open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Y Punch Cymraeg

Iris scigmhagaidh Breatnaise ón 19ú haois ab ea ***Y Punch Cymraeg***. Bhí sí beartaithe mar chineál leagan Breatnaise den iris cháiliúil Béarla *Punch*. Foilsíodh i gCaergybi í.

## Stair
[mion|219x219px|Lewis Jones <small>[<nowiki/>[:cy:Lewis_Jones,_Patagonia|cy]]]
Seoladh *Y Punch Cymraeg* ar an 1 Eanáir 1858. Ba é Lewis Jones,[cy] arb as Caernarfon dó ó dhúchas ach a bhí ina chónaí i gCaergybi, an bunaitheoir agus an chéad eagarthóir, fear a d’imigh chun na Patagóine ina dhiaidh sin áit a raibh ról tábhachtach aige i stair bhunaithe Y Wladfa. Chuaigh an tUrramach Evan Jones, as Caernarfon, i bpáirt leis go gairid tar éis dó an iris a bhunú. Bhí an bheirt fhear seo ina gcomheagarthóirí in oifig Chaergybi agus scríobh siad bunús na n-alt.

Foilseachán coicísiúil 32 leathanach ab ea *Y Punch Cymraeg*, agus ní bhíodh uirthi mar phraghas ach pingin. Bhí glacadh maith leis agus shroich sé buaic-chúrsaíocht de bhreis is 8,000 cóip.

Bhí fadhbanna airgeadais roimh an iris ámh, ina ainneoin sin. D’imigh Evan Jones i samhradh na bliana 1859 agus cé gur leanadh leis aghaidh ar feadh tamaill, tháinig deireadh leis an iris go gairid ina dhiaidh sin. Cé nárbh fhada a ré, ba thionscnamh nuálach é a chruthaigh corraíl mhór sa Bhreatain Bheag mar gheall ar ghéarchúis na n-alt faoi chuid de dhaoine cáiliúla an lae, ailt a bhí beagnach clúmhillteach uaireanta.

## Foinse
* T.M. Jones (Gwenallt), *Llenyddiaeth fy Ngwlad, sef hanes y newyddiadur a'r cylchgrawn Cymreig...* [.i. *"Litríocht mo Thíre, arb é atá ann stair na nuachtán agus na hirise Bhreatnaigh*...] (Mí na Meala, 1893)

Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Greann
Catagóir:Coicíseáin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1858
Catagóir:Bunaithe sna 1850í
Abigail Spanberger

Is polaiteoir Meiriceánach agus iar-oifigeach faisnéise í **Abigail Anne Spanberger ** (née Davis; rugadh í ar an 7 Lúnasa, 1979) atá ag fónamh mar an 75ú gobharnóir ar Virginia ó 2026. Mar bhall den Pháirtí Daonlathach, d'fhóin sí ó 2019 go 2025 mar ionadaí SAM don 7ú ceantar comhdhála i Virginia.

Rugadh Spanberger i New Jersey agus bhog sí go minic le linn a hóige sular shocraigh a teaghlach síos i Virginia. Bhain sí céimeanna amach ó Ollscoil Virginia agus Ollscoil Purdue. Ó 2006 go 2014, bhí sí ina hoifigeach sa Lárghníomhaireacht Fhaisnéise. Toghadh í chuig Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe in 2018, ag cur Dave Brat, an sealbhóir reatha Poblachtánach as a shuíochán. Sa bhliain 2020 agus 2022, aththoghadh í, sular fhág sí an Chomhdháil chun seasamh do phost an ghobharnóra.

Toghadh Spanberger ina gobharnóir ar Virginia sa bhliain 2025, ag buachan ar ainmní na bPoblachtánach Winsome Earle-Sears. Is í an chéad ghobharnóir baineann ar Virginia í.

## Luathshaol agus oideachas
Rugadh Spanberger mar Abigail Anne Davis  i Red Bank, New Jersey, ar 7 Lúnasa, 1979, dá hathair, Martin Davis, oifigeach póilíní, agus dá máthair, Eileen Davis, altra. Bhí a fhios aici ó aois óg gur mhian léi a bheith ina spiaire, agus scríobh sí a dialann i gcód.

Bhog a teaghlach go minic nuair a bhí sí óg, ag maireachtáil i Maine, i gceantar Chathair Nua-Eabhrac, agus i Philadelphia, sular shocraigh siad síos i Short Pump, Virginia, nuair a bhí sí 13 bliana d'aois  Bhí a hathair tar éis bogadh ó phóilíneacht go forfheidhmiú an dlí cónaidhme do Sheirbhís Cigireachta Poist na Stát Aontaithe. Bhain sí céim amach ó Ardscoil John Randolph Tucker agus ina dhiaidh sin bhí sí ina giolla don seanadóir SAM Chuck Robb.

Bhain Spanberger céim Bhaitsiléara Ealaíon amach ó Ollscoil Virginia sa bhliain 2001  agus Máistreacht i Riarachán Gnó ó chlár comhpháirteach idir Scoil Ghnó GISMA sa Ghearmáin agus Scoil Bainistíochta Krannert in Ollscoil Purdue. Chláraigh sí ar dtús i gColáiste William and Mary sular aistrigh sí go hOllscoil Virginia. De réir *[[Washington Post|The Washington Post]]*, faoin am a raibh a bunchéim críochnaithe aici in Ollscoil Virginia, bhí Spanberger líofa go comhráiteach i mBéarla, i Spáinnis, agus i "cúig nó sé theanga eile".

## Naisc sheachtracha
*Gov. Abigail Spanberger tapped for State of the Union rebuttal

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Stair Virginia
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Abigail Spanberger
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Ionadaithe na Stát Aontaithe sa 21ú haois
Catagóir:Polaiteoirí Virginia san 21ú haois
Catagóir:Gníomhaithe rialaithe gunnaí Mheiriceá
Catagóir:Gobharnóirí Pháirtí Daonlathach Virginia
Catagóir:Ionadaithe na Stát Aontaithe de chuid an Pháirtí Dhaonlathaigh ó Virginia
Catagóir:Daoine as Contae Henrico, Virginia
Catagóir:Polaiteoirí ó Red Bank, New Jersey
Gobharnóir Virginia

Is é **gobharnóir Chomhlathas Virginia** ceann rialtais Chomhlathais Virginia . Bíonn an gobharnóir i gceannas ar bhrainse feidhmiúcháin rialtas Virginia agus is é nó í an príomh-cheannasaí ar Fhórsa Cosanta Virginia agus ar Gharda Náisiúnta Virginia

D’fhóin triúr sínitheoirí Dearbhú na Saoirse mar ghobharnóirí ar Virginia agus rinneadh uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá de thriúr gobharnóirí: Thomas Jefferson, James Monroe, agus John Tyler .

Is í Abigail Spanberger, ball den Pháirtí Daonlathach a tháinig i gcumhacht ar 17 Eanáir, 2026, an sealbhóir oifige reatha. Is í an chéad ghobharnóir baineann i Virginia í.

## Tagairtí

Catagóir:Gobharnóir Achadh an Iúir
Catagóir:1776 bunaíochtaí in Virginia
Tomás Ruadh Ó Súilleabháin

File Gaeilge de chuid an 19ú haois ab ea **Tomás Ruadh Ó Súilleabháin** (1785-1848). Dúchasach de Chontae Chiarraí, ba chara dlúth agus comhghuaillí é le ceannaire polaitiúil Caitliceach na hÉireann, Dónall Ó Conaill.

## Luathshaol
Rugadh Tomás Ruadh i nDoire Fhíonáin, Co. Chiarraí, do theaghlach Caitliceach Éireannach. B'fhéidir gurbh é Tadhg Ó Súilleabháin ainm a athar agus go raibh baint aige leis an bhfile Eoghan Rua Ó Súilleabháin (1748–1784). Chuaigh sé ar scoil i nGort na Cille, agus fuair sé oiliúint mar mhúinteoir i mBaile Átha Cliath, b'fhéidir i scoil de chuid an Kildare Place Society.

## Gairm
D’oibrigh Ó Súilleabháin mar mhúinteoir scoil scairte, i gCathair Dónaill; ba scoil mhídhleathach í scoil scairte'','' a mhúin páistí Caitliceacha agus Preispitéireacha, toisc nár ceadaíodh in Éirinn ach scoileanna Eaglais na hÉireann (Anglacánacha) ag an am. I ndán amháin bíonn sé ag gearán faoi shé phingin don ráithe a fháil óna dhaltaí. Tar éis dó post a fháil sa Chaladh, chuir sé a chuid leabhar agus páipéir go léir ar bhád ó Dhoire Fhíonáin go an Góilín, ach chuaigh an bád go tóin poill. Spreag sé seo ceann dá shaothair is cáiliúla, "Amhrán na Leabhar", ar a dtugtar "Cuan Bhéil Inse" freisin. Tugann sé léargas ar an gcineál litríochta a d'úsáid máistir scoil scairte: luaitear Eoiclídés, Cató Censóir, an Tiomna Nua, Saltair Chaisil agus *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*. Chum sé fonn ar an bhfidil do “Amhrán na Leabhar,” a bhfuil ráchairt fós air.

Agus é breoite leis an eitinn, scríobh sé an t-amhrán "A Rí an Domhnaigh".

Bhí sé ina thacadóir agus cara le Dónall Ó Conaill, agus tar éis d'Ó Conaill fothoghchán an Chláir 1828 a bhuachan, scríobh Ó Súilleabháin “Guím slán go hUíbh Ráthach“ agus “Is é Donall binn Ó Conaill caoin“.

Déanann rann eile dá chuid magadh faoi bheirt fhear Phrotastúnacha nach dtugann aird ar laethanta troscaidh na gCaitliceach.
[mion|[Mainistir Dhoire Fhíonáin c. 1833.]]

## Bás agus oidhreacht
Fuair Ó Súilleabháin bás sa bhliain 1848 le linn an Ghorta Mhóir 1845–50 agus cuireadh é i Mainistir Dhoire Fhíonáin. Bhí cuid dá dhánta deireanacha faoin nGorta Mór.

Níor phós sé riamh agus ní raibh aon chlann aige. Foilsíodh bailiúchán dá shaothar, *Amhráin Thomáis Ruaidh*, den chéad uair sa bhliain 1914 (tiomsaithe ag James Fenton) agus athfhoilsíodh é sa bhliain 1985. Tógadh plaic chuimhneacháin sa bhliain 1928.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*The songs of Tomás Ruadh O'Sullivan, the Iveragh poet, 1785-1848

Catagóir:Uíbh Ráthach
Catagóir:Básanna i 1848
Catagóir:Daoine a rugadh i 1785
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Filí Gaelacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais

Is dámhachtainí bliantúla iad **Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais** (nó **Leabhair Ghaeilge na Bliana**) a bhronnann Oireachtas na Gaeilge ar son na leabhar is fearr deartha, cló agus ábhair, a foilsíodh i rith na bliana. Áirítear iad mar na príomhdhuaiseanna ar son feabhais sa litríocht agus foilsitheoireacht na Gaeilge. Is é cuspóir na ngradam léiriú don saol ardchaighdeán na leabhar Gaeilge atá á gcur ar fáil agus foilsitheoirí a spreagadh chun breis iarrachtaí a dhéanamh. 

Is iad seo a leanas critéir na ngradam: "fiúntas an ábhair; caighdeán na Gaeilge; dearadh an leabhair, ag áireamh téacs, clúdach, léaráidí agus dea-chleachtas foilsitheoireachta; caighdeán foilsitheoireachta; agus mar a fhreastalaíonn an leabhar ar riachtanais an mhargaidh léitheoireachta."

## Na gradaim

### Gradam Uí Shúilleabháin
Bronntar Gradam Uí Shúilleabháin ar "Leabhar na Bliana don Léitheoir Fásta". Tá urraim mhór dó.

### Gradam Réics Carló
Bronntar Gradam Réics Carló ar "Leabhar na Bliana don Léitheoir Óg". Is as an mbleachtaire Réics Carló ó leabhair Chathail Uí Shándair a ainmníodh é.

### Gradam de Bhaldraithe
Bronntar Gradam de Bhaldraithe ar "Leabhar na Bliana do shaothar aistrithe go Gaeilge ó theanga eile". Cuireadh tús leis sa bhliain 2019. Is in ómós do Thomás de Bhaldraithe a ainmníodh é.

## Stair
Is sa bhliain 1897 a céad-bhunaíodh an comórtas. Rinneadh athbhunú ar Ghradam Uí Shúilleabháin sa bhliain 2005. Ba í an bhliain dár gcionn an chéad uair a fógraíodh na buaiteoirí ag Oireachtas na Samhna.  

Ar feadh tamaill de bhlianta sna 2010idí, ní bhíodh ach an t-aon ghradam amháin á bhronnadh in aghaidh na bliana, Gradam Uí Shúilleabháin agus Gradam Réics Carló ar a seal gach re bliain.

## Féach freisin
* Comórtais Liteartha an Oireachtais
* Duais an Oireachtais
* Litríocht na Gaeilge

## Tagairtí

Catagóir:Oireachtas na Gaeilge
Catagóir:Dámhachtainí
Catagóir:Comórtais in ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge
Catagóir:Comórtais sna healaíona teangabhunaithe
Catagóir:Duaiseanna Liteartha na Gaeilge
Catagóir:Duaiseanna Liteartha
Catagóir:Gradaim na Gaeilge
*
*
Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2016

Reáchtáladh **Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann** ar 5 Bealtaine 2016. Bhí 108 suíochán ar fad sa chomhthionól; toghadh 6 feisire tionóil as gach ceann de 18 toghlach ar fud Thuaisceart Éireann.

## An feachtas

## Torthaí

## I ndiaidh an toghcháin
Chuaigh an PAD agus Sinn Féin isteach sa rialtas le chéile agus rinneadh Aontachtaí neamhspleách, Claire Sugden, ina haire Dlí agus Cirt. Chuaigh an PAU, an PSDLO agus an Páirtí Comhghuaillíochta isteach sa fhreasúra. Ba é seo an chéad uair go raibh freasúra oifigiúil ag an fheidhmeannach.

Thitfeadh an feidhmeannas i ndiaidh ocht mhí de dheasca an scannail RHI

## Tagairtí

Catagóir:Toghcháin Éireannacha
Catagóir:2016
Catagóir:Stormont
Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann
Lámhach Tumbler Ridge, 2026

Maraíodh ochtar in ionsaí lámhaigh ar scoil Tumbler Ridge in iarthar Cheanada, ar an 10 Feabhra 2026, an oll-lámhach gunnaí is measa  sa Cholóim Bhriotanach riamh,

## Imeachtaí
Is baile beag iargúlta é Tumbler Ridge,  atá suite ag bun shléibhte na Rockies, tuairim is 120 ciliméadar siar ó dheas ó chathair Dawson Creek.  Tá thart ar 2,400 duine ina gcónaí ann. Tá timpeall 160 dalta sa mheánscoil.   Dúirt oifigigh gur tháinig na póilíní laistigh de dhá nóiméad i ndiaidh an ghlao. 

Lamhaíodh seisear i meánscoil an bhaile. Fuarthas beirt eile marbh i dteach sa bhaile a bhí ceangailte leis an eachtra. Gortaíodh 27 duine eile, agus bhí beirt acu gortaithe go dona. 

Ar dtús, d'eisigh na póilíní fógra faoi ghunnadóir "gníomhach". Faoi dheireadh aimsíodh an duine a bhí faoi amhras marbh sa scoil.  Bhí sé á thuairisciú ar dtús ag na meáin i gCeanada gur "baineannach" an té a bhí freagrach as an ionsaí lámhaigh.

Jesse Van Rootselaar (4 Lúnasa 2007 – 10, Feabhra 2026) ba ea an gunnadóir, fear trasinscneach.  Lamhaigh sé ar dtús a mháthair agus a leathdheartháir agus ansin chuaigh sé go dtí a sheanscoil.  Bhí fadhbanna meabhairshláinte ag Jesse, agus a mháthair. 

Tá an lámhach seo ar cheann de na hionsaithe is measa i stair Cheanada.  Tá na dlíthe maidir le húinéireacht arm tine i gCeanada níos déine ná mar atá siad sna Stáit Aontaithe ach tá cead ag saoránaigh gunna a bheith acu fad is atá ceadúnas acu.

## Féach freisin

* Lámhach Sandy Hook
* Lámhaigh Lewiston, 2023

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí lámhaigh

Catagóir:2026
Catagóir:Stair Cheanada
Catagóir:An Cholóim Bhriotanach
Mediahuis

Ceann de na comhlachtaí foilsitheoireachta nuachtán is mó san Eoraip is ea **Mediahuis**. Tá láimhdeachas €1.2 billiún in aghaidh na bliana sa leathdhosaen tír de chuid na hEorpa ina bhfuil siad ag feidhmiú. 
[clé|mion|331x331px|an preasbharún [Peter Vandermeersch in 2024]]
Sna 2020idí, bhí an preasbharún Peter Vandermeersch  i gceannas ar Mediahuis.

D'fhógair Mediahuis in 2023 go mbeidh an comhlacht sin críochnaithe le clóbhualadh nuachtán faoi 2030 mar go dtuigeann sé go bhfuil na nuachtáin ag dul ar líne.

Tá titim ollmhór ar dhíolachán páipéir nuachta ar fud a domhain ag tús na 20ú haoise ;  sin an fáth a bhfuil leithéidí Mediahuis ag díriú ar na meáin dhigiteacha inniu.

In Éirinn is le Mediahuis  an *[[Sunday Independent]], [[Irish Independent]], [[Belfast Telegraph]]*, agus *[[Sunday World]],* mar aon le dosaen nuachtáin áitiúla.   Is minic gurb í an tuairisc chéanna, faoin ainm céanna, a bhíonn ag nuachtáin Mediahuis in Éirinn. 

Sa bhliain 2025, thug Coimisiún na Meán tacaíocht  le hiriseoireacht ar mhaithe le leas an phobail, ag maoiniú Scéim Tuairiscithe Daonlathais Áitiúil in éineacht le Mediahuis. 

## Féach freisin

* *[[Sunday Independent]], [[Irish Independent]], [[Belfast Telegraph]]*, agus *[[Sunday World]]*

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí foilsitheoireachta
Catagóir:Comhlachtaí Ísiltíreacha
Catagóir:Mediahuis
Morty Smith

Is é **Mortimer Chauncey** "**Morty**" **Smith** ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*. Tá Morty Smith guthaithe ag Justin Roiland agus Harry Belden. Bhí sé le feiceáil den chéad uair san eipeasóid "Pilot". Tá an carachtar bunaithe ar Marty McFly ó *[[Back to the Future]]*.

Is mac é le Beth agus Jerry Smith, deartháir le Summer, athair Thoolie, Maria, Naruto, agus Morty Smith Jr., agus garmhac le Rick Sanchez. Is é Evil Morty an leagan is suntasaí de Morty sa chruinne mhalartach.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Beth Smith

Is é **Beth Smith** ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*. Tá sí guthaithe ag Sarah Chalke a dhéanann guth air. Bhí sí le feiceáil den chéad uair san eipeasóid "Pilot".

Is í iníon Rick Sanchez, bean chéile Jerry Smith, agus máthair Morty agus Summer Smith. Is í Space Beth an leagan malartach is suntasaí de Beth.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Bríd

* Naomh Bríd, c. 451-525
* Brigit,  Bandia na gCeilteach agus ball de na Tuatha Dé Danann, iníon an Daghdé agus bean chéile Bhreas
* Lá Fhéile Bríde
* Bríd na Briotáine nó Brigantia,  Bandia na gCeilteach nasctha le Minéirve
* Bríd na Sualainne, 1303-1373

Catagóir:Ainmneacha Gaeilge
Jeff Bergman

Is aisteoir Meiriceánach é **Jeffrey Allen "Jeff" Bergman** (a rugadh ar an 10 Iúil 1960).

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Jerry Smith

Is é **Jerry Smith** ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*, guthaithe ag Chris Parnell. Bhí sé le feiceáil den chéad uair san eipeasóid "Pilot".

Is é athair Morty agus Summer Smith. Is é Doofus Jerry a chéile comhraic.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Morty Smith Jr.

Is é **Mortimer Chauncey** "**Morty**" **Smith Jr.** ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*. Tá sé guthaithe ag Finnegan Perry, Will Jennings, Richard Christy, agus Maurice LaMarche. Bhí sé le feiceáil den chéad uair san eipeasóid "Raising Gazorpazorp".

Is mac é le Morty Smith agus Gwendolyn, nia le Summer Smith, leathdheartháir le Maria, Naruto, agus Thoolie Smith, agus garmhac le Rick Sanchez.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Mr. Meeseeks

Is é **Mr. Meeseeks** ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*. Tá sé guthaithe ag Justin Roiland. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Meeseeks and Destroy".

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Jessica

Is é **Jessica** ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*, guthaithe ag Kari Wahlgren. Bhí sí le feiceáil den chéad uair san eipeasóid "Ricksy Business".

Is í grá Morty Smith í.  Bhí caidreamh aici roimhe seo le Brad, mac léinn a chuaigh chuig an scoil chéanna leis an mbeirt.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Bailí

Is oileán san Indinéis é **Bailí**.  Is é Bailí an t-aon chúige san Indinéis ina bhfuil tromlach den daonra ina Hiondúigh, agus tá ofrálacha beaga laethúla ar fud na háite. Rinne na hOllannaigh agus na Seapánaigh coilíniú air, agus inniu measctar tionchair chultúrtha ar an oileán. 

Labhraítear Indinéisis agus Bailís araon. 
clé|mion|220x220px|Físeán: Féile Ogoh_Ogoh
clé|mion|220x220px|Físeán: deasghnáth créamtha i mBedulu
clé|mion|220x220px|Físeán: An damhsaíocht Tari Api

### Turasóireacht
Tá  croí cultúrtha Bhailí agus an baile sléibhe Ubud neadaithe sna hardchríocha láir.  Ealaíonta agus bríomhar, tá Ubud lán le caiféanna agus gailearaithe.

Is ómós pálásta é an *Blanco Renaissance Museum* d’oidhreacht an ealaíontóra ar tugadh ‘Dali of Bali’ air. Áras an mháistir Fhilipínigh, Antonio Blanco, a bhí ann agus bhí an *décor* rachmasach ag teacht le maorgacht a shaothair. 

Ó dheas is ea an sráidbhaile Uluwatu. Lonnaigh muintir na háite sa bhaile seo níos déanaí ná na bailte eile ach tá ar cheann de na bailte surfála is fearr san Áise inniu. Ag Teampall Uluwatu, crochta go drámatúil ar bharr na haille, tá moncaithe diabhalta i gceannas ar an bhfearann.

Níl an ceantar Nusa Dua chomh saibhir le háiteanna eile ó thaobh an chultúir de;  forbraíodh é le haghaidh na turasóireachta, ach tairgeann sé luach sonraíoch d’óstáin shómasacha.

## Féach freisin

* An Indinéis

## Tagairtí

Catagóir:Bailí
Catagóir:An Indinéis
Catagóir:Bailí
Catagóir:Oileáin na hIndinéise
Catagóir:An Indinéis
Catagóir:Bailí
Catagóir:Oileáin na hIndinéise
Catagóir:An Indinéis
Catagóir:Bailí
Catagóir:Oileáin na hIndinéise
Thoolie Smith

Is é **Thoolie Smith** ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*. Bhí sé le feiceáil den chéad uair san eipeasóid "Pilot". Rinneadh iniúchadh ar bhunús an charachtair sa tsraith leabhar grinn *[[Rick and Morty vs. Cthulhu]]*.

Is mac é le Morty Smith agus Cathy, nia le Summer Smith, leathdheartháir le Maria, Naruto, agus Morty Smith Jr., agus garmhac le Rick Sanchez agus Cuitiliú.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Summer Smith

Is é **Summer Smith** ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*. Tá sí guthaithe ag Spencer Grammer. Bhí sí le feiceáil den chéad uair san eipeasóid "Pilot".

Is í iníon Beth agus Jerry Smith í, deirfiúr Morty, máthair Naruto, agus gariníon Rick Sanchez.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Aicme chaipitleach thrasnáisiúnta

Is aicme shóisialta í an **aicme chaipitlíoch thrasnáisiúnta (ACT)** atá comhdhéanta de dhaoine aonair agus de ghrúpaí a bhfuil caipiteal trasnáisiúnta ina seilbh, á bhainistiú nó á rialú acu, agus a bhfeidhmíonn a leasanna eacnamaíocha, a líonraí gairmiúla, agus a dtionchar polaitiúil go príomha ar an leibhéal domhanda seachas ar an leibhéal náisiúnta. Is minice a bhaineann an coincheap le scoláirí an domhandaithe agus na geilleagair pholaitiúil idirnáisiúnta a mhaíonn, ó dheireadh an 20ú haois, gu chothaigh méadú ar chomhtháthú trasteorann an táirgthe, an airgeadais, na teicneolaíochta agus an rialachais scothaicme atá éagsúil  ó aicmí caipitleacha atá fréamhaithe go náisiúnta.

## Tagairtí

Catagóir:Aicmí sóisialta
Catagóir:Teoiric Mharxach
Liosta daoine a ainmnítear i gcomhaid Epstein

Tá breis is sé mhilliún leathanach de dhoiciméid i gcomhaid Epstein ina sonraítear gníomhaíochtaí an airgeadaí Meiriceánaigh agus an chiontóra ghnéis leanaí a ciontaíodh, Jeffrey Epstein. Go dtí seo, tá thart ar thrí mhilliún go leith comhad curtha ar fáil don phobal, ina measc 180,000 íomhá agus 2,000 físeán. Mhaígh Roinn Dlí agus Cirt na Stát Aontaithe gur baineadh ainmneacha na n-íospartach agus na n-oifigeach um fhorfheidhmiú an dlí amháin, ach scaoil siad ainmneacha beagnach 100 íospartach Epstein.

Bhí go leor baill den aicme chaipitleach thrasnáisiúnta le feiceáil sna comhaid, chomh maith le daoine mór le rá san saol acadúil, na polaitíochta, na ríochta, na siamsaíochta, agus réimsí eile. Mar gheall ar roinnt de na hainmneacha a nochtadh, bhí frithfhreagairt poiblí ann. O mhí Feamhra, gabhadh iar-phrionsa na Breataine, Andrew Mountbatten-Windsor, agus an barún Briotanach Peter Mandelson as mí-iompar in oifig phoiblí a bhain le Epstein; cúisíodh Jean-Luc Brunel agus iar-phríomh-aire na hIorua, Thorbjørn Jagland, as gníomhaíochtaí a bhain le coireanna Epstein; ciontaíodh comhcheilgeoir Epstein, Ghislaine Maxwell, as gáinneáil ar ghnéas ar chailíní faoi aois i gcomhar le Epstein.

Ní bhunaítear aon chiontacht trí bheith le feiceáil sna doiciméid amháin, agus séanann na daoine atá luaite sna comhaid go coitianta aon chiontacht i ndáil le saol agus coireanna Epstein.

## Naisc sheachtracha
* of Justice: Epstein Library – DOJ Disclosures

## Tagairtí

Catagóir:Scannail an 21ú haois
Catagóir:Conspóidí sna Stáit Aontaithe in 2025
Catagóir:Conspóidí sna Stáit Aontaithe in 2026
Comhaid Epstein
Catagóir:Jeffrey Epstein
Comhaid Epstein
Comhaid Epstein
Catagóir:Ghislaine Maxwell
*
Catagóir:Liostaí daoine polaitiúla
Catagóir:Liostaí daoine de réir ceangail
Catagóir:Liostaí a bhaineann le Donald Trump
Catagóir:Liostaí a bhaineann le Bill Clinton
Catagóir:Conspóidí riaracháin an dara téarma Trump
Maria Smith

Is é **Maria Smith** ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty: The Anime]]*. Tá sí guthaithe ag Saki Kobari agus Brittney Karbowski. Bhí sí ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "A Pain in the Back".

Is iníon í le Morty agus Summer Smith, leathdheartháir le Naruto, Thoolie, agus Morty Smith Jr., agus gariníon le Rick Sanchez.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Fáithling

Paróiste sibhialta, baile fearainn agus toghroinn in oirthear Contae Phort Láirge in Éirinn is ea **Fáithling**. De réir daonáireamh 2022, bhí 242 duine ina gcónaí sa limistéir. Tá Fáithling suite ar cheann tíre ag cumar Abhainn na Siúire agus Abhainn na Bearróige, agus tá an sráidbhaile Pointe na Síge suite ar an taobh thoir thuaidh den cheann tíre. 
## Stair

Bhí muintir Aighleart ina dtiarnaí talún i bhFáithling i rith na meánaoise. I ndiaidh an Léigear Phort Láirge, gabhadh a dtailte uathu agus bronnadh iad ar shaighdiúir Cromwell, William Bolton, sular ghlac muintir de Paor úinéireacht air ag tús 19ú déag.  

Tógadh Teach Fháithlinge c.1783 faoi stiúir an tiarna talún ag an am, Cornelius Bolten. Creidítear go raibh fear darb John Roberts ina ailtire don teach, an fear céanna a thóg cuid mhór de na príomhfhoirgnimh i gCathair Phort Láirge, An Amharclann Ríoga, Halla na Cathrach agus dhá ardeaglais ina measc. 

Ag tús an 19ú haois, rinneadh féinmheach de Cornelius Bolten agus dhíol sé an eastát do mhuintir de Paor, a bhog isteach sa teach in 1819. D'fhorbair muintir de Paor Teach Fháithlinge tríd an 19ú agus an 20ú haois. 

Mar Chaitliceach, thacaigh Nioclás de Paor le figiúirí cosúil le Dónall Ó Conaill agus Éamann Iognáid Rís agus deirtear gur thug an bheirt fhir seo cuairt ar Fháithling. In 1936 dhíol muintir de Paor an teach leis na Bráithre De La Salle agus bhain siad úsáid as mar chliarscoil. In 1985 dhíol na Bráithre an talún agus d'éirigh sé ina óstán ina bhfuil sé fós sa lá atá inniu ann.

Mhaoinigh Nioclás de Paor eaglais pharóiste nua a thógáil do na Caitlicigh i bhFáithling, agus tógadh Eaglais Naomh Nioclás in aice leis an seanshéipéil de chuid na Normannach in 1824. Tá sé laistigh de pharóiste Caitliceach Chill Aodha, an Chrúic agus Fháithlinge i nDeoise Phort Láirge agus Lios Mór . 

## Spórt
Tá roinnt áiseanna spóirt ar fáil i bhFáithling. Tá galfchúrsa le 18 bpoll agus ionad fóillíochta le giomnáisiam agus linn snámha a bhaineann leis an óstán ann. Chomh maith leis sin tá club sacair áitiúil darb ainm *Park Rangers* ann*.* 


 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte Fearainn in Éirinn
Rick and Morty: The Anime

Is sraith ghrinn ú ***Rick and Morty: The Anime***. Craoladh an chéad eipeasóid ar an 16 Lúnasa 2024 ar Adult Swim (agus 192,000 an lucht féachana).

Fuair ​​an tsraith léirmheasanna measctha. Ar shuíomh gréasáin  Rotten Tomatoes, bhí 50% de 6 léirmheas ó chriticeoirí don chéad séasúr dearfach, le meánráta de 5.8/10. Thug Polly Conway ó *[[Common Sense Media]]* rátáil 2 réalta as 5 don tsraith. Dúirt Matt Mahler ó *[[MovieWeb]]*, "tubaiste aisteach agus díomá uafásach í".

## Eipeasóidí

## Carachtair
* **[[Rick Sanchez]]** agus **Mullet Rick** (Yōhei Tadano agus Joe Daniels)
* **[[Morty Smith]]** agus **Space Morty** (Keisuke Chiba agus Gabriel Regojo)
* **Elle** ( agus Luci Christian)
* **[[Jerry Smith]]** agus **Jerry Prime** ( agus Joe Daniels)
* **[[Summer Smith]]** ( agus Donna Bella Litton)
* **[[Beth Smith]]** agus **[[Space Beth]]** (Takako Fuji agus Patricia Duran)
* **Frank** ( agus Ty Mahany)
* **[[Maria Smith]]** (Saki Kobari agus Brittney Karbowski)

## Tagairtí


Catagóir:Cláir Ghrinn
Catagóir:Cláir Adult Swim
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cartúin
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2024
Catagóir:Cláir ficsean eolaíochta
Seilide rinseach béalchaol

Gnáthaíonn an **seilide rinseach béalchaol** (***Vertigo angustior***) san Eoraip agus i Sléibhte na hÚraile. 

Dhá mhilliméadar ar a fhad atá an *Vertigo angustior* – earra maith i mbeart beag – ar speiceas cosanta é de réir threoir an Aontais Eorpaigh.   

### In Éirinn
In 2026, bhí cead tugtha ag Comhairle Contae an Chláir bálseomra a thógáil ag mórionad gailf Donald Trump sa Dún Beag in iarthar an chontae,  ar chuntar go gcaomhnófaí gnáthóg an ghastrapóid neamhchoitianta.  Tá an seilide ina chónaí sna dumhcha agus dhíothófaí é dá ndéanfaí dochar suntasach don áit.

## Féach freisin

* Seilide garraí
* Seilide donnliopach
* Drúchtín
* Seilidí mar bhia

## Tagairtí

Catagóir:Gastrapóid
Catagóir:Moilisc
Sliabh Bazardüzü

Is binn sléibhe i sliabhraon an Chugais Mhór é **Sliabh Bazardüzü** ar an teorainn idir an Asarbaiseáin agus an Rúis (Dagestan). Ag 4,466 méadar os cionn leibhéal na farraige, is é an bhinn is airde san Asarbaiseáin agus sa Dagastáin araon, agus tá sé suite i réigiún Qusar. Tá an pointe is faide ó dheas de Dhagestan (agus dá bhrí sin an Rúis) suite thart ar sheacht gciliméadar siar ó dheas ón bhinn. Aistrithe ón Asarbaiseáinis, ciallaíonn Bazardüzü “cearnóg an mhargaidh”, níos cruinne mar chomhartha talún sonrach - “cas chuig an margadh, basár.” Sa Mheánaois i nGleann Shahnabad, atá suite soir ón bhinn seo, bhíodh aontaí móra ilnáisiúnta bliantúla ar siúl.

## Dreapadóireacht
Ba iad GP Baker agus G. Yeld na chéad fhir a dhreap an Sliabh sa bhliain 1890 nuair a taifeadadh an chéad dreapadh. Meastar gurb é an samhradh an tréimhse is oiriúnaí chun an buaic a dhreapadh.  Tá dhá bhealach isteach chuig an Sliabh: ceann ón oirthuaisceart agus ceann eile ón iardheisceart. San oirthuaisceart is féidir tús a chur leis an dreapadóireacht ó shráidbhailte Khynalyg (réigiún Ghuba) agus Laza (réigiún Ghusar). Tosaíonn an bealach ón iardheisceart ó lárionad réigiúnach Ghabala - ó dhá shráidbhaile: ceann darb ainm Laza (an t-ainm céanna leis an gceann i nGusar) agus an ceann eile darb ainm Gamarvan. Is é tuilemhám na habhann Yatukhdere (Yatuxdərə) pointe tosaigh an mhullaigh ag 2800m.

[faic|mion|Radharc ar Shliabh Bazardüzü ó Qabala, [an Asarbaiseáin]]

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* "Bazar Dyuzi, Asarbaiseáin/Rúis" ar Peakbagger

Catagóir:Sléibhte na hAsarbaiseáine
Catagóir:Teorainn na hAsarbaiseáine–na Rúise
Catagóir:Sléibhte Idirnáisiúnta na hEorpa
Catagóir:Sléibhte na Dagastáine
Íte Ní Chionnaith

Rugadh agus tógadh **Íte Ní Chionnaith** i mBaile Átha Cliath; léachtóireacht sna meáin chumarsáide in ITBÁC, iareagarthóir Feasta, iar-Chathaoirleach Oireachtas na Gaeilge agus iar-Uachtarán Chonradh na Gaeilge ab ea í.

## Luathshaol
Bhí a máthair gníomhach sa Chonradh ó bhí sí óg. Bhí a hathair, Mícheál Ó Cuileannáin, gníomhach sa Chonradh le Peadar Ó hAnnracháin sa Sciobairín in iarthar Chorcaí. Ba Bhleá Cliathach a hathair, thíos ar an gcanáil ansin, Cros an Araltaigh. D’fhoghlaim seisean an teanga sa Churrach le Máirtín Ó Cadhain sna daicheadaí, ach ní raibh an Ghaeilge chomh mór ar a thoil aige is a bhí ag a máthair. Bhí scoth na Gaeilge aicise mar tógadh le Gaeilge í. Bhí an Ghaeilge, mar sin, níos nádúrtha di riamh ná mar a bhí an Béarla.

Is cainteoir dúchais Gaeilge as Inse Chór í Íte, agus í gníomhach i gConradh na Gaeilge le breis is leath-chéad bliain anuas. D’fhreastal sí ar a céad Ard-Fheis i 1969, agus is minic í bheith mar bhall den Choiste Gnó ó shin. Toghadh mar Tháiniste ar an gConradh í , agus ba í an chéad bean mar Uachtarán ar an eagraíocht í nuair a toghadh í i 1985. Bhí baint aici le gach feachtas a throid an Conradh le linn an tréimhse sin, go háraithe feachtas na teilifíse Gaeilge (as a d’easgair TG4). Chaith sí tréimhse i bPriosúin Mhointeó mar gheall ar a seasamh ar son teilifíse Gaeilge, agus dhiúltaigh sé ceadúnas teilifíse a íoc ó 1976 – 1996.

Bhí baint aici freisin le feachtas na gcearta (as a d’easgair Acht na dTeangacha Oifigiúla), agus bhí sí go mór chun cinn sa bhfeachtas a tosaíodh sna 1980í ag éileamh Bille Teanga don phobbal Gaeilge ó thuaidh. Ba Leachtóir Sinsearach le Gaeilge in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath (ag cur oiliúint ar mhic léinn Iriseoireachta agus Cumarsáide) í Íte go dtí gur chuaigh sí ar scor. Tá Íte fós gníomhach sa Chonradh agus le cloisteáil agus le feiceáil go minic sna meáin.

## Féach freisin
* Is cinnte gur tharla gníomh stairiúil sa bhliain seo 1969’ – aiste Ghaeilge déagóra faoin tuirlingt ar an ngealach 50 bliain ó shin
* Comhrá
* AGALLAMH BEO

## Tagairtí

Catagóir:Uachtaráin Chonradh na Gaeilge
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1935
Catagóir:Lucht Chonradh na Gaeilge
Doofus Jerry

Is é "**Doofus**" **Jerry** ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*. Tá Doofus Jerry guthaithe ag Chris Parnell. Bhí sé le feiceáil den chéad uair sa leabhar grinn "A Tale of Two Jerries".

Is leagan de Jerry Smith é ó chruinne eile;  is é Jerry an fear gnó ba rathúla i stair an chine dhaonna, agus é ag caitheamh culaith agus carbhat go minic.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Evil Morty

Is é **Evil Morty** (Morty Olc) ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*. Tá an tsraith guthaithe ag Justin Roiland agus Harry Belden. Bhí Evil Morty le feiceáil den chéad uair san eipeasóid "Close Rick-counters of the Rick Kind". Is é céile comhraic na sraithe agus leagan de Morty Smith ó chruinne eile. Is é Uachtarán an Citadel é.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
President Curtis

Is é **The President** (An tUachtarán), nó **Andre Curtis**, ceann de na carachtair sa tsraith theilifíse bheoite *[[Rick and Morty]]*. Tá an tsraith guthaithe ag Keith David. Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Get Schwifty".  

Is é Uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá é agus cara/namhaid le Rick Sanchez.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Rick and Morty: The Manga

Scríobh Alissa Sallah an tsraith ghrinn ***Rick and Morty: The Manga ― Taispeáin isteach sa Róbat, Morty!,*** scigaithris  ar *[[Neon Genesis Evangelion]]* agus *[[Attack on Titan]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Rick and Morty Presents

Is sraith ghrinn Mheiriceánach í ***Rick and Morty Presents,***  foilsithe ag Oni Press, bunaithe ar na carachtair Rick Sanchez agus Morty Smith, srl.

## Stair fhoilsithe
Cuireadh tús le *Rick and Morty Presents* ar an 7 Márta 2018, agus faoi 2026 bhí sé imleabhar foilsithe ag Oni Press.

Tá teaghlach Smith agus charachtair eile sa tsraith *Rick and Morty* le feiceáil sa tsraith, lena n-áirítear: na Vindicators, Krombopulos Michael, Sleepy Gary, Pickle Rick, Mr. Meeseeks, Squanchy, Birdperson, Unity, Jaguar, Hemorrhage, Jessica, Mr. Nimbus, agus Concerto, i measc daoine eile.

### Eagráin bhailithe

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil ''Rick and Morty Presents'' ag Oni Press

Catagóir:Rick and Morty
Rick and Morty: Corporate Assets

Is sraith leabhar grinn é ***Rick and Morty: Corporate Assets*** scríofa ag James Asmus. Casann an scéal timpeall ar iarracht an duo dinimiciúil deireadh a chur leis an meaisín corparáideach atá freagrach as an ealaín forbartha cluiche a athrú go buan ó tháirgeadh oibreacha cruthaitheacha agus bríomhar go déantúsaíocht gan síce de choiníní gan anam, lán le mion-thráchtálú agus sárú príobháideachta.

## Léirmheasanna

Fuair *Rick and Morty: Corporate Assets* léirmheasanna dearfacha.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Rick and Morty Go to Hell

Is sraith leabhar grinn é ***Rick and Morty Goes to Hell*** (*Rick agus Morty Téigh go ifreann*) scríofa ag Ryan Ferrier. Casann an scéal timpeall ar theaghlach na Smith agus iad ag dul síos go Ifreann, Rick ag imeacht chun "an bainisteoir" a fháil agus Morty ag iarraidh conradh leis an diabhal, agus an chuid eile den teaghlach ag dul ar a misinéirí féin le diabhail agus peacaigh eile.

## Achoimre ar an scéal
Tugann an comic le fios Rick, Morty, Beth, Jerry, agus Summer agus iad ag dul síos go Ifreann gan aon chuimhne acu ar a mbásanna. Deir Rick go bhfuil sé ina chúis i gcruachás, agus déanann Morty iarracht conradh leis an diabhal, agus déanann Jerry iarracht Rick a mharú arís féin le cabhair ó gach peacaí eile san Ifreann agus gach duine a mharbh Rick, lena n-áirítear Comhairle na Rick.

## Freagairt
*Rick and Morty Goes to Hell* fuair léirmheasanna dearfacha.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Rick and Morty: Infinity Hour

Is sraith leabhar grinn é ***Rick and Morty: Infinity Hour*** (*Rick agus Morty: Uair Infinity*) scríofa ag Magdalene Visaggio agus a tharraing Marc Ellerby. Casann an scéal, atá socraithe i gcontúirt féin, agus atá ag paródú *[[Star Wars]]*, timpeall ar scéal origin le haghaidh Rick Sanchez/Rick Prime i gcóimheas diméinsúin malairte eile, nuair a thréigeann sé a bhean chéile agus a iníon chun saol eachtraíochta a shaothrú.

## Achoimre
Socraithe i gcontúirt féin, curtha síos mar "briseadh do chroí gach nóiméad agus déanann tú do lámh a bhualadh sa aer an chéad nóiméad eile", leanann an sraith Rick Sanchez/Rick Prime, innealtóir NASA ó diméinsúin malairte ag streachailt, nuair a fhágann sé a bhean chéile agus iníon chun dul i gcomhpháirtíocht le Birdperson, Krombopulos Michael, Squanchy, Wubbo, agus an Resistéan chun dul i ngleic le fórsaí Doctor Infinity agus an Conradh Gealach.

## Freagairt
*Rick and Morty: Infinity Hour* fuair léirmheasanna dearfacha.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Rick and Morty vs. Cthulhu

Is sraith leabhar grinn é ***Rick and Morty vs. Cthulhu*** scríofa ag Jim Zub, agus foilsithe ag Oni Press ó 2022 go 2023. Casann an scéal timpeall ar theaghlach Smith agus iad ag taisteal trí thírdhreach ifrinn atá lán le saothair H. P. Lovecraft chun Cthulhu a rianú agus a ruaigeadh.

## Achoimre
Leanann an greannán Rick agus Morty ó ghreim fhórsaí Cthulhu. De réir mar a bhíonn Rick gafa i dtimthriall athchomhdhála, ceanglaíonn Morty le Cathy, iníon Cthulhu, agus tugann Summer aghaidh ar Cait Ulthar.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
An Dearcán

Is iris liteartha í ***[[An Dearcán|An Dearcán: Iris na hÉigse]]*** ina bhfuil saothar ó scríbhneoirí bunaithe agus nua araon. Sheol an file Laoighseach Ní Choistealbha, a bhí ina Scríbhneoir Cónaithe Gaeilge ag OCBÁC, an chéad eagrán den iris, a bhí dírithe ar an bhfilíocht, san ollscoil sin ar an 10 Márta 2026. 

I measc na scríbhneoirí a raibh dánta acu sa chéad eagrán tá: Louis de Paor, Eoin P. Ó Murchú, Áine Ní Ghlinn, Orlaith Ní Icí, agus Simon Ó Faoláin. Beartaíodh go gcuirfí fáilte roimh ghearrscéalta sa dara heagrán. 

## Tagairtí

Catagóir:Irisí Gaeilge
Catagóir:Irisí Éireannacha
Catagóir:Irisí liteartha
Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge
Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha

Catagóir:Filíocht na Gaeilge
Catagóir:Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2026
Catagóir:Bunaithe sna 2020í
Breandán Breathnach

Bailitheoir amhrán agus píobaire uilleann as Baile Átha Cliath ba ea **Breandán Breathnach** (1 Aibreán 1912 – 6 Samhain 1985), "ar dhuine de scoláirí agus de bhailitheoirí móra an cheoil dúchais, an ceol rince go háirithe".

## Saol
I Sráid Hamaltúin, Baile Átha Cliath, a rugadh é 1 Aibreán 1912. Fíodóir ba ea a athair Pádraig, fear a d’fhoghlaim Gaeilge i gCraobh an Chliabhraigh de Chonradh na Gaeilge agus a bhí ina uachtarán ar an gcraobh anuas go 1920.

Chuaigh sé isteach sa státseirbhís i 1930 agus bhí sa Roinn Poist agus Telegrafa, sa Roinn Airgeadais, sa Roinn Oideachais (sa Ghúm, b’fhéidir), agus sa Roinn Talmhaíochta; agus bhí post ard aige sa roinn deireanach sin faoi 1964 nuair a aistríodh é go dtí an Roinn Oideachais mar a raibh deis aige a bheith ag obair ar son an cheoil go 1977.

Bhí príomhpháirt aige i mbunú na bPíobairí Uilleann i 1968; bhí sé mar chathaoirleach orthu ó thús agus mar eagarthóir ar a n-iris An Píobaire agus b’eisean faoi deara go raibh a gceanncheathrú acu i gceann de thithe Seoirseacha Shráid Henrietta, Baile Átha Cliath.

## Taighde
Is ar Bhreandán Breathnach a leagtar bunsmaoineamh Thaisce Cheol Dúchais Éireann, a bunaíodh i gCearnóg Mhuirfean i 1987; is ann atá a ollshaothar, innéacs téamach ar an gceol rince ar chaith sé tríocha bliain á réiteach.

Chreid Breandán go raibh “carachtar” gach foinn sa chéad dá bharra. Thug sé uimhir do gach nóta sa chéad dá nó sa chéad cheithre bharra sin agus rinne sé catalóg de na foinn, rangaithe de réir na n-uimhreacha sin. Ar an dóigh sin, is féidir a theacht ar ainm an fhoinn ach na chéad nótaí a bheith agat.  Bhí idir 5,000 agus 6,000 fonn cláraithe ar an dóigh seo.   Ba é bailiúchán an Bhreathnaigh bunbhailiúchán an Taisce agus tá an Taisce ag cur leis ó shin.

## Féach freisin

* Taisce Cheol Dúchais Éireann

## Naisc sheactracha
Na Píobairí Uilleann,  The Man and his Music: an Anthology of the Writings of Breandán Breathnach  (1996).

## Tagairtí

Catagóir:Bailitheoirí amhrán Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1912
Catagóir:Básanna i 1985
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Píobairí uilleann Éireannacha
Catagóir:Státseirbhísigh Éireannacha
Catagóir:Ceoleolaithe Éireannacha
Rick and Morty (greannáin)

Sraith leabhar grinn is ea ***Rick and Morty*** é foilsithe ag Oni Press, atá bunaithe ar an tsraith bheochana *[[Rick and Morty]]*.

## Stair fhoilsithe
Thosaigh *Rick and Morty* ar an 2015, agus faoi 2026 tá sé imleabhar déag foilsithe aige.

## Liosta leabhair
* *[[The Wubba Lubba Dub Dub of Wall Street]]*
* *[[The Rickfinity Crisis]]*
* *[[Head-Space]]*
* *[[The Ricky Horror Peacock Show]]*
* *[[A Tale of Two Jerries]]*
* *[[Some Morty to Love]]*
* *[[The Rick Identity]]*
* *[[Rick Revenge Squad]]*
* *[[Let the Rick One In]]*
* *[[Ricktroactive]]*
* *[[Rickstaken Identity]]*
* *[[The Rickoning]]*
* *[[Rick and Morty: Lil' Poopy Superstar]]*
* *[[Rick and Morty: Pocket Like You Stole It]]*
* *[[Rick and Morty Presents]]*
* *[[Rick and Morty Go to Hell]]*
* *[[Rick and Morty: Worlds Apart]]*
* *[[Rick and Morty vs. Dungeons & Dragons]]* (*[[Rick and Morty vs. Dungeons & Dragons Chapter II: Painscape|Chapter II: Painscape]]*)
* *[[Rick and Morty: Ever After]]*
* *[[Rick and Morty: Rick's New Hat]]*
* *[[Rick and Morty: Corporate Assets]]*
* *[[Rick and Morty: Infinity Hour]]*
* *[[Rick and Morty: Crisis on C-137]]*
* *[[Rick and Morty vs. Cthulhu]]*
* *[[Rick and Morty: Heart of Rickness]]*
* *[[Rick and Morty: Meeseeks, P.I.]]*
* *[[Rick and Morty: The Manga]]*
* *[[Rick and Morty: The Space Shake Saga]]*
* *[[Rick and Morty: Finals Week]]*
* *[[Rick and Morty: Kingdom Balls]]*
* *[[Rick and Morty: Youth in Rickvolt]]*
* *[[Rick and Morty: RickleMania]]*
* *[[Rick and Morty vs. the Universe]]*
* *[[The Unreprintable Rick and Morty]]*
* *[[Rick and Morty: The End]]*

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Logáil isteach

mion
Is éard atá i gceist le **logáil isteach** ná ceangal le córas ríomhaireachta nó idirlín trí litreacha agus/nó uimhreacha áirithe a chur isteach.

## Féach freisin

* Pasfhocal

## Tagairtí

Catagóir:Slándáil ríomhaireachta
Rick and Morty: Heart of Rickness

Is sraith leabhar grinn é ***Rick and Morty: Heart of Rickness*** (*Rick agus Morty: Croí na Rickness*) scríofa ag Michael Moreci. Tá an scéal dírithe ar Rick, Morty, agus Summer agus iad gafa ar phláinéid gan teicneolaíocht, ag tabhairt aghaidh ar an réaltacht malartach tech-saor Savage Rick agus ar an cyborg Wizard Beth atá gafa le teicneolaíocht, agus i láthair eile, tá Beth agus Jerry ag ligean a scíth ar phláinéid spá.

## Achoimre
Leanann an scéal Rick, Morty, agus Summer agus iad sáinnithe ar phláinéid gan teicneolaíocht. Caithfidh siad dul i ngleic le Savage Rick ón réaltacht malartach agus an cibearg Wizard Beth.

## Fáiltiú
Fuair *Rick and Morty: Heart of Rickness* léirmheasanna maithe.

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Rick and Morty: Worlds Apart

Is úrscéal grafach Meiriceánach é ***Rick and Morty: Worlds Apart*** (*Rick agus Morty: Domhain ar Leith*), bunaithe ar an tsraith teilifíse *[[Rick and Morty]]* (an ceathrú séasúr). Foilsíodh é i gceithre chuid in 2021 ag Oni Press, maisithe ag Tony Fleecs agus Jarrett Williams, agus daite ag Leonardo Ito.   Scríobh Josh Trujillo é. 

Tá an t-úrscéal bunaithe ar an leabhar grinn *Rick and Morty: Worlds Apart* ar eipeasóidí 2019 "Edge of Tomorty: Rick Die Rickpeat" le Mike McMahan agus "Claw and Hoarder: Special Ricktim's Morty" le Jeff Loveness, chomh maith le eipeasóid 2013 "Anatomy Park" le Eric Acosta agus Wade Randolph.

## Léirmheasanna
}
| 7.0/10
| 6
| 
|}

## Eagráin

## Tagairtí

## Nascanna Seachtracha
* ''Rick and Morty: Worlds Apart'' ag Oni Press

Catagóir:Rick and Morty
Gradaim Náisiúnta Meán na Mac Léinn

Tá **Gradaim Náisiúnta Meán na Mac Léinn** nó na **SMEDIAS** ina gcomórtas bliantúil uile-Éireann iriseoireachta do mhic léinn arna reáchtáil ag an suíomh gréasáin Oxygen.ie. Tugann siad aitheantas do mhic léinn a léiríonn caighdeán agus nuálaíocht ina gcuid oibre sna meáin idir fhoilseacháin, raidió, theilifís, mheáin shóisialta, agus scannánaíocht. Táthar tar éis iad a lua mar phríomhghradaim mac léinn na hÉireann.

## Stair agus cruth
Ó 2000 i leith, tá comórtas iriseoireachta mac léinn á reáchtáil ag Oxygen.ie, suíomh gréasáin atá dírithe ar mhic léinn tríú leibhéal.

Ón mbliain 2020 i leith, glactar le hiarratais i raidhse catagóirí. Áirítear leo sin Eagarthóir na Bliana (a ghnóthaigh ag *[[University Observer]]* COBÁC cheana), Iris na Bliana (a ghnóthaigh *[[Flux]]* OCBÁC cheana), Nuachtán na Bliana (a ghnóthaigh leithéidí *[[The University Times]]* OAC, *[[Trinity News]]* CTBÁC, agus *University Observer* cheana), Scríbhneoir Spóirt na Bliana (a ghnóthaigh *[[The College View]]* OCBÁC cheana), agus Suíomh Gréasáin na Bliana (a ghnóthaigh Sin.ie cheana).

Fógraíodh sa bhliain 2026 go mbeadh catagóir nua ag na gradaim feasta, .i. Cruthaitheoir Ábhair Gaeilge na Bliana. Bronnfar é ar an duine "is fearr a léirigh tiomantas leanúnach don Ghaeilge ar aon ardán digiteach nó meán" i rith na bliana trí "ábhar nuálach, tarraingteach agus ar ardchaighdeáin trí Ghaeilge" a chruthú.

## Moltóirí
I measc na moltóirí bhí:

* Geraldine Kennedy, Eagarthóir *[[The Irish Times]]*
* Ruth Scott, DJ 2fm
* Cathal Ó Searcaigh, Ball d'Aosdána
* Jason Sherlock, Buaiteoir Ghradaim Sárimreoirí CLG CIG
* Benjamin Cleary, scannánóir a bhuaigh Oscar
* Paul Howard, iriseoir agus údar

## Naisc amach
* Suíomh oifigiúil: smedias.ie

## Tagairtí

*
Catagóir:Oideachas in Éirinn
Catagóir:Ollscolaíocht in Éirinn
Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Meáin na hÉireann
Catagóir:Iriseoireacht
Catagóir:Craoltóireacht
Catagóir:Foilsitheoireacht
Catagóir:Tionscal na meán
Mean na Mac Leinn
Mean na Mac Leinn
Mean na Mac Leinn
Mean na Mac Leinn
Mean na Mac Leinn
Catagóir:Comórtais do mhic léinn in Éirinn
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2000
Catagóir:Bunaithe sna 2000í
Caolas Hormuz

Is caolas é **Caolas Hormuz** (Peirseach: تنگهٔ هُرمُز ; Araibis: مَضيق هُرمُز ;  Béarla: *Straits of Hormuz*) atá suite idir deisceart na hIaráine agus Leithinis Mhusandam ó dheas — críoch roinnte idir Óman agus Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha. Nascann an caolas Murascaill na Peirse le Murascaill Óman, agus ón áit sin leis an Aigéan Indiach.  Caolas é Hormuz atá sách domhain do na tancaeir amhola is mó ar domhan agus baineann táirgeoirí móra ola agus gáis an Mheánoirthir úsáid as – an Iaráin, an Iaráic, Cuáit, Catar, an Araib Shádach agus Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha.

clé|mion|220x220px|Armáid na Stát Aontaithe sa Chaolas
clé|mion|220x220px|Físeán: 10 Bealtaine 2021 - achrann idir na S-A agus An Iaráin

### Tábhacht straitéiseach
Is é Caolas Hormuz an t-aon bhealach amach as Murascaill na Peirse go dtí an t-aigéan, rud a thugann tábhacht straitéiseach dó. Tá fad de thart ar 167 ciliméadar ar an gcaolas;  ar leithead, thart ar 97 ciliméadar ag a leithne go 39 ciliméadar ag a cúinge.

De réir figiúirí ó 2023, is tríd an muinceann uisce sin a sheachadtar an cúigiú cuid de sholáthairtí ola an domhain agus an cúigiú cuid de ghás nádúrtha leachtaithe (GNL) an domhain gach aon lá.  Ní mór do na tancaeir ola agus d'iompróirí GNL go léir a bhíonn ag fágáil Murascaill na Peirse an caolas a thrasnú.  Mar sin tá tábhacht straitéiseach as cuimse ag Caolas Hormuz ó thaobh trádála fuinnimh an domhain de.

Ainneoin coimhlintí éagsúla sa Mheánoirthear le blianta fada anuas, níor dúnadh an caolas riamh. I gcásanna áirithe, bagraíodh é a dhúnadh (tugadh le fios go ndearnadh réamhullmhúcháin chun mianach farraige a lonnú ann).  

Mar shampla, in 2019, rinneadh ionsaí ar 2 bhád mhóra ola i Murascaill Óman - chuir na Stáit Aontaithe an milleáin faoi ar an Iaráin agus rud a bhí séanta acusan.

### Loingseoireacht
Leanann longa a thrasnaíonn an caolas scéim deighilte tráchta chun imbhuailtí a sheachaint: úsáideann longa atá ag teacht isteach lána ar leith, agus longa atá ag dul amach lána eile. Tá leithead dhá mhíle ar gach lána agus scarann banda dhá mhíle ar leithead iad óna chéile.

### Dlí na farraige
Chun an caolas a thrasnú, ní mór do longa dul trí uiscí teorann na hIaráine agus Óman. Rialaítear seo ag forálacha Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le Dlí na Farraige (UNCLOS), a chuireann cearta pasáiste ar fáil do longa. In 1959, mhéadaigh an Iaráin a huiscí teorann go 22 ciliméadar, agus rinne Óman a leithéid in 1972.

### Stair
Ainmnítear an caolas as Ríocht Hormuz, ríocht a bhí lonnaithe sa cheantar idir an 10ú agus an 17ú haois. Maidir le bunús an ainm féin, tá tuairimí éagsúla ann: creideann roinnt scoláirí gur ón bhfocal Peirseach Hur-Muz (a chiallaíonn "áit na ndátaí pailme") a tháinig sé, agus ceapann daoine eile go mbaineann sé le hainm an déa Zaratústrach Ahura Mazda.

## Féach freisin

* Murascaill na Peirse
* Murascaill Óman
* An Iaráin
* Óman
* Gás nádúrtha leachtaithe

## Tagairtí

Catagóir:An Iaráin
Catagóir:An Araib Shádach
Catagóir:Óman
Catagóir:Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha
Catagóir:Murascaill na Peirse
Catagóir:Leithinis Mhusandam
Venom: Let There Be Carnage

Is scannán oll-laochra Meiriceánach ón mbliain 2021 é ***Venom: Let There Be Carnage.*** Tá sé bunaithe ar an gcarachtar de chuid Marvel Comics den ainm chéanna.  Tháinig *[[Venom (scannán)|Venom]]* amach roimh ré. Ba é Andy Serkis an stiúrthóir, agus ba Kelly Marcel na scríbhneoirí.    Tháinig ** amach roimh ré, chomh maith le cameo bunaithe ar an ilchruinne i *[[Spider-Man: No Way Home]]*.

## Foireann Aisteoirí
* Tom Hardy – Eddie Brock / Venom
* Michelle Williams – Anne Weying / She-Venom
* Naomie Harris – Frances Barrison / Shriek
* Stephen Graham – Patrick Mulligan
* Reid Scott – Dan Lewis
* Woody Harrelson – Cletus Kasady / Carnage
* Peggy Lu – Mrs. Chen / Venom

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Venom
Catagóir:Scannáin 2021
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin Béarla