Anmchad mac Con Cherca

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Anmchadh mac Con Chearca** (Sean-Ghaeilge **Anmchad mac Con Cherca**) (bás 760idí). Bhí Osraí mar chuid de Mhumhain ag an am. Chuaigh Anmchadh arís is arís eile ar feachtais in éadan a chomharsana thoir, na Laigin.

## Tosca

Bhí ríocht Osraí ar cheann de tuairim is céad ríocht bheaga a bhí ann i nÉirinn san 8ú haois. Bhí na hOsraí lonnaithe i gContae Chill Chainnigh agus cuid de Contae Laoise. Bhí dhá phríomheaglais sa ríocht sa ré seo, Achadh Bhó (eaglais Naomh Chainneach) agus Saighir (Contae Uíbh Fhailí, eaglais Naomh Chiarán).

Cé gur tugadh do rítheaghlach na nOsraí, an Dál Bhirn agus Anmchad mar bhall, ginealach a shín i bhfad siar i míotar agus seanscéal, is amhlaidh nár tháinig siad chun cinn go dtí deireadh na 6ú haoise. Feictear Colmán Mór Mac Feradaigh mar rí Osraí sa [Naomhsheanchas|Bheatha]] Naomh Cainneach. Is amhlaidh go raibh Scanlán mac Colmáin (bás 643), luaite sa Beatha Cholm Cille le Adhamhnán, ina rí freisin.

Is doiléir é comharbacht na ríthe Osraí tar éis bhás Scanláin. Níl iontu i réamhtheachtaí Anmchadha ach ainmneacha a bheag nó a mhór. Fuair athair Anmchadha, rí Cú Cherca, bás sa bhliain c. 713; maraíodh* [[Cellach mac Fáelchair|Ceallach mac Faolchair]] sa bhliain in 735 ag troid le [[Cathal mac Finguine|Cathal mac Finghin]] in éadan na Laigean; agus maraíodh [[Forbasach mac Ailella|Forbasach mac Ailealla]] is dócha dá bhliain 740, ach ní fios an chúis. Meastar go ndearnadh Anmchadh ina rí tar éis bhás Fhorbasaigh.

== Réimeas ==
Tar éis bhás [[Cathal mac Finguine]], tháinig i réim sa Mhumhain sraith ríthe nár fhág ach pas beag ar díol suntais sna hannála. Rinne [[Donnchad Midi|Donnchadh na Mí]], ardcheannaire [[Uí Néill]] agus [[Ardrí na hÉireann]], sraith feachtas in éadan [[Uí Dhúnlainge]] na Laigean, ach níor tháinig fir na Mumhan ina choinne. Dar leis na hannála, bhí Anmchadh ina rí is gníomhaí ón gceachtar úd i lár na 8ú haoise.

Is é sa bhliain 742, le bás Chathail, a fheictear an chéad taifead do réimeas Anmchadha. Insítear i n[[Annála Uladh]] agus i n[[Annála Tiarnaigh]] gur scrios na hOsraí tailte [[Cenél Fiachach|Chineál Fiachach]] agus [[Dealbhna]], suite thar Gleann [[An Bhrosnach|na Brosnaí]], idir [[Mainistir Darú]] agus an t[[Sionainn]] i gContae Uibh Fhailí an lae inniu. Is amhlaidh sa bhliain dár gcionn, ach b'fhéidir 745, chloígh Anmchadh na [[Déisi Mumain|Déise Mhumhan]] i oirthear [[Contae Phort Láirge|Chontae Phort Láirge]], ag marú a rí, *Uargus mac Fiachrae*. An bhliain dár gcionn eile, chloígh agus mharaigh Anmchadh triúr mac Chumascraihh, cé nach fios cé haidsan nó fáth an achrainn.

Bhí na Laighean fós ina bpríomhchéilí comhraic Anmchadha, [[Uí Bhairrche]] Tíre agus [[Uí Chinnsealaigh]] i gCeatharlach ach go háirithe. Ní fios go cruinn, ach b'fhéidir é go raibh na Laighin ar an bhfód ag [[Cath Inis Snaic]], timpeall na bliana 750. Sa bhliain 754, scrios na hOsraí críocha [[Fotharta Feá|Fhotharta Feá]] i gCeatharlach. Sna blianta 759 agus 761, throid Anmchadh ag Bealach Gabhráin, an príomhshlí idir Laigin agus Osraí, agus chloígh sé gur na Laigin faoi dhó. Sa dar cath, maraíodh *Donngal mac Laidcnén'', rí Uí Chinnsealaigh.

Níl trácht ar bith ar Anmchadh le fáil sna foinsí tar éis bhás Donnghaile. Sa bhliain 769, tharla cath cathartha sna hOsraí inar cloíodh mic réamhtheachtaí Anmchadha, Ceallach, ag Tóim Snáma mac Flainn, anois i gceannas is amhlaidh. Más fíor, meastar go bhfuair Anmchadh bás an éigin idir 761 agus 769. Bhí mac amháin ar a laghad ag Anmchadh a mhair ina dhiaidh, Fearghal (bás 902), a bhí ina rí Osraí freisin.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála na gCeithre Máistrí
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Ginealaigh as Rawlinson B 502, tiomsaithe le Donnchadh Ó Corráin
* 
* 
* 

## Naisc sheachtracha
* CELT: Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig