Dáire

Ainm Sean-Ghaeilge is ea **Dáire** a thit i léig ag am moch, agus a glaodh ó shin go formhór ar phearsana seanscéalacha agus sinsearacha. Tháinig sé ar ais ar an bhfód san 18ú haois.

D'fhéadfadh an t-ainm a lua:
* Dáire Barrach, ríora na Laighean agus mac Chathrach Mhóir na Laigean
* *[[Dáire Cerbba]]*, ríora na  Mumhan den 4ú haois RC
* Dáire Dearg, carachtar na the Fiannaíochta, is ionann é b'fhéidir agus Goll mac Morna
* *[[Dáire Doimthech]]*, rí seanscéalach na Teamhrach, sinsear na *n[[Dáirine]]* agus *[[Corcu Loígde]]*
* Dáire Sírchréchtach, ainm eile do Dáire Doimthech
* Dáire Dreachleathan, rí na Teamhrach, ní fios go cruinn a shliocht, le fáil i *[[Baile Chuinn Chétchathaig]]*
* Dáire Donn, "rí an domhain mhóir" sa scéal *[[Cath Fhionntrá]]* san Fhiannaíocht, luaite scaití mar...
* Dáire Dornmhór, garmhac Conaire Mhóir agus rí *[[Dál Riata]]*
* Dáire mac Cormaic mhic Airt
* Dáire mac Dedad, athair Chú Raoi seanscéalach, agus sinsear eile na *nDáirine*
* Dáire mac Dlúthaig, athair *[[Fíatach Finn]]* na *[[Ulaid|nUlad]]*, sinsear *[[Dál Fiatach]]*
* Dáire mac Fiachna, bó-aire na Rúraíochta, seilbheoir an tairbh Donn Cuailnge agus col ceathrair Chonchúir mhic Neasa
* Dáire mac Forgo, luath-rí Eamhain Mhacha na *Ulad* agus athair malartach *Fiatach Finn.

==Pearsantú==
Chreid [[Eoin Mac Néill]] agus [[T. F. O'Rahilly]] gurbh ionann an chuid is mó, nó fiú uile, dóibh siúd luaite thuas, agus gur tháinig siad ón phearsa chéanna miotasach nó réamhstairiúil, nó gur meascáin iad uile.  De réir O'Rahilly, sa deireadh is ionann iad Dáire agus [[Cú Raoi]], ag luann sé é mar dhia an [[alltar|alltair]].

==Sanasaíocht==
Tá ciall idir gnéasúil ("torthúil, reithíocht") agus tumultuous ("violent").  The reconstructed form is **Dārios*, gaolmhar leis an n[[Gallais]] *Dari(o)* ("fíoch, míre"), focal fianaithe go forleathan ar an mór-roinn, go háirithe d'ainmneacha pearsanta.

Cine nó ríocht as deisceart [[Contae Aontroma|Chontae Aontroma]] agus tuaisceart [[Contae an Dúin |Contae an Dúin]] ab ea na *'Darini*', de réir *Geografaíocht* den 2ú haois le [[Tolamaes]]. Chreid [[Julius Pokorny]] ámh gur bhotún é seo in ionad *Darioni*, ón mbunfhocal **Dārio-nion*, athchruthaithe óna *Dáirine* próta-stairiúla, de shliocht *Dáire Doimthech* / *Dáire mac Dedad*, sinsir na *Corcu Loígde*.  Ba shinsir iad chomh maith, de chuid ar a laghad, desna [[Dál Fiatach]], muintir *Fiatach Finn* mhic Dáire, aitheanta mar an dream stairiúil, na *hUlaid* (< **Uluti* / *Uoluntii*), a bhí de réir Tolamaes ina gcónaí in aice leis na *Darini.

## ''Lugaid Loígde''
I seanscéalta na nGael, tá dlúth ghaol idir Dáire agus an laoch *[[Lugaid Loígde]]*.  De réir O'Rahilly, ba mhac Daire é &mdash; Lugaid mac Dáire]] mhic Dháire Doimhthigh &mdash; ach cuimhnítear anois go príomha é trína sliocht *[[Lugaid mac Con]]*.  Is iad a phríomh-phearsantuithe eile ná Lughaidh Mac Cú Raoi mac Cú Raoi, agus is dócha Lughaidh na Riabh Dearg.

## Féach freisin
* *[[Iverni]]
* *Deda mac Sin
* *[[Dis Pater]]

==Foinsí==
* Xavier Delamarre, *Dictionnaire de la Langue Gauloise*. Paris: Editions Errance. 2a eagrán, athbhreithnithe agus méadaithe. 2003.
* James MacKillop, *Dictionary of Celtic Mythology*. [[Oxford University Press]]. 1998.
* [[Eoin Mac Néill|Eoin Mac Neill]], *Celtic Ireland*. Academy Press. 1981 (athchló le réamhrá nua agus nótaí le [[Donnchadh Ó Corráin]] de bhun eagrán le Martin Lester Ltd, 1921).
* [[Kuno Meyer]] (eag.), "The Laud Genealogies and Tribal Histories", in *Zeitschrift für celtische Philologie 8* (1912), ll. 291–338.
* Michael A. O'Brien (eag.) réamhrá le John V. Kelleher, *Corpus genealogiarum Hiberniae*. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]]. 1976, páirt-eagrán digiteach: [[Donnchadh Ó Corráin]] (eag.), ginealaigh ó [[Rawlinson B 502]]. Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: *Corpus of Electronic Texts. 1997.
* T. F. O'Rahilly, *Early Irish History and Mythology*. IALBÁC. 1946.
* Julius Pokorny, "Beiträge zur ältesten Geschichte Irlands (3. Érainn, Dári(n)ne und die Iverni und Darini des Ptolomäus)", in *[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 12* (1918), ll. 323–57.
* Whitley Stokes (eag. & aistr.), "Cóir Anmann (Fitness of Names)", in Whitley Stokes agus Ernst Windisch, *Irische Texte mit Wörterbuch. Imleabhar 3, Cuid 1–2*. Leipzig: Verlag von S. Hirzel. 1891 (1); 1897 (2), ll.&nbsp;285–444.

## Tagairtí

Catagóir:Ainmneacha Gaeilge
Catagóir:Éarainn