open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fran Rooney

Fear gnó agus abhcóide dlí a rugadh I mBaile Atha Cliath ab ea **Fran Rooney**, chomh maith le himreoir agus Iarbhainisteoir do Chumann Peile na hÉireann. Fuair sé bás ar 20 Bealtaine 2024.

## Gairm peile
D'imir sé le haghaidh Shamrock Rovers, agus Home Farm agus St Patrick’s Athletic. Traenáil sé na foirne peile agus peil Ghaelach. Lean sé peil a imirt agus, ag an am chéile, bhí sé ina bhainisteoir peile. Bhí sé ina bhainisteoir ar fhoireann peile náisiúnta na mban Phoblacht na hÉireann ó 1986 - 1992.

## Dlí agus gnó gairme
Nuair a d'fhág Rooney an scoil chuaigh sé go dtí earnáil Rialtas na hÉireann. D'imir sé rólanna éagsúla sna hearnálacha Poist, Teileachumarsáide agus um Eitlíocht Shibhialta. Chaith sé 16 bliain ann, agus oideachas a chur leis féin páirtaimseartha.

Is iad Desmond, Rooney agus Michael Smurfit a fuarthas Baltimore Technologies. Bhí Rooney POF insna blianta 1996-2001. Sa bhliain 1998 shínigh Bill Clinton agus Bertie Ahern déileáil Thráchtáil Leictreonach le húsáid an teicneolaíocht Baltimore.  Faoi cheannaireacht Rooney ag Baltimore, rinneadh roinnt cumaisc rathúla, chun bheith ina chomhalta den FTSE 100, agus a bhí liostaithe go rathúil ar an NASDAQ.Bhí Baltimore Technologies Cuideachta na Bliana, 1998 agus 2000. Sa bhliain 2000, bronnadh an tUasal Rooney Fear gnó na Bliana. Ba í Máire Mhic Giolla Íosa, (Mary McAleese), Uachtarán na hÉireann, i láthair, a bhronn air a chuid dhámhachtain. Ba é Fiontraí na Bliana, Banc na hÉireann, sa bhliain 2001. I mí Iúil 2001, scor Rooney Baltimore Technologies.

Bhí sé ina Phríomhoifigeach Feidhmiúcháin ar Chumann Sacair na hÉireann ó Bhealtaine 2003 go dtí Samhain 2004.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Imreoirí Shamrock Rovers Football Club
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Paróiste Chaitliceach Rómhánach Naomh Antaine (Cluain Tarbh)

[mion|Séipéal Naomh Antaine, [Cluain Tarbh, Baile Átha Cliath]]
Bunaíodh **Paróiste Chaitliceach Rómhánach Naomh Antaine** i gCluain Tarbh sa bhliain 1966. Is é an tEaglais Naomh Anthony de Padua, a tógadh sa bhliain 1975, an eaglais pharóiste, a tháinig in áit an Eaglais sine Naomh Anthony (iar séipéal--de mhaolú) suite idir é agus an fharraige. Ba é seo an séipéal níos sine roimhe Halla an Bhaile Chluain Tarbh, le linn na tréimhse ghearr, nuair a bhí an ceantar ionchorpraíodh mar bhaile, faoi rialú na gCoimisinéirí áitiúla, go príomha, úinéirí talún mór agus lucht gnó, agus is struchtúr cosanta.

Glacann an pharóiste sa chuid de Chluain Tairbh ó acomhal Bhóthar Bhinn Éadair le Bóthar Chluain Tarbh, ag dul ó dheas ó Pharóiste Cill Easra, agus ansin ag scoilteadh na ceantair ar feadh líne Ascaill an Chaisleáin.  Áirítear leis seo atá ceantar stáisiún na nGardaí, limistéar miondíola tánaisteach agus dúichí nós Seafield.

Bhí, uair amháin, tobar beannaithe, laistigh de theorainneacha an pharóiste, ainmnithe i ndiaidh Naomh Philip nó Naomh Denis. Lonnaithe i gcomharsanacht an Bhóthar Dreapaí, níl sé seo le feiceáil a thuilleadh.

## Féach freisin
* Chun stair an chreidimh Chaitlicigh roimhe sa cheantar, féach  Paróiste Chluain Tairbh (Caitliceach Rómhánach) agus Paróiste na Cúlóige (Caitliceach Rómhánach)
* Liosta paróistí na Rómhánach Ard-Deoise Bhaile Átha Cliath maidir le Déanacht.

## Naisc sheachtracha
*Stair an pharóiste. Arna rochtain ar 15 Márta 2016. 

Catagóir:Contae Átha Cliath
Catagóir:Eaglais Chaitliceach in Éirinn
Catagóir:Eaglaisí in Éirinn
Gonggong

Is pláinéadóideach mór inár ngrianchóras é **(225088) Gonggong**. Tá trastomhas de thart ar 1,230 km aige. Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall de Chrios Kuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus is dóigh gur abhacphláinéad é freisin.

## Tagairtí

225088
Vanth

Is é **Vanth**  uimhir **100** de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas de tuairim is 380 km aige.  Is gealach d’Orcus é.

## Tagairtí
Varda

Is é **Varda**  uimhir **40** de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Glaotar **174567 Varda** agus  **2003 MW<sub>12</sub>**  mar ainmneacha eile air freisin.  Tá **trastomhas**  de  **705 +/- 78 km**  aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus  tá sé ina bhall de Chrios Kuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é  agus tá tréan-fhéidearthacht ann gur abhacphláinéad é freisin.  Tá satailít amháin aige darbh’ ainm Ilmarë a bhfuil **trastomhas** de tuairim is **320 – 360 km** agus a bhfuil ina uimhir **101** de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.
Lár na Fionlainne

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **Lár na Fionlainne** (Fionlainnis: *Keski-Suomi*; Sualainnis: *Mellersta Finland*). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Päijät-Häme, Pirkanmaa, an Ostrabóitne Theas, Lár na hOstrabóitne, an Ostrabóitne Thuaidh, an tSabhóin Thuaidh agus an tSabhóin Theas. 

Is í Jyväskylä an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## Bardais
Tá Lár na Fionlainne roinnte ina 23 bardas. Tá stádas cathrach/baile ag sé cinn dóibh (sa chló trom).
(145480) 2005 TB190

Is é **(145480) 2005 TB<sub>190</sub>**  uimhir **81** de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná 512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian níos sia amach ón ghrian ná fithis Neiptiúin agus tá sé ina bhall den Chrios Kuiper.  Is réad tras-Neiptiúnach é agus d'fhéadfadh sé gur abhacphláinéad é freisin.

## Tagairtí

145480
Hygiea

Is astaróideach é **Hygiea** agus é ina uimhir **91** de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.[theipeann ar an bhfíorú, agus is dócha go bhfuil na céadta réad atá níos mó i méid ná Hygiea.]  Tá trastomhas níos lú ná  512 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian sa Chrios Astaróideach mar atá níos sia ná sin de Mars agus níos lú na sin de Iúpatar.  Tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin.

## Tagairtí
Proteus

Is gealach de Neiptiún é **Proteus** agus é ina  uimhir **93** de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná  420 km aige.

## Tagairtí
Barbie

Is bábóg phlaisteach agus chluimhrithe í **Barbie**, déanta ag  Mattel, Inc, comhlacht atá lonnaithe in El Segundo, California. 
 
Is iad Barbie agus a buachaill, Ken, dhá cheann de na bréagáin is mó tóir orthu ar domhan. Meastar go bhfuil breis agus billiún bábóg Barbie díolta go dtí idir 1959-2023 ar fud an domhain.
[clé|mion|[lógó]]
## Margaíocht
Cuireadh an chéad bhábóg Barbie ar an margadh ag an Aonach Bréagán Idirnáisiúnta Mheiriceá Thuaidh i Nua-Eabhrac) ar an 9 Márta 1959. Sin a 'breithlá' oifigiúil inniu. Bhí an bhábóg costasach ag an am,  $3.  

Chruthaigh an bhean ghnó, Ruth Handler, an bhábóg íocónach don chomhlacht bréagán, Mattel,. Margaíodh Barbie do chailíní óga mar mhainicín faisin sna déaga.   

### Conspóid
clé|mion|Barbie i mBÁC, 2009
Bhí a lán daoine míshásta leis an chéad Bharbie ó dhearadh fisiciúil na mbábóg. Cheap siad nach raibh corp nádúrtha aici, róthanaí, agus ní raibh a corp cosúil leis an gcorp atá ag an gcuid is mó de dhaoine. Ní raibh corp nádúrtha aici, dar leo. De réir an lucht cáinte, cuireann dearadh na bábóige corpíomhá neamhréadúil chun cinn do pháistí.   

Ach is féidir inniu leaganacha difriúla de Barbie  a cheannach, mar shampla “Barbie Ramhar”, “Barbie Bheag” agus mar sin de.  

**<big>Scannánaíocht</big>**   

Ar an 21 Iúil 2023, foilsiú scannán nua Barbie stiúrtha ag Greta Gerwig. Tá an scannán seo mar an chéad scannán Barbie atá beo-aicsean, le Margot Robbie mar an phríomh Barbie agus Ryan Gosling mar an phríomh Ken.Thosaigh an phríomhghrianghrafadóireacht ar 22 Márta, 2022, ag Warner Bros. Studios, Leavesden i Sasana agus fillte ar 21 Iúil, 2022.Ar an Domhnach, 6 Lúnasa, sháraigh Barbie Greta Gergwig $1 billiún go hoifigiúil ag oifig na dticéad domhanda.      

## Féach freisin

* Babóg

## Tagairtí

Catagóir:Bréagáin
Catagóir:Bábóga
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Charlie Hebdo

Is iris sheachtainiúil í le cartúin pholaitiúla ***Charlie Hebdo*** i bPáras, An Fhrainc.

Is minic a tharraing a thóir ar an aoir trioblóid ar *Charlie Hebdo*.

mion|clé|Aorthóir ina sheasamh
## Sceimhlitheoireacht
Ar an 7 Eanáir 2015 tharla ionsaí sceimhlitheoireachta san oifig *Charlie Hebdo* i bPáras. D’ionsaigh triúr daoine oifigí *Charlie Hebdo* le hairm uathoibríocha. Chualathas iad ag scairteadh manaí Ioslamacha antoisceacha.    

Sa bhliain 2015, mhaígh Al Qaeda i Éimin gurb iad a bhí taobh thiar de na hionsaithe sceimhlitheoireachta ar oifigí na hirise, Charlie Hebdo i bPáras na Fraince.    

Fuair aon duine dhéag bás, roinnt dearthóirí cartún agus iriseoirí ina measc.    

* Mharaigh na deartháireacha Said agus Chérif Kouachi na daoine mar cheap siad go raibh an iris i mbun diamhasla, de bharr na bpictiúr maslach den fháidh Mahamad a bhí foilsithe acu, srl.     

clé|mion|Agóid, 11 Eanáir 2015 i Strasbourg

Déantar magadh go minic faoin gcreideamh Ioslamach ar an nuachtán. Foilsítear cartúin mhagúla faoin gcreideamh Ioslamach ar *Charlie Hebdo* go minic, rud a tharraing trioblóid air go minic, roimh 2015.    

## Féach freisin

* Dúnmharú Samuel Paty (múinteoir Francach, 2020)

## Tagairtí

Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Nuachtáin Francacha
Catagóir:Tréimhseacháin Fhrancacha
Catagóir:Tréimhseacháin Fhraincise
Catagóir:Seachtanáin
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:Páras
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1970
Catagóir:Bunaithe sna 1970í
An tSabhóin Theas

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **an tSabhóin Theas** (Fionlainnis: *Etelä-Savo*; Sualainnis: *Södra Savolax*). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile an tSabhóin Thuaidh, an Chairéil Thuaidh, an Chairéil Theas, Gleann Kymi, Päijät-Häme  agusLár na Fionlainne. Tá an tSabhóin Theas suite i gcroílár cheantar na lochanna, ceantar ina bhfuil an loch is mó sa tír - Loch Saimaa.

Is iad Mikkeli agus Savonlinna na bailte is mó.

## Bardais
Tá an tSabhóin Theas roinnte ina ceithre bhardas déag. Tá stádas cathrach ag trí cinn dóibh (sa chló trom).
Oileáin Åland

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **Åland**, nó **Oileáin Åland** (Sualainnis: *Åland*, Fionlainnis: *Ahvenanmaa*). Oileánra atá ann agus é suite ar bhéal na murascaille sa Mhuir Bhailt. Réigiún féinrialaitheach atá ann agus an t-aon cheann ina labhraítear Sualainnis amháin.

Is í Mariehamn an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## Bardais
Cuimsíonn na h-oileáin sé bhardas déag.
Stáisiún traenach Léim an Bhradáin, Droichead Louisa

Is é Droichead Louisa stáisiúin iarnróid i Léim an Bhradáin, Contae Chill Dara, Éire. Tá sé ar cheann de dhá stáisiún i Léim an Bhradáin, an ceann eile Léim an Bhradáin Chonfaí. Is iad an dá stáisiún atá suite ar an bhealach comaitéireachta ó Bhaile Átha Cliath go Maigh Nuad. Tá sé ar cheann de na stáisiúin sa líonra Iarnród Éireann ina bhfuil an foirgneamh stáisiún suite díreach os cionn an ardáin, ar dhroichead (Leannan an stáisiún traenach i nDún Laoghaire an dearadh céanna).

## Stair
Ainmníodh an stáisiún “Droichead Louisa agus Léim an Bhradáin” nuair a d'oscail sé ar 1 Meán Fómhair, 1848. Bhí aithne an stáisiún go simplí mar Léim an Bhradáin ó 1851, go dtí go gcuirfear tús le stáisiún traenach "Léim an Bhradáin Chonfaí" sa bhliain 1990.

Rinneadh uasghrádú ar an stáisiún le dhá ardáin, mar chuid den tionscadal uasghrádaithe Comaitéireachta Iarthair sna 2000í luatha. Ag an am céanna bhí sé tógtha chun freastal ar mhíchumas. Tá an foirgneamh stáisiún roimhe seo ina dteach cónaithe. Tá foirgneamh an stáisiúin, "bloc coincréite" sna 1980í,  as úsáid. It is the only remaining station building of this style from the 1980s after re-opening the Western Commuter line.

## Féach freisin
* List of railway stations in Ireland
* Rail transport in Ireland

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* [Irish Rail Leixlip (Louisa Bridge) Station Website](http://www.irishrail.ie/Leixlip%20(Louisa%20Bridge)) 
* Pictures of Leixlip Louisa Bridge 
* Eiretrains - Leixlip Station
Laplainn na Fionlainne

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **an Laplainn** (Fionlainnis: *Lappi*; Sáimis Thuaidh: *Lappi*; Sualainnis: *Lappland*; Rúisis: Лапландия). Tá sé ag críochantacht leis an réigiún eile an Ostrabóitne Thuaidh ó theas, chomh maith le Contae Norbotten sa tSualainn, Contae Finnmark agus Contae Troms san Iorua, agus Murmansk Oblast agus Poblacht na Cairéile sa Rúis.

Rovaniemi an phríomhchathair agus an chathair is mó.
Na réada is mó sa Ghrianchóras

Is iad An Ghrian, na pláinéid, na hastaróidigh, na habhacphláinéid, na gealacha agus abhaic oighreata na réada is mó sa Ghrianchóras. Is féidir fo-ghasraí a chumadh freisin amhail Réada tras-Neiptiúnacha, Centaurí agus plútóidí. Is Réad tras-Neiptiúnach é réad a bhfuil fithis grianda níos mó ná sin de Neiptiún aige agus aithnítear abhacphláinéid amhail Plútón nó Eris mar aon le abhaic oighreata nach bhfuil ina n-abhacphláinéid de bharr nach bhfil siad sféarúil. Faoi láthair is ionann le chéile iad réada thar Neiptiún agus réada atá i gCrios Kuiper. 
Seo liosta de na réada is mó sa Ghrianchóras in ord a méid, a bhfuil aithne ag an IAU orthu.

## An liosta
# An Ghrian
# Iúpatar
# Satarn
# Úránas
# Neiptiún
# An Domhain
# Véineas
# Mars
# Ganymede
# Tíotán
# Mearcair
# Callisto
# Io
# An Ghealach
# Europa
# Tríotán
# Eris
# Plútón
# Haumea
# Titania
# Rhea
# Oberon
# Iapetus
# Makemake
# Gonggong
# Charon
# Umbriel
# Ariel
# Dione
# Quaoar
# Tethys
# Sedna
# Ceiréas
# Máni
# Orcus
# Salacia
# Aya
# Achlys
# Goibniu
# Varda
# 2005 UQ513
# Dysnomia
# Ritona
# Uni
# Ixion
# 2006 QH181
# 2007 JJ43
# Chaos
# Gǃkúnǁʼhòmdímà
# 2010 KZ39
# 2004 XA192
# 2010 RF43
# 2002 TC302
# Rumina
# 2004 XR190
# 2004  NT33
# 2001 UR163
# 2003 UZ413
# 2004 TY364
# 2010 VK201
# 2008 ST291
# 2010 RE64
# 2010 FX86
# 2002 XV93
# Palas
# 2004 PR107
# Veiste
# 2003 VS2
# 2003 QX113
# Enceladus
# Varuna
# 2004 PF115
# 2010 TY53
# 2011 GM27
# 2006 HH123
# 2010 TJ
# 2010 VZ98
# 2011 FW62
# Miranda
# Dziewanna
# 2005 TB190
# 1999 DE9
# 2003 FY128
# 1998 SN165
# 2002 KX14
# 2000 YW134
# Biden
# 2002 VR128
# 2002 WC19
# Huya
# Hygiea
# 1999 CD158
# Proteus
# 2005 QU182
# 2001 QF298
# 1996 GO21
# Mimas
# Hiʻiaka
# 2002 CY248
# Vanth

Catagóir:Grianchóras
Oberon

Is é **Oberon** uimhir **22** de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná 1,960 km aige.  Is gealach de chuid Úránais é.

## Tagairtí
Iapetus

Is é  **Iapetus** uimhir **23** de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. Is é an tríú satailít is mó de Shatarn é.

## Tagairtí
Pallas

Is astaróideach é **Pallas** agus é ina uimhir **65** de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid. An dara astaróideach a fionnadh, ag an réalteolaí is lia Gearmánach Wilhelm Olbers (1758-1840) i 1802. Ainmnithe as Palas Aitéine, bandia na heagnaíochta.  Tá trastomhas de 512 ± 6 km aige.  Tá a fhithis thart ar an ghrian sa Chrios astaróideach mar atá níos sia ná sin de Mars agus níos lú na sin de Iúpatar.  Tá féidearthacht  ann gur abhacphláinéad é freisin de bharr a chuma sféarach.

## Tagairtí
Dysnomia

Is é **Dysnomia** uimhir **42** de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas níos lú ná 917 km aige. Is é an t-aon ghealach amháin ag an abhacphláinéad Eris é.

## Tagairtí
Hiʻiaka

Is é **Hiʻiaka**  uimhir **98** de réadanna an Grianchórais in ord a méid.  Tá trastomhas de níos lú ná 420 km aige. S'é an ceann is mó dé'n dhá shatailít a bhfuil i bhfithis thart ar an abhacphláinéad Haumea. S'é Namaka an t-ainm atá ar an ghealach níos lú eile.

## Tagairtí
Namaka

Is é **Namaka** an ceann níos lú den dá ghealach atá ag an abhacphláinéad Haumea.  Tá trastomhas de 170 km aige. Is é Hiʻiaka an t-ainm atá ar an ghealach níos mó eile.

## Tagairtí
Ilmarë

Is é **Ilmarë**  uimhir **101**  de réadanna an Ghrianchórais in ord a méid.  S’é an t-aon satailít amháin atá ag an abhacphláinéad dóchúil  Varda. Tá **trastomhas** de **320 - 360 km** aige.

## Tagairtí
Calpornius

Is beag eolas atá againn faoi **Calpornius** a bhí ina athair ag Naomh Pádraig.  Ba shaoránach Rómhánach é a raibh cónaí air sa Bhreatain sa 4ú-5ú haois.  Ba rúnaí sa rialtas é agus chomh maith le sin ba dheochain é san eaglais Chríostaí.  Ba mhac do Photitus é a bhí ina shagart.  Bhí áitreabh acu le hais baile Bannavem Taburniae.  Conchesa an t-ainm a bhí ar a bhean chéile, a bhí ina máthair ag Naomh Pádraig.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Briotanacha
Conchesa

Ba mháthair ag Naomh Pádraig í **Conchesa**.  Is fíorbheag eolas atá againn fúithi ach amháin go raibh sí ina chéile ag Calpornius athair Naomh Pádraig.  Mhair sí sa 3ú -4ú haois sa Bhreatain.  Ba shaoránach Rómhánach í amhail a chéile agus bhí áitreabh acu le hais Bannavem Taburniae.

## Tagairtí
James Lennon

Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é **James Lennon** (bás 13 Lúnasa 1958).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1880
Catagóir:Básanna i 1958
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Paul Galligan

Ba pholaiteoir Éireannach de chuid Shinn Féin é **Paul Galligan** (20 Meitheamh 1888 - 14 Nollaig 1966) a mbeadh taithí aige ar phríosún cúig bliana mar thoradh ar a ghníomhaíochtaí poblachtacha le linn Éirí Amach 1916 in Inis Córthaidh agus Cogadh na Saoirse i gContae an Chabháin.

Rugtha i gCarraig Álainn, Contae Liatroma, d'fhreastail sé ar scoil Naomh Pádraig sa Chabhán. Mar bhall de Bhráithreachas Poblachtach na hÉireann agus d'Óglaigh na hÉireann, le linn Éirí Amach na Cásca, rothaigh Galligan ó Bhaile Átha Cliath go Loch Garman ag iompar orduithe catha  Shéamuis Uí Chonghaile chun a chinntiú gur éirigh Oglaigh an cheantair chun tacú leo siúd i mBaile Átha Cliath. Nuair a díscaoileadh na hÓglaigh d'fhill sé ar a rothar go dtí an Cabhán ach gabhadh é ag teach a theaghlaigh.

Toghadh é ina Theachta Parlaiminte TP gan freasúra, mar Chomhalta Shinn Féin d'Iarthar an Chabháin san olltoghchán 1918.. An mhí ina dhiaidh sin, i mí Eanáir 1919, dhiúltaigh Teachtaí Parlaiminte Shinn Féin a toghadh sna toghcháin do Westminster i 1918 aitheantas a thabhairt do Pharlaimint na Ríochta Aontaithe agus ina ionad sin thionóil siad i dTeach an Ardmhéara i mBaile Átha Cliath mar pharlaimint réabhlóideach ar a dtugtar Dáil Éireann, cé nár fhreastal Galligan air mar go raibh sé i bpríosún nó "fé ghlas ag gallaibh". Gabhadh é arís i Meán Fómhair 1920 agus atoghadh é mar Chomhalta Shinn Féin ina Teachta Dála (TD) do dháilcheantar an Chabháin ag toghcháin 1921. Thacaigh sé leis an gConradh Angla-Éireannach agus vótáil sé ar a shon. Ní raibh sé san iomaíocht le haghaidh an olltoghcháin 1922 agus chuaigh sé ar scor ón bpolaitíocht.

## Tagairtí

* Robert Brennan (1950), *Allegiance.*

Catagóir:Daoine a rugadh i 1888
Catagóir:Básanna i 1966
Catagóir:Baill de BPÉ
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Daoine as Contae Liatroma
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Brian Ó hUiginn

Ba pholaiteoir agus fhile Éireannach le Sinn Féin é **Brian Ó hUiginn** (Béarla: **Brian O'Higgins**) a rugadh ar 1 Iúil 1882 agus a fuair bás ar 3 Márta 1963. Bhain sé úsáid as an ainm cleite **Brian na Banban** freisin.

## Naisc sheachtracha
* Beathaisnéisín ar ainm.ie

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1882
Catagóir:Básanna i 1963
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Baill den 4ú Dáil
Catagóir:Ceannairí Shinn Féin
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon
Catagóir:Daoine as Contae na Mí
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Fir
Liam de Róiste

Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é **Liam de Róiste** (1882 – 15 Bealtaine 1959). Bhí sé ina bhall de Shinn Féin.


Piece 207-170; William Roche or Liam De Roiste (1922).pdf|page=3|Comhad faisnéise míleata ar Liam de Róiste ó Arm na Breataine Móire


## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBuirg Chorcaí (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Catagóir:Buirg Chorcaí (Dáilcheantar)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1882
Catagóir:Básanna i 1959
Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Philip Shanahan

Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin agus tábhairneoir i Monto é **Philip Shanahan** (1874–1931).


Piece 207-175; Philip Shanahan (1922).pdf|page=2|Comhad faisnéise míleata ar Philip Shanahan ó Arm na Breataine Móire


## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1874
Catagóir:Básanna i 1931
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Diarmuid Lynch

Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é **Diarmuid Lynch** (10 Eanáir 1878 – 9 Samhain 1950).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1878
Catagóir:Básanna i 1950
Catagóir:Baill de BPÉ
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Joseph McGrath (réabhlóidí agus fear gnó)

Ba fhear gnó rathúil agus pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é **Joe McGrath** nó **Seosamh Mac Craith** (13 Lúnasa 1887 – 1 Márta 1966). Ba é bunaitheeoir Scuabgheall Ospidéil na hÉirean é. 

### Réabhlóidí
Throid Joe McGrath i Lána Mhuire Mhaith i 1916. Gabhadh é i ndiaidh an Éirí Amach agus imtheorannaíodh é i bPríosúin Wormwood Scrubs agus Brixton i Sasana. Toghadh é le haghaidh Shinn Féin ina dhiaidh sin agus ghlac sé páirt i ngnóthaí Éireannacha i rith Chogadh na Saoirse agus an Chogaidh Chathartha.

### Lucht an rachmais
Ba é McGrath bunaitheoir Scuabgheall Ospidéil na hÉirean. Ach bhí an t-éilliú i réim fud fad an chórais.

Cheannaigh sé Teach Chábán tSíle agus na tailte mórthimpeall air.


Piece 207-150; Joseph McGrath (1922).pdf|page=4|alt=Comhad faisnéise míleata ar Joseph McGrath ó Arm na Breataine Móire|Comhad faisnéise míleata ar Joseph McGrath ó Arm na Breataine Móire


## Féach freisin

* Scuabgheall Ospidéil na hÉireann (carthanas)
* Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh
* Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh  (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1887
Catagóir:Básanna i 1966
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal
Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)
Catagóir:Baill de BPÉ
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Baill den 4ú Dáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht gnó na hÉireann
Michael Staines

Ba pholaiteoir Éireannach de chuid Shinn Féin é **Michael Joseph Staines** (Mícheál de Staíneas) (1 Bealtaine 1885 – 26 Deireadh Fómhair 1955). 

## Saol
Rugadh Staines i mBaile Uí Fhiacháin, Contae Mhaigh Eo. Rugadh a mháthair Margaret ann freisin. Bhí a athair Edward ina Oifigeach RIC (Constáblacht Ríoga na hÉireann) ann.
Memorial stone and plaque at Frongoch.jpg|campa géibhinn
Badge of An Garda Síochána.svg|Badge of An Garda Síochána
Piece 207-181; Michael Staines (1922).pdf|Comhad faisnéise míleata ar Thomas Maguire ó Arm na Breataine Móire


## Féach freisin
* Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh
* Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh  (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:Básanna i 1955
Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal
Catagóir:Baill de BPÉ
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Baill Sheanad Éireann
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Coimisinéirí an Gharda Síochána
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata
Paul Daniels

Draíodóir Sasanach ab ea **Newton Edward Daniels** nó **Paul Daniels** mar ab fhearr aithne air ar an stáitse (6 Aibreán 1938 – 17 Márta 2016). Rugadh in South Bank, Middlesbrough, Sasana é. D'éag sé in Wargrave, Berkshire. 

Bhain sé clú idirnáisiúnta amach lena shraith teilifíse úd, *The Paul Daniels Magic Show*, a taispeánadh ar an BBC ó 1979 go 1994. Aithnítear é as a mhana "You'll like this ... not a lot, but you'll like it". 

Tháinig sé sa 13ú háit le Ola Jordan ar an ochtú sraith *[[Strictly Come Dancing]]* sa bhliain 2010.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Draíodóirí
Catagóir:Fir
Catagóir:Fuirseoirí Sasanacha
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Yorkshire Thuaidh
Debbie McGee

Is láithreoir Sasanach de phór na hÉireann í **Debra "Debbie" Ann McGee** (a rugadh ar an 31 Deireadh Fómhair 1958). Ghlac McGee páirt sa cúigiú sraith déag *[[Strictly Come Dancing]]* sa bhliain 2017 agus b'é Giovanni Pernice a páirtí. Fuair sí an scór is airde i seachtain a cúig, sé, seacht, agus aon déag. Bhí sí sa bhunbheirt seachtain a naoi. Tháinig sí sa dara háit.

Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
2017 sa scannán

Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 2017.

## Na scannáin is mó a thug airgead isteach

## Scannáin 2017

## Básanna
### Eanáir
* 25 Eanáir
** John Hurt, aisteoir Sasanach (r. 1940)
** Mary Tyler Moore, aisteoir Meiriceánach (r. 1936)

### Feabhra
* 25 Feabhra – Bill Paxton, aisteoir Meiriceánach (b. 1955)

### Márta

### Aibreán
* 6 Aibreán – Don Rickles, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (r. 1926)

### Bealtaine
* 23 Bealtaine – Roger Moore, aisteoir Sasanach (r. 1927)

### Meitheamh

### Iúil
* 31 Iúil – Jeanne Moreau, aisteoir Francach (r. 1928)

### Lúnasa
* 18 Lúnasa – Bruce Forsyth, craoltóir agus láithreoir teilifíse Sasanach (r. 1928)
* 20 Lúnasa – Jerry Lewis, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (r. 1926)

### Meán Fómhair
* 25 Meán Fómhair – Tony Booth, aisteoir Sasanach (r. 1931)

### Deireadh Fómhair

### Samhain
*15 Samhain – Keith Barron, aisteoir Sasanach (r. 1934)

### Nollaig
* 7 Nollaig – Johnny Hallyday, aisteoir agus amhránaí Francach (r. 1943)

## Tagairtí

Catagóir:2017
Catagóir:Scannáin 2017
Seoirse Gabhán Ó Dubhthaigh

Ba pholaiteoir Éireannach le Sinn Féin é **Seoirse Gabhán Ó Dubhthaigh** (21 Deireadh Fómhair 1882 – 10 Meitheamh 1951).

## Tagairtí

 
Catagóir:Daoine a rugadh i 1882
Catagóir:Básanna i 1951
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha'
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill Chumann na nGaedheal
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Oulu

Cathair agus bardas sa réigiún Fionlannach siúd an Ostrabóitne Thuaidh is ea **Oulu** (Sualainnis: *Uleåborg*). Is í Oulu príomhchathair an réigiúin agus an chathair is mó i dtuaisceart na Fionlainne ó thaobh daonra de.

Eascraíonn ainm na cathrach ón abhainn Oulujoki agus ón loch Oulujärvi.

Oulu
Catagóir:Cathracha agus bailte san Fhionlainn
Catagóir:Bardais na hOstrabóitne Thuaidh
Cogadh na Naoi mBliana

* Cogadh na Naoi mBliana (Éire)
* Cogadh na Naoi mBliana (1688–1697) idir an Fhrainc agus comhghuaillíocht Eorpach
Gochūmon wa Usagi Desu ka?

Is anime (beochan Sheapánach) agus manga  é ***Gochūmon wa Usagi Desu ka?*** (Seapáinis: , "Ar Iarr Tú Coinín?", giorrúchán:  *Gochiusa*)  ó 2011 le Koi. D'fhoilsigh an comhlacht foilsitheoireachta Hōbunsha é i *[[Manga Time Kirara MAX]]*.  Is scéal faoi chailín a oibríonn i gcaifé i mbaile Francach (b'fhéidir Colmar nó Strasbourg).

## Carachtair
*Rabbit House (, Baile Coinín)
**Kafū Chino ()
**Hoto Kokoa ()
**Tedeza Rize ()
**Tippy ()
*Amausaan (, Baile Coinín Mhilis)
**Ujimatsu Chiya ()
*Fleur de Lapin (, Bláth Coinín)
**Kirima Sharo ()

Catagóir:Cláir Teilifíse na Seapáine
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2015
Catagóir:Sraitheanna anime
Catagóir:Sraitheanna manga
Catagóir:White Fox
Ingrid Bergman

Aisteoir Sualannach ab ea **Ingrid Bergman** (a rugadh ar an 29 Lúnasa 1915 – 29 Lúnasa 1982. Bhuaigh sí trí ghradam Academy: Ban-Aisteoir is Fearr i 1944 agus 1956 agus Ban-Aisteoir ag Tacú is Fearr i 1974. Bhuaigh sí an gradam Golden Globes Ban-Aisteoir is Fearr i 1945 agus i 1946 agus don Ban-aisteoir is Fearr i ndráma i 1957.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1915
Catagóir:Básanna i 1982
Catagóir:Ban-aisteoirí Sualannacha
Catagóir:Daoine Sualannacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
The Marge-ian Chronicles

Craoladh an séú heipeasóid déag, **The Marge-ian Chronicles**, den seachtú sraith is fiche *[[The Simpsons]]* ar an 13 Márta 2016. Scríobh Brian Kelley an eipeasóid seo. D'fhéach 3.07 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 27)
Sophia Loren

Is ban-aisteoir Iodálach í **Sophia Loren**, a rugadh mar **Sofia Villani Scicolone** ar an 20 Meán Fómhair 1934.

Catagóir:Ban-aisteoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Mind of Mine

Is é ***Mind of Mine*** an chéad albam ón bpopcheoltóir Sasanach Zayn. Bhí sé scaoilte é ar an 25 Márta, 2016.

## Traicliosta
# "Mind of Mind" (Intreoir) – 0:57
# "Pillowtalk" – 3:23
# "It's You" – 3:46
# "BeFour" – 3:29
# "She" – 3:09
# "Drunk" – 3:25
# "Intermission: Flower" – 1:44
# "Rear View" – 3:21
# "Wrong" (le Kehlani) – 3:32
# "Fool for You" – 3:22
# "Borderz" – 3:59
# "Truth" – 4:05
# "Lucozade" – 4:12
# "Tio" – 2:58

## Singlí
#"Pillowtalk" - 29 Eanáir, 2016
#"Like I Would" - 10 Márta, 2016
#"Wrong" - 4 Meitheamh, 2016

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2016
Ceannairc an Churraigh

Tharla Ceannairc an Churraigh ar an 20 Márta 1914 i gCampa an Churraigh, príomh-bhunáit Airm na Breataine in Éirinn ag an am. Bhagair go leor oifigeach i mBialann Ceannt na nOifigeach, sa champa, éirí as seachas déanamh de réir orduithe dul i mbun gnímh mhíleata in aghaidh Óglaigh Uladh.

Réitíodh an ghéarchéim nuair a ghéill Rialtas na Ríochta Aontaithe, a mhaígh gur míthuiscint a bhí ann agus  nach raibh sé i gceist riamh forneart armtha a úsáid chun aghaidh a thabhairt ar fhrithbheartaíocht Aontachtaithe Uladh i gcoinne Rialtais Dúchais. 

## Léiriú
Ag croílár na géarchéime bhí an tslí le déileáil leis na hAontachtaithe a bhí in aghaidh an Bhille Rialtais Dúchais a bhí le rith ina dhlí go luath. 

Pointe ama lárnach i stair na hÉireann agus na Breataine a bhí ann, nuair a bhagair na fórsaí armtha gan déanamh de réir thoil na parlaiminte agus rialtais an lae.

## Tagairtí


Catagóir:Aontachtas in Éirinn
Catagóir:1914 in Éirinn
Daniel Craig

Is aisteoir Sasanach é **Daniel Wroughton Craig** (a rugadh ar an 2 Márta 1968). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
Agnetha Fältskog

Amhránaí Sualannach is ea **Agnetha Åse Fältskog**, a rugadh ar 5 Aibreán 1950 i Jönköping, i Smáland. Bhíodh sí ina ball den ghrúpa ABBA. I ndiaidh don bhanna briseadh suas, lean Fältskog a déanamh ceoil ina haonar. Sa bhliain 2013 fuair *A.*, an t-albam is déanaí uaithi, fáilte óna lucht éisteachta. Dar léi féin, d'imir roinnt amhránaithe baineann tionchar uirthi, mar atá Marianne Faithfull, Connie Francis, Aretha Franklin agus Lesley Gore.

Catagóir:Daoine Sualannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Daoine beo
Jason Bateman

Is aisteoir Meiriceánach é **Jason Kent Bateman**, a rugadh ar an 14 Eanáir 1969.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Britt Ekland

Is aisteoir Sualannach í **Britt-Marie Eklund**, a rugadh ar an 6 Deireadh Fómhair 1942. Tháinig sí sa naoú háit ar an deichiú sraith *[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! (RA)|I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!]]* sa bhliain 2010.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Sualannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Altair

S’é **Altair** (α Aquilae, α Aql) an réalta is gile sa réaltbhuíon Aquila agus an dara réalta déag is gile i spéir na hoíche. Tá sé sa néall–G  i láthair na huaire. Is réalta Cineál A den phríomhord é Altair a bhfuil ollméid radharcach fhollasach de 0.77 aige agus é ina cheann de trí rinn an Triantáin Samhraidh. Is iad an bheirt rinn eile ná Deneb agus Vega. Tá sé faoi 16.7 solasbhlianta (5.13 parsoic) ón Domhain agus is ceann de na réaltaí is goire dúinn atá infheicthe don súil nocht.
Rothlaíonn Altair go tapaidh, le luas ag an mheánchiorcal de tuairim is 286 clm/s.  Nochtaigh staidéar leis an Palomar Triail-leaba Trasnamhéadar nach bhfuil Altair sféarúil ach go bhfuil sé maol treascartha ag na mólanna de bharr a ard ráta imrothlaithe.  Dhearbhaigh staidéir trasnamhéadaracha eile le  teileascóip iolracha ag oibriú san fhodhearg an feiniméan seo.

## Sonra Breathnaithe

**Réaltbhuíon**	Aquila

**Ceartéirí**	19u 50n 46.99855s

**Díochlaonadh**	+08° 52′ 05.9563″

**Méid Fhollasach**	0.76

## Cailíochtaí

**Céim éabhlóideach**	Príomh ord

**Cineál speictreach**	A7 V

**U−B Innéacs daith**	+0.09[2]

**B−V Innéacs daith**	+0.22[2]

**V−R Innéacs daith** 	+0.14[2]

**R−I Innéacs daith**	+0.13[2]

**Cineál athróige**	Delta Scuti

## Réaltmhéadracht

**Luas gathach**	−26.1 ± 0.9[3] clm/s

**Saobhdhiallas**	194.95 ± 0.57

**cianfhad**	16.73 ± 0.05 (5.13 ± 0.01 

**Dearbhmhéid**	2.22

## Mionphointí

**Mais**	1.79 ± 0.018 **M☉**

**Ga**	1.63 to 2.03 **R☉**

**Lonrachas**	10.6 L☉

**Imtharraingt dhromchlach (log g)**	4.29 cgs

**Teocht**	6,900 to 8,500 K

**Cóimheas miotalach [Fe/H]**	−0.2 dex

**Rothlú**	8.9 hours[6]

**Luas rothlaithe** (v sin i)	240[5] clm/s

Aois	630[4] Msbh

**Ainmneacha eile**

Atair, α Aquilae, α Aql, Alpha Aquilae, Alpha Aql, 53 Aquilae, 53 Aql, BD+08°4236, FK5 745, GCTP 4665.00, GJ 768, HD 187642, HIP 97649, HR 7557, LFT 1499, LHS 3490, LTT 15795, NLTT 48314, SAO 125122, WDS 19508+0852A.[3][8][9]

**Tagairtí  stórsonracha**
**SIMBAD**     sonra
John Milton

File, poileimiceoir agus státseirbhíseach de chuid Chomhlathas Shasana ab ea **John Milton** (9 Nollaig 1608 – 8 Samhain 1674. Aithnítear é inniu as an dán eipiciúil úd i véarsaíocht gan rím *Paradise Lost* (1667) thar aon ní eile.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1608
Catagóir:Básanna i 1674
Arcturus

Is **Arcturus** (α Boo,  α Boötis, Alpha Boötis) sa réaltbhuíon Boötes  an réalta is gile sa leathsféar thuaidh spéartha. Le mhéid radharcach de −0.05, s’é an ceathrú réalta is gile i spéir na hoíche ag leanúint Sirius de mhéid -1.46, Canopus de mhéid -0.86 agus Alpha Centauri de mhéid -0.27. Tá sé ina réalta i ngar go maith mar níl sé ach ar chianfhad de 36.7 solasbhliain ón Dhomhain agus mar aon le Vega agus Sirius is cheann de na réaltaí is lonraí i gcomharsanacht na Gréine é. 

## Cineál

Tá Arcturus ina réalta oráisteach de chineál K0 III le dearbhmhéid de -0.30. Is dócha go bhfuil a hidrigin cáite óna chorplár agus go bhfuil sé anois ina réim loscaidh slige hidrigine. Leanfaidh sé ag méadú roimh dul isteach sa réim craobh cothrománach dá thimthriall beatha.

Tá Arcturus i réaltbhuíon Boötes.

## Sonra Breathnaithe

**Réaltbhuíon**	Boötes

**Fuaimneadh**	/ɑːrkˈtjʊərəs/

**Ceartéirí**	14u 15n 39.7s

**Díochlaonadh**	+19° 10′ 56″

**Méid fhollasach (breathnaithe)**	−0.05

## Tréithe

**Cineál speictreach**	K0 III

**Méid fhollasach (radharcach)**	−2.25

**U−B innéacs dathach**	+1.28

**B−V innéacs dathach**	+1.23

**R−I innéacs dathach**	+0.65

Nóta (catagóir: athrógach):	H and K astaíocht

## Réaltmhéadracht

**Luas gathach (Rv)**	−5.19 km/s

**Gluaiseacht ceart (μ)**	
**RA:** −1093.45  mais/yr

**Dec.:** −1999.40[5] mais/bhl

**Saobhdhiallas (π)**	88.83 ± 0.54[1] mais

**Cianfhad**	36.7 ± 0.2 sbh ,,
(11.26 ± 0.07 pc)

**Dearbhmhéid (MV)**	−0.30±0.02

## Mionphointí

**Mais**	1.08±0.06 **M☉**

**Ga**	25.4±0.2 **R☉**

**Lonrachas**	170  **L☉**

**Imtharraingt dromchlach (log g)**	          1.66±0.05 cgs

**Teocht**	4286±30 K

**Cóimheas miotalach [Fe/H]**	−0.52±0.04  dex

**Luas rothlaithe (v sin i)**	2.4±1.0 km/s

**Aois**	7.1+1.5   |
−1.2 Gbhl

## Ainmchomharthaí eile
Alramech, Abramech, α Boötis, 16 Boötes, BD+19°2777, GCTP 3242.00, GJ 541, HD 124897, HIP 69673, HR 5340, LHS 48, SAO 100944.

**Tagairtí storshonracha**
SIMBAD           sonra

Catagóir:Réaltaí
Sliabh gCleath

Sliabh i gContae an Chabháín é **Sliabh gCleath**.  Ag 53.953662° thuaidh, 7.297018° thiar, tá sé 320 m in airde, le starraiceacht 203 m maidir leis an timpeallacht áitiúil.  Is é an bhinn is airde i gceantar lár an Chabháin, agus de réir sin tá neart aeróg cumarsáide lonnaithe air, an chuid is mó ar a fhánaí theas.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Canopus

Is é **Canopus**  an réalta is gile sa réaltbhuíon theas  Carina agus an dara réalta is gile i spéir na hoíche ag teacht tar éis Sirius.  Tá méid radharcach de -0.74 aige agus dearbhmhéid de -5.65.
Tá Canopus ina shárfhathach de chineál speictreach  – F sa phríomhshraith. Samhlaítear é a bheith bán leis an tsúil nocht in ainneoin go dtugtar “bán bhuí”  mar dhath dá leithéid sin réaltaí.  Tá sé suite i bhfad sa leathsféar theas ar dhíochlaonadh -52'c' 42’ agus ar cheartéirí 06u 24.0n.   

## Ainmneacha eile

Suhayl, Suhel, Suhail, Alpha Carinae.
Dudley Moore

B'aisteoir Sasanach é **Dudley Stuart John Moore** (a rugadh ar an 19 Aibreán 1935 – 27 Márta 2002). 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1935
Catagóir:Básanna in 2002
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Olivia de Havilland

Ba bhan-aisteoir Sasanach-Mheiriceánach í **Olivia Mary de Havilland** (1 Iúil 1916 - 26 Iúil 2020). Rugadh i dTóiceo, sa tSeapáin í, áit a raibh a athair (ar Shasanach é) ag teagasc in ollscoil. Ar a mbealach ar ais go Sasana shocraigh an teaghlach cur fúthu i gCalifornia, gar do San Francisco, agus is ann a dh'fhás sí aníos. Réalt mór í i Ré Órga Hollywood agus, go deimhin, os rud é go bhfuair sí bás in aois a 104 bliana, ba ise an réalt deireanach ón tréimhse úd. Bhuaigh sí an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1950. Bhí saoránacht Bhriotanach, Mheiriceách agus Fhrancach aice. Fuair de Havilland bás i bPáras na Fraince. Ba Joan Fontaine, aisteoir cáiliúil freisin, a deirfiúr níos óige.

mion|clé|Olivia de Havilland agus James Cagney in ''The Irish in Us'' (1935)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna in 2020
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California
Catagóir:Ban-aisteoirí Francacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine as Tóiceo
Catagóir:Inimircigh
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Bette Davis

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Ruth Elizabeth "Bette" Davis** (a rugadh ar an 5 Aibreán, 1908 – 6 Deireadh Fómhair, 1989). Ainmníodh í don ngradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1935.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1908
Catagóir:Básanna i 1989
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)
Catagóir:Daoine as Massachusetts
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Daragh O'Malley

Aisteoir Éireannach is ea **Daragh O'Malley** a rugadh i mBaile Átha Cliath ar an 25 Bealtaine 1954. Is mac an polaiteoir Donnchadha Ó Máille é. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Liosta de na aoi-réaltaí The Simpsons

Is é *[[The Simpsons]]* an tsraith bheoite Mheiriceánach is fadsaolaí riamh. Is liosta é seo de na aoi-réaltaí The Simpsons.

## Aoi-réaltaí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Liostaí a bhaineann leis The Simpsons
Julianne Moore

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Julianne Moore**, a rugadh ar an 3 Nollaig, 1960.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Capella

Is é **Capella**  an réalta is gile sa réaltbhuíon thuaidh  Auriga agus an séú réalta is gile i spéir na hoíche ag teacht tar éis Vega.  Tá **méid radharcach** de **0.08** aige agus **dearbhmhéid** de **0.296**.
Níl **Capella** ina réalta amháin ach ina **chóras réaltach** de cheithre réaltaí ina bhfuil dhá  chúpla dénártha. 
Tá sa chéad chúpla dhá réaltaí ollmhóra de chineál -G a nglaoitear Capella Aa agus Capella Ab ortha.  Tá siad i bhfithis an ghearr de chianfhad 0.76 Aonaid Réalteolaíochtacha (A.R.) as a chéile agus le tréimhse fithiseach de 104 lá.

S’é Capella Aa an ceann níos gile den bheirt le rang speictreach G8III (G8 fathach) cé go bhfuil Ab giota beag níos lú agus é sa rang G0III (G0 fathach).  Tá mais ag **Aa** a bhfuil níos mó faoi 3.05 ná sin den Ghrian agus  ag **Ab**  níos mó faoi 2.57.  Tá a gcorplár de bhreosla hidrigineach caite ag a mbeirt acu agus rinneadh réaltaí ollmhóra díobh ach níl sé follasach  go fóill cé'n áit go beacht a bhfuil siad ar an slí éabhlóideach réaltach.  Ar chianfhad de 10,000 A.R. ón chéad chúpla tá an bheirt  réaltaí eile le fail agus iad ina dhá abhac dearg, lag, beag  agus go measartha fionnuar.  Tugtar Capella H agus Capella L dóibh.  Tá a lán réaltaí  eile a bhfuil Capella mar ainm acu  ó Capella C go dtí Capella G agus ó I go dtí K ach níl siad gaolta le chéile ach go bhfuil siad go léir sa réimse radharcach céanna.  Tá an córas Capella  go measartha in aice láithreach ar chianfhad nach bhfuil ach 42.8 solasbhlianta.

## Tagairtí
Joensuu

Cathair i réigiún na Cairéile Thuaidh san Fhionlainn í **Joensuu**. "Béal na hAbhann" is brí leis an logainm. Is í Joensuu príomhchathair an réigiúin, agus í ar an gcathair is mó ansin chomh maith. Pielisjoki atá ar an abhainn a bhfuair an chathair a hainm óna béal, agus tá an loch úd Pyhäselkä suite in aice leis an gcathair. Is iad na ceantair thuaithe timpeall ar Joensuu ná Rääkkylä, Tohmajärvi, Ilomantsi, Kontiolahti, Lieksa, agus Liperi. 

Bhí áitreabh daonna san áit sa chlochaois féin. Sa séú haois déag bunaíodh mainistir Ortadocsach in oileán Kuhasalo, ar cuid den chathair é inniu, ach le linn an chogaidh úd ar a dtugann na Fionlannaigh "An Fuath Fada" (nó "an Fhearg Fhada", *pitkä viha*) sna blianta 1575-1590 idir an tSualainn Liútarach agus an Rúis Ortadocsach cuireadh an mhainistir de dhroim an domhain. 

Tá ainm Joensuu ar fáil ina lán seanmhapaí ó thréimhse na cumhachta Sualannaí san Fhionlainn, ach san am sin ní raibh i gceist ach sráidbhaile beag. Sa bhliain 1809 tháinig Impireacht na Rúise i seilbh na Fionlainne, agus sa bhliain 1848 bhunaigh Nioclás a hAon, Impire na Rúise, cathair in áit an tsráidbhaile sin. Ina dhiaidh sin tháinig fás agus fairsingiú ar an áit go sciobtha. Ba í an tionsclaíocht adhmaid a tharraing na sluaite go dtí an chathair ar dtús, ach tháinig slite beatha eile ina háit ina dhiaidh sin.

Tá craobh d'Ollscoil Oirthear na Fionlainne ag obair sa chathair, chomh maith leis an bpolaiteicnic úd *Karelia-ammattikorkeakoulu*.

## Tagairtí

Catagóir:Joensuu
Catagóir:Cathracha agus bailte san Fhionlainn
Catagóir:Bardais na Cairéile Thuaidh
Lahti

Cathair agus bardas sa réigiún Fionlannach siúd Päijät-Häme is ea **Lahti** ("cuan", Sualainnis: *Lahtis*). Is í Lahti príomhchathair an réigiúin agus an chathair is mó.

Tá an chathair suite ar chuan ar bhruach an locha Vesijärvi, céad ciliméadar thoir thuaidh ón phríomhchathair Heilsincí.

Lahti
Catagóir:Cathracha agus bailte san Fhionlainn
Catagóir:Bardais Päijät-Häme
Lubichowo

Is baile beag i dtuaisceart na Polainne é **Lubichowo** (IPA: lubiˈxɔvɔ; , Caisiúibis: *Lëbichòwò*). Lárionad riaracháin Bhardasacht Lubichowo atá ann. 

Tá Lubichowo suite i gContae Starogard, Cúige Pomorze, timpeall 15 km thiar theas de Starogard Gdański agus 58 km  ó dheas de phríomhbhaile na cúige, Gdańsk. 

Sa bhliain 2009 bhí 2,276 duine ina gcónaí sa sráidbhaile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte sa Pholainn
Catagóir:Cathracha sa Pholainn‎
Asterix na nGallach

Leabhar do pháistí de chuid an chartúnaí Francach René Goscinny is ea **Asterix na nGallach**. An 1ú leabhar sa tsraith Asterix atá ann

## Féach freisin

* Asterix agus an Corrán Óir
* Asterix Gliaire
* Asterix i dTír na Sasanach
* Asterix i gCoill na Cinsealachta
* Asterix ar Pháirc an Chatha
* Asterix agus Cléópatra
* Asterix ag na Cluichí Oilimpeacha
* Asterix agus Troid na dTreabh

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Asterix
René Goscinny

Cartúnaí Francach a rugadh i bPáras, an Fhrainc, ab ea **René Goscinny** (14 Lúnasa 1926 – 5 Samhain 1977). 

Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna i 1977
Boy George

Amhránaí Sasanach de phór na hÉireann is ea **George Alan O'Dowd** nó **Boy George** (14 Meitheamh 1961 a rugadh é. Is iar-breitheamh ar *[[The Voice UK]]* é.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Daoine beo
Jack Judge

Amhránaí Sasanach de phór na hÉireann is ea **John "Jack" Judge** (Rugadh é ar an 3 Nollaig 1872 agus fuair bás ar an 25 Iúil 1938). Tháinig a thuismitheoirí as Contae Mhaigh Eo. Scríobh sé an amhrán It's a Long Way to Tipperary i 1912.
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1872
Catagóir:Básanna i 1938
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Troscadh

Is éard is **troscadh** ann ná staonadh ó bhia (nó ó bhianna áirithe), go háirithe mar chleachtadh creidimh.

Úsáidtear an téarma **tréanas** freisin, a dhéanann tagairt do throscadh ar fheoil go speisialta, agus a tháinig ón fhocal *trédenus* sa tSean-Ghaeilge ar throscadh ar feadh trí lá.

## Féach freisin
* Carghas
* Mí na Marbh

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Bia agus deoch
Catagóir:Reiligiún
Catagóir:Traidisiúin
Staonadh

[mion|staonadh ó ghnéas i n[Gána ]]
Is éard is **staonadh** ann ná rogha phearsanta gan páirt a ghlacadh i ngníomhaíocht a thugann pléisiúr do dhaoine de ghnáth. Go minic, is staonadh ó ghnéas atá i gceist, ach is féidir staonadh ó alcól, ó dhrugaí, ó bhia, srl. freisin. Tugtar lánstaonadh ar staonadh iomlán ó alcól (Béarla: *teetotalism*) go speisialta.

## Féach freisin
* Troscadh
* Lánstaonadh
* Carghas 
* Ramadan 

## Tagairtí

Catagóir:Reiligiún
David Bellamy

Ba láithreoir teilifíse Sasanach é **David James Bellamy**, a rugadh in Londain, Sasana ar an 18 Eanáir 1933 agus a fuair bás ar an 11 Nollaig 2019. Luibheolaí agus feachtasóir ar son an chomhshaoil a bhí ann chomh maith. Bhí sé ina chónaí i gContae Durham agus mhúin sé ag Ollscoil Durham.

Catagóir:Láithreoirí teilifíse
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2019
David Letterman

[clé|mion|Teri Garr le [David Letterman, 1982]]
Is óstach teilifíse Meiriceánach é **David Michael Letterman**, a rugadh in Indianapolis, Indiana ar an 12 Aibreán, 1947. 

## Tagairtí

Catagóir:Láithreoirí teilifíse
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo