open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Míochaine aeraspáis

Staidéar is cosc ar na drochiarmhairtí ar an gcolainn dhaonna a fhéadfaidh tarlú de thoradh eitilt in eitleán nó ar spásárthach. Ag airde mhór bíonn tiúchan na hoscaigine íseal, rud a choinníonn ocsaigin ón gcolainn, a lagaíonn an duine is a dhéanann codlatach é. Bíonn brú an atmaisféir laghdaithe ag airde mhór, agus leathnaíonn sé seo gáis taobh istigh den cholainn, rud a bhíonn an-phianmhar. Le linn luasghéaraithe mhóir, fulaingíonn an cholainn fórsaí móra (G-fhórsaí) a thiomáineann an fhuil amach as an inchinn, ionas gur féidir le duine díth meabhrach a fháil. Is iad na hiarrachtaí coisctheacha a dhéantar ná masc ocsaigine, culaith nó cábán faoi bhrú, agus G-chulaith a chuireann brú ar na cosa is coda eile na colainne chun imshruthú na fola a choimeád sna fíocháin is orgáin atá riachtanach don bheatha.

## Tagairtí
Míochaine choisctheach

Brainse de chleachtadh na míochaine atá dírithe ar ghalair a chosc. Déantar é seo trí raon gníomhartha: an comhshaol a rialú, mar shampla le reachtaíocht chun an t-aer a choinneáil glan, is córais séarachais a chur isteach; soláthar cuí bia is uisce shláin a chur ar fail; imdhíonuithe a chur chun cinn i measc an phobail le vacsaíní; scéimeanna a eagrú chun galair a dhíothú (mar shampla, an eitinn, an bholgach, an diftéire); stíleanna beatha níos sláintiúla a chur chun cinn, trí oideachas den chuid is mó (mar shampla, caitheamh tobac a laghdú chun ailse scamhóg a laghdú, úsáid coiscíní chun SEIF a sheachaint, galair cheirde a sheachaint).

## Tagairtí
Míochaine chothúcháin

Staidéar ar fhachtóirí cothaithe taobh istigh den cholainn chun bealaí a aimsiú le galair a leigheas is an tsláinte a chosaint. Baineann sé le hanailís na gcothuithe féin, fiseolaíocht an díleáite, an ionsúite is na húsáide bithcheimicí. Bunaíonn na cleachtóirí a ndiagnóis ar thástálacha fiseolaíocha ar an gcolainn, agus tástálacha bithcheimiceacha, cosúil le meastacháin ar vitimíní is mianraí. I measc na gcóireálacha ar fhadhbanna mar seo, is féidir uireasa a cheartú le forábhair cothaithe, nó más ag cur le fadhbanna atá bianna ar leith, an cothú a mhodhnú chun iad a sheachaint. 

## Tagairtí

Catagóir:Leigheas
Míochaine fhóiréinseach

Na réimsí ina bhforluíonn an dlí is cúrsaí míochaine. Tá dlíthe ann a rialaíonn soláthar drugaí i gcoitinne, soláthar drugaí andúile, soláthar fíochán daonna le haghaidh trasphlandaithe, stiúradh turgnamh ar ainmhithe is daoine, sláinte intinne, ceadúnais chun cleachtadh mar dhochtúir, fianaise ar ábhair sláinte is míochaine i gcásanna cúirte, agus a lán eile. Baineann dlímhíochaine le feidhmiú is míniú na ndlíthe seo agus iompar dochtúirí faoina réir. Tagann dlíphaiteolaíocht isteach sa scéal freisin le gortuithe, galair is cúiseanna báis a mhíniú i gcúirteanna is fiosrúcháin eile. 

## Tagairtí
Míochaine iomlánaíoch

Baineann sí leis an teoiric go bhfuil níos mó beitheanna is airíonna i gcóras iomlán ar bith ná suim bheitheanna is airíonna na bpáirteanna de. I gcúrsaí míochaine is mó a chloistear an téarma seo, iarracht iomláine an othair — an cholainn fhisiciúil is a comhdhéanamh intinneach is mothúchánach — a chur san áireamh an t-am ar fad i gcóireáil galair ar bith. Baintear feidhm as an téarma i saghsanna míochaine pisreogaí neamheolaíoch freisin.

## Tagairtí
Míochaine mhalartach

Bealaí chun cóireáil ar ghalair nach bhfuil faofa ag eolaíocht na míochaine. Tugtar *míochaine chomhlántach* uirthi freisin. Nuair nach bhfaigheann daoine faoiseamh ó chóireáil le gnáthleigheas, uaireanta cuardaíonn siad faoiseamh eile. Bíodh is go bhfuil na céadta bealaí malartacha bunaithe ar choincheapa éagsúla maidir le nádúr na ngalar, níl aon chruthú iontaofa go bhfuil siad éifeachtach chun galair a leigheas. 

## Tagairtí

Catagóir:Leigheas
Catagóir:Sláinte
Míochaine na Síne

Bhí cúrsaí míochaine go mór chun cinn sa tSín agus éachtaí á ndéanamh ann, mar is léir ón méid seo a leanas, a théann suas go dtí 1000 AD amháin. I ré Zhou (11ú-3ú céad RC) ceapadh lianna is bia-eolaithe ríoga (ón 6ú céad RC), lianna a bhí earcaithe ag an stát, oifigigh sláinte pobail; bhí tuiscint ar thábhácht íonuisce le n-ól agus an ceangal idir sláinte fhisiciúil is sláinte meabhrach. I ré Qin/Han (3ú céad RC-3ú céad AD), foilsíodh beathaisnéis lia (Shi Chi, 1ú céad RC), bhí an chéad ospidéal ann (491), ospidéil stáit (faoin 6ú céad), 360 pointe snáthaidphollta ar eolas (1ú céad RC), teascadh (1ú céad AD), gearrthaí Caesaracha (5ú céad), cruthú ar an gceangal idir bianna milse is diaibéiteas (1ú céad AD, 1700 bliain roimh an Eoraip), cruthú go raibh feamainn fóinteach do dhuine le hainglis (1ú céad, míle roimh an Eoraip), ól tae íocshláintigh, taifead ar chúiseanna bia-nimhithe i gcistineacha is iompartha ag feithidí, uisce inólta i bpíopaí i bpaláis Qin (3ú céad RC), uisce ó thoibreacha le haol iontu á sholáthar ar feadh seolphíopaí cré chuig cathracha (2ú céad AD), folcadáin phoiblí, luchairí/díothóirí feithidí poiblí ag úsáid phioratraim, chéad eolaí na cógaseolaíochta Síní (365 druga), agus an chéad tráchtas ar mhíochaine (1ú céad AD). I ré Sui-Tang (6ú-10ú céad) bunaíodh an coláiste impiriúil míochaine (620), le cúrsaí speisialta i bhfiaclóireacht is oftailmeolaíocht; bhí 10 scrúdú deireanach riachtanach chun cáilithe faoi 759, riachtanas dlíthiúil le 20 mac léinn míochaine i ngach cathair mhór, soláthar cógas leighis ón stat, lárionad dáilte cógas leighis i ngach cúige, staidéir ar luibheanna chun cógais nua a aimsiú, 400 planda leighis in úsáid (7ú céad), foclóir oideas (723), 27 cóireáil feamainne don ainglis, staidéar ar an gcóras imshruthaithe. 

## Tagairtí
Míochaine phobail

mion
Brainse den mhíochaine a mheasúnaíonn is a chomhlíonann riachtanais **sláinte an phobail** i gcoitinne mar mhalairt ar riachtanais daoine aonaracha. 

Tugtar *míochaine shóisialta* is *sláinte phoiblí* uirthi freisin. Cuimsíonn sí éipidéimeolaíocht, míochaine choisctheach, pleanáil is soláthar cúram míochaine, smachtú galar tógálach, agus folláine an chomhshaoil a chaomhnú.

## Tagairtí

Catagóir:Sláinte phoiblí
Miocrón

Ainm eile ar an micreaméadar, an t-aonad faid leis an tsiombail μm, luach 10-6 m. Úsáidtear an fhoirm seo sa bhitheolaíocht is an fhisic. 

## Tagairtí

Catagóir:Fisic
Míochaine spóirt

[mion|deas|Baineann cuid mhaith de míochaine spóirt le h[ortaipéidic]]
Is éard atá sa **míochaine spóirt** ná cúram míochaine do lúthchleasaithe. Tagann seachaint is cúram gortuithe ar na fíocháin bhoga i gceist (mar shampla, straidhn is stróiceadh na loingeán), gortuithe de bharr forúsáide (cosúil le hathlasadh i dteannáin nó taobh leo mar thoradh ar ghluaiseachtaí athdhéanta), bristí i dtimpistí nó de bharr an iomarca struis ar chnámha, agus tráma don inchinn mar a tharlaíonn i ndornálaíocht agus sacar. 

Tagann bealaí athshlánaithe san áireamh freisin, agus staidéar ar na fachtóirí a fheabhsaíonn feidhmiú an lúthchleasaí (cosúil le cothú, traenáil, feidhmiú cardascamhógach, úsáid strus meicniúil agus síceolaíocht na coimhlinte). Ar mhí-ámharaí an tsaoil, tagann iarmhairtí is brath drugaí is ábhar coiscthe eile sa spórt gairmiúil isteach sa disciplín seo níos minice le himeacht na mblianta.

## Tagairtí

Míochaine spóirt
Catagóir:Spórt
Catagóir:Leigheas
Phylloxera

Is feithid nó aifid lotnaide í an **Phylloxera**, a chónaíonn ar agus a itheann fhréamhacha fíonchaora. Is féidir léi fíonghort a inmhíolú ó bhoinn bhróga oibrithe fíonghoirt nó trí scaipeadh go nádúrtha ó fhíonghoirt go fíonghort atá cóngaracht le chéile.

Bíonn gob gearr ar chuid de na larbhaí, agus cuireann siad tús le gáil ar na duilleoga. Gob fada ar chuid eile díobh, agus diúlann siad na fréamhacha.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Míol fómhair

Is é is **míol fómhair** ann ná míol beag foghlach. Faightear na larbhaí bídeacha dearga sé-chosacha go flúirseach i bpáirceanna taise sa bhfómhar. Itheann siad trí fhuil mamach beag is daoine a shú, rud a chuireann tús le tochas géar is gríos.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Míol leabhar

Feithid bheag leata a itheann seanleabhair nó ábhar tirim orgánach de ghnáth. Is féidir leis an-damáiste a dhéanamh i leabharlanna.

## Tagairtí
Míol leapa

Feithidí seadánacha ón ghéineas *Cimex* iad na **míolta leapa** ar micreachreachadóirí iad a chothaíonn ar fhuil, san oíche de ghnáth.  D'fhéadfadh roinnt tionchair sláinte a bheith mar thoradh ar a gcuid greamanna lena n-áirítear grís chnis, éifeachtaí síceolaíocha, agus airíonna ailléirgeacha.  D'fhéadfadh athruithe craicinn a bheith mar thoradh ar ghreimeanna leapaó réimsí beaga deirge go spuaiceanna feiceálacha.   D’fhéadfadh go dtógfaidh na comharthaí idir nóiméad go laethanta le feiceáil agus is gnách go mbíonn  tochas ann.  D'fhéadfadh go mbraitheann daoine áirithe tuirseach nó go bhfuil fiabhras orthu.  De ghnáth, bíonn tionchar ag limistéir neamhchlúdaithe an chomhlachta.  Ní fios go dtarchuireann a gcuid greamanna aon  ghalar ionfhabhtaíoch .    Is annamh a d'fhéadfadh réimsí de chraiceann marbh nó soithíochaíteas a bheith san áireamh. 

Dhá speiceas feithidí is cúis le greamanna na míolta leapa go príomha: *Cimex lectularius* (an míol leapa coitianta) agus *Cimex hemipterus*, a fhaightear go príomha sna trópaicí.  Tá raon a mhéid idir 1 agus 7 mm.  Scaipeann siad trí bheith ag snámhaíl idir láithreacha in aice láimhe nó trí iad a iompar laistigh de mhíreanna pearsanta.  Is annamh a tharlaíonn ionfhabhtú mar gheall ar easpa sláinteachais ach tá sé níos coitianta i gceantair ard-dlúis.  Is éard atá i gceist le diagnóis ná na fabhtanna a aimsiú agus comharthaí comhoiriúnacha a bheith ann.  Caitheann míolta leapa cuid mhór dá gcuid ama in áiteanna dorcha, áiteanna ceilte cosúil le  uamanna tochta, nó scoilteanna i mballa. 
## Tagairtí

Catagóir:Cimicidae
Catagóir:Hematophages
Catagóir:Feithidí lotnaidí tí
Catagóir:Artrapóid seadánacha daoine
Catagóir:Míolta seadánacha
Míol uisce

Crústach uisce locha is abhann a fhaightear in uisce marbh nó mallghluaiste ina bhfuil plandaí lofa. A dheighleoga bolgacha comhleáite le chéile. Iompraíonn an baineannach aibí an t-ál i bpúitse faoi bhun an tóraics. Itheann sé fásra lofa.

## Tagairtí
Míolcheard

Is fíneog sheadánach a fhaightear i ndaoine é **míolcheard**. Cuireann sé bun le tochas de bhrí go bpollann sí i gciseal ceiritineach an chraicinn: beireann an baineannach na huibheacha sa pholl, agus itheann na larbhaí is na nimfeacha an craiceann. Tugtar *galar an tochais* air seo, a scaipeann ó dhuine go duine trí thadhall díreach. I dtíortha trópaiceacha, is minic a tharlaíonn ionfhabhtú streipteacocais anuas air.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Bailín

Is éard is **bailín** (nó **míolchnámh**) ann ná ábhar snáithíneach ó bhéal gnéithe ar leith den mhíol mór. Déanann sí criathar nuair a bhíonn an míol mór ag ithe. Ní cnámh í. D'úsáidtí tráth i ndéantúsaíocht cóirséid ban í, agus in earraí eile nuair a bhí gá le hábhar láidir éadrom solúbtha.
upright=0.75|thumb|Cuma an bhailín i mbéal oscailte an mhíl mhóir
## Tagairtí

Catagóir:Anatamaíocht chéiticeach
Catagóir:Táirgí míolta móra
Míolgheografaíocht

Staidéar ar dháileadh ainmhithe is a ngnéithe ar fud an Domhain, mar a bhí is atá, ag iarraidh an dáileadh a thuiscint ó phróisis imirce is iompair, baic nádúrtha, athruithe aeráide, deascadh na n-ilchríoch teicteonach, tubaistí nádúrtha, agus eile.

## Tagairtí
Míoltóg ghainimh

Míoltóg bheag ghruagach a fhaightear go minic i ngnáthóga taise foscúla. Itheann cuid acu trí fhuil veirteabrach a dhiúl, daoine ina measc. Feidhmíonn cuid acu mar iompróirí galar cosúil le léismeainiáis.

## Tagairtí
Míol éisc

Crústach leata seadánach a fhaightear ar an taobh amuigh d'éisc, agus uaireanta ar dhébheathaigh, in uisce úr den chuid is mó. Greamaíonn sé leis an óstach le súiteoirí de ghnáth. Itheann sé an fhuil is an ronna trí bhéal feadánach diúil.

## Tagairtí
Míona cnoic

Éan de chlann na ndruideanna, dúchasach don India is oirdheisceart na hÁise. Áitríonn sé foraoisí, ag ithe torthaí, feithidí, neachtair, agus uaireanta laghairteanna. Dubh le sprochaillí buí ar an gceann. Maireann sé i ngrúpaí beaga, agus neadaíonn i bpoll i stoc crainn. Is minic ina éan cáis é de bhrí go ndéanann sé aithris ar ghuth an duine. Ní dhéanann sé a leithéid is é saor sa nádúr.

## Tagairtí
Mionathrú iompair

Teicníochtaí chun iompar duine a athrú trí thorthaí iompair is/nó na cúinsí comhshaoil ina dtarlaíonn an t-iompar a rialú. Baintear feidhm astu chun iompair nua a chothú nó deireadh a chur le hiompair áirithe. Cáintear an modh oibre mar fhoirm ionramhála, ach mar sin féin meastar gur luachmhar é i gcásanna. 

## Tagairtí
Mioncheamara

Ar dtús, ceamara beag gan chorraí a d'úsáideadh fad gearr scannáin 35 mm le poillíní ann, a táirgeadh den chéad uair sna 1920idí. Tugtar *dlúthcheamara* air de ghnáth ó na 1970idí, nuair a tugadh formáidí scannán 24 × 36 mm nó níos lú isteach. Úsáidtear scannáin le poillíní is gan iad, nó scannáin i bhfoirm dioscaí ciorclacha, i gcartúis nó caiséidí. 

## Tagairtí
Miondiosca

Diosca maighnéadach an-dlúth chun sonraí a stóráil i micriríomhairí. Uaireanta tugtar *micridhiosca flapach* air. 4 chineál ann, ar thrastomhais 3.8-10 cm, agus an ceann is coitianta 7.5 cm ar leithead. Clúdaithe le forchlúdach docht chun é a dhéanamh inláimhsithe is a chosaint ar dhamáiste timpisteach. 

## Tagairtí
Samhail mhatamaiticiúil

Saothrú comharthaí is cothromóidí matamaiticiúla chun seasamh do phróiseas, coincheap nó feidhmiú córais, a chuirtear i gcrích le clár ríomhaire. Is tairbheach iad go minic i leith an-chuid córais teicneolaíochta, fiú gnó. Mar shampla, is maith é i réamhinsint na haeráide is na haimsire, agus is féidir a lán iarmhairtí a chur san áireamh mar ghaoth, scamaill, teocht, ailbéideacht is eile. 

## Tagairtí
Miorr

mion
Tom spíonach duillsilteach is ea **miorr**, atá dúchasach don Afraic agus iarthar na hÁise. 

### Tréithe
Na duilleoga ubhchruthach nó níos leithne os cionn na meánlíne. 

Na bláthanna bídeach, agus baineannaigh is fireannaigh ar phlandaí difriúla. 

I gcuid mhaith speiceas ó oirthear na hAfraice is an Araib, úsctar roisín cumhra a dtugtar *miorr* air, a úsáidtear i dtúis is cumhráin.

## Féach freisin

* Féile na dTrí Ríthe

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Catagóir:Triúr Saoithe
Miortal

Tom síorghlas a fhaightear i Meiriceá Theas go príomha, ach cuid mhaith réigiún eile freisin (an Astráil, an Nua-Shéalainn, an Mheánmhuir, réigiúin theo i dtuaisceart na hEorpa is Meiriceá Thuaidh). Fásann an miortal coitianta 5 m ar airde. Na duilleoga ramhar ola-iompartha, na bláthanna aonarach bán, timpeall 1.8 cm ar fhad, na caora corcardhubh. D'úsáidtí an ola mar antaiseipteán. 

## Tagairtí
Míostrú

mion|376x376px
I ndaoine agus príomhaigh, an **míostrú** sin an sreabhadh tréimhsiúil fola, múcais is bruscair ón bhfaighin a tharlaíonn le tréimhse 4 sheachtain. Ag deireadh an timthrialla mhíosta, nuair nach dtoirchítear an bhean, dealaíonn an t-inmheitriam ó chéile agus sreabhann an fhuil mhíosta.  

## Timthriall míosta
Nuair a bhí bean ina déagóir, is maith an seans gur thosaigh an fhuil mhíosta. Tugtar an timthriall míosta air seo. Sa chuid luath de gach timthriall mhéadaigh leibhéal an hormóin éastraigin\, agus d’fhás ubh san ubhagáin. San ubhsceitheadh, scaoileadh ubh ó cheann den dá ubhagán. Tiubhaíonn hormón eile, prógaistéarón, líneáil na broinne. Mura dtoirchíonn speirm an ubh, titeann leibhéal an hormóin agus sceitheann an líneáil – seo fuil mhíosta.  

Ní tharlaíonn míostrú nuair a bhíonn bean ag iompar clainne.  

## Ag dul in aois
De réir mar a théann bean in aois, ní tharlaíonn ubhsceitheadh chomh minic agus titeann leibhéal na torthúlachta. Nuair a thagann bean níos gaire don sos míostraithe, b’fhéidir nach mbeadh ubhsceitheadh ar bith ar siúl agus ní bhíonn an éastraigin agus an prógaistéarón a scaoiltear rialta i gcónaí. Ní bhíonn na hubhagáin chomh gníomhach agus ní dhéantar an oiread éastraigine. Sa deireadh, stopann an t-ubhagán ag feidhmiú agus ní scaoiltear aon ubh eile. Stopann an éastraigin agus an prógaistéarón sa deireadh beagnach freisin. 

Tagann míostrú chun deiridh ag 45-50 bliain d'aois, nuair a thosaíonn sos míostraithe  nó an meanapás. I gcúrsaí leighis, ciallaíonn sos míostraithe go bhfuil fuil mhíosta stoptha ar feadh bliana.   Tá an sos míostraithe nádúrtha. Ciallaíonn sé go bhfuil deireadh le torthúlacht – is é sin ní féidir le bean a bheith torrach níos mó ná leanaí a iompar.  

## Sochaí
Ceiliúrtar an Lá um Shláinteachas Míosta ar an 28 Bealtaine gach bliain ar fud an domhain. 

## Tagairtí

Catagóir:Corp an duine
Catagóir:Gnéasorgáin
Miotail platanaim

Sraith dúl a fhaightear le chéile go nádúrtha, a bhfuil airíonna cosúla acu: rúitéiniam (Ru), róidiam (Rh), pallaidiam (Pd), oismiam (Os), iridiam (Ir), platanam (Pt).

## Tagairtí
Miotalagrafaíocht

Staidéar ar struchtúr miotal, de ghnáth le micreascóp optúil, leictreonmhicreascóp, micreascóp tóireadóir scanta agus diraonadh X-ghathach. Is féidir go mbeidh airíonna is struchtúir dhifriúla ag miotal, ag brath ar an mbunstruchtúr criostalta, an gránstruchtúr, na heisíontais ann, a stair theirmeach is stair a saothraithe. Ceimicí Sasanach, Henry Clifton Sorby (1826-1908), ag obair i Sheffield, a chuir tús le staidéar miotal le micreascóp. Chuir sé snas ar an sampla, rinne an dromchla snasta a eitseáil le haigéad, agus d'iniúch an sampla faoi mhicreascóp frithchaite (micreascóp miotaleolaíoch) le formhéaduithe forchéimnitheacha, chun an gránstruchtúr a dhéanamh amach agus uaireanta airíonna an struchtúir chriostalta sna grain. Úsáidtear na micreascóip eile agus díraonadh X-ghathach chun eolas cruinn ar struchtúr is eagar na n-adamh sna gráin a dhéanamh amach. 

## Tagairtí

Catagóir:Miotalóireacht
Miotal Babbitt

Cóimhiotal geal liath nach mbíonn ach frithchuimilt fhíoríseal ar a dhromchla. Déanta den chuid is mó as stán, copar is antamón. Rinneadh a chéaduair é ag Isaac Babbitt (1799-1862), tionscnóir Meiriceánach.

## Tagairtí
Mionsaotharlann

Innealra uathoibríoch chun priontaí daite fótagrafacha a tháirgeadh go tapa. In ionad na scannáin nochta a chur chuig saotharlann tríd an bpost, is féidir an mhionsaotharlann a chur ar siúl in áit ar bith a bhfuil soláthar cumhachta leictrí. Níl gá le draein, fiú, de bhrí go mbailíonn an meaisín an fuíoll le cur de láimh go cuí. Próiseálann an meaisín an scannán daite go huathoibríoch, agus cuirtear na claonchlónna díreach le próiseáil ansin le rolla páipéar dathanna, a nochtar is a phróiseáltar leis an bprionta daite a dhéanamh. Bíonn na priontaí ar fáil taobh istigh d'uair an chloig. 

## Tagairtí
Mionulchabhán

Ulchabhán beag atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh is Theas, an Eoraip, agus an Áise is ea an **mionulchabhán** (géineas *Glaucidium*). Áitríonn sé coillearnach agus neadaíonn i bpoill.

## Speicis
Tá 29 speiceas ann:
*  *Glaucidium albertinum*
*  *Glaucidium bolivianum*
*  *Glaucidium brasilianum*
*  *Glaucidium californicum*
*  *Glaucidium capense*
*  *Glaucidium castanopterum*
*  *Glaucidium castanotum*
*  *Glaucidium cobanense*
*  *Glaucidium costaricanum*
*  *Glaucidium cuculoides*
*  *Glaucidium gnoma*
*  *Glaucidium griseiceps*
*  *Glaucidium hardyi*
*  *Glaucidium hoskinsii*
*  *Glaucidium jardinii*
*  *Glaucidium minutissimum*
*  *Glaucidium mooreorum*
*  *Glaucidium nana*
*  *Glaucidium nubicola*
*  *Glaucidium palmarum*
*  *Glaucidium parkeri*
*  *Glaucidium passerinum* — mionulchabhán Eoráiseach
*  *Glaucidium perlatum*
*  *Glaucidium peruanum*
*  *Glaucidium radiatum*
*  *Glaucidium sanchezi*
*  *Glaucidium siju*
*  *Glaucidium sjostedti*
*  *Glaucidium tephronotum*

## Tagairtí
Miotal Britannia

mion|Taephota déanta de mhiotal Britannia
Cóimhiotal le 90% stáin, 7% antamóin is 2% copair is ea **miotal Britannia**, a d'úsáidtí i gcomhair earraí don bhord. Lonrach crua intuargainte. Ar dtús úsáideadh in ionad péatair é, ach faoi seo tá nicilairgead, cóimhiotal nicile, copair is since, tagtha ina ionad féin.

## Tagairtí

Catagóir:Cóimhiotail
Miotalóideach

Is éard is **miotalóideach** ann ná dúil atá idirmheánach idir na miotail is na neamh-mhiotail. Luíonn na miotalóidigh i mbanda trasnánach ar chlár peiriadach na ndúl. Glactar le bórón, sileacan, gearmáiniam, arsanaic, antamón, teallúiriam, is polóiniam mar mhiotalóidigh.

## Tagairtí
Miotalóireacht

Is éard atá i gceist leis an **miotalóireacht** ná teicníochtaí is eolaíochtaí eastósctha miotal ó mhianaigh, á malartú, go minic mar chóimhiotail le miotail eile, go dtí foirmeacha áisiúla, agus ag déanamh amach na gcoinníollacha is fearr lena gcumadh. Ceird ársa, ach athraíodh na modhanna traidisiúnta ó bhun sa dara cuid den 19ú céad trí cheimic, fisic is micreascópacht. Is cuid lárnach di anois na hathruithe a tharlaíonn do mhiotail le linn cumtha is cóireála, agus an cheimic is an fhisic is gá chun bac a chur ar chreimeadh. Gné thábhachtach eile is ea tástáil is iniúchadh na struchtúr éagsúil miotalach is iad i bhfeidhm.

## Tagairtí
Miotas

De ghnáth, scéal traidisiúnta mar gheall ar eachtraí osnádúrtha is déithe, difriúil ó fhinscéalta nó ságaí a chlúdaíonn eachtraí daonna, agus fabhalscéalta nó síscéalta a chumtar chun taitneamh a thabhairt do dhaoine is b'fhéidir ceachtanna a mhúineadh. Bíonn comhcheangail láidre go minic idir miotais agus reiligiúin. Dar le hEoihéimireas sa 4ú céad RC, b'eachtraí áibhéileacha fíordhaoine na miotais. Baineadh agus baintear feidhm astu go fairsing sa litríocht ar fud an Domhain, agus in Éirinn gan aon dabht. Tá teoiricí éagsúla ag na hantraipeolaithe ar an miotaseolaíocht san aois seo.

## Tagairtí
Miotóis

Gnáthphróiseas na cilldeighilte is an scartha a tharlaíonn sa chill atá ag deighilt chun dhá mhac-chill a dhéanamh, gach ceann le núicléas leis an líon céanna crómasóm is a bhí sa mháthairchill. Le linn na cilldeighilte deighleann gach crómasóm ar a fhad ina dhá chrómaitid a scarann óna chéile: dúblaíonn siad sin agus cruthaíonn crómasóim na macnúicléas. Is iad na pais sa mhiotóis ná an própas (giorrú is ramhrú na gcrómasóm), an meiteapas (eagrú na gcrómasóm timpeall meánlíne fearsaide), an t-anapas (scaradh na gcrómataidí), agus an teileapas (filleann na crómasóim nua ar an staid fhadaithe, athchruthaítear an dá scannán núicléacha is críochnaíonn an dá chillscannán). 

## Tagairtí
Mir

mion|clé|''Mir'' sa bhliain 1997
Stáisiún spáis ab ea ***Mir***. I 1986 a lainseáil an tAontas Sóivéadach an chéad aonad de shaotharlann spáis a dtugtar *Mir* air i bhfithis bhuan timpeall an Domhain. 

Ionad maireachtála, córais cumhachta leictrí is cothabhála beatha a bhí sa bhunaonad 20 tonna seo. De réir a chéile cuireadh aonaid breise leis le turgnaimh iomadúla a chur i gcrích, fiú i gcomhoibriú leis na Stáit Aontaithe le blianta anuas. Éacht oibre a bhí ann gach uair a chuaigh spásárthach suas le haonad nua a ghreamú leis, spásairí a chur ar bord nó a thógaint amach as, nó soláthairtí de gach saghas a chur ar bord. Rinne tointeálaí spáis de chuid na Stát Aontaithe ionad coinne le Mir minic go leor le blianta anuas. 
mion|clé|Shannon Lucid ar Mir, 1996

## Taighde
Tá an-chuid taighde déanta ann ar ábhair éagsúla: réaltraí, cuasáir, neodrónréaltaí, an Domhan féin, a acmhainní is a atmaisféar, ábhair bitheolaíochta, agus próiseáil ábhar eile faoi dhomhantarraingt nialasach.  

## Stair
* Chuaigh an stáisiún spáis Mir le tine ar 23 Feabhra 1997; bhí sé deacair na deisiúcháin a dhéanamh i gceart.
* I 1999 d'fhág na Rúisigh é. 

mion|clé|Mir sa bhliain 1996

### An Deireadh
Le 83,500 fithis thart ar an Domhan curtha de, bhí an struchtúr 40 tonna tagtha chun deireadh a ré.

I 2001, fuinnmhíodh scairdinnill le Mir a bhrú amach as a fhithis i dtreo an Domhain. Nuair a tháinig sé i dteagmháil le barr an atmaisféir, timpeall 100 km in airde, thosaigh sé ag téamh le frithchuimilt leis an ngás san atmaisféar, ag dó is ag galú. Mar sin féin, meastar gur mhair oiread éigin tonnaí le tuairteáil ar an Domhan: tharla sé seo san Aigéan Ciúin i ngar d'Fhidsí. 
clé|mion
Ní raibh rialtais na dtíortha faoin bhfithis dheiridh, an Astráil ina measc, róshásta leis seo. Mar a tharla, níor gortaíodh duine ar bith leis an tuairteáil isteach san aigéan, agus seó iontach tine ealaíne a bhí inti. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Stáisiúin spáis
Catagóir:Spáseitilt
Míristéama

Is éard is **míristéama** ann ná ionad fáis i bplanda nó ionad ar féidir go dtarlóidh fás ann, cosúil le rinn buinneáin nó fréimhe, nó bachlóg. Cuimsíonn sé cealla atá ag deighilt go tapa is a mac-chealla neamhdhifreálacha a fhoirmeoidh na fíocháin nua. 

## Tagairtí
Mira

Réalta i réaltbhuíon an Mhíl Mhóir a ndearnadh taifeadadh uirthi den chéad uair i 1596, ach a aithníodh mar réalta athraitheach i 1638. Fathachréalta dhearg a athraíonn le tréimhse 331 lá ó mhéid 10 suas go dtí 2. Bhain sí méid 1.2 amach i 1779, i measc an 20 réalta is gile sa spéir. Is í an chéad shampla de réaltaí ar leith iad athraithigh Mira, réaltaí athraitheacha fadtréimhseacha le tréimhsí chomh fada le míonna nó níos mó. 

## Tagairtí
Miranda

Satailít nádúrtha de chuid Úránais a fionnadh i 1948. 130,000 km amach ón bpláinéad, le trastomhas 480 km. Rinne Voyager 1 iniúchadh géar ar a dromchla i 1986 agus léirigh gur dócha go raibh stair chasta aici, gur scriosadh í is gur bhailigh sí a cuid ábhar isteach arís. 

## Tagairtí
Joan Miró

Ealaíontóir a rugadh i mBarcelona, bunaitheoir an Osréalachais ab ea **Joan Miró** (20 Aibreán 1893 – 25 Nollaig 1983). Is pictiúir theibí a shaothar den chuid is mó, agus bhain sé feidhm as raon teoranta íondathanna is cruthanna rinceacha. 
[mion|''Dona i ocell'' (Bean agus éan, 1983), [Barcelona. An mórshaothar deireanach de chuid Miró é.]]
 
## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1893
Catagóir:Básanna i 1983
Catagóir:Ealaíontóirí Catalónacha
Catagóir:Ealaíontóirí Spáinneacha
Mírseám

Mianra sileacáit mhaignéisiam hiodráitithe a fhoirmíonn maiseanna míne snáithíneacha cosúil le cré bhán, ar éasca é a shnoí. Póiriúil nuair a bhíonn sé tirim. Úsáidtear le haghaidh cloigne píopaí é. Na príomhfhoinsí san Áise Bheag.

## Tagairtí

Catagóir:Mianraí
Mise

200px|mionsamhail|deas|Bunléaráid Freud ar an ábhar
Sa tsíciatracht, an chuid de phearsantacht a phléann le gnéithe praiticiúla an Domhain sheachtraigh. Sa struchtúr síceach tá 3 fhochuid dar le Freud: **an t-úd**, **an mise**, is **an t-osmhise**. Seasann an t-úd don chuid bhunúsach den phearsantacht: buninstinní maidir le hocras, tart, gnéas, fearg, eisfhearadh, pléisiúr. Seasann an t-osmhise don choinsias, na luachanna morálta, sóisialta is eile a fhaigheann duine óna thuismitheoirí is ón tsochaí. Agus i lár baill, tá an mise, a dhéanann comhghéilltí mar réiteach idir na fórsaí bunúsacha is na fórsaí a laghdaíonn na pléisiúir.

## Tagairtí

Catagóir:Féinspéiseachas
Catagóir:Sícidinimic
Catagóir:Síocanailís
Catagóir:Síceolaíocht Fhreudach
Catagóir:Síciatracht
Mismín

Is planda ilbhliantúil atá dúchasach do na réigiúin mheasartha sa leathsféar thuaidh go príomha é **mismín** (géineas *Mentha*). Na riosóim féithleannach, na gais cearnach i dtrasghearradh, na duilleoga ubhchruthach i bpéirí urchomhaireacha, na bláthanna beag, bándearg go corcra, i bhfáinní is uaireanta i gcinn. Tagann a bholadh géar sainiúil óna bhláthola a mbíonn meantól inti. Hibridíonn mismíní go héasca, faoi shaothrú is sa nádúr. Fástar iad mar luibheanna is blastán don chistin. Bíonn bolaithe sainiúla ag na cineálacha éagsúla mismín sinséir, mismín piobair, cartlainn garraí, agus mismín anainn. 

## Tagairtí
Mismín cait

mion|Mismín cait den speiceas ''Nepeta curviflora''
Planda ilbhliantúil le gais chearnacha a fhásann 1 m ar airde, dúchasach don Eoraip is an Áise, go minic ar ithreacha cailceacha. Na duilleoga ubhchruthach fiaclach i bpéirí urchomhaireacha, na bláthanna démhaothánach, bán le spotaí corcra, i bhfáinní a dhéanann spící. Gaolta le fíormhismín, agus bíonn a bholadh tarraingteach do chait.

## Tagairtí
El Misti

Bolcán suanach i ndeisceart Pheiriú sna hAindéis, 5,843 m ar airde. Níor bhrúcht sé ó 1600. Naofa ag na hIncigh. Tá réadlann de chuid Ollscoil Harvard gar dá bhuaic anois. 

## Tagairtí
Mistral

Gaoth láidir fhuar a bhíonn coitianta i ndeisceart na Fraince. Tosaíonn sí sa Massif Central, agus séideann síos gleann an Rhône idir an Massif Central is Alpa na Fraince. Nuair a tharlaíonn sí san earrach, is féidir léi dochar a dhéanamh do bharra luatha. Tá gaoth cosúil leis an mistral, an bóra, a shéideann ar chósta Aidriadach na Cróite. Gaotha catabatacha is ea an dá cheann.

## Tagairtí
Alexander Mitchell

Innealtóir, ceapadóir is tionsclóir a rugadh i mBaile Átha Cliath ab ea **Alexander Mitchell** (1780-1868). 

Agus é óg, bhog an chlann go Béal Feirste. Bhí luí aige le matamaitic, ach chaill sé radharc na súl roimh 16 bliana d'aois. 
mion|Maplin Sands
Bhunaigh Mitchell monarcha brící agus rinne go maith thar 30 bliain. 

Sna 1830idí fuair Mitchell paitinn ar scriú píle is feiste loinge, modh simplí le tithe solais a thógáil, rabhcháin a chur suas agus longa a fheistiú in uisce domhain, ar oitreacha láibe is gaineamh reatha. Baineadh úsáid as a chóras den chéad uair i 1838 i dtógáil theach solais Maplin Sands ag béal na Tamaise, agus ina dhiaidh sin i bhFleetwood, ar Loch Bhéal Feirste, Baile na Cúirte, Dún Dealgan, Cóbh agus ar fud impireacht na Breataine. 
mion|Modh
Sa bhliain 1847 cheap Mitchell saghas nua loinge le lián bíse a bhí in ann luasanna níos airde is ídiú níos lú guail a bhaint amach.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1780
Catagóir:Básanna i 1868
Catagóir:Innealtóireacht foirgníochta
Catagóir:Innealtóirí Éireannacha
Catagóir:Ceapadóirí Éireannacha
Reginald Joseph Mitchell

Dearthóir aerárthach ab ea **Reginald Joseph Mitchell** (20 Bealtaine 1895 - 11 Meitheamh 1937). Dhear sé muireitleáin ar dtús, agus ba é a dhear an Spitfire, eitleán cogaidh a bhí tábhachtach don Bhreatain sa dara cogadh domhanda.

## Tagairtí

Catagóir:Dearthóirí aerárthach Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1895
Catagóir:Básanna i 1937
Miteacoindre

[thumb|300px|Scéimléaráid de chill ainmhí  agus a chuid codanna:  1. [Núicleólas|Núiclín 2. Núicléas 3. Ribeasóm 4. Saicín 5.Líontán ionphlasmach garbh 6. Coirpín Golgi (nó Coimpléasc Golgi) 7. Cítichreatlach 8.  Líontán ionphlasmach mín 9. Miteacoindre 10. Folúisín 11. Cíteasol 12. Líseasóm 13. Ceintreasóm]]Struchtúr ubhchruthach, de ghnáth, timpeall 2 μm ar fhad a bhfaightear cuid mhaith díobh i gcealla eocarótacha (cealla le núicléas taobh istigh dá chillscannán núicléach féin i gcíteaplasma na cille). Bíonn scannán dúbailte aici, an ceann inmheánach ag déanamh filltí is iomairí (criostaí) a phollann an mhaitrís inmheánach. Is ionad fíorthábhachtach an scannán inmheánach seo i gcomhair gníomhartha meitibileachta a fhuasclaíonn fuinneamh ó dhianscaoileadh móilíní bia. Bíonn DNA dá cuid féin inti, éagsúil ó DNA na cille, a thagann ón tuismitheoir baineann amháin.

## Tagairtí
August Ferdinand Möbius

Matamaiticeoir a rugadh i Schulpforta na Gearmáine ab ea **August Ferdinand Möbius** (17 Samhain 1790 – 26 Meán Fómhair 1868). Rinne sé taighde ar gheoiméadracht anailíseach, toipeolaíocht is réalteolaíocht theoiriciúil. D'fhionn sé stiall Möbius is líonra Möbius, atá tábhachtach sa gheoiméadracht theilgeach. Thug sé comhordanáidí baralárnacha isteach sa gheoiméadracht.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1790
Catagóir:Básanna i 1868
Catagóir:Matamaiticeoirí Gearmánacha
Catagóir:Réalteolaithe Gearmánacha
Miúil (ainmhí)

Ainmhí a tháirgtear nuair a dhéantar asal fireann a chúpláil le capall baineann. Tugtar *[[ráineach]]* ar an ainmhí a tháirgtear nuair a dhéantar asal baineann a chúpláil le capall fireann. De ghnáth bíonn an dá ainmhí seo neamhthorthúil, an chuid thosaigh cosúil leis an athair is an chuid dheiridh cosúil leis an máthair sa dá chás.

## Féach freisin
* Asal
* Capall
* Ráineach

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Miúil (gléas)

mion|Miúil sníofa Chrompton
I dteicstílí, is crann sníomhacháin í **miúil** (nó **miúil sníofa**) a cheap Samuel Crompton i 1779, a rinne an próiseas sníofa, a bhíodh lámhdhéanta, iomlán meicniúil. Breathnaíodh uirthi mar hibrid de dhá threalamh eile, agus ar an ábhar sin a tugadh an t-ainm seo uirthi. D'úsáidtí ar chadás í ar dtús, ach oiriúnaíodh í do mheiríonó is snáithíní eile níos déanaí. Próiseas uaineach ab ea í, agus tháinig trealaimh le próisis leanúnacha ina hionad.

## Tagairtí

Catagóir:Teicstílí
Stiall Möbius

Sa toipeolaíocht, dromchla le taobh amháin agus líne leanúnach amháin á thimpeallú. August Möbius a d'fhionn an coincheap. Smaoinigh ar dhronuilleog fhada chaol, ABCD, agus ceangail A le B is C le D. Is sorcóir an toradh, le dhá dhromchla. Má thógtar dronuilleog chomhionann, ABCD, agus má cheanglaítear A le C is B le D, anois nuair a thosaítear ag pointe ar bith ar an dromchla, is féidir líne leanúnach amháin a tharraingt ar an dromchla chun filleadh ar an mbunphointe. Is stiall Möbius í seo.

## Tagairtí
Modal fiartha

Tomhas ar fhriotaíocht ábhair do bheith casta. Úsáidtear an tsiombail G dó, agus in aonaid pascal (Pa) a thomhaistear é. Is ionann é is an modal doichte nó an modal toirsiúin. Ciallaíonn luach ard G gur deacair an t-ábhar a chasadh. Sainmhínítear é mar an strus fiartha, roinnte ar an straidhn fiartha, agus níl sé oiriúnach ach i gcás na solad. Is é luach G cruach ná 800.0 × 109 Pa. 

## Tagairtí

Catagóir:Fisic
Modal toirte

Is éard atá i gceist le **modal toirte** ná míneas chóimheas an athrú brú a fheidhmítear ar bhloc ábhair ar leith don athrú codánach iarmharach i dtoirt an bhloic. Úsáidtear an tsiombail K don mhodal seo, agus tomhaistear in aonaid Pa (pascal) é. Tugtar *an modal comhbhrúite* air freisin. Is tairiseach é d'ábhar ar leith. Mar shampla, maidir le gloine, K = 0.37 × 1011 Pa. De réir mar a mhéadaíonn K, is deacra an t-ábhar a chomhbhrú agus is doichte é i gcomhbhrú. Sainmhínítear inchomhbhrúiteacht ábhair mar 1/K.

## Tagairtí

Catagóir:Fisic
Modhnú

Sa bhfisic, tugtar **modhnú** ar chur i bhfeidhm athruithe rialta ar chúlra éigin, léas cáithníní nó radaíocht de ghnáth, go minic chun eolas a iompar trí mheán an léis. Úsáidtear comhartha tarchurtha chun léas leictreon taobh istigh de theilifíseán a mhodhnú chun an pictiúr a atáirgeadh. Tá criostail is leachtanna ann ar féidir a úsáid, agus réimsí leictreacha i bhfeidhm orthu, chun léis solais a mhodhnú. 

## Tagairtí

Catagóir:Teileachumarsáid
Modhnú aimplitiúide

Slí inar féidir comhartha a ionchódú ar thonn iompair trí aimplitiúid na toinne sin a athrú de réir méid leanúnach an chomhartha. Seo a bhíonn i gceist i raidió AM. Ní féidir an comhartha closmhinicíochta a ionchódú chomh cruinn dílis le modhnú aimplitiúide agus le modhnú minicíochta.

## Tagairtí
Líonra mogalra

Toipeolaíocht i gcomhair líonra ríomhairí ina mbíonn gach ríomhaire nasctha go díreach le gach ceann eile sa líonra. Is féidir a leithéid a úsáid mar LAN (líonra ceantair áitiúil), ach i WAN (líonra ceantair fhorleathain) is mó a baineadh feidhm as. Tá an tIdirlíon tagtha in ionad a leithéidí den chuid is mó. 

## Tagairtí
Mogalra leictreach

mion|an mogalra leictreach
Córas cáblaí chun cumhacht leictreach a dháileadh ar fud na tíre is ea **an mogalra leictreach**. 

Ag tosú ag na stáisiúin ginte, cuirtear an chumhacht srutha ailtéarnaigh (SA) trí thrasfhoirmeoirí uaschéimneacha chun an tarchur ar feadh faid mhóir do bhailte is cathracha a dhéanamh go héifeachtach ar ardphoitéinseal, suas le 400 kV. 

Iompraíonn píolóin arda na cáblaí seo. Ansin sa chathair, úsáidtear trasfhoirmeoirí íoschéimneacha chun cumhacht ag voltas 240 V a sholáthar do thomhaltóirí ina dtithe. 

Tá ceangal idir Sasana is an Fhrainc a oibríonn le sruth díreach (SD) chun déileáil leis na difríochtaí sa mhinicíocht is an pas idir an dá mhogalra náisiúnta.

## Tagairtí

Catagóir:Leictreachas
Crogall corraigh

Crogall tearc atá dúchasach don India agus Srí Lanca is ea an **crogall corraigh** (*Crocodylus palustris*). Tugtar an **mogar** air freisin. Bhíodh sé coitianta in abhainn na Gainséise. An soc leathan. Is féidir go mbeidh sé suas le 1 m ar fhad is é bliain d'aois.

## Tagairtí
Modhnú minicíochta

Slí inar féidir comhartha a ionchódú ar thonn iompair trí mhinicíocht na toinne sin a athrú de réir méid leanúnach an chomhartha. Seo a bhíonn i gceist i raidió FM agus tarchur comharthaí teilifíse. Is féidir an comhartha closmhinicíochta a ionchódú i bhfad níos cruinne le modhnú minicíochta ná le modhnú aimplitiúide, agus mar sin is fearr dílse an ceol ar raidió FM ná ar AM.

## Tagairtí
Modúl (ailtireacht)

San ailtireacht, aonad tomhais sna toisí a úsáidtear chun gach cuid d'fhoirgneamh a stiúradh. In ailtireacht chlasaicach, chiallaigh sé trastomhas an cholúin ag bun an stoic. Tagann an focal ón bhfocal Laidine ar thomhas, modulus. Ó lár an 20ú céad úsáidtear é mar chomhaonad tomhais chun méid is tomhais gach comhpháirte i bhfoirgneamh caighdeánach nó modúlach a chomhordú, chun gur féidir iad a oiriúnú ina gcur le chéile go héasca solúbtha. 

## Tagairtí
Poil mhaighnéadacha

An dá phointe ar dhromchla an Domhain a ndíríonn snáthaid an chompáis orthu. Is iad comhordanáidí an Mhoil Thuaidh 78.5° ó thuaidh, 69° soir, agus an Mhoil Theas 78.5° ó dheas, 111° siar. Athraíonn siad go mall thar am.

## Tagairtí
Móilín idir-réaltach

Faightear níos mó ná 100 saghas móilíní sna néalta gásacha sa spás idir na réaltaí i mBealach na Bó Finne, go mór mór sna néalta fuara dlútha. Is iad na móilíní is coitinne ná CO, H2O, NH3, HCHO, CH4 is CH3OH. 

## Tagairtí
Moilliú intinne

Moilliú nó stopadh roimh am i bhforbairt intleachtúil, iompair is shóisialta linbh. Is féidir go dtarlóidh sé mar thoradh ar roinnt mhaith neamhord éagsúil, éalang ghéiniteach (mar shampla, siondróm Down), neamhord hormón (mar shampla, hipitíoróideacht), damáiste don inchinn le linn na breithe cheal ocsaigine, agus ionfhabhtuithe don mháthair le linn toirchis (mar shampla, an bhruitíneach dhearg, an tocsaplasmóis).  

Uaireanta úsáidtear an tslánuimhir intleachta (IQ) le cur síos ar dhéine na héislinne, agus luaitear leanbh le IQ faoi bhun 50 mar leanbh le héislinn shuntasach. 

## Tagairtí

Catagóir:Siondróm Down
Catagóir:Neamhoird mheabhracha
Catagóir:Neamhoird cognaíocha
Catagóir:Míchumas intleachta
Móimint leictreach dhépholach

mion|réimse leictreach
An tsiombail p a úsáidtear di, agus an t-aonad cúlóm-mhéadar (C m) lena thomhas. 

Nuair atá luchtanna +q is –q scartha l méadar amach ó chéile, is déphol an t-eagar seo, agus is í a móimint dhépholach p = ql. Cainníocht veicteoireach is ea í seo. 

Má chuirtear an déphol seo i réimse leictreach, cuireann an réimse casmhóimint i bhfeidhm ar an déphol chun é a ailíniú i dtreo an réimse. 

Bíonn móimint dhépholach leictreach ar chuid mhaith móilíní, le lár luchta dhiúltaigh ag fad éigin ó lár luchta dhearfaigh go buan de bharr struchtúr an mhóilín. 

Deirtear gur móilín polach é seo, agus is móilín polach é uisce, mar shampla. Is féidir déphoil a ionduchtú i móilíní eile ach iad a chur i réimse leictreach.

## Tagairtí

Catagóir:Leictreachas
Móimint mhaighnéadach

Airí maighnéad, sruthanna ag rith i gcornaí is cáithníní luchtaithe ag guairneáil, a chinneann an chasmhóimint a fheidhmíonn floscdhlús, B, réimse maighnéadach ar an gcóras. Úsáidtear an tsiombail μ di, a thomhaistear san aonad A m2 (aimpéar·méadar cearnach), agus is ionann an t-aonad seo is J T-1 (giúl in aghaidh teisle). Is cainníocht veicteoireach í seo, a dtugtar *móimint dhépholach mhaighnéadach* uirthi freisin. Is í an chasmhóimint (torc) Γ = μ B sinθ, nuair is í θ an uillinn idir treo B is treo μ. Bíonn móimint mhaighnéadach ag cáithnín luchtaithe (cosúil le leictreoin is prótóin) atá ag guairneáil, agus iompraíonn sé mar a bheadh corna sruthiompartha ann. Bíonn móimint mhaighnéadach fiú ag neodrón, nach bhfuil lucht glan aige, mar go mbíonn sé comhdhéanta as foluchtanna atá ag guairneáil. Tagann móimintí maighnéadacha neodrón i bhfeidhm i dturgnaimh díraonta neodrón. Ar an dóigh chéanna, bíonn móimintí maighnéadacha ag núicléis adamhacha, agus tagann siad seo i bhfeidhm in athshondas núicléach maighnéadach. Mar an gcéanna, in adaimh áirithe ní chealaíonn móimintí maighnéadacha éagsúla na leictreon, a éiríonn óna gcuid guairní nó gluaisní timpeall an núicléis, a chéile. Mar sin, bíonn móimint mhaighnéadach ghlan ag a leithéid d'adamh, agus is é seo bunús na n-airíonna maighnéadacha ábhar toirtiúil, paramaighnéadas is fearómaighnéadas. I gcás maighnéid a chuirtear i réimse maighnéadach, feidhmíonn fórsa an réimse chun iomláine na bhfomhóimintí uile, agus mar sin, poil an mhaighnéid, a ailíniú i dtreo an réimse. Is mar seo a oibríonn compás. Luainíonn cáithníní luchtaithe atá ag guairneáil taobh istigh den ábhar, agus iad suite i réimse maighnéadach, sa treo chéanna le treo a nguairneála (arb ionann é agus treo a móimintí maighnéadacha). Bíonn an luainíocht seo thart ar threo an réimse sheachtraigh.

## Tagairtí

Catagóir:Maighnéadas
Catagóir:Cainníochtaí fisiceacha
Catagóir:Leictreamaighnéadas
Móimint na táimhe

Sa mheicnic, maidir le réad atá ag rothlú, braitheann an chasmhóimint fórsaí is gá chun rothlú an réada a luasghéarú ar dháileadh mhais an réada timpeall ar a ais rothlaithe. Is í an chainníocht a chuimsíonn an dáileadh maise seo móimint na táimhe. Úsáidtear an tsiombail I chuici, agus tomhaistear í in aonaid kg m2. Más diosca aonfhoirmeach, de mhais m is de gha r, ag rothlú thart ar a lárphointe an réad atá i gceist, I = (mr2)/2. I gcás idéalach, dá mbeadh mais iomlán an diosca comhchruinnithe ar an imeall, I = mr2.

## Tagairtí

Catagóir:Meicnic
Catagóir:Rothlú
Móibíl

mion|Móibíl arna dhearadh ag Alexander Calter
Maisiúchán crochta soghluaiste is ea an **mhóibíl**, a dhear Alexander Calder den chéad uair timpeall 1930. Dealbhóireacht theibí sreinge is miotail ab ea í, na codanna éagsúla cothromaithe ar éigin nuair a bhí an struchtúr crochta i gceart, ionas go ngluaisfeadh nó go rothlódh codanna di i ngaoth lag. Rinneadh aithris go mion minic uirthi, agus faoi seo úsáidtear an-chuid ábhar ina ndéanamh. 

## Tagairtí
Neamhleanúnachas Mohorovičić

An crios idir screamh agus maintlín an Domhain, mar a bhfuil athrú tobann sa dlús agus luas tonn seismeach tríothu. Timpeall 6 km faoi ghrinneall an aigéin atá sé, agus suas le 60 km faoi dhromchla na n-ilchríoch. Ainmnítear é as an duine a d'fhionn é, an geofisicí Crótach Andrija Mohorovičić (1857-1936) a d'aithin é ó shonraí ar thonnta turrainge ó chreathanna talún i 1909. 

## Tagairtí
Móipéid

[mion|[:en:Honda_PA50|Honda Hobbit PA 50/móidpéid Camino]]
Gluaisrothar beag éadrom, a mbíonn troitheáin air ar féidir é a oibriú leo más gá. Bunaíodh í mar chóras taistil don duine aonair sna 1930idí, agus d'éirigh sí an-choitianta i ndiaidh an dara cogadh domhanda mar bhí sí an-choigilteach. Bhíodh inneall simplí dhá bhuille air. Úsáidtear í de ghnáth i gcomhair aistear gearr taobh istigh de chathair nó baile. 

## Sanasaíocht
Chum an t-iriseoir Sualannach Harald Nielsen an focal moped sa bhliain 1952, meascán de na focail Sualannach le haghaidh *mótar* agus *rothaitheoir*. 

## Tagairtí
Moiréan

Deascadh dríodar carraigeacha neamhshortáilte a iompraíodh ag oighearshruthanna is oighearchlúideacha. Tá saghsanna éagsúla moiréan ann, ag brath ar réigiún an oighearshrutha inar tharla an deascadh, mar shampla, críochmhoiréan, moiréan dromchla, moiréan cliathánach, moiréan inmheánach.

## Tagairtí
Moirfín

Is éard is **moirfín** ann ná druga a dhíorthaítear ó chodlaidín, a úsáidtear chun pian ghéar a mhaolú. De bhrí gur druga andúile é, bíonn sé faoi rialú. 

Is féidir le ródháileog a bheith marfach de bhrí go gcuireann sí cosc ar an riospráid. Úsáidtear freisin é in ullmhúcháin frithbhuinní.

## Tagairtí

Moirfín
Codlaidínigh
Catagóir:Alcalóidigh
Moirtéal

Aon cheann de na meascáin aoil is gainimh, nó stroighne is gainimh, le huisce a thugann greamú idir brící, saoirseacht cloiche is tíleanna.

## Tagairtí
Moirfeolaíocht

* Moirfeolaíocht (bitheolaíocht)
* Moirfeolaíocht (réalteolaíocht)
* Moirfeolaíocht (teangeolaíocht)
Móiminteam

Sa bhfisic, iolrú an luais is na maise is ea an **móiminteam**. Úsáidtear an tsiombail p chuige. Is é an dara dlí gluaiseachta de chuid Newton gurb ionann an fórsa agus ráta athraithe an mhóimintim in aghaidh an ama. Is prionsabal bunúsach sa bhfisic é, má tá córas ann nach bhfuil aon fhórsa i bhfeidhm air, go n-imchoimeádtar an móiminteam ann. Is cianníocht veicteoireach é.

## Tagairtí

Catagóir:Fisic
Moing mhear

Planda débhliantúil a fhásann 2.5 m ar airde, dúchasach don Eoraip is réigiúin mheasartha na hÁise, ach a tugadh isteach in an-chuid tíortha eile is ea **moing mhear**. An gas cuasach eitreach le spotaí corcra, na duilleoga roinnte le teascáin ubhchruthacha fhiaclacha, na bláthanna bán gan seipil in umbail 2-5 cm ar leithead, an toradh ubhchruthach, an boladh bréan. Gach cuid nimhiúil mar go bhfuil an t-alcalóideach cuinín ann. Tá an nimh seo in úsáid leis na cianta, agus deirtear gurb í a tugadh do Shócraitéas.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Moirtéar

Is éard is **moirtéar** ann ná arm a úsáideann saighdiúirí coise de ghnáth, a chaitheann buama beag ar rian ard chun titim ar naimhde atá raon gearr amach uathu.

## Tagairtí
Moirtéar is tuairgnín

mion
Uirlis atá ar eolas is in úsáid leis na cianta chun ábhair ghráinneacha a mheilt ina bpúdar. Is babhla é an moirtéar, déanta as ábhar crua. Is píosa cónach den ábhar céanna (nó ábhar crua eile) le ceann cruinn an tuairgnín, agus meiltear an t-ábhar gráinneach leis seo i gcoinne an bhabhla. Bíonn foirmeacha simplí in úsáid sa chistin is siopaí poitigéara. Úsáidtear foirmeacha cumhachtacha meicnithe sa tionsclaíocht. 

## Tagairtí
Moirtiú

Is éard is **moirtiú** ann ná próiseas fosaithe blúirí carraigeacha fuaidrithe in uisce ar ghrinneall na farraige, ar bhun locha nó abhann, nó ar abhantrach abhann. De réir a chéile comhdhlúthaítear an dríodar, baintear an t-uisce as agus suimintítear le chéile iad trí phróisis chasta ar a dtugtar *diaighiniúint*, go mbíonn sé ina charraigeacha dríodair.

## Tagairtí

Catagóir:Carraigeacha dríodair
Móitéit

Píosa ceoil eaglasta, ilfónach gan tionlacan, a thosaigh sa 13ú céad is a lean ar feadh na hAthbheochana, ag sroicheadh buaicphointe i gcumadóireacht Desprez, Lassus, Palestrina is Byrd. Cuireadh tionlacan leo i ndiaidh 1600, go príomha i saothar Marc-Antoine Charpentier (1634-1704) sa bhFrainc, ach ba shaothair eaglasta as Laidin iad fós seachas cantáidí is aintiúin sa teanga dhúchais. Chum Bach is Brahms móitéití ina dteanga dhúchais gan tionlacan neamhspleách, áfach.

## Tagairtí
Mól

Is é an **mól** (siombail: **mol**) an t-aonad trína ndéantar cainníocht substainte a thomhas.

Sa chóras SI, is éard is mól ann ná 6.02214076×1023  cáithnín, a bhféadfadh adamh, móilíní, iain nó leictreoin a bheith iontu. 
Glacadh leis an sainmhíniú seo i mí na Samhna 2018 mar cheann de na seacht mbunaonad i gCóras Idirnáisiúnta na nAonad SI.
Roghnaíodh an uimhir 6.02214076×1023 (uimhir Avogadro) sa chaoi is go bhfuil mais mhóil amháin de chomhdhúil cheimiceach i ngraim comhionann go huimhriúil, chun críocha praiticiúla den chuid is mó, le meánmhais mhóilín amháin den chomhdhúil i ndaltún. Mar sin, mar shampla, tá 6.02214076×1023 móilín i mól amháin uisce, a bhfuil a mais iomlán thart ar 18.015 gram agus is í meánmhais aon mhóilín uisce ná thart ar 18.015 daltún.

Úsáidtear an mól go forleathan sa cheimic mar bhealach áisiúil chun méideanna na substráití agus na táirgí imoibriúcháin cheimiceacha a chur in iúl. Mar shampla, is féidir an chothromóid cheimiceach 2H2 + O2 → 2H2O a léirmhíniú chun go gciallóidh i gcomhair gach 2 mhól de dhé-hidrigin (H2) agus 1 mhól de dhé-ocsaigin  (O2) a imoibríonn, cruthaítear 2 mhól uisce (H2O). Féadfar an mól a úsáid freisin chun méid na n-adamh, ian, leictreon, nó aonán eile a thomhas. Cuirtear tiúchan tuaslagáin in iúl go coitianta lena mólaracht, a shainmhínítear mar mhéid na substainte tuaslagtha i móil in aghaidh aonaid toirte an tuaslagáin, arb é an t-aonad a úsáidtear de ghnáth móil in aghaidh an lítir (mol / l), giorraithe go coitianta M.

## Tagairtí

Catagóir: Bunaonaid SI
Catagóir: Aonaid mhéid na substainte
Catagóir: Aonaid tomhais cheimiceacha
Catagóir: Uimhreacha gan toisí na ceimice
Molás

Síoróip scothdhonn a fhaightear mar fho-tháirge ó thionscal an tsiúcra. Is í a bhíonn fágtha agus an siúcra scagtha go hiomlán. Baintear feidhm as go forleathan mar fhorábhar i mbia d'ainmhithe, ba bainne go háirithe, agus i ndéanamh ruim is triacla.

## Tagairtí
Monaicheol

Sa cheol, líne amháin gutha nó uirlise, mar mhalairt ar ilfhónacht. Sampla monacheoil is ea cantaireacht Ghréagórach agus amhrán tíre gan tionlacan. Úsáidtear an téarma freisin don amhránaíocht aonréid tionlactha le continuo sa chuid is luaithe den 17ú céad.

## Tagairtí
Monaiméir

Móilín simplí ar féidir leis suimiú (comhdhlúthú) leis féin chun polaiméir a dhéanamh. Is monaiméir próitéine an t-aimíonaigéad. Is monaiméir eitiléin, CH2=CH2, de phoileitiléin, (-CH2=CH2-)n. 

## Tagairtí
Monaisiúicríd

Siúcra simplí. Monaiméir polaisiúicríde a chruthaítear aisti trí pholaiméiriúchán comhdhlúthaithe.

## Tagairtí

Catagóir:Siúcraí