open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
William Gladstone

Polaiteoir Briotanach ab ea **William Ewart Gladstone**, (29 Nollaig 1809 – 19 Bealtaine 1898).  

Thosaigh sé leis an bPáirtí Coimeádach, ach chuaigh sé isteach sa Pháirtí Liobrálach sa bhliain 1859.  clé|mion|Portráid Gladstone (1874) le Franz von Lenbach
clé|mion|1891
## Clú
Ba chuid de na príomh-airí is láidre riamh é Gladstone. Bhí tionchar mór aige ar pholaiteoirí níos déanaí freisin, mar shampla Winston Churchill.  

Ba é Benjamin Disraeli a phríomh-namhaid i bpolaitíocht ag an am.  

Thug Charles Stewart Parnell agus an Páirtí Parlaiminteach na hÉireann tacaíocht do Gladstone agus dá pháirtí Liobrálach ar feadh tamaill. Ach sa bhliain 1885, tháinig an scannal "Maamtrasna" chun solais; dhiúltaigh Rialtas na Breataine fiosrúchán poiblí a ghairm, rud a chur dlús le turnamh Rialtas Liobrálach Gladstone, nuair a thacaigh Parnell agus na feisirí Éireannacha leis na Caomhaigh. Tugtar an ‘Maamtrasna Alliance’ ar an chomhghuaillíocht neamhghnách seo.  

Bhí Gladstone i gcumhacht arís sa bhliain 1886,  Ritheadh An Chéad Bhille um Rialtas Dúchais na hÉireann ar 8 Aibreán 1886., Ach ní bhfuair sé faomhadh Theach na dTeachtaí.   

### Bás
Thug sé saol fada leis agus an tseanaois a mharaigh é ar 19 Bealtaine, 1898. Tugadh sochraid mhór bhreá dó, a thaisteal chuig Mainistir Westminster ar an Underground (District Line).   
alt=|clé|mion|8 Aibreán 1886: Gladstone i mbun, ach dhiúltaigh Teach na dTeachtaí an chéad Bhille um Rialtas Dúchais na hÉireann

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1809
Catagóir:Básanna i 1898
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Daoine as Learpholl
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Fir
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Macapá

Cathair sa Bhrasaíl is í **Macapá**. Tá sí suite ar an abhainn Amasón i dtuaisceart na tíre agus is í príomhchathair an Stáit Amapá. 

Bhí 397,913 duine ina gcónaí i Macapá agus 499,166 ina gcónaí sa cheantar cathrach (daonáireamh 2010). Tá mianadóireacht tábhachtach i ngeilleagar na cathrach. Is iad stán, iarann, ór, mangainéis, adhmad, ola, agus iaic chuid den earra easpórtála ón cheantar seo.
Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Santa Fe, Nua-Mheicsiceo

Príomhchathair Nua-Mheicsiceo, SAM is ea **Santa Fe**. Tá timpeall is 62,203 (2000) duine ina gcónaí sa chathair agus is é an príomhbhaile contae Contae Santa Fe. Tá Santa Fe suite 2,132 méadar thar leibhéal na farraige.

Catagóir:Nua-Mheicsiceo
Catagóir:Cathracha in Nua-Mheicsiceo
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Nua-Mheicsiceo
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Pádraic Óg Ó Conaire

Scríbhneoir Éireannach é **Pádraic Óg Ó Conaire**, a rugadh i gContae na Gaillimhe sa bhliain 1893 agus a fuair bás i gCuan Chasla ar an 5 Lúnasa 1971.

## Leabhair
mion
Thosaigh Ó Conaire ar an scríbhneoireacht agus é ina ógfhear agus lean sé den ealaín sin ar feadh beagnach seasca bliain: ghnóthaigh sé duais in Oireachtas na Gaeilge sa bhliain 1913 le gearrscéal. Foilsíodh an leabhar deiridh uaidh sa bhliain 1975, tamall tar éis a bháis. 

Lón léitheoireachta gan uaillmhian ardealaíonta a bhí i gceist aige lena chuid leabhar. Ach is foinse luachmhar eolais a shaothar faoin saol a chaith muintir Chonamara lena linn. 

Bhain Mícheál Ó Conghaile an-úsáid as scríbhneoireacht Phádraig Óig nuair a scríobh sé a shaothar taighde faoi shaol Chonamara agus faoin gcur síos a tugadh air i litríocht an cheantair.

## Saol
Rugadh Pádraic Óg Ó Conaire i Ros Muc, Contae na Gaillimhe sa bhliain 1893. Fuair sé a chuid bunscolaíochta ansin agus ghnóthaigh sé scoláireacht as sin le dul go Scoil Éanna, Ráth Fearnáin, an scoil a bhunaigh Pádraig Mac Piarais.

Fuair sé teastas múinteora agus é fós ag freastal ar Scoil Éanna sa bhliain 1910. Múinteoir taistil a bhí ann ar feadh roinnt blianta ina dhiaidh sin i dTír Eoghain agus i Maigh Eo, in Uíbh Fháilí agus in áiteanna eile. Timpeall fiche bliain a chaith sé ar an obair sin. 

Sa bhliain 1913 chuir Seán T. Ó Ceallaigh faoi mhionn Bhráithreachas na Poblachta é agus ghlac sé páirt i gCogadh na Saoirse.  

Bhí Ó Conaire ina ollamh i gColáiste an Spidéil ar feadh naoi mbliana déag.  
[clé|mion|[Teach Laighean]]
Chaith Ó Conaire seacht mbliana fichead ina aistritheoir i dTeach Laighean ó 1931 go 1958, agus bhí sé ina léitheoir nuachta do Raidió Éireann chomh maith. 

Phós sé Anastasia O'Connell as Béal Átha na Muice i Maigh Eo i 1913. Ba sa bhaile sin a chónaigh sé go dtí go bhfuair sé an post mar aistritheoir i mBaile Átha Cliath. Bhí triúr mac aige, agus iníon a fuair bás go hóg. 
[mion|333x333px|Fuair Ó Conaire bás tar éis dó éirí [Tinneas|tinn agus é ag iascaireacht i gCuan Chasla]]
Fuair Ó Conaire bás tar éis dó éirí tinn agus é ag iascaireacht i gCuan Chasla lena mhac Piaras, ar an 5 Lúnasa 1971. Cuireadh i mBéal Átha na Muice é.

## Saothar
I measc na leabhar a scríobh sé tá: 
* Mian a Croí, 1922
* Solas an ghrádha, 1923
* Cóilín Ó Cuanaigh, 1923
* Anam an Pháiste, 1924
* Cara an Mhic Léighinn, 1924
* Seoid ón Iarthar Órdha, 1924
* An Fraoch Bán, 1924
* Draoidheacht na Fairrge, 1927
* Droichead na Gaedhilge, 1927
* Éan Cuideáin, 1936
* Ceol na nGiolach, 1939
* Athaoibhneas, 1959
* Fuine gréine, 1967
* Déirc an Díomhaointis, 1972
* Liam Ó Maolruanaigh, 1975

Rinne sé a lán aistriúchán freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1893
Catagóir:Básanna i 1971
Benjamin Disraeli, an Chéad Iarla Beaconsfield

Polaiteoir Briotanach ba ea **Benjamin Disraeli, an Chéad Iarla Beaconsfield**, (21 Nollaig, 1804 – 19 Aibreán, 1881). Ghlac Disraeli páirt i rialtas na Ríochta Aontaithe ar feadh tríocha bliain agus dhá théarma caite aige ina Phríomh-Aire. Ba é an chéad duine de dhúchas Giúdach é sa phost seo. Ba bhall den Pháirtí Coimeádach é, agus bhunaigh sé an páirtí nua-aimseartha atá againn inniu. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1804
Catagóir:Básanna i 1881
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Beathaisnéisithe
Catagóir:Drámadóirí Sasanacha
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha
Michael Schumacher

mion|upright|Schumacher sa bhliain 2010
Is tiománaí Gearmánach Fhoirmle a hAon é **Michael Schumacher**. Rugadh i Hürth-Hermühlheim (cóngarach do Köln sa Ghearmáin) é ar 3 Eanáir, 1969. De réir staitisticí, is é an tiománaí is fearr riamh sa spórt, le seacht gcraobh domhanda, an méid is mó bua sna rásaí, agus leis an méid is mó cúirteanna is tapúla chomh maith. Maraon leis sin, is é an tiománaí is saibhre sa spórt.

Cosúil leis an méid is mó de na tiománaithe Foirmle a hAon, thosaigh sé ag tiomáint cairtíní go hóg, agus é ceathair go leith. Tar éis cúpla bliain ag rás sna cairtíní bhog sé ar aghaidh go Foirmle Ford in 1988. Ghlac sé páirt i bhFoirmle 3 Germánach, i bhFoirmle 3000 Seapánach agus i gCraobh Turas Carranna Gearmánach sula bhog sé go Foirmle a hAon sa bhliain 1991.

An chéad rás a bhfuair sé ná i Grand Prix na Beilge le foireann Eddie Jordan, ach níor fhan sé ann ach ar feadh tamaill go dtí gur shínigh sé le Benetton. Bhuaigh sé an chraobh dhomhanda leo in 1994 agus arís i 1995, go dtí gur bhog sé arís, an uair seo go Ferrari do shéasúr 1996. Thóg sé ceithre bliain air éirí ar ais go dtí an barr arís, ach sa bhliain 2000, bhuaigh sé an chraobh dhomhanda don tríú uair. Bhuaigh sé cúig chraobh i ndiaidh a chéile ó 2000 go 2004, go dtí gur chuir Fernando Alonso agus a Renault stop leis sa bhliain 2005.

D'éirigh Schumachar as an spórt ag deireadh an tséasúir 2006 agus ceapadh é mar chomhairleor do Ferrari.

Sa bhliain 2009, d'fhógair Ferrari go raibh Schumacher chun páirt a ghlacadh arís sa spórt mar ionadaí don tiománaí gortaithe, Felipe Massa, ach i ndeireadh na dála níor rásaigh Schumacher mar gheall ar ghortú muiníl a fuair sé i dtaisme gluaisrothair.

D'fhill Schumacher go Foirmle a hAon sa bhliain 2010 mar thiomanaí d'fhoireann Mercedes GP.

Catagóir:Tiománaithe Gearmánacha Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Foirmle a hAon

mion|left|Íomhá den Mercedes Benz W196 lena bhuaigh Juan Manuel Fangio teidil 1954 agus 1955.
Is rangú rásaíochta mótar é **Foirmle a hAon**, nó **F1** mar a ghlaotar air ina leagan ghiorraithe. 'Sé an rangú is airde é ó thaobh rásaíocht roth oscailte sa domhain. Ó 1950, nuair a thosnaigh Foirmle a hAon go hoifigiúil, tá an spórt tar éis athrú go mór, ó carranna malla, móra, mí-sábháilte, go carranna gur féidir leo dul ó 0 km/h go 100 km/h i cúpla soicind. I 2006 beidh an spórt ag úsáid imeall V8 don chéad uair leis na cianta, tar éis dóibh an V10 a úsáid ar feadh timpeall 10 mbliana.

### Stair Foirmle a hAon
Thosnaigh Foirmle a hAon go hoifigiúil sa bhliain 1950, nuair a chuireadh an Grand Prix ar siúil sa Bhreatain. Bhuaigh an Iodálach Giuseppe Farina an rás sin i Silverstone, and lean sé leis chun an chraobh iomlán a bhuachaint, ó a chomráid foireann Juan Manuel Fangio. Sna blianta tosaigh, ní raibh sábháilteacht na tiománaithe ná an lucht fhéachanna in aigne aon duine, agus ba mhinic gur maraíodh daoine toisc seo.

Ar feadh na céad cúpla bliain, bhí Alfa Romeo mar an príomh-fhoireann, le Ferrari ag teacht chun cinn tar éis cúpla bliain lena tiománaí Alberto Ascari. Cúpla bliain níos déanaí agus tháinig Mercedes chun cinn lena carr nua radacacha agus an tiománaí ab fhearr ag an am, Fangio. Ach bliain tar éis teach isteach sa spóirt, d'imigh siad arís tar éis tubaiste mhór ag an rás 24 uair a'chloig ag Le Mans. 

### Na hidirbhlianta
Ó shin i leith, tá roinnt foireann éagsúla tar éis an chraobh a bhuachaint, ach tá trí foireann tar éis teach chun cinn mar an trí fhoireann ab fhearr. 'Siad sin ná Ferrari, McLaren agus Williams. Idir an triúir acu, táid tar éis 31 craobh dhomhanda na déantóirí a bhuachaint, le linn an 48 bhliain atá an chraobh sin ag rith (Níor tosnaíodh craobh do na déantóirí go dtí 1958).

### Le déanaí
Le deich mbliana anuas, tá Ferrari tar éis teach amach mar cheann de na foirne ab fhearr, ag buachaint sé craobh na déantóirí agus cúig craobh na tiománaithe i ndiaidh a chéile, le mórán cabhair ón tiománaí cáiliúil Michael Schumacher. Cuireadh stop leis an dá sraith sin sa bhliain 2005, nuair a thóg Renault agus Fernando Alonso an dá chraobh sin uathu.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Suíomh oifigiúil

Catagóir:Foirmle a hAon
Catagóir:Spórt
Fernando Alonso

Is tiománaí Foirmle a hAon Spáinneach é **Fernando Alonso Díaz**. Rugadh é in Oviedo, an Spáinn ar an 29 Iúil, 1981. Tá craobh an domhain F1 buaite faoi dhó aige (2005 agus 2006). I 2023, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon leis an bhfoireann Aston Martin. Thiomáin sé le Minardi, Renault, McLaren, Ferrari agus Alpint roimhe sin.

## Saol Pearsanta
Bhí sé pósta le Raquel del Rosario ó 2006 go 2011 . Tá Spáinnis, Fraincise, Iodáilise agus Béarla aige .

## Tagairtí

Alonso, Fernando
Catagóir:Tiománaithe Spáinneacha Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Asturias
Harrisburg, Pennsylvania

Is é **Harrisburg** príomhchathair Pennsylvania. De réir an daonáirimh sa bhliain 2010 bhí 49,528 (643,820 sa Harrisburg-Carlisle-Lebanon Combined Statistical Area sa bhliain 2000) duine ina gcónaí ann agus mar sin is é Harrisburg an ceathrú cathair is mó i bPennsylvania. Tá an chathair suite cois Susquehanna. Tá Linda D. Thompson ina méara ar an gcathair. Bunaíodh Harrisburg sa bhliain 1791.

Catagóir:Cathracha in Pennsylvania
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Príomhbhailte na gContaetha sna Stáit Aontaithe
Séasúr Foirmle a hAon 2006

Ba é **Séasúr Foirmle a hAon 2006** an seachtú séasúr is caoga de Chraobh Dhomhanda FIA Foirmle a hAon. Thosnaigh sé ar an 12 Márta, 2006 agus chríochnaigh sé ar an 22 Deireadh Fómhair tar éis ocht mbabhta déag.

## Tiománaithe agus déantóirí
Seo na tiománaithe agus na déantóirí a bhí páirteach i gCraobh Dhomhanda FIA Foirmle a hAon 2006.

## Féilire

## Torthaí
### Tiománaithe
{|
|

### Déantóirí
{|
|- valign="top"
|

## Tagairtí

06, Séasúr
Catagóir:Spórt i 2006
Tarlach Ó hUid

Scríbhneoir Éireannach ab ea **Tarlach Ó hUid** (1917-1990), a rugadh i Londain, Shasana ar an 13 Eanáir 1917 agus baisteadh an t-ainm Augustus Walter Hood air. Níorbh as Éirinn dá mhuintir, Augustus Walter Hood agus Ada Brockwell. Meitidisteach a bhí ann ina óige ach d'iompaigh sé ina Chaitliceach i 1937 mar gheall ar a spéis in Éirinn agus sa Ghaeilge. Shíl sé go mb'ionann a bheith ina Éireannach agus a bheith ina Chaitliceach. 

Fuair sé scoláireacht go Meánscoil Greenwich, agus thosaigh ag obair mar chléireach. Ar chúis éigin chuaigh beirt den teaghlach isteach i gConradh na Gaeilge, beirt isteach in Óglaigh na hÉireann agus beirt i gCumann na mBan, cé nach raibh aon fhianaise acu gur de shliocht Éireannach iad. Chuaigh Tarlach isteach i gConradh na Gaeilge i 1935 agus bronnadh scoláireacht chun na Gaeltachta air. Chláraigh sé mar bhall den IRA i Londain chomh maith agus d'aistrigh sé go hÉirinn, mar ar chaith sé tamall i nGaeltacht Thír Chonaill agus sa Srath Bán. Ghlac sé páirt sa bhfeachtas a bhí ag an IRA in aghaidh na Breataine le linn an Dara Cogadh Domhanda. Bhí sé ina eagarthóir ar pháipéar na nÓglach, '''War News''' faoin ainm 'Terry Wilson'. D'fhoilsigh sé paimfléidí agus ábhar bolscaireachta agus bhí ina chraoltóir ar stáisiún raidió mídhleathach chomh maith. Cuireadh i bpríosún é i 1940 agus bhí sé i mbraighdeanas go dtí mí na Nollag 1945. Rinne sé an-chuid léitheoireachta sa phríosún, léirigh sé drámaí agus chuir iris lámhscríofa ar fáil. 

Chaill sé a dhúil sa chogaíocht agus é sa phríosún agus rinneadh síochánaí de, ach dhiúltaigh sé a dhearbhú don na húdaráis nach mbeadh baint aige feasta le poblachtaigh. Chláraigh sé le Glúin na Buaidhe agus é fós i bpríosún Dhoire i mí na Nollag 1944. 

Bhí a chéad úrscéal, *[[An Bealach chun a'Bhearnais]]*, scríofa aige agus é ina chime, ach níor foilsíodh é go dtí 1949. Nuair a scaoileadh saor é chaith sé seal ag obair do Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste, agus é ag scríobh gearrscéalta agus drámaí raidió i rith an ama. 

In earrach na bliana 1948 thosaigh Tarlach ag obair mar iriseoir sa pháipéar nuachta *[[Inniu]]*, páipéar a bhunaigh baill de Ghlúin na Buaidhe i 1943. Bhí sé ag obair don nuachtán sin go dtí gur cuireadh deireadh leis i 1984, agus é ina eagarthóir ó 1972. 

I 1950 foilsíodh an cnuasach gearrscéalta *[[Taobh Thall den Teorainn]]*.

Foilsíodh na húrscéalta *[[An Dá Thrá]]* i 1952, agus *[[Adios]]* i 1975.

Scríobh sé leabhar beathaisnéise, *[[Ar Thóir mo Shealbha]]* ina ndearna sé cur síos ar a óige mar Chonraitheoir agus mar Óglach. Ní raibh meas ar bith ag Máirtín Ó Cadhain ar an leabhar sin, ach mhol daoine eile go hard é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann
Catagóir:Iar-eagarthóirí ar iar-nuachtáin Ghaeilge
Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach
Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge
Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach
Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna i 1990
Giancarlo Fisichella

Is tiománaí Iodálach Foirmle a hAon é **Giancarlo Fisichella**. Rugadh é ar an 14 Eanáir, 1973 sa Róimh, Iodáil. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 1996 go 2009. Thiomáin sé le Minardi, Jordan, Benetton, Sauber, Renault, Force India agus Ferrari.

## Saol Pearsanta
Tá sé pósta le Luna Castellani. Tá triúr páistí acu.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Tiománaithe Iodálacha Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine beo
Juan Pablo Montoya

mion|250px|Juan Pablo Montoya
Is tiománaí Foirmle a hAon é **Juan Pablo Montoya**. Rugadh é i mBogotá na Colóime ar an 20 Meán Fómhair 1975. Ba thiománaí spóirt é a athair agus thosaigh sé féin sna karts shóisearacha sa bhliain 1986. Thosnaigh sé a ghairmshaol F1 le Foireann Williams i 2001, sular bhog sé go Foireann McLaren i 2005. Chaith sé an dara séasúr le McLaren sa bhliain 2006, taobh le Kimi Räikkönen. Sa bhliain 2014, bhí sé páirteach in Indycar.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Tiománaithe Colómacha Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine beo
Kimi Räikkönen

Is tiománaí Foirmle a hAon Fionlannach é **Kimi Räikkönen**. Rugadh é in Espoo, An Fhionlainn ar an 17 Deireadh Fómhair, 1979. Tugtar **The Iceman** (Gaeilge: *An Fear Oighear*) air mar leasainm. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 2001 go 2009 agus ó 2012 go 2021. Thiomáin sé le Sauber, McLaren, Ferrari, Lotus agus Alfa Romeo.  Bhuaigh sé craobh an domhain F1 i 2007. Chuaigh sé sa Craobhchomórtas Railí an Domhain chomh maith ó 2009 go 2011. D'éirigh sé in 2021.

[mion|Kimi Räikkönen sa bhliain [2008.]]

## Gairm Bheatha
### Cairtíneacht

### Rásaíocht Carranna

### Toradh F1

### Toradh Railíocht

## Saol Pearsanta
Phós sé Jenni Dahlman ar 31 Iúil 2004. Scar siad i 2013 agus fuair siad colscaradh i 2014.
Phós sé Minna-Mari "Minttu" Virtanen ar 7 Lúnasa 2016. Tá beirt pháistí acu.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Tiománaithe Fhionlannacha Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tiománaithe railí
Felipe Massa

Is tiománaí Foirmle a hAon é **Felipe Massa**. Rugadh sa Bhrasaíl é ar an 25 Aibreán, 1981 i São Paulo. Tá sé chun páirt a ghlacadh sa séasúr Foirmle a hAon 2006 leis an bhfoireann Ferrari taobh le Michael Schumacher

Massa, Felipe
Massa, Felipe
Catagóir:Daoine beo
Hong Cong

Is Ceantar Speisialta Riaracháin é **Hong Cong** i nDaon-Phoblacht na Síne. Ceann de mhórionaid airgeadais agus trádála an domhain. Bhunaigh na Sasanaigh coilíneacht ann sa 19ú haois, tar éis do na Portaingéalaigh ionad trádála a bhunú ann tar éis don taiscéalaí Jorge Álvarez cuairt a thabhairt ar an áit i 1513. Faoi Chonradh Nanking, tar éis don Bhreatain cogadh a bhuachaint ina gcoinne, ghéill an tSín Hong Cong i 1842. Fuair an Bhreatain talamh ar mhórthír na Síne ar léas 99 mbliana chomh maith le hoileán Hong Cong agus leithinis Kowloon.

Ghabh na Seapánaigh seilbh ar Hong Cong ar feadh breis is trí bliana go leith le linn an Dara Cogadh Domhanda, ach ghéill siad ar an 15 Lúnasa 1945 agus bhí na tailte ar ais i seilbh na Breataine. Tháinig meath ar an gcalafort ar feadh tamaill tar éis do na Cumannaigh teacht i gcumhacht sa tSín, ach cuireadh tionscal mór teicstíle ar bun agus d'fhás an eacnamaíocht go mear. De réir a chéile cuireadh tionscail déantúsaíochta eile ar bun sa choilíneacht agus rinneadh an-fhorbairt ar bhaincéireacht agus ar chomhlachtaí airgeadais. 

[bawd|250px|Bratach Hong Cong (1959-1997)[Íomhá:FIAV 110000.svg|23x15px]]

Níorbh fhada go raibh Hong Cong ar cheann de na críocha ba shaibhre ar domhan. Sna 1980í bheartaigh rialtas Maggie Thatcher na Breataine ar fhlaitheas Hong Cong a phlé leis an tSín. Aontaíodh go mbeadh na tailte uile tugtha ar ais don tSín ach go mbeadh neamhspleáchas áirithe ag Hong Cong mar *Cheantar Speisialta Riaracháin* ionas nach gcuirfí isteach ar an gcóras an rachmais. 

Tá srianta curtha ar chearta daonna ó shin, ach ní raibh córas daonlathach riamh ann.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* GovHK
* Hong Cong ag ''Wikivoyage''

Catagóir:Hong Cong
Catagóir:Cathracha na Síne
Catagóir:Tíortha agus críocha labhartha na Sínise
How to Dismantle an Atomic Bomb

Is é ***How to Dismantle an Atomic Bomb*** an t-aonú halbam déag ón racbhanna U2. Scaoileadh é ar an 22 Samhain, 2004.

## Amhráin
# "Vertigo" – 3:14
# "Miracle Drug" – 3:59
# "Sometimes You Can't Make It on Your Own" – 5:08
# "Love and Peace or Else" – 4:50
# "City of Blinding Lights" – 5:47
# "All Because of You" – 3:39
# "A Man and a Woman" – 4:30
# "Crumbs from Your Table" – 5:03
# "One Step Closer" – 3:51
# "Original of the Species" – 4:41
# "Yahweh" – 4:21
# "Fast Cars" – 3:43

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2004
Catagóir:U2
Sevilla

Príomhchathair chomhphobal féinrialaitheach  na hAndalúise, i ndeisceart na Spáinne is ea **Sevilla**. De réir na bhfinscéalta, ba é Earcail, an laoch Gréagach, a bhunaigh Sevillla. Thug na Rómhánaigh *Hispalis* ar an gcathair agus ina dhiaidh sin athraíodh an t-ainm go *Isbiliya* ag na Múraigh. 

Tá Sevilla ar bhruacha abhainn an Guadalquivir agus tá sí ar cheann de na hionaid stairiúla is tábhachtaí san Eoraip. Timpeall milliún duine atá inti faoi láthair, an ceathrú cathair is mó sa Spáinn. Is ann atá Cartlanna na nIndiacha, mar a bhfuil na cáipéisí stairiúla faoi ghabháil Mheiriceá. Tá an-chuid foirgneamh fíor-álainn ann, La Giralda, túr Múrach, agus ceann de na hardeaglaisí is mó ar domhan, a tógadh thar tréimhse 118 mbliain tar éis do na Críostaithe an chathair a ghabháil ó ríocht Mhúrach Cordóba. 

Tá an chathair fada go leor ón bhfarraige, ach bhí sí ina calafort an-tábhachtach fadó nuair a bhí níos mó uisce san abhainn. Ba go Sevilla a tugadh formhór an airgid a ghoid lucht an choncais i dtíortha as Meiriceá Láir agus Meiriceá Theas, agus is aisti a sheoil cabhlach taiscéalaíochta Magellan. Chuaigh na longa sin timpeall an domhain, ach níor fhill ar Sevilla ach árthach amháin a bhí luchtaithe le spíosraí. 

Bhí na Liobrálaigh i gceannas ar Sevilla le linn an chogadh cathartha a bhí sa Spáinn idir 1829 agus 1832. I gCogadh Cathartha na Spáinne sa bhfichiú haois, ní raibh moill ar Franco an chathair a ghabháil lena arm as an Afraic. 

Bíonn Sevilla an-te i rith an tsamhraidh, agus an teocht thar 50 céim C. Tá an-cháil ar amhráin agus ar dhamhsaí an réigiúin.

## Féach freisin
* Sevilla F.C.

## Tagairtí

Catagóir:Sevilla
Catagóir:Príomhchathracha na Spáinne
Catagóir:Cathracha agus Bailte san Andalúis
Ralf Schumacher

Is tiománaí Foirmle a hAon é **Ralf Schumacher**. Rugadh sa Ghearmáin é ar an 30 Meitheamh, 1975. Is deartháir é do Michael Schumacher, tiománaí cáiliúil Foirmle a hAon. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 1997 go 2007. Thiomáin sé le Jordan, Williams agus Toyota. 

## Saol Pearsanta
Phós sé Cora-Caroline Brinkmann ar 5 Deireadh Fómhair 2001. Fuair siad colscaradh in 2015. Tá mac amháin acu.

Ar 14 Iúil 2024, tháinig sé amach agus d'fhógair sé go raibh sé i gcaidreamh comhghnéis 
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Tiománaithe Gearmánacha Foirmle a hAon
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine LADT
Jarno Trulli

mion| Jarno Trulli

Is tiománaí Foirmle a hAon Iodálach é **Jarno Trulli**. Rugadh é i bPescara, Iodáil é ar an 13 Iúil, 1974. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 1997 go 2010. Thiomáin sé le Minardi, Prost, Jordan, Reanult, Toyota agus Lotus.

## Saol Pearsanta
Tá sé pósta le Barbara. Tá beirt pháistí acu.

## Tagairtí

Trulli, Jarno
Trulli, Jarno
Catagóir:Daoine beo
Virginia Thiar

Is stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá í **Virginia Thiar**, arb í Charleston a phríomhchathair agus an chathair is mó ansin. Fuair Virginia Thiar scaradh ó Virginia le linn Chogadh Cathartha Mheiriceá, agus chuaigh sí san Aontas mar stát ar leith sa bhliain 1863.

## Contaetha i Virginia Thiar

## Naisc sheachtracha
* West Virginia.us - Suíomh idirlín oifigiúil.

mion|250 px|clé|Tírdhreach Virginia Thiar

Catagóir:Virginia Thiar
Catagóir:Appalachia
Catagóir:Stáit in Appalachia
Wisconsin

Stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá is ea **Wisconsin**. Tá teorainneacha ag Wisconsin freisin leis na stáit eile Illinois, Iowa, Minnesota agus Michigan, í atá suite ar thaobh eile Loch Superior. Is í Madison an phríomhchathair agus Milwaukee an chathair is mó. Is cathair mhór eile í Green Bay freisin, baile dúchais na Green Bay Packers, an fhoireann peil Mheiriceánach cáiliúil.

## Contaetha i Wisconsin

## Cathracha agus Bailte in Wisconsin
*  Appleton 
*  Eau Claire 
*  Green Bay
*  Kenosha
*  **[[Madison, Wisconsin|Madison]]**
*  Milwaukee
*  Racine

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Wisconsin.gov  - Suíomh idirlín oifigiúil.


Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Stáit Mheiriceá

lang=ga|thumb|260px|Ballstáit
Aontas feidearálach is ea na Stáit Aontaithe agus tá caoga ballstát ann. Is iad na 13 stát bunaidh na 13 coilíneacht a chuaigh chun ceannairce ar riail Shasana. Maidir le na stáit eile, fuair rialtas Mheiriceá iad trí chogadh nó cheannach, ach amháin Vermont, Texas, agus Haváí mar poblachtaí neamhspleácha a bhí iontu. I dtús stair na tíre, cruthaíodh 3 stát as críoch stát eile: Kentucky as Virginia; Tennessee as Carolina Thuaidh; agus Maine as Massachusetts. I rith an chogaidh carthartha, roinneadh Virginia Thiar ó Virginia. Rialaigh Cúirt Uachtarach Mheiriceá nach bhfuil ceart ag na stáit an t-aontas a fhágáil. Tá limistéir eile ina mbaill den tír, sin iad Ceantar Columbia (an ceantar feidearálach ina bhfuil an phríomhchathair, Washington, suite); agus Sceir Palmyra, críoch san Aigéan Ciúin atá neamháitrithe ach corpraithe. Tá cúig mórchríoch ag na Stáit Aontaithe le pobail dúchasacha: Puerto Rico agus Ógh-Oileáin na Stát Aontaithe i Muir Chairib; agus Samó Mheiriceánach, Guam agus Oileáin Mariana Thuaidh san Aigéan Ciúin. Tá saoránacht sna Stáit Aontaithe ag na daoine a bheirtear sna críocha sin ach amháin Samó Mheiriceánach.

Is iad na Stáit seo a leanas ballstáit Stát Aontaithe Mheiriceá:

*
Utah

Stát i Meiriceá is ea **Utah**, atá suite in iarthar na tíre. Is í Cathair Salt Lake an phríomhchathair agus an chathair is mó. 

## Stair
Tá Meiriceánaigh dhúchasacha ina gcónaí sa cheantar le fada an lá. Bhí daoine in Utah 10,000 go 12,000 bliain ó shin, dar leis na seandálaithe.
mion|clé|Fáilte go Utah

## Contaetha in Utah

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Utah.gov - Suíomh idirlín oifigiúil (as Béarla).

Catagóir:Stáit Mheiriceá
*
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Vermont

Is stát de chuid na Stát Aontaithe é **Vermont**, agus é suite i Sasana Nua, réigiún in oirthuaisceart na tíre. Is é Vermont an dara stát is lú de réir daonra. Is é Montpelier an phríomhchathair agus is é Burlington an chathair is mó. Tá Vermont ag críochantacht le Massachusetts ó dheas, New Hampshire soir, Nua-Eabhrac siar, agus leis an gcúige Ceanadach Québec ó thuaidh.

## Tíreolaíocht

### Contaetha

* Contae Addison
* Contae Bennington
* Contae Caledonia
* Contae Chittenden
* Contae Essex
* Contae Franklin
* Contae Grand Isle
* Contae Lamoille
* Contae Oráiste
* Contae Orleans
* Contae Rutland
* Contae Washington
* Contae Windham
* Contae Windsor

### Bailte i Vermont
* Burlington
* South Burlington
* Rutland
* Barre
* **[[Montpelier, Vermont|Montpelier]]** (príomhchathair)

## Teangacha
Is í Béarla an phríomhtheanga do fhórmhór dhaonra Vermont, agus is í Fraincis an phríomhtheanga do 2.54% agus Spáinnis do 1% de dhaonra Vermont.

## Naisc sheachtracha
* Vermont.gov - Suíomh idirlín oifigiúil

## Gailearaí

Image:Burlington, VT.jpg|Loch Champlain
Image:Covered bridge Vermont.jpg|Droichead faoi dhíon
Image:Burlington, Vermont.jpg|Burlington



Catagóir:Stáit Mheiriceá
Mark Webber

Is tiománaí Foirmle a hAon ón Astráil é **Mark Alan Webber**. Rugadh é i Queanbeyan, New South Wales ar an 27 Lúnasa, 1976. Faoi láthair, tá sé ina chónaí in Aylesbury, Buckinghamshire, Sasana. Thosnaigh sé ag tiomáint go hiomaíoch sna cartanna, go dtí gur bhog sé suas go Foirmle Ford i 1995, áit gur bhuaigh sé roinnt rásanna. I 1996 chuaigh sé le foireann Van Diemen, agus chuaigh sé ag rásaíocht i bhFoirmle Ford sa Bhreatain Mhór. I 1997, bhog sé go Foirmle a Trí le foireann Alan Docking. 1998 agus d'aistrigh sé go dtí an Craobh GT FIA le AMG. Sa bhliain 2000, chuaigh sé go dtí an Craobh F3000 le foireann Paul Stoddart.

## Ag gluaiseacht i dtreo F1
Níos déanaí sa bhliain fuair sé triail tiomána trí lá le Benetton ag Estoril sa Phortaingéil, áit ar imigh sé níos tapúla ná Giancarlo Fisichella agus Ralf Schumacher. Toisc seo fuair sé an post mar thriail tiománaí oifigiúil don fhoireann Benetton don bhliain 2001. Sa bhliain chéanna, chríochnaigh sé sa dara háit i gCraobh Idirnáisiúnta Foirmle 3000 FIA leis an bhfoireann Supernova. 

## A chéad bhliain in F1
Tar éis an gaiscíocht go léir sa bhliain roimhe sin, ghnóthaigh sé tiomáint leis an bhfoireann Minardi i bhFoirmle a hAon. Ina chéad rás, mar a tharlaíonn sé san Astráil, i Melbourne, chríochnaigh sé sa chúigiú háit, le carr i bhfad níos moille ná na cinn eile timpeall air. Thug sé seo dhá phointe don craobh dó, agus b'shin iad na céad pointí gur fuair Minardi ón bhliain 1999. Ag geall leis gach rás, chuaigh sé níos tapúla ná a bheirt comráid fhoireann, Alex Yoong agus Anthony Davidson ag amanta difriúla.

## Ag Jaguar
Don séasúr 2003 bhog sé go Jaguar Racing. Ba é príomhthiománaí na foirne, agus rinne sé 17 den 18 bpointe a scóráil an fhoireann a scóráil é féin. Níor éirigh chomh maith leis sa bhliain 2004, i gcoiteanna toisc nach raibh an carr, an R4, maith go leor. Ach i gcóir 2005 bhog sé go Williams.

## Ag Williams
Tar éis dó trí shéasúr a ghlacadh i gcarranna moille, cheap Mark go mbeadh seans aige cúpla rásanna a bhuachaint le Williams i 2005, ach bhí mí-ádh leis arís. Ní raibh an carr tapaidh go leor, agus bhí an tinneall ó BMW síos ar cumhacht i gcomparáid leis an gcuid eile do na foirne. Bhí sé ag tiomáint taobh le Nick Heidfeld, agus don cuid is mó done séasúr, bhíodar taobh le taobh, sular ghortaigh Nick é féin ag rothaíocht, agus bhí air tarraingt amach ón cúig rás deiridh den séasúr. Ar deireadh, chríochnaigh sé sa deichiú háit, sé pointe chun cinn ar Heidfeld, agus tar éis rostram amháin.

I 2006, bhí sé ag tiomáint le Williams arís, ach an uair seo beidh Nico Rosberg mar a comráid foirne. Mar aon le sin, beidh soláthraí inneall agus boinn difriúil acu, le Cosworth agus Bridgestone faoi seach, ag tógaint áit BMW agus Michelin.

## Torthaí iomláine Foirmle a hAon
(Eochair)

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Mark Webber (Béarla)
* Club tacaíochta Mark Webber (Béarla) 
* Prófíl Mark Webber agus a statisticí (Béarla) 
* Statisticí Mark Webber (Béarla)

Webber, Mark
Webber, Mark
Catagóir:Daoine beo
An tSúlúis

Ceann de na teangacha i gcraobh Nguni na dteangacha Bantúcha í an t**Súlúis**, nó **isiZulu**, mar a deir lucht labhartha na teanga féin. Tá sí ó dhúchas ag deich milliún duine, an chuid is mó acu san Afraic Theas, go háirithe i gCúige KwaZulu-Natal. Glactar leis, áfach, go bhfuil duine as gach beirt san Afraic Theas in ann adhmad éigin a bhaint as caint Súlúise. Sa bhliain 1994, bronnadh stádas oifigiúil ar an tSúlúis san Afraic Theas in éineacht le deich dteanga eile.

Tá an tSúlúis ar an dara ceann is mó a labhraítear de na teangacha Bantúcha. Níl ach an teanga Shona, príomhtheanga na Siombáibe, níos mó ná an tSúlúis ó thaobh líon na gcainteoirí de. Leis na litreacha Laidineacha a scríobhtar an tSúlúis, agus cosúil leis na teangacha Bantúcha eile san Afraic Theas, bhí sí go mór mór faoi thionchar na teanga Xhosa.

Tá an tSúlúis réasúnta cosúil leis na teangacha Bantúcha eile, is é sin, tá réimír rangúcháin i dtús gach ainmfhocal, agus cuirtear an réimír chéanna leis na haidiachtaí agus na foirmeacha briathair atá faoi réir an ainmfhocail san abairt:

:**B**onke **aba**ntu **aba**qatha **ba**sepulazini **ba**yagawula.
:"Tá fir láidre na feirme go léir amuigh ag leagan crann."
:(Is é **aba**ntu (na fir, na daoine) an t-ainmfhocal, agus **aba** (nó **ba**, **b** ag cineálacha áirithe focal) an réimír.)

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na hAfraice
Catagóir:An Afraic Theas
Catagóir:An tSuasalainn
Suíomh Oidhreachta Domhanda

Chuir Eagraíocht na Náisiún Aontaithe UNESCO ar bun chun oidhreacht nádúrtha agus cultúrtha an domhain a chosaint agus a chaomhnú. Aithníodh go raibh séadchomharthaí ann a bhí chomh luachmhar sin gur bhain siad le pobal an domhain uile, agus tugadh **Suíomh Oidhreachta Domhanda** ar shuíomh dá leithéid. Spreagadh UNESCO chun na hoibre seo nuair a cinneadh Damba ollmhór a thógáil ar an Níl, abhainn mhór na hAfraice. Chruthófaí tascumar ollmhór uisce i ngleann Abu Simbel na hÉigipte, áit a raibh teampaill ársa. Bunaíodh feachtas idirnáisiúnta chun tochailt sheandálaíoch a dhéanamh sa cheantar i 1959, agus baineadh teampaill Abu Simbel agus Philae as a chéile chun iad a atógáil ar thalamh tirim. Chosain an feachtas timpeall US$80 milliún ag an am, agus rinne timpeall 50 tír maoiniú air. 

As sin tháinig feachtais chosainte eile, sa Veinéis mar shampla, cathair álainn Iodálach atá i mbaol a báite, sa Phacastáin agus san Indinéis, agus tá liosta fada ionad, idir cheantair leochaileacha nádúrtha agus suíomhanna cultúrtha, ainmnithe anois mar shuíomhanna oidhreachta domhanda. 

In Éirinn tá Séadchomharthaí cheantar seandálaíoch na Bóinne, Sceilg Mhíchíl agus Clochán na bhFomórach ar an liosta oidhreachta. Tá ocht suíomh déag i Stáit Aontaithe Mheiriceá, 38 sa Spáinn, agus os cionn dhá scór san Iodáil
Liosta : Suíomhanna Oidhreachta Domhanda 

## Suíomh Oidhreachta Domhanda in Éirinn
thumb|Sceilig Mhichil
thumb|''Newgrange'' - Brú na Bóinne
* Brú na Bóinne
** Dubhadh
** Cnobha
** Sí an Bhrú
** Monknewton
** Townleyhall
* Sceilig Mhichil
* Clochán na bhFomórach (*Giant's Causeway*) Tuaisceart Éireann

Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Catagóir:Suíomhanna Oidhreachta Domhanda
Corca Dhuibhne

**Corca Dhuibhne** a thugtar ar an leithinis díreach laistiar de Thrá Lí i gContae Chiarraí, agus ar an mbarúntacht atá suite ar an leithinis. Is é An Daingean nó Daingean Uí Chúis príomhbhaile na leithinse agus ceantar oifigiúil Gaeltachta is ea an chuid den leithinis laistiar do Lios Póil agus den tSráidbhaile. 

### Iontais
Tá Corca Dhuibhne ar cheann desna hionaid is breátha in Éirinn don té a bhfuil suim aige dul ag dreapadh nó dul ag siúl cois trá, cois na haille nó ar cheann de bhealaí siúlóide aitheanta na tíre.  

Dosna cuairteoirí a thabharfaidh aghaidh ar Iarthar Dhuibhneach is féidir tabhairt fé Chnoc Bréanainn, an dara cnoc is airde i gCúige Mumhan, fé cheann de mhullaigh Shliabh Mis os cionn na farraige, fé Chosán na Naomh nó fé Shlí Chorca Dhuibhne, dhá cheann desna siúlóidí náisiúnta is áille sa tír.

Tá Cnoc Bréanainn in iarthuaisceart na leithinse ina dheighilt nádúrtha idir an dá chuid stairiúla de Chorca Dhuibhne, mar atá, Duibhneach, laistiar agus laisteas den chnoc agus Leitriúch lastoir de. 

Amach ó Dhún Chaoin sa chuid is siar siar atá na Blascaodaí, scata oileán arbh astu do Pheig Sayers, Thomás Ó Criomhthain a scríobh an leabhar cáiliúil An tOileánach, Muiris Ó Súilleabháin, údar Fiche Bliain ag Fás agus roinnt scríbhneoirí eile.


Dingle-04-von See-2017-gje.jpg|Cois Trá sa Daingean
Dingle-18-Strand Str-2017-gje.jpg|Sráid na Trá, Daingean Uí Chúis
Dingle-Dolphin watching-16-Cliffs-2017-gje.jpg|Bá an Daingin
Slea Head-10-Floetist-2017-gje.jpg|Ceann Sléibhe
Gallarus Oratory-04-1989-gje.jpg|Sáipéilín Ghallarais


## Féach freisin
* Slí Chorca Dhuibhne

## Tagairtí


Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Gaeltacht
Catagóir:An Fhíor-Ghaeltacht
Catagóir:Daingean
Charles McCreevy

Polaiteoir Éireannach is ea **Cathal Mac Riabhaigh,** **Charles McCreevy**, nó **Charlie McCreevy** de ghnáth (a rugadh sna Solláin, Contae Chill Dara i Meán Fómhair 1949). 

## Saol
D'fhreastail McCreevy ar an scoil chónaitheach Proinsiasach, Rinn Mhic Gormáin, Contae na Mí, idir 1966 agus 1968, an bhliain ina rinne sé an Scrudú Árd Teistiméarachta. D'imir sé peil ghaelach le foireann na scoile sna blianta sin. 

Cáilíodh mar chuntasóir é i ndiaidh sin. 

Toghadh é mar Theachta Dála go Dáil Éireann mar bhall den pháirtí Fianna Fáil i 1977, agus d'fhan sé sa Dáil go dtí 2004. Idir 1977 agus 2004, d'obair sé mar Aire Leasa Shóisialaigh (1992-1993), Aire Turasóireacht agus Trádála (1993-1994) agus Aire Airgeadais (1997-2004). 

I 2004, d'éirigh Mac Riabhaigh as an Dáil agus ghlac sé post mar choimisinéir leis an Aontas Eorpach. Bhí sé ina Choimisinéir Eorpach don Mhargadh Inmhéanach agus do Sheirbhísí sa Choimisiún Barroso.

## Naisc
* Suíomh Idirlín Choimisiún

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Coimisinéirí Eorpacha
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí as Cill Dara
Condoleezza Rice

Polaiteoir Meiriceánach is ea **Condoleezza Rice, Ph.D.** (rugadh Birmingham, Alabama ar 14 Samhain, 1954). Ar 26 Eanáir 2005, ghlac Rice áit Colin Powell mar Rúnaí Stáit na Stát Aontaithe, an 66ú rúnaí. Is í freisin an dara duine Afrai-Mheiriceánach a thóg an post, tar éis Powell.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Eolaithe polaitíochta
Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Mná
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Státrúnaithe Mheiriceá
Colin Powell

Polaiteoir Meiriceánach ab ea **an Ginearál Colin Luther Powell** (5 Aibreán 1937 sa Bhronx - 18 Deireadh Fómhair 2021). 

Cheap George H. W. Bush Powell mar ghinearál, i mbun FORSCOM, in Arm na Stát Aontaithe sa bhliain 1989.

Ó 20 Eanáir 2001, go dtí 23 Eanáir 2005, b'é Powell 65ú Rúnaí Stáit na Stát Aontaithe, i rialtas George W. Bush. B'é Powell an chéad pholaiteoir Afrai-Mheiriceánach sa phost seo. 

## Conspóid
Ba é Powell a thug an óráid maidir le 'hairm ollscriosúla' na hIaráice   do na Náisiúin Aontaithe ar an 5 Feabhra 2003. Maidir le hábhar núicléach, ní bhfuarthas  Ó thaobh airm a scaipfeadh galair mharfacha de, mhaígh Colin Powell os comhair cruinniú de Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe go raibh 18 saotharlann ar rothaí ag Saddam Hussein chun na hairm seo a fhorbairt. Ní bhfuarthas oiread is ceann amháin díobh riamh. Ní bhfuarthas ach an oiread aon diúracán fadraonach ar nós Scud.  
Bréaga ollmhóra agus tubaisteacha a bhí ann. B'shin óráid a mbeadh "aithreachas" air faoi ar ball.

#### Conspóid sna Náisiún Aontaithe
Tá taipéis a léiríonn macasamhail "Guernica" in oifigí Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe. Cuireadh i bhfolach é nuair a bhí toscairí an Tí Bháin, le Colin Powell i mbun, ag déanamh cur síos ar na cúiseanna a bhí ag na Stáit Aontaithe dul chun cogaidh leis an Iaráic.

Spreag an eachtra seo míshásamh agus fearg i measc an phobail a bhí ag cur i gcoinne an chogaidh. Dúirt taidhleoirí gur chuir rialtas SAM brú ar na Náisiúin Aontaithe an taipéis a chlúdach le linn óráidí na Meiriceánach.

### Níos déanaí
Thóg Condoleezza Rice an post nuair a d'éirigh Powell as. 
Fuair Powell bás den Covid ar 18 Deireadh Fómhair 2021.

## Féach freisin

* Cogadh na hIaráice

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Cogadh Vítneam
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánacha Afracacha
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí as Cathair Nua-Eabhrac
Catagóir:Státrúnaithe Mheiriceá
Séasúr Foirmle a hAon 2007

Bhí an **Séasúr Foirmle a hAon 2007** mar an ochtú craobh is caoga, agus bhí sé mar an ceann deirineach faoin Comhaontú Concorde is déanaí. Bhuaigh Kimi Räikkönen agus Ferrari an comórtas.
## Tiománaithe agus déantóirí

## Athuraithe
I 2007, imeoidh Michelin mar soláthreoir boinn, ag fágaint Bridgestone chun an spórt ar fad a sholáthrú. Athróidh ainm oifigiúil McLaren go Vodafone McLaren Mercedes do 2007, tar éis dóibh uríocht a fháil ón comhlacht ag deireadh 2005.

Stopfaidh an comhlacht Seapánach tobac Mild Seven ag déanamh uraíocht ar Renault toisc na dlíthe nua Aonsas Eorpaigh atá tar éis teach isteach. Stopfaidh Lucky Strike ag déanamh urraíocht ar Honda, ag fágaint Honda ag lorg príomh-urraitheoir freisin.

## Féilire

## Torthaí
### Tiománaithe
Is iad seo a leanas na tiománaithe a ghlac páirt i gCraobh Dhomhanda FIA Foirmle a hAon 2007.

### Foirne
Is iad seo a leanas na foirne a ghlac páirt i gCraobh Dhomhanda FIA Foirmle a hAon 2007.

## Tagairtí

07, Séasúr
Catagóir:Spórt i 2007
Harare

Príomhchathair na Siombáibe í **Harare**. Tá daonra de timpeall milliún go leith duine sa chathair seo, lárionad riaracháin, tráchtála agus cumarsáide na tíre. 

thumb|280px|Léarscáil - An tSiombáib- le Harare
Chuir fórsaí amhas faoi cheannas Cecil Rhodes an chathair ar bun sa bhliain 1890, agus tugadh *Salisbury* mar ainm uirthi, mar ómós do phríomhaire de chuid na Breataine. D'fhás an chathair mar lárionad tráchtála agus riarachán don choilíneacht ar ar tugadh *Federation of Rhodesia and Nyasaland* agus tá cuma ghrástúil shaibhir Eorpach ar lár na cathrach i gcónaí.

Tar éis neamhspleáchas a bhaint amach don tSiombáib, tugadh ainm nua don chathair, i gcuimhne ar thaoiseach de chuid na Shona. Le tamall de bhlianta anuas tá an tír agus a príomhchathair ag meath mar gheall ar dheachtóireacht Robert Mugabe.

Catagóir:An tSiombáib
Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Iostanbúl

Is í **Iostanbúl** an chathair is mó sa Tuirc, a bhfuil 13.26 milliún duine ina gcónaí inti (mí na Nollag 2010). Tá sí suite ar chaolas an Bhosparais.  

## Stair
**An Bhiosáint** agus **Constaintín** nó **Cathair Chonstaintín** na hiar-ainmneacha di. 
Bhog Constaintín ardchathair na hImpirí Rómhánaigh as an Róimh go dtí an Bhiosáint. Bunaíodh an chathair sa bhliain AD 324.  Tiomnaíodh í ar 11 Bealtaine 330 agus athainmníodh an chathair, Cathair Chonstaintín, in ómós don impire. 

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Tíreolaíocht na Tuirce
Paddy Bushe

File Éireannach is ea **Paddy Bushe** a rugadh i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1948. Scríobhann sé i mBéarla agus i nGaeilge, agus tá sé ina chónaí i mBaile na Sceilge, Ciarraí. Bhronn an Chomhairle Ealaíon sparánacht air chun cnuasach dátheangach a chumadh a bhaineann le taisteal sa Chianoirthear. 

Rinne Bushe scannán cáipéise dar theideal *The Truth About Kathmandu*, a taispeánadh den chéad uair i bhFómhar na bliana 2009. Freagra a bhí ann ar an scannán *Fairytale of Kathmandu*, a chuir tús le conspóid faoi Chathal Ó Searcaigh, file. I scannán Bushe cuireadh agallamh in athuair ar roinnt fear óg a bhí in *Fairytale* agus dearcadh níos báúla i leith Uí Shearcaigh ann.

## Saothair
* *Poems With Amergin* (Baile Átha Cliath, Beaver Row Press, 1989)
* *Teanga* le Iain Mac a' Ghobhainn. Paddy Bushe a d’aistrigh (Baile Átha Cliath, Coiscéim, 1990).
* *Counsellor* (Ciarraí, Sceilg Press, 1991)
* *Digging Towards The Light* (Baile Átha Cliath, Dedalus Press, 1994) 
* *In Ainneoin na gCloch* (Baile Átha Cliath, Coiscéim, 2001)
* *Hopkins on Skellig Michael* (Baile Átha Cliath, Dedalus Press, 2001)
* *The Nitpicking of Cranes*, (Dedalus, 2004)
* *An Góstfhear*, (Coiscéim, 2004)
* *Gile na Gile*, (Coiscéim, 2005)
* *To Ring in Silence, new and selected poems* (Dedalus, 2008)
* *My Lord Buddha of Carraig EannaSilence, new and selected poems* (Dedalus, 2012)
* *Ó Choill go Barr Ghearáin*, (Coiscéim, 2013)
* *On a Turning Wing* (Dedalus, 2012)

## Naisc sheachtracha
* Irish Writers Online  - beathaisnéis ghearr (as Béarla). Dáta rochtana: 21 Meith. 2018]

## Tagairtí

Bushe, Paddy
Bushe, Paddy
Bushe, Paddy
Catagóir:Daoine beo
Crosógaíocht

[deas|250px|mion|An banchrosógaí [Nicole Dulmer, agus í ag rith leis an liathróid.]]Cluiche spóirt ó Cheanada is ea **crosógaíocht** (Fraincis: *Lacrosse*), a tháinig ó cluiche a bhíodh á imirt ag Meiriceánaigh Dhúchasacha. Tá foirne ann i gCeanada agus i Stáit Aontaithe Mheiriceá don chuid is mó, ach ímrítear an cluiche sa Bhreatain, san Fhionlainn, san Ísiltír agus i dtíortha eile ar fud na hEorpa. Agus fir ag imirt crosógaíochta, úsáidtear páirc imeartha atá 100 méadar ar fhad agus 55 méadar ó thaobh go taobh. Tá páirc na mban níos mó. Bíonn 12 imreoirí ar bhanfhoireann agus ní bhíonn ach 10 imreoir ar fhearfhoireann.

## Tagairtí

Catagóir:Cluichí liathróide
Catagóir:Cluichí foirne
An Leafcóis

Is í **an Leafcóis** (mal. An Niocóis; ainm áitiúil: **Lefkosia**, Gréigis: **Λευκωσία**, Tuircis: **Lefkoşa**, Béarla: **Nicosia**) príomhchathair na Cipire, agus í ar an gcathair is mó sa tír freisin. Tá an Leafcóis suite i lár an oileáin chois Abhainn Pedieos ar mhachaire Mesaoria. Leis na blianta anuas tá an chathair roinnte idir an Chipir Theas agus an Chipir Thuaidh, an t-aon chathair ar domhan atá roinnte ag balla míleata. Déanann an chuid ó thuaidh den chathair gnó mar phríomhchathair do Phoblacht Thurcach na Cipire, stát a cuireadh ar bun nuair a rinne fórsaí na Tuirce ionradh ar an tír sa bhliain 1974. Ní thugann stát ar bith ach an Tuirc féin aitheantas don 'Phoblacht' sin, áfach

Tá cónaí ar timpeall 270,000 duine sa chuid Ghréagach den chathair.

## Stair
clé|mion|Agios Ioannis
Bhí ionad straitéiseach ag an gCipir sa Mheánmhuir leis na mílte bliain, agus bhí baile de chineál éigin san áit a bhfuil an Leafcóis inniu ón mbliain 5,000 RC ar aghaidh, a bheag nó a mhór. Meastar gurb as Lefkos, mac leis an Rí Tolamaes a hAon san Éigipt a ainmníodh an áit. Rinne Lefkos an chathair a athchóiriú timpeall 300 RC, ach ní raibh sí ina príomhchathair roimh an aonú haois déag. Bhí ríthe de chuid rítheaghlach Lusignan i réim sa Chipir ón mbliain 1192 ar aghaidh, go dtí gur ghabh an Veinéis seilbh ar an tír sa bhliain 1489. Tháinig na Turcaigh i gceannas ar an gCipir ina ndiaidh siúd, is é sin, sa bhliain 1571. Nuair a bhí na Teamplóirí i réim sa Chipir, ghreamaigh an t-ainm Nicosia den chathair, ó nach raibh ridirí na Crosáide in ann an t-ainm comhaimseartha Gréigise, *Kallinikisis*, a fhuaimniú i gceart. Le linn réim mhuintir Lusignan, tógadh an-chuid pálás, mainéar, séipéal agus mainistreach san áit, ach nuair a rinne na Turcaigh léigear ar an gcathair, fágadh an-damáiste ar na foirgnimh galánta. Maraíodh nó gortaíodh 20,000 duine.

Bhí tubaiste mhór ann sa naoú haois déag chomh maith, nuair a cuireadh éirí amach faoi chois sa bhliain 1821. Shiúil an calar ar mhuintir na Leafcóise sa bhliain 1836, agus scrios dóiteán cuid mhór den chathair i 1857. Ghabh na Sasanaigh seilbh ar an oileán sa bhliain 1878, agus bhí Nicosia ina lárionad riaracháin acu. 

Bhí an foréigean go dona sa chathair go gairid sular ghnóthaigh an Chipir a neamhspleáchas sa bhliain 1960. Chuidigh rialtas na Gréige leis na míleataigh an chumhacht a shealbhú le lámh láidir sa bhliain 1974, agus go gairid ina dhiaidh sin, rinne an Tuirc ionradh ar an oileán. Mar sin a fágadh an t-oileán agus an phríomhchathair féin faoi chríochdheighilt, staid a fhanann i bhfeidhm inniu féin.

## Naisc sheachtracha
* [Nicosia.org.cy, suíomh [An Béarla|Béarla]]
* Suíomh faoin gcuid Turcach den chathair, Béarla.

## Tagairtí

Catagóir:An Chipir
Catagóir:An Chipir Thuaidh
Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe
Catagóir:Príomhchathracha na hEorpa
Malabo

Is é **Malabo** príomhchathair na Guine Meánchriosaí. Bhunaigh na Sasanaigh an baile sa bhliain 1827 ar oileán Bioki (nó Fernando Pó mar a tugadh air ó shin), a fuair siad ar léas ón Spáinn. Bunáit chabhlaigh a bhí ann chun cur in aghaidh thrádáil na sclábhaithe. Ba é Port Clarence an t-ainm a thug na Sasanaigh ar an mbaile, agus nuair a tháinig sé ar ais i seilbh na Spáinne thug siadsan Santa Isabel air. Ba mar chuid d'fheachtas chun deireadh a chur le tionchar na nEorpach a bhaist an tUachtarán Nguema Malabo ar an gcathair sa bhliain 1973. Ba mhór an tubaiste dá thír an Nguema céanna nó rinne sé cinedhíothú ar mhionlaigh sa tír agus theith timpeall an tríú cuid den daonra amach aisti ar fad. 

Is beag an fhorbairt atá déanta ar an gcathair go fóill, ach ó fuarthas ola sa cheantar tá an-chuid infheistíochta á dhéanamh i gcomhar leis na comhlachtaí ola. Mhéadaigh daonra na cathrach faoi dhó agus timpeall 360,000 bairille ola sa lá á bhaint as na tobracha.

Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Catagóir:An Ghuine Mheánchriosach
Dornálaíocht

Saghas spóirt is ea dornálaíocht, a imrítear go gairmiúil agus sna Cluichí Oilimpeacha. Troideann dhá dhornálaí leis an meáchan céanna i gcoinne a chéile. Bíonn siad ag iarraidh an dornálaí eile a bhuail leis an dorn, ach iadsan féin a chosaint ag an am céanna. 

I ndornálaíocht na mban, ní mhaireann na 10 mbabhta ach dhá nóiméad an ceann i gcomparáid leis na fir ina mbíonn 12 bhabhta a mhaireann trí nóiméad. 

## Dornálaithe na hÉireann
* Jono Carroll
* Michael Carruth
* Steve Collins 
* Michael Conlan
* Bernard Dunne
* Dennis Hogan
* Barry McGuigan
* John Joe Nevin
* Katie Taylor

Catagóir:Dornálaíocht
Catagóir:Spórt
Catagóir:Spóirt Oilimpeacha
Catagóir:Spóirt fola