open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Feidhmchláir aistriúcháin

Is uirlis aistriúcháin ríomhchuidithe é **feidhmchláir aistriúcháin** ná feidhmchlár ríomhaireachta, a úsáidtear mar chabhair chun aistriúchán a dhéanamh idir teangacha éagsúla.

Cruthaíonn an t-aistritheoir daonna foinse theanga agus sprioctheanga, agus de réir mar a bhíonn aistriúchán á dhéanamh coinnítear taifead i gcuimhne an ríomhaire de na téarmaí a úsáidtear san aistriúchán, ionas gur féidir leis an aistritheoir an t-ábhar céanna a úsáid arís agus aistriúchán nua idir lámha. 

Briseann an feidhmchlár an téacs ina bhlúirí nó  abairtí srl  agus cuardaíonn sé a chuimhne le teacht ar ábhar atá mar an gcéanna leis nó cosúil leis. 

Más féidir meaitseáil iomlán a dhéanamh déanfaidh an ríomhaire an t-aistriúchán nó cuirfidh sé moladh ar fáil de réir an chéatadáin meaitseála atá socraithe ag an úsáideoir. 

Dá mhéad oibre a dhéantar leis an bhfeidhmchlár is ea is cruinne a bhíonn sé, agus is féidir leis an aistritheoir a tháirgiúlacht a mhéadú dá réir.

## Láithreáin gréasáin

* foclóir.ie  suíomh
* téarma.ie  suíomh
* teanglann.ie   suíomh
* potafocal.com   suíomh
* gaois.ie  suíomh
* aistriulitriochta.ie  suíomh
*[mion|[Kevin P. Scannell  ag caint faoi aistriúcháin agus chás na Gaeilge, Iúil 2020 ]]Litreoir, gramadóir, teasáras, inneall aistriúcháin, srl ː  féach ar  cadhan.com (suíomh)
* focal.ie suíomh
* Gluais Téarmaí Aistriúcháin agus Teangeolaíochta

## Féach freisin

* Kevin P. Scannell

## Tagairtí

Catagóir:Bogearraí
Catagóir:Aistriú
Catagóir:Foclóireolaíocht
Garraíodóireacht

mion|Daoine ag déanamh garraíodóireachta
Is ceird í an **gharraíodóireacht** ina gcothaítear plandaí le haghaidh tírdhreach deas a chruthú.

Catagóir:Caitheamh aimsire
Catagóir:Luibheolaíocht
Catagóir:Fóillíocht
Henry Ford

Tionsclóir is innealtóir meicnice ba ea **Henry Ford**, agus bhunaitheoir an Ford Motor Company (30 Iúil, 1863 – 7 Aibreán 1947). 

## Saol
Rugadh Henry Ford gar do Dearbom, Michigan.sa bhliain 1863. Ó 1891 thosaigh sé ag obair do chomhlacht Edison i nDetroit. Ach ina am saor, shaothraigh Ford feithicil cheathair-rothach, fuinnmhithe ag inneall dócháin inmheánaigh. 
clé|mion|166x166px|Ford Model N timpeall1906
Bhunaigh sé a chomhlacht gluaisteán féin i nDetroit sa bhliain 1903. Rinne réabhlóid bhunúsach sa tionsclaíocht lena mhodh táirgthe, bunaithe ar líne cóimeála, agus thug isteach a Model T  sa bhliain 1908. Faoi 1918 ba Model Ts leath de na gluaisteáin sna Stáit Aontaithe. 
[clé|mion|166x166px|Henry Ford lena Model T, óstán Iroquois, [Buffalo, Nua-Eabhrac|Buffalo NY 1921]]
Thóg sé an coimpléasc monarchana is mó ar domhan ar bhruacha Abhainn Rouge i nDearbom i 1917-38. Ina dhiaidh sin tháirg sé tarracóirí is eitleáin.

## Tagairtí

Catagóir:Ceapadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1863
Catagóir:Básanna i 1947
An Ghuáin

Is tír i dtuaisceart Mheiriceá Theas í **an Ghuáin**. Is iarchoilíneacht Bhriotanach í. Is í Georgetown an phríomhchathair.

## Stair
D’eagraigh Maduro, reifreann inar fiafraíodh ar aontaigh pobal Veiniséala  le hionghabháil a dhéanamh ar cheantar Essequibo, ar cuid den Ghuáin é. D’aontaigh 95 faoin gcéad de mhuintir Veiniséala le Maduro gur cuid de Veiniséala é réigiún Essequibo ó cheart; dhiúltaigh an Ghuáin scun scan don dearcadh sin.  Ní raibh sa reifreann agus i gcaint throdach Maduro ach cleasaíocht réamhthoghcháin.

## Féach freisin

* Nicolás Maduro
* Suranam
* Guáin na Fraince

## Tagairtí

Catagóir:An Ghuáin
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Cathair Mheicsiceo

Is í **Cathair Mheicsiceo** príomhchathair Mheicsiceo agus í ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Tá tuairim is naoi milliún duine (8.81 milliún sa bhliain 2009) ina gcónaí sa chathair féin, agus níos mó ná 21 milliún duine sa Mhórcheantar Chathair Mheicsiceo. Dá bhrí sin, is í an chathair is mó a bhfuil pobal a labhraíonn Spáinnis acu, an mhórcheantar is mó sa Leathsféar Thiar, agus an 10ú ceirtleán uirbeach is mó ar domhan.  Tá sí suite i lár na tíre, i nGleann Mheicsiceo.

[thumb|Fothrach na [Templo Mayor, Cathair Mheicsiceo|Templo Mayor|clé]]

[thumb|[Catedral Metropolitana de la Asunción de la Santísima Virgen María a los cielos a thóg na Spáinnigh anuas ar an Templo Mayor|clé]]

## Stair
### An Ré Astacach

Bhunaigh na hAstacaigh a bpríomhchathair, Tenochtitlán, ar oileán i Loch Texcoco sa bhliain 1325. Bhunaigh na Spáinnigh cathair an lae atá inniu ann ar fhothracha Tenochtitlán, príomhchathair na nAstacach, tar éis dóibh Impireacht na nAstacach a chur faoi chois sa 16ú haois.

### Concas na Spáinnigh

### Fás Chathair Mheicsiceo sa tréimhse coilíneach
[thumb|[Caisleán Chapultepec|clé]]

### Cath Chathair Mheicsiceo sa Chogadh Meicsiceach-Meiriceánach sa bhliain 1847

### Ré Porfirianach (1876–1911)

[thumb|Tithe sa stíl Fhrancach [Porfirian i gColonia Roma, stíl a bhfuil iarsmaí sa cheantair CM mar Condesa, Zona Rosa, Downtown Mexico City and San Miguel Chapultepec|clé]]

### Réabhlóid Mheicsiceo (1910–1920)
[thumb|[Francisco Villa agus Emiliano Zapata ag teacht isteach Cathair Mheicsiceo (1914)|clé]]

### 20ú haois go dtí an t-am i láthair

Ar an 19 Meán Fómhair 1985, bhí crith talún (8.0 ar an scála Richter) i gCathair Mheicsiceo,  agus maraíodh 5,000 - 45,000 duine.

## Féach freisin
*

## Tagairtí

Catagóir:Meicsiceo
Catagóir:Cathair Mheicsiceo
Catagóir:Cathracha agus Bailte i Meicsiceo
Catagóir:Tíreolaíocht Mheicsiceo
Mary Wollstonecraft

clé|mion|portráid sna 1700idí, le John Williamson, le linn a saol
clé|mion|#wikiwomen
Ba scríbhneoir as Londain, Sasana í **Mary Wollstonecraft** (27 Aibreán 1759 - 10 Meán Fómhair 1797) ag deireadh an 18ú haois. Feimineach neamhleithscéalach ab ea í. Tá clú an fheiminigh uirthi inniu ach bhí a cáil amuigh mar bhean de chineál eile ar fad ag an am.  

## Éire
Ar feadh 1786-1787, bhí Wollstonecraft ina cónaí i mBaile Átha Cliath (15 Cearnóg Mhuirfean) ar feadh tamaill agus chaith sí seal ag obair i gCaisleán Bhaile Mhistéala*.* D'éirigh sí ina réabhlóidí ag an am sin, is cosúil. Chinn sí bheith ina údar agus bhog sí go dtí Londain, agus ansin Páras. clé|mion|portráid le John Opie, timpeall 1791, inniu sa Tate

## Feimineachas
Bhí Wollstonecraft an-tógtha leis an bhfeimineachas roimh ré. Scríobh sí an leabhar clúiteach faoi chearta na mban, *A Vindication of the Rights of Woman*, i 1792. B'ait le daoine feimineach ag an am, fiú sa Fhrainc. 

## Réabhlóid
Scríobh Wollstonecraft an leabhar, *An Historical and Moral View of the French Revolution*, i bPáras. 
clé|mion|faoi cheart
## Bás agus oidhreacht
Níor chaith Wollstonecraft ach 9 mbliana ag scríobh. 

Agus í ag tabhairt linbh ar an saol, fuair Wollstonecraft bás coicís níos déanaí.  Saolaíodh iníon di, Mary Wollstonecraft Shelley, údar *[[Frankenstein]]*.
[clé|mion|[Mary Wollstonecraft Shelley, údar *[[Frankenstein]]*.]]
Is de shuimiúlacht gurbh í Mary Wollstonecraft is géire a shonraigh an ceangal idir sclábhaíocht na mban agus sclábhaíocht na tíre faoi rí uilechumhachtach, ach gurb iad na mná is túisce a íslíonn agus a tháiríonn iad féin i láthair na mórgachta ríoga, a scríobh Alan Titley.  

Meatacht intleachtúil a thug a fear céile William Godwin ar an lúitéis náireach seo, nuair a d'fhoilsigh sé beathaisnéis faoi Wollstonecraft, *Memoirs of the Author of A Vindication of the Rights of Woman* (1798). 

## Féach freisin

* Mary Shelley

## Tagairtí

Wollstonecraft, Mary
Wollstonecraft, Mary
Wollstonecraft, Mary
Catagóir:Mná
Coimeádachas

mion
Is dearcadh polaitíochta é an **coimeádachas** (tugtar an *caomhnachas* air scaití) a chuireann an bhéim ar chaomhnú na bhfiúntas traidisiúnta. Tá sé ar an taobh eile den speictream polaitíochta ón dearcadh radacach. 

I measc na smaointeoirí coimeádacha, tá an státaire Éireannach Edmund Burke a thug sainmhíniú ar cad ba chiall leis an gcoimeádachas. Dúirt sé "chun caomhnú, caithfimid leasú".
[thumb|left|160px|[Edmund Burke]]
## Féach freisin

* An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht
Catagóir:Fealsúnacht polaitíochta
Denver, Colorado

Is í **Denver** príomhchathair stát Colorado agus an chathair is mó ann freisin. Tugtar *an chathair míle ar airde* ar Denver mar gheall ar a hairde. Tá sí suite timpeall tríocha ciliméadar ó na Sléibhte Carraigeacha. Tá 554,636 duine ina gcónaí ann de réir an daonáirimh ó 2000 agus timpeall dhá mhilliún go leith sa cheantar uirbeach.

## Comhchathracha
* 22px Nairobi, An Chéinia
* 20px Brest, An Fhrainc
* 20px Takayama, An tSeapáin
* 20px Karmiel, Iosrael
* 20px Cuernavaca, Meicsiceo
* 20px Potenza, An Iodáil
* 20px Chennai, An India
* 20px Kunming, An tSín
* 20px Axum, An Aetóip
* 20px Ulan Bator, An Mhongóil

## Naisc sheachtracha
*  www.denvergov.org

Catagóir:Colorado
Catagóir:Cathracha in Colorado
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Colorado
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Edmilson Gomes

Is imreoir idirnáisiúnta sacair é **Edmilson Gomes**, ainm iomlán **José Gomes Edmilson**, (rugadh 10 Iúil 1976 in Taquaritinga, an Bhrasaíl). D'imir sé mar chúlaí láir le São Paulo F.C., Olympique Lyonnais agus F.C. Barcelona. Tá sé ag imirt faoi láthair le Real Zaragoza sa Spáinn. 

D'imir sé 36 cluiche leis an bhfoireann idirnáisiúnta Brasaíleach, an chéad cheann ar 18 Iúil 2000, agus bhuaigh sé an Corn Domhanda sa bhliainital 2002. Tá pas Iodálach aige a ligeann dó imirt mar imreoir ón Aontas Eorpach.

## Clubanna
* 1993-2000: São Paulo Futebol Clube (An Bhrasaíl)
* 2000-2004: Olympique Lyonnais (An Fhrainc)
* 2004-2006: F.C. Barcelona (An Spáinn)

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Brasaíle
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Víctor Valdés

Is coimeádaí cúil peile Catalónach é **Víctor Valdés Arribas** (rugadh 14 Eanáir 1982 in L'Hospitalet de Llobregat, an Chatalóin). Imríonn sé le FC Barcelona sa tsraith Spáinneach. Thosaigh sé ag imirt le Barcelona B, foireann thánaisteach, sa bhliain 1992. Bhain sé an chéad fhoireann amach, ach níor imir sé ach corrchluiche le linn na mblianta 2002-03. Tar éis imeacht Roberto Bonano ba é Valdés an cúl báire ab fhearr agus is beag nár imir sé i ngach cluiche ón mbliain 2004-05 ar aghaidh.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Spáinne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Carles Puyol

Is imreoir sacair idirnáisiúnta Catalónach é **Carles Puyol Saforcada** (rugadh é ar an 13 Aibreán 1978 i La Pobla de Segur, Lleida) a imríonn le F.C. Barcelona. Is é captaen na foirne faoi láthair freisin. Is ceann de na cúlaithe is fearr ar domhan é agus imríonn sé go rialta le foireann idirnáisiúnta na Spáinne.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Spáinne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Damba Hoover

Is damba mór coincréite é **Damba Hoover** ar abhainn an Cholarado ar an teorainn idir stáit Arizona agus Nevada. Cuireadh tús leis an obair thógála sa bhliain 1931 agus críochnaíodh dhá bhliain roimh an dáta pleanáilte í sa bhliain 1936. Ba é Frank Crowe an t-innealtóir a thóg an damba.

thumb|center|600px

Catagóir:Nevada
Catagóir:Dambaí
Lionel Messi

Is imreoir peile idirnáisiúnta Airgintíneach é **Lionel Andrés Messi** (a rugadh  ar 24 Meitheamh 1987 i Rosario, an Airgintín).  Tá cáil ar Messi mar cheann de na himreoirí is fearr i stair an tsacair. Tá sé ghradam Ballon d’Or buaite aige chomh maith le deich Sraith na Spáinne agus ceithre Shraith na Seaimpíní (go dtí 2020).
clé|mion|2005

### Gairm
clé|mion|2018
D'imir sé ar dtús  le Newell's Old Boys ina chathair dhúchais, Rosario, ach bhog a thuismitheoirí go Barcelona agus é 11 bliain d'aois chun cóir a fháil ar mhí-eagar easpa hormón a bhí aige. 

Bhain sé páirt i dtriail don Barcelona agus é 13 bliain d'aois. Bhí sé chomh maith sin go raibh sé ag imirt do Barcelona B, an dara foireann, go luath ina dhiaidh sin. 

D'imir sé a chéad chluiche don chéad fhoireann i nDeireadh Fómhair 2004 i gcoinne Espanyol agus fuair sé a chéad chúl i gcoinne Albacete ar an 1 Bealtaine 2005.

I Lúnasa 2020, d’fhógair Messi, go raibh sé ag iarraidh Barcelona a fhágáil tar éis fiche bliain leis an gclub. De réir Messi, bhí sé in ann an club a fhágáil saor in aisce mar gheall ar chlásal ina chonradh, ach níor aontaigh an club leis an léirmhíniú seo.

Thosaigh sé  ag imirt le Paris St Germain sa Fhrainc, idir 2020-2023.

I mí an Mheithimh 2023, d’fhógair Messi  go raibh sé ag bogadh go Meiriceá. Bhog sé go Inter Miami, club peile ina bhfuil David Beckham ar dhuine de na húinéirí. Tháinig an nuacht aniar aduaidh ar lucht iriseoireachta na peile, a bhí ag súil go rachadh Messi go dtí an Araib Shádach, mar a rinne a sheaniomaitheoir Cristiano Ronaldo.

#### Corn an domhain
Sa bhliain 2022, chaill an Fhrainc i gcoinne na hAirgintíne i gcluiche ceannais chorn an domhain dhá mhíle is fiche a dó a imríodh i gCatar. Bhain stair leis an gcluiche mar an chéad chluiche ceannais Chorn an Domhain agus scóráil imreoirí ag an dá fhoireann ar a laghad faoi dhó. Ba iad Messi   agus Kylian Mbappe na Fraince na himreoirí sin. Tháinig deireadh leis an gcluiche le ciceanna pionóis agus fuair an Airgintín ceithre phionós ar dhá phionós na Fraince.

## Féach freisin

* Futbol Club Barcelona

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hAirgintíne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Mark van Bommel

Is iarimreoir sacair idirnáisiúnta Ollannach é **Mark van Bommel** (rugadh ar an 22 Aibreán 1977 i Maasbracht, san Ísiltír). D'imir sé le F.C. Barcelona, PSV Eindhoven, Bayern Munich, agus F.C. Internazionale Milano. Bhí sé ag imirt le PSV Eindhoven arís sa bhliain 2013 nuair a d'fhógair sé go raibh sé le héirí as an sacar.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Catagóir:Daoine beo
Muir Bhailt

right|250px|thumb|Léarscáil.
Tá **Muir Bailt** suite i dtuaisceart na hEorpa. Clúdaíonn sí 377,000 km2 (146,000 sq mi). Tá nasc idir Muir Bhailt agus an Mhuir Thuaidh, idir an Danmhairg agus an tSualainn.
Frank Rijkaard

Is traenálaí agus iarimreoir peile Ollannach é **Franklin Edmundo Rijkaard** (rugadh ar an 30 Meán Fómhair, 1962 é, in Amstardam, an Ísiltír). D'imir Rijkaard do Ajax Amsterdam, Real Zaragoza agus Milan, agus d'imir sé 73 uair don fhoireann idirnáisiúnta Ollannach, ag scóráil 10 gcúl. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine beo
Francis Drake

Taiscéalaí, foghlaí mara agus polaiteoir Sasanach a bhí i **Sir Francis Drake** (c. 1540 – 28 Eanáir, 1596). B'eisean an chéad duine a sheol timpeall an domhain (fuair Ferdinand Magellan bás sular shroich sé a cheann scríbe deireanach). Ghlac Drake páirt sa troid cháiliúil i gcoinne Armáid na Spáinne sa bhliain 1588. 

Catagóir:Taiscéalaithe Sasanacha
Drake, Francis
Drake, Francis
Gabriel García de la Torre

Is imreoir sacair Catalónach é **Gabriel Garcia De La Torre** nó **Gabri** (rugadh Sallent (Barcelona) 10 Feabhra 1979) a imríonn le Umm-Salal Sports Club in Qatar. Thosaigh sé ag imirt le Barcelona B sa bhliain 1997 agus bhain sé an chéad fhoireann amach sa bhliain 1999. Gortaíodh go dona é sa cheathrú cluiche den tsraith 2005-06 is ní raibh sé in ann a bheith páirteach ann a thuilleadh. D'imir sé le AFC Ajax agus ansin bhog se go Qatar.

### Clubanna
* 1997-99: F.C. Barcelona B
* 1999-2006: F.C. Barcelona

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Eas Niagara

Is sraith easa móra é **Eas Niagara** (suíomh: 43°4′54.68″N, 79°4′19.5″W) atá suite ar an abhainn Niagara in oirthuaisceart Mheiriceá Thuaidh, ar an teorainn idir na Stáit Aontaithe agus Ceanada. Tugtar an t-ainm **Chutes Niagara** dó as Fraincis. Is é an t-eas is láidre sna Stáit Aontaithe, agus b'fhéidir an ceann is cáiliúla ar domhan.

## Féach freisin
* Eas Iguazu

Catagóir:Tíreolaíocht Cheanada
Catagóir:Tíreolaíocht na Stát Aontaithe
Catagóir:Easanna
Meice

Is cathair mhór í **Meice** (Araibis: *Makkah al-Mukarramah*, *مكة المكرمة*) san Araib Shádach, príomhchathair Chúige Mhakka. 

De réir dhaonáireamh 2004 is é líon a lucht cónaithe 1,294,168. 

mion|clé|Masjid Al Haram, Meice.
[clé|mion|[Meice, An Araib Shádach agus leithcheal ar bhonn creidimh: bealach amháin do Mhoslamaigh, bealach eile do dhaoine eile.]]

## Cathair naofa

Is í Meice an chathair is naofa in Ioslam. Tá al-Masjid al-Haram ("An Mosc Naofa") suite sa chathair, agus is é an áit is naofa sa dhomhain, de réir na Moslamach.

## Oilithreacht

clé|mion|Masjid Al Haram. Meice

Is cathair oilithreachta í Meice**.** Tá oilithreacht bhliantúil ann, an *[[hajj]]*. Tá sé ar na cúig dhualgais reiligiúnach atá ar gach Moslamach an hajj a dhéanamh uair amháin i saol an duine, ar a laghad.  

Tarlaíonn an *hajj* i mí Du al-Hijja, an mí deireanach san fheisire na gealaí Ioslamach. Glacann na milliúin Moslamach páirt ann gach bliain. 

### Tubaistí
Bíonn an Déardaoin ar an lá is contúirtí den *hajj* gach bliain, mar go dtiteann sé ar Eid al-Adha, lá a maraíonn Moslamaigh caora agus de bharr go mbíonn an oiread sin oilithrigh ag marú na n-ainmhithe san aon áit amháin, ag an t-am céanna.
mion|clé|Makkah, in aice le Meice, ó Abraj Al-Bait.
Ar an 24 Meán Fómhair 2015, bhí timpeall 2,500 básaithe; b'amhlaidh a brúadh i mullach a chéile iad. Dúirt an rialtas nach maraíodh ach 700, agus gur bhraith sé go raibh a locht fhéin ar roinnt oilithreach mar nár lean siad treoracha faoi mar ba cheart dóibh,

Bhí fiosrúchán iomlán ordaithe ag Rí na hAraibe Sádaí, Salman, faoin mbealach a n-eagraítear an oilithreacht bhliantúil. Ach dúirt Rialtas na hIaráine gur chóir don Araib Shádach freagracht iomlán a ghlacadh as ar tharla.

## Naisc sheachtracha
* Hajj

## Tagairtí

Catagóir:An Araib Shádach
Catagóir:Cathracha
Catagóir:Ioslam
Camp Nou

Is é **Camp Nou** staidiam peile an chlub úd FC Barcelona, agus é suite i gceantar Les Corts i mBarcelona. hOsclaíodh an staidiam go hoifigiúil ar an 24 Meán Fómhair 1957, agus is féidir 98,787 duine a thoilleadh ansin, rud a fhágann gurb é an staidiam is mó san Eoraip. Fuair Camp Nou an rátáil is airde is féidir le FIFA a bhronnadh ar aon staidiam sacair, is é sin, cúig réalta. Tá Camp Nou ar ceann de na staidiamaí sacair is mó le rá san Eoraip. 

B'iad Francesc Mitjans-Miró, Lorenzo García Barbon agus Josep Soteras Mauri na hailtirí a dhear an staidiam.
left|mion|250px|Cluiche sacair i gCamp Nou. Féach an mana: ''Mès que un club'' - Catalóinis: "rud is mó ná club". Is é an club atá i gceist ná FC Barcelona, nó "Barça", mar a aithníonn cairde an tsacair é ar fud an domhain.
left|thumb|250px|Amharc ón aer den Camp Nou

## Tagairtí

Catagóir:Sacar
Catagóir:Staideanna spóirt sa Spáinn
Samuel Eto'o

Is imreoir sacair idirnáisiúnta Camarúnach é **Samuel Eto'o** (rugadh 10 Márta 1981 i Nkon, Camarún). Imríonn sé le Internazionale i Milano faoi láthair. 

D'fhreastail Eto'o ar Acadamh Spórt Kadji in Douala, príomhchathair Chamarún. D'imir sé le UCB Douala i gcomórtas Chraobh Chamarún sa bhliain 1996. Chaith sé sé bliana faoi chonradh le Real Madrid ach níor imir sé ach trí chluiche dóibh. Chaith sé an chuid is mó dá am, ceithre bliana go leith, ar iasacht le Real Mallorca. Sa bhliain 2003 bhuaigh sé Copa del Rey leis an gclub sin, i gcoinne Recreativo de Huelva. Bronnadh an teideal Imreoir Afracach na Bliana air trí bliana i ndiaidh a chéile, 2003 go 2005, an chéad duine chun an éacht sin a bhaint amach. Tá sé gnóthach i bhfeachtas frith-chiníochais sa Spáinn, tar éis mí-úsáid chiníoch a fhulaingt. Aistríodh Eto'o go hInternazionale le tosnú i mí Eanáir 2011. I Meán Fómhair 2021, d’fhógair Samuel Eto’o, a iarrthóireacht d’uachtaránacht Chónaidhm Peile Camarún (Fecafoot).

Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Deco

Is imreoir sacair idirnáisiúnta é **Anderson Luis de Souza** (rugadh 27 Lúnasa 1977 i São Bernardo do Campo, An Bhrasaíl) a bhfuil aithne níos fearr air faoin leasainm **Deco**. Is peileadóir idirnáisiúnta é don Phortaingéil. Imríonn sé le Fluminense sa Bhraisíl faoi láthair. Roimhe sin d'imir sé le Chelsea i Sasana, FC Porto sa Phortaingéil, Barcelona sa Spáinn, agus trí clubanna i Bhrasaíl. D'imir sé le Corinthians, FC Alverca agus Salgueiros.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Deco
Deco
Catagóir:Daoine beo
Joan Laporta

Is dlíodóir agus uachtarán FC Barcelona é **Joan Laporta** (rugadh 29 Meitheamh 1962 i mBarcelona). Tháinig sé i gcomharba ar Joan Gaspart tar éis toghcháin a bhuachaint ar 15 Meitheamh 2003. 

## Tagairtí

Catagóir:Futbol Club Barcelona
Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Mosc

[mion|Masjid al-Haram, [Meice]]
mion|Al-Masjid an-Nabawi, Medina
[mion|thumb|An mosc Al-Aqsa in [Iarúsailéim]]
[mion|Mosc [Baile Átha Cliath|Átha Cliath]]

Is áit adhartha na Moslamach, lucht leanúna an reiligiúin Ioslam, é **mosc**. De ghnáth, úsáideann na Moslamaigh an t-ainm Arabach masjid (). Is é an Masjid al-Haram mosc i Meice, An Araib Shádach an chéad mosc a bunaíodh.

Catagóir:Moscanna
Gaeltacht Mhúscraí

Is ceantar Gaeltachta é **Gaeltacht** **Múscraí** (nó **Gaeltacht Uí Fhloinn**)atá suite in iarthar Chontae Chorcaí, idir Maigh Chromtha agus Cill Airne. Tá an ceantar roinnte ina dhá bharúntacht, Múscraí Thiar agus Múscraí Thoir. Sa dúiche seo atá Baile Mhúirne, Cill na Martra, Cúil Aodha agus Réidh na nDoirí. I gceantar Uíbh Laoghaire atá Béal Átha 'n Ghaorthaidh, i ndeisceart Mhúscraí.

## Daonáireamh
* Daonra Ghaeltacht Mhúscraí trí bhliain d'aois nó níos sine: 3715. 
* Cainteoirí Gaolainne: 2,951.
* Nach bhfuil ábalta Gaolainn a labhairt: 739.
* Cainteoirí Gaolainne mar chéatadán: 80%.

## Féach freisin
* Múscraí: Dream ársa a chuir fúthu sa gceantar

## Tagairtí


Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Catagóir:Gaeltacht
Tine

300px|right|thumb|Tine i dtinteán
Is saghas dócháin í an **tine**, imoibriú ceimiceach idir dhá cheimiceán. Is imoibriú eisiteirmeach atá i gceist, is é sin gur ligeann sé teas as. De ghnáth úsáidtear cipín chun tine a thosnú. 


Catagóir:Tubaistí nádúrtha
Fíon

Is deoch meisciúil é **fíon** a déantar as caora fíniúna agus sú na gcaor eile. Ídíonn giosta an siúcra sna caora agus déanann eatánól agus dé-ocsaíd charbóin de.

Tá stair fhada ag an bhfíon a théann siar na blianta chuig tús na staire scríofa. Is é an t-iarmsma fíona is mó cáil atá ar fáil ón réamhstair ná crúsca fhíon as an 5ú míle roimh Chríost. Ach más é sin an déantán is sine atá fágtha againn ó thraidisiún shaothrú an fhíona, is cinnte go dtéann an cultúir sin i bhfad níos faide siar sa stair ná sin.

Bhí fíon a shaothrú san Ais, san Ioráin, sa tSeoirse agus níos déanaí, san Éigipt chomh maith, ní nach ionadh. Bhí fíon fairsing san Impireacht Rómhánach agus mar gheall ar sin, i mbeagnach gach áit san Eoraip. 

Sa lá atá inniu ann, tá fíon á shaothrú i go leor tíortha ar fud an domhain. Tá clú ar tháirgí fíona thíortha na hEorpa: is iad an Fhrainc, an Spáinn, an Ghearmáin, an Ostair, an Ungáir agus an Phortaingéil a shaothraíonn an chuid is mó d'fhíon na hEorpa, agus is ag an Fhrainc atá an sciar is mó den mhargadh.

Tá fíon á tháirgead i dtíortha eile ar fud na cruinne, go háirithe i gCalifornia i Meiriceá Thuaidh, sa tSile agus san Airgintín i Meiriceá Theas, agus san Astráil.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Deochanna
Catagóir:Fíon
Hóiméar

Ba fhile Gréagach é **Hóiméar** a creidtear a scríobh an *[[Íliad]]* (Ἰλιάς) agus an *[[Odaisé]]* (Ὀδύσσεια). Rinne Monsignor Pádraig de Brún aistriúchán ar Odaisé Hóiméir, ina iomláine, agus tá sé ar cheann de na saothair is spéisiúla agus is cumasaí riamh den stair aistriúcháin Gaeilge.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:An tSean-Ghréig
Catagóir:Filí Gréagacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Litríocht na Gréige
Andrés Iniesta Luján

Is imreoir sacair Spáinneach é **Andrés Iniesta** (rugadh Albacete 11 Bealtaine 1984) a imríonn le F.C. Barcelona. Thosaigh sé ag imirt le Albacete Balompié roimh shíneadh le Barça. Imríonn sé i lár na páirce.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na Spáinne
Rafael Márquez

Is imreoir sacair Meicsiceach é **Rafael Márquez Álvarez** (rugadh 13 Feabhra, 1979 i Zamora, Michoacán, Meicsiceo). Imríonn sé le F.C. Barcelona faoi láthair. De ghnáth imríonn sé i lár na gcúlaithe nó mar imreoir lárpáirce cosantach.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Thiago Motta

Is imreoir sacair Braisíleach é **Thiago Motta** a imríonn le F.C. Internazionale Milano faoi láthair. D'imir sé le F.C. Barcelona chomh maith le Atlético Madrid agus Genoa roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Juliano Belletti

Is iarimreoir sacair é **Juliano Belletti** (rugadh 20 Meitheamh 1976 i Cascavel, an Bhrasaíl). D'imir sé le Chelsea. Thosaigh sé ag imirt le Cruzeiro na Brasaíle i 1993. Síníodh é do Bharça sa bhliain 2004.
Is cúlaí é.

175px|mion|clé|Juliano Belletti.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Xavier Hernández

mionsamhail| Xavier Hernández

Is imreoir sacair é **Xavi Hernández Creus** (rugadh 25 Eanáir 1980 i dTerrasa, Barcelona) a imríonn le F.C. Barcelona. Tháinig sé ón dara foireann, an Barcelona B. D'imir sé a chéad chluiche ar 18 Lúnasa 1998, ag scóráil cúil. Is imreoir lárpáirce é.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Spáinne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine as Barcelona
Catagóir:Daoine beo
Ludovic Giuly

Is imreoir sacair idirnáisiúnta é **Ludovic Giuly** (rugadh 10 Iúil 1976 i Lyon, an Fhrainc). Imríonn sé le Paris Saint-Germain faoi láthair. D'imir sé le A.S. Roma Lyon, AS Monaco agus F.C. Barcelona roimhe sin.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Fraince
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine Francacha
Catagóir:Daoine beo
Maximiliano Gastón López

Is imreoir sacair é **Maximiliano Gastón López** (a rugadh 3 Aibreán 1984 Buenos Aires, an Airgintín). Imríonn sé mar thosaí.

Chuir sé tús lena shaol imeartha gairmiúil le Club Atlético River Plate ina thír dhúchais (2001–2005). Chuaigh sé go F.C. Barcelona ina dhiaidh sin (2005–2007); thug Barcelona ar iasacht go Mallorca é sa bhliain 2007. Chaith sé seal le Moscow agus roinnt clubanna Iodálacha. Tá sé ag imirt le Udense san Iodáil ó 2017 i leith.

Is de shinsearacht Iodálach é agus tá saoránacht Iodálach agus Airgintíneach aige. Tá dhá leasainm tugtha air, mar atá "el Rubio" (*an duine fionn*) agus "la Gallina de Oro" (*an chearc órga*).  

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Buenos Aires
Giovanni van Bronckhorst

Is imreoir peile é **Giovanni van Bronckhorst** (rugadh 5 Feabhra 1975 i Rotterdam).

Thosaigh sé ag imirt le RKC Waalwijk, le linn an tséasúir 1993-94, roimh bhogadh go Feyenoord, áit a d'imir sé ar feadh 4 bliana. Shínigh sé do Glasgow Rangers le linn 1998-99 agus d'imir sé ann faoin thraenálaí Ollannach Dick Advocaat ar feadh trí bliana. D'fhág sé Alba chun síneadh le Arsenal i Londain, Sasana, áit a ghnóthaigh sé bonn craoibhe eile. Sa bhliain 2003 bhog sé go Barcelona agus sa bhliain 2007 bhog sé ar ais go dtí an Ísiltír agus tá sé ag imirt le Feyenoord faoi láthair. 

clé|thumb|200px|Giovanni van Bronckhorst

Catagóir:Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Santiago Ezquerro

Iar-imreoir sacair ón Spáinn ab ea **Santiago Ezquerro Marín** (a rugadh ar an 14 Nollaig 1976 i gCalahorra, La Rioja). Chríochnaigh se ag imirt peile sa bhliain 2009. D'imir sé a séasúr deireanach le F.C. Osasuna. D'imir sé freisin le Atlético Madrid, chomh maith le Athletic Bilbao agus F.C. Barcelona. Ionsaitheoir nó cliathánaí a bhí ann de ghnáth, a toghadh uair amháin ar fhoireann náisiúnta na Spáinne.

Ezquerro, Santiago
Ezquerro, Santiago
Ezquerro, Santiago
Ezquerro, Santiago
Ezquerro, Santiago
Catagóir:Daoine beo
Sylvio Mendes

Is imreoir sacair Brasaíleach é **Sylvio Mendes Campos Junior** a bhfuil aithne air mar **Sylvinho** (rugadh 12 Aibreán 1974 i São Paulo, An Bhrasaíl). Tá pas Spáinneach aige freisin. Is cúlaí é. D'imir sé le F.C. Barcelona ó 2004 go dtí an bhliain 2009 agus ansin le Manchester City go dtí an bhliain 2010. D'imir sé 6 huaire le foireann idirnáisiúnta na Braisíle

mion|clé|220px|Sylvio Mendes

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Maceió

mion|Spéarlíne Maceió

Cathair sa Bhrasaíl is í **Maceió**. Tá sí suite idir Loch Mundaú agus an tAigéan Atlantach in oirthear na tíre agus is í príomhchathair an Stáit Alagoas agus an chathair is mó sa Stát freisin. Bhí 996,733 duine ina gcónaí i Maceió (daonáireamh 2010). Tá Ollscoil Chónaidhme Alagoas suite sa chathair.

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Oleguer Presas

mion| Oleguer Presas.
Is iarimreoir sacair Spáinneach é **Oleguer Presas Renom** (rugadh 2 Feabhra 1980 Sabadell, i gCúige Barcelona) a d'imir mar chúlaí do F.C. Barcelona agus Ajax Amsterdam. Níl aon imní air a chuid tuairimí polaitiúla a chur i láthair. Rinne sé staidéar ar an eacnamaíocht in Universitat Autònoma de Barcelona.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Spáinne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Rio Branco

mion|Rio Branco sa Bhrasaíl

Cathair sa Bhrasaíl is í **Rio Branco**. Tá sí suite ar an abhainn Acre in iarthuaiscéart na tíre agus is í príomhchathair an Stát Acre. Tá 305,731 duine ina gcónaí i Rio Branco (daonáireamh 2010). Bunaíodh i 1882 í.

## Naisc sheachtracha
http://www.riobranco.ac.gov.br 

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Catagóir:Cathracha
*
Rubén Iván Martínez

Is imreoir peile Spáinneach é **Rubén Iván Martínez** (rugadh in Coristanco na Gailíse 22 Meitheamh 1984). Is coimeádaí cúil é. Shínigh sé le F.C. Barcelona agus é 13 d'aois. Imríonn sé faoi láthair le FC Cartagena i Segunda División na Spáinne. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na Spáinne
Joan Gamper

Ba bhunaitheoir an chlub sacair F.C. Barcelona é **Hans-Max Gamper Haessig**, a raibh aithne air sa Chatalóin mar **Joan Gamper**. Ba fhear spórtúil é ar fad a shaoil.

## Luathshaol
Rugadh é sa chathair Éilvéiseach Winterthur ar 22 Samhain 1877.  Ba rothaí é i Zurich ó bhí sé 12 bliain d'aois, ach d'éirigh sé as an rothaíocht agus dhírigh sé é féin ar an bpeil. Bhog sé ón Eilvéis go Lyon na Fraince i 1897, áit a d'imir sé rugbaí.

## Barcelona
I 1899 bhog sé go Barcelona agus chuir sé aithne ar na heachtranniagh eile a bhí ag cur fúthu sa chathair. 

Chinn sé ar chlub sacair a bhunú. Chuir sé fógra san iris *Los Deportes* ag lorg imreoirí dá chlub nua. Ar an 29 Samhain, bunaíodh Football Club Barcelona sa Gimnàs Solé ar an tsráid Montjuïc del Carme uimhir 5. 
clé|mion|320x320px|Fógra i ''Los Deportes'', ó Hans Gamper, 1899
Ba iad dathanna chathair Zurich  a phioc na bunaitheoirí don chlub - dearg agus gorm.

D'imir Gamper don chlub ó 1899 go 1903. Ina dhiaidh sin, chaith sé sealanna ina uachtarán ar an gclub. 
Chuir Gamper lámh ina bhás féin ar an 30 Iúil 1930; bhí sé 53 bliain d'aois.
[mion|212x212px|clé|Gamper ag imirt, 2 [Bealtaine 1902]]

## Tagairtí

Gamper,Joan
Gamper,Joan
Gamper,Joan
Gamper,Joan
La Liga

Is í **Primera División de España** nó **La Liga** an roinn pheile is airde sa Spáinn. Imrítear gach bliain í ón 10 Feabhra 1929 i leith. Bíonn na cluichí ar siúl idir Meán Fómhair agus Meitheamh. Imríonn 20 foireann sa Primera División, agus ionadaítear na trí fhoireann is ísle sa tsraith leis na trí fhoireann is airde sa Segunda División.

Tá 58 foireann tar éis glacadh páirt sa tsraith seo agus seaimpíní naoi gcinn díobh. Ó na 1950idí ar aghaidh, tá smacht tógtha ag Real Maidrid agus Barcelona ar an tsraith. Tá sé buaite ag Real Madrid 31 uair agus ag Barcelona 18 uair. I rith na 1930idí agus 1940idí agus le déanaí, áfach, bhí foirne amhail Atlético Maidrid, Athletic Bilbao, València, Sevilla, Deportivo de La Coruña, Real Sociedad agus Real Betis ina seaimpíní freisin.

## Buaiteoirí

* 2023-24 Real Madrid
* 2022-23 Barcelona
* 2021-22 Real Madrid
* 2020-21 Atlético de Madrid
* 2019-20 Real Madrid
* 2018-19 Barcelona
* 2017-18 Barcelona
* 2016-17 Real Madrid
* 2015-16 Barcelona
* 2014-15 Barcelona
* 2013-14 Atlético de Madrid
* 2012-13 Barcelona
* 2011-12 Real Madrid
* 2010-11 Barcelona
* 2009-10 Barcelona
* 2008-09 Barcelona
* 2007-08 Real Madrid
* 2006-07 Real Madrid
* 2005-06 Barcelona
* 2004-05 Barcelona
* 2003-04 Valencia
* 2002-03 Real Madrid
* 2001-02 Valencia
* 2000-01 Real Madrid
* 1999-00 Deportivo de La Coruña
* 1998-99 Barcelona
* 1997-98 Barcelona
* 1996-97 Real Madrid
* 1995-96 Atlético de Madrid
* 1994-95 Real Madrid
* 1993-94 Barcelona
* 1992-93 Barcelona
* 1991-92 Barcelona
* 1990-91 Barcelona
* 1989-90 Real Madrid
* 1988-89 Real Madrid
* 1987-88 Real Madrid
* 1986-87 Real Madrid
* 1985-86 Real Madrid
* 1984-85 Barcelona
* 1983-84 Athletic Bilbao
* 1982-83 Athletic Bilbao

* 1981-82 Real Sociedad
* 1980-81 Real Sociedad
* 1979-80 Real Madrid
* 1978-79 Real Madrid
* 1977-78 Real Madrid
* 1976-77 Atlético de Madrid
* 1975-76 Real Madrid
* 1974-75 Real Madrid
* 1973-74 Barcelona
* 1972-73 Atlético de Madrid
* 1971-72 Real Madrid
* 1970-71 Valencia
* 1969-70 Atlético de Madrid
* 1968-69 Real Madrid
* 1967-68 Real Madrid
* 1966-67 Real Madrid
* 1965-66 Atlético de Madrid
* 1964-65 Real Madrid
* 1963-64 Real Madrid
* 1962-63 Real Madrid
* 1961-62 Real Madrid
* 1960-61 Real Madrid
* 1959-60 Barcelona
* 1958-59 Barcelona
* 1957-58 Real Madrid
* 1956-57 Real Madrid
* 1955-56 Athletic Bilbao
* 1954-55 Real Madrid

* 1953-54 Real Madrid
* 1952-53 Barcelona
* 1951-52 Barcelona
* 1950-51 Atlético de Madrid
* 1949-50 Atlético de Madrid
* 1948-49 Barcelona
* 1947-48 Barcelona
* 1946-47 Valencia
* 1945-46 Sevilla
* 1944-45 Barcelona
* 1943-44 Valencia
* 1942-43 Athletic Bilbao
* 1941-42 Valencia
* 1940-41 Atlético Aviacion
* 1939-40 Atlético Aviacion
* 1936-39 Cogadh Cathartha
* 1935-36 Athletic Bilbao
* 1934-35 Betis Balompié
* 1933-34 Athletic Bilbao
* 1932-33 Madrid
* 1931-32 Madrid
* 1930-31 Athletic Bilbao
* 1929-30 Athletic Bilbao
* 1929 Barcelona

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Sraithchomórtais sacair
Catagóir:An Spáinn
Pará

Stát de chuid na Brasaíle is ea **Pará** atá suite i dtuaisceart na tíre. Is í Belém an phríomhchathair agus is í Ana Júlia an Gobharnóir. Is iad Amapá, Maranhão, Tocantins, Mato Grosso, Amazonas agus Roraima na stáit in aice láimhe. Tá teorainn aici le Suranam agus leis an Ghuáin. Tá 5,181,570 duine ina gcónaí sa stát. 

Catagóir:Stáit na Brasaíle
Johan Cruyff

Iar-imreoir agus traenálaí peile Ollannach é **Hendrik Johannes Cruijff**, a bhfuil aithne air go hidirnáisiúnta mar **Johan Cruyff** (Amstardam, 25 Aibreán 1947 – Barcelona 24 Márta 2016). Glactar leis gur é an t-imreoir Ollannach ba fhearr riamh. Scríobhtar a sloinne bunaidh *Cruijff* leis an nguta Ollainnise «ij», nach bhfuil ann i go leor teangacha eile ar nós an Béarla, Spáinnis agus Fraincis. Mar sin, scríobhadh an sloinne *Cruijff* go hidirnáisiúnta mar *Cruyff*.

## Beathaisnéis
Chaith Cruyff a óige ag imirt le liathróid peile. Agus é 10 mbliana d'aois, tógadh isteach sa chlub Ajax Amsterdam in éineacht le 300 páiste eile. Fuair a athair bás agus é 12 bliana d'aois agus b'éigean dó éirí as an bpeil ar feadh tamaill. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, fuair sé cara nua i gcruth choimeádaí páirce Ajax agus chabhraigh sé leis ina chuid oibre.

## Clubanna mar imreoir
* 1964-1973: Ajax Amsterdam
* 1973-1978: F.C. Barcelona
* 1978-1979: Los Angeles Aztecs 
* 1979-1981: Washington Diplomats 
* 1981-1982: Levante UD 
* 1982-1983: Ajax Amsterdam
* 1983-1984: Feyenoord

## Clubanna mar thraenálaí
* 1985-1988: Ajax Amsterdam
* 1988-1996: F.C. Barcelona

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine as Amstardam
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Básanna in 2016
Belém

Cathair sa Bhrasaíl is í **Belém**. Tá sí suite i dtuaisceart na tíre agus is í príomhchathair an Stáit Pará. Bhí 1,392,031 duine ina gcónaí i mBelém agus 2,249,405 ina gcónaí sa cheantar cathrach (daonáireamh 2010).

## Féach freisin

* COP30 nó  Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2025

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Albert Jorquera

Is iarimreoir sacair Catalónach é **Albert Jorquera Fortiá** (rugadh ar an 3 Márta 1979 é i mBescanó (Girona). D'imir sé mar chúl báire le F.C. Barcelona, agus ina dhiaidh sin le Girona. D'éirigh sé as an spórt sa bhliain 2010.

## Tagairtí
mion|clé|Albert Jorquera

Catagóir:Imreoirí sacair na Spáinne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Manaus

mion|Manaus in Amazonas|clé

Cathair sa Bhrasaíl is í **Manaus**. Tá sí suite in iarthuaisceart na tíre ar an abhainn Negro agus is í príomhchathair an Stáit Amazonas. Is port tábhachtach í. Bhí 2,020,301 duine ina gcónaí i Manaus agus 2,316,173 ina gcónaí sa cheantar cathrach (daonáireamh 2010).

## Stair
Thosaigh Manaus mar dún beag, São José da Barra, sa bhliain 1669 le lonnaitheoirí Portaingéalacha. Ar 13 Samhain 1832, fuair an áit stádas baile leis an ainm Manaus. Tagann an t-ainm ón treibh dúchasach *Manaós*, seasann é ar *Máthair Dé* i dteanga áitiúil. Ar 24 Meán Fómhair 1848, fuair Manaus stádas cathrach leis an ainm *Cidade da Barra do Rio Negro*. Sa bhliain 1856, bhfuair an áit *Manaus* ar ais mar ainm. 

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Juneau, Alasca

right|250px|thumb|Mount Juneau, atá suite in aice leis an gcathair.
Priomhchathair Alasca i Meiriceá is ea **Juneau**. Is é Juneau an 3ú cathair is mó sa stát (bhí 32,468 duine sa chathair sa bhliain 2016). Is ionann an chathair Juneau agus an Bhuirg Juneau, tá ceann de na cinn is mó achair ag an gcathair sna Stáit Aontaithe freisin. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1881, agus tagann an t-ainm ón sirtheoir Ceanadach Joe Juneau.

Catagóir:Juneau
Catagóir:Alasca
Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha in Alasca
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Tíreolaíocht Alasca
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Alasca
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cathracha is mó achair sna Stáit Aontaithe
San Francisco

Is cathair é **San Francisco**, nó **Cathair San Proinsias**, atá suite i stát California, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

Contae agus cathair atá ann, agus tá sé ar an 4ú cathair is mó sa stát agus an 14ú cathair is mó sa tír. Is an chathair seo sampla de cathracha-contaetha comhdhlútha, a bhfuil is aontaithe an chontae leis an gcathair iad. Tá an dara is mó dlús daonra sna Stáit Aontaithe ag an gcathair (níl ach Cathair Nua-Eabhrac níos mó dlús daonra sna Stáit Aontaithe).

Bunaíodh é ar an 29 Meitheamh 1776. Eascraíonn an t-ainm ón Spáinnis ar Naomh Proinsias. Glaotar **Cathair Naomh Proinsias** uirthi as Gaeilge uaireanta.

## Déimeagrafaic, méadú daonra, agus fadhbanna a bhaineann leis an daonra
### Déimeagrafaic

### Stair an mhéadú daonra

### Fadhbanna a bhaineann leis an méadú daonra
#### * Easpa dídine agus daoine gan dídean

## Geolaíocht, tír-raon agus seismeolaíocht
### Creathanna talún
Is crios creathanna talún é San Francisco. Tarlaíonn creathanna talún móra i San Francisco mar gheall go bhfuil an chathair suite in aice leis an áit a mbuaileann Pláta an Aigéin Chiúin agus Pláta an Mheiriceá le chéile.
* 18 Aibreán 1906 - Scrios crith talún ollmhór cathair San Francisco agus maraíodh 3,000 duine ar a laghad  (féach ar Crith talún San Francisco (1906)).
* Sa bhliain 1989, scrios crith talún cathair San Francisco (6.9 ar Scála Richter).

## Stair
B'iad na Spáinnigh an chéad dream Eorpach a shocraigh síos i San Francisco, sa bhliain 1776. 

## Féach freisin

* Crith talún San Francisco (1906) 

mion|clé|280px|Droichead Geata Óir

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:California
Catagóir:Cathracha i gCeantar Bhá San Francisco
Catagóir:Ceantar Bhá San Francisco
Catagóir:Bá San Francisco
Catagóir:Contae San Francisco, California
Catagóir:Tíreolaíocht California
Catagóir:Contaetha Stát Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Cathracha in California
Catagóir:Cathracha móra in California
Catagóir:Lárionaid daonra in California
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cathracha-contaetha comhdhlútha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cathracha California bunaithe sa bhliain 1776
Catagóir:Lárionaid daonra California bunaithe sa bhliain 1776
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe bunaithe sa bhliain 1776
Catagóir:Lárionaid daonra bunaithe sa bhliain 1776
Catagóir:Cathracha bunaithe sa bhliain 1776
Catagóir:Áiteanna bunaithe sa bhliain 1776
Catagóir:Cathracha is mó daonra sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cathracha is dlúithe sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cathracha a bhfuil ainmneacha a thagann ón Spáinnis orthu
Catagóir:Cathracha California a bhfuil ainmneacha a thagann ón Spáinnis orthu
Catagóir:Áiteanna sna Stáit Aontaithe a bhfuil ainmneacha a thagann ón Spáinnis orthu
Hamburg

Is é **Hamburg** (Gearmáinis Íochtarach: *Hamborg*) an dara chathair is mó sa Ghearmáin. Tá sí suite i dtuaisceart na tíre, idir Schleswig-Holstein agus Niedersachsen, ach ní bhaineann sí le ceachtar den dá stát sin, nó tá an chathair féin ina stát feidearálach de chuid na Gearmáine. Sin é an tuige go dtugtar "Cathair Shaor agus Hainseatach Hamburg" uirthi go hoifigiúil, nó *Freie und Hansestadt Hamburg*. 

## Tíreolaíocht agus stair
Tá an chathair roinnte i seacht gceantar riaracháin (*Bezirke*), mar atá: Nord, nó an Tuaisceart; Eimsbüttel, Altona, Harburg, Bergedorf, agus Mitte, nó 
Lár na Cathrach.

Tá Hamburg ar an gcuan is mó sa Ghearmáin, rud a d'fhág a shliocht ar an áit riamh. Bhí pobal Síneach agus go leor pobail eachtrannacha eile i Hamburg i bhfad sular tosaíodh ag caint ar an "ilchultúrachas". Ón taobh eile de, leis na mairnéalaigh, tháinig an meirdreachas, agus is dócha gurb é ceantar na gclubanna oíche is na ndrúthlann, St. Pauli, an logainm is aithnidiúla sa chathair, i measc mhuintir na dtíortha coimhthíocha. B'ansin a thosaigh na Beatles ag teacht i láthair mar cheoltóirí, nuair a bhí siad ag seinm sa Star-Club ar phríomhshráid na ceathrún deirge, Die Grosse Freiheit. 

Is follasach gur lárionad tábhachtach cultúir í an chathair seo freisin.

## Daoine
B'as Hamburg do go leor scríbhneoirí nó ealaíontóirí clúiteacha:

* Wolfgang Borchert, file an tsíochánachais agus iarshaighdiúir an airm Ghearmánaigh a fuair bás le heitinn go gairid i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda. B'é an dráma úd *Draußen vor der Tür* ("Amuigh ar an Tairseach") a thabhaigh a cháil iarbháis dó, agus é suite i Hamburg.

* Cé gur i München a rugadh é, is i Hamburg a d'fhás an aisteoir clúiteach Moritz Bleibtreu aníos.

* B'as Hamburg do na cumadóirí Johannes Brahms, Felix Mendelssohn Bartholdy agus Gustav Mahler.

## Gailearaí

íomhá:Hamburg Speicherstadt Block V.jpg|Die Hamburger Speicherstadt, nó Cathair na dTrádstóras
íomhá:Fernsehturm Hamburg.jpg|Hamburger Fernsehturm, túr tarchurtha teilifíse agus sainchomhartha tíre
íomhá:Grosse Freiheit Hamburg.jpg|*Die Große Freiheit*, croílár na ceathrún deirge i Hamburg
íomhá:Hamburg-Michaeliskirche-Hafen.jpg|Calafort Hamburg agus *Michel*, nó Ardeaglais an Ardaingil Mícheál


## Naisc sheachtracha
* Wikivoyage - Hamburg (en)
* Hamburg - Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Catagóir:Stáit na Gearmáine
Football Club Internazionale Milano

Is club peile Iodálach é **Football Club Internazionale Milano**, ar a dtugtar **Internazionale** nó **Inter** de ghnáth. Imríonn dhá chlub ó chathair Mhilano i Serie A: Inter agus Milan. 44 ball de Mhilan a bhunaigh Inter sa bhliain 1908 toisc nár ghlacadar le forlámhas na n-Iodálach i Milan. Is é Inter an t-aon chlub amháin a d'imir i ngach séasúr Serie A. Tá sé ar an dara club is rathúla sa tsraith: tá ocht gcraobh déag buaite aige. Bhuaigh Internazionale Corn na hEorpa sna blianta 1964, 1965 agus 2010. 

## Liosta trófaí
### Náisiúnta
* **[[Serie A]]: 20**
:1909/10, 1919/20, 1929/30, 1937/38, 1939/40, 1952/53, 1953/54, 1962/63, 1964/65, 1965/66, 1970/71, 1979/80, 1988/89, 2005/06, 2006/07, 2007/08, 2008/09, 2009/10, 2020/21, 2023/24

* **[[Coppa Italia]]: 6**
:1938/39, 1977/78, 1981/82, 2004/05, 2005/06, 2009/10

* **Supercoppa italiana: 4**
:1989, 2005, 2006, 2008

### Idirnáisiúnta
* **[[Sraith UEFA na Seaimpíní|Corn na hEorpa]]: 3**
:1963/64, 1964/65, 2009/10

* **Corn idir-ilchríochach: 2**
:1964, 1965

* **[[Corn UEFA]]: 3**
:1990/91, 1993/94, 1997/98

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub

Catagóir:Clubanna sacair na hIodáile
Alex Ferguson

Bainisteoir agus iarimreoir sacair Albanach is ea **Sir Alex Ferguson OBE** (rugadh **Alexander Chapman Ferguson** ar 31 Nollaig, 1941 i nGovan, Glaschú). Bhí Ferguson ina bhainisteoir ar Manchester United F.C. ó 1986, agus is é an bainisteoir is rathúil i sacar Sasanach. Bhí Ferguson ina bhainisteoir freisin leis na foirne Albanacha Aberdeen F.C., East Stirlingshire, St. Mirren agus an fhoireann náisiúnta féin ar feadh tamaill, tar éis báis Jock Stein.

Bhí tréimhse beagán rathúil ag Ferguson mar imreoir níos luaithe, ag imirt le Queen's Park, St. Johnstone, Dunfermline AFC, agus Falkirk. D'fhógair go raibh sé le héirí as Manchester United sa bhliain 2013.

Ferguson, Alex
Ferguson, Alex
Ferguson, Alex
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Glaschú
Denis Irwin

Is iarimreoir sacair Éireannach é **Denis Irwin** a rugadh i gCorcaigh ar 31 Deireadh Fómhair, 1965. Bhí rath ag Irwin ina pheileadóir le Manchester United F.C. i Sasana, agus le Foireann náisiúnta sacair Phoblacht na hÉireann. 

D'fhág Irwin na Red Devils sa bhliain 2002, agus d'ímir sé leis an bhfoireann Wolverhampton Wanderers go dtí 2004. Níos luaithe, thosaigh sé ag imirt le hOldham Athletic agus Leeds United F.C. Chuaigh sé go Old Trafford sa bhliain 1990.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Old Trafford

Is staid na foirne sacair Sasanaí Manchester United F.C. é **Old Trafford**, atá suite i dTrafford, Manchain. Is é an staid sacair is mó sa tír. B'é iarimreoir Bobby Charlton a thug an leasainm cáiliúil “Theatre of Dreams” air. Imríodh Cluiche Ceannais UEFA in Old Trafford sa bhliain 2003, ina raibh an bua ag A.C. Milan.  [thumb|left|280px|Old Trafford, baile [Manchester United F.C. (taobh amuigh)]]

## Stair
An mead is mó daoine a bhí ag Old Trafford n á ‘Wolverhampton Wanderers’ agus ‘Grimbsy town’ d’imir na FA cluiche leathcheannais í 1939 le 76,962 daoine ag an staid. An tinreamh ab ísle a bhí ann ná 13 duine, nuair a d’imir *Stockport County* agus *Leicester City* sa bhliain 1921. Ó 1941 go 1949 rohn an chlub ‘Maine Road’ le Manchester City mar ghaolar eitleáin gearmánacha. Thit bumaí ar Old Trafford sa dara cogadh domhanda.  Ba é ailtire Albanach darbh ainm ArchibaldLeitch a thóg Old Trafford. Bhí an tintreamh ab ísle ná 13 nuair a d’imir ‘Stockport County’ agus ‘Leicester city’ I roínn. Ó 1993, tá an fhoireann Manchester United ag rith an tollán dearg a imirt amach. 

## Óstáil Mórimeachtaí Spóirt

* 1966 FIFA World Cup
* 1995 Rugby League World Cup
* UEFA Euro 1996
* 2003 UEFA Champions League Final
* 2012 Olympic Football Tournament
* 2013 Rugby League World Cup
* UEFA Woman's Euro 2022
* 2021 Rugby League World Cup

Catagóir:Staideanna spóirt i Sasana
San Diego, California

Is cathair i gCalifornia, Stáit Aontaithe Mheiriceá í **San Diego**, atá suite i gContae San Diego. Is í San Diego an 2ú chathair is mó sa stáit tar éis Los Angeles, agus an 7ú chathair is mó sa tír. Tagann an t-ainm ón Spáinnis, Naomh Diego (Didacus). 

Is faoi úinéireacht Stát California atá an 370 acra a bhfuil páirc na rásaí mar chuid díobh. Is ann a bhíonn Aonach Chontae San Diego, an ceann is mó dá shórt i Meiriceá, áit a mbaineann traidisiún láidir lena leithéid. 

### Éire
In 2017,  bhí rása de chuid an Breeders Cup buaite ag Aidan O’Brien le Mendelssohn i Del Mar.

## Féach freisin

* Páirc Aonaigh Del Mar, California 

## Tagairtí

*
Catagóir:California
Catagóir:Cathracha in California
Catagóir:Lárionaid daonra in California
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cathracha is mó daonra sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Príomhbhailte Texas