Sir William Warren (fuair bás 1602)

Ba úinéir talún Éireannach, státaire agus saighdiúir é **Sir William Warren** (c. 1558 – 1602) i ndeireadh an 16ú haois. Cuimhnítear air go príomha anois toisc gur éascaigh sé an pósadh idir Aodh Ó Néill, Iarla Thír Eoghain, agus a thríú bean chéile Mabel Bagenal, a tharla i dteach Warren, Caisleán Dhroim Conrach, sa bhliain 1591.

## Teaghlach
Mac leis an gCaptaen Humphrey Warren (d'éag 1561) agus Elizabeth Clifford (d'éag 1581) ab ea Warren.  Tháinig a athair, saighdiúir gairmiúil de bhunadh Sasanach, go hÉirinn i seirbhís Choróin Shasana timpeall na bliana 1550. Is cosúil nach bhfuil mórán eolais ar fáil faoi chúlra a theaghlaigh.  Bhain sé muinín as trí mhonarc i ndiaidh a chéile, agus bhí dlúthchaidreamh aige le Thomas Radclyffe, 3ú Iarla Sussex, Fear Ionaid na hÉireann 1556-1558. Shuigh sé i dTeach na gCoimíneach in Éirinn mar chomhalta do Charraig Fhearghais i bParlaimint 1559. 

Ba phósadh an-tairbheach a bhí ann. Ba í Elizabeth Clifford iníon agus comhoidhre Sir Nicholas Clifford ó Sutton Valence agus Bobbing i Kent, agus a bhean chéile Mary Harper. Ba bhaintreach í le Sir William Brabazon, Leas-Chisteoir na hÉireann, agus le Christopher Blount, col ceathrar leis an mBarún Mhuinseo . Tar éis bhás Humphrey, phós sí den cheathrú huair le Sir Edward Moore. Mar sin, rugadh William i gcroílár na haicme rialaithe Angla-Éireannach;leathdheartháir ab ea é le Edward Brabazon, 1ú Barún Bhaile Átha Fhirdhia, agus le Garret Moore, 1ú Bíocunta Moore. Deirfiúr le Sir George Harper ab ea a sheanmháthair Mary Harper, polaiteoir a raibh tábhacht éigin leis i réimeas Anraí VIII . Bhí ceangal ag teaghlach Harper leis an Rí trínatrína chúigiú bean chéilCatherine Howard,  ó ba chol ceathrar í a máthair Joyce Culpepper le Alexander Culpepper, leasathair George. Ceangal cumhachtach eile ab ea Sir Conyers Clifford, Uachtarán Chonnacht (a fuair bás sa bhliain 1599), a bhí ina dhara col ceathrar le William ar thaobh a mháthar.

Lean  William agus a dheartháir Henry leis an traidisiún teaghlaigh seo de phóstaí buntáisteacha: phós Henry Alice Loftus, iníon le hAdam Loftus, Ardeaspag Bhaile Átha Cliath, agus a bhean chéile Jane Purdon, agus phós William, am éigin i ndiaidh 1586, Jenet Finglas, iníon le Patrick Finglas ó Bhaile  an Bhaspailigh agus baintreach John Bathe, Seansailéir Státchiste na hÉireann . Tríd an bpósadh seo, fuair sé seilbh ar feadh a shaoil ar thalamh suntasach i gContae Bhaile Átha Cliath, agus ar Chaisleán Dhroim Conrach.

Bhí trioblóid pholaitiúil aige mar gheall ar dhílseacht oscailte a mhná don Chreideamh Caitliceach Rómhánach.  Tráth ar ceanglaíodh ar shealbhóirí oifige na hÉireann MionnCeannais a ghlacadh, ag aitheantas Eilís I mar cheann Eaglais na hÉireann, bhí amhras ann go raibh Warren, agus is dócha go raibh cúis mhaith leis, ag roinnt creidimh reiligiúnacha a mhná céile go príobháideach. De chlann a céad fhear céile, rinneadh sagairt Chaitliceacha de bheirt acu, rud a d’ardaigh ceisteanna faoin oideachas reiligiúnach a fuair siad sa bhaile, go háirithe ós rud é gur Caitliceach oscailte a bhí a n-athair John Bathe freisin. Tá tagairtí iomadúla i bhFéilire na bPáipéar Stáit don fháiltiú a thug Lady Warren do shagairt Chaitliceacha i gCaisleán Dhroim Conrach, agus choinnigh an Choróin súil ghéar ar a gníomhaíochtaí fiú tar éis bhás Warren.

## William Warren agus Aodh Ó Néill
Tugadh ceannas míleata dó, agus i mí Aibreáin 1586, chuir Leas-Thiarna na hÉireann, an Sir John Perrot, de chúram air idirbheartaíocht a dhéanamh le Somhairle Buí MacDhomhnaill, taoiseach cumhachtach Albanach a chuir dúshlán údarás Choróin Shasana trí bhunáit pholaitiúil a bhunú i gContae Aontroma . Bhí Somhairle ar théarmaí cairdiúla le Humphrey, athair William, ag deireadh na 1550idí, agus d’éirigh le William é a chur ina luí ar chomhaontú le hEilís I. D’iarr William arís agus arís eile go ndéanfaí Gobharnóir Charraig Fhearghais de, ach níor éirigh leis. Cosúil lena leathdheartháir Garrett, Lord Moore, ba  dhlúthchara  agus comhghuaillí de chuid Aodh Ó Néilll é. 
[deas|mion|281x281px| Bhí Warren ar dhuine de na comhghleacaithe ba ghaire d'[Aodh Ó Néill|Aodh Ó Néilll . Iarla Thír Eoghain .]]
Tá tríú pósadh Aodh Ó Néill i mí Lúnasa 1591 le Mabel, iníon Sir Nicholas Bagenal, Marascal Ridire na hÉireann, ar cheann de na heachtraí is rómánsúla i stair na hÉireann: tugadh "the Helen of Troyof Elizabethan Ireland" ar Mabel. Is féidir díospóireacht a dhéanamh faoi cé acu pósadh grá dáiríre a bhí ann (mar a moladh sa dráma Making History le Brian Friel) nó iarracht Uí Néill a bhí ann comhghuaillíocht pholaitiúil a bhunú le teaghlach cumhachtach Mabel. Is léir an ról lárnach a bhí ag Warren agus a bhean chéile sa phósadh. Bhí Mabel, a bhí ina cónaí lena deirfiúr Mary  agus a fear céile Patrick Barnewall, i Turvey House, i láthair ag Caisleán Dhroim Conrach, thart ar shé mhíle ó Thuirbhe, áit ar lean Ó Néill í go gasta. 

De réir an leagain mhionsonraithe de na himeachtaí a ba chúis leis an bpósadh a thug Seán Ó Faoláin ina bheathaisnéis ar Ó Néill, thug Warren cuairt ar Turvey House chun cuairt a thabhairt ar Mabel, agus lig sé air go raibh sé á "fuadach" (leis an gceadú iomlán aici i ndáiríre), agus ansin chuaigh sé ar marcaíocht go Droim Conrach, áit a ndeachaigh Ó Néill i bpáirt leo.  Ó ba mhian le Mabel a bheith pósta i searmanas Protastúnach, ba é Thomas Jones, Easpag na Mí, agus Ard-Easpag Bhaile Átha Cliath amach anseo a cheiliúraigh an pósadh i gCaisleán Dhroim Conrach, cé  gur chuir an tEaspag, trína chuntas féin, an searmanas i gcrích le drogall mór, agus gan aige ach dea-ainm Mhabel a shábháil (cé gur fhan sé ar théarmaí cairdiúla le Ó Néill ar feadh tamaill ina dhiaidh sin) .  Bhí cúig lá féasta ag baint leis an mbainis ina dhiaidh sin, agus d’imigh an lánúin nuaphósta go teach Uí Néill i nDún Geanainn . Deirtear gur thug Warren cuairt rialta ar theach Uí Néill sna míonna ina dhiaidh sin, agus gur thug sé leis go dtí an tAifreann arís agus arís eile. Ní féidir leis na scéalta seo, bíodh siad fíor nó bréagach, ach amhras faoina dhílseacht don Choróin a mhéadú. 

### [[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Cogadh na Naoi mBliana]]
Nuair a bhris Cogadh na Naoi mBliana amach, ceann de na héirí amach Éireannacha is tromchúisí i gcoinne riail Shasana, inarbh é Aodh Ó Néill ceannasaí foriomlán ar thaobh na hÉireann, Warren i riocht an-deacair. In ainneoin a shinsearacht Shasanach agus a chuid ceangal cumhachtacha teaghlaigh Angla-Éireannacha, tharraing a dhílseacht don "*Arch-Rebel*" Ó Néill, agus an drochamhras a bhí ann le fada gur Chaitliceach Rómhánach faoi rún é, ceisteanna tromchúiseacha faoina dhílseacht féin gan dabht. Cé gur áitigh sé go raibh sé réidh chun troid in aghaidh Uí Néill, agus chun é a thabhairt chun réitigh freisin. Faoi 1596, bhí dílseacht Warren chomh hamhrasach sin gur tugadh toghairm dó, in ainneoin go raibh sé go dona tinn, chuig éisteacht os comhair na Ríchomhairle, áit ar caitheadh achasán leis agus ar bagraíodh príosúnacht air, cé nár cuireadh an bagairt i gcrích.

## Blianta ina dhiaidh sin
Tháinig feabhas ar chúrsaí saoil Warren le linn linn réimeas Robert Devereux, an 2ú Iarla Essex : Bhí an-tóir ag Essex ar Warren, agus chuir sé fáilte roimhe i gCaisleán Dhroim Conrach.   Tar éis aimhleas Essex, bhí Warren gasta chun é féin a bheith ag lútáil ar an gcumhacht nua i gCúirt Shasana, Robert Cecil, 1ú Iarla Salisbury . Trí fhabhar Cecil fuair sé Gobharnóireacht Charraig Fhearghais sa deireadh, ach fuair sé bás go luath ina dhiaidh sin..

Bhí roinnt iníonacha aige féin agus ag Jenet, agus phós ceann acu leasmhac Warren, James Bathe,  ach ní raibh aon mhac acu. Nuair a fuair sé bás, d’fhill seilbh a chuid tailte ar theaghlach Bathe. Phós a bhaintreach arís mar a dhara bean chéile  Toirdelbach Ó Díomasaigh, 1ú Bíocunta Chlann Mhaoilíora.  Fuair sí bás sa bhliain 1627; fuair an Tiarna Chlann Mhaoilíora bás sa bhliain 1638.

## Suíomhanna gaolmhara
* SIR WILLIAM WARREN 
* Hugh O'Neill, Earl of Tyrone
* *[[:en:Making_History_(play)|Making History]]*

## Tagairtí

* Ball, F. Elrington *Stair Pharóistí Bhaile Átha Cliath* 6 Imleabhar 1902–1920 Baile Átha Cliath Alexander Thom agus Co.
* *Féilire Páipéir Stáit do réimeas Eilís I 1586–1588 Imleabhar 123 Aibreán 1586*
* Gibney, *Caisleán Arthur Droim Conrach*, Baile Átha Cliath 2002
* Seán Ó Faoláin *The Great O’Neill* Mercier Press Cork 1942
* Ó Lochlainn, Mícheál C. *Teaghlaigh Chontae Bhaile Átha Cliath* athchlóite 1999 ag Cumann Ginealaigh na hÉireann
* ÓMathúna, Sean P. *William Bathe SJ 1564-1614- Ceannródaí sa Teangeolaíocht* John Benjamins Amsterdam agus Philadelphia 1986

## Nótaí

Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Básanna i 1602
Catagóir:Daoine a rugadh sna 1550í
Catagóir:Daoine as Contae Bhaile Átha Cliath