James O'Donnell

Ba cheannaí agus carthanóir Éireannach é **Séamus Ó Domhnaill** (**James O'Donnell** i mBéarla) (c. 1829 – 17 Deireadh Fómhair 1897). Ba uachtarán é ar bhrainse Thalamh an Éisc de Conradh na Talún agus ba phríomhphátrún é *[[Coláiste Charraig an Tobair]]*.

## Saol

### Imirce agus gairm trádála
Rugadh Ó Domhnaill i Mortlestown (*Cahir*), Contae Thiobraid Árann. D'imigh sé go Talamh an Éisc idir 1843 agus 1849 le linn an Ghorta Mhóir. Bhunaigh sé gnó trosc saillte agus biotáille ag 290 Sráid an Uisce i San Seán, Talamh an Éisc.

In 1852, chuaigh sé isteach sa *Cumann Carthanach Éireannach*. Bhí a ghnó liostaithe in eolairí Thalamh an Éisc ó 1864 go 1886.

### Gníomhaíocht pholaitiúil
Timpeall 1881, ceapadh Séamus Ó Domhnaill mar uachtarán ar bhrainse Thalamh an Éisc de Conradh na Talún. I mí Iúil 1881, sheol sé £60 chuig an ngluaiseacht trí Ardeaspag Chaisil, mar a tuairiscíodh in *Iris an tSaoránaigh*.

### Filleadh ar Éirinn agus pátrúnacht Choláiste Charraig an Iarainn
In 1887, d'fhill Séamus Ó Domhnaill ar Éirinn agus lonnaigh i g *[[Coláiste Charraig an Tobair]]* i g Caiseal, Contae Thiobraid Árann. Mar phríomhphátrún an choláiste, mhaoinigh sé ceannach £8,000 an eastáit do na hAithreacha Spioradálta in 1896, rud a lig dóibh a gcéad bunú in Éirinn a dhéanamh.

Bhí Séamus Ó Domhnaill ar dhuine de na tabhartóirí ba mhó do shéipéal an choláiste in 1896. Thug sé a shaibhreas go léir don choláiste. Bhunaigh a uacht scoláireachtaí ó ioncam a mhaoine i dTalamh an Éisc chun oideachas a mhuintire agus daoine eile a mhaoiniú ar feadh na mblianta fada.

## Bás
Fuair Séamus Ó Domhnaill bás ar 17 Deireadh Fómhair 1897 i gColáiste Charraig an Iarainn. Tá sé curtha i reilig an choláiste, onóir a bhíodh i gcoitinne do shagairt amháin, rud a léiríonn an meas a bhí air mar phríomhphátrún.

## Oidhreacht
Mar phríomhphátrún *[[Coláiste Charraig an Tobair]]*, shábháil tabhartas Shéamuis Uí Dhomhnaill an institiúid oideachais agus lig do na hAithreacha Spioradálta fanacht in Éirinn. Mhair a scoláireachtaí go dtí na 1930idí ar a laghad.

## Tagairtí

## Leabharliosta
* Tipperary Studies (Tipperary County Council), James O'Donnell from Tipperary to Newfoundland and back again
* Memorial University of Newfoundland Digital Archives Collection
* O'Donnell James in the Mannion Collection, Card no. 100028235, Dr. John J. Mannion, Memorial University of Newfoundland. Publisher: Government of Ireland Department of Foreign Affairs and Trade Government of Newfoundland and Labrador.
* O'Donnell James in the Mannion Collection, Card no. 100005621, Dr. John J. Mannion, Memorial University of Newfoundland. Publisher: Government of Ireland Department of Foreign Affairs and Trade Government of Newfoundland and Labrador.
* The Merchant's Return to Rockwell College: James O'Donnell and the Architecture of Transatlantic Irish Philanthropy, Yann Blake, 2025
* Will of James O'Donnell from Newfoundland will books volume 6 pages 442-444 probate year 1898. Newfoundland's Grand Banks
* James O'Donnell Article. Cahir News (2025).
* Patrick Kevin Devine, ''Ye Olde St. John's, 1750-1936'', p.138, (1936), Available at: Memorial University Newfoundland, Centre for Newfoundland Studies - Digitized Books

Catagóir:Básanna i 1897
Catagóir:Carthanóirí
Catagóir:Ceannaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Fir