open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aino

Carachtar tábhachtach in eipic náisiúnta na Fionlainne, Kalevala, is ea **Aino**. Cailín óg álainn í, agus is deartháir di an laoch óg Joukahainen. Nuair a casadh Väinämöinen, an seandraoi, ar Joukahainen ar an mbealach mór, ní raibh ceachtar den bheirt sásta an tslí a ghéilleadh don fhear eile, agus sa deireadh, thosaigh siad ag canadh amhráin draíochta agus orthaí i gcomórtas le chéile. Sa deireadh, fuair Joukahainen é féin sáite istigh i bpoll portaigh ag an gcumhacht a bhí i gcuid amhránaíochta an tseanfhir. Le teacht slán as an gcruachás seo, gheall sé a dheirfiúr do Väinämöinen mar bhean chéile. Thaitin an smaoineamh go mór le máthair Aino, nó bhí sí barúlach gur fear mór tábhachtach ab ea Väinämöinen, agus go mbeadh sé onórach aici an cailín a phósadh ar a leithéid de ghróintín. Níor aontaigh Aino léi, nó b'fhearr léi í féin a bhá ná seanfhear a phósadh. Rinne Väinämöinen iarracht í a tharrtháil, ach in áit an chailín, ní bhfuair sé ach iasc. Nuair a d'fhéach sé leis an mbreac a mharú, d'éalaigh sé uaidh. Aino a bhí ann, i gclí an éisc.

Níltear cinnte, an raibh an t-ainm sin *Aino* ann ar aon nós sa bhéaloideas. Creideann go leor saineolaithe nach bhfuil ann ach athfhoirm fhileata den fhocal Fionlainnise *ainoa* a chiallaíonn "an t-aon cheann amháin". Mar sin, is dócha nárbh é "mo dheirfiúr Aino" a bhí i gceist ag Joukahainen ach "an t-aon deirfiúr amháin atá agam", agus gurbh é Elias Lönnrot, eagarthóir na heipice, an chéad duine a bhain ciall an ainm as an bhfocal.

Inniu, is gnáthainm mná é Aino san Fhionlainn. Is iomaí cailín a baisteadh as Aino nuair a bhí an náisiúnachas rómánsúil ag rith damhsa sa tír i dtús na fichiú haoise, agus bhí Aino ar an ainm ba choitianta ar na mná Fionlannacha sna 1920idí. Ansin, d'éirigh sé ní ba neamhghnáiche arís, ach inniu, i dtús na tríú mílaoise, tá an tseanráchairt ar an ainm arís, mar a bhí sna fichidí.

I bhféilire ainmneacha na Fionlainne, ceiliúrtar lá Aino ar an deichiú lá de Mhí Bealtaine.

### Mná mór le rá ar baisteadh an t-ainm Aino orthu
* Aino Aalto née Aino Marsio, bean chéile an ailtire mhóir Alvar Aalto. Bhí sí féin ina hailtire agus ina dearthóir.
* Aino Ackté, an chéad réaltóg idirnáisiúnta ón bhFionlainn i saol na ceoldrámaíochta clasaicí.
* Aino Kallas née Aino Krohn, scríbhneoir. Phós sí Oskar Kallas, taidhleoir Eastónach, agus shocraigh sí síos san Eastóin. Scríobhadh sí scéalta rómánsúla tragóideacha faoi mhóitífeanna Eastónacha, go háirithe *Sudenmorsian* ("Brídeog an Mhic Thíre"), *Reigin pappi* ("An Ministir i Reigi") agus *Barbara von Tisenhusen*. 
* Aino-Kaisa Saarinen, scíálaí trastíre
* Aino Sibelius née Aino Järnefelt, bean chéile an cheolchumadóra Jean Sibelius

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Itzehoe

Cathair i dtuaisceart na Gearmáine is ea **Itzehoe** []. Tá sé suite i Schleswig-Holstein, an stáit is tuaisceartaí sa tír, agus san iarthuaisceart de Hamburg. Ritheann an abha Stör tríd an gcathair. Bhí 33,049 daoine ina gcónaí in Itzehoe sa bhliain 2006. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte sa Ghearmáin
Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Cáceres

Is cathair i gcomhphobal féinrialaithe Extremadura in iarthar na Spáinne í **Cáceres** agus í mar phríomhchathair chúige Cáceres. Tá thart ar 90,750 daoine ina gcónaí ann.

Tá fianaise ann go raibh daoine ina gcónaí anseo sa réamhstair, mar shampla sna pluaiseanna Maltravieso agus El Conejar. Bhunaigh na Rómhániagh an chathair sa bhliain 25 RC.

Tá ballaí an tseanbhaile fós ina seasamh agus timpeallaíonn siad an seanbhaile ar fad. Tá ollscoil Extremadura ann, agus dhá réadlann réalteolaíochta sa chathair.

Le cúpla bliain anuas tá fleadh cheoil ar siúl sa chathair. Eagraíonn ceoltóirí na Spáinne agus tíortha eile ceolchoirmeacha, seisiúin agus ranganna ceol traidisiúnta Éireannach i rith dheireadh seachtaine amháin.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe
Catagóir:Cathracha agus Bailte in Extremadura
Badajoz (cúige)

Is cúige í **Badajoz** in iarthair na Spáinne, i ndeisceart an chomhphpobal fhéinrialaithe Extremadura. Cruthaíodh an chúige sa bhliain 1833. Tá teoireann aici leis na gúigí Cáceres, Toledo, Ciudad Real, Córdoba, Sevilla, agus Huelva, chomh maith leis an bPortaingéil.

Tá achar 766 km². Tá sé mar an chúige is mó sa tír. Tá 662,808 (ó 2002) ina gcónaí ann agus is í Badajoz an phríomhchathair, chomh maith le sin tá Mérida, príomhchathair an comhphobail fhéinrialaithe.

## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na Spáinne
Badajoz

Is cathair i gcomhphobal féinrialaithe Extremadura in iarthar na Spáinne í **Badajoz** agus í mar phríomhchathair chúige Badajoz. Tá sí suite ina aice teorainn na Portaingéile bruach clé na habhann  *Guadiana*.  Tá thart ar 152,270 daoine ina gcónaí ann agus mar sin tá sí níos mó ná Mérida, príomhchathair an réigiúin. 

Ghabh na Múraigh í san 8ú haois, agus bhíodh Badajoz mar Ríocht Múrach; *Taifa Badajoz*. I ndiaidh athghábháil na Spáinne throid an Spáinne leis an bPortaingéil faoi úinéireacht na cathrach. D'athraigh úinéireacht na cathrach roinnt mhaith uaireanta i rith na cogaidh éagsúla i stair na Spáinne.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe
Catagóir:Cathracha agus Bailte in Extremadura
13 (uimhir)

Is é **13** an uimhir nádúrtha tar éis 12 agus roimh 14. An focal Gaeilge atá ar 13 ná "trí déag". Is é "XIII" an uimhir Rómhánach ar 13.

Uimhir a cheanglaítear le mí-ádh. Tá an uimhir seo chomh láidir in aigne an domhain thiar nach bhfuil aon 13ú sraith ar eitleáin, agus is iomaí foirgneamh nach bhfuil an 13ú urlár ann. 

## Matamaitic
* Uimhir phríomha é 13

Catagóir:Slánuimhreacha
Satoshi Tomiie

Is cumadóir agus DJ ceoil Seapánaigh den seánra House é **Satoshi Tomiie**. Tá roinnt fuaimrianta cumtha aige, ina measc fuaimrian don Animatrix.

Spreag a thuistí é ó aois óg chun an pianó a sheinnt. Bhí baint aige le bannaí éasúla le linn dó freastal ar an iarbhunscoil. D'fhás a chuid suime sa cheol agus sa snagcheol ach go háirithe. Níos déanaí d'fhorbair sé spéis sa cheol hip hap agus DJ'áil. Chuireadh cheist air comhoibriú le Frankie Knuckles ar ceann dá seiteanna. Thug Frankie, DJ seanbhunaaithe agus taithíoch, poitéinseal Tomiee faoi ndara. Uaidh sin chumadh an sáramhrán House "Tears".

Bhog sé go Nua-Eabhrac nuair a bhfaca sé an deis a bhí ann dó. Ba léir dó go mbeadh sé deacair air dul chun chinn a déanamh ansin, cé go raibh clú air ar ais sa tSeapáin. Cheangail sé le Def Mix, áfach, agus d'fhás sé isteach ar ceann de na DJeanna is fearr ar domhain. Eisíodh a chéad dlúthdhiosca do Sony, "Full Lick" i 2000 a raibh rath mór leis, i Sasana ach go háirithe.

Tá dioscliosta agus liosta athmheascáin fada ag Tomiee. Tá roinnt meascáin DJ eisithe aige chomh maith, Nubreed 006 ar an lipéid Boxed, ina measc.

## Nasc Seachtrach
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Seapánacha
Bavaria

:*Baineann an t-alt seo leis an ngrúdlann Ollannach; má tá suim agat sa réigiún sa Ghearmáin, féach [[An Bhaváir]]*
mion|clé|280px|Bavaria lógó
Is grúdlann Ollannach í **Bavaria**. Tá sí suite i Lieshout i dTuaisceart Brabant san Ísiltír. Bhunaigh Laurentius Moores an ghrúdlann i 1719.

## Sonraithe Gearra
Is le muintir *Swinkels* an ghrúdlann.

Táirigíonn an comhlacht raon lágair meathbháin le méideanna éagsúla alcóil iontu. Déanann siad é seo faoi brandainmneach difrúila, ina measc Bavaria agus Hollandia. Tá conradh ag Bavaria chun roinnt brandaí Eorpacha aonaracha lágar Ollannach eile a ghrúdú.

## Stair

Bhunaigh Lauentius Moors an ghrúdlann i 1719 agus tháirg sé thart ar 88 bairille beoracha in aghaidh na bliana. Nuair a fuair Jan Sbinkels an ghrúdlann trí oidhreacht i 1851, tharla forleathnú ar an ngrúdlann. Méadaíodh a dtáirgeacht agus a gcur amach. Faoi 1924 bhí an ghrúdlann éirithe róbheag agus tógadh ceann nua. Cuireadh gléasra meicniúil buidéalaithe leis i 1933 a tháirg 2,000 budéal in aghaidh na huaire. Tógadh monarcha braiche i 1910 a tháirgeann braich do ghrúdlann Bavaria agus roinnt grúdlann eile fós. Tá fáil ar Bhavaria in dhá thír faoi láthair, Éire ina measc. Táirgeann Bavaria 400 milliún lítear in aghaidh na bliana.

## Corn Domhanda FIFA 2006
Chruthaigh Bavaria roinnt conspóide ag an gCorn Damhnada sacair i 2006, nuair a chaith lucht tacaíochta foireann náisúinta na hÍsiltíre, Leeuwenhosen(cineál éadaigh), leis an lógó Bavaria orthu. Tugadh na Leeuwenhosen saor in aisce do dhaoine a cheannaigh earraí Bavaria. Dúirt FIFA go raibh sé seo mídhleathach mar gheall gur 'ambush marketing' a bhí ann agus bhí comhluchtaí móra tar éis airgead mór a íoc chun na cearta urraithe a bheith acu. Ag an gcluiche i gcoinne an Chósta Eabhair, bhí ar an lucht tacaíochta na Leeuwenhosen a bhaint díbh agus iad a athrú le cinn gan lógó ar bith orthu.

## Naisc Seachtarachta
* Bavaria Brouwerij
* Bavaria U.S. 

Catagóir:An Ísiltír
Catagóir:Deochanna
Catagóir:Grúdlanna
Washington (idirdhealú)

Is ainm athbhríoch é **Washington**. Is féidir leis baint:
* le **[[Washington, D.C.]]** - príomhchathair na Stát Aontaithe,
* le **[[Washington]]** - stát atá suite in iarthuaisceart SAM,
* le **[[George Washington]]** - an chéad Uachtarán (1732 - 1799) 
* nó le níos mó ná seasca contae, cathair agus áit eile sna Stáit Aontaithe (agus ar fud an domhain).
Cáceres (cúige)

Is cúige í **Cáceres** in oirthear na Spáinne, agus i dtuaisceart an comhphobal féinrialaithe, Extremadura. Tá sé ag críochantacht le na cúigí Salamanca, Ávila, Toledo, agus Badajoz, chomh maith leis an bPoirtingéil.

Is é Cáceres príomhchathiar an chúige. Tá 410,242 daoine 2002 ina gcónaí i Cáceres.

## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na Spáinne
George Lucas

Stiúrthóir scannáin Meiriceánach is ea **George Walton Lucas, Jr.** (14 Bealtaine 1944 a rugadh é). Tá cáil air mar stiúrthóir scannáin sa gcatagóir "ficsean eolaíochta" - go háirithe an tsraith *[[Star Wars]]*. Rugadh agus tógadh Lucas i gCalifornia. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Bailitheoirí ealaíne
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Eagarthóirí Meiriceánacha
Catagóir:Ficsean eolaíochta
Catagóir:Fir
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Scríbhneoirí as California
Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí teilifíse Meiriceánacha

Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha
Pádraig Ó Faoláin

Iománaí Éireannach ab ea **Pádraig Ó Faoláin**, nó **Paddy Phelan** as Béarla. Bhain sé rath amach ina leathchúlaí leis na foirne Tulach Ruáin agus Cill Chainnigh sna 1930í. Bhí sé sna foirne a bhuaigh Craobh Iomána Sinsearach na hÉireann sna blianta 1932, 1933, 1935 agus 1939. Mar aitheantas ar an méid a rinne sé ina iománaí, roghnaíodh é ina leathchúlaí ar Fhoireann Iománaíocht na hAoise sa bhliain 2000.

B'iománaí clúiteach é a gharnia D. S. Ó Ciara chomh maith.

## Tagairtí

Faoláin, Pádraig Ó
Fáilte an Aingil

thumb|Fáilte an Aingil
Paidir de chuid na Críostaíochta is ea **Fáilte an Aingil** (Laidin: *Salutatio Angelica*), a ghlaonn ar idirghuí Mhuire, máthair Íosa.

Úsáideann sainchreidimh éagsúla Chríostaí an phaidir céanna chomh maith, go háirithe siúd a chloíonn leis an traidisiún Caitliceach - mar shampla, baill Angla-Caitliceacha den Chomaoin Anglacánach, Liútaraigh agus Meitidistigh.

Is é seo a leanas an leagan a úsáidtear san Eaglais Chaitliceach Rómhánach:

:Fáilte an Aingil 
:Tháinig﻿ Aingeal an Tiarna le scéala chun Mhuire Agus ghabh sí ón Spiorad Naomh.
:Is é do Bheatha, a Mhuire. 
:Féach, mise banóglach an Tiarna 
:Go ndéantar liom de réir do fhocail.
:Is é do Bheatha, a Mhuire. 
:Ghlac an Briathar colainn dhaonna
:Agus chónaigh Sé inár measc. 
:Is é do Bheatha, a Mhuire. 
:Guigh orainn, a Naoimh Mháthair Dé ionas go mb'fhiú sinn geallúna Chríost a fháil. 

:Guímis. Doirt anuas, impímid, a Thiarna, do ghrásta inár gcroíthe ionas, sinne a fuair fios trí scéala an Aingil ar theacht Chríost do mhac i﻿ gcolainn dhaonna, go dtiocfaimis trí luaíocht a pháise agus a chroise chun glóire a aiséirí. Trí Chríost ár dTiarna.

:Áiméan. 

Catagóir:Muire
Catagóir:Paidreacha
Glóir don Athair

Docseolaíocht, nó iomann molta gearr le Dia (i liotúirgí áirithe na Críostaíochta) is ea **Glóir don Athair** (Laidin: *Gloria Patri*). Tugtar "an Mhiondocseolaíocht" (*Doxologia Minor*) air chomh maith, chun idirdhealú a dhéanamh idir an iomann sin agus an "Mhórdocseolaíocht", Glóir do Dhia sna harda.

An leagan seo a leanas ná an leagan is minicí inniu sna heaglaisí Caitliceacha Rómhánacha agus Anglacánacha:

:Glóir don Athair, agus don Mhac, agus don Spioraid Naomh,
:Mar a bhí ar dtús, mar atá anois, agus mar a bheas/bheidh go brách: trí shaol na saol/le saol na saol. Áiméan.

Catagóir:Paidreacha
Marina Carr

mion|clé|By The Bog of Cats,  Wyndhams Theatre, Charing Cross, Londain
Drámadóir Éireannach is ea **Marina Carr** (rugadh 17 Samhain 1964) i gContae Uíbh Fhailí.

D'fhreastail sí ar Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath, sular ghlac sí le postanna mar scríbhneoir cónaithe in Amharclann na Mainistreach agus i gColáiste na Tríonóide. Chaith sí an bhliain 2003 mar an tOllamh Heimbold in Ollscoil Villanova sna Stáit Aontaithe.

Tá greann dubh agus brúidiúlacht ag baint lena saothar agus tá a cuid saothair is déanaí préamhaithe san miotaseolaíocht chlasaiceach Ghréagach.

I dtosach, bhain sí triail as neart stíleanna éagsúla agus í ag lorg a stíl áirithe féin. Luaite leis an tréimhse seo, tá *Low in the Dark* (1989), *The Deer Surrender* (1990), *This Love Thing* (1991) agus *Ullaloo* (1991).

Bhain a céad dráma eile *The Mai* (1994), an duais don Dráma Nua ab Fhearr san *Dublin Theatre Festival*. Déantar tagairt don fhírinne, oidhreacht agus an chinniúint sa dráma seo a chruthaíonn an nasc leis an drámaíocht Ghréagach. Tá na fíricí céanna le sonrú ina cuid oibre eile, cuid de bhunaithe ar drámaí áirithe ón aois Ghréagach clasaiceach. I measc a saothar eile tá *Portia Coughlan*(1996), *By the Bog of Cats...* (1998), *On Raftery's Hill* (2000);* Ariel* (2002) agus *Woman and Scarecrow* (2006).

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Carr, Marina
Carr, Marina
Catagóir:Daoine beo
Perl

Is teanga ríomhchlárúcháin í **Perl** a chruthaigh Larry Wall sna 1980í. Baintear úsáid as Perl go forleathan ar an nGréasán Domhanda i scripteanna CGI, i bPróiseáil Teanga Nádúrtha, agus sa bhithfhaisnéisíocht. Ritheann ríomhchláir Perl ar ardáin Windows, Mac OS, agus Linux. Glacann Perl gnéithe ó go leor teangacha eile: C, Scriptiú Blaoisce UNIX, AWK, sed, agus Lisp san áireamh.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha ríomhaireachta
Fergus mac Róich

Sa Rúraíocht i miotaseolaíocht na nGael, iar-rí Uladh ba ea **Fearghas mac Róigh** (Sean-Ghaeilge **Fergus mac Roích** nó **mac Róeg**).  Bhuail Neasa bob air chun fáil réidh leis mar rí agus a mac Conchúr mac Neasa a chur ina áit.  Is é Fergus Foga ainm eile air, dar le T. F. O'Rahilly.  D'fhéadfadh go raibh Fergus mac Léti ina leagan eile dó freisin.

Nuair a theith Deirdre agus Naoise ó Chonchúr go hAlbain (theastaigh ó Chonchúr Deirdre a phósadh), seoladh Fearghas chun iad a thabhairt abhaile go sábháilte. Mharaigh fir Chonchúir Naoise agus a dheartháireacha, agus phós sé Deirdre in aghaidh a tola.  Bhí Fearghas ar buile faoin mí-ionraiceas seo agus chuaigh sé lena lucht leanúna go cúige Chonnacht.  Ghlac Ailill agus Méabh leo agus bhí Fearghas agus Méabh mar leannáin ó shin amach.  Throid Fearghas agus a fhir ar son na gConnacht i gcoinne Chúige Uladh agus Cú Chulainn (a mhac altrama) sa Táin Bó Cúailgne.

Phós Fearghas bandia-fianna, Flidhias agus bhí clú air mar gheall ar a ghnéasúlacht.  Bhí an claíomh finscéalaíoch *Caladbolg* ina sheilbh aige, a d'úsáid sé chun barra trí chnoc a bhaint.  Maraíodh é ar ordú Ailealla mar gheall ar a chaidreamh le Méabh.

Tá páirt ag mac le Fearghas, Fiachra Cáech, i roinnt scéalta. Maraítear é agus é ag déanamh iarrachta saol Naoise a shábháil.

## Téacsanna
* Tidings of Conchobar son of Ness
* The Birth of Cú Chulainn
* Bricriu's Feast 
* The Exile of the Sons of Usnech
* The Driving of Flidais's Cattle
* The Adventures of Nera
* The Cattle Raid of Cooley, recension 1
* The Cattle Raid of Cooley, recension 2
* The Death of Fergus mac Róich

Catagóir:An Rúraíocht
Catagóir:Ríthe finscéalacha na hÉireann
Simon Adebisi

Carachtar sa dráma teilifíse Oz is ea **Simon Adebisi**, páirt a rinne Adewale Akinnuoye-Agbaje. HBO a thaispeáin an dráma agus é ag cur síos ar chóras trialach géibhinn in Em City, cuid d'Oz. 

Is é Adebisi ceannaire na "Homeboys" sa phríosún, agus é ar dhuine de na príosúnaigh is contúirtí. Tá a chomharthaí sóirt féin ag roinnt leis ar nós an hata bhig a bhíonn sáite siar ar a chloigeann agus na cluasáin a bhíonn air. As an Nigéir dó agus tuin air dá bharr. Tá deich mbliana caite sna Stáit aige, agus sacadh sa phríosún é nuair a dhúnmharaigh sé póilín le maiseite. Ní hé sin an chéad duine a mharaigh sé: tá a lán eile criogtha aige, go háirithe Nappa, ceannaire na Sicileach, fear a mharaíonn sé le hinsteallaire a bhfuil VEID ann. 

Saiid, ceannaire na Moslamach sa phríosún, a chuireann dá chois é tar éis d'Adebisi cuairt a thabhairt air de bharr ordú a fháil dul chuig an ngnáthphríosún.

## Naisc sheachtracha
* "Beathaisnéis" an carachtar ar HBO.com 

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Shots (albam)

Is albam é **Shots** leis an gceoltóir Éireannach Damien Dempsey. Eisíodh in Éirinn agus sa RA i Márta 2005 é.

Tháinig Shots isteach i gCairt Albaim na hÉireann díreach ag uimhir a haon.

## Rianta
# Sing All Our Cares Away
# Not On Your Own Tonight
# St. Patrick's Day
# Cursed With A Brain
# Party On
# Colony
# Patience
# Hold Me
# Choctaw Nation
# Spraypaint Backalley

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2005
Seize the Day (albam)

Is albam le Damien Dempsey é **Seize the Day** eisithe ar an lipéid Clear Records trí Sony in Éirinn ar an 16 Bealtaine 2003. Eisíodh é tríd an lipéid IRL sa Ríocht Aontaithe agus Attack Records i SAM. San RA agus SAM ní raibh an t-amhrán féin Seize the Day i bhfolach ar an dlúthdhiosca, mar a bhí sé in Éirinn.

## Rianta
# "Negative Vibes"
# "Ghosts of Overdoses"
# "It's All Good"
# "Factories"
# "Jar Song"
# "Celtic Tiger"
# "Apple of My Eye"
# "Industrial School"
# "Great Gaels of Ireland"
# "Marching Season Siege"
# "Seize the Day" (rian i bhfolach)

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2003
Brandenburg

Is stát in oirthear na Gearmáine é **Brandenburg** (i nGearmáinis: *Land Brandenburg* [], i Soirbis: *Bramborska* []). Tá sé ar an deichiú stát is mó de réir daonra agus ar an gcuigiú stát is mó de réir achair sa Ghearmáin. Is í Potsdam a phríomhchathair. Tá Brandenburg ag críochantacht leis na stáit Ghearmánacha an tSacsóin-Anhalt, an tSacsóin agus Mecklenburg-Vorpommern. Is é an cathairstát Beirlín atá crioslaithe aige. Thairis sin, tá teorainn aici leis an bPolainn.
29.478,61 km² achar na stáite agus 2.522.493 (2008) a daonra. 

## An tAinm

Baisteadh an stát as ainm chathair Brandenburg agus deirtear gur baisteadh an chathair seo as Naomh Bréanann (*Dún Bréanainn* an t-ainm a bheadh uirthi as Gaeilge). Ach is dócha nach bhfuil ann ach finscéal.

## Na Bailte is mó i mBrandenburg
thumb|left|300px|Sanssouci i bPotsdam
thumb|290px|an ardeaglais i gcathair Brandenburg

## Na Ceantair
míon|300px|right|na ceantair
Roinntear Brandenburg ina 14 ceantar (leis a bpriomhchathaireacha, idir lúibíní an t-ainm Soirbise) 

# Barnim, (BAR), Eberswalde
# Dahme-Spreewald, (LDS), Lübben (Spreewald) *(Lubin [Błota])*
# Elbe-Elster, (EE), Herzberg (Elster)
# Havelland, (HVL), Rathenow 
# Märkisch-Oderland, (MOL), Seelow
# Oberhavel, (OHV), Oranienburg
# Oberspreewald-Lausitz, (OSL), Senftenberg *(Zły Komorow)*
# Oder-Spree, (LOS), Beeskow *(Bezkow)*
# Ostprignitz-Ruppin, (OPR), Neuruppin
# Potsdam-Mittelmark, (PM), Belzig
# Prignitz, (PR), Perleberg
# Spree-Neiße, (SPN), Forst (Lausitz) *(Baršć)*
# Teltow-Fläming, (TF), Luckenwalde
# Uckermark, (UM), Prenzlau 

Tá 4 cathair gan cheantar:

# Brandenburg an der Havel, (BRB)
# Cottbus (*Chośebuz*), (CB) 
# Frankfurt (Oder) (FF)
# Potsdam (P)

## Tagairtí

Catagóir:Stáit na Gearmáine
Gaeltacht Thuaisceart an Oileán Úir

Ceantar atá ainmnithe go hoifigiúil mar acmhainn chun teanga labhairt na Gaeilge a chothú is ea **Gaeltacht Thuaisceart an Oileáin Úir** (nó **Gaeltacht Bhuan Mheiriceá Thuaidh**).  Tá an ceantar suite i dTamworth, Ontario, taobh le hAbhainn an Bhradáin i mbaile fearainn Stone Mills i gcontaetha Lennox agus Addington.

thumb|Suíomh

## Stair
In aice láimhe tá sráidbhaile Erinsville, áit a thóg a ainm ó na hÉireannaigh a lonnaigh ann san 19ú céad. Éireannaigh ba ea na chéad chúig mhéara ar an mbaile sin.
   
Tá cáil bainte amach ag an gceantar anois ós ann atá an t-aon Ghaeltacht oifigiúil amháin taobh amuigh de Éirinn le fáil. Ach murab ionann leis na Gaeltachtaí in Éirinn níl pobal buan de chainteoirí Gaeilge i nGaeltacht Bhuan Mheiriceá Thuaidh. 
 
Léirigh an tionscnamh oifigiúil an t-aitheantas agus an tacaíocht oifigiúil a bhí faighte ag an nGaeltacht nua. Bhí Declan Kelly, Ambasadóir na hÉireann, i láthair, in éineacht le Helen Gannon ó Chomhaltas Ceoltóirí Éireann. I ráiteas oifigiúil a eisíodh ar 29 Bealtaine 2007, dúirt Éamon Ó Cuív, Aire Gnóthaí Pobail Tuaithe agus Gaeltachta: "Ba mhaith liom comhghairdeas a dhéanamh le pobal Cheanada mar gur bhunaigh siad i gCeanada an chéad Ghaeltacht riamh lasmuigh de Éirinn. Guím gach rath ar an obair agus tá súil agam go mbeidh fás agus forbairt uirthi".

Cheadaigh an tAire O Cuív €20,000 ($28,835 CAD) don Ghaeltacht ar mhaithe le hoiliúint do mhúinteoirí. Tuairiscíodh an scéal ar TG4 (Teilifís Gaeilge), ar an BBC agus ar na meáin i gCeanada (BBC).

## Imeachtaí
   
Bíonn cúrsaí Gaeilge ar siúl ann agus i mbaile Erinsville freisin. Cuirtear céilithe ar siúl ann agus is féidir campáil ann ach an uain a bheith chuige (go hiondúil i Mí Lúnasa). Tá beartaithe ag na heagraithe ar chábáin do 100 duine a thógáil, in éineacht le seomraí ranga agus le hiarsmalann. Tá tionchar ag Oideas Gael i nGleann Cholm Cille ar na modhanna múinteoireachta agus foghlama.
  
In agallamh leis an BBC dúirt Aralt Mac Giolla Chainnigh, príomheagraí an tionscadail, cé go dtagann na Gaeilgeoirí ó chríocha an-difriúla - ó Cheanada, ó na Stáit Aontaithe, ó Éirinn - gur féidir leo go léir teacht ar aon fhód amháin san áit seo. Áit í a ligeann dóibh beocht a chur ina gcuid den dúchas agus eolas a chur arís ar an nGaeilge.

## Féach freisin
* Talamh an Éisc
* An Ghaeilge san Astráil

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Gaeilge.ca - Suíomh oifigiúil
* Daltaí.com 
* Alt sa nuachtán 'Irish Times' faoin Ghaeltacht
* Alt sa nuachtán 'Napanee Beaver' faoin Ghaeltacht
* Alt sa nuachtán 'Celtic Connection' faoin Ghaeltacht 
* An Searmanas Oscailte ar YouTube

Catagóir:Gaeltacht
Catagóir:Ceanada
Cath Omdurman

mion|clé|280px|Cath Omdurman
Is éard a bhí i gceist le **Cath Omdurman** ná cath a chuir fórsaí armtha na Breataine agus fórsaí an Mahdía a chéile sa Súdáin a tharla ar an dara lá de Mheán Fómhair, sa bhliain 1898. D'éirigh le arm Éigipteach-Sasanach faoi Sirdár Horatio Kitchener an lámh in uachtair a bhaineadh amach i gcoinne arm an Mahdía (a ghlaoitear An Ansar air de ghnáth). Do bhain Winston Churchill páirt san cogadh úd, ag obair don nuachtán Sasanach The Morning Post (Ziegler, 1973). Sna blianta ina dhiaidh sin cuireadh an tír ar fad faoi chois rialtas Bhriotánach-Éigipteach. 

## Tagairtí

* Ziegler, P. (1973), Omdurman, (New York: Dorset Press)

Catagóir:Cathanna
To Hell or Barbados

Is albam le Damien Dempsey é **To Hell or Barbados**. Eisíodh é in Éirinn agus sa RA ar an 1 Meitheamh 2007. Sheinn Damo in Vicar St. an oíche chéanna leis an eisiúint.

## Rianta
# Maasai
# Kilburn Stroll
# How Strange
# Chase The Light
# Your Pretty Smile
# Serious
# Teachers
# Summer's In My Heart
# To Hell Or Barbados
# The City
# I Don't Care

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2007
Palma de Mallorca

Is cathair agus port tábhachtach ar oileáin Mallorca í **Palma** agus í mar phríomhchathair chomhphobail fhéinrialaithe na nOileáin Bailéarach sa Spáinn. Tá sí suite ar chósta theas na hoileáine ar Bhá Palma. Ón mbliain 2005, tá 375,048 duine ina gcónaí sa chathair - s'é sin beagnach leathchuid de dhaonra na hoileáine. Deirtear go bhfuil an t-aerfort, Son Sant Joan, ar cheann de na haerfoirt is gnóthaí san Eoraip: sa bhliain 2018 bhain 29 milliún daoine úsáid as. Is léir gurb í turasóireacht an tionscail is tábhachtaí i leith geilleagar Palma, le 80% de mhuintir na háite ag obair sa tionscail turasóireachta. Bhí tionchar ar leith ag an turasóireacht ar Palma agus anois tá sí sách saibhir i gcomparáid le réigiúin eile na Spáinne. Bhronn an chathair an Palás Mariven ar Phrionsa Juan Carlos I na Spáinne. Ó shin ar aghaidh caitheann clann ríoga na Spáinne cuid dá laethanta saoire ansin. Cé go bhfuil oileánra Cabrera scartha go mór ó Palma, riarann bardas na Cathrach é chomh maith.

mion|clé|700px|Lánléargas ar Phalma de Mallorca

## Tagairtí

Catagóir:Príomhchathracha na Spáinne
Catagóir:Na hOileáin Bhailéaracha
Catagóir:Turasóireacht sa Spáinn
Catagóir:cathracha ar an Meánmhuir
Cachoeira do Sul

Is é **Cachoeira do Sul** an sa Bhrasaíl. In oirdheisceart na tíre atá sé, agus tá daonra thart ar 89.669 ag an mórchathair. Tháinig sé ar aghaidh sa 19ú Chéad go mór le gnó an chaifé, agus leanann sé ar aghaidh mar cheantar mór táirgeachta agus dáiliúcháin. Tá an chathair suite sa stát Rio Grande do Sul agus is é an phríomhchathair freisin. Tá an chathair sute ag 30°02′21″ Theas, 52°53′38″ Thair,

Is é an chathair is mó sa leathsféar theas leis achar de 3.765.0 km2 agus le daonra thar 89.669.

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Cill Chormaic

Is sráidbhaile í **Cill Chormaic** (Béarla: *Kilcormac*) i gContae Uíbh Fhailí in Éirinn. Tá sé suite ar an N52 idir Tulach Mhór agus Biorra.
Ghlaoití Frankford air tráth. Baile beag is ea é agus 879 duine ina gcónaí sa sráidbhaile féin. Tá 1,296 sa cheantar uilig. Fostaíodh cuid mhaith den phobal ag Bord na Móna san am a chuaigh thart ag obair ar na portaigh máguaird. Tá sé suite cois Sliabh Bladhma. Sníonn an Abhainn Airgid tríd.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Lá Nua

Ba nuachtán náisiúnta Gaeilge é ***[[Lá Nua|Lá]]*** (agus níos déanaí ***Lá Nua***) a bhí lonnaithe i mBéal Feirste. Bhíodh sé á fhoilsiú go laethúil, cúig lá in aghaidh na seachtaine. Ba é *Lá* an chéad nuachtán laethúil as Gaeilge agus an chéad nuachtán laethúil i dteanga Cheilteach ar bith. D'fhág an nuachtán a rian ar shaol cumarsáide na hÉireann. Nuachtán "stairiúil" a thug an Léachtóir Sinsireach le hiriseoireacht Íte Ní Chionnaith air.

## Stair
Bunaíodh ''Preas an Phobail'', nuachtán seachtainiúil, sa bhliain 1981 i mBéal Feirste. Foilsíodh an chéad eagrán de *Lá* Dé Luain, 13 Lúnasa 1984.   

Sa bhliain 1985, dódh oifigí *Lá*. Scriosadh "gach rud" sa tine, trealamh san áireamh. Ainneoin sin d'éirigh leis an bhfoireann an díolachán céanna a bhaint amach faoin mbliain 1991 agus a bhíodh acu roimhe.

Tar éis tamaill, d'athraigh *Lá* ina nuachtán seachtainiúil.

D'iompaigh sé ina nuachtán laethúil arís ar an 28 Aibreán 2003 a d'fhoilsítí ó Luan go hAoine. 

Sa bhliain 2006, d'éirigh le *Lá* i gcomórtas Fhoras na Gaeilge chun nuachtán nó foilseachán nuachta laethúil a fhoilsiú. In Eanáir 2007 athraíodh an t-ainm go *Lá Nua*.

### ''Lá Nua''
Bhí fo-oifigí ag *Lá Nua* i nGaoth Dobhair agus i gCúil Aodha. Bhí 50% de faoi úinéireacht Ghrúpa Meán Bhéal Feirste agus an leath eile faoi grúpaí agus daoine éagsúla ar cás leo an Ghaeilge.

I Mí Feabhra 2008, d'fhógair lucht *Lá Nua* go raibh siad ag iarraidh deireadh leis na heagráin chlóite a bhí siad ag cailliúint airgead orthu. 

[clé|mion|[Eoghan Ó Néill in 2024]]

I mí Mheán Fómhair na bliana 2008, dheimhnigh Bord Foras na Gaeilge nach mbeadh maoiniú nua ar fáil don nuachtán laethúil. Foilsíodh an t-eagrán deireanach ar an 19 Nollaig 2008.

Shíl an t-iriseoir Máiréad Ní Chinnéide gur "cailleadh an t-eolas agus an taithí a bhí ag an fhoireann" nuair a cuireadh deireadh le *Lá Nua*.

I measc na n-eagarthóirí, bhí Gearóid Ó Cairealláin, Eoghan Ó Néill, Ciarán Ó Pronntaigh, Concubhar Ó Liatháin agus faoi dheireadh Dónall Mac Giolla Chóill (Feabhra-Nollaig 2008).

## Féach freisin
* Eoghan Ó Néill agus Gearóid Ó Cairealláin
* ''Seachtain'', *[[Foinse]]* (scortha) agus ''An Páipéar''

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil: nuacht.com (sa chartlann)

## Foinsí
* Chollatáin, Dr Regina Uí (18 Aibreán 2011). ''"Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga"''.

## Léitheoireacht bhreise
* Cummings, Philip (2004). "*Ár nuachtán laethúil: Fiche bliain de Lá"*. Binn Éadair, Baile Átha Cliath: Coiscéim.

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Béal Feirste
Catagóir:Gaoth Dobhair
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1984
Catagóir:Bunaithe sna 1980í
Gleacaíocht Ealaíonta

Is éard atá i gceist le **gleacaíocht ealaíonta** ná sraith lúthchleasa a dhéanann duine ina (h)aonar, de ghnáth le cuidiú trealamh gleacaíochta. Bíonn comórtais ar leith i gcomhair na bhfear agus na mban. Bíonn ceol ar siúl mar thionlacan le linn comórtas na mban.

## Tagairtí

Catagóir:Spórt
Cónaidhm Idirnáisiúnta na Gleacaíochta

Is í **Cónaidhm Idirnáisiúnta na Gleacaíochta** (*Fédération Internationale de Gymnastique* as Fraincis) bord rialaithe na gleacíochta iomaíoch.

## Comórtas Tábhachtach
* Comórtas Oilimpeach
* Domhan Gleacaíocht Craobhchomórtas
* Domhan Cupán

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil

Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Catagóir:Spórt
Mangach

Is iasc sáile é an **mangach**. Is ainm coitianta é ar dhá speiceas d'éisc sháile den ghéineas ***Pollachius*** (*P. pollachius* agus *P. virens*). Is é an *P. pollachius* a aimsítear timpeall cóstaí na hÉireann agus bíonn tóir air seo mar bhia. Tá blas an mhangaigh níos láidre ná blas an troisc ach tá siad sách cosúil lena chéile.

liúdar: ag breith liúdar go Toraigh 

## Tagairtí

Catagóir:Éisc sháile
Merlangius merlangus

Is speiceas éisc san fhine Gadidae é **an faoitín** nó **an chadóg** (*Merlangius merlangus*), an t-aon cheann den ghéineas *Merlangius*

## Dáileadh geografach
Bíonn an speiceas seo le fáil ar chóstaí an Atlantaigh Thuaidh (ó oirdheisceart Mhuir Barents go cósta na Portaingéile) agus san Mhuir Dhubh, san Mhuir Aeigéach agus sa Mhuir Aidriad chomh maith. Bíonn sé ann ach go hannamh in iarthuaisceart na Meánmhara. Bíonn sé i láthair ag doimhneacht idir 10 agus 200 m ach, níos coitianta, idir 30 agus 100 m.

## Cur síos
Bíonn *Merlangius merlangus* 30 go 70 cm  ar leithead. Tá a dhath athraitheach agus is féidir leis a bheith buídhonn, dúghorm nó glas. Tá a thaobh  bhuíliath, bán agus bán is airgead ar a bholg. Is minic a bhíonn spota beag dorcha i láthair ag bun uachtarach na n-eití bhrollaigh. 

## Atáirgeadh
Tá a láithreacha sceite aitheanta i lár Mhuir nIocht Shasana, sa Mhuir Thuaidh agus feadh chósta Mhuir nIocht Shasana. Beirtear na larbhaí óga go domhain i lár Mhuir nIocht Shasana agus sa Mhuir Thuaidh, agus fásann siad níos gaire don chósta ansin. Tá iasclanna aitheanta lonnaithe go príomha feadh chósta na hEorpa, os comhair chóstaí an Somme sa bhFrainc agus na Beilge, le roinnt iasclann ar chósta theas Shasana.

## Tagairtí

Catagóir:Éisc sháile
Valladolid (cúige)

Is cúige é **Valladolid** i lár na Spáinne, agus tá sé suite i lár an chomhphobail fhéinrialaithe an Chaistíl agus León. Tá teorainn aige leis na cúigí Zamora, León, Palencia, Burgos, Segovia, Ávila, agus Salamanca.

Tá 720,157 duine (ó dhaonáireamh na bliana 2005) ina gcónaí ann, le dhá thrian den daonra ina chónaí sa phríomhchathair, arb ainm dó Valladolid chomh maith céanna. Tá 225 contae sa chúige.

Tá stádas ag cathair Valladolid mar cheartlár eacnamaíoch an chomhphobail.


Íomhá:Palacio Pimentel valladolid01 lou.jpg|Pálás Pimentel (Pálás Uachtaráin i Valladolid)


## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na Spáinne
Cadóg

Is iasc sáile í an **chadóg**. Tá sí ar fáil ar an dá thaobh den Aigéan Atlantach thuaidh. Bíonn an-tóir ar an gcadóg mar bhia. 

## Tagairtí

Catagóir:Éisc sháile
Gustaf Adolf

Bhí **Gustav II Adolf** (**Gustaf Adolf Mór**, **Gustavus Adolphus Magnus** nó fiú **Leon an Tuaiscirt**); 9 Nollaig, 1594 – 6 Samhain, 1632, ina Rí ar an tSualainn ón bhliain 1611 go dtí a bháis. Rugadh é i Stócolm agus ba mhac le Séarlas IX de mhuintir Vasa agus Christina de mhuintir Holstein-Gottorp é.

Ghlac sé páirt thábhachtach sa Chogadh Tríocha Bliain. Phós sé Maria Eleonora, iníon le Toghthóir Brandenburg agus na Prúise Eoin Sigismund, agus roghnaigh sé cathair Elbing sa Phrúis (inniu, Elbląg sa Pholainn) do cheanncheathrú a airm sa Ghearmáin. Fuair sé bás i gCath Lützen sa Ghearmáin ar an 6 Samhain, 1632.

I rith a réimse, bhunaigh Gustav Adolf cathair Göteborg, chomh maith le bailte eile. Freisin, bhunaigh sé Ollscoil Tartu i dTartu, an Eastóin, nó ba chuid de Ríocht na Sualainne í an Eastóin san am.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1594
Catagóir:Básanna i 1632
Catagóir:Cogadh Tríocha Bliain
Catagóir:Daoine Sualannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe Eorpacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Raoul Duke

[thumb|[Johnny Depp, mar **Raoul Duke**.]]

B'é **Raoul Duke** an t-ainm cleite a d'úsáid Hunter S. Thompson don charachtar sa leabhar *[[Fear and Loathing in Las Vegas]]*. Scríobhadh *Fear and Loathing* faoin ainm cleite seo, agus d'úsáid Thompson é ar chuid dá chuid alt a scríobh sé níos déanaí.

## Frithmhise Thompson
Is príomhcharachtar é Duke i roinnt scéalta, úrscéalta agus alt Thompson. Go leor den am tá Duke ag glacadh páirt in eachtraí a tharla i saol Thompson. Léirítear é mar fhear ait agus héadónaí le handúil aige i go leor drugaí agus fuath mór aige ar chreidiúintí Mheiriceá coimeádach. Bíonn sé de shíor faoi thionchar pé drugaí atá ar fáil, ar nós cannabas, LSD, ether, Mescaline, cócaon agus fiú aidréanailín duine. De ghnáth tógann sé na substaintí sin i gcomluadar a aturnae Dr. Gonzo, Meicsiceach atá leath as a mheabhair. (Tá Dr. Gonzo bunaithe ar chara le Thompson, dlíodóir cearta daonna Oscar Zeta Acosta).

Luann Thomspson Duke don chéad uair ina leabhar *Hell's Angels* a scríobh sé sa bhliain 1966. Cuirtear síos ar Duke mar eisreachtaí atá "that extra 'something,'" aige, a chiallaíonn go bhfuil sé in ann an dlí a bhriseadh, ach i mbealach nach gcuireann isteach ar an sochaí. Ligeann sé seo do Duke bheith inghlactha sa sochaí sin.

Go minic sé fáth carachtar Duke ná chun tuairimí agus smaointí a rá, nach mbeadh Thompson ábalta é féin. De réir Thompson, tháinig inspioráid don ainm ó Raúl Castro(deartháir Fidel Castro) agus leasainm John Wayne, "The Duke". Is dócha gurb é an bunús a bhí ag an ainm cleite ná chun úsáid agus Thomspon ag seiceáil isteach in óstáin mar a tharla in *Fear and Loathing*.

D'úsáid Thompson Duke chun labhairt faoi féin. Mar shampla, tar éis timpiste bóthair bhí ar Thompson seal a chaitheamh i seomra dí-chomhbhrú, agus scríobh sé litir faoin ainm chleite ag cur síos ar a mhire sa seomra. Foilsíodh an litir i Rolling Stone i 1973.

In mbailiúchán alt scríobhtha ag Thompson darbh ainm *[[The Great Shark Hunt]]* tagann ainm Raoul Duke chun cinn i roinnt aistí a foilsíodh i nuachtáin agus irisí. Ina measc bhí an "Police Chief", ailt a foilsíodh in Scanlan's Monthly i mí an Mheithimh. San alt sin is póilín é Duke atá éirithe as a phost agus scríobhann sé isteach ag "Police Chief Magazine" ag gearrán faoin nganntanas ar "real weaponry" sa fórsa. Síníodh an t-alt "Raoul Duke (Master of Weaponry)".

In *Fear and Loathing: On the Campaign Trail '72*, déanann Thompson cur síos ar Duke mar dhuine de na t-aon iriseoirí oibiachtúla. "A pompous contradiction in terms" a thugann Thompson ar oibiachútlacht hiriseoreachta.

## I meáin eile

* Ghlac Johnny Depp ról Raoul Duke sa scannán Fear and Loathing in Las Vegas (scannán).

* Tá an carachtar Uncle Duke sa ghreannán Doonesbury bunaithe ar Raoul Duke.

* Liostáileann Rolling Stone "Raoul Duke (Sports)" faoi theideal eagarthóirí an iris.

* Úsaideann Alex McNamara, fuirseoir ó Essex, Sasana, an carachtar Raoul Duke i gcuid dá seónna.

* Sa scannán "rom com" Never Been Kissed, feictear beirt dalta gléasta mar Raoul Duke agus Dr. Gonzo ag cósúir le téama culaithe bhréige.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Trosc Atlantach

Is iasc sáile é an **trosc Atlantach**. Is ainm coitianta é seo d'éisc den ghéineas *Gadus*. Bíonn an-tóir ar an trosc mar bhia. 

## Tagairtí

Catagóir:Éisc sháile
Cúramán

Is iasc fionnuisce é an **cúramán** (*Tinca tinca*). Bíonn dath glas-órga air. Fásann sé chomh mór le 70cm. Is fearr leis uisce socair, lábach ná uisce le sruth. Bíonn tóir ar an iasc seo sa gharbhiascaireacht mar go dtroideann sé go láidir nuair a bheirtear air.

## Tagairtí
 

Catagóir:Éisc fhionnuisce
Catagóir:Garbhiascareacht
Siorc gorm

Is iasc é an **siorc gorm** a aimsítear in aigéin thrópaiceacha agus mheasartha an domhain. Tá siorcanna gorma beobhreitheach. Maireann siad go hiondúil ar éisc bheaga agus ar scuideanna. D'fhéadfadh siad a bheith contúirteach do dhaoine dá gcasfaí orthu i ngrúpa. Tá cónaí air sna huiscí timpeall na hÉireann. 

## Tagairtí

Catagóir:Éisc sháile
Róiste

Is iasc fionnuisce é an **róiste** (*Rutilus rutilus*). Bíonn dath an airgid (le beagán dearg) air. Iasc beag atá ann go hiondúil - ní fhásann sé níos mó ná 40cm ar fhad. Rugtar go minic ar róistí sa gharbhiascaireacht mar bhfuil siad ar fáil go forleathan in uiscí socra agus in uiscí le sruth iontu. Breathnaítear ar róiste ar bith atá os cionn punt meáchain mar eiseamal.

## Tagairtí

Catagóir:Éisc fhionnuisce
Catagóir:Garbhiascareacht
The Sopranos

Sraith theilifíse Mheiriceánach de chuid HBO is ea **The Sopranos**. 

An príomhcharachtar ná ar bhall den mhaifia i New Jersey, Tony Soprano. Dírítear an clár ar eachtraí a tharlaíonn i dteahlacht coiriúil agus i saol pearsanta Tony. Glacann an t-aisteoir James Gandolfini páirt sa chlár mar Tony Soprano.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir HBO
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1999
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2007
Beobhreitheach

Is ionann ainmhí **beobhreitheach** (cuir i gcomparáid le ubh-bhreitheach) agus ainmhí ina bhfásann an suth taobh istigh de chorp na máthar. Cothaíonn corp na máthar an suth go dtí go mbeireann sí ainmhí beo. Bíonn placaint ag roinnt ainmhithe beobhreitheacha (breathnaítear orthu seo mar ainmhithe níos forbartha). Bíonn soláthar bia seachtrach ag teastáil ó sliocht ainmhí beobhreitheach ón am a rugtar iad. Is iad mamaigh placainteacha na hainmhithe is forbartha ó thaobh a bheith beobhreitheach ach bíonn samplaí d'ainmhithe beobreitheacha le fáil i measc:
* neart reiptílí
* roinnt crústaigh
* roinnt feithidí
* corr éisc

Catagóir:Bitheolaíocht
Kevin Doyle

Is iarimreoir sacair Éireannach é **Kevin Edward Doyle** (a rugadh ar an 18 Meán Fómhair 1983 i gContae Loch Garman), a d'imir mar thosaí le Wolverhampton Wanderers sa Premier League i Sasana, agus le foireann idirnáisiúnta Phoblacht na hÉireann.

## Gairmréim (Clubanna)
### League of Ireland
Thosaigh Doyle ag imirt le St. Patrick's Athletic in Éirinn i mí Mheán Fómhair 2001. Ar dtús, d'imir sé leis an bhfoireann faoi-18, ach bhuaigh sé áit san fhoireann sinsearach gan mhoill. Sa bhliain 2003, bhog Kevin go dtí Cork City F.C., áit ina d'imir sé ar feadh tamaill i lár na páirce. D'aimsigh sé 25 cúl nuair a athraíodh ar ais ina thosaí é. 

### Championship
Cheannaigh an fhoireann Sasanach Reading F.C. é i gcomhair €117,000 sa bhliain 2005, roimh an tséasúr 2005-06. Tháinig sé isteach sa scuaid ag áit ina raibh imreoirí eile gortaithe, agus mar thoradh fuair sé áit san fhoireann. D'imir sé páirt tábhachtach san fhoireann agus bhuaigh siad an Championship. Phioc sé suas bonn eircom league freisin nuair a bhuaigh Cork City an léig.

### Príomhroinn Shasana
Sa tséasúr 2006-07, bhí Kevin agus Reading ardaithe go dtí an Premier League. Scóráil sé 16 cúl agus ag deireadh an tséasúir bhí sé ainmnithe i gcomhair *PFA Young Player of the Year*. Chríochnaigh Reading sa 9ú áit.

## Gairmréim idirnáisiúnta
Tá cluichí imeartha ag Kevin i gcomhair an na foirne faoi-21 agus sinsir. D'imir sé a chéad chluiche le foireann sinsir na hÉireann i gcoinne na Sualainne i mí an Mhárta 2006. I mí Mheán Fómhair na bliana seo, thosaigh sé an cluiche i gcoinne na Gearmáine. D'aimsigh sé a chéad chúl i gcomhair Phoblacht na hÉireann i gcoinne Shan Mairíne agus anois tá sé cinn gnóthaithe aige.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Eolas faoin imreoir ar readingfc.co.uk  
* Eolas faoin imreoir ar fai.ie

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Liús

Is iasc fionnuisce feoiliteach é an **liús** nó **gailliasc** (*Esox lucius*). Bíonn tóir ar an iasc seo sa gharbhiascaireacht mar go dtroideann sé go láidir nuair a bheirtear air. Tá cónaí air in Éirinn agus ar fud na hEorpa. 

## Tagairtí

Catagóir:Éisc fhionnuisce
Catagóir:Garbhiascareacht
Shane Long

Is imreoir sacair Éireannach é **Shane Patrick Long** (rugadh é ar an 22 Eanáir 1987) a imríonn ar son Southampton F.C i bPríomhroinn Shasana. Sula raibh sé ina pheileadóir, d'imir sé iománaíocht  d'fhoireann mhionúir Thiobraid Árann. Is tosaí é.  Tá aithne ag gach duine in Éirinn ar Shane Long de bharr gur aimsigh  sé cúl in aghaidh na Gearmáine sa bhliain 2015.

## Gáirmréim
Rugadh Shane Long i nGort na hUamha, Contae Thiobraid Árann ach bhog sé go Corcaigh sa bhliain 2004 chun imirt ar son Cork City F.C.. D'imir sé dhá chluiche ar son na 'Rebels' sular cheannaigh Reading F.C. é sa bhliain 2005. D'imir sé do Reading ón mbliain 2005 go dtí 2011 nuair a bhog sé go dtí West Brom.

D'imir Long ceithre chluiche ar son foireann na hÉireann faoi-19 ,agus tá ceithre chaipín aige faoi láthair ag imirt ar son na foirne sinsearacha. Scóráil sé a chéad cúl ar son fhoireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann i gcoinne na Bolaive sa bhliain 2007.
## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Iománaithe Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Gerry Fitt

Ba pholaiteoir as Tuaisceart Éireann é **Gerard "Gerry" Fitt**, nó **Barún Fitt of Bell's Hill**, (9 Aibreán 1926 – 26 Lúnasa 2005). Bhí sé i measc na ndaoine a bhunaigh an SDLP (Páirtí Sóisialach Daonlathach an Lucht Oibre) sa bhliain 1970.

## Tús a shaoil
Rugadh Fitt i mBéal Feirste. Fuair sé a chuid oideachais ó na mBráithre Críostaí. Chaith sé na blianta idir 1941 agus 1953 i sheirbhís an chabhlaigh. Bhíodh cónaí ar Fitt i mBóthar na bhFál, agus sheas sé mar ionadaí don bhóthar ar son pháirtí lucht oibre sa bhliain 1956. Fuair Paddy Devlin, ó Pháirtí Lucht Oibre na hÉireann an ceann is fearr air, áfach. 

Sa bhliain 1958, toghadh Fitt do Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste mar bhall de Pháirtí Lucht Oibre na hÉireann. Sa bhliain 1962, bhuaigh sé suíochán i Stormont. 

San olltoghchán Westminster sa bhliain 1966, bhuaigh Fitt an suíochán in iarthar Bhéal Feirste.

## SDLP
clé|mion|Westminster
D'úsáid Fitt a shuíochán i Westminster chun fadhbanna i dTuaisceart Éireann a chuir os chomhair na Breataine. Ba MP comhbhraiteach é a bhí i láthair ag an agóid cearta daonna i nDoire ar an 5 Deireadh Fómhair 1968. Chloígh Constáblacht Ríoga Uladh Fitt an lá sin, i measc daoine eile.

Thug Fitt tacaíocht do Bernadette Devlin sa bhliain 1969. 
clé|mion
I mí Lúnasa 1970 bhí Fitt mar an chéad cheannaire ar pháirtí nua, Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (SDLP). Bunaíodh an SDLP tar éis comhráite sa nGaeltacht i dTír Chonaill idir John Hume, Austin Currie, Paddy O’Hanlon, Paddy Devlin agus Gerry Fitt. Ba é Gerry Fitt an ceannaire mar gurbh é an polaiteoir ba shinsearaí díobh, an t-aon Fheisire Parlaiminte in Westminster ina measc. 

Ghlac an SDLP páirt i Westminster (rud nach ndearna Sinn Féin). 

## Titim amach
clé|mion|Tiarnaí, Westminster
Bhí  síorcháineadh ar a ceannaireachtaagus b'fhéidir nach raibh bua na ceannaireachta ag  Fitt,  san áit chontráilte ag an am contráilte. De réir a chéile, thit Fitt amach lena pháirtí, le náisiúnaigh, agus le rialtas na Breataine. Sa bhliain 1979 staon Fitt ó vóta tábhachtach i Westminster; thit an rialtas Lucht Oibre as chumhacht agus tháinig Margaret Thatcher agus na Toraithe isteach.

Sa bhliain 1980 cuireadh John Hume ina áit mar cheannaire, agus d'fhág Fitt an páirtí.

Sa bhliain 1981 bhí Fitt in aghaidh na Stailceanna ocrais sa phríosún Maze i mBéal Feirste.  

I mí na Bealtaine na bliana 1983, chaill Fitt a shuíochán do Gerry Adams. 

Fuair Fitt bás ar an 26 Lúnasa 2005, 79 bliain d'aois, de bharr galair croí. Bhí ceathrar iníon aige.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2005
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna
Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann
Catagóir:Uaisleacht Éireannach
Gordon Brown

Is polaiteoir é **Gordon Brown** (a rugadh leis an ainm **James Gordon Brown** ar an 20 Feabhra 1951 i nGlaschú na hAlban). B'é 52ú Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe é, a tháinig i gcomharbacht ar Tony Blair ar an 27 Meitheamh, 2007.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Dhún Éideann
Catagóir:Beathaisnéisithe
Catagóir:Cogadh na hIaráice
Catagóir:Daoine faoi mhíchumas
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Iriseoirí Albanacha
Catagóir:Polaiteoirí Albanacha
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Sóisialaithe
1132

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 16 Feabhra — Maredudd ap Bleddyn, Prionsa Powys
*

Catagóir:Blianta
Bitheolaíocht dhaonna

Is éard atá i gceist le **bitheolaíocht dhaonna** ná staidéar an bitheolaíocht, antraipeolaíocht agus leigheas a dhéileálann le sláinte agus saol daoine.

## Féach freisin
* Corp an duine

## Tagairtí

Catagóir:Bitheolaíocht
Iascaireacht

deas|250px|thumb|Iascaireacht

Is caitheamh aimsire agus slí beatha ársa í an **iascaireacht**. Is téarma é a úsáidtear le haghaidh seilg éisc de shaghas ar bith.

## Stair
Tá fianaise ann go raibh daoine ag iascaireacht chomh fada siar leis an an tréimhse Mhéisiliteach (a thosaigh thart ar 10,000 bliain ó shin).  

## Cineálacha iascaireachta
* Iascaireacht fharraige
* Iascaireacht fhionnuisce
** Garbhiascaireacht
** Géimiascaireacht

## Tagairtí

Catagóir:Iascaireacht
Catagóir:Tionscail
1129

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 8 Aibreán — Cellach Mac Aodh, easpag Ard Mhacha

Catagóir:Blianta
Byz

Is ceoltóir hip hap as an tSualainn é **Byz** (ainm fíor: *Andreas Jorma Byström*), rugadh i 27 Bealtaine 1984 é.

## Dioscliosta
* *Ser det ut som jag bryr mig*, (2009)
* *Fett av dig*, (2007)
* *Når botten i toppen av en sjuttis*, (2005)
* *There is still a party going on*, (2003)
* *Vadå*, (2001)

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sualannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Rapcheoltóirí
Catagóir:Amhránaithe