open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Seán Ó Finn

Is iománaí é **Seán Ó Finn**, nó **Seán Finn** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 24 Eanáir 1996. Is as an mBrú, Contae Luimnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Luimnigh
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
Mac Shile Ó hAodha

Is iománaí é **Mac Shile Ó hAodha**, nó **Kyle Hayes** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1998. Is as Cill Dioma, Contae Luimnigh é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Luimnigh
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1998
Catagóir:Daoine beo
Pádraig Mac Craith

Is peileadóir é **Pádraig Mac Craith**, nó **Paddy McGrath** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 2 Feabhra 1989. Is as Ard an Rátha, Contae Dhún na nGall é. Bhí sé ar fhoireann Dhún na nGall nuair a bhuaigh siad Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2012.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Éamonn Ó Dochartaigh

Is peileadóir é **Éamonn Ó Dochartaigh**, nó **Eamonn Doherty** mar a thugtar air i mBéarla. Is as Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Daoine beo
Stanislaus Papczyński

Naomh Caitliceach is ea **Stanislaus Papczyński**  a rugadh ar an 18 Bealtaine 1631 i bPodegrodzie agus a fuair bás ar an 17 Meán Fómhair 1701. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1631
Catagóir:Básanna i 1701
Catagóir:Naoimh Polannacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Odhrán Mac Niallais

Is peileadóir é **Odhrán Mac Niallais**. Rugadh é ar an 17 Lúnasa 1992 i Leitir Ceanainn, Contae Dhún na nGall. Imríonn sé le Gaoth Dobhair ón bhliain 2009 i leith.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Níall Ó Scolaí

Is peileadóir Gaelach as Baile Átha Cliath é **Níall Ó Scolaí** (*Niall Scully* sa Bhéarla). D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Teach Mealóg Sráid Singe. Bhí Scully ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach i 2017.

## Tagairtí

Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Alan Ó Nualláin

Is iománaí as Baile Átha Cliath é **Alan Ó Nualláin** (*Alan Nolan* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 4 Meitheamh 1985. D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Cumann Naomh Bríd.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Garraí Mag Uidhir

Is iománaí as Baile Átha Cliath é **Garraí Mag Uidhir** (*Gary Maguire* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 26 Meitheamh 1983. D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Baile Buadáin Naomh Éanna.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Danny Sutcliffe

Is iománaí as Baile Átha Cliath é **Danny Sutcliffe**. Rugadh é ar an 24 Feabhra 1992. D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Naomh Jude. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2013.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Seán Mac Gafraidh (iománaí)

Is iománaí as Baile Átha Cliath é **Seán Mac Gafraidh** (*John McCaffrey* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 11 Meán Fómhair 1987. D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Sáirséalaigh Leamhcáin.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Ryan Ó Dubhuir

Is iar-iománaí as Baile Átha Cliath é **Ryan Ó Dubhuir** (*Ryan O'Dwyer* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 23 Iúil 1986. D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Cill Mochuda na Crócaigh.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Damien Ó Ciaragáin

Is peileadóir Gaelach as Gaillimh é **Damien Ó Ciaragáin** (Béarla: **Damien Comer**). Rugadh é ar an 11 Eanáir 1994. D'imir sé le Gaillimh agus Anach Cuain.

Catagóir:Peileadóirí na Gaillimhe
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Foireann náisiúnta haca mná na hÉireann

mion|Bratach haca na hÉireann
Déanann **foireann náisiúnta haca mná na hÉireann** ionadaíocht ar son na hÉireann i gcomórtais haca idirnáisiúnta.

## Torthaí

### Corn An Domhain

* 1986 – 12ú háit
* 1994 – 11ú háit
* 2002 – 15ú háit 
* 2018 – 

### Sraith an Domhain

* 2012-14 – 23ú háit
* 2014-15 – 15ú háit 
* 2016-17 – 13ú háit

### Craobh Na hEorpa

* 1991 – 8ú háit
* 1995 – 8ú háit
* 1999 – 9ú háit
* 2003 – 6ú háit
* 2005 – 5ú háit
* 2007 – 6ú háit
* 2009 – 5ú háit
* 2011 – 6ú háit
* 2013 – 7ú háit
* 2017 – 6ú háit

## Foireann faoi láthair
An foireann do Chorn Haca Mná an Domhain 2018:

Príomhchóitseálaí: Graham Shaw

* Grace O'Flanagan (GK)
* Yvonne O'Byrne
* Nicola Evans
* Kathryn Mullan (C)
* Shirley McCay
* Megan Frazer
* Elena Tice
* Gillian Pinder
* Róisín Upton
* Ayeisha McFerran (GK)
* Chloe Watkins
* Lizzie Colvin
* Nicola Daly
* Hannah Matthews
* Anna O'Flanagan
* Zoe Wilson
* Deirdre Duke
* Alison Meeke

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin oifigiúil
* Próifíl FIH 

Catagóir:Spórt in Éirinn
MayKay

Is ceoltóir Éireannach í** Mary-Kate Geraghty**—ar a dtugtar **MayKay**—agus tá cáil uirthi mar phríomhamhránaí Fight Like Apes, banna ceoil lena bhfuil sí i ndiaidh go leor taifid a scaoileadh agus ainmnithe le haghaidh roinnt gradam. Déanann sí léirithe ina aonair mar DJ freisin. Chomh maith le seo, rinne sí agus Duke Special léiriú ceoil ag ócáid ag an gCeoláras Náisiúnta ar 1 Iúil 2010.

Rinne Nadine O'Regan ó The Sunday Business Post cur síos uirthi mar "easily one of the best – and most mesmerising – front women Ireland has delivered in recent times" agus le "an air of unpredictability that means crowds will crane their necks to make sure they see as well as hear her". Rinne láithreoir Today FM Alison Curtis cur síos uirthi mar "extremely watchable, almost going into Debbie Harry territory". Mhol Lauren Murphy de entertainment.ie an cumas canadh atá ag MayKay, rud atá "pastoral as well as blow-your-eardrums-out cacophony" ar an rian "Snore Bore Whore". Rinne The Munster Express cur síos ar MayKay mar a bheith ar a "breathy vampish best" ar an rian céanna. 

As Contae Chill dara ó dhúchas í MayKay, a rugadh i 1986. Is iníon an iriseoir Kathy Sheridan í.

Bhí sí ina hamhránaí cór le haghaidh roinnt ama. Bhuail sí lena cóbhall banna Jamie (ar a dtugtar "Pockets") nuair a bhí an bheirt acu ar saoire sa Spáinn le linn a ndéagóirí. Labhair sí ar an uair a bhuail siad le chéile i 2007 in agallamh le hEamon Sweeney ón *[[Irish Independent]]*: "One night, I told Jamie I loved singing, so he made me sign a contract on a piece of tissue in a bar saying that I would never do anything musically without him". Rinne sí staidéar ar cheimic míochaine agus ansin ar fhealsúnacht i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Mar sin féin, d'imigh sí as an gcoláiste nuair a thosaigh Fight Like Apes ag éirí níos cáiliúla.

Ar an stáitse caitheann MayKay gúnaí dubha nó bán de ghnáth agus tá aithne uirthi le haghaidh a "long black hair and banshee wail". Seinneann sí an méarchlár lena ceann go minic le linn léirithe beo. Ó 2017, is ball í den banna ceoil Le Galaxie.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara
Catagóir:Ceoltóirí
Catagóir:Amhránaithe
Haile Selassie

Impire na hAetóipe idir 1930 agus 1974 ab ea **Haile Selassie I** (Amáiris: ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ, qädamawi haylä səllasé, 23 Iúil 1892 – 27 Lúnasa 1975), rugadh **Ras Tafari Makonnen**.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1892
Catagóir:Básanna i 1975
Catagóir:Airí rialtais
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Daoine na Aetóipe
Catagóir:Fir
Catagóir:Impirí
Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda
Catagóir:Ridirí
Don Johnson

Is aisteoir Meiriceánach é **Donald Wayne Johnson** a rugadh ar an 15 Nollaig, 1949. 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Alex Jones

Láithreoir clár raidió agus teoiricí comhcheilge Meiriceánach is ea **Alexander Emric Jones** a rugadh i nDallas, Texas ar an 11 Feabhra, 1974. 

Sin é an fear a dúirt gur chur i gcéill ab ea uafás Sandy Hook, an t-ionsaí lámhaigh ar bhunscoil i Connecticut inar maraíodh 20 páiste agus seisear daoine fásta in 2012. 

In 2024, bhí Lilian Seenoi-Barr ainmnithe mar Mhéara Chomhairle Dúiche Chathair Dhoire agus chuir Jones teachtaireachtaí maslacha ar an meáin shóisialta. 

## Féach freisin

* Lámhach Sandy Hook

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Craoltóirí
Catagóir:Daoine as Dallas, Texas
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Lucht comhcheilge
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Pobalóirí
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha
Jon Voight

Is aisteoir Meiriceánach é **Jonathan Vincent Voight** a rugadh ar an 29 Nollaig, 1938. 

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac
Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Fir
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Taidhleoirí Meiriceánacha
Jan Mayen

Is oileán suite amach ó chósta an Iorua, san Aigéan Atlantach é **Jan Mayen**. 

Catagóir:An Iorua
David Blunkett

Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe is ea **David Blunkett, Baron Blunkett**. Rugadh é i Sheffield, Sasana ar an 6 Meitheamh 1947. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine faoi mhíchumas
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Síónaigh
Catagóir:Sóisialaithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Catagóir:Yorkshire Theas
Nigel Lawson

Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe ba ea **Nigel Lawson, Baron Lawson of Blaby** (a rugadh i Hampstead, Londain ar an 11 Márta 1932 agus a d'éag  ar 4 Aibreán 2023). 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Básanna de bharr galair
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Eoraisceiptigh
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Iriseoirí Sasanacha
Catagóir:Mairnéalaigh
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Peter Kilfoyle

Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe is ea **Peter Kilfoyle**. Rugadh é i Merseyside, Sasana ar an 9 Meitheamh 1946. D'fhás sé aníos i dteaghlach mór Éireannach. Bhí sé ina bhall de Pharlaimint do Learpholl Walton ó 1991 go 2010. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Learpholl
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Sóisialaithe
Ricardo López Murphy

Polaiteoir agus eacnamaí san Airgintín is ea **Ricardo Hipólito López Murphy**. Rugadh í in Adrogué, Cúige Buenos Aires ar an 10 Lúnasa, 1951. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Polaiteoirí Airgintíneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Óiliongó scothánach

Is ainmhí é an **óiliongó scothánach** (*Bassaricyon gabbii*). Mamach atá ann. Tá sé dúchasach i ndeisceart Mheiriceá Láir.  

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Maistín Mallarcach

Is madadh clóis é an **maistín Mallarcach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Jason Alexander

Is aisteoir Meiriceánach é **Jay Scott Greenspan** nó mar is fearr aithne **Jason Alexander** a rugadh ar an 23 Meán Fómhair, 1959. 

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Richard Madeley

Is láithreoir teilifíse Sasanach é **Richard Holt Madeley**, a rugadh i Romford, Essex ar an 13 Bealtaine 1956. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Judy Finnigan

Is láithreoir teilifíse Sasanach í **Judith Adele Finnigan**, a rugadh i Newton Heath, Manchain ar an 16 Bealtaine 1948. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine as Manchain
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Ross Kemp

Is aisteoir Sasanach é **Ross Kemp** (a rugadh ar an 21 Iúil 1964). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
John Redwood

Polaiteoir de chuid Páirtí Choimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea **John Alan Redwood**. Rugadh é i nDover, Kent ar an 15 Meitheamh 1951. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Madra Chanán

mion|clé|240px|Madra Chanán
Is madra clóis é **madra Chanán**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Novaya Zemlya

deas|250px|thumb|Novaya Zemlya
Is oileánra suite amach ó chósta na Rúise, san Aigéan Artach é **Novaya Zemlya**. 

Catagóir:Tíreolaíocht na Rúise
Aonach an Phoic

Reáchtáiltear **Aonach an Phoic** (Béarla: *Puck Fair*) i gCill Orglan i lár mhí Lúnasa gach bliain. Tá an t-aonach seo ar cheann de na haontaí is sine in Éirinn.  Bailíonn na sluaite i gCill Orglan gach aon bhliain chun radharc a fháil ar an bpoc gabhair cáiliúil, "Rí na gCnoc". mion|clé

## Stair
Deirtear go bhfuil sé 400 bliain ar a laghad ó tosaíodh ag sáinniú poc fiáin ar feadh 3 lá agus 3 oíche, leathchéad troigh os cionn na sráide i gCill Orglan mar chuid de cheiliúradh an fhómhair.

## [[Béaloideas na hÉireann|Seanchas]]
Ní fios go díreach cén bhliain ar cuireadh tús leis an aonach, ach tá traidisiún fada agus go leor scéalta suimiúla ag gabháil leis.

Dar le cuntas amháin, rinneadh iarracht aonach a bhunú i gCill Orglan na blianta ó shin, ach ní raibh aon eallaí, seachas gabhair, ar fáil don aonach. Faightear insint eile ar an scéal céanna anseo sa chaoi a ndeirtear gur aonach seanbhunaithe é a reáchtáladh ar an 11 Lúnasa gach bliain ar feadh i bhfad. Ní raibh ach sean-phoc gabhair ar fáil bliain amháin agus dá bhrí sin, déantar ceiliúradh air ag Aonach an Phoic ó shin i leith.

Dar le cuntas amháin eile, ba é an gabhar a thug rabhadh do mhuintir Chill Orglan go raibh saighdiúirí ag druidim i dtreo an bhaile le linn aimsir Chromail. Thug an rabhadh sin deis do mhuintir na háite teitheadh roimh theacht na saighdiúirí. Déantar ceiliúradh ar an bpoc gabhair, nó “Rí Ríocht Chiarraí” ó shin i leith. 

Faightear leagan eile den scéal céanna sa chuntas seo as Baile an Mhuilinn, Co. Chiarraí. Deirtear go raibh saighdiúirí Chromail cóngarach do cheantar Chathair Saidhbhín agus iad ag tabhairt ruaig chreiche ar lorg eallaigh. Bhí madraí ag seoladh na n-eallaí agus bhí orthu fiord a thrasnú nuair a shroich siad Cill Orglan. Sheas poc gabhair os a gcomhair amach agus chuir sé eagla ar na madraí agus d’imigh na heallaí abhaile in ainneoin orduithe na saighdiúirí.clé|mion
## Conspóid
Sna 2020idí, bhí ciorrú mór ar an lear ama a chaitheann an poc gabhair crochta os cionn Chill Orglan, agus é sáinnithe i gcliabhán miotail os cionn na sluaite ar an mbaile. Sa bhliain 2022, tugadh anuas roinnt babhtaí an poc ar chomhairle tréadliachta.

In 2023, crochadh "Rí na gCnoc" ar feadh tamaillín gearr an 10ú lá de mhí Lúnasa. Tugadh anuas ansin é, agus crochadh arís é ar an ardán arís ag clabhsúr na féile, an 12ú Lúnasa.

## Féach freisin

* Cill Orglan

## Tagairtí

Catagóir:Capaill
Catagóir:Aonaigh
Catagóir:Contae Chiarraí
Catagóir:Lúnasa
Catagóir:Fómhar
Catagóir:Féilte Éireannacha
Phillip Schofield

Is láithreoir teilifíse Sasanach é **Phillip Bryan Schofield**, a rugadh in Oldham, Lancashire ar an 1 Aibreán 1962. 
clé|mion|2007

### Scannal
Bhí gairm iontach aige mar láithreoir teilifíse ar ITV ar feadh 40 bliain ach ba é údar a threascartha féin é faoi dheireadh. D'éirigh sé as ITV nuair a tháinig caidreamh le comhghleacaí, fear óg, chun solais. D'inis sí bréag faoina chaidreamh ar dtús, rud a bhí scannalach i Sasana ag an am. 

In agallamh mothúchánach le BBC News ar 2 Meitheamh 2023, dúirt Schofield go raibh “gach rud caillte aige” agus go raibh “a ghairm bheatha thart”. Dúirt sé nach “buachaillí” iad an bheirt agus nach raibh ach cúig nó sé theagmháil rómánsúla acu in achar cúpla mí. Dúirt Schofield, áfach, gur “earráid thromchúiseach a bhí sa scéal”. 

Ardaíodh ceisteanna faoin dóigh ar láimhseáil ITV an cás fosta, maidir le cé mhéad eolais a bhí ag ceannairí an chainéil faoin scéal, agus an raibh imscrúdú an chainéil féin fiosritheach go leor. 

## Féach freisin

* ITV 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Scannail
Tess Daly

Is láithreoir teilifíse Sasanach é **Helen Elizabeth "Tess" Daly**, a rugadh i Stockport, Cheshire ar an 29 Márta 1969. Is láithreoir *[[Strictly Come Dancing]]* í.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Gail Porter

Is láithreoir teilifíse Albanach í **Gail Porter**, a rugadh i nDún Éideann, Albain ar an 23 Márta 1971. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Albanacha
Coleen Nolan

Is amhránaí agus láithreoir teilifíse de phór na hÉireann í **Coleen Patricia Nolan**, a rugadh i mBlackpool, Sasana ar an 12 Márta 1965. Tháinig sí sa cheathrú háit ar an ceathrú sraith *[[Dancing on Ice]]* le Stuart Widdall sa bhliain 2009. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Buabhall rinne

Is speiceas de mhamach crúbscoilte é an **buabhall rinne** (*Syncerus caffer*) i bhfine Bovidae, dúchasach d'oirthear is deisceart na hAfraice Tá a cholainn trom, dubh nó donn an dath atá air, agus tá adharca tiubha ina luí mar chlogad trasna a chinn is na foircinn cuartha suas. Cluasa mór crochta atá air. Tugtar *buabhall na rinne* air freisin. Ní hionann leis na heallaigh eile níor ceansaíodh riamh é.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Michael Aspel

Is láithreoir teilifíse Sasanach é **Michael Terence Aspel**, a rugadh i mBattersea, Londain ar an 12 Eanáir 1933. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Sharon Horgan

Is aisteoir, scríbhneoir agus léiritheoir í **Sharon Horgan** a rugadh ar an 13 Iúil 1970. Is fearr aithne uirthi as na sraitheanna grinn *[[Pulling]]* (2006-09) agus *[[Catastrophe]]* (2015–inniu). Is í an príomhaisteoir agus comhscríbhneoir sa chlár sin. Chruthaigh sí an tsraith coiméide HBO *[[Divorce]]* chomh maith (2016–inniu).

Bhuaigh Horgan an British Comedy Award for Best TV Actress 2008 le haghaidh *Pulling*, agus bhuaigh eipeasóid dheireanach na sraithe sin an British Comedy Award for Best Comedy Drama. Ainmníodh í le haghaidh BAFTA TV Award seacht uair.

Bhuaigh sí an BAFTA TV Award for Best Comedy Writer 2016 le haghaidh *Catastrophe* (le Rob Delaney), agus ainmníodh í le haghaidh an Primetime Emmy Award for Outstanding Writing for a Comedy Series 2016.

Tá páirt ag Horgan sna scannáin *Valiant* (2005), Imagine Me & You (2005), Man Up (2015), agus Game Night (2018).

## Saol a hÓige
Rugadh Horgan i Hackney, Londain, Sasana. Is as Éire í a máthair, Ursula (née Campbell), ó Chontae Chill Dara, agus is as an Trian Láir in aice leis na bailte Cill Cheallaigh, Coillte Mách agus Béal Átha na Muice i gContae Mhaigh Eo í a tuismitheoirí ó dhúchas. Is as Nua-Shéalainn é a hathair, John Horgan, agus bhí teach tábhairne ar siúl aige. Nuair a bhí sí ceithre bliana d'aois, bhog an teaghlach go dtí Baile an Bheileogaigh, Contae na Mí in Éirinn, áit a raibh feirm turcaithe acu.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Ban-aisteoirí
Catagóir:Scríbhneoireacht teilifíse
Catagóir:Léiritheoirí
Catagóir:Mná Éireannacha
Stephanie Zambra

Is peileadóir as Baile Áthá Cliath í ** Stephanie Zambra** née **Roche** (a rugadh ar 13 Meitheamh 1989) a d'imir mar ionsaitheoir láir do Sunderland Ladies agus foireann náisiúnta Poblacht na hÉireann. Ainmníodh an cúl a scóráil sí ar son Peamount United don FIFA Puskás Award an cúl is fearr sa bhliain.
## Saol a hÓige
Thosaigh Roche ag imirt peile leis na buachaillí ar shráideanna a háit dhúchais Seanchill. Tar éis seal gairid le Valeview FC (ceadaíodh peil measctha-inscne ag an am), thosaigh Roche ag imirt ar son Cabinteely Girls. Chuaigh sí ar aghaidh chun a bheith ag imirt le Stella Maris, áit ar bhunaigh sí comhpháirtíocht tosaithe le hÁine O'Gorman san fhoireann faoi 18.

Bronnadh scoláireacht FAI ar Roche chun dul go dtí Coláiste an Naigín. Bhí sí ainmnithe mar chuid d'fhoireann coláistí Éireannaigh a thaistil go hAlbain le haghaidh dhá cluichí cairdiúla i mí Aibreáin 2009.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Ferdinand Marcos

Iar-uachtarán agus deachtóir ar na hOileáin Fhilipíneacha ab ea **Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos Sr.** a rugadh ar an 11 Meán Fómhair 1917 agus a fuair bás ar an 28 Meán Fómhair 1989. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna i 1989
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Cogadh Vítneam
Catagóir:Dlíodóirí
Catagóir:Fir
Catagóir:Náisiúnaithe
Catagóir:Polaiteoirí Filipíneacha
Catagóir:Príomh-airí
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Saighdiúirí
Catagóir:Uachtaráin
Na Gamail

link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Roald%20Dahl%20Bibliotheek.JPG|mion

Úrscéal do pháistí de chuid Roald Dahl is ea ***Na Gamail***, ar cheann de na leabhair is mó aistriúcháin ar domhan.

Tá an leagan Gaeilge le fáil ó Leabhar Breac.
link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Roald%20Dahl.jpg|mion|Roald Dahl sa bhliain 1954

## Scéal
Scéal é seo faoi dhá ghamal agus faoi na cleasa gránna a imríonn siad ar a chéile. Is mór an ghráinn an tUasal Ó Gamail agus a bhean. Déanann siad píoga de na héin bhochta agus itheann siad iad, agus coinníonn siad na moncaithe, Muintir Mhugal-Bhump, faoi ghlas. Lánúin mhíofar a bhíonn go síoraí ag buaileadh bob ar a chéile, ag céasadh seachas ag ceansú teaghlach moncaithe agus ag breith ar agus ag ithe éin. Ach tá deireadh tagtha le foighne na moncaithe. Tapaíonn moncaithe agus éin an deis a éagóir a chúiteamh leo… Agus tá díoltas uathuǃ

## Féach freisin

* Roald Dahl
* Charlie agus Monarcha na Seacláide
* Danny, the Champion of the World
* Matilda
* Boy (leabhar)
* Na Cailleacha

## Tagairtí

Catagóir:Roald Dahl
Catagóir:Ficsean
Catagóir:Leabhair
Langúr caipíneach

Is ainmhí é an **langúr caipíneach** (*Trachypithecus pileatus*). Mamach atá ann. Maireann siad sna crainn san Assam in India agus in áiteanna sna tíortha timpeall air, go mór mhór i Maenmar agus sa Bhanglaidéis.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Roger Daltrey

Amhránaí  Sasanach is ea **Roger Harry Daltrey** (1 Márta 1944 a rugadh é). 

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Daoine beo
Spáinnéar ridiriúil Shéarlais

thumb|240px|Spáinnéar ridiriúil Shéarlais
Is madadh clóis é **sípéir gallda**. 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Rod Stewart

Amhránaí  Sasanach is ea **Sir Roderick David Stewart** (10 Eanáir 1945 a rugadh é). 

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine beo
Meacaic na Ceilibéise

Is ainmhí í **meacaic na Ceilibéise** nó an **mheacaic chíorach Shulaivéiseach** (*Macaca nigra*). Simíoch agus moncaí atá inti agus mar sin is mamach í. Maireann sí in oirthuaisceart an oileáin Sulawesi agus ar oileáin bheaga eile ina thimpeall san Indinéis. Itear a feoil in ainneoin an speiceas a bheith i mbaol.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Shirley Bassey

Is amhránaí Breatnach í **Shirley Veronica Bassey**. Rugadh í ar an 8 Eanáir 1937.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Breatnacha
Shakin' Stevens

Is amhránaí Breatnach é **Michael Barratt** nó **Shakin' Stevens** mar is fearr aithne air. Rugadh é ar an 4 Márta 1948.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Breatnacha
Jemma Redmond

Fiontraí agus nuálaí ceannródaíoch Éireannach sa bhith-theicneolaíocht ab ea **Jemma Redmond** (16 Márta 1978 – 16 Lúnasa 2016). Chomhbhunaigh sí Ourobotics, gnólacht bhith-chló 3 thoise a d'fhorbair an chéad bhith-phrintéir deich n-ábhar. Tháinig Redmond ar bhealach le cealla a choimeád beo le linn priontáil 3T, rud a chuir í sa chéad rang i gciorcail na heolaíochta agus na teicneolaíochta in Éirinn.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Básanna in 2016
Mary Hopkin

Is amhránaí Breatnach í **Mary Hopkin**. Rugadh í ar an 3 Bealtaine 1950. Tháinig sí sa dara háit sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1970 leis an amhrán "Knock, Knock Who's There?".

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Breatnacha
Bonnie Tyler

Is amhránaí Breatnach í **Mary Hopkin**. Rugadh í ar an 8 Meitheamh 1951. Tháinig sí sa 19ú háit sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2013 leis an amhrán "Believe in Me".

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Breatnacha
Dawn French

Ban-aisteoir Breathnach is í **Dawn Roma French** Rugadh í ar an 11 Deireadh Fómhair 1957.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Ban-aisteoirí Breatnacha
Catagóir:Daoine beo
Rob Brydon

Aisteoir Breathnach is é **Robert Brydon Jones**. Rugadh é ar an 3 Bealtaine 1965.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Aisteoirí Breatnacha
Catagóir:Daoine beo
Stanley Baker

B'aisteoir Breathnach é **William Stanley Baker** (a rugadh ar an 28 Feabhra 1928 agus a d'éag ar an 28 Meitheamh 1976). 

Catagóir:Aisteoirí Breatnacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna i 1976
Chico Slimani

Is amhránaí Breatnach é **Yousseph "Chico" Slimani**. Rugadh é ar an 2 Aibreán 1971. Tháinig sé sa chúigiú háit ar an dara sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* sa bhliain 2005. Tháinig sé sa tríú háit ar an seachtú sraith *[[Dancing on Ice]]* le Jodeyne Higgins sa bhliain 2012.

## Dioscliosta
**Lights, Camera, Action* (2006)

### Singlí
* "It's Chico Time" (2006)
* "D.I.S.C.O." (2006)
* "Curvy Cola Bottle Body Baby" (2007)
* "Are You In It For Love" (2007)
* "It's England Time" (2010)

## Scannánliosta
### Mar aisteoir
*2004: *Winner Takes All* .... Reachaire
*2005: *Hell to Pay* .... Stripper (físeán)
*2008: *Ten Dead Men* .... É féin
*2009: *45* .... Banks
*2009: *31 North 62 East*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Breatnacha
Plaid Cymru

Is páirtí polaitíochta Breatnach é **Plaid Cymru** (Gaeilge: *Páirtí na Breataine Bige),* ar an eite chlé ar speictream na polaitíochta.

[mion|[Leanne Wood, ceannaire an pháirtí idir 2012 agus 2018, ag labhairt ag slógadh i gCearnóg Trafalgar, Londain, in aghaidh Trident (córas airm núicléacha na Ríochta Aontaithe)|clé]]

## Stair
Sa bhliain 2018, bhí 13 shuíochán ag an bpáirtí as na 60 ceann a bhí le fáil i Seanad na Breataine Bige, chomh maith le 197 suíochán as 1,253 ar chomhairlí áitiúla sa tír agus 3 shuíochán i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe.

De réir poblabhreithe i ndeireadh na bliana 2024  bhí tacaíocht ó 24% den phobal ag Plaid Cymru, agus 23% ag Lucht Oibre na Breataine Bige agus Reform UK faoi seach. Bhí an Páirtí Coimeádach sa cheathrú háit le 19%. Tá Plaid lag  i ndeisceart na tíre sna gleannta.

## Polasaithe
Tá Plaid Cymru i bhfabhar ar neamhspleáchas na Breataine Bige ón Ríocht Aontaithe. Go stairiúil, agus i gcomparáid le tíortha eile ar nós na hAlban, ní raibh an méid sin tóir ar neamhspleáchas go dtí seo sa Bhreatain Bheag, ach de réir a chéile feictear an tacaíocht sin ag ardú bliain i ndiaidh bliana. 

Tá pleananna ag Plaid rátaí a ghearradh do chomhlachtaí beaga dúchasacha agus rátaí a ardú do chomhlachtaí ilnáisiúnta.

## Féach freisin
*Ionadaithe tofa

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh idirlín an pháirtí (le fáil as Breatnais nó Béarla)

Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1925
Catagóir:Plaid Cymru
Leanne Wood

Is polaiteoir Breatnach í **Leanne Wood**. Rugadh í ar an 13 Nollaig 1971. Bhí sí ina ceannaire ar Phlaid Cymru ó 16 Márta 2012 go 28 Meán Fómhair 2018.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feiminigh
Catagóir:Mná
Catagóir:Sóisialaithe
Catagóir:Gníomhaithe teanga
Catagóir:Baill de Plaid Cymru
Spencer Wilding

Aisteoir Breathnach is é **Spencer Lee Wilding**. Rugadh é ar an 26 Iúil 1972.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Aisteoirí Breatnacha
Catagóir:Daoine beo
Gareth Thomas

Imreoir rugbaí Breatnach is ea **Gareth Thomas** a rugadh ar an 25 Iúil 1974 i Sarn, Pen-y-bont ar Ogwr). D'imir sé mar leathchúlaí amuigh le foireann na Breatain Bige, agus foireann na British and Irish Lions.

I mí na Nollaig 2009, d'fhógair sé go bhfuil sé aerach. Is é an chéad imreoir rugbaí chun teacht amach mar dhuine aerach.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí rugbaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag
Catagóir:Daoine LADT
Steve Jones (láithreoir)

Is láithreoir teilifíse Breatnach é **Stephen Ashton Jones.** (a rugadh ar 16 Márta 1977 i gCwm Rhondda, An Bhreatain Bheag). Bhí sé ina láithreoir ar an gcéad séasúr ''The X Factor SAM sa bhliain 2011.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Láithreoirí teilifíse
Catagóir:Daoine beo
Aled Jones

Is amhránaí agus láithreoir raidió agus teilifíse Breatnach é **Aled Jones**. Rugadh é ar an 29 Nollaig 1970.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Breatnacha
Michael Sheen

Aisteoir Breathnach is ea é **Michael Christopher Sheen**. Rugadh é ar an 5 Feabhra 1969. tar eis ag oiliúint i "Royal Academy of Dramatic Art" (RADA) i Londain, d'obair sé san amharclannaíocht go príomha tríd na 90's le róil stáitsí i "Romeo and Juliet" (1992), "Don't Fool with Love" (1993), "Peer Gynt" (1994), "The Seagull" (1995), "The Homecoming" (1997), and "Henry V" (1997). d'ainmnigh a léiriú in "Amadeus" ag an Old Vic agus "Look Back in Anger" ag an National Theatre don Duais Oliver i 1998 agus 1999, leith ar leith. i 2003, d'inmnigh sé do Duaid Oliver a trí ar a léiriú i Caligula ag an Donamar Warehouse.

D'Athrig Sheen a ghairm ó aisteoir scannáin díríodh ar scannain beathaisnéiseach. Bhí an príomhpháirt aige ina tríológ sa phairt Tony Blair.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Aisteoirí Breatnacha
Catagóir:Daoine beo
Silas Aaron Hardoon

B'fhear gnó saibhir agus pearsa dhea-aitheanta i gcathair Shang-hai é **Silas Aaron Hardoon** (Sínis: 哈同; pinyin: Hātóng; 1851–1931) sa luath 20ú haois.
Catagóir:Ailt le téacs sa tSínis

## Beathaisnéis
Faoin ainm Saleh Hardoon (סאלח חרדון) a rugadh Silas, agus ba de theaghlach bocht Giúdach é i mBagdad. D'fhág a theaghlach Bagdad le dul go Mumbai, an India, áit a bhfuair sé a chuid oideachais ag scoil carthanach, maoinithe ag David Sassoon.

mion|clé|Bóthar Nanjing sna 1930í
Sa bhliain 1868, thaistil Silas go dtí an chathair Shanghai (an tSín), áit a raibh sé fostaithe ag 'David Sassoon & Company', mar bhailitheoir cíosa agus mar fhear faire. D'éirigh leis ardú céime a bhaint amach go tapa san chuideachta, ag  taispeáint tallann mar fhorbróir eastát réadach. Tar éis dó David Sassoon & Company a fhágáil sa bhliain 1882, rinne sé iarracht a chuideachta thrádála cadás féin a chur ar bun. Tar éis trí bliana áfach,  d'éirigh sé as a ghnó agus chuaigh sé isteach in 'E. D. Sassoon's and Company' mar bhainisteoir brainse i Shanghai. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1851
Catagóir:Básanna i 1931
Rhodri Meilir

Aisteoir Breathnach is é **Rhodri Meilir**. Rugadh é ar an 18 November 1978.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Aisteoirí Breatnacha
Catagóir:Daoine beo
Töregene Khatun

Bhí Töregene Khatun ina Khatun nó rialtóir an Impireacht Mhongóil ó bhás a fear céile Ögedei Khan i 1241, go dtí go dtoghfar a mac is sine  Güyük Khan i 1246.

## Cúlra
Rugadh uirthi i dtreibhe na  Naiman, thugadh uirthi do Qudo, fear uasal na gclann Merkit ar dtús. Nuair a chuir Genghis Khan na Merkit faoi smacht na Mongolach, thug sé Töregene mar dara bean chéile dona mhac Ögedei. Ní raibh aon mac le Ögedei  agus a chéad bhean, bhí cúigear le Töregene.

Sár-bhean a bhí sí, agus mhéadaigh sí a tionchar i measc oifigigh na cúirte. Ach d'éiligh sí fós oifigigh Ögedei agus an beartas chun an riarachán a laghdú agus cáin a ísliú. d'Íoc Töregene chun athchló an  Taoist canon i dtuaisceart an tSín

## Khatun Mhór na hImpire Mongóil
Díreach tar éis bás Ögedei, d'aistrigh chumhacht chuig lámha Moqe, ceann de na mná chéile Genghis, ar fuair sé mar oidhreacht. Le cabhair Chagatai agus a mic,
thóg Töregene an chumhacht iomlán mar rialróir san earrach 1242 mar Khatun Mhór. Scaoil sí lena hAire a fear céile, agus chuir sí ionadaí in a háit, an ceann is tábhachtach ná bean, Fatima, giall on Tadjik no an Pheirs. Muslim Shiite aba í, agus d'iompair sí an scrín Meshed go dtí and Mhongóil.

Rinne  Töregene  iarracht oiffigigh Ögedei  a gafa, agus theith siad.

## Ról i Gabháil Mongóil

## Corónú  Güyük

## Nótaí

## Fóinsí

## Naisc sheachtracha
Gwenno Saunders

Is amhránaí Breatnach-Cornach í **Gwenno Mererid Saunders** nó **Gwenno**, mar is fearr aithne uirthi, a bhfuil moladh faighte aici ó léirmheastóirí na Ríochta Aontaithe. Rugadh ar an 23 Bealtaine 1981 í i gCaerdydd na Breataine Bige.

I ndiaidh di sraith cheirníní leathfhada a eisiúint, d'eisigh sí ceithre albam mar aonréadaí; *[[:en:Y_Dydd_Olaf|Y Dydd Olaf]]* (2014), buaiteoir ghradaim Welsh Music Prize; *[[:en:Le_Kov|Le Kov]]* (2018), a céad albam i gCoirnis; *[[:en:Tresor_(album)|Tresor]]* (2022), a fuair áit ar ghearrliosta Mercury Prize; agus *Utopia* (2025). 

Ba amhránaí de chuid an ghrúpa popcheol indie The Pipettes í.

## Dioscliosta
;Le The Pipettes
**We Are The Pipettes* (2006)
**Earth vs. The Pipettes* (2010)

;Aonair
**Y Dydd Olaf* (2014/2015, Breatnais agus Coirnis)
**Le Kov* (2018, Coirnis)
**Tresor* (2022)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Breatnacha
Catagóir:Bannaí a chanann i mBreatnais
Rhydian Roberts

Is amhránaí Breatnach é **Rhydian James Roberts** nó **Rhydian**. Rugadh é ar an 14 Feabhra 1983. Tháinig sé sa dara háit ar an gceathrú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* sa bhliain 2007.

## Dioscliosta
**Rhydian* (2008)
**O Fortuna* (2009)
**Waves* (2011)
**Welsh Songs: Caneuon Cymraeg* (2011)
**One Day Like This* (2014)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Catagóir:Amhránaithe Breatnacha
Marina and the Diamonds

Is amhránaí Breatnach í **Marina Lambrini Diamandis** nó **Marina and the Diamonds** mar is fearr aithne uirthi. Rugadh í ar an 10 Deireadh Fómhair 1985.

## Dioscliosta
**The Family Jewels* (2010)
**Electra Heart*' (2012)
**Froot* (2015)
**Love + Fear* (2019)
**Ancient Dreams In A Modern Land* (2021)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Breatnacha
Charlotte Church

Is amhránaí Breatnach í **Charlotte Maria Church**. Rugadh í ar an 21 Feabhra, 1986.

## Dioscliosta
**Voice of an Angel* (1998)
**Charlotte Church* (1999)
**Dream a Dream* (2000)
**Enchantment* (2001)
**Tissues and Issues* (2005)
**Back to Scratch* (2010)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Breatnacha
Aaron Ramsey

Is imreoir sacair é **Aaron James Ramsey**. Rugadh é ar an 26 Nollaig 1990. Imríonn sé do Juventus agus Foireann náisiúnta peile na Breataine Bige. 

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Imreoirí sacair na Breataine Bige
Jakob Ingebrigtsen

Is reathaí meánfhad as an Iorua é **Jakob Ingebrigtsen**. Rugadh é ar an 19 Meán Fómhair 2000 i Sandnes, An Iorua. Is deartháir le Henrik Ingebrigtsen agus Filip Ingebrigtsen é.

Bhuaigh sé dhá bhonn óir ag na Craobhchomórtais na hEorpa 2018: 1500 agus 5000 m rásaí.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh in 2000
Henrik Ingebrigtsen

Is reathaí meánfhad as an Iorua é **Henrik Ingebrigtsen**. Rugadh é ar an 24 Feabhra 1991 i Sandnes, An Iorua. Is deartháir le Jakob Ingebrigtsen agus Filip Ingebrigtsen é.

Ghlac sé páirt i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012 ar son na hIorua. Tháinig sé sa chúigiú háit sa rás 1500 méadar. Bhuaigh sé bonn airgid amháin ag na Craobhchomórtais na hEorpa 2018 sa rás 3000 méadar.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Dina Asher-Smith

Is rábálaí Briotanach í **Dina Asher-Smith**. Rugadh í ar an 4 Nollaig 1995 i Orpington, Londain, Sasana.

Ag na Cluichí Comhlathais 2018 i nGold Coast, An Astráil, bhuaigh Asher-Smith bonn óir sa rás sealaíochta 4×100 m agus bonn cré-umha sa 200 m. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018 i mBeirlín, An Ghearmáin, bhuaigh sí trí bhonn óir: 100 m, 200 m agus rás sealaíochta 4×100 m.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Dafne Schippers

Is rábálaí raoin agus faiche Ollannach í **Dafne Schippers**. Rugadh í ar an 15 Meitheamh 1992 in Utrecht, An Ísiltír.

Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 i Rio de Janeiro, An Bhrasaíl, bhuaigh sí bonn airgid sa rás 200 méadar. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018 i mBeirlín, An Ghearmáin, bhuaigh sí dhá bhonn airgid: 200 m agus sa rás sealaíochta 4×100 m agus bonn cré-umha sa rás 100 m.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Adam Peaty

Is snámhóir Briotanach é **Adam George Peaty**. Rugadh é ar an 28 Nollaig 1994, in Uttoxeter, Sasana.

Ghlac sé páirt i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016, ag bua bonn óir sa snámh brollaigh 100m agus bonn airgid sa meascra 4 × 100 m. Bhuaigh sé ceathair bhonn óir ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018: snámh brollaigh 50 m, snámh brollaigh 100 m, meascra measctha 4×100 m agus meascra 4x100 m.

Catagóir:Snámhóirí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Sarah Sjöström

mion|250px|Sjöström i 2015
Is snámhóir Sualannach í **Sarah Fredrika Sjöström**. Rugadh í ar an 17 Lúnasa 1993, i Salem, An tSualainn.

Ghlac sí páirt i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016, ag bua bonn óir sa snámh féileacáin 100m, bonn airgid sa saorstíl 200m agus bonn cré-umha sa saorstíl 100m. Bhuaigh sí ceathair bhonn óir ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018: saorstíl 50m, saorstíl 100m, féileacáin 50m agus féileacáin 100m.

## Tagairtí

Catagóir:Snámhóirí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Jack Laugher

Is tumadóir ar son na Breataine Móire agus Sasana é **Jack David Laugher** (rugadh 30 Eanáir 1995 i Harrogate, Sasana). 

Bhuaigh sé bonn óir sa lingchlár sioncronaithe 3 méadar le Chris Mears ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 agus bonn airgid sa lingchlár 3 méadar. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé dhá bhonn óir sa lingchlár 1 méadar agus sa lingchlár 3 méadar agus bonn airgid sa lingchlár sioncronaithe 3 méadar le Chris Mears.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tumadóirí
Giovanni Tocci

Is tumadóir Iodálach é **Giovanni Tocci** a rugadh ar 31 Lúnasa 1994 i gCosenza, An Iodáil). 

Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé dhá bhonn airgid sa lingchlár 1 méadar, tháinig sé sa 20ú háit sa lingchlár 3 méadar agus sa chúigiú háit sa lingchlár sioncronaithe 3 méadar le Andrea Chiarabini.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tumadóirí
Grace Reid

Is tumadóir Briotanach í **Grace Reid**. Rugadh í ar an 9 Bealtaine 1996, i nDún Éideann, Albain.

Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sí dhá bhonn óir sa lingchlár 3 méadar agus bonn airgid le Ross Haslam sa lingchlár sioncronaithe measctha 3 méadar.

Catagóir:Tumadóirí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Max Whitlock

Is gleacaí Briotanach é **Max Antony Whitlock**. Rugadh é ar an 13 Eanáir 1993.

Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012, bhuaigh sé dhá bhonn cré-umha, san imeaxht na foirne agus ar an gcapall corr. Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016, bhuaigh sé dhá bhonn óir, ar an urlár agus ar an gcapall corr, agus bonn cré-umha san imeacht le gach rud ar leith. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé bonn airgid san imeacht na foirne.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Gleacaithe
James Hall (gleacaí)

Is gleacaí Briotanach é **James Robert Hall**. Rugadh é ar an 6 Deireadh Fómhair 1995.

Ag na Cluichí Comhlathais in 2018, bhuaigh sé bonn óir sa chomórtas foirne, bonn airgid san ilchomórtas agus bonn airgid eile ar an mbarra cothrománach. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé bonn airgid sa chomórtas foirne.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Gleacaithe
Dominick Cunningham

Is gleacaí Briotanach é **Dominick Adam Cunningham**. Rugadh é ar an 9 Bealtaine, 1995.

Ag na Cluichí Comhlathais 2018, bhuaigh sé bonn óir san imeacht na foirne, bonn cré-umha san imeacht lámhléim. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé bonn ór ar an urlár agus bonn airgid san imeacht na foirne.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Gleacaithe
Atáirgeadh plandaí

Ciallaíonn atáirgeadh ná an próiseas chun sliocht a tháirgeadh, tréith bhunúsach an orgánaigh. Is éard is **atáirgeadh plandaí** ann ná óga nó sliocht a ghiniúint i bplandaí, a d'fhéadfaí a dhéanamh trí atáirgeadh gnéasach nó  éighnéasach. Gineann atáirgeadh gnéasach sliocht trí chomhtháthú gaiméit firinn le gaiméit baineann chun siogót a dhéanamh. De bharr an phróisis seo, bíonn an sliocht nua leithleach go géiniteach ón tuismitheoir nó a dtuismitheoirí.  
[mion|''Atáirgeann an planda [Bryophyllum go neamhghnéasach trí bhuinneoga nua ó na duilleoga.]]
Catagóir:Torthúlacht
Catagóir:Gnéasacht phlandaí
Gladys Knight

Amhránaí Meiriceánach is ea **Gladys Maria Knight** (28 Bealtaine, 1944 a rugadh í). 

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Mormannaigh
Trevor Howard

B'aisteoir Sasanach é **Trevor Wallace Howard-Smith** (a rugadh ar an 29 Meán Fómhair 1916 agus a fuair bás ar an 7 Eanáir 1988). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1988
Moncaí colabach rua na hAfraice Láir

Is ainmhí é an **moncaí colabach rua na hAfraice Láir** (*Procolobus foai*). Mamach atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Séamus Mac Muiris Mac Gearailt

Ball de Rishliocht Mhic Gearailt ab ea **Séamus Mac Muiris Mac Gearailt** (Béarla: *James FitzMaurice FitzGerald*) a fuair bás an 18 Lúnasa 1579. Bhí Ríshliocht na nGearaltach i réim in Éirinn sa 16ú haois, i gcúige Mumhan. D'éirigh Séamus amach i gcoinne údarás na Banríona Eilís I Shasana, mar aisfhreagra ar chéad ionradh de chuid na dTúdarach ar Éirinn. Stiúir sé an chéad Éirí Amach na nGearaltach, sa bhliain 1569; chaith sé tréimhse ar deoraíocht i mór-roinn na hEorpa, ach d'fhill sé ar ais le fórsa ionraidh sa bhliain 1579. Fuair sé bás go gairid tar éis tuirlingthe áfach. Bhí baint mhór ag a channaircí le hidé-eolaíocht an Fhrith-Reifeirméisin Chaitliceacigh.

## Tagairtí

Catagóir:Ríshliocht Mhic Gearailt
Emily Beatty

Is imreoir haca Éireannach í **Emily Beatty**. Rugadh í ar an 18 Lúnasa 1993. Bhí sí mar chuid de scuad na hÉireann ag Corn an Domhain 2018 i Haca na mBan nuair a tháinig siad sa dara háit.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Rhys McClenaghan

Is gleacaí ar son na hÉireann **Rhys Joshua McClenaghan** (a rugadh ar an 21 Iúil 1999 i gContae Aontroma), a bhuaigh bonn óir  ag na Cluichí Oilimpeacha i bPáras sa bhliain 2024.
clé|mion|2022|330x330px
clé|mion|2022|330x330px

## Gairm
Ag na Cluichí Comhlathais 2018 ar son Tuaisceart Éireann, bhuaigh sé bonn óir ar an gcapall corr. Ag Craobhchomórtais na hEorpa 2018, bhuaigh sé bonn óir ar an gcapall corr.

In 2021, bhain crá croí ceart leis na Cluichí Oilimpeacha i dTóiceo do McClenaghan nuair a thit sé den chapall corr sa bhabhta ceannais.  

Thug McClenaghan leis bonn óir ag craobhacha an domhain in 2022 agus in 2023.

Thug gleacaí na hÉireann taispeántas a bhí beagnach gan locht agus scór 15.533 aige. Fuair Nariman Kurbanov ón gCasacstáin an bonn airgid agus chríochnaigh Stephen Nedoroscik óna Stáit Aontaithe sa 3ú háit. Is é McClenaghan an chéad ghleacaí as Éirinn riamh a bhuaigh bonn ag na Cluichí Oilimpeacha.

## Féach freisin

* Cluichí Oilimpeacha 2024

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1999
Catagóir:Gleacaithe
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Lee Evans

Is aisteoir Sasanach é **Lee John Martin Evans** (a rugadh ar an 25 Feabhra 1964). 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Terence Beesley

B'aisteoir de phór na hÉireann é **Terence Beesley** a rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1957 agus a fuair bás ar an 30 Samhain 2017. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
John Thaw

B'aisteoir Sasanach é **John Edward Thaw** (a rugadh ar an 3 Eanáir 1942 agus a fuair bás ar an 21 Feabhra 2002). 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Básanna in 2002
Kenneth Clark

Ba staraí ealaíne Albanach é **Kenneth Mackenzie Clark, Baron Clark**, a rugadh ar an 13 Iúil 1903 i gGrosvenor Square, Londain agus a fuair bás ar an 21 Bealtaine 1983. Bhí dhá ghailearaí ealaíne aige sna 1930idí agus '40idí, ach tugadh aird ní ba leithne air sna 1950idí agus '60idí de bharr an líon clár aige faoi na healaíona arbh é *Civilisation* sa bhliain 1969 an bhuaic.

Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine a rugadh i 1903
Catagóir:Básanna i 1983
Aimseadóir Chesapeake

mion|clé|240px|Aimseadóir Chesapeake
Is madadh clóis é an t-**aimseadóir Chesapeake**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
An tEanach Rua

Is portach agus baile fearainn i Longfort é **An tEanach Rua** (Béarla: *the Brown Bog*). Tá an portach faoi Rialacháin an Aontais Eorpaigh um Ghnáthóga is Limistéar Caomhantais Speisialta.

## Naisc sheachtracha
* Limistéar caomhantais speisialta

catagóir:Portaigh
catagóir:Áiteanna in Éirinn
Gliobach Síneach

mion|clé|240px|Gliobach Síneach
Is madadh clóis é an **gliobach Síneach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Martina Cole

Scríbhneoir  de phór na hÉireann is ea **Martina Cole** a rugadh **Eilidh Martina Cole** in Essex ar an 30 Márta 1959. 

Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959