open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
26 Meán Fómhair

Is é an **26 Meán Fómhair** an 269ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 270ú lá i mbliain bhisigh. Tá 96 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* AE - *Lá Eorpach na dTeangacha*

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1888 — T. S. Eliot, scríbhneoir Meiriceánach (b.1965)
* 1889 — Martin Heidegger, fealsamh Gearmánach (b. 1976)
* 1891 — Hans Reichenbach, matamaiticeoir is fealsamh eolaíochta Gearmánach (b. 1953)
* 1895 — George Raft, aisteoir Meiriceánach (b. 1980)
* 1897 — Pápa Pól VI, pápa ar an Eaglais Chaitliceach (b.1978)
* 1898 — George Gershwin, cumadóir ceoil agus pianódóir Meiriceánach (b. 1937)
* 1902 — Séamus Diolún, polaiteoir Éireannach (b. 1986)
* 1914 — Jack LaLanne, iar-aisteoir, teagascóir corpacmhainne, agus pearsa theilifíse Meiriceánach (b. 2011)
* 1919 — Matilde Camus, file Spáinnise (b.2012)
* 1936 — Winnie Madikizela-Mandela, gníomhaí agus polaiteoir as an Afraic Theas (b. 2018)
* 1938 — Bill O'Herlihy, craoltóir spóirt Éireannach (b. 2015)
* 1945 — Augusto Pinochet Hiriart, oifigeach Sileach
* 1945 — Bryan Ferry, amhránaí agus cumadóir Sasanach
* 1948 — Olivia Newton-John, amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach (b. 2022)
* 1953 — Dolores Keane, amhránaí Éireannach 
* 1965 — Petro Poroshenko, fear gnó agus polaiteoir Úcránach
* 1968 — James Caviezel, aisteoir Meiriceánach
* 1976 — Michael Ballack, imreoir sacair
* 1981 — Serena Williams, imreoir leadóige
* 1986 — Ritchie Jones, imreoir sacair Sasanach
* 1986 — Seán Ó Dulaoích, iománaí agus imreoir peil Ghaelach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1868 — August Ferdinand Möbius, matamaiticeoir agus réalteolaí Gearmánach (r. 1790)
* 1904 — Lafcadio Hearn, scríbhneoir Seapánach (r. 1850)
* 1945 — Béla Bartók, cumadóir ceoil Ungárach (r.1881)
* 1971 — Conor Maguire, polaiteoir Éireannach (r. 1889)
* 1973 — Anna Magnani, ban-aisteoir Iodálach (r. 1908)
* 1975 — Conrad Hal Waddington, bitheolaí Briotanach (r. 1905)
* 1981 — Robert Davitt, polaiteoir Éireannach (r. 1899)
* 1990 — Alberto Moravia, scríbhneoir agus iriseoir Iodálach (r. 1907)
* 1999 — Bernadette O'Farrell, ban-aisteoir Éireannach (r. 1924)
* 2003 — Robert Palmer, ceoltóir Sasanach (r. 1949)
* 2004 — Johnny Báille, captaen báid Éireannach (r. 1932)
* 2008 — Paul Newman, aisteoir Meiriceánach (r.1925)
* 2010 — Gloria Stuart, ban-aisteoir Meiriceánach (r. 1910)
* 2019 — Jacques Chirac, Uachtarán na Fraince (r. 1932)

## Tarluithe eile
* 1934 - Seoladh an línéar Sasanach an *[[RMS Queen Mary]]* in Albain
* 1953 - Cuireadh deireadh le ciondáil siúcra i Sasana tar éis 14 bliain
* 1955 - Díoladh an chéad méar éisc i Sasana
* 2024 - Tháinig Hairicín Helene i dtír i bhFlorida

## Tagairtí

0926
Meán Fómhair, 26
11 Bealtaine

Is é an **11 Bealtaine** an 131ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 132ú lá i mbliain bhisigh. Tá 234 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Naomh Antônio de Sant'Anna Galvão

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1888 — Irving Berlin, cumadóir ceoil agus liriceoir Meiriceánach )b. 1989)
* 1904 — Salvador Dalí, péintéir Spáinneach (b.1989)
* 1916 — Camilo José Cela, scríbhneoir Spáinneach (b. 2002)
* 1918 — Richard Feynman, fisiceoir (b. 1918)
* 1924 — Anthony Hewish, réalteolaí agus acadúil (b. 2021)
* 1926 — Teddy Scholten, amhránaí Ísiltíreach (b. 2010)
* 1930 — Edsger Dijkstra, ríomheolaí (b.2002)
* 1950 — Jeremy Paxman, craoltóir agus iriseoir Sasanach
* 1957 — Mike Nesbitt, craoltóir agus polaiteoir as Tuaisceart Éireann
* 1958 — Conor Ó hAodha, iománaí Éireannach
* 1963 — Mark Breland, dornálaí
* 1963 — Natasha Richardson, aisteoir Sasanach (b.2009)
* 1964 — Michael McGlynn, ceoltóir Éireannach
* 1970 — Caoimhín Ó Scanaill, ollamh Meiriceánach
* 1970 — Eric Kaufmann, ollamh le polaitíocht
* 1984 — Andrés Iniesta Luján, imreoir sacair
* 1992 — Pauric Mahony, iománaí Éireannach
* 2000 — Yuki Tsunoda, tiománaí carr rásaíochta Seapánach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1572 — Pápa Pius V, Pápa ó 1566 go 1572, naomh (r. 1504)
* 1610 — Matteo Ricci, sagart Iodálach (r. 1552)
* 1778 — William Pitt, Príomh-Aire na Breataine ó 1766 go 1768 (r. 1708)
* 1839 — John Harries, draoi agus lia Breatnach  (r. 1785)
* 1891 — Alexandre Edmond Becquerel, fisiceoir Francach (r. 1820)
* 1916 — Karl Schwarzschild, réalteolaí Gearmánach (r. 1873)
* 1942 — George Nicolls, Polaiteoir Éireannach (r. ~1884)
* 1964 — James Tunney, polaiteoir Éireannach (r. 1892)
* 1971 — Lilian Bland, eitleoir Sasanach (r. 1878)
* 1971 — Seán Lemass, tríú Taoiseach na hÉireann (r.1899)
* 1976 — Hugo Henrik Alvar Aalto, ailtire agus dearthóir Fionlannach (r. 1898)
* 1981 — Bob Marley, amhránaí (r.1945)
* 2001 — Douglas Adams, scríbhneoir Sasanach (r.1952)
* 2004 — Mick Doyle, imreoir rugbaí Éireannach (r. 1941)
* 2006 — Floyd Patterson, Dornálaí Meiriceánach (r. 1935)
* 2006 — Michael O'Leary, abhcóide agus polaiteoir Éireannach (r.1936)
* 2020 — Jerry Stiller, aisteoir Meiriceánach (r. 1927)

## Tarluithe eile
* 1812 - D'fheallmharaigh John Bellingham an Priomh-Aire, Spencer Perceval, sa fhorhalla de Theach na dTeachtaí
* 1985 - Maraíodh 56 duine nuair a tharla tine ag staidiam sacar Bradford City i Sasana 
* 2004 - Tharla pléascadh ag monarcha ICL Plastics in Albain agus maraíodh naonúr
* 2010 - Ceapadh David Cameron Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe. Cruthaíodh comhrialtas leis an Choimeádaigh agus an Daonlathaithe Liobrálacha

0511
Bealtaine, 11
Duine

Is speiceas príomhach atá sa **duine** nó **duine daonna** (ainm déthéarmach *Homo sapiens*). Homainid atá ann.

Seasann daoine cruinn díreach, i riocht is go bhfuil na lámha saor le ruda a láimhsiú. Tá inchinn an-fhorbartha acu agus mar sin tá réasún teibí, caint, agus inbhreithniú acu.

Is de thréithe iompraíochta na ndaoine go n-úsáideann siad teanga, go n-eagraítear i sochaithe aimhréiteacha iad, agus go bhforbraíonn siad teicneolaíocht. Maireann daoine i gcultúir gan chuntas lena lán creidimh, miotais, deasghnátha, luachanna, agus noirm shóisialta.

Tugann a nádúr fiosrach agus inbhreathnitheach ar dhaoine iarraidh a thabhairt ar a gcomhfhios a míniú, agus tionscnaíonn sé téarmaí idir ábharaíocha agus spioradálta le cur síos ar an toisc dhaonna. Dar leis an chéad dearcadh, atá onteolaíoch nó meitifisiciúil, nach bhfuil aon réaltacht ann ach amháin an ceann fisiciúil nó ábhartha. Cuireann an dara dearcadh treis ar taobh spioradálta nó neamhfhisiciúil sa bheatha, agus cuireann sé san áireamh uaireanta creideamh i nDia nó i ndéithe éagsúla agus creideamh go bhfuil anam ag daoine ach níl ag ainmhithe eile, idir creidimh eile. Is é an féinmhachnamh seo bun na fealsúnachta agus tá sé i gcáipéisí stairiúla ó thosach aimsire.

## Tagairtí


Catagóir:Antraipeolaíocht
Catagóir:Síceolaíocht
Catagóir:Duine
Muileann na Buaise

Is é **Muileann na Buaise** baile ar chósta thuaidh Chontae Aontroma. Is ann atá Sheandrioglann Mhuileann na Buaise, atá níos sine ná drioglann dlíthiúil eile ar bith ar domhain. Tá 1300 duine ina gcónaí i Muileann na Buaise, atá 95 ciliméadar ó Bhéal Feirste, 10 ciliméadar ó Bhaile an Chaistil, agus 15 ciliméadar ó Chúil Raithlin (i gContae Dhoire). Is Protastúnaigh Aontachtacha iad formhór mhuintir Mhuileann na Buaise. Tá an baile i gComhairle na Maoile.

## Comhchathracha
* Louisville, Kentucky, Stáit Aontaithe Mheiriceá.

Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
Carraig Fhearghais

mion|Caisleán Charraig Fhearghais
Is baile mór í **Carraig Fhearghais** (Béarla: *Carrickfergus*) i gContae Aontroma, i dTuaisceart Éireann. Tá an baile suite ar chósta thuaidh Loch Lao agus is é an príomhbhaile i gComhairle Buirg Charraig Fhearghais é. Is Protastúnaigh agus Aontachtaigh daonra Charraig Fhearghais, den chuid is mó. Tógadh Caisleán Charraig Fhearghais sa dara haois déag. Tá port beag iascaireachta ann, atá tábhachtach do thionscal na dteicstílí.

Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
Port Rois

mion|Trá Phort Rois
Is baile i dtuaisceart Chontae Aontroma in Ulaidh é **Port Rois** (Portrush). Tá sé suite in aice leis an teorainn idir Aontroim agus Doire. Tá bád tarrthála ón RNLI ar stáisiún sa phort. Tá Caisleáin Dún Luais taobh amuigh den mbaile.

Bhí a chéad dul chun cinn mór ag Roger Whittaker in 1964 nuair a iarradh air a bheith i láthair ar chlár Ulster Television dar teideal *This and That* i Portrush.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
An Baile Meánach

Is baile mór i lár Oirthear Chontae Aontroma i gCúige Uladh é **an Baile Meánach**. Níl an baile ach timpeall 10 míle ó Ghlinntí Aontroma, agus tá sé suite ar an phríomh-Iarnróid idir Béal Feirste, Aontroim, Cúil Raithin, agus Doire. Tá daonra an bhaile Protastúnach agus Aontachtaí go formhór (beagnach 80%). 
clé|mion|220x220px|múrphictiúr
clé|mion|220x220px|Barra Drive
[clé|mion|220x220px|Waveney Avenue, [An Baile Meánach;  in aice leis an stáisiún póilíní;  tharla círéib ann i mí Lúnasa 2024]]

## Stair
mion|An Baile Méanach: an lár|clé|220x220pxRinneadh an chéad stair a scríobh faoi cheantair an Baile Meánach sa 5ú agus an 7ú haois, i rith na tréimhse Chríostaí luath. 

Bunaíodh eaglais ag deireadh an 5ú haois i gCoinire, baile beag 5 míle theas ón Bhaile Meánach. Tar éis seo, bunaíodh mainistir ag Timpeall Maoile, sna Cealla, in aice le Coinire. Sa bhliain 831, tháinig na hUigingaigh, Lochlannaigh chuig an cheantar, agus dhóigh siad an eaglais i gCoinire. I rith an 12ú haois, tháinig na Sasanaigh go Contae Aontroma agus an Dún, agus chruthaigh siad croí Iarla-Ríocht na hAngla-Normanach in Ulaidh.

## Díothacht agus ciníochas
Chuaigh An Baile Meánach i léig sa 20ú haois. Mar shampla dúnadh na monarchana Michelin agus JTI Gallaher. agus poll dubh díobhála atá ann in áiteanna.

Deir cuid daoine go bhfuil an baile i lár ‘Crios Bíobla’ Chúige Uladh. Ach, ag an am céanna, tá fadhb mhór hearóin ann chomh maith.

Sa bhliain 2018, chuir "Britain First" tús le feachtas frithrialtais sa Bhaile Meánach.  Tharla círéib ann i mí Lúnasa 2024 chomh maith, agus arís i mí an Mheithimh 2025.  Bhí baint mhór ag paraimíleataigh dhílseacha leis an bhforéigean agus bhí bratacha dílseacha crochta i bhfuinneoga a dtithe ag daoine le súil is nach n-ionsófaí iad.  

## Féach freisin

* Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2025
* Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024

## Daoine
* Liam Neeson - Aisteoir
* James Nesbitt - Aisteoir
* Ruairí Mac Easmainn - Taidhleoir agus náisiúnaí Éireannach
* Ian Paisley - polaiteoir
* Joanne Hogg - amhránaí

## Comhchathracha
* Caisleán an Bharraigh, Éire
* Giobráltar, Giobráltar
* Morehead, Kentucky

## Tagairtí

Baile Meánach
Catagóir:An Baile Meánach
William H. Taft

Ba é **William Howard Taft** (15 Meán Fómhair 1857 - 8 Márta 1930) 27ú uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá. Bhí sé i bhfeidhmeannas ó 4 Márta 1909 go dtí 3 Márta 1913.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1857
Catagóir:Básanna i 1930
Catagóir:Airí Rialtais na Stát Aontaithe
Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine as Ohio
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Gobharnóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Scoláirí
Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe
Catagóir:Yale Law School
An Satharn

Is é **an Satharn** an lá sa tseachtain idir an Aoine agus an Domhnach.

Sa traidisiún Giúdach, is é an Satharn an lá deireaneach sa tseachtain. Is é an coinbhinsiúin sin an caighdeán i Stáit Aontaithe Mheiriceá, ach san Eoraip nua-aimseartha, ceaptar gurb é Satharn an séú lá sa tseachtain, agus Dé Domhnaigh an deireadh lá. Is é an coinbinsiúin Eorpach an ceann a úsáideann an ISO 8601. Ar an dtaobh eile, in a lán tíortha Ioslamaigh, is é Dé Sathairn an chéad lá sa tseachtain agus is lá saoire é Dé hAoine.

I seantraidisiún Giúdach, is é Dé Sathairn an tsabóid. In a lán teangacha, níl focla difríochta ar 'Satharn' agus 'sabóid'. Scarann oireaglasa ceartchreidmheacha idir Dé Sathairn agus lá na sabóide. Cuireann Caitlicheachaí chomh mionbhéim ar an scar seo gur glaonn a lán acu an t'sabóid' ar Dé Sathairn - nós Protastúnach. 

I dtíortha Críocha Lochlainne, glaonn 'Lördag' nó 'Löverdag' ar Sathairn. Is é sin 'lá an folcadáin'. Freisin, i Maori, is é Rahoroi an ainm nua-aimseartha ar, is é sin 'lá nígheadh'

Ina lán tíortha a bhfuil lá saoire é Dé Sathairn, is lá bogaidh é Dé Sathairn. Tá a lán buamaí á bunadh Dé Sathairn, toisc go bhfuil sé roimh Dé Domhnaigh - lá soise eile. Is coitianta é chun teach tábhairne, bialann agus clubaí a bheith oscailte níos déanaí Dé Sathairn.

Is lá gnáthúil toghcáin é Dé Sathairn san Astráil agus is é an lá amháin a bhfuil toghcáin ar siúl sa Nua-Shéalainn.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Laethanta na seachtaine
Catagóir:Féilire
An Domhnach

Is é **An Domhnach** an chéad lá den tseachtain de réir an traidisiúin Chríostaí, ach mar gur lá saoire é is é an dara lá den deireadh seachtaine é go coitianta. Rinneadh lá saoire de ionas go mbeadh Críostaithe in ann freastal ar an Aifreann (Caitliceach) agus comaoineach a ghlacadh.

De réir na féilire Greagóraí, ní thosaíonn aois nua ar an Domhnach. De réir na féilire Eabhraí, ní thosaíonn aon bhliain ar an Domhnach. Bíonn Aoine 13 le fáil in aon mhí a thosaíonn ar an Domhnach.
 
De réir seantraidisiúin Ghiúdaigh is é an Satharn an tSabóid. Ina lán teangacha is ionann na focail atá ar 'Shatharn' agus ar ‘Shabóid,' cé go ndéanann eaglaisí ceartchreidmheacha idirdhealú idir an Satharn agus lá na Sabóide. Is annamh a thugann Caitlicigh an tSabóid ar an lá, ach is nós le go leor Protastúnach 'an tSabóid' a thabhairt ar an Domhnach.

Sa chuid is mó den Eoraip agus i Meiriceá Theas (seachas sa Bhrasaíl) is é an Domhnach an lá deireanach den tseachtain. I dtíortha eile, dála SAM, is é an chéad lá é, barúil thraidisiúnta a tháinig anuas ó na Seanghiúdaigh, ó na Seanéigiptigh agus ón Impireacht Naofa Rómhánach. De réir an ISO 8601, is é an Luan an chéad lá agus is é an Domhnach an seachtú lá.

Dar le haicmí áirithe Críostaí a bhfuil dearcadh ceartchreidmheach nó piúratánach acu, ní dhéantar obair ar bith Dé Domhnach, cé is moite de chúrsaí adhartha nó de ghníomh práinne.

Is lá mór spóirt é an Domhnach. I SAM imrítear an pheil Dé Domhnaigh, agus Dé Sathairn agus Dé Luain freisin. (Imrítear peil choláisteach ar an Sathairn agus peil mheánscoile ar an Aoine.) Imrítear formhór na gcluichí Gaelacha (peil, iománaíocht agus camógaíocht) ar an Domhnach, agus is minic a athraítear am freastail sna séipéil nuair a bhíonn cluiche tábhachtach á imirt. 

Sa chuid den domhan a tháinig faoi anáil na Críostaíochta, is gnách le hoifigí stáit, le rialtais áitiúil, le cúirteanna agus eile dúnadh Dé Domhnaigh. Ní fada ó bhí sé ina raic sa Bhreatain nuair a chinn an rialtas go mbeadh cead trádála ag gnólachtaí áirithe Dé Domhnaigh, agus is annamh tráchtáil ar siúl Dé Domhnaigh i dtíortha a bhfuil traidisiún Caitliceach iontu. I SAM agus san Eoraip bíonn uaireanta oscailte na siopaí níos giorra de ghnáth ar an Domhnach. 

I dtíortha Béarla craolann a lán stáisiún teilifíse a gcuid clár polaitiúil Dé Domhnaigh. Bhíonn eagrán níos toirtiúla de na nuachtáin ar fáil ar an Domhnach, agus iris lándaite agus forlíonta spóirt agus cultúir leo go minic .

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Laethanta na seachtaine
Catagóir:Féilire
An Áise

Is í an Áise an ilchríoch is mó ar domhan agus an chuid is mó den mhór-roinn Eoráise. Clúdaíonn an Áise 30% de thalamh an domhain, i bhfairsinge ollmhór a chuimsíonn féarach, fásaigh, dufairí, agus tundra. Is í an ilchríoch is mó daonra fosta, le 4.7 billiún duine ina gcónaí innti. 

thumb|An Áise|clé

### Teorainneacha
clé|mion
Is í Canáil Shuais an teorainn idir an Áise agus an Afraic.  

Níl sé chomh furasta socrú ar theorainn bheacht idir an Áise agus an Eoraip, óir baineann an dealú eatarthu níos mó le cúiseanna stairiúla agus cultúrtha ná mar a bhaineann sé leis an tíreolaíocht de, cé go bhfuil roinnt bacainní nadúrtha idir an dá thaobh: Sléibhte na hÚraile, an Mhuir Dhubh, an Bosparas, an Mhuir Chaisp, agus na Sléibhte Cugais san áireamh. 

### Tíortha
Tá timpeall 60% de mhuintir an domhain ina gcónaí san Áise. Is iad an tSín agus an India an dá thír is mó daonra ar domhan, agus níos mó ná billiún duine ina gcónaí i ngach ceann acu. 

Is í an Rúis an tír is mó ar domhan. San Eoraip atá ceathrú di, agus an chuid eile san Áise. Is í an Rúis an tír is tuaisceartaí agus is oirthearaí na hÁise.

## Tíortha
* An Afganastáin 
* An Airméin
* Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha
* An Araib Shádach 
* An Asarbaiseáin
* Báiréin
* An Bhanglaidéis 
* Brúiné 
* An Bhútáin 
* Catar
* An Chambóid 
* An Chasacstáin
* An Chirgeastáin
* An Chóiré Theas 
* An Chóiré Thuaidh 
* Cuáit 
* Poblacht Éimin
* Na hOileáin Fhilipíneacha 
* An India 
* An Indinéis 
* An Iaráic 
* An Iaráin 
* Iosrael 
* An Iordáin 
* Laos 
* An Liobáin 
* Maenmar
* Oileáin Mhaildíve 
* An Mhalaeisia 
* An Mhongóil 
* Neipeal
* Óman 
* Stát na Palaistíne 
* An Phacastáin 
* An Rúis
* An tSeapáin
* An tSeoirsia
* An tSín
* Singeapór 
* An tSiria 
* Srí Lanca 
* An Táidsíceastáin
* An Téalainn
* An Téaváin
* An Tíomór Thoir 
* An Tuirc 
* An Tuircméanastáin
* An Úisbéiceastáin
* Vítneam 

## Tagairtí


Aise, An
Amhrán náisiúnta

Is é is **amhrán náisiúnta** ann ná amhrán nó saothar ceoil eile a bhfuil ábhar tírghráúil aige, agus rialtas is údaráis oifigiúla an stáit ag baint úsáide as mar shuaitheantas don tír ag ócáidí oifigiúla. Ina lán tíortha, reachtaíodh dlíthe faoi cheartúsáid an amhráin náisiúnta, ach níl a leithéid riachtanach le go nglacfaí le hamhrán ar leith mar shiombaile náisiúnta den chineál sin. Mar shampla, is é an traidisiún an t-aon bhunús amháin le stádas an amhráin úd *God Save the Queen* sa Ríocht Aontaithe.

Is é amhrán na hÍsiltíre, *Het Wilhelmus* nó Amhrán Uilliam ó Nassau, an t-amhrán náisiúnta is sine sa domhan. Scríobhadh timpeall na bliana 1570 é, nuair a bhí an Cogadh Ochtó Bliain á chur ag an Ísiltír ar na Spáinnigh. 

Níor éirigh an t-amhrán náisiúnta, mar nuáil chultúrtha, coitianta roimh an naoú haois déag. Is aireagán Eorpach é, go praiticiúil. Bíonn blas an cheoil chlasaicigh Eorpaigh ar amhráin náisiúnta na dtíortha neamh-Eorpacha féin, amach ó chúpla eisceacht a théann i dtuilleamaí cheol traidisiúnta na tíre (an tSín agus an tSeapáin, ach go háirithe). 

An chuid is mó de na hamhráin náisiúnta, cantar i dteanga iad atá coitianta mar ghnáthurlabhra phobail sa tír. Mar sin féin, tá cúpla eisceacht ann. Nó cé gurb í an Urdúis teanga oifigiúil na Pacastáine, is í an Pheirsis teanga an amhráin náisiúnta. Teanga thábhachtach chultúrtha í an Pheirsis do mhuintir na Pacastáine, ach is ar éigean a labhraíonn aon duine ó dhúchas í sa tír sin.

## Liosta
M1 (Éire)

Mótarbhealach in Éirinn is ea an bóthar **M1**, idir Baile Átha Cliath agus Corr an Charnáin ar an teorainn idir Contae Lú agus Contae Ard Mhacha. Is páirt den N1 é.

Rinne an rialtas an chéad mhótarbhealach in Éirinn ar dtús leis an M1, idir Domhnach Cearna agus Aerfort Bhaile Átha Cliath. Ní raibh sé ach timpeall 6 ciliméadar i bhfad roimhe sin. Tar éis sin, d’oscail seachbhóthar Dhún Léire, agus ansin, seachbhóthar Bhaile Brigín.

Ansin, d’oscail an mótarbhealach idir Dún Léire agus Dún Dealgan. Tar éis sin, d’oscail sé idir Baile Brigím agus Dún Léir ar an seachbhóthar Dhroichead Átha, agus faoi dheireadh idir Aerfort Bhaile Átha Cliath agus Baile Brigín, ar an seachbhóthar Sord.

Agus, tá an mótarbhealach ag éirí níos mó fós. Faoi Láthair, tá an Tollán Phort Bhaile Átha Cliath á dhéanamh, agus tá pleananna ag an Riatlas na hÉireann agus na Breataine do mótarbhealach úr idir Dún Dealgan agus Iúr Chinn Trá i gContae an Dúin, ag trasna an teorainn.

[clé|mion|An M1 in [Éire (stát)|Éirinn]]

Tá 17 ceangail ar an M1;

* 1. R132, N1 (Bóthar Sord), Bóthar Sheantalaimh – Beaumont, Seantraibh, lár an bhaile
* 2. R104 (Lána na Cúlóige) – Seantraibh, Cúlóige
* 3. M50, N32 – Domhnach Míde, Binn Éadair, N2, N3, N4, N7, M11
* 4. (R132) – **[[Aerfort Bhaile Átha Cliath]]**, Sord, Mullach Íde, Cill Dhéagláin
* 5. R132 – Na Sceirí, Lusca, An Ros, Port Reachreainn, Sord, Mullach Íde
* 6 (R132) – Baile Brigín, Na Sceirí, Lusca
* 7. R122 – **[[Baile Brigín]]**, An Aill, Na Sceirí
* 8. R132 – Baile Brigín, Baile Mhic Gormáin, An Inse
* 9. (aneas amháin) R152 – **[[Droichead Átha]]**, Damhliag
* 10. (aduaidh amháin) (R152) - Damhliag, Ráth Tó, Cill Dhéagláin
* 11 N51, R168 – Droichead Átha, An Uaimh, Collann
* 12 (aduaidh amháin) R132 – Droichead Átha
* 13 R169 – Dún Léire, Collann, Ceann Chlochair
* 14 R170, R132 – Dún Léire, Baile an Ghearlánaigh, Droim Ing
* 15 N33, N2 – Baile Átha Firdhia, Carriag Mhachaire Rois, Doire
* 16 R166 – Baile an Ghearlánaigh, Baile an Tallúnaigh
* 17 N52 – **[[Dún Dealgan]]**, **[[Béal Feirste]]**, Baile Átha Firdhia

## Féach freisin
* Bóithre agus mótarbhealaí in Éirinn

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Ollscoil Mhá Nuad

Is ollscoil í **Ollscoil na hÉireann, Má Nuad** agus í suite i Maigh Nuad. Ceann de na ceithre chomh-ollscoil í ar comhchodanna iad de chóras cónaidhmeach Ollscoil na hÉireann.

Cuireadh tús leis an ollscoil seo sa bhliain 1795, mar Choláiste Phádraig, Má Nuad, nuair a reachtaigh Parlaimint Ghrattan dlí le hinstitiúid acadúil a bhunú a chinnteodh feabhas oideachais do na Caitlicigh. Go dtí sin, b'éigean do mhic léinn Chaitliceacha ó Éirinn freastal ar ollscoileanna na Mór-roinne Eorpaí. Ba i Maigh Nuad a tháinig an institiúid sin ar an bhfód. Ní raibh ann ar dtús ach coláiste traenála sagart, agus tráth, bhí sí ar an gcoláiste ba mhó sa domhan den chineál sin. Sa bhliain 1896, fuair an coláiste stádas na hOllscoile Pointifiúla, buíochas le feabhas a chuid cúrsaí sa diagacht, san fhealsúnacht agus i ndlí canónda na hEaglaise. Nuair a bunaíodh Ollscoil Náisiúnta na hÉireann mar chóras cónaidhmeach sa bhliain 1910, glacadh le coláiste Mhá Nuad mar chuid den struchtúr sin. Sa bhliain 1966, d'fháiltigh an coláiste roimh na chéad mhic léinn nárbh ábhair shagairt iad. Sa bhliain 1997, tháinig Roinn Ealaíon, Roinn Eolaíochta, Roinn Léinn Cheiltigh agus Roinn Fealsúnachta an choláiste seo le chéile in Ollscoil nua ar glacadh léi mar cheann de chomh-ollscoileanna na hOllscoile Náisiúnta.

Inniu, tá níos mó ná sé mhíle mac léinn ag freastal ar chúrsaí Ollscoil Mhá Nuad.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* An Ghaeilge in Ollscoil Mhá Nuad *(físeáin 8:30)*

Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn

Ollscoil Mha Nuad
Wolf 359

Is é réalta atá suite breis ar 7.8 solasbhliain nó 2.4 parsoic ó ghrianchóras an Domhain **Wolf 359**. Is ceann de na réaltaí is gaire don Domhan é. Is abhac dearg é agus is bladhmréalta é. Níl tú ábalta é a feiceáil leis an tsúil. Is cuid den réaltbhuíon an Leon é. 
D'fhionn an Gearmánach Max Wolf é

## Fírice éigin faoi Wolf 359
* Saobhdhiallas : 0.418 arcsec
* Aicme speictreach: M6 V
* Treoluas gathach: 4.689 arcsec/a
* Amharcmhéid dhealraitheach: 13.45
* Dearbhmhéid: 16.6
* Lonrachas: 3.5e-4 grainlonrachais

Catagóir:Réaltaí
Ae

Is orgán i veirteabraigh agus roinnt ainmhithe eile é an **t-ae**. Díthocsainíonn sé meitibilítí éagsúla, déanann sé próitéiní a shintéisiú agus táirgeann sé bithcheimiceáin atá riachtanach le haghaidh díleáite agus fáis  Is é an t-ae an t-orgán faireogach is mó sa chorp. Tá sé suite faoin scairt sa cheathrú uachtarach ar dheis. 

## Tagairtí

Catagóir:Orgáin
Whedefit Gesgeshi Woude Henate Ethiopia

Is é **"Whedefit Gesgeshi Woude Henate Ethiopia"** ("Mairseáil ar aghaidh, A Mháthair Aetóip Chóir") amhrán náisiúnta na hAetóipe. Chum Dereje Melaku Mengesha na focla san Amáiris agus Solomon Lulu Mitiku an port. Glacadh leis mar amhrán náisiúnta in 1992.

## Liricí Amáirise
:Yäzêgennät Keber Bä-Ityopp'yachen S'änto 
:Tayyä Hezbawinnät Dar Eskädar Bärto. 
:Läsälam Läfeteh Lähezboch Näs'annat; 
:Bä'ekkulennät Bäfeqer Qomänal Bä'andennät. 
:Mäsärätä S'enu Säbe'enan Yalsharen; 
:Hezboch Nän Läsera Bäsera Yänoren. 
:Denq Yäbahel Mädräk Yä'akuri Qers Baläbêt; 
:Yätäfät'ro S'ägga Yä'jägna Hezb ennat; 
:Ennet'äbbeqeshallän Alläbben Adära; 
:Ityopp'yachen nuri Eññam Banchi Ennekura!

## Nascanna seachtraigh
* MIDI File 

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Sououd-e-Melli

Is é **"Sououd-e-Melli"** amhrán náisiúnta na hAfganastáine. D'uchtadh i 2002 tar éis titeadh an Talaban.

## Liricí

دا وطن افغانستان دى
دا عزت د هر افغان دى
كور د سولې، كور د تورې
هر بچى يې قهرمان دى

دا وطن د ټولو كور دى
د بلوڅو، د ازبكو
د پــښــتون او هزارەوو
د تركمنو، د تاجكو

ور سره عرب، ګوجر دي
پاميريان، نورستانيان
براهوي دي، قزلباش دي
هم ايماق، هم پشەييان

دا هيواد به تل ځلېږي
لكه لمر پر شنه آسمان
په سينې كې د آسيا به
لكه زړه وي جاويدان

نوم د حق مو دى رهبر
وايو الله اكبر
وايو الله اكبر
وايو الله اكبر

## Traslitriú

Dā watan Afγānistān dai,
dā izat də har Afγān dai
Kor də sule, kor də ture,
har bačai ye qahramān dai

Dā watan də ttolo kor dai,
də Balocho, də Uzbəko
də Paxton aw Hazāra wo,
də Turkməno, də Tāǰəko

Wər sara Arəb, Guǰər di,
Pāmiryān, Nuristānyān
Brāhuwi di, Qizilbāsh di,
ham Aimāq, ham Pašāyān

Dā hiwād ba təl dzaleγ̌i,
ləka lmar pər šnə āsmān
Pə sine ke də Āsyā ba,
ləka zrrə wi ǰāwidān

Num də haq mo dai rahbar,
Wāyu Allāhu Akbar,
Wāyu Allāhu Akbar,
Wāyu Allāhu Akbar

## Liricí as Gaeilge

:Seo í tír na hAfganastáine,
:is cúis bróid í do na hAfganastánaigh
:Tír na síochána, tír an chlaímh,
:Is laoch é gach leanbh

:Seo í tír chuile thréibh,
:Tír na nBalúcach agus na nÚisbéiceastánach
:na Paisteach agus na Hasárach,
:Na dTuircméanastánach agus na dTáidsíceastánach

:Mar aon le hArabaigh agus Gujjarí,
:Pamirianí, Nuristanaí,
:Brahawí agus Qizilbashí
:le hAimaqí agus Pashaí.

:Beidh an tír seo ag lonrú go deo,
:cosúil leis an ngrian sa spéir gorm,
:i gceartlár chléibh na hÁise,
:Mhairfidh sí mar chroí go síoraí.

:Leanfaidh muid an t-aon Dia amháin.
:Deireann muid 'Dia ilchumhactach'
:Deireann muid 'Dia ilchumhachtach'
:Deireann muid 'Dia ilchumhachtach'.

## Naisc sheachtracha
* http://david.national-anthems.net/af.mp3 - Comhad MIDI

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Hymni i Flamurit

Is é ***Hymni i Flamurit*** amhrán náisiúnta na hAlbáine. Chum an file Albánach Aleksander Stavre Drenova na focla. Foilsíodh den chéad uair é i *Liria e Shqipërisë* (as Gaeilge: *Saoirse na hAlbáine*), nuachtán Albánach i Sóifia na Bulgáire i 1912. Clóbhuaileadh é níos déanaí i mbailiúchán dánta le Drenova dar teideal *Ëndra e lotë* (i nGaeilge: *Aisling na ndeor*), a foilsíodh i mBúcairist.

Chum Ciprian Porumbescu, cumadóir Rómánach, an ceol.

## Ainmneacha
Ba é an bunteideal a úsáideadh in 1912 *Betimi mi flamur* (Geall dár mbratach). Sa bhunreacht Albánach, is *Rreth Flamurit të Përbashkuar* (Aontaithe timpeall na brataí) an ainm don amhrán anois. Sin freisin an chéad líne den amhrán. Uaireanta, úsáidtear an t-ainm *Hymni Kombëtar* (*Amhrán Náisiúnta*)

:*Nótá: Is ainm freisin don dán le [[Fan S. Noli]] é *'Hymni i Flamurit*'.*

## Liricí

I rith na ré cumannaí, nuair a cuireadh in aghaidh cúrsaí reiligiúin san Albáin, ní raibh an deireadh véarsa ag an amhrán.

### Buntéacs an dáin
Rreth flamurit te përbashkuar
me një dëshire dhe një qëllim
Të gjith atje duk' ju betuar
Të lidhim besën për shpëtim

Prej lufte vec ay largohet
Që është lindur tradhëtor
Kush është burrë nuk frikohet
po vdes, po vdes si një dëshmor

Në dorë armët t'i mbajmë
Të mbrojmë atdhenë në çdo kënt,
Të drejtat tona ne s'i ndajmë;
Këtu armikët s'kanë vënt

Se zoti vetë e tha me gojë
Që kombet shuhen përmi dhé
Po Shqipëria do të rojë:
për të, për të luftojmë ne!

O flamur, flamur shënj' e shënjtë
Te ty betohemi këtu,
Për Shqipërin' atdhen' e shtrenjtë
Për nder edhe lavdimn' e tu.

Trim burrë quhet dhe nderohet
Atdheut kush iu bë therror
Për jet ay do të kujtohet
Mi dhet, mi dhet si një shenjtor

## Nasc seachtrach
* WMA file of Hymni i Flamurit - ó shuíomh oifigiúil Uachtarán na hAlbáine.

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
The Flower of Scotland

Is é ***The Flower of Scotland*** (***Flùir na h-Alba*** as Gàidhlig) amhrán náisiúnta neamhoifigiúil na hAlban. Ba é Roy Williamson, as an ngrúpa cheol tíre úd The Corries, a scríobh é. Baintear úsáid neamhoifigiúil as *[[Scotland The Brave]]* mar an amhrán náisiúnta freisin.

Le lucht leanúna na foirne rugbaí in Albain is mó a shamhlaítear *The Flower of Scotland* inniu. Ghlac siad leis mar amhrán catha an chéad uair sa bhliain 1974, nuair a bhí na Leoin (British and Irish Lions) ar turas san Afraic Theas. Is gnách fíochmhaireacht ar leith a chur sa dá líne dheireanacha i ngach ceathrú, go háirithe roimh chluichí in aghaidh Shasana. Ghlac Cumann Sacair na hAlban leis mar amhrán oifigiúil sa bhliain 1997, ag leanúint réamhshampla Aontas Rugbaí na hAlban.

Tagraíonn téacs an amhráin don bhua a rug na hAlbanaigh, a raibh Roibeard de Brús i gceannas orthu, ar na Sasanaigh, agus iad faoi chomandracht an Rí Éamann a Dó, i gCath Allt a' Bhonnaich sa bhliain 1314

## Bunliricí sa Bhéarla

## Liricí sa Ghàidhlig

## Liricí Albainise

## Naisc sheachtracha
* Comhad MIDI
* Leabhar Foinse Staire Nua-Aimseartha: The Flower of Scotland 

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Catagóir:Cultúr na hAlban
La Renaissance

Is é ***La Renaissance*** an t-amhrán náisiúnta Phoblacht na hAfraice Láir. Chum Barthélémy Boganda, an chéad phríomhaire tar éis neamhspleáchais, na liricí. Chum Herbert Pepper an ceol, an duine céanna a chum amhrán náisiúnta na Seineagáile, *[[Pincez Tous vos Koras, Frappez les Balafons]]*. D'uchtadh "La Renaissance" ar ócáid an neamhspleáchais i 1960.

## Liricí Fraincise agus aistriúchá Gaeilge

Ô Centrafrique, ô berceau des Bantous! 
Reprends ton droit au respect, à la vie!
Longtemps soumis, longtemps brimé par tous,
Mais de ce jour brisant la tyrannie.
Dans le travail, l'ordre et la dignité,
Tu reconquiers ton droit, ton unité,
Et pour franchir cette étape nouvelle,
De nos ancêtres la voix nous appelle.

Oh! Lár-Afraic, cliabhán an Bantu!
Pioc suas arís do cheart measa, do cheart saoil!
Fada faoi chois, fada tarcaisnithe ag chuile,
Ach, as seo amach, bris an greim ansmachta.
Trí obair, ord agus dínit
Athcloínn tú do chirte, do aontasach,
Agus chun an chéim nua a thógaint
Glaonn glór ár sinsirthe orainn.


CURFÁ:
Au travail dans l'ordre et la dignité,
Dans le respect du droit dans l'unité,
Brisant la misère et la tyrannie,
Brandissant l'étendard de la Patrie.

CURFÁ:
Chun a oibrigh! In ord agus i ndínit,
sa meas chearta agus in aontasach,
Ag briseadh bochtanais agus ansmachtanas,
Ag greimú ard bratach na athairthír.


## Nasc seachtrach
* Comhad MIDI 

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Catagóir:An tSeineagáil
Irish Independent

Nuachtán laethúil Béarla in Éirinn is é an ***[[Irish Independent]]***. Is i mBaile Átha Cliath atá sé bunaithe. Ar dheis ón lár atá sé lonnaithe ó thaobh na polaitíochta de. Tá gaol aige leis an nuachtán Domhnaigh *[[The Sunday Independent]]* agus *[[The Herald]]*.

Sa bhliain 2019 ghlac INM, ar leo an *Irish Independent*, le tairiscint ón ngrúpa ón mBeilg Mediahuis leis an gcomhlacht a cheannach ar €145.6 milliún.

[mion|Tá ceanncheathrú an ''Irish Independent'' i [Sráid Thalbóid]]
[mion|Sean-cheanncheathrú an ''Irish Independent'' i [Sráid na Mainistreach|Sráid na Mainistreach Uachtarach]]

## Iriseoireacht i nGaeilge
Bhíodh altanna rialta Gaeilge ann sna seachtóidí. Bhí sé amuigh ar Independent News and Media sna 2000í go rabhadar naimhdeach i leith na Gaeilge, agus feachtas binbeach acu i gcoinne bhunú Theilifís na Gaeilge m.sh.

### ''Foinse'' (2009–2013)

Fógraíodh sa bhliain 2009 go mbeadh leagan nua den nuachtán *Foinse*, a bhain cáil amach ó bunaíodh é, á dháileadh in éineacht leis an Irish Independent gach Céadaoin. Fiontar a bhí ann nár tugadh faoina leithéid roimhe. 

Shaothraigh an socrú brabach don dá nuachtán "trí cur le líon na léitheoirí agus ioncam breise fógraíochta a ghnóthú dá réir." Bhí sé ina bhealach freisin chun glúin úr léitheoirí a mhealladh mar áis foghlamtha. De réir tuairiscí bhíodh ardú suntasach sa díolachán Dé Céadaoin de thairbhe *Foinse* a bheith ann.

Nuair a cuireadh deireadh le *Foinse* mar nuachtán clóbhuailte sa bhliain 2013, ní raibh ach tuairim is coicís ann sula raibh foireann nua eagraithe le foilseachán nua a chur le chéile ina áit.

### ''Seachtain'' (2013 i leith)

Déantar dáileadh ar *[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]*, foilseachán Gaeilge faoi úinéireacht Mediahuis, in éineacht leis an *Irish Independent* uair sa tseachtain ó shin i leith, ar an gCéadaoin. Foilsíonn sé scéalta nuachta, spóirt, gné-ailt agus ailt nach iad.

Ní fhaigheann sé deontas ón stát agus "maireann sé ar chúiseanna tráchtála." B'í *Seachtain* an t-aon nuachtán clóbhuailte Gaeilge dá raibh ann ar feadh os cionn deich mbliana, go dtí gur bunaíodh *[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]* sa bhliain 2024. Dúirt eagarthóir an *Irish Independent* Cormac Burke sa bhliain 2024 gur léirigh *Seachtain* go bhfuil an *Indo* "go mór i bhfách leis an nGaeilge". Is léiriú é *Seachtain* ar athrú meoin san eagraíocht dar le Ciarán Dunbar.

Sa bhliain 2026 tháinig laghdú ar thoirt *Sheachtain* ó 16 leathanach go 12. Is i rith Sheachtain na Gaeilge a tháinig an laghdú seo.

## Féach freisin
* *[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]*
* *[[Foinse]]*

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil: independent.ie

## Foinsí
* Chollatáin, Dr Regina Uí (18 Aibreán 2011). ''"Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga"''.

## Tagairtí

#### Nótaí


Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Líonraí podchraoltaí
Catagóir:Mediahuis
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1905
Catagóir:Bunaithe sna 1900í
Catagóir:Nuachtáin
Catagóir:Nuacht
Laethanta na seachtaine

Is iad seo a leanas laethanta na seachtaine:

Is iad an Satharn agus an Domhnach an deireadh seachtaine in Éirinn agus a lán tíortha Iarthanacha. I dtíortha Moslamacha agus Giúdacha is iad an Aoine agus an Satharn an deireadh seachtaine.

Catagóir:Am
Catagóir:Laethanta
Achadh Ghobhair

Is sráidbhaile é **Achadh Ghobhair** (*Aughagower* i mBéarla) i gContae Mhaigh Eo, tuairim is 5km slí ó Chathair na Mart.

## Pádraig Naofa
Deirtear gur thug Naomh Pádraig cuairt ar an mbaile sa chúigiú haois. De réir an traidisiúin, chaith sé oíche ina chodladh ar "Leaba Phádraig". Bhí tobar beannaithe ann tráth, ar a dtugtaí "Tobar na nDeachan" (tobar na ndeagánach). Deirtear gur bhaist Pádraig Naofa na chéad Chríostaithe sa cheantar i nDabhach Phádraig, "folcadán" ciorclach a bhfuil balla cloiche timpeall uirthi. Tá "Síle na gcíoch" "Síle na gig" le feiceáíl sa bhalla.

## Tóchar Phádraig
Tá Achadh Ghobhair suite ar Thóchar Phádraig idir mainistir Bhaile an Tobair agus Cruach Phádraig. Is é an bóthar oilithreachta is mó atá fós le fáil in Éirinn é.

## Cloigtheach agus séipéal
Is iad an cloigtheach agus an séipéal meánaoiseach na foirgnimh is suntasaí sa sráidbhaile. Tá an séipéal le fáil in aice leis an reilig nua-aoiseach. Luaigh Tírechán an séipéal timpeall na bliana 700. Tógadh an cloigtheach uair éigin idir na blianta 973 agus 1013. Tá sé suas le 16m ar airde. Deirtear gur bhuail splanc thintrí an cloigtheach, agus thuirling an chuid uachtair de ar chnoc leathmhíle slí ón bhfoirgneamh féin. Rug bean de mhuintir na háite an liag mhullaigh chun na heaglaise (mar a bhfuil sé le feiceáil ó shin) ina naprún.

## Tagairtí

## Naisc
* Aughagower 2003 Tidy Town Winner

Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo
Peig Sayers

Seanchaí agus dírbheathaisnéisí Éireannach ab ea **Mairéad "Peig" Sayers** (29 Márta 1873 – 8 Nollaig 1958).  Bhí cáil an bhéaloidis ar bhean an Bhlascaoid agus ceansaíodh a cuimhní cinn in go leor leabhar. Ina measc bhí a dírbheathaisnéis 'Peig' – leabhar éigeantach ar churaclam na hArdteistiméireachta ar feadh breis agus 30 bliain.

## Saol
Tháinig Peig Sayers ar an saol i nDún Chaoin, baile beag i gContae Chiarraí, ar 29 Márta 1873.  D’aistrigh sí isteach ar an mBlascaod Mór sa bhliain 1892 nuair a phós sí Pádraig (Peatsaí Flint) Ó Gaoithín ón mBlascaod Mór, agus d'aistrigh sí ansin leis.  

Bhí Peig Sayers ina cónaí ar an oileán go dtí an bhliain 1953, nuair a tréigeadh na Blascaodaí ar fad. Bhog sí go hospidéal an Daingin. Fuair sí bás ansin sa bhliain 1958, agus tá sí curtha i reilig Dhún Chaoin.[clé|mion|
[an Blascaod Mór
]]

### Seanchaí
[mion|
[an Blascaod Mór
|clé]]Seanchaí agus scéalaí den scoth ab ea í. Ach ní raibh léamh ná scríobh na Gaeilge aici, cé go raibh sé ar a cumas Béarla a léamh agus a scríobh de réir an daonáirimh. Ba dhual athar di é, nó nuair a bhí sí óg, chluineadh sí na mílte scéalta agus eachtraí á n-insint ag a hathair agus é ag déanamh airneáin le fir an bhaile. 
Scaip a cáil mar scéalaí agus í fós ina bean óg agus thosaigh scoláirí aitheanta ar chuma Carl Marstrander agus Robin Flower ag bailiú scéalta uaithi. 
clé|mion|Uaimh
Dheachtaigh sí a cuid scéalta do Sheosamh Ó Dálaigh (bhí sé ar dhuine den bheagán bailitheoirí lánaimseartha a chuir Coimisiún Béaloideasa Éireann ag obair i dtríochaidí an 20ú haois). 

### Pearsantacht
Ard-chomhluadar ab ea í agus  lán de ghreann agus de rógaireacht. Ní raibh sí cúngaigeantach in aon aon chor ach a mhalairt, an-oscailte.

## Saothair
Le cabhair a mic, Mícheál Ó Gaoithín, foilsíodh a leabhar dírbheathaisnéise 'Peig' sa bhliain 1936.

I measc na leabhar eile inar breacadh a cuimhní cinn, tá Machnamh Seanamhná agus Beatha Pheig Sayers.

Do bhailigh Coimisiún Bhéaloideas Éireann suas le 375 scéal ó Pheig, breis agus 5,000 leathanach lámhscríofa.

### A dírbheathaisnéise, ''Peig''
Tá cáil uirthi go háirithe de bharr a dírbheathaisnéise, *Peig*. Ba é a mac, Micheál, a bhreac an scéal síos uaithi, agus foilsíodh an leabhar sa bhliain 1936. 

Sa bhliain 1962 a cuireadh 'Peig' ar churaclam na hArdteiste don chéad uair. Rinne na glúinte de dhaltaí meánscoile in Éirinn staidéar ar an leabhar sin, agus bhí mórán acu nach raibh buíoch de Pheig bhocht.  Bhí seanabhlas ag mórán air toisc deacracht na teangan agus duairceas an chuntais, dar leo.

Rinneadh leabhar roghnach don saothar sa bhliain 1995. Mar sin féin, roghnaigh mórán múinteoirí an leabhar do scrúdú Gaeilge na hArdteistiméarachta. Buineadh an leabhar den churaclam sa bhliain 1999.

## Féach freisin
* Na Blascaodaí

## Naisc sheachtracha
* Clár faisnéise faoi Pheig a stiúraigh an déantóir scannán Breandán Feiritéar
* Paddywhackery, Sraith TG4 (2007)

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Na Blascaodaí
Sayers, Peig
Sayers, Peig
Sayers, Peig
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Seanchaithe Gaeilge
Londain

Is í **Londain** (*London* sa Bhéarla) príomhchathair Shasana agus na Ríochta Aontaithe. 

Tá daonra de 7.5 - 14 milliún aici. De réir daoine sa limistéar faoi fhoirgneamh, is í Londain cathair an dara daonra is  mó san Eoraip, i ndiaidh Pháras; de réir daoine i limistéar riaracháin na cathrach, is í Londain an ceann is mó ar fad san aontas. Tá an chathair suite in oirdheisceart Shasana ar Abhainn na Tamaise. Is ionad airgeadais tábhachtach í, agus cruthaíonn an chathair an cúigiú cuid d'olltáirgeacht intíre na Ríochta Aontaithe . Bhí na Cluichí Oilimpeacha ann trí huaire (1908, 1948 agus 2012.)  

Is mol mór iompair í Londain. Taistealaíonn níos mó paisinéirí idirnáisiúnta tríd an bpríomhaerfort, Aerfort Heathrow, ná aon aerfort eile ar domhain. Tá an córas traenach faoi thalamh is sine ar domhain ann - An London Underground, nó "An Tiúb". 
[thumb|left|155px|Is siombail tábhachtach na cathrach é [Big Ben.]]

## Logainmníocht

Tá sanasaíocht an ainm 'Londain' neamhchinnte. Is ainm ársa í agus is féidir í a aimsiú i bhfoinsí ón 2ú aois. Tá tagairt ann di mar *Londinium*, a thugann le tuiscint go raibh bunús Rómhánach-Briotanach léi. Go dtí 1889, bhain an t-ainm "Londain" le Cathair Londan, ach as sin amach tagraíonn sé do Londain Mhór freisin.

## Stair Londan

* Féach ar Stair Londan

## Cúrsaí Spóirt
Tá neart foirne peile a imríonn i Londain. Ina measc siúd tá Arsenal, Tottenham Hotspur, Chelsea F.C., West Ham United agus Fulham. Imríonn na foirne sin uilig i bPríomhroinn Sacair Shasana, nó, sa Premier League mar is fearr aithne air.

## Pobal Éireannach Londan

Tá 300,000 saoránaigh Éireannacha i gcónaí i Londain ar an láthair. Tá craobh Conradh na Gaeilge ann ón 19ú haois .

## Aeráid

## Ceantair

## Féach freisin
Stair Londain

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin an rialtais áitiúil i Londain
* VisitLondon.com - Suíomh gréasáin oifigiúil turasóireachta na cathrach
* LondonTown.com

## Tagairtí



Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Príomhchathair

mion|Baile Átha Cliath, príomhchathair na hÉireann
Is éard is **príomhchathair** ann ná an chathair is mó tábhacht i dtír nó i réigiún, ionad an rialtais agus lárionad riaracháin na tíre nó an réigiúin de ghnáth.

## Tagairtí

 

Catagóir:Cathracha
*
Catagóir:Tíreolaíocht na gcathracha
Cluain Cearbán

Is baile beag í **Cluain Cearbán** (*Louisburgh* as Béarla) ar iarchósta Mhaigh Eó. Tá an baile suite ar an gcósta theas den Cuan Mó. Bhí cónaí ar 422 duine i gCluain Cearbán sa bhliain 2011. Tá an baile lonnaithe ar  bhruach Abhainn Bhun Abhann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo
Clár Chlainne Mhuiris

Is baile é **Clár Chlainne Mhuiris** (*Claremorris* sa Bhéarla) i gContae Mhaigh Eo. Bhí 4,487 ina gcónaí ann sa bhliain 2016. Tá an baile ar an mbóthar N17 idir Shligeach is Gaillimh.

Tá stáisiún ag an iarnród idir Baile Átha Cliath agus Cathair na Mart ann (Stáisiún Chlár Chlainne Mhuiris)

Tá feachtas ar siúl faoi láthair chun an seanlíne traenach a théann tríd an baile, ó Shligeach go Luimneach, a athoscailt.

Is ann atá ceanncheathrú an fhoilsitheora Cló Mhaigh Eo 
400px|thumb|left|Ag deisiú an díon, Clár Chlainne Mhuiris, 13 Bealtaine 2005
## Tagairtí

Clar Clainne Mhuiris
Himno Nacional Argentino

mion|deas
Is é **Himno Nacional Argentino** amhrán náisiúnta na hAirgintíne. 

## Stair
Scríobh Vicente López y Planes na focail Spáinnise agus chum Blas Parera an ceol. Scríobhadh an t-amhrán ar an 11 Bealtaine, 1813, trí bliana dearbhú oifigiúil an neamhspleáchais ón Spáinn. Mar sin, is é an 11 Bealtaine *Lá an Amhráin* san Airgintín.

Thosaigh an Réabhlóid Bhealtaine sa bhliain 1810 san Airgintín, agus dearbhaíodh saoirse ón Spáinn sa bhliain 1816, ach níor ghlac an Spáinn leis an dearbhú seo roimh 1863. Mar gheall ar an gcogadh idir an dá tíortha, tá íomhánna láidre san amhrán seo. Glacadh le leagan níos giorra, áfach, ar an 2 Lúnasa, 1924, nach bhfuil ann ach an chéad véarsa agus an curfá, agus níl an leagan sin chomh fíochmhar.
deas|mion
San Airgintín, tá sé riachtanach an t-amhrán a sheinm ag gach ócáid oifigiúil, agus ní mór don lucht éisteachta seasamh agus an t-amhrán a chanadh. Chuir an rac-cheoltóir Charly García leagan den amhrán san albaim a d'eisigh sé i 1990, *Filosofía barata y zapatos de goma*, agus meastar an roinnt daoine gur thug sé neamh-aird don 'mheas' traidisiúnta a ghabhadh leis an amhrán san Airgintín.

## Liricí
Is é seo a leanas ná an leagan nua-aimseartha, a ghlacadh leis ar an 2 Lúnasa, 1924, seachas na hionsaí fíocmhara ar an Spáinn.
mion|deas|5

mion|
6

## Aistriúchán
A bhámhairí! Éistigí leis an nglaoch naofa;
Saoirse! Saoirse! Saoirse!
Éistigí le bhfuaim na slabhraí briste.
Feicigí ar Ionannas uasalach urraimithe.
Anois, thaispeáin na cúigí aontaithe an deiscirt
An ríchathaoir an-uasalach is acusan.
Agus freagraíonn saordhaoine an domhain: 
Beannaímid sárdhaoine na hAirgintíne!
Beannaímid sárdhaoine na hAirgintíne!
Agus freagraíonn saordhaoine an domhain; 
Beannaímid sárdhaoine na hAirgintíne!

CHORUS
Go mairí an chraibh go síorach
Go bhfuil 'fhios againn conas bhuachan a fháil amach.
Mairimis corónaithe leis an nglóir,
nó geallaimis marbh leis an nglóir.
Nó geallaimis marbh leis an nglóir!
Nó geallaimis marbh leis an nglóir!
Nó geallaimis marbh leis an nglóir!

## Bunleagan
Is é seo a leanas an bunleagan, "Marcha patriotica" mar theideal:

## Naisc sheachtracha
* Comhad MIDI 
* Comhad MP3(4MB)

## Tagairtí

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Catagóir:An Airgintín
Sligeach

Is é **Sligeach** (*Sligo* i mBéarla) príomhchathair Chontae Shligigh, agus tá sé ar an dara ionad cathrach is mó i gCúige Chonnacht (níl ach Gaillimh níos mó). Tá Institiúid Teicneolaíochta, Sligeach suite i Sligeach.
Thit an daonra ag an daonáireamh seo chaite i 2006 go dtí beagáinín faoi 18,000 daoine. 

## Stair
Fuair an áit an t-ainm 'Sligeach' ón bhflúirse sliogán a bhí le haimsiú ins an abhainn agus ins an inbhear freisin. Bhí an t-ainm 'Sligeach' ar an Abhainn Garbh Óg freisin. Tá sé scríofa i litreacha de chuid na Suirbhéireachta Ordanáis ó 1836 gur 'faightear cairteacha lán le sliogáin faoi thalamh i ngach uile áit laistigh den bhaile mór ina bhfuil foirgnimh ann anois.' Bhí an áit iomlán seo, ón inbhear ag an mbaile mór agus cois fharraige, go dtí bá Baile Éasa Dara saibhir le hacmhainní mhara agus iad á n-úsáid ón méisiliteach.
thumb|300px|left|Sligeach

Bunaíodh an chéad timpeallán sa bhaile mór timpeall tuama ón neoiliteach (darbh ainm 'Ceathrú na Mainistreach Thuaidh' i 'mBailtíní na Garbhóige').

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Shligigh
Catagóir:Bailte le ardeaglaisí in Éirinn
Píblíne Baku-Tiflis-Ceyhan

thumb|right|400px|Tógann an nuaphíoiblíne Bhaku-Tiflis-Ceyhan ola ó Bhaku ar an Muir Chaisb go dtí cósta na Tuirce
Iompraíonn an **Píblíne Baku-Tiflis-Ceyhan** ola ó an ceantar ola Azeri-Chirag-Guneshli go dtí An Mheánmhuir. Is é an dara píblíne is mó ar domhan.

## Tagairtí

Catagóir:Peitriliam
Catagóir:An Tuirc
Catagóir:Olaí
An Róimh

Is í an Róimh príomhchathair na hIodáile. Tá sí suite ar chiumhais na Meánmhara ag béal na Tibire. Taobh istigh den Róimh atá Cathair na Vatacáine, áit a bhfuil cónaí ar an bPápa. 

## Daonra
Is í an Róimh an chathair is mó san Iodáil. Bhí 2,765,230 duine ina gcónaí sa Róimh i bhFeabhra 2011.

## Stair
Ar an 5 Meitheamh 1944, le linn an Dara Cogadh Domhanda, tharla saoradh na Róimhe agus cuireadh fáilte roimh arm na gcomhghuaillithe. 

## Féach freisin

* An Paintéón 
* :Catagóir:Stair na hIodáile
* Impireacht na Róimhe
* :Catagóir:Impireacht na Róimhe

## Tagairtí

*
Róimh, An
Róimh, An
Róimh, An
Róimh, An
El gran Carlemany

Is é ***El gran Carlemany*** (Charlemagne Mór) amhrán náisiúnta Andóra. Scriobh Joan Benlloch i Vivo (1864–1926) é agus chum Enric Marfany Bons (1871–1942) an ceol. Toghadh é go hoifigiúil i 1921.

## Bunliricí na Catalóinise
El gran Carlemany, mon Pare dels alarbs em deslliurà, 
I del cel vida em donà de Meritxell, la gran Mare,
Princesa nasquí i Pubilla entre dues nacions neutral
Sols resto lúnica filla de l'imperi Carlemany.
Creient i lliure onze segles, creient i lliure vull ser.
¡Siguin els furs mos tutors i mos Prínceps defensors!

I mos Princeps defensors!

### Aistriúchán Gaeilge
An Charlemagne mór, m'athair, shaor sé mé ó na Saracíní,
Agus ó neamh, thug sé beatha an Meritxell, an mháthair mhór, dom.
Rugadh mé mar bhanphrionsa, Ainnir, neodrach idir dhá náisiún.
Is mise an iníon amháin Impire na Carlinginigh
Ag creideadh agus aor ar feadh aon chéad déag, ag creideadh agus saor, beidh mé.
Bí dlíthe na tíre mó teagascóirí, agus prionsaí mo chosainteoirí!

Agus prionsaí mo chosanteoirí!

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
An Danóib

Is abhainn Eorpach í **an Danóib**. Is í an Danóib an dara habhainn is faide san Eoraip. Tosaíonn sí san Fhoraois Dhubh sa Ghearmáin, áit a dtagann dhá abhainn eile le chéile, an Bhrigach agus an Bhreg. Tagann deireadh léi sa Mhuir Dhubh.
## Ainmneacha agus sanasaíocht
Sa Laidin, ar shlite éagsúla, tugadh Danubius, Danuvius nó Ister ar an Danóib.  Tá an t-ainm Laidine firinscneach, mar atá a hainmneacha Slavacha go léir, ach amháin an tSlóivéinis (tá ainm na Réine firinscneach sa Laidin, an chuid is mó de na teangacha Slavacha, chomh maith leis an nGearmáinis). Tá an t-ainm  Gearmánach *Donau*  baininscneach, toisc gur ath-léirmhíníodh go bhfuil an iarmhír '''-ouwe''' "bogach" ann.

Úsáideann na nuatheangacha a labhraítear in imchuach na Danóibe ainmneacha a bhaineann le *Dānuvius*: Gearmáinis: *Donau* ; Bavárais: *Doana*; Siléisis: *Důnaj*; Sorbais Uachtarach: Dunaj; Seicis: Dunaj; Slóvaicis: ​​*Dunaj* ; Polainnis: *Dunaj* ; Ungáiris: *Duna *; Slóivéinis: *Donava* ; Seirbea-Chróitis:*Dunav* (Дунав) ;Rómáinis: *Dunărea*; Bulgáiris: Дунав (*Dunav*); Rúisis: Дунай (*Dunaj*); Úcráinis: Дунай (*Dunaj*); Gréigis: Δούναβης; Iodáilis: *Danubio*.

Tá ceathair príomhchathracha na Eorpach - Vín, an Bhratasláiv, Búdaipeist agus Béalgrád - suite ar an Danóib.

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht
Danóib, An