Breandán Ó Beacháin

Scríbhneoir Éireannach ab ea **Breandán Ó Beacháin** (Béarla: *Brendan Behan*) (9 Feabhra 1923 - 20 Márta 1964).

Rugadh i mBaile Átha Cliath é sa bhliain 1923. Bhí sé ina phéintéir tithe agus é óg. Bhí baint aige leis an IRA óna óige agus gabhadh i Sasana é le linn feachtais bhuamála ag tús an Dara Cogadh Domhanda. 

Chaith sé cúpla bliain i ngéibheann ina dhiaidh sin, i Sasana is in Éirinn. Bhain sé ardchlú amach dó féin leis an dráma *Quare Fellow* agus ina dhiaidh sin leis an dráma 'The Hostage', bunaithe ar 'An Giall', a céad-scríobhadh i nGaeilge. Bhí clú idirnáisiúnta air ina dhiaidh sin. Chum sé filíocht agus aistí, i mBéarla is i nGaeilge. Bhí aithne air mar ragairne is bhí sé le feiscint i dtithe tábhairne timpeall Bhaile Átha Cliath le leithéidí Patrick Kavanagh, ach scar siad óna chéile ansin.
clé|mion|1960

## Saol
Rugadh Breandán Ó Beacháin i lár chathair Bhaile Átha Cliath ar an 9 Feabhra 1923. Bhí cónaí ar an teaghlach i dteach a sheanmháthar, bean a raibh roinnt tithe aici sa cheantar.[clé|thumb|Breandán le [Jackie Gleason, 1960]]Ba d'aicme an lucht oibre iad agus bhí a athair ina phéintéir tí. Bhí an-dúil sa léann acu, áfach, agus ba ghnách leis an athair scéalta clasaiceacha Béarla a léamh dá chlann ag am luí. Thógadh an mháthair a clann ar thurasanna litríochta ar fud na cathrach. Ba dheirfiúr í le Peadar Ó Céarnaigh, a chum Amhrán na bhFiann, agus ba chara pearsanta le Mícheál Ó Coileáin í.

D'fhág Breandán an scoil agus é trí bliana déag agus lean sé lorg a athar sa phéintéireacht.
clé|mion|National Wax Museum, Dublin

## Gníomhaíocht phoblachtach
I 1937 bhog an teaghlach amach chun cónaí i scéim nua tithíochta de chuid an údaráis áitiúil i gCromghlinn, bruachbhaile de Bhaile Átha Cliath. Chuaigh Breandán isteach i bhFianna Éireann, eagraíocht aos óg an IRA agus foilsíodh filíocht agus prós dá chuid den chéad uair in iris na heagraíochta sin *Fianna: the Voice of Young Ireland*. Gabhadh Ó Beacháin i Learpholl i 1939 agus ábhar pléasctha le haghaidh fheachtas buamála an IRA ina sheilbh aige. Gearradh trí bliana i scoil cheartúcháin air agus níor fhill sé ar Éirinn go dtí 1941. Gearradh téarma príosúin ceithre bliana déag air i 1942 ar chúis go ndearna sé iarracht beirt bhleachtairí a dhúnmharú i mBaile Átha Cliath. I bPríosún Mhuinseo a bhí sé ar dtús ach aistríodh go campa géibhinn an Churraigh é níos déanaí. Ligeadh saor i 1946 é nuair a cuireadh pardún ginearálta do phríosúnaigh phoblachtacha i bhfeidhm. Chaith sé seal i bpríosún i Manchain i 1947 de bharr iarracht a dhéanamh comrádaí poblachtach leis a shaoradh ó phríosún.
clé|mion|a theach i mBÁC

## An scríbhneoir
D'imir a tharla dó sa phríosún an-tionchar ar scríbhneoireacht Uí Bheacháin. Scríobh sé a chéad dráma, *The Landlady*, i Muinseo agus thosaigh sé ag scríobh gearrscéalta agus próis eile ann freisin. Cuireadh cuid dá shaothar i gcló in The Bell príomhiris litríochta na hÉireann na linne sin. D'fhoghlaim sé Gaeilge sa phríosún agus, tar éis dó bheith scaoilte saor i 1946, chaith sé tamall i nGaeltachtaí na Gaillimhe agus Chiarraí, áit ar thosaigh sé ag scríobh filíochta i nGaeilge. Faoi thús na gcaogaidí bhí sé in ann teacht i dtír ar a scríbhneoireacht don raidió agus do na nuachtáin agus bhí cáil bainte amach aige mar fhear barrúil ar shráideanna Bhaile Átha Cliath agus i measc lucht litríochta. 

Tháinig ardú mór ar a cháil i 1954 nuair a léiríodh dráma leis, *The Quare Fella* (béarlagair príosúin ar ‘duine daortha chun báis’), sa Pike Theatre i mBaile Átha Cliath. Mhair sé ar stáitse ar feadh sé mhí. I 1956 léiríodh sa West End i Londain agus ar Broadway i Nua-Eabhrac é agus bhain an Beachánach clú idirnáisiúnta amach dá bharr. I 1958 léiríodh dráma beag Gaeilge leis, *An Giall* (tháinig an leagan Béarla 'The Hostage' níos déanaí sa bhliain), in amharclann an Damer agus foilsíodh a úrscéal dírbheathaisnéise *Borstal Boy*. Bhí Breandán Ó Beacháin anois ar dhuine de phríomhscríbhneoirí Éireannacha na linne. I measc shaothair eile Uí Bheacháin tá dráma, Richard’s Cork Leg, agus roinnt drámaí don raidió chomh maith le roinnt leabhar. Chum sé dhá amhrán chlúiteacha freisin, *The Auld Triangle* agus *The Captains and the Kings*.
clé|mion|An Chanáil Ríoga, BÁC

## Gaeilge
Ba chainteoir Gaeilge díograiseach é an Beachánach agus scríobh sé roinnt dá shaothar i nGaeilge. Fuair sé airgead ó Sháirséal agus Dill chun snas a chur ar a chuid Gaeilge in Oileáin Árann agus chun scéal an *Borstal Boy* a scríobh i nGaeilge i gcéaduair, ach loic sé orthu — ba i mBéarla a scríobh sé *Borstal Boy* agus foilsíodh an saothar sin ag deireadh 1958.

## Deireadh ré
D'ól Breandán Ó Beacháin go trom ar feadh na mblianta. Bualadh tinn é le diaibéiteas go luath sna seascaidí. Ina dhiaidh sin, ba mhinic é ar meisce go poiblí, ar an stáitse agus fiú ar teilifís i 1956. Bhí gach leabhar dá chuid a foilsíodh tar éis 1957 bunaithe ar thaifeadadh a rinneadh leis, nó a scríobhadh i bhfad roimhe sin iad.

Fuair sé bás in Ospidéal na Mí, Baile Átha Cliath i 1964 agus é bliain is daichead, agus cuireadh i Reilig Ghlas Naíon é.
clé|mion

## Saothar
### Drámaí
* *[[The Quare Fellow]]* (1954)
* *[[An Giall]]* (1958), (dráma le gníomh amháin) 
** Scríobh sé as Gaeilge é, agus d'aistrigh sé é go mBéarla, (*The Hostage*) ach é a bheith i bhfad níos faide.
* *[[Richard's Cork Leg]]* (1972)
* *[[Moving Out]]* (dráma le gníomh amháin)
* *[[A Garden Party]]* (dráma le gníomh amháin)
* *[[The Big House]]* 1957 (dráma le gníomh amháin)

### Leabhair
* *[[Borstal Boy]]* (1958)
* *[[Brendan Behan's Island]]* (1962)
* *[[Hold Your Hour and Have Another]]* (1963)
* *[[Brendan Behan's New York]]* (1964)
* *[[Confessions of an Irish Rebel]]* (1965)

### Amhráin
* *[[The Auld Triangle]]*
* *[[The Captain and the Kings]]*
* *[[Streams of Whiskey]]* (The Pogues)

### Beathaisnéis
* *[[My Brother Brendan]]* le Dominic Behan
* *[[Brendan Behan]]* le Ulick O'Connor 1970
* *[[The Brothers Behan]]* le Brian Behan
* *[[With Brendan Behan]]* le Peter Arthurs
* *[[Brendan Behan A life]]* le Michael O'Sullivan 1997 
 
## Féach freisin
* An Giall
* Ráitis Cháiliúla de chuid Bhreandáin Uí Bheacháin

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Drámadóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Básanna i 1964
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon
Catagóir:Breandán Ó Beacháin
Catagóir:Filí na hÉireann