open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ceintreasóm

[thumb|300px|Scéimléaráid de chill ainmhí  agus a chuid codanna:  1. [Núicleólas|Núiclín 2. Núicléas 3. Ribeasóm 4. Saicín 5.Líontán ionphlasmach garbh 6. Coirpín Golgi (nó Coimpléasc Golgi) 7. Cítichreatlach 8.  Líontán ionphlasmach mín 9. Miteacoindre 10. Folúisín 11. Cíteasol 12. Líseasóm 13. Ceintreasóm]]Sa bhitheolaíocht cheallach, is éard is **ceintreasóm** ann ná (Laidin: *centrum* 'lár', Gréigis: *soma* 'corp' ) orgánaid a fhreastalaíonn mar an príomh-ionad eagraithe micrifhidíní (IEMF) den chill ainmhí chomh maith le rialtóir gluaiseachta an timthrialla chille dul chun cinn cille - timthriall. D'aimsigh Edouard Van Beneden é sa bhliain 1883, agus níos déanaí ar aghaidh, d'aimnmigh Theodor Boveri é agus chuir sé síos faoi sa bhliain 1888. Creidtear gur tháinig an ceintreasóm chun cinn san ghinealachach meiteasónach de chuid na cealla eocarótacha. Ní bhíonn ceintreasóim sna fungais agus sna plandaí agus dá bhrí úsáid úsáideann siad struchtúir IEMF eile chun a gcuid micrifhidíní a eagrú. Cé go bhfuil ról lárnach ag an ceintreasóm i bpróiseas na miotóise i gcealla ainmhí, níl se riachtanach i speicis áirithe sna  cuileanna agus sna leithphéisteanna.

*
Catagóir:Anatamaíocht ceall
Cathair Ghuatamala

Príomhchathair Ghuatamala agus an chathair is mó sa tír is ea **Cathair Ghuatamala** (Spáinnis:*Ciudad de Guatemala*). Ainm eile ar an gcathair ná **Nueva Guatemala de la Asunción**. Tá sí suite i lár na tíre. Tá fothraigh uirbeacha ann a théann chomh fada siar le 1500 RC. Chuir na Spáinnigh mainistir ar bun sa ghleann sa bhliain 1628 darbh ainm El Carmen. Sna 1770idí, de bharr na gcreathanna talún a scrios Antigua, príomhchathair na tíre ag an am, haistríodh oifigí an rialtais go Cathair Ghuatamala. Rinneadh an phríomhchathair di go hoifigiúil sa bhliain 1775. Bhí 1,075,000 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2009. Measadh 4.5 milliún duine ina gcónaí i mórcheantar na cathrach i 2013.

Catagóir:Guatamala
Sionnach Bheangál

Is ainmhí é an **sionnach Bheangál**. Mamach atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Sionnaigh
Catagóir:An Bhanglaidéis
Cuirfiú

[deas|250px|thumb|Cuirfiú i bhfeidhm i b[Páras ag na Gearmánaigh sa bhliain 1870]]
Is rialúchán a bheith riachtanach le haghaidh daoine a fhanacht sa bhaile idir uaireanta sonraithe, san oíche go hiondúil, é **Cuirfiú**.

Catagóir:Dlí
Kateřina Siniaková

Is imreoir leadóige Seiceach í **Kateřina Siniaková** (a rugadh ar an 10 Bealtaine, 1996). 

Tá trí chraobh dúbailte buaite ag Siniaková (ceann amháin de *WTA 125K Series* san áireamh) ar an Chamchuairt WTA, chomh maith le sé craobh singil agus ceithre chraobh dúbailte ar an singles agus ceithre doubles teidil ar an chamchuairt ITF chuaird ina gairmré. Ar an 13 Iúil 2015, shroich sí uimhir a 65 sa rangú shingil. Ar an 27 Iúil 2015, shroich sí uimhir a 42 sa rangú dúbhailte.

Ba í Siniakova an dara duine sa rangú sóisearach i mí na Nollag, 2012. Sa bhliain 2013, bhuaigh sí comórtas dúbailte na cailíní sa *French Open*, i gComórtas *Wimbledon *agus sa *US Open *lena a comh-Seiceach Barbora Krejčíková.

I mí an Mhárta 2013, d'imir Siniaková a chéad chluiche ar an turas WTA sa chomórtas cáilithe ag an *2013 Sony Open*. Bhuaigh sí ar Mandy Minella agus Alexa Gatch chun áit a bhaint amach sa príomhchomórtas, ach chaill sí cluiche trí-sraith i gcoinne Garbiñe Muguruza sa chéad bhabhta.

Rugadh Siniaková i Hradec Králové do mháthair Seiceach agus athair Rúisis, Dmitry, iar-dornálaí agus cóitseálaí Kateřina .

## Cluichí Ceannais WTA

### Doubles (2-2)

### Cluichí Ceannais ''WTA 125K series''

#### Dúbailte (1-0)

## Cluichí Ceannais ''ITF'' (10-3)

### Singil (6-0)

### Dúbailte (4-3)

## Cluichí Ceannais na ''Junior Grand Slam''

### Cluiche Singil na gCailíní

### Cluiche Dúbailte na gCailíní

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine Slóivéanacha
Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Port of Spain

Is é **Port of Spain** príomhchathair Thríonóid agus Tobága, agus é suite ar chósta thiar thuaidh de Oileán na Tríonóide. Is é an tríú bardasacht is mó sa tír i ndiaidh Chaguanas agus San Fernando. Lonnaigh na chéad choilínigh sa cheantar sna 1500idí, agus príomhbhaile riaracháin atá ann ón mbliain 1757 i leith. Sa bhliain 2011 bhí 36,963 duine sa chathair féin. Sa bhliain 1990 measadh go neamhoifigiúil go raibh 128,026 duine ina gcónaí i mórcheantar Port of Spain.

Catagóir:Príomhchathracha na Cairibe
Catagóir:Tríonóid agus Tobága
Panamá (cathair)

Is é **Panamá** (Spáinnis: *Panamá* nó *Ciudad de Panamá*) príomhchathair Phoblacht Phanama. Is é an chathair is mó sa tír é. Príomhchathair riaracháin Chúige Phanamá atá ann chomh maith. Tá cónaí ar 430,299 duine i bPanamá Láir, 880,691 duine sa chathair ar fad, agus 1,501,691 sa mhórcheantar uirbeach.

Tá Cathair Phanamá suite ar Mhurascaill Phanamá, ar an Aigéan Ciúin, lámh le béal Chanáil Phanama. Ionad mór cultúir agus trádála atá ann; bíonn an t-airgeadas sách tábhachtach sa chathair. Tá an chanáil agus an turasóireacht tábhachtach don gheilleagar áitiúil freisin.

Bhunaigh na Spáinnigh an chathair den chéad uair sa bhliain 1519. Scrios an foghlaí mara úd, Henry Morgan, an chathair sa bhliain 1671. Athbhunaíodh an chathair dhá bhliain ina dhiaidh sin ar shuíomh nua 5 mhíle nó mar sin ón tseanchathair.

Catagóir:Panama
Oileán na Tríonóide

An ceathrú oileán is mó i Muir Chairib is ea **Oileán na Tríonóide**. Is é an t-oileán is mó de chuid Oileán na Tríonóide agus Tobága é. Tá sé suite i ndeisceart Mhuir Chairib, in Oileáin na Gaoithe. Suíonn Oileán na Tríonóide ar scairbh ilchríochach Meiriceá Theas, ach is é cultúr Mhuir Chairib atá i réim ann.

Tá 1,267,145 duine ina gcónaí ar an oileán (2011). Sin 267 duine sa chiliméadar cearnach nó 689 sa mhíle chearnach. Indiaigh Mheiriceánacha—na hAruacaigh agus na Cairibigh—chéad áitritheoirí an oileáin. Daonra ilchiníoch atá ann anois idir Indiaigh, Afraicigh, Indiaigh Thiar, agus eile. 

Criostóir Colambas a bhaist an t-oileán leis an ainm "*la Isla de la Trinidad*" ar an tríú turas go Meiriceá aige. Ceapann cuid daoine gur "Oileán na nDordéan" a thugadh na bundúchasaigh air roimhe sin.
mion|clé|Lookout Point, in aice le Trá Maracas ar chósta thuaidh Oileán na Tríonóide

## Féach freisin
* Oileán na Tríonóide agus Tobága

Catagóir:Tríonóid agus Tobága
Catagóir:Mion-Aintillí
San Fernando, Tríonóid agus Tobága

An ceann is mó den dá chathair i dTríonóid agus Tobága is ea **San Fernando**. Port of Spain, an phríomhchathair, an chathair eile sa tír. Tá Chaguanas níos mó freisin, ach áirítear é mar bhardasacht agus ní mar chathair. Tá San Fernando suite ar chósta thiar theas oileán na Tríonóide, idir aibhneacha an Guaracara agus an Oropouche.

D'fhás baile san áit de réir mar a tháinig fás ar phlandálacha an chána siúcra sa cheantar, ag tosnú sa dara leath den 18ú haois. Ní ba dhéanaí cuireadh tús le saothrú an chacao ann freisin, agus idir an Dara Cogadh Domhanda agus na 1980idí chuir tionsclaíocht an pheitriliam le geilleagar San Fernando.

Talamh mín atá sa chathair agus ina haice. Is é Cnoc San Fernando, i lár na cathrach, an ghné is suntasaí de gheograife an cheantair. Ón bpáirc ar bharr an chnoic, is féidir Veiniséala a fheiceáil ar lá geal. Bhí cónaí ar 50,208 duine i San Fernando sa bhliain 2011.

Catagóir:Tríonóid agus Tobága
An tOrd Teotanach

B'ord Míleata a bhí in **Ord na mBráithre an Tí Gearmánach Naomh Muire in Iarúsailéim**, nó  **An tOrd Gearmánach** mar a bhí aithne orthu le linn a ré féin nó **An tOrd Teotanach** mar atá aithne orthu sa lá atá inniu ann. Bunaíodh An tOrd Teotanach sa bhliain 1190.

## Bunú an oird
Cuireadh tús leis an ord sa Mheánoirthear le linn léigear Acra sa bhliain 1190, ag tús an tríú crosáide. Tháinig meitheal crosáidithe meánaicmeach ón nGearmáin le chéile chun ord ospidéil a bhunú. Bhí an tOrd Teotanach curtha ar bun, le beannacht ón Pápa Celestine III chun cúram ospidéal a chur ar fáil do shaighdiúirí agus oilithrigh Gearmánacha sa Tír Bheannaithe. Bhí go leor ridirí i measc bráithre an Oird Teotanaigh. D’iarr siad ar an bPápa a bheith aitheanta mar Ord Míleata. Ghlac sé leis an iarratais agus thug sé cairt nua dóibh sa bhliain 1198.

## Struchtúr na heagraíochta
Ba é An Máistir a bhí mar theideal ar cheannaire na heagraíochta ón tús. Bunaíodh craobhacha eile sa Ghearmáin, sa Phrúis agus sa Liovóin níos déanaí agus bhronn siad Máistir mar theideal ar cheannairí na gcraobhacha sin. Ghlaoigh siad an tArdmháistir ar ceannaire na Teotanaigh as sin amach. Bhí an tArdmháistir tofa ag baill an ardchraobh. Bhí air oifigigh an oird a ainmniú. Bhí eochair an duine ag an tArdmháistir, ag ceannasaí fórsaí an oird sa Thír Bheannaithe agus ag an gCisteoir d’órchiste an oird.

## Tagairtí

Catagóir:Crosáidí
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Muire
Catagóir:Ridirí
Chaguanas

An baile is mó i dTríonóid agus Tobága is ea **Chaguanas** agus 83,516 duine ina gcónaí ann. Bronnadh stádas mar bhardasacht air sa bhliain 1990. Tá dhá bhaile eile sa tír a bhfuil stádas oifigiúil mar chathracha acu, San Fernando agus Port of Spain, an phríomhchathair, ach tá Chaguanas níos mó ná iad. Is é Chaguanas an baile is tapúla fás: sa bhliain 1988 ní raibh ach 8,000 míle duine ann. Faigheann daoine áiseanna siopadóireachta neamhchostasaí in Chaguanas chomh maith le tithíocht ar phraghas réasúnta.

Tá Chaguanas suite 18 km (11 míle) ó dheas ó Port of Spain, in iarthar na tíre giota beag istigh ón gcósta. Tá sé suas Abhainn an Chaparo ó Chorcach Mhangróbh Caroui, an chorcach is mó sa tír agus a tharraingíonn a lán turasóirí mar gheall ar fheabhas an dúlra ann. 

Rugadh V. S. Naipaul, úrscéal a bronnadh Duais Nobel na Litríochta air in Lion House (Anand Bhavan), in Chaguanas. Is de mhuintir Capildeo é Naipaul, teaghlach mór polaiteoirí agus scríbhneoirí, a chónaíonn go traidisiúnta in Lion House.  

Catagóir:Tríonóid agus Tobága
Tobága

Is é **Tobága** an t-oileán is lú de dhá oileán mhóra Phoblacht Oileán na Tríonóide agus Tobága. Luíonn sé taobh thoir theas ó mhór-roinn Oileán na Tríonóide agus taobh thoir theas ó Grenada. Tá 300 ciliméadar cearnacha, nó 116 míle cearnacha, in achar an oileáin. Bhí cónaí ar 62,219 duine ar an oileán sa bhliain 2011. Sin 202.9 duine sa chiliméadar cearnach, nó 525.5 sa mhíle chearnach. Cuid féinrialaitheach den tír atá ann.

Criostóir Colambas an chéad Eorpach a leag súil ar Thobága, sa bhliain 1498. Tagann an focal *[[tobac]]* ó ainm an oileáin. Daoine de shliocht Afracach formhór mór lucht an oileáin, ní hionann le Oileán na Tríonóide, a bhfuil pobal an-mheasctha ann.

Catagóir:Poblacht Oileán na Tríonóide agus Tobága
Páirtí Liobraíoch (Stáit Aontaithe)

Is ceann de na tríú páirtí sna Stáit Aontaithe é an **Páirtí Liobraíoch**. Sa bhliain 1971 a bunaíodh é.

## Torthaí
### Toghcháin na hUachtaránachta
[mion|250px|Torthaí de réir contae do [Gary Johnson sa toghchán na huachtaránachta 2016.]]

### Seanad

### Teach na nIonadaithe

## Tagairtí

Catagóir:Páirtithe polaitíochta sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1971
Missouri (abhainn)

Craobh-abhainn de chuid an Mississipi sna Stáit Aontaithe í an **Missouri**. Tá foinse na habhann in iarthar stát Montana. Sníonn sí trasna lár na tíre ó thuaidh agus isteach san Abhainn Mississippi beagán ó thuaidh ó Saint Louis, Missouri. Tá an Missouri ar an abhainn is faide sa tír agus i Meiriceá Thuaidh (2,341 míle / 3,767 ciliméadar ar fhad). 

Catagóir:Aibhneacha Mheiriceá Thuaidh
Ohio (abhainn)

Abhainn i SAM í an **Ohio**. Tá foinse na habhann in Pittsburgh, mar a dtagann na haibhneacha Monongahela agus le chéile. Is í an chraobhabhainn is mó de chuid an Abhainn Mississippi. Sníonn sí siar trasna cuid d'iar-oirthear na tíre go dtí cumar na Mississippi agus na Ohio ag Cairo, Illinois. Ag an bpointe sin tá an Ohio níos mó ná an Mississippi, agus deimhin, is í an Ohio príomhabhainn an chórais Mhississippi ó Chairo anuas ó thaobh thoirt an uisce de. Scríobh Thomas Jefferson gurb í an Ohio an abhainn ab áille ar Domhain. 

Catagóir:Aibhneacha Mheiriceá Thuaidh
Dakota Fanning

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Hannah Dakota Fanning** a rugadh ar an 23 Feabhra 1994 i gConyers Georgia.

## Gradaim
Tá 18 ngradam buaite ag Fanning.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Iora sionnaigh oirthearach

Is ainmhí beag é an t-**iora sionnaigh oirthearach** nó **iora sionnaigh** (*Sciurus niger*). Mamach atá ann. Tá sé dúchasach do chuid mhór de Mheiriceá Thuaidh. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Sofía Vergara

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Sofía Margarita Vergara Vergara** (a rugadh ar an 10 Iúil, 1972 i mBarranquilla, An Cholóim). Tá cáil bainte amach aici mar an charachtar Gloria Delgado-Pritchett ar an gclár teilifíse *[[Modern Family]]*.

## Gradaim
Tá 7 ngradam buaite ag Vergara.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Na scannáin beochana is mó a thug airgead isteach

Is liosta é seo de na scannáin beochana is mó a thug airgead isteach.

## Scannáin

## Féach freisin
* Na scannáin is mó a thug airgead isteach
* Na scannáin is mó a thug airgead isteach sa tSín
* Na scannáin is mó a thug airgead isteach sa Ríocht Aontaithe
* Na scannáin Portaingéilis is mó a thug airgead isteach
* Na scannáin is mó a thug airgead isteach in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin
Séala Maryland

mion|250px|Cúl an séala
mion|250px|Tosach an séala
Is é **Séala Mór Stát Maryland** suaitheantas oifigiúil rialtas stát Maryland, sna Stáit Aontaithe.

## Stair
Bhí an chéad séala goidte i 1645 i rith éirí amach.

## Féach freisin
*Bratach Maryland

Catagóir:Séalaí stáit na Stáit Aontaithe
Nassau, na Bahámaí

Príomhchathair Chomhlathas na mBahámaí is ea **Nassau**. Tá sé suite ar chósta thoir thuaidh an Oileán New Providence, agus tá an chuid is mó den oileán faoi thionchar Nassau anois de bharr fhás agus fhorbairt na cathrach. Tá geilleagar Paradise Island, giota beag soir ó thuaidh ó Nassau, ceangailte go dlúth le Nassau agus 6,000 duine fostaithe ann. 

## Stair
Chuir Eorpaigh fúthu san áit ina bhfuil Nassau san 17ú haois. Chuir na Spáinnigh an chéad lonnaíocht le tine sa bhliain 1684. Athbhunaíodh an lonnaíocht arís sa bhliain 1695. 

Ní raibh mórán daoine ina gcónaí ann go dtí Cogadh na Saoirse Mheiriceá nuair a thosaigh dílseoirí ag dul a chónaí ann. Thug na mílte díobh go dtí oileáin na mBahámaí le linn agus i ndiaidh an chogaidh úd agus thug siad a gcuid sclábhaithe leo. Chuir a lán de na dílseoirí plandálacha ar siúl ar New Providence.
mion|Sráid Bay i Nassau

Tháinig ráth ar na Bahámaí san am sin agus tógadh breis is 2,000 de thithe breátha i Nassau. D'fhág sin a gcló ar ailtireacht Nassau go dtí an lá atá inniu ann. Ghabh na fórsaí Meiriceánacha seilbh ar Nassau ar feadh tamaill ghairid i 1776, agus d'ionsaigh siad an baile arís i 1778.

Tháinig na Spáinnigh an athuair sa bhliain 1782, ach theip orthusan chomh maith. Nuair a chuir na Briotanaigh an sclábhaíocht ar ceal sa bhliain 1807 cuireadh a lán daoine saortha ina gcónaí sna Bahámaí, Nassau san áireamh, mar ar chuir a lán daoine gorma fúthu sna comharsanachtaí intíre, i ndeisceart na cathrach.   

mion|350px|Cuid de na longa a thugann na mílte turasóirí isteach go Nassau 

Inniu tá 259,300 duine ina gcónaí i Nassau. 

Catagóir:Na Bahámaí
The Powerpuff Girls

:*Don sraith athbhútáil féach ar [[The Powerpuff Girls (sraith theilifíse 2016)]]*

Is clár teilifís beoite é **The Powerpuff Girls**, a craoladh ar tús ar Cartoon Network ó 1998 go dtí 2005.

## Achoimre
Tá an chlár faoin eachtra de thríúr cailín: Blossom (bándearg), Bubbles (gorm) agus Buttercup (glas).

## Carachtair
***Blossom** (guthaithe ag Cathy Cavadini) 
***Bubbles** (guthaithe ag Tara Strong sa tsraith agus Kath Soucie san eipeasóídí What a Cartoon!)
***Buttercup** (guthaithe ag E. G. Daily)

## Gradaim
Tá 4 ghradam buaite ag an gclár.

## Tagairtí

Catagóir:Cartúin
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1998
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2005
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir Cartoon Network
The Powerpuff Girls (sraith theilifíse 2016)

:*Don céad sraith féach ar [[The Powerpuff Girls]]*

Is clár teilifís beoite é **The Powerpuff Girls**, atá ag craoladh ar Cartoon Network ó 2016. Tá sé bunaithe ar *[[The Powerpuff Girls]]* (1998).

## Eipeasóidí

## Gradaim
Tá gradam buaite ag an gclár.

## Tagairtí

Catagóir:Cartúin
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir Cartoon Network
Camagüey

Cathair i gCúba is ea **Camagüey**, agus é suite i lár thoir na tíre. Is é an 3ú cathair is mó sa tír. Príomhbhaile Chúige Camagüey atá ann. Sa bhliain 2011 bhí 321,992 duine ina gcónaí ann.

Bunaíodh Camagüey sa bhliain 1528. Tá a lán seanailtireachta le feiceáil i gcónaí ann, an fáth ar thug UNESCO stádas mar Shuíomh Oidhreachta Domhanda ar lár Chamagüey sa bhliain 2008. Cineál próca déanta as cré ar a dtugtar *tinajón* atá ina shiomból den chathair.
mion|175px|Próca cré, nó ''tinajón'', tipiciúil de Chamagüey

## Naisc sheachtracha
*Cuir síos ar Chamagüey ag suíomh UNESCO. Arna rochtain ar 10 Bealtaine 2016

Catagóir:Bailte agus cathracha i gCúba
Usher

Is amhránaí agus cumadóir amhrán Pop-cheol Meiriceánach é **Usher Terry Raymond IV** (rugadh é ar an 14 Deireadh Fómhair 1978). Ba bhreithimh é ar *[[The Voice (SA)|The Voice]]*.

## Dioscliosta
* *Usher* (1994)
* *My Way* (1997)
* *8701* (2001)
* *Confessions* (2004)
* *Here I Stand* (2008)
* *Raymond v. Raymond* (2010)
* *Looking 4 Myself* (2012)
* *Hard II Love* (2016)

## Camchuairteanna
*The Velvet Rope Tour (1998)
*Evolution 8701 Tour (2001–2002)
*Truth Tour (2004-2005)
*OMG Tour (2010–2011)
*Euphoria Tour (cuireadh ar ceal)
*The UR Experience Tour (2014–2015)

## Scannáinliosta
* *[[The Faculty]]* (1998)
* *[[She's All That]]* (1999)
* *[[Light It Up (scannán)|Light It Up]]* (1999)
* *[[Geppetto]]* (2000)
* *[[Texas Rangers (scannán)|Texas Rangers]]* (2001)
* *[[In the Mix (scannán)|In the Mix]]* (2005)
* *[[Killers (scannán 2010)|Killers]]* (2010)
* *[[Justin Bieber: Never Say Never]]* (2011)
* *[[Scary Movie 5]]* (2013)
* *[[Justin Bieber's Believe]]* (2013)
* *[[Muppets Most Wanted]]* (2014)
* *[[Hands of Stone]]* (2016)
* ** (2016)
* *People You May Know* (2017)
* *Chris Brown: Welcome to My Life* (2017)
* *Burden* (2017)
* *Last of the Showmen* (2018)

## Gradaim
Tá 113 ghradam buaite ag Usher.

## Tagairtí

Catagóir:Usher
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Usher
Catagóir:Breithiúna The Voice
Catagóir:Daoine beo
Stiúrthóireacht na Faisnéise

[mion|Beairicí Mhic Aodh i m[Baile Átha Cliath, suíomh eile a gceaptar oifigí SF suite ann]] 
Brainse d'Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann) is ea **Stiúrthóireacht na Faisnéise** (Béarla: *The Directorate of Military Intelligence*, **G2**). Seirbhís fhaisnéise na hÉireann atá ann. Tá an eagraíocht freagrach as sábháilteacht agus slándáil Óglaigh na hÉireann, a bhfoirne, agus Poblacht na hÉireann. Tá rannóga faisnéise intíre agus thar lear ar siúl ag an Stiúrthóireacht, a sholáthraíonn faisnéis do Rialtas na hÉireann a bhaineann le bagairtí do shábháilteacht an stáit agus don leas náisiúnta, bíodh na bagairtí de bhunús laistigh nó lasmuigh den tír. 

Is cuid d'Arm na hÉireann í Stiúrthóireacht na Faisnéise, ach freastalaíonn sí ar riachtanaisí gach brainse sna Fórsaí Cosanta. Fostaíonn Stiúrthóireacht na Faisnéise baill den Arm, den tSeirbhís Chabhlaigh agus den Aerchór. Comhlíonann Sciathán 
Fiannóglaigh an Airm ("SFA") oibríochtaí na Stiúrthóireachta in Éirinn agus thar lear.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Rialtas na hÉireann
Perry Como

Amhránaí agus pearsa theilifíse Meiriceánach ab ea **Pierino Ronald "Perry" Como** (18 Bealtaine 1912 – 12 Bealtaine 2001). Rugadh in Canonsburg, Pennsylvania, é do thuismitheoirí ón Iodáil nár labhair ach an Iodáilis sa bhaile. Thosaigh Perry ag foghlaim Béarla ar scoil dó. Bhí seanorgán ag a thuismitheoirí agus b'shin tús lena oiliúint sa cheol. 

Thaifead Perry Como ceol do RCA Victor ar feadh 44 bliana ag tosnú sa bhliain 1943. Fuair sé bás in aois a 88 bliana in Jupiter Inlet Colony, Florida.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1912
Catagóir:Básanna in 2001
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Pápa Cléimeans XII

Ba é **Cléimeans XII** an pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1730 agus 1740.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1652
Catagóir:Básanna i 1740
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Loch Garda

Is é **Loch Garda** (Iodáilis: *Lago di Garda* nó *Lago Benaco*, Laidin: *Benacus*) an loch is mó san Iodáil. Tá sé suite i dtuaisceart na tíre, leathbhealach idir Brescia agus Verona, idir an Veinéis agus Milano.
 
Tá an-tóir ar Loch Garda agus na ceantair máguaird mar láthair turasóireachta.

Catagóir:Lochanna na hIodáile
Madame de Sévigné

Scríbhneoir litreacha Francach ab ea **Marie de Rabutin-Chantal**, banmharcas Shévigné, nó **Madame de Sévigné** mar is fearr aithne uirthi. Do rugadh í ar an 5ú lá d'Fheabhra 1626 i gcathair Páras na Fraince agus do fuair sí bás ar an 17ú lá d'Aibreán 1696 i château Grignan, château atá suite i nDrôme. Tá clú agus cáil ar Mhadame de Sévigné mar scríbhneoir de bharr a cuid litreacha, na litreacha a scríobh sí chuig a hiníon, Françoise-Marguerite de Sévigné, cuntaois Grignan, ach go hairithe.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1626
Catagóir:Básanna i 1696
Catagóir:Básanna de bharr galair
Catagóir:Daoine as Páras
Catagóir:Mná
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Caifé

[mion|Fir i gcaifé sa [An Phalaistín|Phalaistín sa 19ú haois]] 
Siopa nó beár is ea **caifé** (**siopa caife**, **beár caifé** nó **Café**) ina ndíoltar agus a n-óltar caife, tae, deochanna eile agus de ghnáth na laethanta seo bia.      

Go minic bíonn caife agus tae ar díol i mboscaí nó málaí le tabhairt abhaile, an caife ina bpónairí go fóill nó meilte. Ó am go ham bíonn deochanna níos láidre ná caife le fáil freisin.      

Bíonn ceangail leis an Idirlíon le fáil go minic, agus tá a leithéid agus caifé idirlín ann le ríomhairí.     

## Féach freisin
* Bialann
* Caife
* Caife Gaelach

## Tagairtí

Catagóir:Bialanna
Catagóir:Caife
St. George's

mion|Radharc ar St. George's
Príomhchathair Ghreanáda is ea **St. George's**. Tá an chathair suite ar thaobh sean-bholcáin timpeall chalafoirt i bhfoirm U. Tá St. George's i bParóiste Saint George. Tá Ollscoil St. George, a bhfuil clú ar a scoil leighis, sa chathair. Tá Aerfort Maurice Bishop in St. George's freisin: aerfort idirnáisiúnta na tíre atá ann.

Sa bhliain 1974 scrios Hairicín Ivan cuid mhór den chathair ach atógadh arís í le cúnamh idirnáisiúnta, ó Cheanada, na Stáit Aontaithe, agus an Aontas Eorpach go príomha. Bhí an comórtas domhanda cruicéid ann sa bhliain 2007. Bhí cónaí ar 33,734 duine in St. George's sa bhliain 2012.

Catagóir:Príomhchathracha na Cairibe
Catagóir:Greanáda
Pápa Anacletus

Ba é **Naomh Anacletus** an tríú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as an Róimh san Iodáil é agus ghlac sé an Chríostaíocht. 

Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Nua-aoisithe na Danmhairge

Is éard atá i gceist le **Nua-aoisithe na Danmhairge** ná gluaiseacht deartha a tháinig chun cinn sa Danmhairg sna 1920dí is a lean go dtí na 1960dí.

Theastaigh ó Nua-aoisithe na Danmhairge go n-athródh a gcuid troscán an bealach a maireann daoine agus iad sa tigh ag baile. D'fhág seo gur lú an spéis a bhí ag an gcuid ba mhó acu acu ina gcuid troscán mar mhaisiúchán stáitse, agus gur mhó a gcuid spéise sa chomhthéacs ina gcuirfí iad agus na fadhbanna timpeall an tí a bhféadfaidís a réiteach. Chaith Børge Mogensen deich mbliana ag déanamh anailíse ar na bealaí a mbaineadh na Danmhargaigh úsáid as seilfeanna agus spás stórála. D'oibrigh sé amach cé na cineálacha nithe a bhí i seilbh an ghnáth-Dhanmhargaigh agus d'oibrigh sé amach an méid spáis a theastaigh ó gach aon ní acu. An toradh a bhí air seo ná réimse seilfeanna Oresund, a forbraíodh idir 1955 agus 1967. Bhí d’aidhm acu seo gach fadhb stórála tí a chuirfeadh isteach ar mhuintir na Danmhairge a réiteach, cuspóir inmholta, ma ba chuspóir uaillmhianach féin é.

catagóir:Dearadh
catagóir:An Danmhairg
Cayenne

Príomhchathair Ghuáin na Fraince, críoch thar lear de chuid na Fraince in oirthuaisceart Mheiriceá Theas, is ea **Cayenne**. Bhí 55,198 duine ina gcónaí sa chathair féin sa bhliain 2012 agus 121,308 sa mhórcheantar uirbeach.

Catagóir:Príomhchathracha Mheiriceá Theas
Catagóir:Guáin na Fraince
To Courier with Love

Craoladh an fichiú heipeasóid, **To Courier with Love**, den seachtú sraith déag *[[The Simpsons]]* ar an 8 Bealtaine 2016. Scríobh Bill Odenkirk an eipeasóid seo. D'fhéach 2.52 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 27)
Capsicum annuum

Is éard is ***Capsicum annuum*** na speiceas den ghéineas planda Capsicum atá ina  phlanda nádúrtha i Meiriceá Thuaidh agus i dtuaisceart Mheiriceá Theas. Is é seo an  speiceas is coitianta agus is forleithne saothraithe de chuid na cúig capsacam ceansaithe. 

Cuimsíonn an speiceas raon leathan de chruthanna agus mhéideanna piobair, idir séimh agus te, ó phiobair cloigíneacha go piobair sillí. Shíolraigh na saothróga ón éanphiobar fiáin Meiriceánach a bhíonn ar fáil fós sna réigiúin níos teo de chuid críocha Mheiriceá.

San am atá caite ghlaoití ''C. frutescens'' ar fhoirmeacha adhmadach den speiceas seo, ach tá na gnéithe a úsáideadh chun idirdhealú a dhéanamh ar na foirmeacha sin ar fáil i go leor daonra de C. annuum agus níl aon speiceas de C. frutescens atá aitheanta go seasta.
## Saintréithe
Cé go ciallaíonn an ainm an speicis *annuum* "bliantúil" (ón Laidin *annus* "bliain"), níl an planda bliantúil agus in éagmais siocáin an gheimhridh is féidir leis maireachtáil i gcomhair séasúr éagsúil agus agus fás ina thor mór ilbhliantúil. 
clé|mion
Bíonn dath na mbáthanna singile neasbhán (uaireanta corcora) nuair a bhíonn an gas dlúth-chraobhach agus suas go 60 ceintiméadar ar airde. Bíonn na torthaí ina chaora a d'fhéadfadh a bheith glas, buí nó dearg nuair a bhíonn siad aibí.  
Cé gur féidir leis an speiceas glacadh le formhór na n-aeráid, tá *C. annuum* tháirgiúil go háirithe le fáil sna haeráidí te agus tirim.

## Tagairtí

annuum
Catagóir:Plandaí
Catagóir:Plandaí míochaine
Cian Ó Diolún

Is iománaí é **Cian Ó Diolún**. Rugadh é ar an 30 Deireadh Fómhair 1988. Is as Contae an Chláir é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Roseau

Is é **Roseau** (Kwéyòl: *Wozo*) príomhchathair Dhoiminice agus an chathair is mó sa tír. Tá 16,582 duine ina gcónaí ann i lonnaíocht bheag chúng. Tá Roseau suite i bParóiste St. George idir Muir Chairib agus an Abhainn Roseau ar thaobh thiar (taobh na fothana) oileán Dhoiminice.

Pórt trádála onnmairithe atá ann; easpórtáiltear bananaí, ola labhróige, glasraí, torthaí citris agus cócó. Tá seirbhísí tábhachtach i ngeilleagar na cathrach freisin, turasóireacht san áireamh.

## Stair
Tháinig na Francaigh sna 16ú agus 17ú haoiseanna. D'ainmnigh siad an baile as na giolcaigh (*roseau* sa Fhraincis a fuair siad ag fás ar bhruacha an Abhainn Roseau. Leag siad an baile amach ar an nós Francach le sráideanna a shíneann amach as pointe lárnach, Old Market Plaza i gcás Roseau. Nuair a ghabh na Briotanaigh Roseau, chuir siad a gcruth féin ar an mbaile agus iad ag tógáil comharsanachtaí nua i bhfoirm eangaí. Tán an tionchar Francach agus Briotanach le feiceáil i gcónaí i seanfhoirgnimh Roseau.
mion|Seanteach den seanstíl choilíneach Fhrancach in Roseau

## Naisc sheachtracha
* Grianghraif de Roseau. Arna rochtain ar 13 Bealtaine 2016]

Catagóir:Doiminice
Catagóir:Príomhchathracha na Cairibe
WALL-E

Is scannán é **WALL-E**. B'é Andrew Stanton stiúrthóir an scannáin. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 23 Meitheamh 2008.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
WALL-E
Catagóir:Scannáin beochana 2008
WALL-E
Breandán de Buigléir

Is iománaí é **Breandán de Buigléir** (Béarla: *Brendan Bugler*)  a rugadh sa bhliain 1985 i gContae an Chláir é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2012 agus 2013.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Paramaribo

Príomhchathair Suranam agus an chathair is mó sa tír is ea **Paramaribo**. Tá sé suite ar bhruach thoir na hAbhainn Suriname, timpeall is 14 míle ón aigéan, i dtuaisceart na tíre. Sa bhliain 2002 d'ainmnigh UNESCO lár Pharamaribo mar Shuíomh Oidhreachta Domhanda mar gheall ar an méid seantithe adhmaid atá ann ó na laethanta coilíneacha faoi na Dúitseach. Tá thart ar 240,000 duine ina gcónaí sa chathair, leath dhaonra na tíre nach mór.

Catagóir:Suranam
Catagóir:Príomhchathracha Mheiriceá Theas
Dami Im

Is ceoltóir í **Dami Im** (Cóiréis: 임다미). Rugadh í i Seoul, sa Chóiré Theas, ar 17 Deireadh Fómhair 1988. D'aistrigh a tuismitheoirí a gclann go dtí an Astráil agus ise óg. Chuir siad fúthu in Daisy Hill, Queensland, in aice le Brisbane. Bhuaigh Im an chúigiú sraith de The X Factor Australia.

Tháinig Im sa dara háit ag an gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2016 leis an amhrán "*Sound of Silence*" in Stócólm ar an 14 Bealtaine 2016.

## Dioscliosta
* *Dream* (2010)
* *Dami Im* (2013)
* *Heart Beats* (2014)
* *Classic Carpenters* (2016)
* *I Hear a Song* (2018)

## Camchuairteanna
;Príomh
*The X Factor Live Tour (2013)
*Yesterday Once More Tour (2016–17)
*I Hear a Song Tour (2018)

;Ag tacaíocht
*Nova's Red Room Global Tour (Séasúr a hAon: 2014)
*John Legend's All of Me Tour (2014): Cuid san Astráil

## Tagairtí

Catagóir:Popcheoltóirí
Catagóir:Buaiteoirí X Factor
Im, Dami
Im, Dami
Catagóir:Daoine beo
Cárta creidmheasa

Cárta íocaíochta is ea **cárta creidmheasa** agus é eisithe do dhaoine mar bhealach le híoc as rudaí. Cuireann sé ar chumas sealbhóir an chárta íoc as earraí agus seirbhísí gan ach gealltanas a thabhairt ag am a gceannaithe go n-íocfaidh an sealbhóir am éigin as sin amach. 

Cuireann eisitheoir an chárta cuntas imrothlach ar siúl don sealbhóir agus bronnann sé líne chreidmheasa dó. Bíonn an sealbhóir ábalta tarraingt ar an líne sin chun ceannaí a íoc nó chun airgead a fháil ar airleacan.

Ní hionann cárta creidmheasa agus cárta muirir, a chuireann ar an sealbhóir fuílleach an chuntais a athíoc gach mí. I gcodarsnacht leis sin, ceadaíonn cártaí creidmheasa don sealbhóir fuílleach leanúnach a gcaitheann sé ús a íoc as.  

Tá difear, freisin, idir cárta creidmheasa agus cárta airgid sa mhéid go mbíonn an tríú páirtí ann a íocann an díoltóir agus a fhaigheann aisíocaíocht ón gceannaitheoir. I gcás cárta airgid, níl i gceist ach íocaíocht an cheannaitheoir a chur siar, íocaíocht a thugann sé go díreach don díoltóir gan an tríú páirtí a bheith ann. 

Bíonn an gnáthchárta creidmheasa 85.60 mm × 53.98 mm (3.370 orlach × 2.125 orlach) i méid chun é a dhéanamh de réir an chaighdeáin ISO/IEC 7810 ID-1. 
clé|mion

## Stair
Ar an 10 Meán Fómhair 1963, d'oscail American Express seirbhís cárta creidmheasa i Sasana.  

## Tagairtí
 

Catagóir:Miondíoltóireacht
Catagóir:Airgead
Mughdhorn

Ba é **Mughdhorn** an fear a chur dúshlán ar Pádraig Mac Piarais roimh an t-alt "Síceolaí na h-Óglaigh" (Eanáir 1914) é.

## Naisc sheachtracha
* The Psychology of a Volunteer
Hamilton, Beirmiúda

Príomhchathair Bheirmiúda, críoch thar lear de chuid na Breataine Móire, is ea **Hamilton**. Tá sé suite i lár phríomhoileán Bheirmiúda i bParóiste Pembroke (ní i bParóiste Hamilton). Ionad airgeadais, calafort agus ceann scríbe turasóirí atá in Hamilton. Tá cónaí ar 1,010 duine in Hamilton (2010), ach oibríonn 13,340 duine go laethúil ann. Tá Hamilton ar na príomhchathracha is lú ar domhan.

## Stair
Ainmníodh Hamilton i ndiaidh gobharnóra ar Bheirmiúda darbh ainm Henry Hamilton. Chuir rialtas na coilíneachta tús lena stair sa bhliain 1790 nuair a chuir siad 145 acra (59 ha) ar leataoibh i gcomhar suímh dó féin. Ionchorpraíodh Hamilton i 1793 go hoifigiúil d'acht Paraiminte. Aistríodh an rialtas i bhfírinne ó St. George's sa bhliain 1815. Rinneadh cathair de Hamilton sa bhliain 1897.

Catagóir:Beirmiúda
Cóilín Ó Riain

Is iománaí é **Cóilín Ó Riain**. Rugadh é ar an 2 Meán Fómhair 1988. Is as Contae an Chláir é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
200 (uimhir)

Is é **200** (**dhá chéad**) an uimhir nádúrtha tar éis 199 agus roimh 201. 

Catagóir:Slánuimhreacha
Ollmhargadh

[mion|Ollmhargadh sa t[An tSualainn|Sualainn sa bhliain 1941]]
Leagan méadaithe den siopa grósaera traidisiúnta is ea **ollmhargadh** atá le fáil le fada inniu i ngach cearn den domhan nach mór. Siopa féinseirbhíse ina ndíoltar rogha fairsing bia agus earraí tí, iad eagraithe i ranganna le pasáistí leathana do na custaiméirí. Dá mhóire ollmhargadh i gcomparáid le siopa grósaera, tá ollmhargadh níos lú—le réimse earraí níos teoranta—ná hipearmhargadh nó margadh *big-box*.   

[mion|Ollmhargadh Loblaws i d[Toronto, Ceanada]]

Catagóir:Ollmhargaí
Pápa Cléimeans I

Ba é **Cléimeans I** an ceathrú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as An Róimh é agus ghlac sé an Chríostaíocht. 

Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Pápa Evaristus

Ba é **Evaristus** an cúigiú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as Beitheal é agus ghlac sé an Chríostaíocht. 

Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh
Catagóir:Pápaí
Kim Jong-un

Ardcheannaire Dhaon-phoblacht Dhaonlathach na Cóiré, nó an Chóiré Thuaidh, agus cathaoirleach Pháirtí Oibrithe na Cóiré is ea **Kim Jong-un** a rugadh ar 8 Eanáir 1984 (nó 1982 nó 1983). 

Mac le Kim Jong-il (1941–2011) agus garmhac de chuid Kim Il-sung (1912–1994) atá ann. Ardcheannairí agus deachtóirí ar an tír ab ea an bheirt acusan freisin, an t-aon sampla de dheachtóireacht chumannach oidhreachtúil i stair an domhain. 
[clé|mion|2018: cairdeas idir [Donald Trump|Trump agus Kim Jong-un]]
Tháinig Kim Jong-un i gcumhacht ar bhás a athar i mí na Nollag sa bhliain 2011. Léiroidhre a bhí in Jong-un roimhe sin agus "an Comharba Mór" a thug seirbhís theilifíse an stáit air ina dhiaidh. Cuireadh 'cultas pearsan' ar siúl sa Chóiré Thuaidh, agus brú ar an phobal ollmheas a léiriú don Cheannaire Uachtarach.

## Féach freisin

* Kim Il-sung , a sheanathair
* Kim Jong-il, a athair

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:An Chóiré Thuaidh
Catagóir:Ceannairí Cumannacha
Catagóir:Daoine Cóiréacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Scríbhneoirí
Hamhung

An dara cathair is mó i nDaon-Phoblacht Dhaonlathach na Cóiré agus príomhchathair an chúige Hamgyǒng Theas is ea **Hamhǔng**. Tá sé suite in oirthuaisceart na tíre ar an Abhainn Sǒngch'ŏn, ní fada ó chósta Mhuir na Seapáine. Tá tionscal ceimiceán láidir sa chathair. Tá dhá champa géibhinn mhóra in aice le Hamhǔng. Fuarthas 768,551 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2008.

Catagóir:Hamhung
Catagóir:Bailte agus cathracha sa Chóiré Thuaidh
Simprovised

Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, **Simprovised**, den seachtú sraith is fiche *[[The Simpsons]]* ar an 15 Bealtaine 2016. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 2.80 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 27)
Bundesbank

Is banc ceannais suite i Frankfurt sa Ghearmáin é an **Deutsche Bundesbank**. Cuireadh ar bun é sa bhliain 1957.

## Tagairtí

Catagóir:Bainc cheannais
Catagóir:An Ghearmáin
Héilias

I miotaseolaíocht na Gréige, is é **Héilias** dia agus pearsantú na gréine.

Catagóir:Déithe na gréine
Catagóir:Tíotáin
Dreapaire

mion|200px|Teannóg
[mion|200px|Planda ag dreapadh [dréimire]]
Planda a fhásann i dtreo solas na Gréine trí ghreamú le plandaí, ballaí nó tacaíochtaí eile. Uaireanta úsáidtear an téarma ginearálta ‘féithleog’ dó. Baineann sé feidhm as modhanna éagsúla greamaithe ina dhreapadh: gais is duilleghais chasta, teannóga is fréamhacha aerga. Ní dhéanann fánaithe ach fás i gcoinne tacaíochtaí, go hannamh le crúcaí chun an greamú a fheabhsú. Bíonn gais fhada adhmadacha ag lianaí a fhásann go hard isteach i gceannbhrat na foraoise, sna trópaicí go háirithe.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Apocynaceae

Fine de phlandaí bláthanna is ea Apocynaceae lena n-áirítear crainn, toir, luibheanna, gais súmhara, agus fíniúnacha, ar a dtugtar go coitianta fine fhuath an mhadra, a ainmníodh as an gléasra Meiriceánach ara a dtugtar 'dogbane' nó 'fuath an mhadra', *[[Apocynum cannabinum]]*. Tá baill den fhine dúchasach san Eoraip, san [Áise, san [An Aifric|Afraic, san Astráil, agus sna trópaicí agus sna fothrópaicí Meiriceánacha, le roinnt ball aeráide measartha. Meastar go bhfuil an fhine Asclepiadaceae  (ar a dtugtar anois Asclepiadoideae) mar fhofhine de chuid Apocynaceae, a chuimsíonn 348  géineas.
Ray Langton

Is carachtar ficseanúil é **Raymond Anthony "Ray" Langton** (iar **Tilsley**) ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Neville Buswell an pháirt mar Ray. Bhí Ray ar an gclár den chéad uair ar an 21 Feabhra 1966.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1966
Ialtóg mheasa dhubh Oileáin Chomóra

Is ainmhí beag í an **ialtóg mheasa dhubh Oileáin Chomóra**. Mamach atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Spionáiste

Planda bláthach inite sa bhfine Amaranthaceae, a bhíonn dúchasach san Áise láir agus iarthair, is ea **spionáiste**.
Is planda bliantúil é (corruair débhliantúil), a fhásann suas le 30 cm ar airde. Féadfaidh spionáiste maireachtáil thar an gheimhridh i réigiúin mheasartha. Duillí ailtéarnacha, simplí, ubhacha go triantánacha, agus an-athraitheacha i méid ó thart ar 2-30 cm ar fad agus 1-15 cm ar leithead a bhíonn acu, le duillí móra ag bun na bplandaí agus duillí beaga níos airde ar an bhláthghas. Bíonn na bláthanna neamhfheiceálach, buí-uaine, 3-4 mm ar thrastomhas, ag teacht in aibíocht mar chrobhaing chnapach torthaí a bhíonn beag, crua agus tirim, 5-10 mm ar fud, agus ina mbíonn roinnt síolta .

Catagóir : Amaranthaceae
Catagóir : Flóra Neipeal
Catagóir : Duillghlasraí
Catagóir : Plandaí a sonraíodh sa bhliain 1753
Catagóir:Glasraí duille
Amur (abhainn)

[mion|Bruach an Amur ag [Khabarovsk]] 
Abhainn in oirthuaisceart na hÁise is ea an **Amur** (Rúisis: *река́ Аму́р*; Sínis: 黑龙江, Hēi Lóngjiāng, nó "abhainn an dragain dhuibh"). An 10ú habhainn is faide ar domhan atá inti agus í ina teorainn idir Cianoirthear na Rúise agus an Mhanchúir, in oirthuaisceart Dhaonphoblacht na Síne ar feadh cuid mhór dá chúrsa. Tá an Amur 2,824 km (1,755 míle slí ar fhad).

Éiríonn an Amur i measc na gcnoc in iarthar na Manchúire ag an áit a dtagann na haibhneacha Shika agus Ergune le chéile, 303 méadar (994 troigh) os cionn leibhéal na farraige. Sníonn an Amur feadh na teorann idir an Rúis agus an tSín, soir ar dtús, ansin soir ó dheas ag déanamh stua mór ar feadh 400 km (250 míle). Ansin leanann sí ar aghaidh soir ó thuaidh go sroicheann sí Caolas na Tartaire, idir Muir na Seapáine agus Muir Ocatsc. 
mion|Radharc ar an Amur in Khabarovsk Krai

Catagóir:Aibhneacha
Catagóir:An Áise
Cíobhaí Mór Breac

Is speiceas cíobhaí é **Cíobhaí Mór Breac**. Tá sé timpeall 45 cm ar airde agus tá meáchan timpeall 3.3 cg ann. (Tá meáchan timpeall 2.4 cg sna héin fhireanna.) Tá clúmh liathdhonn ar an speiceas seo agus stríoca i leith na báine ann. Beirtear aon ubh amháin agus gorann an dá thuismitheoir í. Meastar go bhfuil os cionn 20,000 éan den speiceas seo ann agus iad spréite faoi shléibhte iarthuaisceart Nelson, faoin gcuid thuaidh den Chósta Thiar agus faoi Alpa an Deiscirt

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Catagóir:Cíobhaí
Cíobhaí Beag Breac

Is speiceas cíobhaí é **Cíobhaí Beag Breac** (*Apteryx owenii*). Díothaíodh ar an mór-roinn é ach tá timpeall 1,350 ceann den speiceas ar Oileán Kapiti agus tugadh isteach in oileáin shábháilte eile é. Dealraíonn sé go bhfuil sé ag pórú ann. Níl sé ach 25 cm ar airde agus tá meáchan 1.3 cg san éan baineann. Beirtear aon ubh amháin agus gorann an t-éan fireann í.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Catagóir:Cíobhaí
Muir na Seapáine

Is muir imeallach idir Oileánra na Seapáine, Oileán Sakhalin, agus mór-roinn na hÁise í **Muir na Seapáine**, ar a dtugtar an **Mhuir Thoir** sa Chóiré Theas agus **Muir Thoir na Cóiré** sa Chóiré Thuaidh. Luíonn oileáin na Seapáine idir í agus an tAigéan Ciúin. Is iad an Chóiré Theas, an Chóiré Thuaidh, an Rúis agus an tSeapáin na tíortha ar an muir. 

De bharr an méid ocsaigin atá tuaslagtha in uiscí Mhuir na Seapáine, tá dúlra fairsing ann. Dála na Meánmhara, tá talamh ina timpeall beagnach ar fad (ba mhuir thalamhiata í ní b'fhaide siar i stair an domhain). Is éigin a mbíonn taoidí inti mar sin.

Tá achar 978,000 km2 (378,000 míle cearnacha) i Muir na Seapáine. Is é 1,732 méadar (5,748 troigh) an mheándoimhneacht inti.
[mion|240px|clé|Oileán Sibiryakov i Muir na Seapáine feadh chósta na [An Rúis|Rúise]]

## Ainm

Tá conspóid ann ó thaobh ainm na mara. Tá rialtas na Cóiré Theas ag iarraidh go dtabharfaí "An Mhuir Thoir" uirthi, cé go mb'fhearr leis na Seapánaigh an t-ainm "Muir na Seapáine" a choinneáil.

Gan aontú faighte eadar an dá náisiún, shocraigh an International Hydrographic Organization (IHO) uimhir a chur ar an fharraige in áit ainm, mar chomhréiteach.

## Tagairtí

Catagóir:Mara
Yalu (abhainn)

Abhainn ar an teorainn idir an tSín agus an Chóiré Thuaidh is ea an **Abhainn Yalu**, nó **Abhainn Amnok** sa Chóiréis. Is cuid mhaith den teorainn idir an dá thír (na Sléibhte Paektu agus an abhainn Tumen an chuid eile di san oirthear) í. Sníonn sí soir ó dheas go ginearálta ó na Sléibhte Paektu ar an teorainn idir an dá thír. Tá sí 795 km (493 míle) ar fhad. Baineann sí an t-aigéan amach ar Bhá na Cóiré idir Dandong sa tSín agus Sinuiju sa Chóiré Thuaidh. Níl an Yalu inseolta ar feadh an chuid is mó dá cúrsa.

Catagóir:Aibhneacha
Catagóir:An tSín
Catagóir:An Chóiré Thuaidh
Rowi

Is speiceas cíobhaí é **Rowi** nó **Cíobhaí Donn Okarito**. Tá imir liath sa chlúmh agus uaireanta tá cleití bána ar an ngrua. Is féidir leis na héin bhaineanna trí ubh féin a bhreith i séasúr amháin, agus gach ceann acu i nead difriúil.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Catagóir:Cíobhaí
Tokoeka

Is speiceas cíobhaí é **Tokoeka**. Tá sé chomh mór leis an gCíobhaí Mór Breac, tríd is tríd, agus é dealraitheach leis an gCíobhaí Donn, cé go bhfuil sé níos dathéadroime. Is léir ón DNA is sine go raibh sé le fáil ar chósta thoir an Oileáin Theas tráth.

## Fospéiceas
Tá cúpla fospeiceas ann:
* **Tokoeka Oileáin Stewart (''Apteryx australis lawryi'').
* **Tokoeka na gCaolsáilí Thuaidh** (''Apteryx australis ?'') agus **Tokoeka na gCaolsáilí Theas** (''Apteryx australis ?'') in iardheisceart an Oileáin Theas.
* **Tokoeka Haast*' (*Apteryx australis ?''), an fospeiceas is teirce agus gan ann ach timpeall 300 éan. Tugadh aitheantas dó sa bhliain 1993. Le fáil i limistéar cúng iargúlta i Sléibhte Haast san Oileán Theas. Gob air atá níos cuaire ná mar is gnách, agus clúmh sách rua air. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Catagóir:Cíobhaí
Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh

Is speiceas cíobhaí é **Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh**. É coitianta i dTuaisceart an Oileáin Thuaidh. Timpeall 35,000 éan ann. Na héin bhaineanna timpeall 40 cm ar airde agus meáchan timpeall 2.8 cg iontu. Meáchan timpeall 2.2 cg sna héin fhireanna. Éan seiftiúil é a thaithíonn a lán gnáthóg, go fiú áiteanna ar fhág daoine a rian orthu. Clúmh biorach rua air. Dhá ubh de ghnáth agus iad á ngoradh ag an éan fireann.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Catagóir:Cíobhaí
Stáisiún Bhóthar Chluain Tarbh

Stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath is ea **Stáisiún Bhóthar Chluain Tarbh**. Tá an stáisiún suite ar Bhóthar Chluain Tarbh, 3 km ó thuaidh ó lár na cathrach.
 
Freastalaíonn an stáisiún ar sheirbhísí DART agus Iarnróid Éireann.

Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath
Pápa Alastar I

Ba é **Alastar I** an séú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as an Róimh é agus ghlac sé an Chríostaíocht. 

Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Rason

Cathair in oirthuaisceart na Cóiré Thuaidh is ea **Rason** nó go dtí an bhliain 2000 **Rajin-Sǒnbong**. Tá calafort ann a fhanann gan oighear sa gheimhreadh. Mar gheall air sin agus cóngaracht Rason do theorann na Rúise agus Síne, úsáidtear Rason go minic le gual agus earraí ón dá áit a chur thar lear. Tá stádas mar limistéir geilleagrach speisialta ag Rason. Tá 196,954 duine ina gcónaí ann.

mion|clé|Rason

Catagóir:Rason
Catagóir:Cathracha na Cóiré Thuaidh
Catagóir:Cathracha atá rialaithe go díreach agus Réigiúin Riaracháin Speisialta na Cóiré Thuaidh
Catagóir:Bailte agus cathracha sa Chóiré Thuaidh
Wedlease

Is éard is **wedlease** ann ná téarma Béarla do phósadh sealadach.

## Féach freisin
* Pósadh

Catagóir:Teaghlach
Spás

deas|200px|thumb|Spás
Is éard is **Spás** ann ná an réigiún gan cuimse mórthimpeall ag a bhfuil suíomh agus treo ag rudaí. Go ginireálta glaotar spás ar an réigiún amach romhainn nuair a fhágtar atmaisféar an phláinéid, áit a bhfuil gan aer. 

Catagóir:Toipeolaíocht
Catagóir:Geoiméadracht
Wilford Brimley

B'aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach  é **Anthony Wilford Brimley**, a rugadh sa bhliain 1934. Fuair sé bás ar 1 Lúnasa 2020.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Básanna in 2020
Catagóir:Mormannaigh
Oileáin Chúiríl

mion|Arlasov, an t-oileán is faide ó thuaidh san oileánra
Oileánra bolcánach a shíníonn soir ó thuaidh ó Hokkaido na Seapáine go Leithinis Kamchatka sa Rúis is ea **Oileáin Chúiríl**. Scarann Oileáin Chúiríl Muir Ocatsc ar a dtaobh thiar agus an Aigéan Ciúin Thuaidh soir agus soir ó dheas uathu. Tá 56 oileán ar fad ann chomh maith le roinnt carraigí. Tá an t-oileánra 1,300 km (810 míle) ar fhad. Tá achar 10,503.2 km2 (4,055 míle cearnacha) de thalamh sna hoileáin.

Tá na hoileáin ar fad faoi dhlínse na Rúise faoi láthair, cé go bhfuil éileamh ag an tSeapáin ar roinnt oileán i ndeisceart an oileánra. Sa bhliain 2010 bhí cónaí ar 19,434 duine ar na hoileáin.
mion|Sev Kur, baile beag ar an Oileán Paramushir

## Tagairtí

Catagóir:An Rúis
Catagóir:Oileáin
Pápa Hyginus

Ba é **Hyginus** an naoú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as an Aithin é agus ghlac sé an Chríostaíocht. 

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 142
Catagóir:Daoine Gréagacha
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh
Catagóir:Pápaí
Pápa Pius I

Ba é **Pius I** an deichiú Pápa ar an Eaglais Chaitliceach. Ba as Aquileia An Iodáil é agus ghlac sé an Chríostaíocht. 

Catagóir:Básanna i 155
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Pápa Anicetus

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Anicetus**. Ba as an Aithin é agus ghlac sé an Chríostaíocht. 

Catagóir:Básanna i 168
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh
Catagóir:Pápaí
Pápa Soter

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Soter** . Ba as an Aithin dó agus ghlac sé an Chríostaíocht. 

Catagóir:Básanna i 174
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Pápa Zephyrinus

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Zephyrinus**. Ba as an Róimh é agus ghlac sé an Chríostaíocht. 

Catagóir:Básanna i 217
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Pápa Callixtus I

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Callixtus I**.

Catagóir:Básanna i 223
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Burt Kwouk

B'aisteoir Sasanach é **Herbert Tsangtse "Burt" Kwouk** (a rugadh ar an 18 Iúil 1930 – 24 Bealtaine 2016). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna in 2016
Leithinis Kamchatka

Leithinis mħór in oirthuaisceart na hÁise is ea **Leithinis Kamchatka**.  Tá sí 1,250 km (780 míle) ar fad. Tá Leithinis Kamchatka suite idir an Aigéan Ciúin soir agus Muir Ocatsc siar. Go díreach amuigh ó chósta an Aigéin Chiúin tá an Trinse Chúiríl-Kamchatka atá 10,500 m (34,400 troigh) ar doimhne. Gné shuntasach de thírdhreach na leithinse ná roinnt bolcán atá anois ina Suíomh Oidhreachta Domhanda ag UNESCO. 

Cuimsíonn Leithinis Kamchatka, in éineacht leis na hOileáin Komander agus Oileán Karaginsky, Kamchatka Krai, roinn de chuid Chónaidhm na Rúise. Tá 322,079 duine ina gcónaí in Kamchatka Krai, cuid mhaith díobh in Petropavlovsk-Kamchatsky, príomhchathair an *krai* agus atá suite ar an leithinis féin.  

Catagóir:An Áise
Catagóir:An Rúis