open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Steam

Ardán digiteach agus margadh ar líne is ea **Steam**, forbartha ag Valve. Seoladh Steam den chéad uair i Meán Fómhair 2003 chun uasdátuithe a chur ar fáil go huathoibríoch do na cluichí ríomhaire a d'fhorbair Valve. Díoladh cluichí ó thríú páirtithe ar an ardán den chéad uair in 2005. Tá seirbhísí éagsúla ar fáil in Steam, ar nós freastalaithe do chluichí, seirbhísí frithchaimiléireachta, líonraithe shóisialta agus sruthaithe. I measc feidhmeanna Steam tá uasdátuithe uathoibríocha, néalstóráil agus margadh ar líne ar a dhíoltar earraí digiteacha. I measc na nithe a dhíoltar ar an ardán, tá cluichí ríomhairí, bogearraí, ceol, físeáin agus crua-earraí forbartha ag Valve, Valve Index agus Steam Deck ina measc.

Is féidir le forbróirí Steamworks, comhéadan feidhmchláir (API) a seoladh in 2008, a úsáid chun feidhmeanna Steam a ionchorprú ina dtáirgí. Forbraíodh Steam i gcomhair Windows ar dtús, agus seoladh leaganacha do macOS agus Linux in 2010 agus 2013, agus seoladh leagan móibíleach le haghaidh iOS agus Android in 2012.

Tá Steam ar an tseirbhís dáileacháin is mó ar domhan do chluichí ríomhairí, agus thart ar 75% a bhí ina sciar den mhargadh in 2013.

## Stair
Go luath sna 2000aí, bhí Valve ag iarraidh bealach a aimsiú chun uasdátuithe a chur amach dá gcluichí ríomhaire. An t-am sin, bhíodh ar imreoirí uasdátuithe agus paistí a íoslódáil de láimh. Chinn Valve ardán a chruthú lena bhféadfaí uasdátuithe a shuiteáil go huathoibríoch, agus chinn siad freisin bearta frithphíoráideachta agus frithchaimiléireachta a chur i bhfeidhm. Phléigh siad an smaoineamh le roinnt comhlachtaí, Microsoft agus Yahoo! ina measc, agus dhiúltaigh na páirtithe eile an t-ardán a fhorbairt.

Chuir Valve tús lena ardán féin a fhorbairt in 2002 agus seoladh an leagan iomlán de Steam ar an 13 Meán Fómhair 2003. Ba é Half-Life 2 an chéad cluiche mór le rá a cuireadh ar fáil go digiteach ar an ardán. Níor mhór d'úsáideoirí feidhmchlár Steam a shuiteáil chun an cluiche a cheannach agus a íoslódáil. 

Sna blianta ina dhiaidh sin, thosaigh tríú páirtithe a gcluichí a dhíol ar Steam. 

In 2011, baineadh cluichí de chuid Electronic Arts ón ardán, agus seoladh iad ar ardán nua, Origin. 

Ar an dul céanna, in 2019 d'fhógair Ubisoft go raibh sé gceist aige a gcluichí a bhaint ó Steam, mar gheall ar fhadhbanna le roinnt ioncaim le Valve. In 2019, chuir Microsoft a chluichí ar ardán Steam.

In 2020, chuir Electronic Arts a chluichí ar díol ar Steam arís, agus in 2022 dúirt Ubisoft go gcuirfeadh sé cluichí áirithe ar fáil ar Steam, chun a chluichí a dhéanamh níos tarraingtí do thuilleadh imreoirí.

Faoi 2014, bhí luach $1.5 billiún ar dhíolacháin Valve. Faoi 2018, bhí níos mó ná 90 milliún úsáideoir ag Steam in aghaidh na míosa. In 2018, íoslódáladh níos mó ná 15 billiún gigibheart ar an ardán.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Android (córas oibriúcháin)
Catagóir:Bogearraí Android
Catagóir:Bogearraí iOS
Catagóir:Saorearraí
Xenomorph

Is speiceas ficseanúil é an **xenomorph** (ar a dtugtar freisin **XX121 xenomorph**, ***Internecivus raptus***, nó go simplí **an Eachtrannach** nó **an créatúr**).  Feidhmíonn sé mar phríomh-namhaid in ''Alien'' agus *[[Alien vs. Predator]]*, agus **'.

Chonacthas an speiceas den chéad uair sa scannán ''[[Alien (scannán)|Alien]]'' (1979). Bhí sé le feiceáil arís sna seicheamháin ''[[Aliens (scannán)|Aliens]]'' (1986), ''[[Alien 3]]'' (1992), ''[[Alien Resurrection]]'' (1997), agus **' (2024). Filleann an speiceas sa tsraith réamhscéalta, ar dtús le réamhtheachtaí i *[[Prometheus (scannán)|Prometheus]]* (2012) agus foirm a d'fhorbair tuilleadh i **' (2017), agus na gearrscannáin 2019 **', **', **', **', **', agus **'. 

Bhí sé le feiceáil freisin sna scannáin [[Alien vs. Predator|trasghearradh]] ''[[Alien vs. Predator (scannán)|Alien vs. Predator]]'' (2004) agus ''[[Aliens vs. Predator: Requiem]]'' (2007), agus cloigeann agus eireaball ceann de na créatúir le feiceáil go hachomair faoi seach i ''[[Predator 2]]'' (1990), **' (2005), *[[Predators (scannán)|Predators]]* (2010), agus *[[The Predator (scannán)|The Predator]]* (2018), mar phríomhcharachtar (darbh ainm **6**) sa chluiche físeáin *[[Aliens vs. Predator (cluiche físeáin 2010)|Aliens vs. Predator]]* (2010). 

D’fhill sé freisin sa tsraith teilifíse FX ** (2025). Ina theannta sin, feictear an xenomorph i litríocht agus i gcláir éagsúla físchluichí ó na saincheadúnais.

Tugtar creidiúint do dhearadh an xenomorph don surrealaí agus ealaíontóir Eilvéiseach H. R. Giger, a tháinig chun cinn i litagraf dar teideal *Necronom IV* agus a scagadh don chéad scannán den tsraith, *Alien*. Dhear Carlo Rambaldi na héifeachtaí do cheann an xenomorph.  

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Alien
MU / TH / UR

Is carachtar ficseanúil é **MU/TH/UR**, ar a dtugtar **MOTHER** ("**Mother**") go coitianta, scríofa freisin mar **MU-TH-UR**, sna saincheadúnais *[[Alien (saincheadúnas)|Alien]]* agus *[[Predator (saincheadúnas)|Predator]]*, intleacht shaorga a ghníomhaíonn i seirbhís agus a rialaíonn níos déanaí Weyland-Yutani Corporation, ag oibriú gach long agus suiteáil ar fud na daonnachta. Cruthaithe ag Dan O'Bannon agus Ronald Shusett, tá sí á guthú ag Helen Horton i *[[Alien (scannán)|Alien]]*, Giselle Loren agus Tasia Valenza i **', [[Lorelei King]] i **' agus *[[Alien 3 (podchraoladh)|Alien III]]*, Martha Vincent i **', Annemarie Griggs i **', Robin August i **', agus [[Alison Wright]] i **'. Scrúdaíonn *Concrete Jungle* bunús MU/TH/UR mar an duine **Lucretia Borgia**, POF teicneolaíochta a raibh a hintinn uaslódáilte chuig an eitleán digiteach chun intinn a seanmháthar **Isabella Borgia**, an MU/TH/UR bunaidh, a athsholáthar.

Fuair ​​an carachtar fáilte dhearfach ó chriticeoirí i gcoitinne, rud a chomhlánaigh an mháthair ársa agus an teoiric fheimineach.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Alien
Alien: Monday

Is scannán anime lucht leanúna Meiriceánach é ***Alien: Monday*** ón mbliain 2024, scríofa, comhléirithe agus stiúrtha ag Paul "OtaKing" Johnson agus Claudia "Maki" Montealegre, bunaithe ar an ficsean eolaíochta gníomh saincheadúnas meán *[[Alien]]*. Beochan déanta air thar thréimhse sé bliana i stíl shraith anime na 1980idí, agus tá guthanna Sara Secora agus Phillip Sacramento ann.

Nuair a eisíodh é ar 22 Iúil, 2024, chuaigh an scannán lucht leanúna víreasach, agus fuair sé fáilte mhór ó na léirmheastóirí.

## Bunús
Buaileann Ashlin den chriú cnámharlaigh de thriúr den leantóir mianadóireachta *Thanatos* le xenomorph go tobann ar maidin Luain le cúnamh ó A.I. Conrad na loinge.

## Foireann
* Sara Secora mar Ashlin
* Phillip Sacramento mar Conrad

## Eisiúint
Scaoileadh an leantóir teaser do *Alien: Monday* ar YouTube ar 26 Aibreán, 2023, agus an scannán iomlán á scaoileadh ar 22 Iúil, 2024.

## Fáiltiú
*Alien: Monday* chuaigh sé víreasach nuair a eisíodh é, ag fáil fáilte léirmheastóireachta dhearfach go huilíoch.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* ''Alien: Monday'' ag YouTube

## Féach freisin
* *[[TIE Fighter]]*, scannán lucht leanúna *Star Wars* ó 2015, arna chruthú ag OtaKing Animation freisin

Catagóir:Alien
David 8

Is carachtar ficseanúil é **David 8**, stílithe mar **David<sup>8</sup>** agus ar a dtugtar **David** go coitianta, atá le feiceáil sa saincheadúnas *[[Alien]]*, arna léiriú ag Michael Fassbender. Tugadh isteach sa chéad scannán réamhscéal é David, *[[Prometheus (scannán)|Prometheus]]* (2012), agus is android é David a fheidhmíonn mar bhuitléir, fear cothabhála, agus mac ionaid dá chruthaitheoir, Peter Weyland, bunaitheoir Chorparáid Weyland. Cé go gcabhraíonn sé lena chompánaigh dhaonna ina dturas idir-réaltach chun bualadh lena gcruthaitheoirí, na hInnealtóirí eachtardhomhanda, tá David faoi gheasa ag an gcoincheap maidir le saol dá chuid féin a chruthú. Tar éis do Weyland a bheith maraithe, scaoiltear David ó dhaoirse, rud a ligeann dó turgnaimh a dhéanamh chun a chuid malairtí féin den chréatúr Eachtrannach a innealtóireacht; thiocfadh an Walter i gcomharbacht ar líne andróidigh David sa deireadh.

Ainmnithe i ndiaidh *David* Michelangelo, ceapadh é mar charachtar chun peirspictíocht neamhdhaonna a sholáthar don téama bualadh le cruthaitheoirí duine i *Prometheus*, agus é ag déanamh ionadaíochta ar an gcéad ghlúin eile i líne cruthaitheoirí a fhaigheann é féin díomách ag a réamhtheachtaithe. Chuidigh Fassbender, a bhí ina chéad rogha ag an stiúrthóir Ridley Scott don ról, leis an gcarachtar a mhúnlú chun tréithe a roinnt le T. E. Lawrence, a bhí ina fhoinse inspioráide mar rialaitheach gafa idir dhá chultúr - na cultúir daonnachta agus sintéiseacha, i gcás David. De réir mar a théann an tsraith ar aghaidh, athraíonn iompraíochtaí agus spreagthaí David ó ghníomhaire mistéireach le spreagthaí débhríocha go carachtar atá i gcoinne leas na daonnachta go díreach. In ainneoin an fháilte the a fuair na scannáin réamhscéalta *Alien*, tá moladh mór faighte ag feidhmíocht Fassbender agus ag carachtar David araon. Mhol léirmheasanna an carachtar as forbairt ina antagonist follasach le himeachtaí ** (2017). Tá David ar cheann de na carachtair is mó de chuid *Alien* go dtí seo agus ar cheann de na bithiúnaigh cineamatacha is fearr sna 2010idí ag léirmheastóirí. Tá roinnt gradam agus ainmniúchán faighte ag Fassbender as a léiriú ar an gcarachtar.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Alien
STEALL

Is iris liteartha í ***STEALL*** atá i nGaeilge na hAlban, dírithe ar scríbhneoireacht nua a chur ar a súile do dhaoine. CLÀR a fhoilsíonn. Foilsíodh an chéad eagrán ar an 27 Deireadh Fómhair 2016. Bíonn agallaimh, ficsean, aistí, filíocht, scrúdú agus eile air.

I measc na n-údar a bhfuil saothar dá gcuid foilsithe ar *STEALL* tá Meg Bateman, Catrìona Lexy Chaimbeul, Tim Armstrong, agus Biddy Jenkinson. Anuas ar fhicsean úr, déantar anailís ar leabhair nua, filíocht agus amhráin nuascríofa.

Ag labhairt ar an gcéad eagrán dó, mhol Eoin P. Ó Murchú "dearadh snasta simplí agus rogha dathanna buí agus dubh" an chlúdaigh agus na leathanach laistigh. Dúirt freisin go raibh ag éirí leo lena sprioc scríbhneoireacht ar ardchaighdeán a sholáthar agus go raibh sé ag dul i bhfeidhm ar léitheoirí.

Thosaigh Tim Armstrong ag foilsiú an dara húrscéal sa tsraith ficsean eolaíochta leis dar dtús *[[Tinte na Farraige Duibhe]]*, .i. *[[An Luingeas Dorcha air Fàire]]*, a fhoilsiú ina sraith ar *STEALL*.

## Naisc amach
* Suíomh oifigiúil: steall.online

## Féach freisin
* *[[Gairm]]*

## Tagairtí

Catagóir:Irisí Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Litríocht na hAlban
Catagóir:Irisí liteartha
Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge
Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha
Catagóir:Bliantáin
Catagóir:Gearrscéalta Gaeilge
Catagóir:Gearrscéalta
Catagóir:Filíocht na Gaeilge
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2016
Catagóir:Bunaithe sna 2010í
Caisleán an Chloch

Caisleán móta agus bábhún Angla-Normannach ón 12ú haois is ea Caisleán an Chloch atá suite i An Chloch, Contae an Dúin, Tuaisceart Éireann. Is túrteach atá ina fhothrach é atá suite ar móta 7.6 m (25 tr) in airde. Tá baile beag corránach suite in aice le taobh thoir theas an mhóta, scartha le díog 2.1 m (6 tr 11 orlach) dhomhain.

Tógadh Caisleán an Chloch le linn an 12ú haois ag Seán de Cúirse. Ag an am seo, bhí an móta cosanta ag sonnach adhmaid réasúnta bog agus inadhainte de phoist faoi bhun 10cm ar trastomhas, a d'fhéadfadh a bheith clúdaithe le cré le haghaidh neart breise. den phailisáid, bhí trí pholl ann do bhoghadóirí seasamh iontu, le poill gharbha frámaithe ag bolláin. I lár an 13ú haois, tógadh halla cloiche laistigh den sonnach, agus is cosúil gur dódh síos beagnach láithreach é. Tógadh daingean cloiche ansin, agus cuireadh banc cré in áit na sonnaigh. B'fhéidir gur tréigeadh an caisleán go luath sa 14ú haois sular atógadh an daingean mar túrteach sa 15ú nó sa 16ú haois.

Rinneadh tochailt beagnach go hiomlán ar an móta faoi stiúir Dudley Waterman i 1951–52, rud a léirigh céimeanna luatha áitíochta an tsuímh.

## Tagairtí

Catagóir:Móta agus bábhún
Catagóir:Caisleáin i gContae an Dúin
Móta Phort Lice

Is móta agus Séadchomhartha Náisiúnta é **Móta Phort Lice** atá suite i gContae na hIarmhí, Éire.

## Suíomh
Tá Móta Phort Lice suite ar bhruach thoir Loch Rí, 3.6 km (2.2 mhíle) siar ó Thobar Chláir .

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae na hIarmhí
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Móta agus bábhún
Barry Kerr

Is cumadóir ceoil, amhránaí-cumadóir, ceoltóir uirlise agus ealaíontóir físe Éireannach é **Barry Kerr**. Maítear go léiríonn sé croí na hÉireann ina shaothar. Is as cladaí theas Loch nEathach (Contae Contae Ard Mhacha) ó dhúchas dó agus tá sé ina chónaí i gConamara anois. Tá gairm bheatha fhada cruthaithe aige mar cheoltóir ar camchuairt, agus le breis is fiche bliain anuas tá sé i ndiaidh a bheith ar ardán le cuid de na ceoltóirí is iomráití in Éirinn.

Catagóir:Cumadóirí ceoil Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Ealaíontóirí físe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha
Séamus agus Caoimhe Uí Fhlatharta

Amhránaithe ar an sean-nós agus ceoltóirí iad **Séamus agus Caoimhe Uí Fhlatharta** a rugadh agus tógadh i gCarna i gConamara, áit a bhfuil cliú agus cáil air mar gheall ar an saibhreas ceoil, fonnadóireachta, cultúir agus teanga atá go smior i ndaonra na háite.

Chuaigh siad go mór i bhfeidhm ar an bpobal tar éis a dtaispeántais ar The Late Late Show, áit ar chan siad leagan draochtúil den chaoineadh *Anach Cuain* (Eanach Dhúin). Bhí meon na tíre le brath go láidir sa taispeántas agus bhreathnaigh an t-uafás daoine as gach cearn den domhan ar an bhfíseán.

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós
Catagóir:Daoine as Conamara
Catagóir:Daoine as Carna
An Luingeas Dorcha air Fàire

Is é ***[[An Luingeas Dorcha air Fàire]]*** (GA: *An Loingeas Dorcha ar Bhun na Spéire*) an dara húrscéal sa tsraith ficsean eolaíochta le Tim Armstrong. Is é *[[Tinte na Farraige Duibhe]]* a réamhtheachtaí.

Deir an t-údar go dtógann *An Luingeas Dorcha air Fàire* ar ar tháinig sa chéad leabhar ach go bhfuil sé níos faide agus go bhfuil "scóp níos leithne aige, tá níos mó carachtar agus scéalta fite ann." Tá idir charachtair nua agus carachtair ar bhuail an léitheoir leo sa chéad leabhar sa cheann seo.

Thosaigh an t-údar á fhoilsiú den chéad uair mar shraith san iris liteartha *[[STEALL]]*, ag tosú leis an gcéad chaibidil "Sia Òirlich bhon Ghrèin".

Ghnóthaigh an t-úrscéal an chéad áit sa chatagóir Scríbhinní Gan Foilsiú do Dhaoine Fásta ag Duaiseanna Litríochta na Gàidhlig sa bhliain 2025. 

## Féach freisin
* *[[Tinte na Farraige Duibhe]]*
* *[[Iomall (leabhar)|Iomall]]*

## Naisc sheachtracha
* Ar shuíomh a fhoilsitheora: ''An Luingeas Dorcha air Fàire'' (sa chartlann)
* Blag an údair: drilseach.net

## Tagairtí

Tinte na Farraige Duibhe2
Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge na hAlban
Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Úrscéalta Albanacha
Catagóir:Úrscéalta Gaeilge
Hamnet (leabhar)

Leabhar le Maggie O’Farrell (arb as Doire di) is ea **''Hamnet**,*  leabhar a ghnóthaigh an Women’s Prize for Fiction sa mbliain 2020 agus an duais don fhicsean ag na National Book Critics Circle Award an bhliain chéanna.

Tá an t-úrscéal bunaithe ar shaol [[William Shakespeare]] agus a theaghlach agus scéal a mhic, Hamnet, a cailleadh agus é aon bhliain déag d’aois. 

Tá an [[Hamnet (scannán)|scannán]] [[Hamnet (scannán)|Hamnet]] (a tháinig amach in 2025/2026) bunaithe ar an úrscéal *Hamnet.*
[[Íomhá:Maggie O'Farrell (cropped).jpg|clé|mion|291x291px|[[Maggie O’Farrell]], 2015]]

== Hamlet ==
Sa leabhar, tá nasc ann idir ainm leaidín Shakespeare agus an dráma *Hamlet,*  ceann de na drámaí is cáiliúla a scríobhadh riamh i mBéarla.  Is cosúil gur scríobh Shakespeare an dráma *Hamlet* ceithre bliana i ndiaidh bhás a mhic (Lúnasa 1596).  Tharla an chéad léiriú *Hamlet* cúpla bliain (timpeall 1599–1601)  i ndiaidh bhás Hamnet san [[Amharclann Globe]]. Sa leabhar, is beart slánaithe agus deis téarnaimh don lánúin an dráma *Hamlet''.   Tugann an consaeit seo gléas meafarach an-éifeachtach le treascairt Will agus Agnes Shakespeare a léiriú. 

## Féach freisin

* Hamnet (scannán)

## Tagairtí

Catagóir:Shakespeare
Catagóir:Leabhair Éireannacha
Catagóir:Leabhair Bhéarla
Catagóir:Maggie O’Farrell
Móta Chaisleán an Ridire

Is móta agus Séadchomhartha Náisiúnta é **Móta Chaisleán an Ridire** atá suite i gContae Chill Mhantáin, Éire.

## Suíomh
Tá Móta Chaisleán an Ridire suite 2 km (1.2 mhíle) soir-thuaidh ó Áth na Sraide, ar fhána 400 m (¼ míle) ó thuaidh ó Abhainn na Sláine.

## Stair
Tógadh an móta ag deireadh an 12ú haois tar éis ionradh na Normannach ar Éirinn. Tá an móta ag Caisleán an Ridire suite gar do shéipéal luath a luaitear sa dara haois déag a bhí mar chuid de thalamh deoise Ghleann Dá Loch. Ag tús an 13ú haois, rinneadh cuid de mhainéar easpagach de agus ina dhiaidh sin bronnadh é ar Dhéan Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath. D'fhás buirg i gcomhar leis an mainéar, agus a raibh an móta mar chuid de.

## Cur síos
Tá Móta Chaisleán an Ridire cruinn, le trastomhas inmheánach de 30 m (98 tr) agus tá sé timpeallaithe ag banc cré. Tá an móta ag cosaint bealach trasna abhann.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Móta agus bábhún
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Cill Mhantáin
Mia Farrow

Ban-aisteoir Meiriceánach de shliocht na hÉireann is ea **Mia Farrow** (a rugadh ar an 9 Feabhra 1945).   Is iníon í leis an aisteoir Éireannach Maureen O’Sullivan, a bhain cáil amach ar dtús ina ról mar ‘Jane Parker’ sna scannáin *Tarzan* a rinneadh sna 1930idí agus tús na 1940idí..

Tá a cáil gnóthaithe ag Mia Farrow mar aisteoir I scannáin amhail *Rosemary’s Baby*.
clé|mion|262x262px|Farrow sa scannán ''John and Mary'' (1969).

[clé|mion|330x330px|Mia Farrow mar ambasadóir UNICEF i [Háítí, 2008]]

## Pearsanta
Ar an 10 M.F. 1970 i Londain, phós Farrow André Previn, an  stiúrthóir ceolfhoirne.  Fuair sí colscaradh in  1979 agus in 1980, chuir sí tús le caidreamh le Woody Allen. D'fhág Allen Farrow i dtús na nóchaidí ar mhaithe le Soon-Yi Previn (22 bliain d'aois ag an am), uchtleanbh Farrow.

Is gníomhaí í Farrow ar son chearta an duine.

### Gael-Mheiriceánach
Labhraíonn Farrow go minic ar an nasc atá aici le hÉirinn agus is déshaoranach Meiriceánach agus Éireannach í.Bhí caint éigin aici ar bhogadh go hÉirinn nuair a atoghadh Donald Trump mar uachtarán in 2024. Fuair sí pas Éireannach in 2025.   In 2026, phostáil sí ar Bluesky, “I keep having to remind myself that: "ní mhaireann aon drochlá go deo". 

## Féach freisin
Maureen O’Sullivan, Woody Allen

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Muicín (dráma)

Dráma Éireannach é ***Muicín*** a insíonn scéal Mercy Munroe. Tá a saol tar éis titim as a chéile. Caitheann sí a cuid ama anois mar fhreastalaí i mbialann mhearbhia in Uíbh Fhailí iomlán gafa leis an díoltas agus a hiar-chailín. Go tobann, tagann a sean-dlúthchairde, a thréig í fadó isteach sa bhialann le sceallóg a ordú. Agus greim docht aici ar an bpanna sceallóg, beartaíonn Mercy Munroe go bhfuil sé in am di smacht a fháil ar a saol arís. Is é *Muicín* an chéad léiriú Gaeilge ó LemonSoap Productions, a bhí ar an stáitse sa Cube i mí Feabhra 2026. Is aistriúchán le HK Ní Shioradáin é *Muicín* ar an dráma rathúil *Piglet* le hUltan Pringle a cuireadh ar ardán sa bhliain 2023.

Is compántas é LemonSoap Productions a thugann tús áite do scéalta atá lán le samhlaíocht agus ina bhfuil béim ar charachtair. Maíonn siad go gcaitheann siad leis an ngnáthrud mar rud éachtach, agus go gcuireann siad amharclannaíocht aeistéitiúil agus uaillmhianach chun cinn. Tá sé mar aidhm ag LemonSoap guth úr a bheith ann sa tírdhreach amharclannaíochta Éireannach. Is iad Owen Clarke, Lisa Nally, HK Ní Shioradáin, agus Ultan Pringle baill an chompántais. 

## Foireann agus Cliar

Aisteoirí: Síofra Ní Éilí agus Niamh Murphy

Stiúrthóir: Jeda de Brí

Dearthóir Fuaime: HK Ní Shioradáin

Dearthóir Soilse: Blú Hanley

Dearthóir Stáitse: Mar Parés Baraldés

Bainisteoir Stáitse: Sarah Purcell

Léiritheoir: Lisa Nally

Scríbhneoir: Ultan Pringle

Aistritheoir: HK Ní Shioradáin

## Naisc amach
* Agallamh leis an aistritheoir: An Cúinne Dána: Muicín

## Tagairtí

Catagóir:Drámaí Éireannacha
Catagóir:Drámaí Gaeilge
Catagóir:Drámaíocht ghrinn i nGaeilge
Catagóir:Drámaíocht ghrinn
Breogán (gléas)

Is éard is **breogán** (nó *soitheach leáite*) ann ná gléas criaga nó ceirmeach a ndéantar nithe, ar nós miotail, a leá nó a dhó ann.
Steam Deck

deas|frameless
Ríomhaire boise do chluichí ríomhaire is ea an **Steam Deck**, cruthaithe ag Valve Corporation in 2021. Dearadh an Steam Deck chun na clúichí a dhíoltar ar margadh Steam a imirt. Úsáideann an Steam Deck lárionad próiseála AMD saincheaptha agus SteamOS, lárionad próiseála bunaithe ar Linux. 

Ó seoladh an Steam Deck i Feabhra 2022, tá an-tóir air mar gheall ar a sholúbthacht, agus toisc go dtacaíonn sé le cluichí Linux agus cluichí Windows araon, ar féidir iad a imirt ar Linux leis an gcóras comhoiriúnachta Proton. Tá mód deisce ag an Steam Deck freisin, agus is féidir aipeanna agus bog-earraí Linux ó thríú páirtithe a shuiteáil air. Rinneadh roinnt uasdátuithe ar an ngléas, agus seoladh leagan le scáileán OLED i mí na Samhna 2023. Cé go gcáintear an Steam Deck uaireanta as saolré an chadhnra a bheith an-ghearr, bhí an gléas an-ráthúil ó thaobh díolachán de, agus seoladh na milliúin aonad go dtí seo.
Aliens (scannán)

Scannán is ea ***Aliens*** (1986).

## Carachtair
* Sigourney Weaver mar Ellen Ripley – an duine a tháinig slán ó ionsaí eachtrannach ar a long, an *Nostromo*
* Michael Biehn mar Dwayne Hicks – corparáil sna Colonial Marines
* Paul Reiser mar Carter J. Burke – ionadaí de chuid Weyland-Yutani Corporation
* Lance Henriksen mar Bishop – android ar bord an *Sulaco*
* Carrie Henn mar Rebecca "Newt" Jorden – cailín óg sa choilíneacht ar LV-426
* Bill Paxton mar Hudson – saighdiúir príobháideach de chuid na Colonial Marine atá lán le bród ach scaoll
* William Hope mar Gorman – oifigeach ceannais gan taithí na Marines
* Ricco Ross mar Frost – saighdiúir príobháideach sna Colonial Marines
* Al Matthews mar Apone – sáirsint socair na Marines

I measc fhoireann na Colonial Marine tá na saighdiúirí príobháideacha Vasquez (Jenette Goldstein), Drake (Mark Rolston), Spunkmeyer (Daniel Kash), Crowe (Tip Tipping), agus Wierzbowski (Trevor Steedman), agus na coirpéil Dietrich (Cynthia Dale Scott) agus Ferro (Colette Hiller). Chomh maith leis an bpríomhfhoireann aisteoirí, tá Paul Maxwell mar Van Leuwen (ball den bhord atá ag athbhreithniú inniúlacht Ripley) agus Barbara Coles mar an coilíneach atá faoi chlúdach clúdaithe a maraítear nuair a phléascann eachtrannach as a cliabh i *Aliens*. Léiríonn Carl Toop agus Eddie Powell laochra eachtrannach.

Athchóiríodh roinnt radharcanna a baineadh as leagan amharclainne *Aliens* in eisiúintí ina dhiaidh sin. I measc na gcreidiúintí breise do na radharcanna seo tá athair Newt, Russ Jorden (Jay Benedict), agus a máthair Anne (Holly de Jong). Imríonn deartháir Henn, Christopher, a deartháir Timmy, Imríonn Mac McDonald riarthóir an choilíneachta Al Simpson, agus déanann máthair Weaver, Elizabeth Inglis, cuma bheag mar iníon scothaosta Ripley, Amanda.

## Naisc sheachtracha
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Alien
Catagóir:Alien
Sciáil Trastíre ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026

Tá an **[[Sciáil Trastíre]]** ar cheann de na spóirt atá ar siúl ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 san Iodáil.

## Lúthchleasaí na hÉireann
Thomas Maloney Westgård:
8 Feabhra: Scí-atlan 10km+10km
13 Feabhra: 10km Saorstíle
21 Feabhra: 50km Clasaiceach

## Sceideal na gcomórtas

## Boinn
### Buaiteoirí na mbonn
#### Fir

#### Mná

### Tábla na mbonn

## Naisc sheachtracha
*  Sceideal don sciáil trastíre ar olympics.com
*  Sciáil trastíre ar olympics.com

## Tagairtí

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026
Alien vs. Predator (scannán)

Scannán is ea ***Alien vs. Predator*** (2004).

## Carachtair
* Sanaa Lathan mar Alexa "Lex" Woods, treoraí taithíoch a chaith roinnt séasúir ag iniúchadh timpeallachtaí Artacha agus Antartacha. Tá sí bunaithe go scaoilte ar Machiko Noguchi ó an tsraith ceithre leabhar.
* Raoul Bova mar an tOllamh Sebastian De Rosa, seandálaí Iodálach agus ball den fhoireann taiscéalaíochta atá in ann hieraglifí na pirimide a aistriú.
* Lance Henriksen mar Charles Bishop Weyland, ceann billiúnaí Weyland Corporation agus a fochuideachta, Weyland Industries, a eagraíonn an turas taiscéalaíochta.
* Ewen Bremner mar an Dr. Graeme Miller, innealtóir ceimiceach Albanach, príomheolaí na foirne taiscéalaíochta.
* Colin Salmon mar Maxwell Stafford, cúntóir don Uasal Weyland agus iar-oifigeach Fórsaí Speisialta na Breataine.
* Tommy Flanagan mar Mark Verheiden, ball den choimhdeacht armtha a théann leis an bhfoireann taiscéalaíochta.
* Carsten Norgaard mar Rusten Quinn, ceann na foirne druileála.
* Joseph Rye mar Joe Connors, ball den choimhdeacht armtha a théann leis an bhfoireann taiscéalaíochta.
* Agathe de La Boulaye mar Adele Rousseau, ball den choimhdeacht armtha a théann leis an bhfoireann taiscéalaíochta.
* Sam Troughton mar Thomas Parks, an dara seandálaí den fhoireann taiscéalaíochta, cúntóir De Rosa.
* Petr Jákl mar Stone, ball den choimhdeacht armtha a théann leis an bhfoireann taiscéalaíochta.
* Liz May Brice mar an Maoirseoir ag stáisiún glactha satailíte Nebraska a bhraiteann an teasbhláth san Antartaice.
* Karima Adebibe mar Mhaighdean Íobairteach sa spléachadh siar go dtí an ré ársa.
* Tom Woodruff Jr. mar An Eachtrannach / "Grid". Tá an t-eachtrannach a imríonn Woodruff liostaithe i gcreidiúintí an scannáin mar Grid, ag tagairt do chréachtaí tras-hataí ó chúngú líontán an Chreachadóra sa chath leis an gCreachadóir ar a dtugtar "Celtic".
* Ian Whyte mar An Creachadóir / "Scar", duine de na trí phríomh-Yautja a thagann go dtí an Domhan chun Eachtrannaigh a chruthú agus a fhiach laistigh den phirimid mar dheasghnáth pasáiste. D'imir Whyte an príomh-Yautja, ar a dtugtar Scar i gcreidiúintí an scannáin mar gheall ar an Yautja ag marcáil é féin le fuil aigéadach an Eachtrannaigh. Tá sé bunaithe go scaoilte ar Dachande ón tsraith leabhar.
** D'imir Whyte na trí Yautja eile freisin: "Chopper", "Celtic", agus "Elder" (ceannaire na Yautja ag deireadh an scannáin).

## Naisc sheachtracha
* 
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Alien
Catagóir:Alien
Catagóir:Predator
Alien: Covenant

Scannán is ea ***Alien: Covenent*** (2017).

## Carachtair
* Michael Fassbender mar David 8 agus Walter One, dhá android shintéiseacha. Is samhail níos sine é David a bhí ina bhall criú ar an long scriosta *[[Prometheus (scannán 2012)|Prometheus]]*, agus is samhail níos nuaí é Walter a dhéanann monatóireacht ar an *Covenant*.
* Katherine Waterston mar Daniels "Danny", príomhfheidhmeannach terraforming don mhisean *Covenant* agus bean chéile chaptaen na loinge, Jacob Branson. Is í an tríú ceannasaí í i ndiaidh Branson agus Oram. Dúirt Waterston go raibh sí an-eolach ar na comparáidí a bhí le déanamh idir í féin agus Ellen Ripley le Sigourney Weaver, ach gur thriail sí gan smaoineamh rómhór air agus í ag scannánú ar eagla go mbeadh imeaglú uirthi.
* Billy Crudup mar Christopher "Chris" Oram, céad-oifigeach an *Covenant* (captaen ag an am) agus fear céile Karine. Is fear creidimh é Oram.
* Danny McBride mar Tennessee – príomhphíolóta an *Covenant* agus fear céile Maggie.
* Demián Bichir mar Dan Lope – ceann an aonaid slándála ar bord an *Covenant* agus fear céile Tom Hallett.
* Carmen Ejogo mar Karine Oram – bitheolaí an *Covenant* agus bean chéile Chris.
* Jussie Smollett mar Ricks – loingseoir an *Covenant* agus fear céile Upworth.
* Callie Hernandez mar Upworth – oifigeach cumarsáide an *Chovenant* agus bean chéile Ricks; tá oiliúint paraimhíochaine aici freisin.
* Amy Seimetz mar Maggie Faris – píolóta an tuirlingthe agus bean chéile Tennessee.
* Nathaniel Dean mar Tom Hallett – ball den aonad slándála agus fear céile Lope.
* Alexander England mar Ankor – ball den aonad slándála.
* Benjamin Rigby mar Ledward – ball den aonad slándála.
* Uli Latukefu mar Cole – ball den aonad slándála.
* Tess Haubrich mar Sarah Rosenthal – ball den fhoireann slándála aonad.

eictear roinnt aisteoirí i róil gan chreidiúint. Athchluíonn Guy Pearce a ról mar Peter Weyland, bunaitheoir agus POF trilliúnaire Weyland Corporation (an Weyland-Yutani Corporation i scéalta "níos déanaí") a fuair bás go gairid roimh scrios an *Prometheus*. Feictear James Franco ar an scáileán i ngrianghraif agus i bhfíseán mar Jacob Branson, captaen bunaidh an *Covenant* agus fear céile éagtha Daniels; Feictear é freisin i radhairc scriosta agus i réamhrá gearr cur chun cinn do *Covenant*. Noomi Rapace, a d'imir an seandálaí Dr. Elizabeth Shaw i *Prometheus*, le feiceáil i réamhrá gearr cur chun cinn do *Covenant* a suiteadh sa tréimhse idir an dá scannán, ach nach bhfuil aisteoireacht inti sa ghearrthóg deiridh den scannán féin, cé go gcloistear a guth ón bpláinéad go luath sa scannán agus go bhfeictear a híomhá agus a guth níos déanaí.

I measc na bpáirteanna creidiúnaithe eile tá Lorelei King mar ghlór ríomhaire an *Covenant* "Mother". Tugtar creidiúint do Goran D. Kleut i ndá ról, mar neomorph agus mar xenomorph araon, agus creidtear gur neomorfach é Andrew Crawford.

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Alien
Catagóir:Alien
Alien: Romulus

Scannán is ea ***Alien: Romulus*** (2024).

## Carachtair
* Cailee Spaeny mar Marie Raines "Rain" Carradine, mianadóir dílleachta.
* David Jonsson mar Andy, android atá athchláraithe ag athair nach maireann Rain mar a deartháir ionaid.
* Archie Renaux mar Tyler Harrison, iar-bhuachaill Rain.
* Isabela Merced mar Kay Harrison, deirfiúr níos óige Tyler atá ag iompar clainne.
* Spike Fearn mar Bjorn, col ceathrar Tyler agus Kay a chaill a mháthair le handroid.
* Aileen Wu mar Navarro, píolóta agus deirfiúr uchtaithe Bjorn.

Déanann [Daniel Betts] guth do Rook, oifigeach eolaíochta android ar bord an ''Romulus'', agus tá a chuma fhisiciúil bunaithe ar chosúlacht an [Ian Holm, nach maireann, a léirigh an android Ash sa an scannán bunaidh. Tar éis cead a fháil ó eastát Holm, rinneadh Rook a chur i gcrích ag an gcomhlacht éifeachtaí Legacy Effects, a chruthaigh ceann agus corp animatronic bunaithe ar scanadh cinn a rinne Holm le linn léiriú thriológ scannán *[[The Lord of the Rings (sraith scannán)|The Lord of the Rings]]*. I gcás roinnt seatanna, feabhsaíodh an carachtar praiticiúil freisin le teicneolaíocht CGI agus deepfake AI ón gcomhlacht CGI Metaphysic, amhail le haghaidh línte liopaí a shioncronú nó a shrón agus a shúile a fheabhsú. Rinneadh modhnú ar thaifeadtaí dialóige Betts ansin leis an mbogearra scagtha *Speecher*, le bheith bunaithe ar dhialóg Ash a tarraingíodh ón mbun-*Alien*. Déanann Annemarie Griggs guth ríomhaire *Romulus* "Máthair".

Léiríonn Trevor Newlin an xenomorph, agus léiríonn iar-imreoir cispheile Rómánach Robert Bobroczkyi an hibrideach daonna-xenomorph (ar a dtugtar an "Offspring"). Chun an Offspring a léiriú, chaith Bobroczkyi smideadh lánchoirp próistéiseach cruthaithe ag Legacy Effects, seachas an eireaball an chréatúir a bhí CGI.

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Alien
Catagóir:Alien
E. G. Daily

Is aisteoir Meiriceánach í **Elizabeth Ann Guttman** (a rugadh ar an 11 Meán Fómhair 1961).

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Conleth Ellis

Scríbhneoir agus file Gaeilge ab ea **Conleth Ellis** a saolaíodh i gCeatharlach ar an 24ú lá de Mhí Feabhra sa bhliain 1937 agus a d'éag ar an 10ú lá de Mhí Bealtaine 1988. Fuair sé a chuid scolaíocht i meánscoil na mBráithre Críostaí i gCeatharlach, áit a raibh sé ina bhall de ghrúpa liteartha in éineacht le Pádraig Ó Snodaigh agus an bheirt acu dlúthchairdiúil le chéile. Bhí pleananna aige dintiúirí an tsagairt a bhaint amach le dul ag misinéireacht sa Tríú Domhan cosúil lena dheartháir Oliver a bhí ag obair mar sin sa Chéinia.

Ba iad Pádraig Ó Snodaigh agus aitheantas liteartha eile, Eoghan Ó Tuairisc, a d'áitigh ar Ellis litríocht Gaeilge a scríobh. D'fhoilsigh Ellis an chéad chúpla bailiúchán dánta i mBéarla.

Chuaigh sé ag staidéar i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe agus scríobh sé tráchtas M.A. faoin bhfile Gerald Manley Hopkins. Ansin thosaigh sé ag múinteoireacht. Chaith sé tréimhse ina mhúinteoir i gCeatharlach, i mBéal Feirste agus i mBaile Átha Luain. I mBéal Feirste i dtús na seascaidí casadh Christine Gallagher air, an bhean a phós sé, agus rugadh ceathrar clainne dóibh, beirt mhac agus beirt iníonacha.

### Saothar

* *This Ripening Time* (1966)
* *Under the Stone* (1971)
* *Fómhar na nGéanna* (1975)
* *Aimsir Fháistineach* (1981)
* *After Doomsday* (1982)
* *Nead Lán Sneachta* (1982)
* *Táin* (1983)
* *Seabhac ag Guairdeall* (1985)
* *Age of Exploration* (1985)
* *Aoibhinn an Galar* (1986)
* *Darkness Blossoming* (1989)
* *An Canáraí Pinc* (1990)

### Naisc Sheachtracha
* https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1543&AspxAutoDetectCookieSupport=1

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1988
Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Daoine as Contae Cheatharlach
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Margadh aonair na hEorpa

Is é **margadh aonair na hEorpa** nó **an margadh inmheánach Eorpach** (Béarla: *European single market*, *European internal market* nó *European common market*) an margadh aonair le baill ann go príomha na 27 ballstát den Aontas Eorpach (AE).  le héisteachtaí áirithe, tá an fosta an Íoslainn, Lichtinstéin, an Iorua (tríd an Limistéar Eorpach Eacnamaíoch), agus an Eilvéis (trí chonarthaí déthaobhacha).

Deimhníonn an margadh aonair saorghluaiseacht earraí, caipitil, seirbhísí agus daoine, aitheanta le chéile mar **cheithre shaoirse an Aontais Eorpaigh**.  Déantar seo le rialacha agus caighdeáin chomónta atá ina gceangal dlí ar gach ballstát.

Tá sé mar aidhm ag an margadh ná iomaíocht, roinnt an tsaothair agus barainneachtaí scála a chur chun cinn, rud a ligint le hearráidí agus tosca táirgeachta a bhogadh gan srian.  Tá obair fud le déanamh chun an margadh aonair seo a bhaint amach, go háirithe sa réimse seirbhísí.  Dar le meastachán a rinneadh sa bhliain 2019, mar thoradh an mhargaidh, tá méadú 9% ann ar an meán in OTI na mballstát.

Tá ar gachtír is iarrthóir comhaontú comhlachais a dhéanamh leis an AE, agus is gá di é a chur i bhfeidhm roimh aontachas. '' Trí Limistéir Domhain Cuimsitheach Saorthrádála (LDCST / DCFTA) leis an AE, bronnadh rochtain teoranta ar an Seoirsia, ar Moldóiv agus ar an Úcráin chuid an margadh aonair in earnálacha áirithe.  Tá roinnt rochtana ag an Tuirc a bhuí leis an Aontas Custaim idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc.

D'fhág an Ríocht Aontaithe an margadh aonair ar an 31ú Nollaig 2020.  Rinneadh comhaontas idir rialtas na RA agus an Coimisiún Eorpach chun teorainn oscailte a choimeád ar oileán na hÉireann.

## Tagairtí

Catagóir:An tAontas Eorpach
Andrew Callaghan

Is déantóir físeáin faisnéise agus tionchaire ar líne é **Andrew Callaghan** (a rugadh ar an 23 Aibreán 1997).

Chuir sé físeán amach i mí Feabhra 2026, ‘Irish Language Revival’. Bhí 768,000 radharc faighte aige sna trí lá ó foilsíodh é ar YouTube.clé|mion|294x294px

## Físeáin
Cruthaitheoir agus láithreoir an chainéil Channel 5 é Callaghan, a dhéanann físeáin faisnéise atá neamhfhoirmeálta agus scaoilte sa leagan amach atá orthu. ‘All Gas No Brakes’ an t-ainm a bhíodh ar an gcainéal YouTube aige. Cuirtear i gcomparáid é in amanna le daoine ar nós Louis Theroux.

Bhí 3.41 milliún leantóir aige ar YouTube i mí Feabhra 2026.

### Gaeilge
Bhí an físeán ‘Irish Language Revival’ ar an gcéad cheann de shraith 10 bhfíseán ina raibh sé ag breathnú ar mhionteangacha éagsúla atá i mbaol ar fud an domhain.

Insítear dúinn sa bhfíseán go mba as Éirinn a shin-sin-seanathair, Jeremiah Callaghan, agus gur tháinig seisean go Philadelphia ag tús an 20ú haois as Corcaigh. Deir Callaghan gur chuir sé suim ina chúlra Éireannach i dtús na 2020idí, nuair a rinne sé tástáil DNA a thaispeáin go raibh cúlra 92% Éireannach aige ó thaobh na géineolaíochta. 

Rinne sé roinnt taighde faoi stair a mhuintire i Meiriceá agus deir sé go ndeachaigh sé ag roinnt de na féilte Gael-Mheiriceánacha. Níor tháinig mórán as sin ag an am agus d’fhág sé ansin mar scéal é go dtí gur chuala sé trácht ar Kneecap.

Tagann sé go hÉirinn sa bhfíseán agus é ar thóir oidhreacht mhuintir Uí Cheallacháin agus é ag iarraidh tuilleadh a fhoghlaim faoin nGaeilge. Labhraíonn sé leis na rapálaithe as Béal Feirste sa bhfíseán chomh maith le réimse daoine, cuid acu ó shaol na Gaeilge.

Breathnaíonn sé ar stair na teanga, na cúiseanna go ndeachaigh sí i léig agus na rudaí atá ag cur leis an spéis atá anois ag daoine óga arís inti. Labhraíonn sé leis an bpodchraoltóir, scríbhneoir agus rapálaí, Blindboy, faoi stair mhuintir Uí Ceallacháin, agus é ag iarraidh tuiscint a fháil ar chúlra a mhuintire féin.

Níos deireanaí sa bhfíseán castar Bubba Shakespeare air, fear as an Aonach i dTiobraid Árainn, a chasann rap i nGaeilge dhó. Téann sé go Gaelscoil freisin, áit a mbreathnaíonn sé ar an gcaoi a mbíonn Gaeilge á múineadh sna scoileanna agus foghlaimíonn sé cúpla focal ó na daltaí scoile.

## Féach freisin

* Youtube

## Naisc sheachtracha

* ‘Irish Language Revival’

## Tagairtí

Catagóir:Tionchairí ar líne
Catagóir:Youtube
Catagóir:Stiúrthóirí Meiriceánacha
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Daoine as Washington (stát)
Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Kneecap
Fuarán Trevi

Is éard atá sa bh**Fuarán** **Trevi**,  nó **Scairdeán Trevi,**  ná an scairdeán Barócach is mó agus is cáiliúla i gceartlár na Róimhe — agus ar cheann de na scairdeáin is cáiliúla ar domhan. Tá sé suite i gceartlár na Róimhe, ag bun Palazzo Poli. 

[clé|mion|220x220px|[Róthurasóireacht ?]]
clé|mion|220x220px|Físeán
[clé|mion|330x330px|Is é [Neiptiún (miotaseolaíocht)|Neiptiún , dia na farraige, an phríomhphearsantacht]]

### Tréithe
Tá sé tuairim is 26 méadar ar airde agus 49 méadar ar leithead. Is é Neiptiún, dia na farraige, an phríomhphearsantacht atá suite i lár an tsaothair.

### Stair
Dhear an t-ailtire Iodálach Nicola Salvi é sa bhliain 1732 agus cuireadh bailchríoch air sa bhliain 1762. 

### Inniu
Roimh 2026 bhí an fuarán plódaithe go hiomlán, le formhór na ndaoine ina seasamh agus a ndroim iompaithe leis an bhfuarán chun "féinín" a ghlacadh, in ionad breathnú i gceart ar an saothar ealaíne. , samplaí eile den ollturasóireacht ar fud an domhain.  

Cuirtear srian anois ar an líon daoine a ligtear isteach le breathnú ar Fhuarán Trevi. In 2026 tugadh isteach córas nua "Íoc ar do bhealach" chun smacht a choinneáil ar na sluaite. Ón 2 Feabhra 2026 tá ticéad (dhá euro) ag teastáil chun dul gar do bháisín an fhuaráin.  Tá roinnt bealaí isteach ag an bhFuarán, atá suite ar chineál plásóg oscailte phoiblí. Ta cuid de na sráideanna dúnta anois agus ní féidir siúl isteach gan an ‘ticéad’ a bheith ar taispeáint ar an bhfón agus do dhá euro íoctha agat.

## Féach freisin

* Ollturasóireacht

## Tagairtí

Catagóir:An Róimh
Catagóir:Scairdeáin
Cara (iris)

Is iris chlóite í ***Cara*** faoi mhná agus ó mhná na Breataine Bige. Is iris 72 leathanach í agus bíonn idir ailt dhian agus éadroma uirthi ó cholúnaithe agus scríbhneoirí rialta, ag plé le hábhair ar nós cúrsaí sláinte, laethanta saoire, taisteal, cúrsaí reatha, faisean, smideadh, bia, ceardaíocht, ailtireacht foirgneamh íocónach, na healaíona, mná i mbun gnó, mná ina gcónaí thar lear, mná sa stair agus araile.

Foilsíonn *Cara* 3 eagrán sa bhliain, i mí an Mhárta, i mí Iúil agus i mí na Samhna. Is iad Meinir Wyn Edwards [cy] agus a hiníon Efa a bhunaigh í sa bhliain 2019. Oibríonn Meinir leis Y Lolfa [cy] agus oibríonn Efa mar aistritheoir ó bhí 2014 ann. Tá oifig na cuideachta suite i Llandre, in aice le hAberystwyth.
mion|Aonach Bhealtaine ''Chara'' 2025Bíonn aonach Bhealtaine *Chara* ar siúl gach bliain sa Bhandstand in Aberystwyth.

## Leabhair arna bhfoilsiú ag ''Cara''
* *Adref: cyfrol o straeon byrion* ("Aige Baile: imleabhar gearrscéalta") – Samhain 2020
* *Menopositif: Cara dy hun drwy’r Newid Mawr* ("Meanapásitive: Tabhair Grá duit féin tríd an Athrú Mór") – Deireadh Fómhair 2023
* *Man Draw: Casgliad o Straeon Taith* ("Fear a Mhealladh: Bailiúchán de Scéalta Taistil") – Meán Fómhair 2025

## Tagairtí

## Naisc amach
* Suíomh oifigiúil: cara.cymru

Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Irisí
Catagóir:Trianbhliantáin
Catagóir:Tréimhseacháin Bhreatnaise
Catagóir:Tréimhseacháin ón mBreatain Bheag
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2019
Catagóir:Bunaithe sna 2010í
Kató Lomb

Bhí **Kató Lomb** (8 Feabhra 1909 – 9 Meitheamh 2003) in hateangaire Ungárach, agus ar dhuine de na chéad ateangairí comhuaineacha ar domhan.** ** Cé gur i gcúrsaí ceimice agus fisice a rinneadh a cuid oiliúna ar dtús, is gearr gur dhírigh a suim ar theangacha. Bhí an Ungáiris ó dhúchas aici, agus bhí sí in ann ateangaireacht a dhéanamh go líofa i naoi nó deich dteanga (i gceithre cinn acu, gan aon ullmhúchán a dhéanamh), litríocht theicniúil a aistriú, agus belles-letters a léamh i sé theanga. Dúirt sí gur oibrigh sí go gairmiúil le 16 theanga. ( Bulgáiris, Sínis, Danmhairgis, Béarla, Fraincis, Gearmáinis, Eabhrais, Iodáilis, Seapáinis, Laidin, Polainnis, Rómáinis, Rúisis, Slóvaicis, Spáinnis agus Úcráinis ), a d'fhoghlaim sí léi féin mar gheall ar a spéis iontu.

De réir a cuntais féin, ní raibh a saol dírithe go príomha ar úsáid a teangacha, ach ar an staidéar a rinne sí orthu. Tá cur síos air seo le fáil ina leabhair, ina comhráite agus ina hagallaimh. Mar ateangaire, thug sí cuairt ar 40 tír ar chúig mhór-roinn, agus cur síos ar a cuid eispéireas ina leabhar ( *Egy tolmács a világ körül*, "An Interpreter Around the World" ).

## Saol
Ba é Szilárd Ármin Lomb, liachleachtóir ginearálta a rugadh i Hutti (1869 -?), a hathair, agus ba í Gizella Schwartz, a rugadh i Rábahídvég (1880 -?) a máthair.

Sa bhliain 1926, nuair a bhí sí seacht mbliana déag d'aois, d'éirigh léi ina scrúduithe deiridh i *Szent Erzsébet leánygimnáziumban* (Ardscoil na gCailíní Naomh Eilís)

Thuill sí dochtúireacht sa bhfisic agus sa cheimic ar dtús ó *Erzsébet Tudományegyetem* (Ollscoil Erzsébet) i bPécs, ach níorbh fhada gur iompaigh a spéis ar theangacha. Ba mhó a thaitin léi "teangeolaí" a thabhairt uirthi féin (seachas an téarma "scoláire teanga "), ag tagairt do dhuine a shealbhaíonn roinnt teangacha ar mhaithe le cuspóirí praiticiúla agus chun a spéis a shásamh. Thóg sí a sloinne óna fear céile, Frigyes Lomb.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2003
Catagóir:Daoine a rugadh i 1909
Catagóir:Scríbhneoirí Ungáracha
Catagóir:Aistritheoirí Ungáracha
Catagóir:Teangeolaithe Ungáracha
Aliens vs. Predator: Requiem

Scannán is ea ***Aliens vs. Predator: Requiem*** (2007).

## Carachtair
* Steven Pasquale mar Dallas Howard, príosúnach a scaoileadh saor le déanaí, deartháir Ricky.
* Reiko Aylesworth mar Kelly O'Brien, saighdiúir atá ag filleadh ar a teaghlach.
* John Ortiz mar Eddie Morales, sirriam Gunnison.
* Johnny Lewis mar Ricky Howard, mac léinn agus deartháir níos óige Dallas.
* Sam Trammell mar Tim O'Brien, fear céile Kelly agus athair Molly.
* Ariel Gade mar Molly O'Brien, iníon Kelly agus Tim O'Brien.
* Robert Joy mar an Coirnéal Stevens, ceannasaí na bhfórsaí míleata.
* Kristen Hager mar Jesse Salinger, spéis chailín Ricky agus Dale.
* David Paetkau mar Dale Collins, buachaill Jesse a dhéanann bulaíocht ar Ricky.
* Gina Holden mar Carrie Adams, freastalaí torrach; bean chéile an Leas-Rí Ray Adams.
* Matt Ward mar Mark, cara le Dale.
* Michal Suchánek mar Nick, cara le Dale.
* David Hornsby mar Drew Roberts, maoirseoir bialainne agus boss Ricky.
* Chris William Martin mar an Leas-Rí Ray Adams, fear céile Carrie.
* Chelah Horsdal mar Darcy Benson, máthair atá ag cuardach a mic agus a fear céile.
* Liam James mar Sam Benson, mac Darcy agus Buddy.
* Kurt Max Runte mar Buddy Benson, fear céile Darcy agus athair Sam.
* James Chutter mar Leas-Joe
* Tim Henry mar Dr. Lennon
* Tom McBeath mar Karl
* Ty Olsson mar Nathan
* Rainbow Sun Francks mar Earl
* Juan Riedinger mar Scotty
* Dalias Blake mar Leifteanant Peter Wood
* Curtis Caravaggio mar Cheannasaí na bhFórsaí Speisialta
* Françoise Yip mar Ms. Yutani, Príomhfheidhmeannach Chorparáid Yutani.

* Tom Woodruff Jr. mar na Aliens agus na Predalien. Tar éis dó na hEachtrannaigh a léiriú roimhe seo i *[[Alien 3]]*, *[[Alien Resurrection]]*, agus *[[Alien vs. Predator (scannán)|Alien vs. Predator]]*. Rinne Woodruff an ról arís sa scannán.
* Ian Whyte mar An Creachadóir / "Mac Tíre", an príomh-Yautja a shroicheann an Domhan chun na hEachtrannaigh agus gach rian dá láithreacht a dhíothú. Thug an fhoireann léiriúcháin an leasainm "Wolf" ar an gcarachtar i ndiaidh charachtar Harvey Keitel i *[[Pulp Fiction]]*, a bhfuil ról aige freisin mar "ghlantóir." Thug Matthew Charles Santoro guth do Wolf. Rinne Whyte léiriú ar na ceithre Yautja sa scannán roimhe sin.
* Bobby "Slim" Jones ("Bull") agus Ian Feuer ("Bone Grill") mar an Yautja breise.

## Naisc sheachtracha
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Alien
Catagóir:Alien
Catagóir:Predator
Y Selar

Is iris cheoil chomhaimseartha Breatnaise í ***Y Selar*** a fhoilsítear ceithre huaire sa bhliain. Cuimsíonn sí agallaimh le healaíontóirí, colúin, léirmheasanna agus ailt éagsúla eile a bhaineann le suíomh cheol chomhaimseartha na Breatnaise. Díríonn an iris ar lucht léite óg, agus go háirithe ar dhaoine idir 16 agus 25 bliain d'aois.

Foilsíodh an chéad eagrán i mí na Samhna 2004. Maoinítear é le deontas irisleabhair Breatnaise ó Chomhairle Leabhar na Breataine Bige, agus trí dhíol fógraí. Clóitear 4000 cóip den iris, agus foilsítear leagan digiteach de gach eagrán freisin.

Ba é Owain Morgan Jones an chéad eagarthóir ar an iris, sular ghlac Owain Schiavone an ról sa bhliain 2008. Is é Gwilym Dwyfor eagarthóir reatha na hirise.

Tá gradaim bhliantúla ceoil, Gradaim Y Selar, á reáchtáil ag an iris ó 2009 i leith – na gradaim cheoil Breatnaise amháin ina bhfuil an bhótáil oscailte don phobal. Reáchtáladh oíche bheo duaiseanna den chéad uair i Halla Hendre in aice le Bangor, Gwynedd, i mí an Mhárta 2013. Bhuaigh Y Bandana [cy] trí dhuais ar an oíche.

Ó 2014 i leith, bíonn oíche na ngradam ar siúl in Ollscoil Aberystwyth.

## Naisc amach
* Suíomh oifigiúil selar.cymru

## Féach freisin
* Gradaim Y Selar
* *[[Nós (iris)|NÓS]]*

## Tagairtí

Catagóir:Irisí ceoil
Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Irisí
Catagóir:Tréimhseacháin Bhreatnaise
Catagóir:Tréimhseacháin ón mBreatain Bheag
Catagóir:Ráitheacháin
Catagóir:Ceol na Breatnaise
Catagóir:Ceol na Breataine Bige
Catagóir:Cultúr na Breataine Bige
Catagóir:Láithreáin gréasáin na Breatnaise
Catagóir:Láithreáin gréasáin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2004
Catagóir:Bunaithe sna 2000í