open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ocsaiginiú (comhshaoil)

Is féidir le h**ocsaiginiú comhshaoil** a bheith tábhachtach d’inbhuanaitheacht éiceachórais áirithe. D’fhéadfadh go mbeadh ocsaigin  easnamhach (hiopocsa chomhshaoil) le fáil i ndobharlaigh ar nós locháin agus aibhneacha, a mbíonn claonadh iontu orgánaigh aeróbach a chosc, amhail iasc. Méadaíonn dí-ocsaiginiú daonra coibhneasta na n-orgánach anaeróbach, a  leithéid agus plandaí agus roinnt baictéar, agus mar thoradh air sin faigheann na héisc bás agus  d’fhéadfadh go mbeadh teagmhais dhíobhálacha eile ann freisin. Is í an iarmhairt ghlan ná cothromaíocht an dúlra a athrú trí thiúchan anaeróbach na speiceas a mhéadú  níos mó ná speicis aeróbach.

]]
## Féach freisin
* Ocsaigionáit
* Cothromóid Streeter-Phelps

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Dissolved Oxygen Explained
*Engineering Toolbox - Oxygen Solubility in Fresh Water and Sea Water

Catagóir:Hidreolaíocht
Ciarraí Aoi

Dream atá lonnaithe i gConnacht na meánaoise ba ea **Ciarraí Aoi** (Sean-Ghaeilge **Ciarraige Aí**).

## Stair
Bhíodh ceithre ghéag na gCiarraí ann suite i gcúige Connacht, atá aithne orthu.
* *[[Ciarraige Óic Bethra]]*, suite i ríocht Aidne (Contae na Gaillimhe), i dteannta le dhá dhream eile siar tháinig Uí Fhiachrach sa 6ú haois.
* Ciarraige Aoi, Ciarraí Airtigh agus Ciarraí Locha na nAirní, suite ó thuaidh, in aice a chéile in oirthear Mhaigh Eo agus iarthar Ros Comáin. Meastar go raibh tuath abhainn acu téimh thrácht chun cinn Uí Bhriúin sna 8ú agus 9ú haoiseanna.

Meastar gurbh iad Ciarraí Aoi, lonnaithe ar Maigh Aoí, an dream is suntasaí acu.  Bhíodh príomhráth ársa an chúige, Ráth Cruachan, suite laistigh a gcuid críoch.

## Tagairtí sna hAnnála
* ACM 791.11, 12: *Fogartach, mac Cathail, tigherna Maighe Aí & Duineachaidh ua Daire, tigherna Ciarraighe Aí d'écc.
* [[Annála Uladh|AU]] 796.5: *M. Forggusa rí H. m-Briuin, Duinechaidh h-oa Daire dux Ciarraide, mortui sunt.
* ACM 845.10: *Condmhach, mac Cethernaigh, lethtoísech Ciarraighe, d'écc.
* ACM 997.9: *Slóichcedh la Mael Seachlainn i c-Connachtaibh, co ro indir, no loiscc Magh Ai, & co ro farccbhaidh mac tigherna Ciarraighe leó.
* AC 1315.13:
:*Imtusa Maelruanaig Meic Diarmata ... ro aircestur o Sinaind co Caraid, ait a rabatur oirechta na Tri Ciarraigi .i. Ciarraigi Iartharach & Ciarraigi Moigi Ai & Ciarraigi Artig cona n-ellaigib uli & cona n-indilib
:Iomthúsa Maolrúnaigh Mhic Dhiarmada, ... rinne sé creach ón Sionainn go Caraidh, áit a raibh oireacht na *'dTrí Chiarraí*', .i. Ciarraí Iartharach, Ciarraí Mhaigh Aoi agus Ciarraí Airtigh, lena n-eallaí agus a n-innilí uile

== Foinsí ==
* *Mayo Places: Their Names and Origins*, [[Nollaig Ó Muraíle]], 1985
* *The Carneys of Connacht*, Nollaig Ó Muraíle, in *Sages, Saints and Storytellers: Celtic Studies in Honour of Professor James Carney*, ll.&nbsp;342–357, eag. Ó Corráin, Breatnach and McCone, Maynooth, 1989. .
* *Some Early Connacht Population Groups*, Nollaig Ó Muraíle, in *Seachas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne*, eag. Alfred P. Smyth, [[Four Courts Press]], Baile Átha Cliath, ll.&nbsp;161–177, 2000. .

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/connacht.htm#cai Connacht] le Denis Walsh
* [http://www.ucc.ie/celt/published/G100011/index.html Annála Connacht], G100011 ar [[Corpus of Electronic Texts]]
* *Dinnshenchas of Mag nAí'' ar CODECS

## Tagairtí

Catagóir:Connacht
Aidhne

Críocha Uí Fhiachrach Aidhne (*Uí Fiachrach Aidni*) ba ea **Aidhne** (Sean-Ghaeilge **Aidne**), túath suite i gContae na Gaillimhe.  Tá deoise Chill Mhic Dhuach ar chomhtheorainn le hAidhne mar a bhí ann.

mion|Dreamanna agus ríochtaí/tuatha in Éirinn c. 800

## Teorainneacha
Tá críocha Aidhne teoranta mar a leanas:
* Iarthar: Loch Lurgan agus barúntacht Bhiurne, Contae an Chláir 
* Deisceart agus oirdheisceart: Contae an Chláir
* Oirthear: Sliabh Eachtaí, a ina theorainn idir críocha Uí Fhiachrach Aidhne agus críocha Uí Mhaine
* Oirthuaisceart: Maigh Uí Mhaine
* Tuaisceart: Maigh Mucraimhe, thart timpeall Bhaile Átha an Rí
* Iarthuaisceart: Mearaí (*Medraige*), Baile na Cúirte, i gcríocha Uí Bhriúin Seola.

## Béaloideas agus stair
Sa dinnseanchas, deirtear go bhfuil an ceantar ainmnithe Aidhne iníon Phartholóin agus a chéad mhná chéile, Topha.  Bhí Aidhne pósta le Brec.  Níos deireanaí, lonnaigh géag na bhFear Bolg i nAidhne.

Lonnaigh *Túath mac nUmhóir* i nDál gCais agus i nUí Fhiachrach Aidhne, faoi cheannas a deirtear Conall Cóel mac Aonghasa mhic Úmhóir.  Maraíodh Conall i gCath Maige Mucrama sa bhliain AD 195, agus adhlacadh é i nAidhne, i leacht darb ainm Carn Chonaill.

I measc dreamanna stairiúla eile i nAidhne, bhí san áireamh Ciarraí Óig Bheartha, Tadraí as Dubhros, Caonraí as Art Aidhne agus Uí Fhiachrach.

Faightear i gCill Mhic Dhuach na paróistí sibhialta a leanas: Cinn Mhara, Cill Eithne, Cill Fhionnbharra, Droim Mucú, Cill Cholgáin, Ard Raithin, An Sráidbhaile (Gaillimh), Cill Fhínín, Cill Fhaoile, Cill Órtha, Cill Ó gCillín, Cill Chríost, Díseart Ceallaigh, Cill Fhíonáin, Cill Tómais, Cill Bheaganta, An Bheitheach, Cill Tartan.

## Tagairtí sna hAnnála
* ACM 938.13: *Aralt ua h-Iomhair, .i. mac Sitrioca, tighearna Gall Luimnigh, do mharbhadh i c-Connachtaibh lá Caenraighibh Aidhne.
* ACM 1033.9: *Maidhm etir Ele & Ui Fiachrach Aidhne, i t-torchair Braen Ua Clérigh, & Muiredhach mac Giolla Pattraicc co sochaidhibh oile.

## Naisc sheachtracha
* Annála na gCeithre Máistrí, cuid 2, G100005B, ar Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhiachrach
Catagóir:Fir Bholg
Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe
Institiúid na gCaighdeán Briotanach

clé|mion|"Kitemark" (British Standards)
Is eagraíocht í **Institiúid na gCaighdeán Briotanach**, an **ICB** (**British Standards Institution** nó **BSI**) a dhéanann dearbhú cáilíochta ar chuid mhór earraí, ó leapacha go tairní. Is é an marc eitleoige ar tháirge an comhartha gur bhain an táirge an caighdeán ICB amach.

Bíonn an marc ICB iontach úsáideach a bheith ar earraí mar aithníonn daoine iad agus, de ghnáth, bíonn muinín ag daoine as na hearraí mar gheall orthu.

## Tagairtí

Catagóir:Gnó
Catagóir:Margaíocht
Ciarraí Locha na nAirní

Géag den dream Chiarraí ba ea **Ciarraí Locha na nAirní** (Sean-Ghaeilge **Ciarraighe Locha na nÁirne**), lonnaithe i gcúige Chonnacht, i lár oirthear Mhaigh Eo an lae inniu.

## Stair
Meastar go raibh tuath amháin tráth ag trí Chiarraí na gConnacht&nbsp;– Ciarraí Aoi, Ciarraí Airtigh and Ciarraí Locha na nAirní&nbsp;– a scaradh le teacht chun cinn Uí Bhriuin sna 8ú agus 9ú haoiseanna.

Bhí Ciarraí Locha na nAirní suite sa bharúntacht den ainm Coistealaigh in oirthear Chontae Mhaigh Eo.

## Sliochtaigh
Faoin 12ú haois déag, bhí an sloinne Ó Céirín glactha agus príomh-rítheaghlach Chiarraí Locha na nAirne.  Lonnaigh géag amháin acu i gContae an Chláir sa 15ú haois.  Tá géag eile le fáil i gContae Chiarraí.

## Tagairtí sna hAnnála
* ACM 1155.10: *Fiacha, mac Cethernaigh Uí Cheirín, tigherna Ciarraighe Locha na n-Airne, d'écc.
* [[Annála Loch Cé|ALC]] 1210.14: *Donnchadh Cairprech .H. Briain ... co Loch na n-Airne I Ciarraighe, & do ronsad crecha mora annsin
* ACM 1224.14: *Mathghamhain mac Cethernaigh Uí Cérin tighearna Ciarraighe Locha na n-Airneadh d'écc.
* ACM 1266.6: *Mathgamain mac Ceithernaigh Uí Ceirín tighearna Ciarraighe do marbadh la Gallaibh
* AC 1315.13:
:*Imtusa Maelruanaig Meic Diarmata ... ro aircestur o Sinaind co Caraid, ait a rabatur oirechta na Tri Ciarraigi .i. Ciarraigi Iartharach & Ciarraigi Moigi Ai & Ciarraigi Artig cona n-ellaigib uli & cona n-indilib
:Iomthúsa Maolrúnaigh Mhic Dhiarmada, ... rinne sé creach ón Sionainn go Caraidh, áit a raibh oireacht na *'dTrí Chiarraí*', .i. Ciarraí Iartharach, Ciarraí Mhaigh Aoi agus Ciarraí Airtigh, lena n-eallaí agus a n-innilí uile
* AC 1316.3: *atrochair ann Ruaidri h. Conchobair ri Condacht ... & Cormac Mac Cethernaig ri Ciarraigi

## Naisc sheachtracha
*Connacht le Denis Walsh
* Ginealach Cairns

## Foinsí
* *Mayo Places: Their Names and Origins*, Nollaig Ó Muraíle, 1985
* *The Carneys of Connacht*, Nollaig Ó Muraíle, in *Sages, Saints and Storytellers: Celtic Studies in Honour of Professor James Carney*, pp.&nbsp;342–357, ed. Ó Corráin, Breatnach and McCone, Maynooth, 1989. .
* *Some Early Connacht Population Groups*, Nollaig Ó Muraíle, in *Seachas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis J. Byrne]]*, ed. Alfred P. Smyth, Four Courts Press, Dublin, pp.&nbsp;161–177, 2000. .

## Tagairtí

Catagóir:Connacht
Ciarraí Airtigh

Dream ársa lonnaithe i gConnachta na meánaoise ba ea **Ciarraí Airtigh** (Sean-Ghaeilge **Ciarraige Airtig**).

## Stair
Ar cheann de thrí ghéag Chiarraí ba ea Ciarraí Airtigh, suite in aice a chéile i lár na gConnacht, mar a bhí Ciarraí Aoi, Ciarraí Airtigh agus Ciarraí Locha na nAirní. Meastar go raibh tuath aontaithe acu siar scaradh é le teacht chun cinn Uí Briúin sna 8ú agus 9ú haoiseanna.

Cé gur éiginnte iad, déantar trácht orthu sna saothair Phádraig, i Leabhar Gabhála Éireann, sna naomh-sheanchais agus i n-annála Éireann.  Meastar ámh raibh ach tionchar bheag acu ar stair na gConnacht.

Bhí a gcuid críoch suite thart timpeall Tigh Baoithín (Loch Glinne inniu), i mbarúntacht Dún Gar, ach sínte amach thar pharóistí cóngaracha in-iar thuaisceart Ros Comáin, san áireamh An Caisleán Mór, Cill Cholmáin agus Cill na Manach.

## Tagairtí sna hAnnála
* AC 1315.13
:
:*Imtusa Maelruanaig Meic Diarmata ... ro aircestur o Sinaind co Caraid, ait a rabatur oirechta na Tri Ciarraigi .i. Ciarraigi Iartharach & Ciarraigi Moigi Ai & Ciarraigi Artig cona n-ellaigib uli & cona n-indilib
:Iomthúsa Maolrúnaigh Mhic Dhiarmada, ... rinne sé creach ón Sionainn go Caraidh, áit a raibh oireacht na *'dTrí Chiarraí*', .i. Ciarraí Iartharach, Ciarraí Mhaigh Aoi agus Ciarraí Airtigh, lena n-eallaí agus a n-innilí uile

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/connacht.htm#cai Connacht] le Denis Walsh
* [http://www.ucc.ie/celt/published/G100011/ Annála Chonnacht] ar [[Corpus of Electronic Texts]]

== Foinsí ==
* *Mayo Places: Their Names and Origins*, [[Nollaig Ó Muraíle]], 1985
* *The Carneys of Connacht*, Nollaig Ó Muraíle, in *Sages, Saints and Storytellers: Celtic Studies in Honour of Professor James Carney*, pp. 342–357, ed. Ó Corráin, Breatnach and McCone, Maynooth, 1989. .
* *Some Early Connacht Population Groups*, Nollaig Ó Muraíle, in *Seachas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', ed. Alfred P. Smyth, Four Courts Press, Dublin, pp. 161–177, 2000. .

## Tagairtí

Catagóir:Connacht
Ciarraí Óig Bheathra

Dream ársa i gConnacht na meánaoise ba ea **Ciarraí Óig Bheathra** (Sean-Ghaeilge **Ciarraige Óic Bethra**).

## Stair
Ciar mac Fearghasa mhic Róigh ba ea sinsear na gclann darbh ainm 'Ciar-raí'.

Bhí Ciarraí Óig Bheathra lonnaithe i ríocht Aidhne, in oirdheisceart Contae na Gaillimhe.  De réir leagain eile, níor Chiarraí iad agus gur tháinig siad as Críoch Ealla ó dhúchas - is dócha Dúiche Ealla i dtuaisceart Chorcaí.  Deirtear fosta go raibh dhá dhream eile, Tradraí agus Caonraí, lonnaithe in aice leo roimh theacht chun cinn Uí Fhiachrach Aidhne.  

Dar le hÓ Muraíle, is fearr b'fhéidir a rá *Ciarraige Óc mBethra*.

Bhí Ciarraí eile i gcúige Chonnacht, mar a bhí Ciarraí Aoi, Ciarraí Locha na nAirní agus Ciarraí Airtigh, a bhí tuath aontaithe acu i lár an chúige roimh theacht chun cinn Uí Bhriúin sna 8ú agus 9ú haoiseanna.

## Féach freisin
* Ciarraige Luachra: suite i dtuaisceart Contae Chiarraí agus Sliabh Luachra, an dá áit ainmnithe astu.
* Ciarraige Cuirche: suite taobh ó dheas do chathair Corcaí.

## Foinsí
* *Irish Kings and High Kings*, lch.&nbsp;160, 236, 247, Francis John Byrne, 3ú heagrán, Baile Átha Cliath, 2001
* *Ciarraige*, lch.&nbsp;166, *Some Early Connacht Population Groups*, Nollaig Ó Muraíle,  in *Seachas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis J. Byrne]]*, eag. Alfred P. Smyth, Four Courts Press, Baile Átha Cliath, ll.&nbsp;161–177, 2000. .

## Tagairtí

Catagóir:Connacht
Dílseánacht aonair

Más le duine amháin an gnó, is **trádálaí aonair** é b'fhéidir. I dtéarmaí ginearálta agus dlí, tugtar **dílseánacht aonair** ar sheilbh gnólachta ag úinéir amháin. 

Is é an duine sin an t-úinéir agus déanann sé na socruithe uile agus bíonn na freagrachtaí uile air / uirthi. 

Oibríonn trádálaí aonair faoina (h)ainm féin go minic.

## Féach freisin

* Comhpháirtíocht Gnó

## Tagairtí

Catagóir:Gnó
Éileamh ceimiceach ar ocsaigin

Sa cheimic chomhshaoil, is miosúr táscach é ** an t-éileamh ceimiceach ar ocsaigin** (**ÉCO**) den mhéid ocsaigine is féidir a ídiú ag imoibrithe i dtuaslagán tomhaiste. Cuirtear in iúl go coitianta é i mais na hocsaigine a ídítear  de réir toirte an tuaslagáin, arb é atá in aonaid SI ná milleagram in aghaidh an lítir (mg/L). Is féidir tástáil ÉCO a úsáid chun méid na n- orgánach in uisce a chainníochtú go héasca. Is é an cur i bhfeidhm is coitianta atá ag ÉCO ná méid na dtruailleán in- ocsaídithe a fhaightear in uisce dromchla (e.g. lochanna agus aibhneacha) nó fuíolluisce a chainníochtú. Tá ÉCO úsáideach i dtéarmaí bainistithe cáilíocht uisce trí mhéadracht a sholáthar chun an éifeacht a bheidh ag eisilteach ar an dtimpeallacht ghlactha a chinneadh, a leithéid agus an t-éileamh bithcheimiceach  ocsaigine (ÉBO) 

## Forbhreathnú
Is é bunús na tástála ÉCO ná gur féidir beagnach gach comhdhúil orgánach a ocsaídiú go hiomlán le dé-ocsaíd charbóin le gníomhaire ocsaídiúcháin láidir faoi dhálaí aigéadacha. Tugtar an méid ocsaigine atá riachtanach chun comhdhúil orgánach a ocsaídiú go dé-ocsaíd charbóin, amóinia agus uisce trí:

\mbox{C}_n\mbox{H}_a\mbox{O}_b\mbox{N}_c + \left(n + \frac{a}{4} - \frac{b}{2} - \frac{3}{4}c \right)\mbox{O}_2 \rightarrow n\mbox{CO}_2 + \left(\frac{a}{2} - \frac{3}{2}c \right)\mbox{H}_2\mbox{O} + c\mbox{NH}_3

Ní chuimsíonn an slonn seo an t-éileamh ocsaigine de bharr nítriúcháin, ocsaídiú amóinia go níotráit:

:\mbox{N}\mbox{H}_3 + 2\mbox{O}_2 \rightarrow \mbox{N}\mbox{O}_3^- + \mbox{H}_3\mbox{O}^+

Ní ocsaídíonn déchromáit, an gníomhaire ocsaídiúcháin chun ÉCO a chinneadh, amóinia go níotráit, mar sin ní chuirtear nítriúchán san áireamh sa tástáil chaighdeánach ÉCO.

Déanann an Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán cur síos ar mhodh caighdeánach chun an t-éileamh ceimiceach ar ocsaigin a thomhas in ISO 6060 http://www.iso.org/iso/en/CatalogueDetailPage.CatalogueDetail?CSNUMBER=12260&ICS1=13&ICS2=60&ICS3=50 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* ISO 6060: Water quality - Determination of the chemical oxygen demand

Catagóir: Díleá anaeróbach
Catagóir: Aigéaneolaíocht cheimiceach
Catagóir: Ceimic chomhshaoil
Catagóir: Éiceolaíocht uisceach
Catagóir: Táscairí cáilíochta uisce
Catagóir: Linneolaíocht
Comhpháirtíocht ghnó

mion|333x333px
Is éard atá i gceist le **comhpháirtíocht gnó** ná gnó atá eagraithe ar shlí go mbíonn beirt chomhúinéirí nó níos mó i mbun gnólachta.

### Freagracht chomhpháirteach
Bíonn fiachas neamhtheoranta ag an comhpháirtíocht. Ciallaíonn sé seo go dtiocfadh leo airgead s’acu a chailleadh dá dteipfeadh ar an ghnólacht. Má tá airgead le tabhairt ar ais ag an ghnólacht – chuig an bhanc, mar shampla, caithfidh na húinéirí é seo a íoc, fiú dá mbeadh orthu teach s’acu féin a dhíol nó rudaí eile atá acu atá fiúntach. Dá mbeadh an locht ar dhuine amháin go bhfuil siad i dtrioblóid, bheadh ar gach duine íoc.

Bíonn comhpháirtíochtaí coitianta ag ceirdeanna – cosúil le dochtúirí, dlíodóirí, srl. – níl cead acu teorainn a chur le fiachas s’acu – níl cead acu teorainn a chur ar an mhéid airgid a thiocfadh leo a chailleadh. 

Tagann airgeadas óna gcuid acmhainní féin, deontais ón rialtais, ó iasachtaí bainc agus ó infheisteoirí, in amanna.

### Riailacha
Ní chuireann na comhpháirtíochta sonraí a ngnó ar fáil go poiblí. 

De réir an dlí sa Ríocht Aontaithe, thig le 2 – 20 a bheith sa chomhpháirtíocht, agus níos mó in Éirinn.

## Tagairtí

Catagóir:Gnó
Áengus mac Umor

I miotaseolaíocht na nGael, rí Éireann na bhFear Bolg i gcúige Chonnacht ba ea **Aonghas mac Úmhór ** (Sean-Ghaeilge **Áengus mac Umor**).  

Chuir na Gaeil an ruaig ar mhuintir Aonghasa, agus chuaigh sé i gceannas leo go dtí Cuan na Gaillimhe agus Oileáin Árann.  De réir seanchais, thóg sé Dún Aonghasa ar Inis Mór, atá fós ainmnithe as.  Meastar ag scoláirí gur tharla na heachtraí seo sa 2a haois RC.

Lonnaigh Conall Caol mac Aonghasa agus a mhuintir i ríocht Aidhne.

## Féach freisin
* Senchineoil
* Cian d'Fhearaibh Bolg

## Foinsí
* *Early Irish History and Mythology*,  T.F. O'Rahilly, Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1946 (athchló 2003)
* *Irish Kings and High-Kings*, Francis John Byrne, Baile Átha Cliath (1971;2003) Four Courts Press, 
*  *Leabhar Genealach. The Great Book of Irish Genealogies*, Dubhaltach Mac Firbhisigh (eag. Nollaig Ó Muraíle), Baile Átha Cliath, De Burca, 2003–2004
* *[http://www.ucc.ie/celt/published/G105007/ The Tribes and Customs of Hy-Many]* ar Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Fir Bolg
Catagóir:Ríthe Chonnacht
Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Dlí Imchoimeád na Maise

[mion|350x350px| Imoibriú [Dó (imoibriú)|dócháin meatáin. Sa chás go bhfuil 4 adamh hidrigine, 4 adamh ocsaigine agus 1 adamh carbóin i láthair roimh an imoibrithe agus dá éis. Tá an mhais iomlán mar an gcéanna tar éis an imoibrithe agus mar a bhí ann roimhe.]]
San fhisic agus sa cheimic, deir **Dlí Imchoimeád na Maise** le haghaidh aon chóras atá dúnta do gach aistriú damhna agus fuinnimh, go gcaithfidh  mais an chórais fanacht seasmhach le himeacht aimsire, mar ní loitear ná ní chruthaítear mais in athraithe fisiceacha nó ceimiceacha. Dá bhrí sin, bíonn na dúile céanna agus an mhais chéanna díobh i láthair tar éis an imoibrithe agus a bhí roimhe.

De ghnáth, cailltear nó gnóthaítear fuinneamh le linn athraithe fisiceacha agus ceimiceacha. Tá mais de mhéid áirithe, áfach, ag fuinneamh, is cuma céard is gné dí seo. Ach tá mhais a thiontaítear chun suinnimh sna himoibrithe ceimiceacha is bríomhaire shomh mágáinneach i gcomparáid le maiseanna na ndamhnaí a imoibríonn agus a ghintear, nach fiú an t-athrú maise a thabhairt san áireamh.
## Naisc sheachtracha
* Law of Conservation of Mass. https://www.youtube.com/watch?v=eBTNzScLUg4
* The Khan Academy: Dalton's atomic theory,the law of conservation of mass.https://www.khanacademy.org/science/ap-chemistry/atoms-compounds-ions-ap/compounds-and-ions-ap/a/daltons-atomic-theory-version-2

## Tagairt
Catagóir:Mais
Catagóir: Dlíthe imchoimeádta
Catagóir: Parmenídés
Amalgaid mac Fiachrach

Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach ba ea **Amhalaidh mac Fiachra** (Sean-Ghaeilge **Amalgaid mac Fiachrach**) (bás 440).  Fiachra mac *Echach Mugmedóin* ba ea athair, agus Ardrí *[[Eochaid Mugmedón]]* (bás 362) a sheanathair.

Déantar trácht air mar rí na gConnacht in Sioncronachtaí Laud agus sa Leabhar Laighneach, ina dtugtar réimeas 34 bliain dó.  Feictear é fosta in *[[Chronicon Scotorum]]* agus i nAnnála na gCeithre Máistrí.  Sinsear ba ea é de chlann Uí Amalgada.  Tá Tír Amhlaidh, Contae Mhaigh Eo, ainmnithe as.

Tar éis a bháis, tharla achrann comharbachta i dTír Amhlaidh idir a mhic Aonghas (*Óengus*) agus Éanna (*Éndae*).  Shocraigh Naomh Pádraig leis an Ardrí Laoghaire mac Néill (bás 462) a dheartháir Eoghan (bás 465) go ndéanfaidís idirghabháil san aighneas.  Rinne Éanna a mac Conall a bhaisteadh agus chuir sé i seirbhís Phádraig é chun a chuid tacaíochta a chúiteamh leis.

## Foinsí
* Chronicum Scotorum
* Annála na gCeithre Máistrí
* Leabhar Laighneach, cuid 30
* Sioncronachtaí Laud
* T. M. Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*
* Francis J. Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na gConnacht
Dauí Tenga Uma

Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea ** ''Dauí'' Teanga Umha** (Sean-Ghaeilge **Dauí Tenga Uma**) (bás 500).  Tugadh an leasainm "Teanga Umha" do de bharr blas a chuid cainte.  Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar Ailill Molt Uí Fhiachrach (bás 484).

## Beatha
Feictear *Dauí* Teanga Umha sna ginealaigh mar gar-fhionnó Bhriain, sinsear eapainmneach a chlainne.  Deirtear go háirithe gur sinsear Uí Bhriúin Seola é féin.  Creideann Francis Byrne gurb ionann é agus a shin-sin-seanathair, dá mbá fhíor, *Dauí* Galach, óir gur bréag iad luathghinealaigh Uí Bhriúin. 
 
Luann Keating dhá phóstaí ina chlann:
* bhí a iníon Duinseach pósta leis an Ardrí, Muircheartach mac Muireadhaigh (bás 532) de Chineál Eoghain.  Bhí beirt mhac acu, Domhnall agus Fearghas
* bhí a ghariníon Mugain ingen Cú Charainn pósta leis an Ardrí Diarmaid mac Cearbhaill (bás 563) Uí Néill an Deiscirt.  Ba mhac léi é an tArdrí, Áed Sláine (bás 602).

Sa bhliain 500, cloíodh agus maraíodh Daui i gCath Segsa (Seghais nó An Bhúill) ag a mhac chéile féin, Muircheartach.  Deirtear sna hannála gurbh í Duinseach ba chúis an chogaidh.

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Annála Tiarnaigh
* Annála na gCeithre Máistrí
* Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn
* Francis J.Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na gConnacht
Eoghan Béal

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach ba ea **Eoghan Béal mac Ceallaigh** () (bás 542).  Ardrí Ailill Molt ba ea a sheanathair.  Tháinig sé i gcoróin an éigin tar éis na bliana 500.

Le linn a réimis, bhíodh fíoch idir é agus Uí Néill an Tuaiscirt.  Cloíodh na Connachta ag Aidhne sa bhliain 531 agus an Ardrí cumhachtach Muircheartach mac Muireadhaigh de Chineál Eoghain i gcoróin.

Sa bhliain 537, bhuaigh Uí Fhiachrach Aidhne faoi cheannas a rí, Goibnenn mac Conaill, ag Cath Claenloch (gar do *[[Cenél Áeda na hEchtge]]*, Contae na Gaillimhe) in éadan Mhaine mhic Cearbhaill (deartháir Dhiarmada mhic Cearbhaill) Uí Néill an Deiscirt, a maraíodh.  Bhí ceart ghialla Uí Mhaine a ghabháil á chosaint ag Goibhneann.  Mar thoradh suntasach an chatha seo, scaradh níos mó Uí Mhaine ó Chineál Mhaine na Mí, agus Uí Néill óna Connachta.

I ndeireadh na dála, tharla Cath Sligigh sa bhliain 542 idir Eoghana agus Uí Néill an Tuaiscirt, inar maraíodh Eoghan.  De réir na n-annál, Fearghas agus Domhnall mic Muircheartaigh, i dteannta le hAinmhire mac Séadna agus Ninnid mac Duach de Chineál Chonaill, ba ea na buaiteoirí.  Tá an rann seo maidir leis an cath le feiceáil i nAnnála na gCeithre Máistrí:

Insítear a mhalairt mar scéal an chatha sa dán Meán-Ghaeilge, *[[Caithréim Cellaig]]*, a deir gur ghaiscíoch mór uasal é Eoghan honourable.  Dar leis an dán, bhuaigh Eoghan an cath ach go bhfuair sé goin a bháis agus d'éag sé sa bharr níos déanaí.  Adhlacadh é ina sheasamh ar nós na bpágánach ag Ráith Ua Fiachrach ar Chnoc na Riabh, agus a gha dearg ina láimh aige mar dhúshlán Uí Néill an Tuaiscirt.  Tháinig fir Uí Néill ina dhiaidh sin, bhain siad a chorp agus chuir é ar a bholg ag Aonach Loch Gile i gcríocha Cineáil Chairbre.  De réir béaloidis áitiúil, maítear gur adhlacadh Eoghan faoin tuama cúirte ag Machaire Chon Rois.

Insítear sa dán gur dhalta Ciarán Chluain Mhic Nóis, ba ea Ceallach mac Eoghain, agus gur mharaigh go fealltach é ag fir Uí Fhiachrach Aidhne.  Cé go bhfeictear sa dán pearsana a bhaineann le ré eile, creideann Byrne go dtugann sé le fios nós d'aighneas idir géaga tuaisceartach agus deisceartach Uí Fhiachrach.

Tháinig a mhac Ailill Inbanda i gcomharbacht air.

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
**Annals of Tigernach*
**Annals of the Four Masters*
*G.Keating, *History of Ireland*
*T.M.Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*
**Book of Leinster*, Section 30
*Francis J.Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* *The Chronology of the Irish Annals*, Daniel P. McCarthy

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

*A Middle Irish Poem on Eogan Bél from Stowe MS B iv 2 at Thesaurus Linguae Hibernicae

## Tagairtí

Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:An Mheánaois Luath
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Fhiachrach
Major Grom: Plague Doctor

Is scannán sárlaochra Rúiseach ón mbliain 2021 é ***Major Grom: Plague Doctor*** (). Tá sé bunaithe ar charachtair de chuid Bubble Comics. Ba é seo an chéad scannán lánfhada a bhí bunaithe ar ghreannáin na Rúise.

B'é Oleg Trofim stiúrthóir an scannáin. Is é Tikhon Zhiznevsky a ghlac an príomhról. Léirigh Bubble Studios é agus dháil Walt Disney Company CIS é.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* ''Major Grom: Plague Doctor'' ar IMDB

Catagóir:Scannáin na Rúise
Catagóir:Scannáin 2021
Ailill Inbanda

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach ba ea **Ailill Ionbhanna** ( mac Eógain (died 549)  Eógan Bél, a maraíodh sa bhliain 542 ag Uí Néill an Tuaiscirt, ba ea a athair.

D'fhéadfadh é gur bhfuil ciall 'bríomhar' ag a leasainm *Inbanda*.

Lean fíoch a athar le hUí Néill an Tuaiscirt.  Maraíodh é féin, i dteannta lena dheartháir Aodh Fortúil (*Áed Fortobol*), i gCath Cúl Conaire, Ceara, Contae Mhaigh Eo, ag Fearghas agus Domhnall mic Muircheartaigh mhic Mhuireadhaigh de Chineál Eoghain.  Creideann Byrne ámh nach fíor san, agus gur maraíodh é le fírinne ag a ghaoil, Fir Cheara Uí Fhiachrach, óir gur tharla an cath laistigh a gcríocha.

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Annála Tiarnaigh
* Annála Uladh
* T. M. Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:6ú haois
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:An Mheánaois Luath
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Fhiachrach
An Dáréag Oilimpeach

mion|Déithe Oilimpeas. Ar deiseal ón meánuachtar atá: Séas agus Héafaestas agus Atéiné agus Apalló agus Héirméas agus Artaimís agus Poiséadón agus Earós agus Afraidíté agus Áiréas agus Dinísias agus Háidéas agus Heistia agus Déiméitéir agus Héire.
I reiligiún agus i miotaseolaíocht na Sean-Ghréige, is iad **an Dáréag Oilimpeach** na príomhdhéithe de chuid an Phaintéóin Ghréagaigh, a meastar go coitianta gurb iad Séas, Héire, Poiséadón, Déiméitéir, Aitéiné, Apalló, Artaimís, Airéas, Héafaestas, Afraidíté, Heirméas, agus Heistia nó Dinísias. Tugadh *Oilimpigh* orthu mar, de réir traidisiúin, bhí cónaí orthu ar Shliabh Oilimpeas.

Cé gur dia mór le rá é Háidéas agus gur deartháir é de chéad ghlúin na nOilimpeach (Séas, Poiséadón, Héire, Déiméitéir agus Heistia), ba í a ríocht ná an domhan thíos, i bhfad ó Shliabh Oilimpeas, agus mar sin de ghnáth níor measadh gur ceann é de na hOilimpigh.

Dá ainneoin sin is uile, níl Poiséadón ina chónaí ar an sliabh go hiondúil, agus tá Háidéas an-tábhachtach i measc na ndéithe cé nach gcuirtear i measc an dáréag é.

## Naisc sheatracha

* Theoi Project, Olympian Gods achoimrí, scéalta, ealaíon chlasaiceach
Iúpatar (miotaseolaíocht)

I miotaseolaíocht agus i gcreideamh na Róimhe, is dia na spéire agus toirní agus rí na ndéithe é **Iúpatar** (as Laidin: *Iūpiter* nó *Iuppiter*, ón Luath-Iodáilis **djous*  'lá, spéir' + **patēr*  'athair', mar sin 'athair na spéire'), ar a dtugtar **Ióiv** (as Laidin: *Iovis*) freisin. 

## Tagairtí

Catagóir: Déithe Ióbhacha
Catagóir: Déithe na spéire agus na haimsire
Catagóir: Déithena na toirní
Catagóir: Déithe an cheartais
Catagóir: Déithe Rómhánacha
Catagóir: Ríthe na miotaseolaíochta
Catagóir: Eigneoirí miotaseolaíochta
Catagóir: Déithe san Aeinéid

Catagóir: Baal
Catagóir: Carachtair ón Mhiotaseolaíocht Ghréagach (Metamorphoses)
Hans von Dohnanyi

Dlíodóir mór le rá sa Ghearmáin, agus gníomhaí frithbheartaíochta le linn réimeas na Naitsithe, ab ea **Hans von Dohnanyi** (1 Eanáir 1902 – 8 nó 9 Aibreán 1945). Cuireadh é chun báis as a ról, go díreach nó go hindíreach, i gcomhcheilg 20 Iúil 1944 chun Hitler a mharú agus réimeas na Naitsithe a chur as cumhacht.

## Saol
Sa bhliain 1924, phós von Dohnányi Christel Bonhoeffer, deirfiúr le Dietrich Bonhoeffer, a cuireadh chun bás in éineacht leis níos déanaí.
[clé|mion|[Campa géibhinn Sachsenhausen]]
Fuair von Dohnányi PhD sa dlí i mBeirlín i 1925. Sa bhliain 1929, rinneadh oifigeach in Aireacht Dlí agus Cirt an Reich de, lena n-áirítear tréimhse idir 1934 agus 1938 nuair a bhí sé ina chomhairleoir pearsanta don Aire, Franz Gürtner. 
[clé|mion|[Fíréanta i Measc na Náisiún]]
Sa bhliain 1934 - tar éis Oíche na Sceana Fada - thosaigh von Dohnányi ag iarraidh teagmháil a dhéanamh leis an bhfreasúra in éadan na Naitsithe. I measc a chuid gníomhaíochtaí, rinne sé iarracht coireanna na Naitsithe a dhoiciméadú. Chuidigh sé le roinnt Giúdaigh éalú go dtí an Eilvéis chomh maith. 

Thángthas ar ról von Dohnányi i mí Aibreáin 1943 agus gabhadh é. Aistríodh go dtí campa géibhinn Sachsenhausen an bhliain dár gcionn é. Sa deireadh cuireadh chun báis sa champa é, ar ordú Hitler, mar gheall ar a chuid nasc le cealgairí 20 Iúil. 

## Oidhreacht
clé|mion|Cuimhneachán, 20 Juli 1944, Herbertstraße 2-6, Berlin-Grunewald
Tugtar onóir do von Dohnányi in Iosrael mar dhuine de na Fíréanta i Measc na Náisiún. Tá a ainm inscríofa sna ballaí ag Yad Vashem: Ionad Domhanda Uilelosctha, Iarúsailéim. Bhí sé ina chara scoile agus ina dheartháir céile don diagaire Dietrich Bonhoeffer, a cuireadh chun báis ar an lá céanna, i gcampa géibhinn Flossenbürg.

Sna 1950idí, rinneadh iarrachtaí ar an dlí a chur ar an bpríomh-bhreitheamh agus an t-ionchúisitheoir a raibh lámh acu agus pionós an bháis á ghearradh ar Dohnányi (agus Karl Sack srl). Ach theip ar na hiarrachtaí sa deireadh, toisc gur dhiúltaigh an Bundesgerichtshof dóibh sa bhliain 1956. Dúirt an Chúirt ag an am go raibh na himeachtaí a tionscnaíodh sa bhliain 1945 dleathach.

## Féach freisin

* Dietrich Bonhoeffer
* Fíréanta i Measc na Náisiún
*Karl Sack

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1902
Catagóir:Básanna i 1945
Catagóir:Naitsíochas
Catagóir:Dlíodóirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Dlí an chomhshuímh thairisigh

Sa cheimic, deir **Dlí an chomhshuímh thairisigh**, ar a dtugtar **Dlí Proust** uaireanta, go mbíonn an comhshuíomh ceimiceach céanna, i gcóimheas seasta (de réir maise) i gcónaí ag aon chomhdhúil ar leith, cibé slí, áit nó am a dtáirgeadh nó a bhfuarthas í.

Is féidir a chinneadh le modhanna ceimeacha áirithe, na céatadáin de na dúile ar leith as a bhfuil an chomhdhúil comhshuite. Tugtar comhshuíomh ceimiceach na comhdhúile ar na céatadáin sin. 

Mar shampla, tá 8/9 de mhais aon sampla d'uisce íon comhdhéanta de ocsaigin, agus an chuid eile de 1/9 comhdhéanta de hidrigin: Tá an mhais an dá dhúil i gcomhdhúil i gcónaí sa chóimheas céanna. Mar aon le Dlí na gcomhréir iolrach, is é Dlí an chomhshuímh thairisigh bunús na stócaiméadrachta.
## Tagairtí

Catagóir: Méid na substainte
Catagóir: stócaiméadracht
Catagóir: Foirmlí ceimiceacha
Alain Bourbonnais

B'ailtire, dearthóir agus bailitheoir Francach é **Alain Bourbonnais**, a rugadh 22 Meitheamh, 1925 in Ainay-le-Château (Allier) agus a d’éag 20 Meitheamh, 1988 i Sens (Yonne).

Tá clú air mar gheall ar an ealaín iontach a bhailigh sé ar son La Fabuloserie ó 1983.

## Tagairtí
François Mathey

Bhí **François Mathey**, a rugadh 17 Lúnasa, 1917 i Ronchamp, Haute-Saône, an Fhrainc agus a d’éag 3 Eanáir, 1993 i Coulommiers (Seine-et-Marne), ina choimeádaí, ansin ina phríomhchoimeádaí ag Músaem na nEalaíon Maisiúil i bPáras ó 1953 go 1985.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna i 1993
Maquis du Limousin

Tá **Maquis du Limousin**, nó réigiún a cúig, ar cheann de na maquis frithbheartaíochta is mó agus is gníomhaí sa Fhrainc le linn an Dara Cogadh Domhanda.

## Tagairtí

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Maquis
Dlí na gcomhréir iolrach

Sa cheimic, deir **Dlí na gComhréir Iolrach**; nuair a imoibríonn an dá dhúil chéanna chun níos mó ná comhdhúil amháin a dhéanamh, tá na maiseanna difriúla de dhúil amháin a chomhcheanglaíonn leis an mhais chéanna den dúil eile i gcoibhneas na slánuimhreacha beaga i gcónaí.

Mar shampla, faightear uisce i gcónaí nuair a dhóitear hidrigin le hocsaigin agus faightear clóiríd sóidiam i gcónaí nuair a theagmhaíonn sóidiam le clóirín. Ach ní dlí uilíoch é go bhfaightear an chomhdhúil chéanna i gcónaí ó na dúile céanna, mar tá dúile áirithe ann ar féidir leo imoibrú le dúile eile i níos mó ná aon choibhneas amháin. Sa chás sin, gintear comhdhúil ar leith go gach coibhneas ar leith.

Cur i gcás, gintear dé-ocsaíd charbóin i gcónaí nuair a dhóitear carbón in áit a mbíonn go leor nó barraíocht ocsaigine i láthair chun an dé-ocsaíd charbóin (22.27% carbón; 77.73% ocsaigine) a tghabhair. Ach dá ndófaí carbón agus ocsaigin le chéile i gcoibhneas éigin ina raibh níos lú ocsaigine ná ba ghá chun dé-ocsaíd charbóin a thabhairt, ghinfí a bheag nó a mhór de ghás eile freisin .i. aonocsaíd charbóin. Is e 42.86% carbóin agus 57.14% ocsaigine is comhshuíomh don ghás sin.

Bíodh gurb iad na dúile céanna .i. carbón agus ocsaigin atá in aonocsaíd charbóin agus i ndé-ocsaíd charbóin araon, is conhdhúile éagsúla iad de bharr nach ionann coibhneasa na ndúl iontu.

Uaireanta tugtar Dlí Dalton ar an dlí seo, a ainmníodh i ndiaidh John Dalton, an poitigéir a mhol é ar dtús. Bhí a fhios ag Dalton go gcruthaíonn an dúil carbóin dhá ocsaíd trí chomhcheangal le hocsaigin i gcomhréireanna éagsúla. Féadfaidh  mais sheasta charbóin, abair 100&nbsp;gram, imoibriú le 133&nbsp;gram ocsaigine chun ocsaíd amháin a tháirgeadh, nó le 266&nbsp;gram ocsaigine chun ceann eile a tháirgeadh. An cóimheas idir na maiseanna ocsaigine atá in ann imoibriú le 100&nbsp; gram de charbón is ea 266: 133 = 2: 1, cóimheas de shlánuimhreacha beaga. Léirigh Dalton an toradh seo ina theoiric adamhach trí mholadh (i gceart sa chás seo) go bhfuil adamh ocsaigine amháin agus dhá adamh ocsaigine ag an dá ocsaíd faoi seach do gach adamh carbóin. Sa nodaireacht nua-aimseartha is é an chéad cheann CO (aonocsaíde carbóin) agus an dara ceann ná CO 2 (dé-ocsaíd charbóin).
## Naisc sheachtracha
*Law of Multiple Proportions.https://www.youtube.com/watch?v=sxE95VOY-YY
## Tagairtí

Catagóir: Stócaiméadracht
Catagóir:Ceimic Fhisiceach
Karl Sack

Breithiúnach sa Ghearmáin, agus gníomhaí frithbheartaíochta le linn réimeas na Naitsithe, ab ea **Karl Sack** (9 Meitheamh 1896 i mBad Kreuznach - 9 Aibreán 1945 i Flossenbürg). Cuireadh é chun báis as a ról, go díreach nó go hindíreach, i gcomhcheilg 20 Iúil 1944 chun Hitler a mharú agus réimeas na Naitsithe a chur as cumhacht.

## Saol
Rinne Sack staidéar ar an dlí in Ollscoil Heidelberg.  

Bhí sé ina chúntóir breithiúnach - nó ina bhreitheamh sna cúirteanna sibhialta - go dtí 1934.  Aistríodh ansin go Reichskriegsgericht (Cúirt Mhíleata Reich) é.
Rinneadh Ard-Abhcóide Breithiúnais an Airm de sa bhliain 1942. 

Bhí Sack i dteagmháil leis an lucht frithbheartaíochta san Arm le linn an chogaidh. Ghlac sé páirt i bplota 20 Iúil. Bhí Sack ainmnithe le bheith ina Aire Dlí agus Cirt sa rialtas nua.
clé|mion|Cuimhneachán Karl Sack i gCampa géibhinn Flossenbürg

Gabhadh é sa bhliain 1944. Sa deireadh cuireadh é chun báis sa champa géibhinn Flossenbürg, ar ordú Hitler, mar gheall ar a chuid nasc le cealgairí 20 Iúil. 
[mion|220x220px|[Campa géibhinn Flossenbürg]]
mion|Cuimhneachán, 20 Juli 1944, Herbertstraße 2-6, Berlin-Grunewald

### Débhríocht
Ceistíonn roinnt daoine an ómós a tugadh dó as a bheith ina bhall den lucht frithbheartaíochta, toisc gur bhain sé ciall leathan, agus é ina bhreitheamh míleata, as coir tréigin agus gur gearradh pionós an bháis ar a lán daoine dá bharr sin.
[mion|Básaíodh [Dietrich Bonhoeffer ar an lá céanna]]

### Ceartas
Sna 1950idí, rinneadh iarrachtaí ar an dlí a chur ar an bpríomh-bhreitheamh agus an t-ionchúisitheoir a raibh lámh acu agus pionós an bháis á ghearradh ar Sack, Dohnányi agus lucht comhcheilge eile. Ach theip ar na hiarrachtaí sa deireadh, toisc gur dhiúltaigh an Bundesgerichtshof dóibh sa bhliain 1956. Dúirt an Chúirt ag an am go raibh na himeachtaí a tionscnaíodh sa bhliain 1945 dleathach.

## Féach freisin

* Dietrich Bonhoeffer
* Hans von Dohnanyi

## Tagairtí

Catagóir:Breithiúna Gearmánacha
Catagóir:Naitsithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1896
Catagóir:Básanna i 1945
Echu Tirmcharna

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Eocha Tirimcharna mac Fearghasa** () (bás c. 556).  Feictear sna ginealaigh gurbh é Dauí Tenga Uma (bás 500), iar-rí, a shin-sin-seanathair.  Creideann Prof. Byrne áfach gur bréagach iad luath ghinealaigh Uí Bhriúin.

Sna ríliostaí, feictear é idir Ailill Baineanda (bás 549) agus a mhac féin, Aodh (bás 575).  I nAnnála Tiarnaigh, déantar trácht air ach amháin go raibh sé ina rí sa bhliain 556 agus gur tháinig a mac i gcomharbacht air sa bhliain 557.

Déantar trácht ar Eocha sa Dán ar Ríthe na Connacht mar a leanas:

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Tiarnaigh
** Leabhar Laighneach, Cuid 30
** *[https://celt.ucc.ie//published/G105013/ A Poem on the Kings of Connaught]*
* T. M. Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*
* Francis J. Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* [Corpus of Electronic Texts]

== Tagairtí ==



[Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:6ú haois
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:An Mheánaois Luath
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Uada mac Aodha

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Uada mac Aodha** () (bás 600).  Aodh mac Eachach Thirimcharna (bás 575) ba ea a athair.

Feictear Uada sna ríliostaí tar éis a athar, a chuireann le fios gur tháinig sé i gcoróin sa bhliain 575.  Coinníonn Byrne an t-ord seo, ach tugann sé faoi ndeara nach dtugtar an teideal rí dó ina thásc i nAnnála Uladh.  Ní aontaíonn sé go raibh luath-ríthe Uí Bhriúin ina  ríthe ruireacha na gConnacht.

Rinneadh níos deireanaí rí dá mhac, Raghallach (bás 649).

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Annála Tiarnaigh
* Annála Uladh
* T. M. Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*
* Francis J. Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:An Mheánaois Luath
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Mjölnir

[mion| Líníocht de chasúr airgeadaithe [Túr|Thúir a fuarthas i Scania, sa Shualainn]]

Sa miotaseolaíocht Ioruach, is casúr an dé Túr é **Mjölnir**. Is arm draíochta de dhéanamh na n-abhac é.

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht Ioruach
Dlí Raoult

Tá bealaí éagsúla ann chun **Dlí Raoult** a lua, agus is gnách go n-úsáidtear leaganacha atá beagán difriúil ag brath ar an gcomhthéacs. Is féidir an sainmhíniú simplithe seo a leanas a úsáid i gcás leacht so-ghalaithe amháin (an tuaslagóir) agus tuaslagáit do-ghalaithe.

Deirtear i ndlí Raoult go bhfuil galbhrú tuaslagóra os cionn tuaslagáin cothrom le galbhrú an tuaslagóra íon ag an teocht chéanna arna socrú ag mólchodán na  tuaslagáite i láthair.

Bhunaigh an poitigéir Francach François-Marie Raoult an dlí sa bhliain 1887, a deir go bhfuil páirtbhrú gach comhábhar i mheascán idéalach de *leachtanna* cothrom le galbhrú an chomhábhair íon iolraithe faoina mhólchodán sa mheascán. 

Go matamaiticiúil, luaitear dlí Raoult maidir le comhábhar amháin i dtuaslagán idéalach:
: p_i = (p^{\star}_i \ x_i)
áit gurb é 
## Naisc sheachtracha
*Raoult's Law, LibreTexts. https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Physical_and_Theoretical_Chemistry_Textbook_Maps/Supplemental_Modules_(Physical_and_Theoretical_Chemistry)/Physical_Properties_of_Matter/Solutions_and_Mixtures/Ideal_Solutions/Changes_In_Vapor_Pressure%2C_Raoult's_Law
*RAOULT'S LAW AND IDEAL MIXTURES OF LIQUIDS.https://www.chemguide.co.uk/physical/phaseeqia/idealpd.html
## Tagairtí

Catagóir: Ceimic fhisiceach
Catagóir: Ceimic chothromaíochta
Catagóir: Teirmidinimic innealtóireachta
Catagóir: Tuaslagáin
Fearghal Aidhne mac Ardaile

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach Aidhne ba ea **Fergal Aidne mac Artgaile** (bás 696). Guaire Aidne mac Colmáin (bás 663), mórghaiscíoch seanscéalta, ba ea a sheanathair. An duine deireanach dá theaghlach ba ea é a ndearnadh rí Chonnacht de.

Sna ríliostaí, faightear a réimeas as ord, curtha tar éis Cellach mac Rogallaig (bás 705). Sna hannála amhail is Annála Tiarnaigh, feictear é tar éis Dúnchad Muirisci mhic Tiobraide (bás 683), idir na blianta 683 go dtí 696. Ní thuairiscítear ámh rud ar bith maidir lena réimeas.

Sinsear Cenél Guairi ba ea Fearghal Aidhne, le teaghlaigh Uí Eidhin agus Uí Chléirigh. Sinsear Cenél nÁeda ba ea a dheartháir, Aodh, le teaghlach Uí Sheachnasaigh

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Annála Tiarnaigh
* Leabhar Laighneach, cuid 30
* Sioncronachtaí Laud
* Francis J.Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*
* C. Thomas Cairney, *Clans and Families of Ireland and Scotland*, 

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne
Dúnchad Muirisci

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach ba ea **Dúnchadh Mhuirisce mac Tiobraide** () (bás 683).  Ba bhall é de chlann Uí Fhiachrach Mhuaidhe, lonnaithe ar bhruach na Muaidhe, síolraithe ó Fiachna, deartháir Ailealla Mhoilt (bás 484).  

Tugann a leasainm le fios gur bhain sé ceannas amach ar cheantar Muirisce ar An Mhuaidh.  Rinneadh ríthe níos deireanaí Uí Fhiachrach dá mhuintir.

Feictear Dúnchadh sna hannála agus sna ríliostaí dís, ina rí sna blianta 682 agus 683.  Sna foinsí úd, deirtear gurbh é Maoldubh (*Máeldub*) a athair, cé gurbh é siúd a sheanathair sna ginealaigh shaol is Leabhar Bhaile an Mhóta agus Tiobraid a athair. 

Tuairiscítear sna hannála gur maraíodh Dúnchadh sa bhliain 683 ach ní deirtear cé a bhí ciontach as.  I measc a mhac bhí: Indreachtach (bás 707), rí Connacht; agus Aillil.

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Annála Tiarnaigh
* Leabhar Laighneach, chuid 30
* Sioncronachtaí Laud
* Francis J.Byrne, *Irish Kings and High-Kings* 
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois
Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe
Ceann Faoladh mac Colgan

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Ceann Faoladh mac Colgan** ( (bás 682).  Ba bhall den ghéag darbh ainm Uí Bhriúin Seola, lonnaithe thart timpeall ar Thuaim, Contae na Gaillimhe.  Is é an chéad duine den ghéag seo luaite sna hannála.

Feictear Ceann Faoladh sin chéad uair sa bhliain 653, nuair a maraíodh chomhghuaillí Uí Fhiachrach Aidhne, Marcán mac Tomaini, rí Uí Mhaine, ag troid in Iarthair Seola ag Ceann Faoladh féin agus *Máenach mac Báethíne*.  I nAnnála na gCeithre Máistrí, deirtear go raibh Máenach ina thaoiseach Uí Bhriúin.

Déantar trácht ais ar Cheann Faoladh dá bhliain 663 , nuair a insítear i nAnnála Tiarnaigh go ndearnadh rí Chonnacht de, i gcomharbacht ar Ghuaire Aidhne (bás 663).  Feictear é fosta sna ríliostaí mar rí tar éis Ghuaire.  Maítear sa Chronicum Scotorum ámh go raibh Muirchertach Nár mac Guairi ina rí Chonnacht sa bhliain 668.  The annals also mention a certain Dub-Indracht mac Dúnchada as king of the Uí Bhriúin of Mag nAí sa bhliain 666.

Luaitear Ceann Faoladh don uair dheireanach sa bhliain 682, nuair a deirtear gur maraíodh é ag *Ulcha Dearg ua Caillidhe* de Conmhaicne Cuile, aitheachthuath Uí Bhriúin Seóla.  Measann Francis Byrne go ndearnadh seo mar fhreagairt ar pholasaí cheansú agus ionghabháil Uí Bhriúin.

De shliocht Chinn Faoladh iad Muintir Murchadha agus Clann Cosgraigh.

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
An Ghintlíocht (gluaiseacht nua chreidmheach)

[alt=A metal hammer, worn as a pendant around an individual's neck|mion| Macasamhail siogairlín nua-aimseartha de hAois na nUigingeach a léiríonn [Mjölnir, casúr Thúir; is minic a chaitheann Gintlithe a leithéid de shiogairlíní.]]
Is í **an Ghintlíocht**, darb na hainmneacha **an Ghintleacht** agus **an Phágántacht Ghearmánach Chomhaimseartha** agus **an Nua-Phágántacht Gearmánach** freisin, creideamh Págánta nua-aimseartha. Tháinig sé san Eoraip go luath san 20ú haois, agus múnláitear é ar deilbh sheanchreidimh a raibh ag na cinníocha Gearmánacha agus iad ina n-Iarrannaois agus sa Mheánaois Luath.
Loingsech mac Colmáin

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Fhiachrach Aidhne ba ea **Loingsech** nó **Laidgnén mac Colmáin** (bás 655). Colmán mac Cobthaig, iar-rí, ba ea a athair.

Tá a dheartháir, Guaire Aidhne (bás 663) luaite sna hannála mar gheall ar eachtraí roimh an mbliain 649. D'fhéadfadh é gur éirigh Guaire as ríogacht Uí Fhiachrach Aidhne tar éis a chliste ag Cath Charn Conaill. Tháinig Loingseach i gcomharbacht ar Rogallach mac Uatach (bás 649) Uí Bhriúin mar rí Connacht sa bhliain 649. Feictear Loingseach sna ríliostaí, ach ní fheictear a thásc ach i nAnnála Tiarnaigh.

Tá fianaise ann faoi choimhlint idir Uí Fhiachrach Aidhne agus Uí Bhriúin le dhá eachtra a tharla le linn a réimis. Sa bhliain 653, maraíodh Marcán mac Tommáin, rí Uí Mhaine agus chomhghuaillí Uí Fhiachrach Aidhne, ag troid in Iarthair Seola ag Cenn Fáelad mac Colgan (bás 682) agus *Máenach mac Báethíne* Uí Bhriúin. Sa bhliain 654, maraíodh Fearghas mac Rogallach (bás 654) ag Uí Fhiachrach Aidhne.

Ní raibh sliochtach ar bith ag Loingseach agus tháinig Guaire i gcomharbacht ar mar rí Chonnacht.

## ''The Fate of the Children of Lir''
:*féach freisin [[Oidheadh Chlainne Lir]]
Luaitear Loingsech san aistriúchán le [[Lady Gregory]] den scéal *The Fate of the Children of Lir*, mar "Lairgren, son of Colman, son of Cobthach". Nuair a phós sé Deoch ní Fhinghín, deirtear gur tháinig le chéile fear ón tuaisceart agus bean ón deisceart, agus dá bharr briseadh an mhallacht 900-bliain ar chlann Lir agus aistríodh iad ar ais i riocht daonna.

== Féach freisin ==
* [[Ríthe na gConnacht]]

== Foinsí ==
* [[Annála Tiarnaigh]]
* T. M. Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*
* Francis J.Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals''

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts
## Tagairtí

Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne
Rogallach mac Uatach

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Raghallach mac Uada** () (bás 649).  Uada mac Aodha (bás 600), iar-rí, ba ea a athair.  Phós sé Muireann de Cineál Chairbre, the gar-dhubhó an Ardrí, Tuathal Maolgharbh (bás 544). 

Tháinig Raghallach i gcoróin tar éis dó an t-iar-rí, Colmán mac Cobhthaigh de chlann Uí Fhiachrach Aidhne (bás 622), a chloí i gCath Cenbuigi (*Canbo*, Contae Ros Comáin).  Molann Francis Byrne gurbh é siúd an chéad duine dá chlann a raibh go deimhin ina rí Chonnacht.  Dar le Seathrún Céitinn, d'eagraigh Raghallach cruinniú leo siúd a d'fhéadfadh a choróin a éileamh, agus mharaigh sé go fealltach a nia ann.

Bhí caidreamh colach ag Raghallach lena iníon, údar mór díomá dá bhean chéile Muireann, a tribe gearán leis an Ardrí.  Níor éirigh le hidirghuí Naomh Fhéichín fiú a bhéasa a athrú.

Ag seilg lá, ghoin sé fia lena shleá.  Lean sé é ach bhí an fia maraithe cheana ag beirt sclábhaithe.  D'éiligh sé an fhiafheoil uathu, ach mharaigh na sclábhaithe é ar a chapall bán.

Insítear i nAnnála Tiarnaigh gurbh é a mharfóir ná *Máel Brigte mac Mothlachán* de *Corco Cullu*, aitheachthuath Chiarraí Aoí, dream mór ar *Mag nAí*, críocha dúchais Uí Bhriúin.

I measc a mhac, bhí a leanas:
* Cathal (bás 680) a bhain díoltas as a bhás
* Ceallach (bás 705), rí Chonnacht
* Fearghas (bás 654), sinsear rítheaghlach Uí Bhriúin Aoi.

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* Annála Tiarnaigh
* Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn
* T. M. Charles-Edwards, *Early Christian Ireland*
* Francis J.Byrne, *Irish Kings and High-Kings*
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin