Soghain

Dream ársa na hÉireann ba ea na  **Soghain**.

Dúirt Dubhaltach Mac Firbhisigh gur bhall desna Cruithne ba ea iad, agus "i measc Cruithne Éireann tá Dál Araí, seacht *[[Loígis]]* na Laighean, seacht Soghain na hÉireann, agus gach Conaille Muirtheimne in Éirinn".

## Tuatha

Seo a leanas ceithre fán seacht Soghain:

# Géag i gcríocha *Fernmag* (barúntacht Fhearnaí, Contae Mhuineacháin).
# I nDealbhna, Contae na hIarmhí, ina raibh treibh na Soghan ina gcónaí le géag na Delbna i gceantar darbh ainm *[[Tríocha céad]] na Delbhna Móire agus na Soghan*.
# An Corca Shoghan, who were subject to the Benntraige under the Eoghanachta.  Feictear ar chloch Oghaim aimsithe gar d'Eaglais i mbarúntacht Múscraí, an inscríbhinn *MUCOI SOGINI*, le brí is amhlaidh '(na) Corca Soghan.'
# Bhí Soghain na gConnacht suite i lár-oirthear Contae na Gaillimhe, i ríocht darbh ainm *Tír Shoghain*.

## Tír Sogháin
Bhíodh Soghain na gConnacht ina gcónaí i dTír Sogháin, críocha suite i lár-oirthear Contae na Gaillimhe, agus thart orthu An tSuca ar an taobh thoir; Abhainn an Chláir ar an taobh thiar; Abhainn na Gráinsí agus An tSimhin ó thuaidh; agus An Dúghiortach agus Abhainn Bhaile an Iúir ó dheas.  Tá dán i Leabhar Uí Mhaine, *Cruas Connacht clanna Sogain*, a leagann teorainneacha úd na ríochta amach:
:*From Áth an Ibar west
:*to Glais Uair Arnaigh
:*was the extent of Sodhan
:*that sword-guarded land.
:*From Béal na Róbe in Maenmagh
:*to the clear, soft-reeded Simin
:*was the breath of the plain
:*which bore no ignominy.

Na Senchineoil (Nua-Ghaeilge Seanchineál) ab ainm don iardhream réamh-Ghaelach sa cheantar.  Caomhnaítear ach fíorbheagán eolais fúthu.

Déantar cur síos ar na Soghain i ndán le Seán Mór Ó Dubhagáin, *Triallam timcheall na Fodla*, in deir sé:

Tugtar liosta le séghéag i Leabhar Mór Leacáin, mar atá *Cinel Rechta*, *Cinel Trena*, *Cinel Luchta*, *Cinel Fergna*, *Cinel Domaingen* agus *Cinel Deigill*.

Tugtar ginealach Naoimh Chairill mar:
:*Caireall mac Curnain mac Treana mac Fionnchada mac Nair mac Earca mac Tiobraide mac Sodhain Salbhuidhe mac Fiacha Araidhe*.
Sinsear eapainmneach an Chineáil Threana ab ea Treana mac Fionnchada.  Bhí siadsan ina gcónaí gar do Chnoc Meadha, i dTír Mhic Threana, ar theorainn iarthair de ríocht Shoghain na gConnacht.

I measc luath-soiscéalaí Críostaí na Soghan, tá Conainne, Meeting Connall agus Caireall.  I measc a gcomharbaí, tá *[[Naomhéid]], [[Cuana Chill Chuanna]], [[Dubhán]], [[Felig]], [[Íbar Chilliúr Bhig|Íbar]], [[Íomar Soghain]], [[Laisren of Cloonkerrill]], [[Maol Chosna]], [[Modiúit]], [[Menott]] agus [[Molua]].

Seo a leanas paróistí a bhfuil a fhois gurbh i dTír Sogháin iad:
* [[Mainistir Chnoc Muaidhe]]
* [[An Abart]]
* [[Baile Mhic an Bhaird]]
* [[Cluain Caoin Cairill]]
* [[Fothannach]]
* [[Leacach]]
* [[Cill Chonaill]]
* [[Cill Ghoirill]]
* [[Cill Ó Scóba]]
* [[Muine Mheá]]
* [[Maigh Locha]]

Tógadh Tír Sogháin faoi cheannas [[Uí Maine|Uí Mhaine]] am éigin i rith na chéad mílaoise.

==Sliocht==
Faightear sliocht na Soghan fós go forleathan i gContae na Gaillimhe, le sloinnte sábháil is [[Ó Mainnín]], [[Mac an Bhaird]], Gill/Gillane, Ó Scurra, [[Ó Dubhagáin]], Mac Annaidh, Ó Máirtín agus Ó Cassáin.

==Tagairtí sna hannála==
* 811. *Irghalach mac Maelumha*, tiarna Chorca Soghan

==Féach freisin==
* [[Clann Fhergail]]
* [[Uí Fiachrach Aidhne]]
* [[Clann Taidg]]
* [[Conmhaicne Mara]]
* [[Delbhna Tir Dha Locha]]
* [[Maolán]]
* [[Muintir Murchada]]
* [[Trícha Máenmaige]]
* [[Uí Díarmata]]
* [[Cóiced Ol nEchmacht]]
* [[Síol Anmchadha]]
* [[Maigh Seola]]
* [[Cenél Áeda na hEchtge]]

==Foinsí==
* *The Book of Uí Maine, otherwise called 'The book of the O'Kellys*' ([[Leabhar Uí Mhaine]]) R.A.S. Mac Alister (eag.), [[Baile Átha Cliath]], 1942. 
* *Punann arsa* cuid i, [[Martin Finnerty]], Gaillimh, 1951.
* *The parish of Ballinasloe*, Rev. Patrick K. Egan, Baile Átha Cliath agus Londain, 1960.  Athchló macasamhala, Gaillimh, 1994. 
* *Ballymacward:The story of an east Galway parish*, John S. Flynn, 1991. 
* *The Life, Legends and Legacy of Saint Kerrill: A Fifth-Century East Galway Evangelist*, [[Joseph Mannion]], 2004. 0 954798 1 3
* *The true identity of Saint Kerrill of Clonkeenkerrill*, Joseph Mannion, in *Making shapes with slates and marla:A Gurteen anthology*, John agus Margaret Corbett (tiomsaitheoirí), Gaillimh, 2004. 
* *The Senchineoil and the Soghain: Differentiating between the pre-Celtic and early Celtic Tribes of Central East Galway,'' Joseph Mannion, Journal of the Galway Archaeological and Historical Society, Imleabhar 58, ll.&nbsp;165–170, 2006.

## Tagairtí