bascais *adar''.

## Féach freisin
* Substráit réamh Gréigise
* Teangacha réamh-Ind-Eorpacha
* Gaeilge Chianach
* Na Scéalta Miotaseolaíochta
* Réamhstair na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Gaeilge
Catagóir:Na Ceiltigh
Catagóir:Réamhstair na hÉireann
Seán Ó Briain (scéalaí)

Scéalaí Éireannach ó Loch Conaortha, Contae na Gaillimhe ab ea **Seán Ó Briain** (1852–1934). Fuair sé go leor scéalta óna uncail Antoine Mac Conaola agus iad ar an bhfarraige ag iascaireacht le chéile. Ní raibh aon Bhéarla aige. Chas sé leis an mbailitheoir béaloidis mór le rá Seán Mac Giollarnáth sna 1930idí, agus bhailigh Mac Giollarnáth roinnt scéalta uaidh agus d'fhoilsigh sé trí cinn acu sa leabhar *Loinnir Mac Leabhair agus sgéalta gaisgidh eile* sa bhliain 1936. Sa leabhar sin, dúirt Mac Giollarnáth nach raibh “a leithid beo in Éirinn le feabhas innseachta”.

## Tagairtí

Catagóir:Iorras Aithneach
Catagóir:Daoine a rugadh i 1852
Catagóir:Básanna i 1934
Léiriú inscne

mion|"GenderBread"
Is éárd atá i gceist le **léiriú inscne** ná an bealach a roghnaíonn duine éigin a f(h)éiniúlacht inscne a léiriú go seachtrach os comhair daoine eile e.g. éadaí, stíl ghruaige, cuma ghinearálta, srl.

## Féach freisin

* Inscne

## Tagairtí

Catagóir:Inscne
Catagóir:LADT
Matthew O'Toole

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é **Matthew John O'Toole** (). Rugadh é ar 18 Bealtaine 1983 i mBéal Feirste. Tógadh i nDún Pádraig é. Is ball de Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre é. Is Comhalta den Tionól Reachtach é do Bhéal Feirste Theas, ó 2020 ar aghaidh .

## Tagairtí

 
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Fir
Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha
Leibhéal tomhais

Is éard is **leibhéal tomhais** nó **scála tomhais** ann ná aicmiú a chuireann síos ar nádúr na faisnéise laistigh de na luachanna a shanntar d'athróga. D'fhorbair an síceolaí Stanley Smith Stevens an t-aicmiú is cáiliúla le ceithre leibhéal, nó scálaí, tomhais: ainmniúil, orduimhriúil, eatramh, agus cóimheas.
 Is sa tsíceolaíocht a tháinig an creat seo haghaidh leibhéil idirdhealaitheacha tomhais agus tá sé cáinte go forleathan ag scoláirí i ndisciplíní eile. Áirítear le haicmithe eile iad siúd ag Mosteller agus Tukey, agus ag Chrisman. 

## Tagairtí

Scálaí tomhais
Catagóir:Cineálacha sonraí staidrimh
Catagóir:Tomhas
Catagóir:Eolaíocht chognaíoch
Bachall Íosa

Ba thaise Chríostaí í **Bachall Íosa** (Laidin **'). De réir an fhinscéil, thug [[Naomh Pádraig]] a bhachall órga iomráiteach, a shamhlaítear le **Bachall Íosa*' i rith an ama, in éineacht lena Leabhar Soiscéil, ar a dtugtar [[Leabhar Ard Mhacha]], go dtí [[Ardeaglais Phádraig, Ard Mhacha (Eaglais na hÉireann)|Ardeaglais Ard Mhacha]] i g[[Cúige Uladh]] a bhí bunaithe le déanaí aige.

De réir traidisiúin, thug díthreabhach an bhachall do Naomh Pádraig ar oileán a bhí suite sa Mhuir Éatrúscach, a fuair é ó Íosa Críost. Dúirt Íosa leis an díthreabhach é a thabhairt do Naomh Pádraig nuair a tháinig sé i dtír ann.

== Naisc sheachtracha ==
*[https://web.archive.org/web/20050820031925/http://saint-malachy.org/patron.html *Saint Malachy* on the Saint Malachy Church website]
*https://web.archive.org/web/20070311062852/http://www.asaz58.dsl.pipex.com/rogersbachalisa.htm *Bachal Isu'' on the Armagh website.]

## Tagairtí

Catagóir:Taisí Íosa
Deirdre Hargey

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í **Deirdre Hargey**. Rugadh i mBéal Feirste i 1980 í. Is Comhalta den Tionól Reachtach í do Bhéal Feirste Theas, ó 2020 ar aghaidh . Roimhe sin, b'Ardmhéara Bhéal Feirste í ó 2018 go 2019 agus bá chomhairleoir ar Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste í, ó 2010 go 2022, don Limistéar Toghcheantar Botanic (nó Bruach an Lagáin roimh 2014). B'aire do Phobal í ó 2020 go 2022 agus b'aire eatramhach do Gheilleagar í i mí Bealtaine 2024.

## Gairm
Sa bhliain 2014, toghadh ar Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste í do Bhruach an Lagáin. Toghadh arís í in 2014 don Limistéar Toghcheantar nua, Botanic, agus toghadh arís í in 2014.

Atoghadh í chuig Comhairle Cathrach Bhéal Feirste i dtoghchán 2019.

Chomhthoghadh í sa Tionól Thuaisceart Éireann in 2020. Tháinig sí i gcomharbas ar  Mháirtín Ó Muilleoir . Ceapadh ina hAire sa Roinn Pobal í ar 11 Eanáir 2020.  Ar 15 Meitheamh 2020, thóg Carál Ní Chuilín a háit san,Fheidhmeannas go sealadach toisc go raibh drochshláinte ar Hargey.  D'fhill sí ar an bpost i mí na Nollag 2020.

Ar 8 Bealtaine 2024, Ceapadh  ina Aire sealadach do Gheilleagar, toisc go raibh drochshláinte ar Conor Murphy. Dhearbhaigh sí an gealltanas oifige an 9 Bealtaine 2024.

Is í Hargey urlabhraí dlí agus ceartais Shinn Féin agus Leas - Chathaoirleach reatha Choiste Comhthionóil Dlí agus Cirt Thuaisceart Éireann agus suíonn sí ar an gCoiste Airgeadais freisin.
## Naisc sheachtracha
*Miss Deirdre Hargey
*Ceisteanna Tionóil
## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Mná Éireannacha
Roberta Metsola

Is polaiteoir Máltach í **Roberta Metsola**. Is í Uachtarán Pharlaimint na hEorpa í.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí Máltacha
Catagóir:Uachtaráin Pharlaimint na hEorpa
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979