open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tríchlóireitiléin

Is halacharbón í an **tríchlóireitiléin** (**TCE**)  leis an bhfoirmle C2HCl3, a úsáidtear go coitianta mar thuaslagóir díbhealaithe tionsclaíoch. Is leacht neamh-inadhainte soiléir, gan dath í a bhfuil boladh taitneamhach cosúil le boladh clórafoirm.  Is é an t-ainm '''AIGCF''' ná **1,1,2-t**ríchlóireitiléin.  I measc na ngiorrúchán tionsclaíoch tá **TCE**, **trichlor**, **Trike**, **Tricky** agus **trí**. Níor cheart í a mheascadh le 1,1,1-tríchlóireitiléin den chineál céanna, ar a dtugtar de ghnáth mar *chlórotéin*.

Díoladh tríchlóireitiléin faoi ainmneacha trádála éagsúla. Faoi na trádainmneacha Trimar agus Trilene, úsáideadh í mar ainéistéiseach so-ghalaithe agus mar anailgéiseach cnáimhseach ionanálaithe sna milliúin othar.

## Tagairtí

Catagóir:Truailliú uisce
Catagóir:Ainéistéitic ghinearálta
Catagóir:Agónaí gabhdóra glicín
Catagóir:Ainéistéise
Likud

Is páirtí polaitiúil in Iosrael é **Likud**, go minic an páirtí is mó sa Knesset  le linn na 1980-2020idí, agus páirtí atá i bhfad amach ar an eite dheis.

Bhunaigh Menachim Begin Likud sa bhliain 1973, saor ó chúlra creidimh, nó sin a bhí an plean. Bhí an chumhacht thuata ag dul i dtreis ag an am.
[clé|mion|Agóid de chuid [Likud in aghaidh na gcomhaontuithe Ósló, Márta 1995]]

### Comhghuaillíochtaí
I bParlaimint na hEorpa, bhí Likud i gcomhghuaillíocht leis na Coimeádaithe agus Leasaitheoirí na hEorpa, nó an ECR, agus i gcomhghuaillíocht chomh maith leis an bPáirtí Poblachtach sna Stáit Aontaithe agus le AKP na Tuirce).

## Féach freisin

* Baill : Menachim Begin (príomh-aire); Airiél Searón (príomh-aire);   Ehud Olmert (príomh-aire);  Menachem Elon (breitheamh srl);   Tzipi Livni (iar-aire gnóthaí eachtracha);  Tzipi Hotovely (aire agus taidhleoir);  Benjamin Netanyahu  (príomh-aire)
* Comhaontuithe Osló, 1993 agus 1995

## Tagairtí

Catagóir:Iosrael
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1973
Catagóir:Páirtithe polaitíochta ar an bhfíordheis
Seanchoirce

Is mana gaisce nó focal faire é **Seanchoirce**. Ba iad na Gaibhne céilí comhraic na bPól agus b'é an focal faire ag na Póil 'seanchoirce'.

## Féach freisin

* Faicseanaíocht

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Nathanna cainte
Catagóir:Manaí Gaeilge
Catagóir:Focail faire
COMHARTaighde

Is iris phiarmheasta, leictreonach, acadúil do Léann na Nua-Ghaeilge é ***COMHARTaighde*** a fhoilsítear go bliantúil. Foilseofar an deichiú heagrán de *COMHARTaighde* in 2024. Foireann scoláirí ó institiúidí in Éirinn agus thar lear a dhéanann an piarmheas. Foilsítear saothar scolártha i réimsí éagsúla de léann na Nua-Ghaeilge. Ar mhaithe le freastal ar phobal domhanda na Gaeilge in Éirinn agus thar lear, tá an iris á foilsiú ar bhonn saor-rochtana trí mheán an idirlín. Dar leis an bhfoilseachán féin go gcuireann an iris fóram piarmheasta ar fáil do thaighdeoirí sna réimsí léinn seo agus tá an togra ag eascairt as traidisiún fada na hirise míosúla *[[Comhar]]* mar láthair smaointeoireachta agus as bunfhealsúnacht na hirise agus na heagraíochta maidir le scaipeadh thorthaí an léinn ar an bpobal is leithne.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Féach freisin

* *[[Léachtaí Cholm Cille]]*
* *[[TEANGA]]*
* ''Léann Teanga: An Reiviú''

## Tagairtí

Catagóir:COMHAR
Catagóir:Irisí Gaeilge
Catagóir:Irisí léannta
Catagóir:Irisí Éireannacha
Catagóir:Irisí ar líne
Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Bliantáin
Catagóir:Léann na Nua-Ghaeilge
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2015
Catagóir:Bunaithe sna 2010í
Arthur Engoron

Breitheamh Meiriceánach is ea **Arthur F. Engoron** (rugadh 1948 nó 1949)) a bhfuil cáil air as a bheith i gceannas ar imscrúdú sibhialta Nua-Eabhrac ar Eagraíocht Trump.

## Luathshaol agus oideachas
Rugadh Engoron i Queens, Cathair Nua-Eabhrac.  D'aistrigh sé féin agus a theaghlach go East Williston i gContae Nassau.  ina dhiaidh sin. Scríobh Engoron don nuachtán léinn in The Wheatley School in Old Westbury, agus bhain sé céim amach sa bhliain 1967.

Fuair Engoron a chéim bhaitsiléara ó Ollscoil Columbia. Le linn a chuid ama ann, thiomáin sé tacsaí. Chaith sé ceithre bliana mar dhrumadóir sular chláraigh sé i New York University School of Law, agus bhain céim dlí amach i 1979.

I rialú cúirte amháin, léirigh Engoron go raibh páirt glactha aige in agóidí i " "huge, sometimes boisterous, Vietnam War protests."

## Gairmréim
Chuir Engoron tús lena ghairm dlí ag Olwine, Connelly, Chase, O'Donnell & Weyher, gnólacht atá anois imithe ó mhaith. D'oibrigh sé ansin do Pryor Cashman ó 1981 go 1983, ag fágáil chun slí bheatha cheoil a bhaint amach. Chaith sé seacht mbliana ag múineadh conas an pianó agus na drumaí a sheinm. In 1991, he became a law clerk for Judge Michael Schoenfeld.  Sa bhliain 1991, rinneadh cléireach dlí de don Bhreitheamh Michael Schoenfeld. Tá Engoron ina bhall d'Aontas na Saoirsí Sibhialta i Meiriceá ó 1994.

Sa bhliain 2003, bhuaigh Engoron toghchán le dul isteach i gCúirt Shibhialta Chathair Nua - Eabhrac mar bhreitheamh. Sa bhliain 2013, ceapadh é mar bhreitheamh gníomhach do Chúirt Uachtarach Nua - Eabhrac, agus rith sé gan choinne do phost buan sa bhliain 2015.

## Saol pearsanta
Is lucht leanúna de thagairtí an phopchultúir é Engoron, agus é á n-úsáid go minic ina chuid rialuithe. He has been married three times and has four children. Tá sé pósta trí huaire agus tá ceathrar clainne aige.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Scoil Dlí Ollscoil Nua-Eabhrac
Catagóir:Breitheanna na 1940idí
Catagóir:Breithiúna sa Chúirt Uachtarach Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine a rugadh sna 1940í
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Esther Chapa

Máinlia, scríbhneoir, feimineach, sufraigéid, iriseoir, ceardchumannaí agus gníomhaí ar son chearta na mban agus cearta leanaí ab ea **Esther Chapa Tijerina** (Tampico, 22 Deireadh Fómhair 1904 – Cathair Mheicsiceo, 14 Nollaig 1970).

## Beathaisnéis
Rugadh i dTamaulipas í, i dteaghlach meánaicmeach agus ba iad Virginia Tijerina agus Quirino Chapa a tuismitheoirí. Chuaigh sí ar an mheánscoil sa phríomhchathair, tráth a raibh go leor athruithe i Meicsiceo. Nuair a bhí sí 20 bliain d'aois, chuaigh sí isteach i Scoil Náisiúnta Leighis Ollscoil Náisiúnta Féinrialaitheach Mheicsiceo (la Escuela Nacional de Medicina de la Universidad Nacional Autónoma de México (UNAM)) san áit ar bhain sí céim amach sa bhliain 1928 agus ina dhiaidh sin rinne sí speisialtóireacht ar mhicribhitheolaíocht agus anailís chliniciúil.

## Gairmréim
Tar éis di céim a bhaint amach ó UNAM thosaigh sí ag múineadh micribhitheolaíochta agus le linn a múinteoireachta fuair sí post mar ollamh le micribhitheolaíocht. Ba í an chéad bhean í a fuair an post seo i Meicsiceo agus fuair sí é trí scrúdú iomaíoch freisin. Chaith sí timpeall daichead bliain ag múineadh san ollscoil.

D'oibrigh sí san Aireacht Saothair Phoiblí (La Secretaría de Labor Pública), mar dhochtúir, ag tabhairt ranganna sláinteachais agus ag tabhairt aird ar dhaonra na scoile chun galair a aimsiú, ag am an - tábhachtach d'athruithe ar shláinte an phobail i Meicsiceo. Choimisiúnaigh an Aireacht Oideachais Phoiblí (SEP) í do na briogáidí sláinte in Córdoba, Veracruz agus Acámbaro, Michoacán.

Bhí sí ina baill de chéad Aontas na Máinleá sa Cheantar Feidearálach agus de Chónaidhm na gCeardchumann Oibrithe ag Seirbhís an Stáit .(Sindicato de Cirujanos del Distrito Federal y de la Federación de Sindicatos de Trabajadores al Servicio del Estado (FSTSE)) Shéan sí go raibh an earnáil leighis gann ar íocaíocht agus go háirithe nach raibh poist freagrachta ag mná agus go raibh tuarastal níos ísle acu ná mar a bhí ag fir.

## Naisc sheachtracha
*Beathaisnéis Esther Chapa Tijerina (i Spáinnis)]

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1970
Catagóir:Daoine a rugadh i 1904
Catagóir:Feiminigh
Catagóir:Máinlianna
Catagóir:Mná
Catagóir:Scríbhneoirí
Catagóir:Sufraigéidí
Comhrialacha camanachd-iománaíocht

Seo iad **Comhrialacha camanachd-iománaíocht**, spórt hibrideach ar meascán de chamanachd na hAlban agus iománaíocht na hÉireann é. Tá gaol ag an dá spórt lena chéile agus cumadh comhleagan díobh le go bhféadfadh foirne ón dá spórt imirt in aghaidh a chéile.

## Na Rialacha

Seo thíos na rialacha a bhí in úsáid i gcluiche idirnáisiúnta sa bhliain 2014 a craoladh ar TG4. Seo cuid de na rialacha is suntasaí a bhí ann ag an am. Uaireanta bíonn leaganacha éagsúla i gceist.

**PÁIRC**: Mar a chéile le páirc CLG 160 x 100, na cúil chéanna. 

**LIATHRÓID**: Uimhir 4 níos lú ná liathróid sinsir iomána.

**FAD CLUICHE**: 40 nóiméad an taobh. (15 nóiméad uaireanta eile)

**DHÁ CHAMÁN DHIFRIÚLA**: Camán déanta as fuinseog agus camán déanta as hicearaí.

**IMREOIRÍ**: 14 imreoir ar an bpáirc agus cúigear ionadaithe, duine acu mar chúl báire. Níl aon srian leis an méid ionadaithe ach gur gá a theacht chun páirce i rith briseadh san imirt agus le cead ón maor líne agus an réiteoir.

**ATOSÚ**: Má aimsítear cúl caithfear an liathróid isteach idir beirt i lár na páirce ach má aimsítear pointe tosnóidh an cluiche arís le poc amach ón gcúl báire.

**SCÓRÁIL**: Cúl – Is ionann é agus trí phointe - Brat Glas
Pointe ón talamh (poc saor nó poc sleasa) – Is ionann é agus 2 phointe – brat dearg
Pointe ón gnáth imirt – pointe amháin – brat bán

**POC ÉIRICE**: Triúr ar an líne ach an “Nash Rule” tugtha isteach.

As alt na himeartha: Níl cead isteach sa gcearnóg bheag.

**LIATHRÓID SA LÁMH**: Níl cead ag imreoirí an sliotar a bheith ina lámh seachas an cúl báire ag tógáil an poc amach nó i rith poc éirice. (Sa bhliain 2023 bhí cúl báire na hÉireann ag úsáid cón agus ag bualadh an tsliotair ón talamh)

**CIC**: Ní féidir cic a bhualadh ar an sliotar ach is féidir é stopadh le do chosa.

## Féach freisin

* Iomáin Cholmcille

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

*
Catagóir:Spórt in Éirinn
Catagóir:Spórt na hAlban
Catagóir:Spórtanna Comhrialacha
*
Catagóir:Spóirt maide agus liathróide
Catagóir:Spóirt na hÉireann
Catagóir:Spóirt Ghaelacha
Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael
Dearbhú Balfour, 1917

Ar 2 Samhain 1917 d'fhógair Arthur Balfour,  iar-Phríomhaire na Ríochta Aontaithe,  go mbunófaí stát Giúdach sa Phalaistín, agus impleachtaí tromchúiseacha ag baint leis.. Tá **Dearbhú Balfour** (Béarla: Balfour Declaration) i gcroí na coimhlinte sa Mheánoirthear sa lá atá inniu ann.
clé|mion|Rinne na Síónaigh dia beag de Balfour láithreach : cárta phoist de chuid Shmuel Ben David, 1971
clé|mion|Póstaer de chuid Irgun sa bhliain 1931, Bhí  sé ráite gur eagraíocht sceimhlitheoireachta ba an Irgun ag an am.

### Cúlra
Le linn 1917, chuir Impireacht na Breataine an Impireacht Otamánach faoi chois sa Phalaistín.

Ach roinn an Entente Triarach na críocha sa bhliain 1916, nuair a síníodh an Comhaontú Sykes–Picot.

De réir Conradh na Náisiún, 'cosantóireacht' ab ea an Phalaistín, faoi smacht na Breataine ó na 1920idí go dtí na 1940idí. Tugadh 'Sainordú na Breataine sa Phalaistín' ar an tír san am sin (ó 1923 ar aghaidh).

### An gealltán
Ar 2 Samhain 1917, gheall an Rialtas Briotanach go foirmiúil “tír dhúchais” do na Giúdaigh.  Scríobh Balfour litir chuig Lord Walter Rothschild ag deimhniú, "His Majesty's Government view with favour the establishment in Palestine of a national home for the Jewish people, and will use their best endeavours to facilitate the achievement of this object..."  Ní raibh stát polaitiúil i gceist ag an am, ach  “tír dhúchais”, frása a bhí roghnaithe go cúramach.

B'fhéidir nach raibh ach iarracht ann i bhforógra Balfour Giúdaigh an domhain a mhealladh chuig cúis na Comhghuaillíochta sa Chéad Chogadh Domhanda. Ach tá go leor conspóide faoin teoiric seo.  

### Iarmhairtí
Cuireadh fáilte agus fiche roimh an Dearbhú, fiú sa Mheánoirthear; mar shampla, ar 3 Eanáir 1919, síníodh an Comhaontú Faisal–Weizmann, ag cur dallamullóg ar mhuintir na Palaistíne arís.  

Ach i ndáiríre, ní raibh á ofráil do na hArabaigh ach an moladh nach n-imreofaí leatrom orthu. Mhaígh Ronald Storrs, an chéad ghobharnóir míleata Iarúsailéim go bhféadfadh stát mar sin ‘form for England “a little loyal Jewish Ulster” in a sea of hostile Arabism.’
[clé|mion|2017: dúirt Príomh-Aire na Breataine, [Theresa May go mbeadh sí ag comóradh an fhorógra “le bród”.]]
Sa bhliain 2017, dúirt Príomh-Aire na Breataine, Theresa May go mbeadh sí ag comóradh an fhorógra “le bród”.

## Féach freisin

* Dearbhú Balfour, 1926
* Comhaontú Faisal–Weizmann, 1919
* Sainordú na Breataine sa Phalaistín, 1923-1948

## Tagairtí

Catagóir:1917
Catagóir:Stair Iosrael
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Stair na Palaistíne
Catagóir:Coimhlint Iosraelach-Phalaistíneach
Catagóir:Síónachas
Gavan Reilly

Is comhfhreagraí polaitiúil é **Gavan Reilly** ag Virgin Media News agus is é láithreoir an phríomhchláir maidine Dé Domhnaigh ‘On The Record’ ar an stáisiún raidió Newstalk é freisin. D’oibrigh sé mar thuairisceoir in Washington, sa Bhruiséil agus ó Downing Street agus é ag plé le gnóthaí na hÉireann agus cúrsaí idirnáisiúnta. Chomh maith lena chlár ar Newstalk, tá sé ina láithreoir rialta ar The Tonight Show, agus roimhe sin ar ‘The Last Word’ le Today FM agus é ina chomhfhreagraí polaitiúil ag an stáisiún idir 2013-17. D’ainmnigh Murray Consultants é mar an t-iriseoir is mó tionchar in Éirinn ar Twitter sna blianta 2019 agus 2020, agus mar an comhfhreagraí polaitiúil is mó tionchar ar feadh seacht mbliana as a chéile. Tá dhá Ghradam Náisiúnta Raidió IMRO buaite aige. Bhí sé ina rúnaí ar Ghailearaí Preasa an Oireachtais freisin ar feadh  naoi mbliana agus mar chathaoirleach air ó 2020 i leith. Bíonn sé le clos agus le feiceáil go rialta ar chláir chúrsaí reatha teilifíse agus raidió i dTuaisceart Éireann agus ar fud na Ríochta Aontaithe. D'fhreastail sé ar COBÁC.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Comhfhreagraithe polaitiúla
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Láithreoirí raidió Éireannacha
Catagóir:Iriseoirí Twitter
Catagóir:Alumni COBÁC
Iarla Ó Muirthile

Is amhránaí sean-nóis agus píobaire é **Iarla Ó Muirthile** a rugadh agus a tógadh i mBaile Átha Cliath, agus is ann atá sé ina chónaí. Tá a mhuintir fréamhaithe i saol na Gaeilge agus bhí a thuismitheoirí, Caoilfhionn Nic Pháidín agus Liam Ó Muirthile, an-ghníomhach i gcúrsaí litríochta. Ba é a athair a chuir ag amhránaíocht ar dtús é agus a spreag a shuim sna hamhráin. Bhuaigh Iarla duaiseanna ag Feiseanna agus Fleánna éagsúla agus é ina bhuachaill óg agus chothaigh múinteoirí ar nós Máire Ní Choilm a spéis san amhránaíocht. Mar dhuine fásta ní bhíodh Iarla ach ag góilín sa bhaile ar feadh i bhfad ach le blianta beaga anuas tá sé tar éis páirt a ghlacadh in imeachtaí ceoil i mBaile Átha Cliath agus timpeall na tíre. Glacann sé páirt i seisiún Amhránaithe an Chlub agus An Góilín (club amhránaíochta) agus i seisiúin eile san ardchathair. Bhain sé duais don tríú háit ag Oireachtas na Samhna 2022 agus don dara háit sa bhliain 2023 (Comórtas na bhFear faoi 35). Baineann na hamhráin atá aige le traidisiún saibhir na Mumhan agus is breá leis taighde a dhéanamh ar na seanamhráin agus leaganacha éagsúla a lorg. Is múinteoir bunscoile é. Seinneann agus casann sé ag féilte agus ag oícheanta ceoil.

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós
Catagóir:Píobairí Éireannacha
An Coimisiún um Athchóiriú an Dlí

Is comhlacht neamhspleách é **An Coimisiún um Athchóiriú an Dlí,** a bunaíodh faoin **ACHT FÁN gCOIMISIÚN UM ATHCHÓIRIÚ AN DLÍ, 1975.**

Deirtear san Acht seo gurb é ról an Choimisiúin an dlí a choinneáil faoi athbhreithniú agus taighde a dhéanamh d'fhonn an dlí a athchóiriú. 

Sainmhíníonn an tAcht 1975 athchóiriú an dlí chun na nithe seo a leanas a áireamh:
*forbairt an dlí
*a chódú (lena n-áirítear go háirithe a shimpliú agus a nuachóiriú) agus
*an dlí reachta a athbhreithniú agus a chomhdhlúthú.

## Feidhmeanna an Choimisiúin

## Foinsí d'Obair an Choimisiúin um Athchóiriú an Dlí
Eascraíonn obair thaighde athchóirithe dlí an Choimisiúin as dhá phríomhfhoinse:

1.) faoi Chlár um Athchóiriú Dlí arna ullmhú ag an gCoimisiún agus arna chomhaontú ag an Rialtas agus arna leagan faoi bhráid Thithe an Oireachtais faoi Acht 1975; agus

2.) de réir iarratais ón Ard-Aighne faoi Acht 1975
## 1.) Cláir Athchóirithe Dlí
Ullmhaíonn an Coimisiún Clár Athchóirithe Dlí, faofa ag an Rialtas agus cuirtear os comhair dhá Theach an Oireachtais é de réir Acht 1975.
## 2.) Iarratais ón Ard-Aighne
Faoi Acht 1975, féadfaidh an tArd-Aighne iarraidh ar an gCoimisiún freisin réimsí sonracha den dlí a scrúdú chomh maith leo siúd i gClár Athchóirithe Dlí.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Dlí na hÉireann
Rashida Tlaib

Dlíodóir agus feisire comhdhála de bhunadh na Palaistíne is ea **Rashida Harbi Tlaib**, (Detroit,  Iúil 24, 1976 ) Is iar - fheisire Daonlathach í i dTeach Ionadaithe Michigan. Tar éis di mionn na hoifige a ghlacadh ar an 1 Eanáir, 2009 (ina céad téarma, ag déanamh ionadaíochta don 12ú Ceantar), ba í Tlaib an chéad bhean Moslamach Meiriceánach i dTeach Ionadaithe Michigan agus duine den chéad bheirt bhan Mhoslamach a toghadh chun na Comhdhála (Ilhan Omar an duine eile). Tá Tlaib ina bhall den Scuad (), grúpa neamhfhoirmiúil den Scuad de sheisear (ceithre cinn go dtí toghcháin 2020) ionadaithe SAM ar eite chlé an Pháirtí Dhaonlathaigh.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Bandlíodóirí
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Moslamaigh
Catagóir:Sóisialaithe
Claire D. Cronin

Is dlíodóir í **Claire D. Cronin** agus is í ambasadóir na Stát Aontaithe chun na hÉireann í.

Is é an tUachtarán Joseph R. Biden, Jr. a d’ainmnigh Claire D. Cronin sa ról ar an 23 Meitheamh 2021. Tar éis do Sheanad na Stát Aontaithe í a dhaingniú, mhionnaigh an tArd‑Aighne William Bonaccorso í ar an 19 Eanáir 2022, agus chuir sí a cuid dintiúr faoi bhráid Uachtarán na hÉireann, Mícheál D. Ó hUigínn, ar an 10 Feabhra 2022. Sular ceapadh í, bhí an tAmbasadóir Cronin ina comhalta de Theach Ionadaithe Massachusetts agus bhí sí ar an gcéad bhean a bhí ina Ceannaire Tromlaigh sa Teach. Le linn di bheith ag fónamh mar reachtóir, bhí Cronin ina Cathaoirleach ar Choiste na mBreithiúna freisin, áit a raibh tionchar aici ar phíosaí suntasacha reachtaíochta, lena n-áirítear athchóirithe móra ar an gceartas coiriúil agus ar an tseirbhís phóilíneachta. Tá cuid mhaith dá gairm reachtaíochta caite aici ag obair ar son maoiniú breise a chur ar fáil don oideachas. D’oibrigh sí go forleathan chun rochtain ar sheirbhísí meabhairshláinte agus mí-úsáide substaintí a fheabhsú, chun cosaintí agus seirbhísí a mhéadú d’íospartaigh foréigin teaghlaigh, agus chun cearta sibhialta a chur chun cinn. Tacaíonn an tAmbasadóir Cronin go láidir le tacaíochtaí d’iarshaighdiúirí agus dá dteaghlaigh, agus d’oibrigh sí ar an gcoiste comhdhála don *BRAVE Act*, lenar feabhsaíodh seirbhísí d’iarshaighdiúirí agus dá dteaghlaigh. Leagann an tAmbasadóir Cronin tábhacht ar leith ar an tseirbhís phoiblí, agus tá an tseirbhís phoiblí fite fuaite le stair a muintire. Bhí uncail mór Cronin ar an gcéad reachtóir dall i dTeach Ionadaithe Massachusetts. D’oibrigh a huncail, C. Gerald Lucey, i dTeach Ionadaithe Massachusetts tar éis dó filleadh ón tseirbhís mhíleata san Eoraip le linn an Dara Cogadh Domhanda. Bhí sé ina Mhéara ar Brockton, Massachusetts ina dhiaidh sin. Le scór bliain anuas, d’oibrigh an tAmbasadóir Cronin mar Idirghabhálaí/Eadránaí d’Idirghabháil Chomhlathais in Brockton, MA. Go háirithe, d’oibrigh sí mar eadránaí ar an socrú suntasach a rinneadh sna cásanna mí‑úsáide gnéasaí a bhain le cléir Massachusetts. Bhain an tAmbasadóir Cronin a B.A. amach i gColáiste Stonehill agus fuair sí a J.D. ó Ollscoil Suffolk. Tá sí cáilithe chun dlí a chleachtadh i Massachusetts i gcúirteanna stáit agus cónaidhme araon agus freisin chun dlí a chleachtadh os comhair Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe. Tá go leor onóracha agus dámhachtainí faighte aici, lena n-áirítear Duais Ceannaireachta Reachtaíochta de chuid an Jewish Community Relations Council (2020), Duais Reachtóir na Bliana de chuid Massachusetts Bar Association (2018), Duais Ceannaireachta de chuid an Massachusetts League of Community Health Centers (2017), agus an Equal Justice Beacon of Justice Award (2016). Tá sí pósta le Ray agus tá beirt iníonacha fásta acu.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Ambasadóirí chun na hÉireann
Catagóir:Ambasadóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Mná
Ulisse Aldrovandi

Ba eolaí de chuid na hAthbheochana Iodálaí é **Ulisse Aldrovandi** a rugadh 11 Meán Fómhair 1522 i mBologna agus a fuair bás 4 Bealtaine 1605 sa chathair chéanna.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1522
Catagóir:Básanna i 1605
Catagóir:Lianna Iodálacha sa 16ú haois
Catagóir:Luibheolaithe Iodálacha an 16ú haois
Catagóir:Léaráidí luibheolaíocha
Catagóir:Feithideolaithe na hIodáile
Catagóir:Nádúraithe na hIodáile
Catagóir:Éaneolaithe na hIodáile
Catagóir:Péinteoirí ainmhithe na hIodáile
Catagóir:Eolaithe ó Bhologna
Catagóir:Luibheolaithe Réamh-Linnine
Catagóir:Íospartaigh an Inquisition
Catagóir:Foireann acadúil Ollscoil Bhologna
Paul Berry

Polaiteoir aontachtach i dTuaisceart Éireann is ea **Paul Berry** (ar an 3 Meitheamh 1976 a rugadh é). Bhí sé ina Chomhalta den Tionól Reachtach d'Iúr agus d'Ard Mhacha ó 1998 go 2007. Tofa mar iarrthóir de chuid an Pháirtí Aontachtach Daonlathach  (PAD), d'fhág Berry an páirtí sa bhliain 2006 le suí mar Aontachtóir Neamhspleách tar éis scannal faoina ghníomh gnéis más fíor le suathaire fir in óstán i mBéal Feirste. 

## Tús a shaoil
Rugadh Berry i gCraigavon, Contae Ard Mhacha, agus tógadh é i dTóin re Gaoith, áit ar cuireadh oideachas air i scoileanna agus i gcoláistí stáit áitiúla, agus ina dhiaidh sin bhí sé fostaithe i dtionscal na teicstíle. Chuaigh sé isteach sa Pháirtí Aontachtach Daonlathach (DUP) nuair a bhí sé 16 bliana d'aois, an aois chéanna inar thosaigh sé ag canadh soiscéal i séipéil i gceantair Ard Mhacha Thuaidh agus Dhroichead na Banna .

## Gairmréim pholaitiúil
Lena ardphróifíl mar amhránaí, toghadh Berry, a bhí 22 bliain d'aois, an Comhalta den Tionól Reachtach (CTR) is óige sa chéad Tionól i dTuaisceart Éireann mar ionadaí de chuid an DUP do thoghcheantar an Iúir agus Ard Mhacha i dtoghchán 1998 agus atoghadh é i dtoghchán 2003.

Toghadh é ar Chomhairle Cathrach agus Ceantair Ard Mhacha in 2001, agus atoghadh é i dtoghcháin 2005. 

In olltoghchán 2005 ba é Berry iarrthóir an DUP do  thoghcheantar  an Iúir agus Ard Mhacha. Nuair a bhris an scéal faoi theagmháil ghnéasach líomhnaithe le suathaire aerach sa nuachtán *[[Sunday World]]*, d’éirigh Berry as an DUP tar éis é a bheith curtha ar fionraí ón bPáirtí. 

Ball gníomhach den Ord Oráisteach, bhí Berry ar an eite thraidisiúnta, bhunúsach an DUP. I dtoghchán tionóil 2007 sheas sé mar iarrthóir Neamhspleách, i gcoinne pholasaí an DUP, a bhí i bhfabhar Comhaontú Chill Rìmhinn a chur i bhfeidhm, ach theip air a bheith tofa.  

In 2011 toghadh é mar iarrthóirn neamhspleách Aontachtach ar Chomhairle Cathrach agus Ceantar Ard Mhacha .

In 2019, ghnóthaigh Berry suíochán mar aontachtóir neamhspleách i gComhairle Buirge Chathair Ard Mhacha, Dhroichead na Banna agus Craigavon.

### Pearsanta
Leanann Berry ar aghaidh ag seinm mar amhránaí gaspal, agus tá trí chnuasach eisithe aige. Tá sé pósta ar Lorna agus anois ag obair i dTóin re Gaoith mar ghníomhaire eastáit áitiúil.

## Féach freisin

* Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
* Polaiteoirí in Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:CTRanna de chuid an Pháirtí Aontachtach Dhaonlathach
Catagóir:Baill de Chomhairle Cathrach agus Ceantar Ard Mhacha
Catagóir:Baill neamhspleácha de Thionól Thuaisceart Éireann
Catagóir:CTRanna Thuaisceart Éireann 1998–2003
Catagóir:CTRanna Thuaisceart Éireann 2003–2007
Catagóir:Daoine as Craigavon, Contae Ard Mhacha
Catagóir:Amhránaithe gospal ó Thuaisceart Éireann
Catagóir:Polaiteoirí ó Chontae Ard Mhacha
Catagóir:Ceoltóirí ó Chontae Ard Mhacha
Catagóir:Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Eascró

mion|Sampla : scéim eascró sna Stáit Aontaithe
Is éard atá i gceist le cuntas **eascró** ná cuntas sealadach sealbhaíochta tríú páirtí nó nuair a bhíonn mír i seilbh tríú páirtí go dtí go gcomhlíontar coinníollacha áirithe.

* Mar shampla is féidir le aturnae airgead a choinneáil i gcuntas *eascró* go dtí go réitítear díospóid ar deireadh. 
* Sampla eile ná an díospóid chánach Apple v. an tAontas Eorpach. Mar thoradh ar an rialú a rinne an Coimisiún Eorpach sa bhliain 2016, chuir Apple €13 billiún i dtaisce i gcuntas eascró.

Is féidir go n-eascróidh gnóthachain agus caillteanais achtúireacha chom maith.

## Féach freisin

* Díospóid chánach Apple - AE

## Tagairtí

Catagóir:Gnó
Catagóir:Airgeadas
Pat McNamee

Is polaiteoir Éireannach é **Pat McNamee** (). Ba chomhalta den Tionól Reachtach é d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha, ó 1998 go 2003. Ba bhall é Sinn Féin go dtí 2005. 

## Beathaisnéis
Rugadh é ar 12 Feabhra 1957 agus tógadh i gCrois Mhic Lionnáin é . Fuair sé a chuid oideachais i Scoil Ghramadaí Naomh Pádraig, Ard Mhacha, Scoil na Mainistreach, Iúr Cinn Trá agus Ollscoil Uladh. Ba bhall d'Óglaigh na hÉireann agus caith sé sé bliana sa Phríosún Phort Laoise.

Toghadh ar Fóram Thuaisceart Éireann é i 1996  agus toghadh ar Comhairle an Iúir agus Mhúrn é i 1997 .

Sheas sé san Olltoghchán, 1997 in Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha. Fuair sé 11,218 vóta agus tháinig sé sa tríu hait . Toghadh ar Tionól Thuaisceart Éireann i 1998 d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha. Toghadh ar Comhairle an Ceantar Ard Mhacha in 2001. D'fhág sé Sinn Féin in 2005.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh
Catagóir:Baill den IRA Sealadach
Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha
Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann
Conradh (dlí)

Is comhaontú dlíthiúil é **conradh** (Laidin: *contractus*), ó bhéal nó i scríbhinn, a léirítear i gcomhpháirt idir beirt nó níos mó a bhfuil inniúlacht dhlíthiúil acu (páirtithe an chonartha), atá faoi cheangal de bhua an chonartha, a rialaíonn a gcaidreamh le cuspóir nó rud áirithe, agus a bhféadfaidh iallach a chur ar a chéile ar bhonn cómhalartach más conradh déthaobhach é, nó féadfaidh páirtí amháin iallach a chur ar an bpáirtí eile, más conradh aontaobhach é.   Go hachomair, is comhaontú toilithe é an conradh lenar féidir cearta, oibleagáidí agus cineálacha eile cásanna dlí coibhneasta a ghiniúint; Is é sin, nach gceanglaíonn ach na páirtithe conarthacha agus, ar deireadh, a gcomharbaí.  Ach, i dteannta le comhaontú na nintinní, éilíonn roinnt conarthaí, chun a gcuid foirfeachta, fíricí eile nó gníomhartha a bhfuil raon feidhme dlíthiúil acu, amhail seachadadh áirithe a dhéanamh (*conarthaí réadacha*), nó a cheangal ar bhonn foirmiúil i ndoiciméad speisialta (*conarthaí foirmiúla*), mar sin, sna cásanna speisialta sin, ní leor toil amháin. Ar aon chuma, tá brí atharúnachta ag an gconradh, go ginearálta, fiú go páirteach sna cinn a thugtar i gcrích faoi chuimsiú an dlí teaghlaigh, agus tá sé mar chuid den chatagóir níos leithne de na hidirbhearta dlíthiúla. Is feidhm bhunúsach den chonradh é éifeachtaí dlíthiúla a thionscnamh (is é sin, oibleagáidí infhorfheidhmithe le dlí), ionas nach féidir cáilíocht chonarthach a chur i leith an chaidrimh sin idir daoine nach mbíonn éifeachtaí dlíthiúla mar thoradh air.
## Tagairtí

Catagóir:Dlí Tráchtála
Catagóir:Doiciméid dlí
Creimeadh an bhoinn agus aistriú brabúis

Tagraíonn **creimeadh an bhoinn agus aistriú brabúis** (**CBAB**) do straitéisí pleanála  le haghaidh an chanaigh chorparáidigh a úsáideann cuideachtaí ilnáisiúnta chun brabúis a "aistriú" ó dhlínsí ardchánach go dtí dlínsí le cánach níos ísle nó láithreacha neamhchánach, áit nach bhfuil ach beagán nó aon ghníomhaíocht eacnamaíoch ann, agus dá bhrí sin bíonn siad in ann an bonn cánach "a chreimeadh" ó na dlínsí ardchánacha, ag baint úsáide as íocaíochtaí asbhainteacha, amhail ús nó ríchíosanna.  Maidir leis an rialtas, is ioncam nó brabús cuideachta é an bonn cánach. Gearrtar cáin mar chéatadán ar an ioncam/brabús seo. Nuair a aistrítear an t- ioncam / brabús sin go tír eile nó go tearmann cánach, creimtear an bonn cánach agus ní íocann an chuideachta cánacha leis an tír atá ag giniúint an ioncaim. Mar thoradh air sin, laghdaítear ioncam cánach an rialtais. Sainmhíníonn an Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta (ECFE) straitéisí CBAB  mar “ *exploiting gaps and mismatches in tax rules,*"  Cé go bhfuil cuid de na teaicticí mídhleathach, níl a bhformhór. Toisc gur féidir le gnólachtaí a oibríonn thar theorainneacha CBAB a úsáid chun buntáiste iomaíoch a fháil thar ghnólachtaí baile, bíonn tionchar aige ar fhíréantacht agus ar shláine na gcóras cánach. Ina theannta sin, laghdaíonn sé comhlíonadh de bhun tola, nuair a thugann cáiníocóirí faoi deara go bhfuil ilnáisiúntaigh ag seachaint cánacha ioncaim chcorparáideacha go dlíthiúil. Toisc go bhfuil náisiúin i mbéal forbartha ag brath níos mó ar cháin ioncaim chorparáideach, théann tionchar díréireach BEPS i bhfeidhm níos mó orthu. 

Shínigh Éire an *Multilateral convention to implement tax treaty related measures to prevent base erosion and profit shifting* (**MLI**) i Meitheamh 2017. 

## Naisc sheachtracha
*MULTILATERAL CONVENTION TO IMPLEMENT TAX TREATY RELATED MEASURES TO PREVENT BASE EROSION AND PROFIT SHIFTING
*EXPLANATORY STATEMENT TO THE MULTILATERAL CONVENTION TO IMPLEMENT TAX TREATY RELATED MEASURES TO PREVENT BASE EROSION AND PROFIT SHIFTING
## Tagairtí

Catagóir:Praghsáil
Catagóir:Gnó idirnáisiúnta
Catagóir:Iomaíocht (eacnamaíocht)
Catagóir:Gnó idirnáisiúnta
Catagóir:Cánachas idirnáisiúnta
Catagóir:Praghsáil
Catagóir:Seachaint cánach
Catagóir:Teoiric riaracháin
Catagóir:Seachain cánach corparáide
Catagóir:Airgeadais aschósta
Catagóir:Cánachas corparáideach sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cánachas corparáideach i gCeanada
Catagóir:Saincheisteanna domhanda
Tristan Rosenstock

Is craoltóir, ceoltóir, údar agus eagarthóir **Tristan Rosenstock**. Tá sé ina Chlár Reachtaire le RTÉ Raidió na Gaeltachta agus cuireann sé an clár ealaíon An Cúinne Dána i láthair, chomh maith le cláir liteartha eile. Ón mbliain 2017 i leith tá sé ina eagarthóir liteartha ar an iris Comhar. Tá an domhan siúlta aige i dteannta an ghrúpa Téada. Tá sé pósta ar an údar Sadhbh Rosenstock agus cónaí orthu ag bun shléibhte Bhaile Átha Cliath lena mbeirt léitheoirí óga. Is é *[[Inis Mara (úrscéal)|Inis Mara]]* an chéad leabhar atá tagtha óna pheann, arna mhaisiú ag Mark Wickham agus arna fhoilsiú ag LeabhairCOMHAR.

## ''Inis Mara''

### Plota
Bhí saol breá ag muintir Inis Mara agus bhí gach duine sona sásta. Ach nuair a cheaptar an Santóir mar cheannaire, téann gach rud in olcas agus milleann sé an t-oileán álainn le haer salach. Tá cailín cróga ar an oileán a spreagann gach duine chun seasamh a thógáil agus beartaíonn Éabha a dícheall a dhéanamh chun an Santóir a stopadh.

Scéal comhaimseartha eachtraíochta atá anseo a bhaineann le cúrsaí athrú aeráide, leis an tábhacht a bhaineann le bheith ag comhoibriú le daoine eile, agus le tábhacht na fírinne. Bainfidh léitheoirí óga agus aosta taitneamh agus tairbhe as eachtraí Éabha agus í ag iarraidh a pobal a thabhairt slán ón gceannaire cam atá ag milleadh an oileáin. Agus meabhraíonn an scéal dúinn arís is arís eile gur ar scáth a chéile a mhaireann na daoine.

“Scéal tráthúil, taitneamhach agus spreagúil … le teachtaireachtaí a théann i bhfeidhm go mór ar an léitheoir.” – Áine-Máire Ní Cheallaigh, Stiúrthóir, Baile Átha Cliath, Cathair Litríochta EOECNA
 
## Féach freisin
* Comhar

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Craoltóirí Gaeilge
Catagóir:Údair Ghaeilge
Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge
Catagóir:Déaglitríocht
Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha
Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha
Mark Wickham

Is dearthóir agus maisitheoir é **Mark Wickham** a bhfuil cónaí air in Iarthar Chorcaí. Tá sé ag obair in earnáil na foilsitheoireachta le breis is 20 bliain anuas. Bhí a shaothar ar taispeáint mar chuid de thaispeántais in Éirinn agus thar lear. Tá roinnt pictiúrleabhar do pháistí maisithe aige agus ainmníodh ceann de na pictiúrleabhair sin mar leabhar páistí na bliana ag na Irish Book Awards. Bhunaigh Mark agus a pháirtí, Tara Kennedy, WORK SHOP le déanaí, spás cruthaitheach i mBeanntraí le haghaidh gach aoisghrúpa. Déanann sé maisiú don iris Comhar agus foilseacháin dá gcuid.

## Féach freisin
* Comhar

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Dearthóirí Éireannacha
Catagóir:Maisitheoirí Éireannacha
Catagóir:Dearthóirí Gaeilge
Catagóir:Maisitheoirí Gaeilge
Stardust

Tugtar **Stardust** ar:

* Páirc Chuimhneacháin Stardust
* Tubaiste Stardust
* Stardust (scannán 2007)
* Stardust (albam le Lena Meyer-Landrut)
Suzanne (amhrán)

Dán agus amhrán de chuid Leonard Cohen is ea **''Suzanne**,* foilsithe don chéad uair sa bhliain 1966 (sa chnuasach filíochta *Parasites of Heaven*). Chas [[Judy Collins]] an t-amhrán don chéad uair, in 1966 chomh maith. D'eisigh Cohen *Suzanne* in 1967, a chéad singil, ach níor éirigh ró-mhaith leis ag an am.

Bhí gaol platónach *a*g Cohen le Suzanne Verdal, damhsóir i [[Montréal]] agus tá an t-amhrán fúithi (agus ní Suzanne Elrod, an dara bean ina shaol, máthair na bpáistí aige).

[[Íomhá:Suzanne by Noel Harrison 1967 US vinyl A-side.jpg|clé|mion|Leagan Cohen, a chéad singil eisithe in 1967 sna Stáit Aontaithe]]

=== *Suzanne* agus Gaeilge ===
Bhí tionchar mór ag [[W. B. Yeats|William Butler Yeats]] ar Cohen agus bhí caidreamh gnaíúil aige lena lucht éisteachta in Éirinn.

Sna 2010idí, d’aistrigh na filí [[Gabriel Rosenstock]] agus [[Liam Ó Muirthile]] cuid de liricí Cohen go Gaeilge mar chuid den fhéile litríochta [[IMRAM]] agus chan [[Liam Ó Maonlaí]], David Blake, Hilary Bow agus an Brad Pitt Light Orchestra iad ag ócáid speisialta le linn na féile.

=== Liricí ===
<blockquote>Suzanne cois na habhann

Greim láimhe ar a chéile

Is is clos na báid ag gluaiseacht

Beidh tú léi ar feadh na hoíche.

Agus tá sí leathchraiceáilte

Sin an fáth a bhfuil tú léithi:

Seo chugainn tae anois ’s oráistí

Ó chuanta na Síne

Is tú ar tí anois a rá léi

Nach bhfuil grá agat le tabhairt di

Ar a tonnfhad breá atá tú

Ag an abhainn atá an freagra:

Bhí tú riamh mar leannán aici:

Is ba mhaith leat taisteal léithi

Is ba mhaith leat taisteal dall

Mar tá muinín aici asat –

Is bhí d’aigne sáite riamh ina cabhail.

Is bhí Íosa ina loingseoir

Nuair a shiúil Sé ar an uisce

Is bhí feitheamh fada fuar ann

Óna thúr adhmaid uaigneach,

Is nuair tuigeadh Dó gan bhréag

Nach mbeadh radharc Air ach san éag:

‘Bíodh gach éinne ina loingseoir

Go saorfaidh an mhuir mhór iad.’

Ach bhí Sé briste brúite

Sula n-osclódh na spéartha,

É tréigthe, nach mór daonna,

Bádh faoi do ghaois-se É mar chloch.

Is ba mhaith leat taisteal Leisean

Is ba mhaith leat taisteal dall

Ba mhaith leat É a thrustáil –

Bhí A aigne sáite ionat riamh anall.

Tá do lámh ag Suzanne

Agus seo libh chun na habhann

Lena ceirteacha is cleití

Ó Naomh Uinseann bocht de Pól

Tá an ghrian ag doirteadh meala

Ar ár maighdean ’tá sa chuan.

Agus deir sí ‘Féach arú

I measc an bhruscair is na mbláth.

Tá na Fianna san fheamainn

Is tá leanaí ann ar maidin.

Táid ag síneadh chun an ghrá

Agus is amhlaidh a bheidh choíche.’

Ag Suzanne ’tá an scáthán:

Is ba mhaith leat taisteal léithi

Is ba mhaith leat taisteal dall

Mar tá muinín aici asat – </blockquote>

== Féach freisin     ==

* [[Halleljuah (amhrán)|*Halleljuah* (amhrán)]]
* [[So Long, Marianne (amhrán)|S*o Long, Marianne'' (amhrán)]]

## Tagairtí

Catagóir:Leonard Cohen
Catagóir:1966
Catagóir:Amhráin Béarla
Cioclón Bhola, 1970

Ar 12 Samhain 1970, bhuail **Cioclón Bhola** an Bhanglaidéis, cioclón fíordhíobhálach. Maraíodh 300,000 ar a laghad, 500,000 b'fhéidir. 

mion|1970: Oileán Patuakhali, tréad bó scriosta |clé
### Imeachtaí
Bhí polasaí "laissez-faire" ag an Phacastáin Thiar ag an am, agus chuir sé seo le báiní iad a bhí ina gcónaí sa Bhanglaidéis. Ní raibh fóirithint ar bith le fáil, ná cúnamh forbartha idirnáisiúnta ag an am. 

### Iarmhairtí
Tharla réabhlóid sa Bhanglaidéis an bhliain dár gcionn. Ar an 26 Márta 1971, thosaigh an oibríocht mhíleata "*solas cuardaigh*". D'ionsaigh an Phacastáin Thiar na náisiúnaithe sa Bhanglaidéis. Tharla cinedhíothú. Dúnmharaíodh go barbartha 300-500,000 (3 milliún a deir an rialtas inniu).

Idir 1971 agus 2020, maraíodh 779,324 eile de bharr na drochaimsire.  

## Féach freisin

* Cioclón trópaiceach nó spéirling
* Cioclón Gorky, 1991; 
* Cioclón Nargis, 2008 sa Mhaenmar; maraíodh 138,866, ar a laghad.

## Tagairtí

Catagóir:1970
Catagóir:An Bhanglaidéis
Catagóir:Tubaistí nádúrtha
Catagóir:Cioclóin thrópaiceacha
Sainchónaí (dlí)

Sa dlí agus in easaontacht dlíthe, tá **sainchónaí** ábhartha do "dhlí pearsanta" an duine aonair, lena n-áirítear an dlí a rialaíonn stádas duine agus a mhaoin. Tá sé neamhspleách ar náisiúntacht duine. Cé go bhféadfadh sainchónaí athrú ó am go ham, níl ach sainchónaí, nó áitreabh amháin ag duine ag aon phointe ina saol, is cuma cén cúinsí atá aige.    Tá sainchónaí éagsúil ó ghnáthchónaí (an áit a bhíonn cónaí ort de ghnáth), áit a bhfuil níos lú fócais ar rún amach anseo.  
## Tuilleadh léitheoireachta
*Cónaí agus sainchónaí cánach in Éirinn
*Céard is sainchónaitheacht ann agus céard é an tobhach sainchónaitheachta?
*TUARASCÁIL ar an togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis an dlí is infheidhme i dtaca le héifeachtaí tríú páirtí ó thaobh sannadh éileamh de
* , later updated in 
* 
* 
* 
* 
*  
* 

## Tagairtí

Catagóir:Téarmaí dlí
Catagóir:Tithíocht
Catagóir:Cáin
Soláthar rialtais

Is éard is **soláthar rialtais** nó **soláthar poiblí** ann ná earraí, seirbhísí agus oibreacha a sholáthar thar ceann údaráis phoiblí, amhail gníomhaireacht rialtais. Is ionann soláthar rialtais agus 12 faoin gcéad den OTI domhanda in 2018, agus cuid shubstaintiúil den gheilleagar domhanda.

Chun calaois, dramhaíl, éillitheacht , nó caomhnaitheacht áitiúil a chosc, rialaíonn dlíthe fhormhór na dtíortha soláthar rialtais go pointe áirithe.   De ghnáth, éilíonn dlíthe ar an údarás soláthair tairiscintí poiblí a eisiúint má sháraíonn luach an tsoláthair tairseach áirithe. Tá soláthar rialtais faoi réir an Chomhaontaithe maidir le Soláthar Rialtais (CSR), conradh idirnáisiúnta iltaobhach faoi choimirce an Eagraíocht Dhomhanda Trádála (EDT) chomh maith.

## Tagairtí


Catagóir:Eacnamaíocht phoiblí
Earraí

alt=Cardboard boxes stacked in a warehouse|mion| Earraí inláimhsithe atá cruachta i stóras

San eacnamaíocht,  is ítimí iad **earraí** a shásaíonn mianta an duine,  agus a sholáthraíonn fóntais, mar shampla, do thomhaltóir a cheannaíonn táirge shásúil. Déantar idirdhealú comhchoiteann idir earraí atá inaistrithe, agus seirbhísí, nach bhfuil inaistrithe.Déantar idirdhealú coiteann idir earraí atá inaistrithe, agus seirbhísí, nach bhfuil inaistrithe. 

## Tagairtí

Catagóir:Earraí
Seirbhís (eacnamaíocht)

Is éard is **seirbhís** ann ná gníomh nó úsáid a bhfuil tomhaltóir, gnólacht, nó rialtas sásta íoc as.  I measc na samplaí tá obair déanta ag bearbóirí, dochtúirí, dlíodóirí, meicneoirí, bainc, comhlachtaí árachais, agus mar sin de. Is ionann seirbhísí poiblí agus na seirbhísí sin a n-íocann an tsochaí (náisiúnstát, aontas fioscach nó réigiún) astu ina n-iomláine. Ag baint úsáide as acmhainní, scil, intleachtacht agus taithí, téann soláthraithe seirbhíse chun sochair do thomhaltóirí seirbhíse. Féadfar seirbhísí a shainmhíniú mar ghníomhartha  doláimhsithe nó mar fheidhmiúcháin trína soláthraíonn an soláthraí seirbhíse luach don chustaiméir.

## Tagairtí

Catagóir:Earraí (eacnamaíocht)
Dramhaíl

alt=Sculpture of a crab made from discarded plastic|mion| Ealaín suiteála a cruthaíodh le buidéil phlaisteacha agus dramhaíl do-bhithmhillte eile
Is ábhair nach dteastaíonn nó nach féidir a úsáid iad **dramhaíl** nó **fuíoll**. Is éard is dramhaíl ann ná aon substaint a chaitear i leataobh tar éis príomhúsáide, nó atá gan luach, lochtach agus gan aon úsáid. Is éard atá i bhfotháirge (nó seachtháirge), i gcodarsnacht leis sin, ná comhtháirge a bhfuil luach eacnamaíoch measartha beag aige. Féadfaidh fuíolltáirge a bheith ina sheachtháirge, ina chomhtháirge nó ina acmhainn trí aireagán a ardaíonn luach an fhuíolltáirge os cionn nialas.

I measc na samplaí tá dramhaíl sholadach chathrach (dramhaíl tí/bruscar tís), dramhaíl ghuaiseach, fuíolluisce (cosúil le séarachas, ina bhfuil dramhaíl choirp (feces agus fual ) agus uisce dromchla a ritheann chun srutha ), dramhaíl radaighníomhach, agus eile.

## Féach freisin

* Múirín

## Tagairtí

Catagóir:Dramhaíl
Na Peirsigh (dráma)

Traigéide Ghréagach de chuid Aescaileas í ***Na Peirsigh***, a cuireadh ar an stáitse don chead uair sa bhliain 472 RCh.  Insítear ann scéal faoi bhua a bhí ag an nGréig. Tá an dráma aisteach de bharr gurb iad an dream a chaill atá á insint.

### Gaeilge
Rinne an file agus scríbhneoir Nuala Ní Dhomhnaill aistriúchán Gaeilge. Léiríodh é ar ardán na Péacóige in 2024.

## Féach freisin

* Aescaileas 
* Cath Shalamais 

## Tagairtí

Catagóir:Traigéidí na Gréige
Catagóir:Drámaí Gaeilge
Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Aescaileas

Drámadóir Gréagach a bhí in **Aescaileas**, nó ***Aeschylus*** uaireanta (525-456 RCh), a dtugtar "athair na traigéide Gréagaí" air go minic. Duine de dhrámadóirí móra na Sean-Ghréige a bhí ann.

Is é is dóichí go raibh an drámadóir Aescaileas i measc na saighdiúirí a sheas an fód i gcath mara Shalamais in aghaidh na bPeirseach. Sa mbliain 472 cuireadh ar stáitse dráma dá chuid dar teideal *[[Na Peirsigh (dráma)|Na Peirsigh]]* a léiríonn imeachtaí na tréimhse cinniúnaí sin.

## Féach freisin

* Cath Shalamais

* *[[Na Peirsigh (dráma)|Na Peirsigh]]* (dráma)

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Traigéidí na Gréige
Catagóir:Daoine a rugadh i 525 RCh
Catagóir:Básanna i 456 RCh
Catagóir:Drámadóirí
Melin-y-grug

Ceantar tuaithe (Breatnais:*cymuned*) timpeall ar fheirm Melin-y-grug i bpobal Llanfair Caereinion, Powys, sa Bhreatain Bheag is ea **Melin-y-grug**.

Déanann Russell George  (Coimeádach)   ionadaíocht ar an limistéar seo i Senedd Cymru (Parlaimint na Breataine Bige) agus i bParlaimint na Ríochta Aontaithe ag Craig Williams (Coimeádach).  

## Tagairtí

Catagóir:Powys
Movember

Is feachtas feasachta, agus carthanas cláraithe, é **Movember** (portmanta de *moustache* agus *November*) le daoine a chur ar an eolas faoi shláinte na bhfear.  Is gluaiseacht dhomhanda é, a bunaíodh san Astráil sa bhliain 2003. Bliain i ndiaidh bliana, bailítear na mílte euro ar son mheabhairshláinte na bhfear tríd an bhfeachtas ‘Movember’, nó **'Mó na Samhna**', **Croiméal na Samhna** nó fiú ‘**CromShamhain**’ mar atá tugtha air uaireanta.

Tarraingíonn an ghluaiseacht aird go háirithe ar ailse uiríoch, ailse phróstataigh agus ar.mheabhairshláinte na bhfear (ar na rátaí arda féinmharaithe ach go háirithe).

[clé|mion|Is [carthanas cláraithe é **Movember**]]

### Feachtais
clé|mion|Qantas Wallabies Boeing 737-800, 2012
clé|mion|Movember mar Batman
Gach mí na Samhna, fásann a lán fear croiméal chun airgead a bhailiú don eagraíocht. Uaireanta bearraann na muisteaisí a bhí á bhfás i gcaitheamh mhí na Samhna chun airgead a bhailiú chomh maith.

Bíonn siad ag iarraidh aird na ndaoine a dhíriú ar shláinte na bhfear chomh maith, agus an tábhacht a bhaineann le tacaíocht a thabhairt dá chéile.  Bíonn neart feachtais ann le linn Movember le fir a spreagadh le dul chun scagthástáil a fháil. 

Tá mioneolas ar mheabhairshláinte na bhfear ar fáil ar leathanach Movember, agus eolas maidir le cad is féidir a dhéanamh agus a rá sa chás go bhfuil tú ag iarraidh comhrá a dhéanamh le cara leat mar gheall ar an meabhairshláinte.

### Stair
Thosaigh an feachtas san Astráil sna 2000idí luath nuair a rinne grúpa cairde an cinneadh gur theastaigh uathu seanstíl an chroiméil a athbheochan. Nuair a tosaíodh ar an bhfeachtas san am sin, bhí an croiméal tite go mór as faisean le hais bhlianta órga an chroiméil sna 1970-1980idí, agus bhí súil ag lucht bunaithe an fheachtais go dtarraingeodh na boilbín béil aird na gcairde agus na ngaolta agus go bhféadfaí tús macánta a chur le galair a bhíonn ar fhir.

### Movember  in Éirinn
In 2014, bhailigh “Movember” €1.4m in Éirinn amháin.  In Éirinn, is iondúil go roghnaítear carthanacht meabhairshláinte do Mhó na Samhna, ach dírítear freisin ar ghalair eile ar nós na hailse, go mór mór ailsí a bhíonn ag cur isteach ar fhir den chuid is mó.

## Féach freisin

* Sláinte na bhfear, portmanta

## Naisc sheachtracha

* Suíomh Éireannach, nó @MovemberIreland, nó Movember Ireland ar Facebook

## Tagairtí

Catagóir:Sláinte na bhfear
Catagóir:Carthanais
Catagóir:Samhain
Catagóir:Portmantaí
Anne Marie McMahon

Is Leas-Choimisinéir de chuid an Gharda Síochána í **Anne Marie McMahon** agus tá taithí 37 mbliana aici ag plé le cúrsaí póilíneachta leo. Ceapadh ina Leas‑Choimisinéir í sa bhliain 2021, agus tá sí freagrach as Póilíneacht agus Slándáil. Is as Contae an Chláir di.

Sa bhliain 2020, ceapadh í mar Leas-Choimisinéir Gníomhach agus bhí freagracht ar leith uirthi as cúrsaí Straitéise, Rialachais agus Feidhmiúcháin agus as cur i bhfeidhm an chláir athchóirithe ‘Seirbhís Póilíneachta don Todhchaí’.

Ba í an chéad bhean í a ceapadh ina Leas-Choimisinéir agus freagracht uirthi as Réigiún Theas an Gharda Síochána. Roimhe sin bhí sí ina hArd-Cheannfort agus í freagrach as Biuró an Gharda Síochána don Chaidreamh Pobail. Ceapadh ina dhiaidh sin í mar Stiúrthóir Oiliúna ar Choláiste an Gharda Síochána. Tá taithí aici ar an bpóilíneacht uirbeach agus tuaithe araon; ba i stáisiún sa Chúlóg i mBaile Átha Cliath a chuaigh sí ag obair ar dtús agus ina dhiaidh sin d’fhóin sí i gCathair Luimnigh agus i gContae Luimnigh chomh maith.

Sa bhliain 1993 rinne sí seirbhís le Misean Údarás Idirthréimhseach na Náisiún Aontaithe sa Chambóid (UNTAC).

## Cáilíochtaí

* Dioplóma sa Phóilíneacht agus i gCearta an Duine, Ollscoil Luimnigh, 2021.
* Dioplóma sa Ghnó agus sa Chóitseáil Feidhmiúcháin, Scoil Ghnó Michael Smurfit, 2014
* MBS - Bainistíocht Acmhainní Daonna, Ollscoil Luimnigh, 2010

## Naisc sheachtracha

* Leas-Choimisinéir, Póilíneacht & Slándáil

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Garda Síochána
Catagóir:Leas-Choimisinéirí an Gharda Síochána
Catagóir:Mná
Paiste goir

[alt=A bird on its back, revealing a patch of featherless skin|mion|250x250px| Paiste goir de chuid an ''[Gabhlán gainimh|Riparia riparia.*]]
Is éard is *'paiste goir** ann ná paiste de chraiceann gan chleite ar íochtar na [[Aves|n-éan]] le linn séasúr an ghoir. Feidhmíonn cleití mar inslitheoirí dúchasacha agus cuireann siad cosc ar **ghoir''' éifeachtach, arb iad paistí goir an réiteach orthu. Soláthraítear an paiste craiceann seo go leor fuileadán ag an dromchla, rud a chuireann ar chumas aistriú teasa chuig na huibheacha agus iad ag gor.    I bhformhór na speiceas, scoitheann na cleití sa réigiún go huathoibríoch, ach féadfaidh lachain agus géanna a gcuid cleití a chluimhriú agus a úsáid chun an nead a líneáil. Fásann cleití níos luaithe tar éis goir in éin a bhfuil an t-aos óg réasúnta aibí agus soghluaiste ó nóiméad breithe nó goir ná mar a bhíonn i gcás iad siúd a bhfuil altramach. 

Nuair a shocraíonn siad ar nead, aistreoidh éin ar bhealach sainiúil taobh le taobh chun a chinntiú go mbeidh teagmháil iomlán idir an paiste goir le huibheacha nó na gearrcaigh. 

Féadfaidh suímh na bpaiste a athrú. Tá paiste goir amháin ag go leor acu i lár an bhoilg, agus tá paiste amháin ag roinnt éan cladaigh ar gach taobh den bholg. D’fhéadfadh trí phaistí a bheith ag faoileáin agus Galliformes. Ní fhorbraíonn peileacáin, piongainí, búbaí, agus gainéid paistí ach clúdaíonn siad na huibheacha ar a gcosa. Ní fhorbraíonn cuacha seadánacha paistí goir.  I speicis ina gorann an bheirt tuismitheoirí, d'fhéadfadh paistí goir a fhorbairt sa dá inscne. 

## Féach freisin

* Broodiness

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Paistí broga
* Fuinneamh goir