5 Lúnasa

Is é an **5 Lúnasa** an 217ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 218ú lá i mbliain bhisigh. Tá 148 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Buircíne Fasó - Lá na Saoirse

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1850 — Guy de Maupassant, scríbhneoir Francach (b. 1893)
* 1875 — James Beckett, polaiteoir Éireannach (b. 1938)
* 1895 — Tiger Flowers, dornálaí Afrai-Mheiriceánach (b. 1927)
* 1906 — Joan Hickson, ban-aisteoir Briotanach (b. 1998)
* 1908 — Harold Holt, polaiteoir Astrálach agus 17ú Príomh-Aire na hAstráile (b. 1967)
* 1911 — Robert Taylor, aisteoir Meiriceánach (b. 1969)
* 1915 — Bill Loughnane, polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil (b. 1982)
* 1921 — Ruaraidh MacThòmais, file Albanach (b. 2012) 
* 1930 — Diarmuid Breathnach, Údar, beathaisnéisí, leabharlannaí, agus craoltóir Éireannacha (b. 2023)
* 1930 — Neil Armstrong, spásaire Meiriceánach agus an chéad duine a shiúil dromchla na Gealaí (b. 2012)
* 1931 — Alec Reid, sagart Éireannach (b. 2013)
* 1934 — Gay Byrne, láithreoir teilifíse (b. 2019)
* 1946 — Loni Anderson, aisteoir (b. 2025)
* 1954 — Matthew Saad Muhammad, dornálaí Meiriceánach (b. 2014)
* 1957 — Jackie Cahill, polaiteoir Éireannach 
* 1959 — Pete Burns, Amhránaí Sasanach (b. 2016)
* 1964 — Adam Yauch, ceoltóir rap (b. 2012)
* 1968 — Marine Le Pen, dlíodóir agus polaiteoir Francach
* 1975 — Antony Cotton, aisteoir
* 1980 — Wayne Bridge, imreoir sacair Sasanach
* 1985 — Salomon Kalou, imreoir sacair as an gCósta Eabhair
* 1989 — Ryan Bertrand, imreoir sacair Sasanach
* 1999 — Alexei Popyrin, imreoir leadóige Astrálach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 1729 — Thomas Newcomen, ceapadóir Sasanach (r. 1663)
* 1754 — James Gibbs, ailtire Albanach (r. 1682)
* 1895 — Friedrich Engels, 74, fealsamh agus réabhlóidí Gearmánach (r. 1820)
* 1919 — Herbert Ward, dealbhóir Sasanach (r. 1863)
* 1946 — James Victory, polaiteoir Éireannach (r. 1880)
* 1950 — Emil Abderhalden, 73, bithcheimiceoir agus fiseolaí Eilvéiseach (r. 1877)
* 1953 — Fionán Mac Cártha, file Éireannach (r. 1886)
* 1962 — Marilyn Monroe, 36, aisteoir Meiriceánach (r. 1926)
* 1971 — Pádraic Óg Ó Conaire, scríbhneoir (r. 1893) 
* 1984 — Richard Burton, aisteoir Breatnach (r. 1925)
* 1998 — Alec Guinness, aisteoir Sasanach (r. 1914)
* 2001 — Aaron Flahavan, 25, imreoir sacair (r. 1975)
* 2015 — George Cole, aisteoir Sasanach Meiriceánach (r. 1925)
* 2019 — Toni Morrison, úrscéalaí agus scoláire Meiriceánach (r. 1931)
* 2020 — Louis Meznarie, innealtóir Francach (r. 1930)
* 2023 — Hélène Carrère d'Encausse, staraí agus polaiteoir Francach (r. 1929)

## Tarluithe eile
* 1100 - Rinneadh Anraí I Rí ar Shasana 
* 1305 - Gabhadh Uilleam Uallas
* 1620 - D'fhág an Mayflower ó Shouthampton. Bhí air stad i nDartmouth mar sceitheadh ar an shoitheach eile, *Speedwell*
* 1884 - Leagadh an chloch choirnéil do Dhealbh na Saoirse
* 1901 - Léim  Peter O'Connor 24 troigh 11¾ orlach (7.61m). Ba é an chéad churiarracht dhomhanda aitheanta don léim fhada é.
* 1925 - Bunaíodh Plaid Cymru
* 1940 - Dara Cogadh Domhanda: d'ionghabh An tAontas Sóivéadach an Laitvia go foirmiúil
* 1960 - Bhain Buircíne Fasó neamhspleáchas amach ón Fhrainc
* 1962 - Cinedheighilt: chuir Nelson Mandela sa phríosún. Ní scaoilfear saor go dtí 1991 é
* 1962 - Fuarthas an t-aisteoir mór le rá Marilyn Monroe caillte ina leaba
* 1973 - Maraíodh triúr agus gortáiodh 55 duine eile nuair a scaoil beirt ghunnadóir Arabacha urchair le daoine ina suí i mbeár ag Aerfort Aithin
* 1983 - Gearradh 4,000 bliain de théarma príosúin ar 22 ball den IRA tar éis ceann de na trialacha is mó i stair Thuaisceart Éireann
* 2015 - Bádh 200 imirceach sa Mheánmhuir i ndiaidh dá long iompú bun os cionn. I bPalermo na Sicile, gabhadh triúr ón Libia agus beirt ón Ailgéir agus gáinneáil ar dhaoine curtha ina leith. Nuacht RTÉ agus anseo

0805
Lúnasa, 5