The Star-Spangled Banner

Is é **The Star-Spangled Banner** () amhrán náisiúnta na Stát Aontaithe. Ba é an file amaitéarach Francis Scott Key a chum an téacs sa bhliain 1814. Dhá bhliain roimhe sin, bhí na Stáit Aontaithe agus Sasana ag cur cogaidh ar a chéile, agus le linn an chogaidh seo, chonaic Key an cath a cuireadh faoi Baltimore i Maryland le linn an chogaidh seo. Chuaigh na longa cogaidh Sasanacha i dtír i mBá Chesapeake, ach d'éirigh leis na saighdiúirí a bhí ar garastún i bhFort McHenry, dúnfort in aice le Baltimore, stop a chur le hionsaí na Sasanach. Ní raibh i gceist leis an amhrán ar dtús ach dán a chum Key leis an eachtra seo a chur i míotar, agus is é an teideal a chuir sé air ná *The Defense of Fort McHenry*.

Maidir leis an bhfonn, ní raibh ann ach amhrán ólacháin ó Shasana ar dtús, *To Anacreon in Heaven*, agus ba é an ceolchumadóir Sasanach John Stafford Smith a chum é. Bhí na Meiriceánaigh an-doirte don fhonn, agus is iomaí cineál líricí a chuir siad leis.

Níor glacadh go hoifigiúil leis an mBratach Ghealréaltach mar amhrán náisiúnta ach sa bhliain 1933, nuair a bhí Herbert Hoover ina Uachtarán ar na Stáit Aontaithe. Bhí stádas oifigiúil ag an amhrán i gCabhlach na Stát Aontaithe ón mbliain 1889, agus bhítí á sheinm mar fháilte roimh an Uachtarán go hoifigiúil ón mbliain 1916. 

Roimh an mBratach Ghealréaltach, bhí úsáid á baint as amhráin thírghráúla eile, go háirithe as *Hail, Columbia*, a cumadh an chéad uair mar fhonn máirseála don Uachtarán George Washington.

Is féidir an Bhratach Ghealréaltach a chanadh as Gaeilge. Ba é an tAthair Eoghan Ó Gramhnaigh a chum an leagan Gaeilge thíoshttps://web.archive.org/web/20061030053137/http://gaelicstarover.blogspot.com/2006/05/bhratach-gheal-raltach.html. 

## Buntéacs Béarla

:O! say can you see by the dawn's early light
:What so proudly we hailed at the twilight's last gleaming?
:Whose broad stripes and bright stars through the perilous fight,
:O'er the ramparts we watched were so gallantly streaming?
:And the rockets' red glare, the bombs bursting in air,
:Gave proof through the night that our flag was still there.
:Oh, say does that star-spangled banner yet wave
:O'er the land of the free and the home of the brave?

:On the shore, dimly seen through the mists of the deep,
:Where the foe's haughty host in dread silence reposes,
:What is that which the breeze, o'er the towering steep,
:As it fitfully blows, half conceals, half discloses?
:Now it catches the gleam of the morning's first beam,
:In full glory reflected now shines in the stream:
:'Tis the star-spangled banner! Oh long may it wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

:And where is that band who so vauntingly swore
:That the havoc of war and the battle's confusion,
:A home and a country should leave us no more!
:Their blood has washed out their foul footsteps' pollution.
:No refuge could save the hireling and slave
:From the terror of flight, or the gloom of the grave:
:And the star-spangled banner in triumph doth wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

:O! thus be it ever, when freemen shall stand
:Between their loved home and the war's desolation!
:Blest with victory and peace, may the heav'n rescued land
:Praise the Power that hath made and preserved us a nation.
:Then conquer we must, when our cause it is just,
:And this be our motto: 'In God is our trust.'
:And the star-spangled banner in triumph shall wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

## Téacs Gaeilge

An tAthair Eoghan Ó Gramhnaigh a d'aistrigh ón mBéarla don iris An Gaodhal. Is é an tAth. Domhnall Ó Morchadha a scríobh na nótaí dearga in eagrán a bhí idir lámha aige féin; is é a chnuasaigh an tsraith atá in Ollscoile na Gaillimhe. Bhí an t-aistriúchán seo á scaoileadh timpeall ar an liosta ríomhphoist GAELIC-L thiar sna 1990idí.

:Ó abair, an léir dhuit le fáinne an lae
:An bhratach 'bhí in airde le titim na hoíche?
:Tríd an gcath 'bhí na riabha is na réaltaí gealghlé
:Ag a luascadh go huasal is ag míniú ár gcroíthe
:Is ar imeacht don ló níor ghéill sé go deo
:Ach a caorthinte ag pléascadh sna spéartha le gleo!
:Ó abair an bhfuil an bhratach ghealréaltach go síor
:Os cionn thír na gcrógach is talamh na saor?

* *ag a luascadh*: dá luascadh.
* *ló*: lá (seantuiseal tabharthach).
* *crógach*: cróga.

:Ar an trá thall go doiléir i lár cheonna na dtonn
:Tá slua mór Shasan' go gruama ina luí
:Cad é siúd ar an ard thuas ag luascadh anonn
:Is á cheilt is á thaispeáint, 'réir athrú na gaoithe?
:'Nois tá solas na gréine ag lonradh air go tréan
:'Nois is léir dhom a scáile sa toinn - féach í féin!
:'Sé an bhratach ghealréaltach, go raibh sí go síor
:Os cionn thír na gcrógach is talamh na saor!

* *toinn*: tonn (seantuiseal tabharthach). 

:Is cad d'éirigh don drong a thug mionna go teann
:Go bhfágfadh gan tír sinn gan áras 'na sheasamh?
:Is go dtabharfaidís léan leo, is leatrom is lann?
:Ó, seo scrios a gcuid fola rian gránna a gcosa.
:Níl cara ná cáil ag fealltóir ná tráill,
:San uaigneas, san uaigh, níl a bhfoscadh le fáil!
:'S tá an bhratach ghealréaltach go buach go síor
:Os cionn thír na gcrógach is talamh na saor!

:Gurab amhlaidh go brách, nuair a sheasfaidh na laoich
:Idir slua na namhad is áras a gclainne,
:'S go raibh altú is glóir d'Athair Bua is Síth'
:Thug dúiche Uaidh féin dúinn go deireadh na cruinne,
:Beidh rath ar an Neart, mar tá linne an Ceart
:Is tá dóchas ár gcroí as Dia na bhFeart,
:'S beidh an bhratach ghealréaltach go buach go síor
:Os cionn thír na gcrógach is talamh na saor!

* *síth*: síocháin. *Athair Bua agus Síthe*: Athair an Bhua is na Síochána, is é sin, Dia.

Catagóir:Amhráin Náisiúnta