open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oileáin Pribilof

Grúpa ceithre oileán bolcánach amuigh ó chósta mhór-roinn Alasca is ea **Oileáin Pribilof** (roimhe na h**Oileáin Fionnaidh Rónta Thuaidh**). Tá siad suite i Muir Bheiring thart ar 200 míle (320&nbsp;km) taobh ó thuaidh ó Unalaska agus 200 miles (320&nbsp;km) siar ó dheas den Roinn Newenham. 

Tá cósta na Sibéire timpeall is 500 míle siar ó thuaidh ó na hoileáin. Tá beagnach 200&nbsp;km2 (77&nbsp;sq&nbsp;mi) d'achar sna hoileáin, agus táid carraigeach faoi bhrat tundra. Bhí 572 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010.

## Na hoileáin is mó
Is iad San Pól agus San Seoirse an dá oileán is mó. Ainmníodh an chéad cheann i ndiaidh Féasta Peadar agus Pól, an lá ar ar tháinig na chéad Eorpaigh orthu; is dócha go dtagann an dara ceann as ainm long na dtaiscéalaithe, iad seo faoi cheannas Gavriil Pribilof as a dtugadh ainm an oileánra ar fad. In aice le San Pól, tá na mionoileáin úd, Oileán na Dobharchú agus Oileán an Rosualt. Tá 75.072 míle cearnógacha sna hoileáin. Is cuid de aonad an Mhuir Bheiring den Tearmann Mara Dúlra Náisiúnta Alasca iad na hoileáin.

Catagóir:Alasca
Liosta seánraí den cheol hip hap

## Tréimhsí ama stairiúla
* Roots of hip hop
* Old school hip hop
* New school hip hop
* Golden age hip hop

## Difriúil stíleanna

## Féach freisin
* Rapcheol

Catagóir:Seánraí ceoil
Catagóir:Rapcheol
John McDonnell

Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe is ea **John Martin McDonnell**. Rugadh é i Learpholl ar an 8 Meán Fómhair 1951. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Learpholl
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe cearta na mban
Catagóir:Marxachas
Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
Catagóir:Sóisialaithe
Tony McNulty

Polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe is ea **Anthony James McNulty**. Rugadh í in Kensington, Londain ar an 3 Samhain 1958. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí rialtais
Catagóir:Alumni Ollscoil Learphoill
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Sóisialaithe
Áilleacht

[mion|260x260px|Rósfhuinneog ag Rayonnant i [Ardeaglais Notre Dame|Notre Dame de Paris. In ailtireacht Ghotach, measadh gurb é an solas an nochtadh is áille Dé]]
Saintréith a bhaineann le hainmhí, idé, rud, duine nó áit is ea an **áilleacht**, a sholáthraíonn mothú buan pléisiúir nó sásaimh. Déantar staidéar ar an áilleacht mar chuid den aeistéitic, sa chultúr, sa tsíceolaíocht shóisialta, san fhealsúnacht agus sa tsocheolaíocht. An "áilleacht idéalach " a thugtar ar an eintiteas a bhfuil meas air, nó a bhfuil buanna aige gurb é an áilleacht is cúis leis i gcultúr ar leith.

Meastar gur a mhalairt ar fad atá sa ghránnacht.

## Ré an Réasúin
[clé|mion|''Breith Véineas'', ag [Sandro Botticelli. Is é an bandia Véineas pearsantú clasaiceach na háilleachta.]]

## Tagairtí

Catagóir:Scéimh
Catherine Howard

An cúigiú bean chéile Anraí VIII Shasana ab ea **Catherine Howard** a rugadh ar an 1523 agus a fuair bás ar an 13 Feabhra 1542. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1523
Catagóir:Básanna i 1542
Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann
Catagóir:Banríonacha Shasana
Catagóir:Coirpigh
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Tréas
Catagóir:Uaisleacht Éireannach
Neamhniú pósta

Is éard is **neamhniú pósta** ann ná nós imeachta sa chóras dlí chun pósadh a chur ar neamhní. I gcodarsnacht le colscaradh, bíonn an neamhniú aisghníomhach de ghnáth, is é sin le rá go meastar go raibh an pósadh ar neamhní ón tús, amhail is nár tharla sé riamh.

## Tagairtí

Catagóir:Pósadh
Thomas Cranmer

Ardeaspag Canterbury i rith réimeas Anraí VIII Shasana ab ea **Thomas Cranmer** a rugadh ar an 2 Iúil 1489 agus a fuair bás ar an 21 Márta 1556. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1489
Catagóir:Básanna i 1556
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Diagairí na Críostaíochta
Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Fir
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Protastúnaigh
An Séú Crosáid

Thosaigh **an Séú Crosáid** mar iarracht i 1228 chun Iarúsailéim a fháil ar ais. Thosaigh sé seacht mbliana tar éis teip an Cúigiú Crosáid bhí fíorbheagán troid ann. Rinne cleasaíocht taidhleoireacht an tImpire Naofa Rómhánach, Feardorcha II, Ríocht Iarúsailéim smacht éigean thar Iarúsailéim a fháil ar ais le haghaidh an formhór cúig bliana déag a lean é (1229–39, 1241–44) ceantair an Talamh Naofa chomh maith.

Catagóir:13ú haois
Catagóir:Crosáidí
Justin McNulty

Is polaiteoir Éireannach ón Mhullach Bán, Contae Ard Mhacha é **Justin McNulty**, (a rugadh ar an 15 Samhain 1974). Is ball é de Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO). Is Comhalta den Tionól Reachtach (Tuaisceart Éireann) é d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha, ó 2017 ar aghaidh. 

D'imir sé peil lena chlub áitiúil 'Cúchulainn CLG, An Mullach Bán' in Ard Mhacha. agus bhí sé ina bhall d' fhoireann peile sinsir Ard Mhacha ó 1995 go dtí 2005. Bhuaigh sé bonn i gCluiche  Ceannais Peile na hÉireann sa bhliain 2002, ag imirt mar lánchúlaí.

## A ghairmréim pholaitiúil
Chuaigh McNulty san iomaíocht le haghaidh toghcheantair Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha, san olltoghchán 2015. Cé gur bhain iarrthóir Shinn Féin,  Mickey Brady an suíochán, fuair McNulty 12,026 vótaí, nó 24.1% d' iomlán na votaí, sé sin 1500 vóta níos mó ar an mbliain roimhe sin . Toghadh McNulty mar chomhalta den 6ú Tionól Thuaisceart Éireann ar 3 Márta 2017, le haghaidh an PSDLO.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Bainisteoirí peile Gaelaí
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Fir
Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha
Catagóir:Peileadóirí Gaelaí
Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre
Catagóir:Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Jordan Peterson

Síceolaí cliniciúil is ea **Jordan Bernt Peterson** a rugadh ar an 12 Meitheamh, 1962 in Edmonton, Alberta, Ceanada. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine Ceanadacha
Catagóir:Podchraoltóirí Ceanadacha
Shelley Long

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Shelley Lee Long ** a rugadh ar an 23 Lúnasa, 1949. 

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Friends (séasúr 6)

Craoladh an **séú séasúr** *[[Friends]]* idir 23 Meán Fómhair, 1999 agus 18 Bealtaine, 2000 ag tosú le "The One After Vegas".

## Foireann agus carachtair

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Friends
The One After Vegas

Craoladh an chéad eipeasóid, **"The One After Vegas"**, den séú sraith *[[Friends]]* ar an 23 Meán Fómhair, 1999. Scríobh Adam Chase an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 27.7 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Friends
The One with the Apothecary Table

Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, **"The One with the Apothecary Table"**, den séú sraith *[[Friends]]* ar an 6 Eanáir, 2000. Scríobh Zachary Rosenblatt an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 23.3 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Friends
The One with the Proposal

Craoladh an ceathrú agus an cúigiú heipeasóid is fiche, **"The One with the Proposal"**, den séú sraith *[[Friends]]* ar an 18 Bealtaine, 2000. Scríobh Seth Kurland an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 30.7 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Friends
An Seachtú Crosáid

Crosáid le Louis IX na Fraince mar cheannaire as 1248 go 1254 **an Seachtú Crosáid**. Chloígh a bhfeadhna lena airm Éigipteach Sabhdán Ayyubid Turanshah mar cheannaire le tacaíocht as na Mamalúcaigh Bahariyya Mamluks, Faris ad-Din Aktai, Baibars al-Bunduqdari, Qutuz, Aybak agus Qalawun in a measc. Gabhadh Louis.

Catagóir:13ú haois
Catagóir:Crosáidí
Catagóir:Stair na Fraince
Catagóir:Stair na hÉigipte
Contae Williamson, Tennessee

Is contae i Tennessee é **Williamson**.  Is é Franklin príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 219,107 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2016.

## Tagairtí

W
Catherine Parr

An séú bean chéile Anraí VIII Shasana ab ea **Catherine Parr** a rugadh ar an 1512 agus a fuair bás ar an 7 Meán Fómhair 1548. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1512
Catagóir:Básanna i 1548
Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann
Catagóir:Banríonacha Shasana
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Diagairí na Críostaíochta
Catagóir:Scoláirí
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
An tOchtú Crosáid

clé|250px|mion|An tOchtú Crosáid
Crosáid a thosaigh Louis IX na Fraince i gcoinne Túinis i 1270 **an tOchtú Crosáid**. Meastar an chrosáid cliseadh tar éis Louis fuair bás go gairid tar éis cladaigh an Túinéis a bhaineadh amach, lena airm lán le galair á scaipeadh ar ais go Eoraip go gairid ina dhiaidh sin.

Catagóir:13ú haois
Catagóir:An Túinéis
Catagóir:Crosáidí
Catagóir:Stair na Fraince
Contae Howard, Arkansas

Is contae in Arkansas é **Contae Howard**. Is é Nashville príomhbhailte an chontae, agus an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 13,377 duine ina gcónaí ann. Is contae tirim é.

## Tagairtí

*
Arkansas
Howard, Contae
Catagóir:Arkansas
Na Cailleacha

Úrscéal do pháistí de chuid an scríbhneora mórcháile Roald Dahl is ea **Na Cailleacha** (*The Witches*). D'fhoilsíodh é sa bhliain 1983. Tá Na Cailleacha ar cheann de na leabhair is mó aistriúcháin ar domhan.

mion|clé|Roald Dahl sa bhliain 1954

Tá leagan Gaeilge, aistrithe ag Niamh Ní Argáin, le fáil ó Leabhar Breac.

## Scéal

mion|clé

Is fuath le cailleacha páistí. Faigheann cailleacha boladh cacanna madra ar pháistí. Agus anois tá an Ard-Chailleach Mhór ag ullmhú le deireadh a chur le gach uile pháiste sa tír — an féidir stop a chur leis na cailleacha? Insíonn úrscéal Roald Dahl scéal an bhuachalla seo agus a mhamó ón Ioruaidh agus iad ag tabhairt aghaidh ar na cailleacha gránna!

## Féach freisin

* Roald Dahl
* Charlie agus Monarcha na Seacláide
* Danny, the Champion of the World
* Na Gamail
* Matilda
* Boy (leabhar)

## Tagairtí

Catagóir:Roald Dahl
Catagóir:Leabhair do pháistí
Dónall Dána

Sraith leabhra do pháistí de chuid an scríbhneoir Meiriceánach Francesca Simon is ea **Dónall Dána**.

Sa bhliain 2006 rinneadh sraith bheoite de a chraol CITV, In Éirinn a craoladh ar Cúla4.

## Leabhra eile

* Dónall Dána
* Sióg na bhFiacla
* Saibhreas Sciobtha
* Dónall Dána An Club Rúnda
* Míola
* Teach na dTaibhsí 
* An Feighlí Linbh Fiáin 
* Boladh Bréan! 
* Díoltas 
* Mallacht an Mhumaí 

Catagóir:Ficsean
Catagóir:Leabhair
Contae Marion, Arkansas

Is contae in Arkansas é **Contae Marion**. Is é Yellville príomhbhailte an chontae, agus is é Bull Shoals an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 16,325 duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

*
Arkansas
Marion, Contae
Catagóir:Arkansas
Contae Nevada, Arkansas

Is contae in Arkansas é **Contae Arkansas**. Is é Prescott príomhbhailte an chontae, agus an chathair is mó daonra. Sa bhliain 2016 bhí 8,398 duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

*
Arkansas
Nevada, Contae
Catagóir:Arkansas
Conradh Náisiúnta na Liobáine

Is éard atá i gceist le **Conradh Náisiúnta na Liobáine** ná conradh neamhscríofa a dhéanann gnó an bhunreachta sa Liobáin. Seo a deir an Conradh, thar aon rud eile:

* Tá na Críostaithe Maróiníteacha sásta glacadh leis gur tír Arabach í an Liobáin, agus nach lorgann siad cabhair ó chumhachtaí iasachta.

* Tá na Moslamaigh sásta gan aontas a lorg leis an tSiria.

* Is Críostaí Maróiníteach é Uachtarán na Liobáine.

* Is Moslamach Sunnaíoch é Príomh-Aire na Liobáine.

* Is Moslamach Siach é Ceann Comhairle na Parlaiminte.

* Is Críostaithe Gréagacha Ortadocsacha iad an Leas-Cheann Comhairle agus an Leas-Phríomh-Aire.

* Is Críostaí Maróiníteach é Ceann Foirne Ginearálta na bhFórsaí Armtha.

* Is Drúsach é Ard-Cheannasaí na bhFórsaí Armtha.

* Is é coibhneas na bhFeisirí Críostaí agus Moslamacha i bParlaimint na Liobáine ná seisear in aghaidh an chúigir.

An conradh síochána a síneadh in Tá'if, an Araib Shádach, sa bhliain 1989, le deireadh a chur le cogadh cathartha na Liobáine, bhain sé cuid de na cumhachtaí den Uachtarán Chríostaí agus d'athraigh sé an coibhneas go 1:1.

## Tagairtí

Catagóir:An Liobáin
Pleasanton, Texas

Is é **Pleasanton** an chathair is mó Chontae Atascosa, Texas. Bhí 8,934 ina gcónaí i bPleasanton sa bhliain 2010.

Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Texas
Elgin, Texas

Is é **Elgin** an chathair is mó Chontae Bastrop, Texas. Bhí 8,135 ina gcónaí in Elgin sa bhliain 2010.

Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Texas
Texarkana, Texas

Is é **Texarkana** an chathair is mó i gContae Bowie, Texas. Tá an chathair suite in oirthuaisceart an stáit, lámh le Texarkana, Arkansas. Bhí 37,679 duine ina gcónaí in Texarkana, Texas, sa bhliain 2010.

Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Texas
Lumberton, Texas

Is é **Lumberton** an chathair is mó Chontae Hardin, Texas. Bhí 11,943 ina gcónaí i Lumberton sa bhliain 2000.

Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Texas
Contae San Bernardino, California

Is contae i California é **San Bernardino**.  Is é San Bernardino príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 2,035,210 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.

## Tagairtí

S
*
Contae Alameda, California

Is contae i California é **Alameda**.  Is é Oakland príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Bhí 1,510,271 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.

## Tagairtí

A
*
Contae Jackson, Florida

Is contae i Florida é **Jackson**.  Is é Marianna príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 48,599 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2015.

## Tagairtí

J
*
Contae Escambia, Florida

Is contae i Florida é **Escambia**. Is é Pensacola príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 315,187 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2016.

## Tagairtí

E
*
Contae Okaloosa, Florida

Is contae i Florida é **Okaloosa**.  Is é Crestview príomhbhaile an chontae agus is é Wright an lonnaíocht is mó sa chontae. Bhí 201,170 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.

## Tagairtí

O
*
Contae Walton, Florida

Is contae in Florida é **Walton**.  Is é DeFuniak Springs príomhbhaile an chontae agus is é Miramar Beach an chathair is mó sa chontae. Bhí 65,889 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2015.

## Tagairtí

*
W
Contae Cook, Illinois

Is contae in Illinois é **Cook**. Is é Chicago príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó sa chontae. Bhí 5,194,675 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.

## Tagairtí

C
*
Contae Los Angeles, California

mion|200px|Suíomh Contae Los Angeles
Is contae in California é **Los Angeles**. Is é Los Angeles príomhbhaile an chontae agus an chathair is mó daonra. Bhí 9,818,605 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.

## Tagairtí

L
*
An Naoú Crosáid

Meastar **an Naoú Crosáid** an crosáid mheánaoiseach dheireanach mhór go an Talamh Naofa. Tharla ar an 1271–1272 í.

Catagóir:13ú haois
Catagóir:Crosáidí
Catagóir:Stair na hÉigipte
Catagóir:Stair Shasana
Dónall Dána (leabhar)

Leabhar do pháistí de chuid an scríbhneoir Meiriceánach Francesca Simon is ea **Dónall Dána**.

Catagóir:Ficsean
Catagóir:Leabhair
Francesca Simon

Scríbhneoir Meiriceánach is ea **Francesca Isabella Simon** a rugadh ar an 23 Feabhra 1955 in Saint Louis, Missouri. Tógadh i gCalifornia í. Rinne sí staidéar san ollscoil ar an Sean-Bhéarla agus ar an léann Meánaoiseach. Áithnítear í go háirithe mar údar na sraithe leabhar úd *Horrid Henry*. Tá cónaí uirthi i Londain Shasana.

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
An Fóram um Shíocháin agus Athmhuintearas

Bhunaigh Rialtas na hÉireann **An Fóram um Shíocháin agus Athmhuintearas**, (Béarla: *Forum for Peace and Reconciliation*), i mí Dheireadh Fómhair 1994, mar chuid den phróiseas síochána i dTuaisceart Éireann.
mion|Bhí Justice Catherine McGuinness ina Cathaoirleach

## Tionscnamh
Samhlaíodh an Fóram in Alt 11 nDearbhú Shráid Downing, Nollaig 1993:
: The Irish Government would make their own arrangements within their jurisdiction to enable democratic parties to consult together and share in dialogue about the political future. The Taoiseach's intention is that these arrangements could include the establishment, in consultation with other parties, of a Forum for Peace and Reconciliation to make recommendations on ways in which agreement and trust between both traditions in Ireland can be promoted and established.
Spreag an sos cogaidh a d’fhógair na poblachtánaigh, an tIRA Sealadach agus na dílseoirí, Óglaigh Uladh, (UVF) agus Cumann Cosanta Uladh,(UDA), i mí Mheán Fómhair na bliana 1994, na hullmhúcháin le haghaidh an Fhóraim. Tugadh cuireadh do na heagraíochta polaitiúla a bhí comhcheangailte leo freastal ar an Fhóram .  

Ghlac Sinn Féin leis, cé gur dhiúltaigh na dílseoirí, an Páirtí Aontachtach Forásachan, (PUP) agus an Páirtí Daonlathach Uladh, (UDP), mar a rinne na haontachtaithe príomhshrutha, an Páirtí Aontachtach Uladh, (UUP), agus an Páirtí Aontachtach Daonlathach, (DUP). Measadh go raibh láithreacht Shinn Féin in éineacht le  páirtithe náisiúnacha agus  páirtithe sa lár ina chéim shuntasach  "confidence building measure"; 

Ní thosódh idirbheartaíochtaí substainteacha leis na páirtithe aontachtacha agus rialtas na Breataine go dtí an bhliain dár gcionn. Tugadh cuireadh d'ambasadóir na Breataine chuig oscailt an fhóraim, ach ní raibh baint ar bith eile ag lucht na Breataine leis.

## Féach freisin

* Dearbhú Shráid Downing, 1993
* An Creat-Cháipéis, Tuaisceart Éireann (Framework Documents), 22 Feabhra 1995
* Comhaontú Aoine an Chéasta, 1998
* Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023

## Tagairtí

Catagóir:1994
Catagóir:Na Trioblóidí
Aistriúcháin an Ghúim

Is é atá anseo liosta de chuid mhór de na haistriúcháin Ghaeilge atá foilsithe ag an nGúm. Is féidir cur leis an liosta. Is féidir an liosta seo a shortáil de réir colún freisin.


Catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge
Catagóir:Liostaí
Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Comhdháil na Stát Aontaithe

Is í **Comhdháil** **na Stáit Aontaithe** an brainse reachtach de rialtas Stáit Aontaithe Mheiriceá.

Tá dhá sheomra innti, mar atá, Teach na nIonadaithe (an seomra íochtarach) agus an Seanad (an seomra uachtarach). Déantar gnó na Comhdhála i Washington, D.C.

De réir Airteagail 1 de Bhunreacht na Stát Aontaithe, ní cheadaítear d’aon duine faoi bhun 25 bliain d’aois a bheith ina Ionadaí. Maidir leis an Seanad, socraíodh an bac ag 30 bliain d’aois.

mion|clé|Comhdháil na Stát Aontaithe

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na Stát Aontaithe
Catagóir:Tionóil náisiúnta
Crith talún Sumatra-Andaman, 2004

Tharla **crith talún agus súnámaí san Aigéan Indiach,** nó an **crith talún Sumatra-Andaman,** faoin bhfarraige, ag 00:58:53 UTC ar an 26 Nollaig 2004, ar na hanachana aiceanta is measa ó tosaíodh ar an stair a thaifeadadh.  

Maraíodh timpeall 230,000 duine. Ba iad an Indinéis, an Téalainn, Srí Lanca agus an India na tíortha ba mhó a d’fhulaing (14 tír in iomlán).  Fágadh na milliúin duine thart ar an Aigéan Indiach gan dídean,

Ní dhéanfar dearmad a fhad is a mhairfidh na pictiúir ó Lá Fhéile Stiofáin de na tonnta móra arda ag briseadh isteach agus ag sciobadh na gcorp amach chun na farraige.
clé|mion|creathanna talún go leor

### Crith talún
9.2 ar an scála Richter a bhí an crith talún is mó, thar a bheith mór, in aice le Banda Aceh. Ba chúis leis an súnámaí é a tháinig níos déanaí. Is zón fodhuchtaithe é Sumatra-Andaman, áit a bhfuil an pláta Indiach ag dul faoin bpláta Eoráiseach.  Sa bhliain 2004 bhí go leor uisce díláithrithe, rud a chruthaigh an súnámaí.
clé|mion|tonnta

### Súnámaí
Is amhlaidh go raibh breis is súnámaí amháin i gceist leis an tubaiste seo,:
clé|mion|Military Sealift Command hospital ship USNS Mercy, 3 Feabhra 2005
San India bhí an t-aos seachanta, nó na Dalit mar is fearr aithne orthu, thíos go mór leis an tubaiste. Sa stát deisceartach, Tamil Nadu, meastar go bhfuair breis is 10,000 díobh bás is gur easáitíodh tuairim is 650,000 díobh.

### Cúnamh
clé|mion|léirscrios, Banda Aceh
Tosaíodh ar an atógáil ar an toirt, iarrachtaí a thóg roinnt mhaith blianta.  Ón uair a bhuail an súnámaí thosaigh Crois Dhearg na hÉireann ag obair lá ar láimh le Crois Dhearg na hIndinéise agus le cumainn náisiúnta eile chun cuidiú le muintir na hIndinéise srl agus iad ag atógáil a mbeatha féin agus ag glacadh seilbhe ar a dtodhchaí  féin.  

Sa bhliain 2008  i Srí Lanca, bhí Crois Dhearg na hÉireann ag tabhairt tacaíochta i gcónaí do sé cinn de thionscadail nua, iad dírithe ar an bhonneagar sláinte a scriosadh sa Súnámaí i 2004.

### Córas rabhadh
Tar éis an súnámaí sa bhliain 2004, cuireadh córas rabhadh súnámaí  ar bun. Is léir ón méid a tharla sa bhliain 2012 - crith talún eile - go raibh an córas rabhadh ag obair mar is cheart. Chomh luath is  a bhí an t-eolas ag an US Pacific Warning Centre i Haváí, in 2012, bhuail aláram sna ceantair cósta an Indinéis agus tíortha eile agus d’imigh muintir na háite go talamh ard. 

## Féach freisin

* Cioclón Bhola'','' 1970
* Crith talún

## Tagairtí

Catagóir:Creathanna talún
Catagóir:Súnámaithe
Catagóir:Stair na hIndinéise
Catagóir:Stair na hIndia
Catagóir:2004
Catagóir:Stair na Téalainne
Catagóir:Tamil Nadu
Catagóir:Lá Fhéile Stiofáin
Catagóir:Stair Shrí Lanca
An Chasacstáin i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise

Ghlac **An Chasacstáin** páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2019.

## Iomaitheoirí

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise
Daonlathas sóisialach

[alt=|thumb| an [rós dearg, siombail  den sóisialachas]]
Idé-eolaíocht pholaitiúil, shóisialta agus eacnamaíoch is ea **an Daonlathas sóisialta**, atá i bhfabhar idirghabháil rialtais le haghaidh ceartais shóisialta a chur chun cinn, i gcomhthéacs an pholaití liobrálaigh dhaonlathaigh agus an gheilleagair chaipitlíoch, chomh maith le réimeas beartais a bhaineann le tiomantas don dhaonlathas ionadaíoch agus rannpháirtíoch,  bearta maidir le hathdháileadh ioncaim agus rialáil an gheilleagair ar mhaithe leis an leas coiteann agus an stát leasa.  

Ar an gcaoi sin, tá sé mar aidhm ag an dhaonlathas sóisialta  na coinníollacha a chruthú le haghaidh an chaipitleachais ionas go bhféadfadh go mbeadh níos mó torthaí daonlathacha, cothromaíocha, coitianta agus dlúthpháirtíochta. Is minic a shamhlaítear é leis an tsraith de beartais shocheacnamaíocha a tháinig chun chinn i dtuaisceart agus in Iarthar na hÉeorpa—go háirithe an tSamhail Nordach sna tíortha Nordacha—i rith an dara leath den 20ú haois.

## Féach freisin

* Sóisialachas

## Tagairtí
16 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018

15 Feabhra - *16 Feabhra* - 17 Feabhra 
 
Is é an 16 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018 an **naoú lá** comórtais agus an seachtú lá a mbronnfar boinn.  

## An Clár

|}

## Boinn an lae

## Nótaí agus tagairtí

## Naisc sheachtracha
*  Suíomh oifigiúil Chluichí Oilimpeacha 2018 
*  Leathanach Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018 ar shuíomh Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018
Gavriil Pribilof

Maraí Rúiseach ab ea **Gavriil Loginovich Pribylov** (Rúisis: Прибыло́в, Гаврии́л Ло́гинович; scríobhtar an t-ainm deireanach leis mar **Pribylof** freisin) (r. 1747 nó 1748 agus b. 1796). Eisean a bhí gceannas ar an gcéad ghrúpa Eorpach dár tháinig ar Oileán George agus Oileán Paul i Muir Bheiring i 1786 agus 1787, faoi seach. Na hOileáin Pribilof a thugtar anois ar an dá oileán sin móide roinnt oileáin bheaga thart timpeall orthu.

Rugadh Pribilov in Otkhotsk, i gCianoirthear na Rúise. Captaen an long *San Seoirse* (Sv. Georgui Pobedonosets) ab ea é. Rinne sé an turas faoi urraíocht beirt cheannaithe fionnaidh rúiseacha, mar atá Grigori Shelikhov agus Pavel Lebedev-Lastochkin.

Níorbh é Pribilog aimsitheoir na n-oileán, ar ndóigh, mar bhí 'fhios ag na bundúchasaigh sa chuid sin d'Alasca go raibh siad ann. Na hOileáin Amiq an t-ainm a bhí acu orthu. Threoraigh mac le taoiseach Ailiútach Pribilov i dtreo ginearálta na noileán, a raibh áit acu i dtraidisiúin na nAiliútach le fada. Bhí na hoileáin neamháitrithe ag an am. D'fhág Pribilof 20 duine, idir Ailiútaigh agus Rúisigh, iad i mbun seilge, ar na hoileáin agus ba shin tús cónaí rialta ag daoine orthu.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1796
Catagóir:Taiscéalaithe Rúiseacha
Michael Richards

Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é **Michael Anthony Richards** a rugadh sa bhliain 1949.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Likasi

Cathair i gCúige Haut-Katanga in oirdheisceart Phoblacht Dhaonlathach an Chongó is ea **Likasi** (roimhe seo **Jadotville** (Fraincis), nó **Jadotstad** in Ollainnis). Tá Likasi suite i lár an chrios mianadóireachta  in Katanga, in aice leis na sliabhraonta Mitumba agus Kundelungu. Bhí 447,449 duine ina gcónaí in Likasi sa bhliain 2012 agus measadh breis is 635,000 duine sa chathair sa bhliain 2015. Lárionad mianadóireachta agus mol cumarsáide atá ann.

Tagann an t-ainm "Likasi" ón bhfocal *dikashi*, a chiallaíonn *bolaithe deasa*. Is é "Cathair na Soilse" leasainm na cathrach agus áirítear í ar chinn scríbe turasóireachta na tíre. Le linn coilíneacht na mBeilgeach tugadh *Jadotville* ar an gcathair. Tháinig an t-ainm sin ó shloinne Jean Jadot, innealtóir Beilgeach.

Is é *Aere laboreque* (Laidin: trí mheán an chopair agus na hoibre) mana Likasi. Tá monarcha mhór in Likasi ina phróiseáiltear an copar. (Is é Daonphoblacht an Chongó an cúigiú tír ar domhan ó thaobh táirgeadh an chopair de.) Tá músaem mianreolaíochta sa chathair.
mion|deis|An taobh istigh de mhonarcha in Jadotville, 1942 

Catagóir:Poblacht Dhaonlathach an Chongó
The Siege of Jadotville (scannán)

Is scannán staire Éireannach-Afraiceach Deisceartach ón mbliain 2016 é ***The Siege of Jadotville*** arna dhíriú ag Richie Smyth. Kevin Brodbin a scríobh an script. Tá an scannán bunaithe ar leabhar le Declan Power dar theideal *The Siege at Jadotville: The Irish Army's Forgotten Battle* (2005), faoin bpáirt a bhí ag aonad d'Óglaigh na hÉireann i misean coimeádta na Náisiún Aontaithe i bPoblacht Dhaonlathach an Chongó i mí Meán Fómhair na bliana 1961.

## Féach freisin

* Cath Jadotville

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Scannáin Africeach Deisceartacha
Catagóir:Scannáin 2016
Oileán Alcatraz

Is oileán suite ar chósta California é **Oileán Alcatraz**.

Catagóir:Oileáin
Catagóir:Tíreolaíocht California
An Chrosáid Ailbíseach

Feachtas míleata a thosaigh Pápa Innocentius III chun an Catárachas a scriosadh i Languedoc, deisceart na Fraince ab ea **an Chrosáid Ailbíseach** (1209–1229). 

Catagóir:13ú haois sa Fhrainc
Catagóir:Catárachas
Catagóir:Crosáidí
Catagóir:Stair na Spáinne
Catagóir:Stair Shasana
Crosáid na Malrach

Is é **Crosáid na Malrach**  an t-ainm a thugtar do Chrosáid na  gCríostaithe Eorpacha chun na Tíre Beannaith a aisghabháil ó na Moslamaigh, agus deirtear gur tharla sí sa bhliain 1212. D'fhág na malraigh (daoine óga) an limistéir Châteaudun i d'Tuaisceart na Fraince, faoi stiúir Stephen de Cloyes, agus an Ghearmáin, faoi stiúir an stócaigh Nicholas, aoire deich mbliana d'aois. Is dócha gur cuireadh leis an scéal traidisiúnta ó roinnt tuairimí fíorasacha agus miotaseacha den tréimhse, lena n-áirítear físeanna ó bhuachaill na Fraince agus ó bhuachaill na Gearmáine, go raibh sé mar rún acu Moslamaigh na Tíre Beannaith a iompú, go síochánta go dtí an Chríostaíocht, buíonta leanaí ag máirseáil go dtí an Iodáil, agus leanaí á ndíol i sclábhaíocht. 

Caitheann staidéar a foilsíodh sa bhliain 1977 amhras faoi na himeachtaí seo, agus tháinig go leor staraithe ar an dtuairim nach raibh malraigh (nó nach leanaí iad go príomha) ann, ach buíonta iomadúla de "bhochtáin fhánacha" ón Ghearmáin agus ón Fhrainc, agus rinne cuid acu iarracht an Talamh Naofa a bhaint amach agus nach raibh sé i gceist ag an chuid eile acu sin a dhéanamh.

Tá luathleaganacha na n-imeachtaí, ar a bhfuil go leor athruithe iontu thar na céadta bliain, apacrafúil, den chuid is mó.

Catagóir:13ú haois
Catagóir:Crosáidí
Apacrafa

mion|Litir apacrafúil an Sabhdáin Mohammed II chuig an Pápa ("Nótaí et extraits pour servir à l 'histoire des croisades au XVe siècle") / foilsithe ag Nicolas Jorga. Sraith 4: 1453-1476, Páras; Bucarest, 1915, leathanaigh 126-127
Saothair i scríbhinn, de ghnáth, nach fios cé a chum, nó de bhunadh amhrasach is ea **apacrafa**.
Sraith de théacsanna atá san áireamh san Vulgáid Laidine agus san Seachtód, ach nach bhfuil sa Bhíobla Eabhraise is ea iad. Cé go measann an traidisiún Caitliceach go bhfuil na téacsanna deotracanónta, measann protastúnaigh go bhfuil siad apacrafúil. Dá bhrí sin, ní bhíonn na leabhair seo san áireamh laistigh de Shean-Tiomna na bProtastúnach, ach go minic chuirtí iad isteach i mír ar leith. Tugtar, de ghnáth, bréageipeagrafa, téarma a chiallaíonn "scríbhinní bréagacha ", ar théacsanna neamhchanónta apacrafúla eile. 

## Tagairtí
19 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018

18 Feabhra - *19 Feabhra* - 20 Feabhra 
 
Is é Dé Luain an 19 Feabhra ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018 an **dara lá déag** comórtais agus an deichiú lá a mbronnfar boinn.  

## An Clár

|}

## Boinn an lae

## Nótaí agus tagairtí

## Naisc sheachtracha
*  Suíomh oifigiúil Chluichí Oilimpeacha 2018 
*  Leathanach Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018 ar shuíomh Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2018
Greenpeace

Is eagraíocht neamhspleách agus comhshaoil é **Greenpeace** a chuireann feachtais ar chaomhnú agus ar éagsúlacht an Domhain. D'fhonn an sprioc seo a bhaint amach feachtas sé ar roinnt gnóthaí comhshaoil. 
clé|mion
Tá breis is 40 oifig ar an eagraíocht ar fud an domhain, lena n-áirítear a phríomhoifigí in Amstardam san Ísiltír.

I measc na dtopaicí a bhfuil baint acu leo:

*athrú aeráide
*dífhoraoisiú
*thar iascaireacht
*iascaigh na mhíolai mór 
*Innealtóireacht ghéiniteach agus
*gníomh frith-núicléach

mion|''Rainbow Warrior 1''
Chomh maith le gníomhú go díreach i gcoinne cuideachtaí domhanda, cuireann an eagraíocht lobbies agus imscrúdaíonn sé freisin. 

Ní bhfaighinn Greenpeace aon urraíocht ó aon rialtas, ó aon chuideachta nó aon pháirtí polaitíochta, chun a neamhspleáchas a chinntiú. Sa bhliain 2015 bhí níos mó ná 2.9 milliún duine ag tacú le Greenpeace.

## Tagairtí

Catagóir:Eagraíochtaí comhshaoil
Friends (séasúr 7)

Craoladh an **seachtú séasúr** *[[Friends]]* idir 12 Deireadh Fómhair, 2000 agus 17 Bealtaine, 2001 ag tosú le "The One with Monica's Thunder".

## Foireann agus carachtair

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Friends
The One with Monica and Chandler's Wedding

Craoladh an tríú agus an ceathrú heipeasóid is fiche, **"The One with Monica and Chandler's Wedding"**, den seachtú sraith *[[Friends]]* ar an 17 Bealtaine, 2001. Scríobh Gregory S. Malins agus Marta Kauffman & David Crane an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 30.05 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Friends
Shane Richie

Is aisteoir Sasanach de phór na hÉireann é **Shane Richie** nó **Shane Patrick Roche ** (a rugadh ar an 11 Márta 1964). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Frink Gets Testy

Craoladh **"Frink Gets Testy"**, an t-aonú heipeasóid déag den naoú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 14 Eanáir 2018. Scríobh Dan Vebber an eipeasóid seo. D'fhéach 8.04 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 29)
David Davis

Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea **David Michael Davis**. Rugadh é i nEabhrac, Sasana ar an 23 Nollaig 1948. 

## Saol

Tugadh Davis in Eastát Aboyne, eastát comhairle in Toofing, in Iar-dheisceart Londan. Tar éis dó freastail ar Bec Grammar School in Toofing, d'éirigh leis céim mháistir sa ghnó a bhaint amach faoin am go raibh sé 25 bliana d'aois agus ansin chuaigh sé le gairm ag obair i Tate & Lyle. 

Toghadh Davis mar chomhalta de Theach na dTeachtaí ar son Boothferry in 1987. Ar dhul isteach sa pharlaimint mar fheisire do Boothferry dó nuair a bhí sé 38 bliana d'aois. Toghadh é den athuair in 1992. Bhí sé ina Aire Stáit um Chúrsaí Eorpacha ó 1994 go dtí 1997. 

Cheap an Príomh-Aire John Major Davis mar Aire don Eoraip i mí an Mheithimh 1994, dualgas a ghlac sé go dtí olltoghchán na bliana 1997. 

Tugadh mionn an Rí-Chomhairle dó ag searmanas don 1997 New Year Honours 

Bhí Davis ina Fheisire (MP) do dháilcheantar Haltemprice and Howden ó olltoghchán 1997 anuas. 

Bhí poist eile a tugadh dó ina dhiaidh sin: Cathaoirleach an Pháirtí Choimeádaigh agus Scáth-Rúnaí Stáit d'Oifig an Leas-Phríomh Aire.

Idir 2003 agus 2008, d'fhreastail sé mar Scáth-Rúnaí Baile ar Scáth-chomhaireacht faoi stiúir Michael Howard agus ina dhiaidh sin faoi stiúir David Cameron. Bhí Davis ina iarrthóir do cheannaracht an Pháirtí Choimeádaigh in 2001 agus in 2005, agus tháinig sé sa cheathrú is sa dara háit sa dá fheachtas sin, faoi sceach. 

Ar an 12 Meitheamh 2008, d'fhógair Davis go raibh sé chun éirí as a shuíochán mar fheisire, rud nach raibh aon duine ag súil leis a dhéanamh. Cuireadh duine eile ina áit mar Scáth-Rúnaí Baile ar an toirt. 

Is é an fáth a ndearna sé seo ná chun déanamh cinnte go mbeadh fo-thoghchán le rith dá shuíochán, ionas go mbeadh sé in ann an feachtas sin a úsáid chun aird a tharraingt ar an tslí ina raibh meathadh ag teacht ar shaoirsí sibhialta sa Ríocht Aontaithe a chur faoi chaibidil go poiblí trína feachtas, ina mbeadh an t-ábhar sin ina chroílár. 

Bhí Davis ag feidhmiú ó 2016 i leith mar Rúnaí Stáit um Éalú ón Aontas Eorpach. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Daoine as Eabhrac
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Contae Santa Rosa, Florida

Is contae i Florida é **Santa Rosa**.  Is é Milton príomhbhaile an chontae agus is é Navarre an lonnaíocht is mó sa chontae. Bhí 170,497 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2016.

## Tagairtí

S
*
Contae Fairfax, Virginia

Is contae i Virginia é **Fairfax**.  Is é Fairfax príomhbhaile an chontae agus is é Herndon an lonnaíocht is mó sa chontae. Bhí 1,142,234 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2015.

## Tagairtí

Fairfax
Contae Lake, Illinois

Is contae in Illinois é **Lake**.  Is é Waukegan príomhbhaile an chontae agus an lonnaíocht is mó sa chontae. Bhí 703,462 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2010.

## Tagairtí

L
*
Cath Rorke's Drift

Cath sa Chogadh Angla-Súlúch ab ea **Cath Rorke's Drift**. Ba iar-stáisiún trádála de James Rorke ceannaí Éireannach é Rorke's Drift. 

Catagóir:Stair na hAfraice Theas
Catagóir:Impireacht na Breataine
Christian O'Connell

Is DJ Sasanach de phór na hÉireann é **Christian Liam O'Connell** a rugadh ar an 7 Aibreán 1973. 

## Tagairtí

Catagóir:Dioscmharcaigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Contae McHenry, Illinois

Is contae in Illinois é **McHenry**.  Is é Woodstock príomhbhaile an chontae agus is é Crystal Lake an lonnaíocht is mó sa chontae. Bhí 307,343 duine ag maireachtaint sa chontae sa bhliain 2015.

## Tagairtí

M
*
Denison, Texas

Is cathair é **Denison** i gContae Grayson, Texas. Bhí 22,682 ina gcónaí i Denison sa bhliain 2010.

Catagóir:Texas
Catagóir:Cathracha in Texas
Catagóir:Lárionaid daonra in Texas
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Ceantar Daonáirimh Aleutians Thiar, Alasca

Is ceantair daonáirimh in Alasca é **Ceantar Daonáirimh Aleutians Thiar**. Sa bhliain 2016 bhí 5,647 daoine ina gcónaí ann.

*
Aleutians Thiar
Catagóir:Alasca
Ceantar Daonáirimh Hoonah-Angoon, Alasca

Is ceantair daonáirimh in Alasca é **Ceantar Daonáirimh Aleutians Thiar**. Sa bhliain 2016 bhí 2,078 daoine ina gcónaí ann.

*
Hoonah-Angoon
Catagóir:Alasca
Homer, Alasca

Is cathair é **Homer** i mBuirg Leithinis Kenai, Alasca. Bhí 5,003 ina gcónaí in Homer sa bhliain 2010.

Catagóir:Alasca
Catagóir:Cathracha in Alasca
Catagóir:Lárionaid daonra in Alasca
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Petersburg, Alasca

Is cathair é **Petersburg** i mBuirg Petersburg, Alasca. Bhí 3,030 ina gcónaí i bPetersburg sa bhliain 2011.

Catagóir:Alasca
Catagóir:Cathracha in Alasca
Catagóir:Lárionaid daonra in Alasca
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Angela Merici

[mion|255x255px|Adhradh a taisí naofa, eaglais Saint-Séverin, [Páras]]
Naomh is ea **Angela Merici** (nó **Aingeal Merici**), 1474 - 27 Eanáir 1540.  

## Saol
Bhásaigh tuismitheoirí Angela nuair a bhí sí deich mbliana d’aois agus chuaigh an girseach chun cónaithe lena huncail. Ag an am sin, ní dheachaigh cailíní ar scoil ar chor ar bith. Ní bhíodh múinteoirí baineann ann ach oiread,.  

Rinne Aingeal cinneadh athrú a chur ar chúrsaí. Thug sí scata dá cairde le chéile a bhí sásta cailíní óga a oiliúint. Mhúineadar léamh agus scríobh dosna cailíní. 

## Ord
Tugadh Cuallacht Aingil de Naomh Ursula, nó na hUrsalaigh, ar an mná a bhí ag obair léi. Dob iad an chéad chuallacht bean rialta a d’oibrigh taobh amuigh den chlochar iad, agus an chéad ghrúpa bean rialta le múineadh a dhéanamh.
clé|mion|17ú haois
Canónaíodh sa bhliain 1807 í.

Ceiliúrtar a lá féile ar an 27 Eanáir (de réir an Féilire Ginearálta Caitliceach). 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1474
Catagóir:Básanna i 1540
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Mná
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Oideachasóirí
Catagóir:Proinsiasaigh
Chandler, Arizona

Is cathair é **Chandler** i gContae Maricopa, Arizona. Bhí 236,123 ina gcónaí i Chandler sa bhliain 2010.

Catagóir:Arizona
Catagóir:Cathracha in Arizona
Catagóir:Lárionaid daonra in Arizona
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Súlúigh

clé|250px|mion|Súlúch

Is grúpa eitneach Afracach iad na **Súlúigh**. Is í Súlúis a bpríomhtheanga. 

Catagóir:Grúpaí eitneacha san Afraic
Na Seirpigh

deas|250px|thumb|Na Seirpigh
Is grúpa eitneach Áiseach iad na **na Seirpigh**. Is í an tSeirpis a bpríomhtheanga inniu.

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Grúpaí eitneacha san Áise
Kenneth Clarke

Polaiteoir de chuid Páirtí Choimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea **Kenneth Harry "Ken" Clarke**. Rugadh é san Bridgford Thiar, Nottinghamshire ar an 2 Iúil 1940. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Abhcóidí Sasanacha
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht gnó Shasana
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Paddy Ashdown

[clé|mion|Paddy Ashdown, [Sairéavó]]
Polaiteoir de chuid an Páirtí Daonlathach Liobrálach sa Ríocht Aontaithe ab ea **Jeremy John Durham Ashdown, Baron Ashdown of Norton-sub-Hamdon**. Rugadh i nDeilí Nua é, ar an 27 Feabhra 1941. Fuair sé bás ar an 22 Nollaig 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:An Páirtí Daonlathach Liobrálach
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Mairnéalaigh
Catagóir:Na Trioblóidí
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Somerset
Catagóir:Spiairí
Catagóir:Taidhleoirí Briotanacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Baibars

Cogaí Cúmánach Ioslamach ab ea **Baibars** nó **Abu al-Futuh** (aithne air as Araibis mar **‎al-Malik al-Ẓāhir Rukn al-Dīn Baybars al-Bunduqdārī** (الملك الظاهر ركن الدين بيبرس البندقداري) a rugadh ar an 19 Iúil 1223 i gCumania agus a fuair bás ar an 1 Iúil 1277 san Damaisc. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1223
Catagóir:Básanna i 1277
Catagóir:Crosáidí
Cliseadh Wall Street 1929

Thosaigh **Cliseadh Wall Street** ar an 24 Deireadh Fómhair, 1929, nó ar an *Déardaoin Dubh*, mar a thugtar ar an lá cinniúnach sin. Cúlú eacnamaíochta ab ea an Spealadh Mór a thosaigh i ndiaidh thuairteáil an stocmhalartáin.  

### An margadh
Bhí fuadach ar an stocmhargadh i dtús na bliana 1930, ach d'fhill an margadh ar an leibhéal ó thús na bliana 1929 i Mí Aibreáin, beagnach 30 % faoi bhun an leibhéil ó Mhí Mheán Fómhair 1929. Bhí caiteachas an rialtais agus na ngnólachtaí ní b'airde sa chéad leath den bhliain 1930 ná sa bhliain roimhe sin, ach san am céanna, thit caiteachas na ngnáth-thomhaltóirí le 10 %, ó bhí cuid mhór acu tar éis a lán airgid a chailleadh sa stocmhargadh.  

### Iarmhairtí
I ndiaidh scaoll na bliana 1929, agus i rith an chéad deich mí den bhliain 1930, chlis ar 744 bhanc ar fad. Ina iomláine, theip ar naoi míle banc i rith na dtríochaidí. Sa bhliain 1933, bhí 140 billiún dollar caillte ag na taisceoirí de dheasca fhéimheachtaí na mbancanna.  

Is minic a thagraítear don Spealadh Mhór mar a bheadh tuairteáil thobann ann, ach le fírinne, is fearr a rá gur de réir a chéile a tháinig an meath ar eacnamaíocht na Stát Aontaithe sna 1930idí.  

## Féach freisin

* An Spealadh Mór

## Tagairtí

Catagóir:An Spealadh Mór
Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Catagóir:1929
Catagóir:Stocmhargadh
Catagóir:Stair eacnamaíochta
Na Fichidí Scairteacha

deas|250px|thumb|Art déco
Ré sochaí agus cultúr san Iarthar a tharla isteach agus i rith 1920ú ab iad **na Fichidí Scairteacha**.

Catagóir:1920idí
Caisleán gainimh

deas|250px|thumb|Caisleán gainimh
Is múnla le cruth caisleán air tógtha de gaineamh é **caisleán gainimh**.

Catagóir:Caisleáin
Ingvar Kamprad

Ba fhear gnó Sualannach é **Feodor Ingvar Kamprad**, a rugadh ar an 30 Márta 1926 agus a fuair bás ar an 27 Eanáir 2018. Bhunaigh sé IKEA. 

Catagóir:Daoine Sualannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2018
IKEA

mion|clé|Map of countries with IKEA stores:

Is comhlacht ilnáisiúnta a bunaíodh sa tSualainn agus a bhfuil a cheannáras suite san Ísiltír é **IKEA**. Cuireadh ar siúl é sa bhliain 1943 i Småland. Díolann an comhlacht troscán réidh le cóimeáil.

Catagóir:An tSualainn
Nichola Mallon

Bean ghnó agus iar-pholaiteoir is ea **Nichola Mallon**. Ardmhéara Bhéal Feirste a bhí inti, idir 2014 go dtí 2015. Bhí sí ina Leas-cheannaire ar Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO) agus Comhalta den Tionól Reachtachdo Bhéal Feirste Thuaidh idir 2017-2022. Thosaigh sí ag obair le Logistics UK i Nollaig 2022.

clé|mion|2014

## Saol
clé|mion|2021, le Simon Byrne
Rugadh Nicola Mallon i mBéal Feirste, sa bhliain 1979. Ba phrintéir agus chócaire a tuismitheoirí, agus tógadh in Ard Eoin í, ceantar de chuid Bhéal Feirste Thuaidh.

D'fhreastail sí ar an 'Mercy Primary School', agus ina dhiaidh sin ar Scoil Ghramadaí Naomh Doiminic do Chailíní. (Béarla:*St Dominic's Grammar School for Girls*).

Bhí a teaghlach páirteach i ngluaiseacht na gceardchumann, agus ghlac sí páirt i slógaí 'Lá Bealtaine' agus í ina cailín. Ar scoil d'éirigh níos mó suim a bheith aici sa pholaitíocht agus mealladh chuig an PSDLO í.

Rinne sí staidéar ar Eacnamaíocht agus Pholaitíocht ag Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, áit ar bhain sí an bhunchéim 'Baitsiléir Ealaíon' (Onór.) amach, agus ina dhiaidh sin an ardchéim  'MA sa Choinbhleacht Chomparáideach Eitneach' (Béarla:*MA in Comparative Ethnic Conflict*) in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste.

Nuair a d'fhág sí Ollscoil na Banríona, chuaigh sí isteach sa státseirbhís sular bhog sí go dtí an 'General Medical Council' (Gaeilge:*An Chomhairle Ghinearálta Leighis*), agus ansin fuair sí post leis an PSDLO.

Sa bhliain 2010, comhthoghadh í ar Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste, in ionad Alban Maginness, don toghcheantar buirge 'An tSeanpháirc' (Béarla; Oldpark). Sa bhliain 2014, bhuaigh sí an suíochán sa toghchán.

Tá sí pósta le Brendan Scott agus tá triúr leanaí orthu.

## Féach freisin

* PSDLO

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Ard-Mhéaraí Bhéal Feirste
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha
Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre
An tSuáinis

Is teanga náisiúnta Bhantúch na Botsuáine agus teanga oifigiúil sanAfraic Theas í an tSuáinis. Tá Suáinis ag an chuid is mó de na daoine sa chúige Iarthuaiscirt san Afraic Theas leis. Tá mionlach teanga ag na Suáinigh sa tSiombáib agus an Namaib.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teangacha
Catagóir:An Namaib
Catagóir:Teangacha oifigiúla
John Ratzenberger

Is aisteoir Meiriceánach é **John Dezso Ratzenberger** a rugadh ar an 6 Aibreán 1947. 

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Anthony McPartlin

Is aisteoir Sasanach é **Anthony David "Ant" McPartlin** (a rugadh ar an 18 Samhain 1975). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Magna Carta

Is bille na gceart í an ***Magna Carta***' (Gaeilge: *An Chairt Mhór*) ón 13ú haois. Chuir tiarnaí cumhachtacha iachall ar an rí cáipéis chearta, ar tugadh an ‘Magna Carta’ uirthi ag an am, a shíniú ar an 15 Meitheamh 1215. Mar sin, neartaigh tionchar na parlaiminte níos tapúla ná mar a tharla i dtíortha eile san Eoraip.

### Cúlra ː  Aighneas leis na mBarúin
I ndiaidh gur éirigh leis Éirí Amach na Breataine Bige a chur faoi chois sa bhliain 1211, agus deireadh a chur leis an aighneas leis an Phápa, dhírigh Eoin a chuid airde chuig a shealúchas thar sáile.

Chríochnaigh cogaí na hEorpa leis an bhriseadh ag Cogadh Bhouvines (1214), agus bhí ar Eoin glacadh le síocháin neamhfhabhrach leis an Fhrainc.(Fuair Anraí V, Ri Shasana, an Normainn agus an Acatáin ar ais sa bhliain 1420).

Thiontaigh an briseadh ag Bouvines móramh na mbarún i gcoinne Eoin; bhí cuid acu ina aghaidh ón am a bhí Eoin coinnealbháite ag an Phápa. D'aontaigh na barúin le chéile agus d'éiligh siad lamháltais. mion|Magna Carta .An Rí Eoin ag síniú an Magna Carta go drogallach. le Arthur C. Michael (r. 1945)

### Imeachtaí
Ag deireadh na hidirbheartaíochta, Síníodh an Chairt Mhór i Runnymede (in aice le WIndsor) ar an 15 Meitheamh - 18 Meitheamh 1215 idir an rí, Eoin Shasana, agus na barúin i Sasana.  

Bhí drogall ar an rí chun an an Magna Carta a shíniú  is cosúil. Ghlac sé roinnt ama agus na daoine go léir bailithe leo, go dtí go raibh na cáipéisí deireanacha ullmhaithe ag na cléirigh a d'oibrigh in oifigí an rí, agus bhí orthu iad a sheoladh faoi 'Shéala an Rí', chuig na 'n-oifigeach cuí'. (san aimsir sin ní raibh conradh nó doiciméad oifigiúil gan séala a bheith greamaithe ar a bhun).

Shínigh Eoin an Chairt faoi bhrú, áfach, agus mar gheall ar sin, thug an Pápa cead dó í a chuir ar ceal ag deireadh na cogaíochta.mion|clé|Leagan Pickering 1540

### Cearta

Ráthaigh an Magna Carta raon leathan cearta agus saoirsí d'fhir shaora na ríochta, go háirithe."No freeman shall be taken or imprisoned or disseised (díshealbhaithe) or outlawed or exiled,  ... but by the lawful judgement of his peers". 

## Féach freisin

* Eoin Shasana
* Magna Carta Hiberniae
* Chun téacs na céad cairte Sasanaí a léamh, gabh chuig  léiriú de chuid Leabharlann na Breataine.

## Tagairtí

Catagóir:Stair Shasana
Catagóir:Dlí Shasana
Catagóir:1215
Orlando Jones

Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é **Orlando Jones** a rugadh ar 10 Aibreán 1968.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo