Rosaceae

Fine mheánmhéide de phlandaí bláthanna is ea  **Rosaceae**, lena n-áirítear 4,828 speiceas aitheanta i 91 géineas. 

Faightear an t-ainm ón tíopa géinis *[[Rós|Rosa]]*. I measc na ngéine ar mhórán speiceas tá *[[Dearna Mhuire|Alchemilla]]* (270), *[[Caorthann|Sorbus]]* (260), *Crataegus* (260), *[[Cainchín|Cotoneaster]]* (260), *[[Sméar dhubh|Rubus]]* (250),  agus *[[Prunus]]* (plumaí, silíní, péitseoga, aibreoga, agus almóinní) le thart ar 200 speiceas. Mar sin féin, ba cheart breathnú ar na huimhreacha seo go léir mar mheastacháin - tá go leor oibre tacsanomaíoch fós ann. 

Cuimsíonn an fhine Rosaceae luibheanna, toir agus crainn. Tá an chuid is mó de na speicis duillsilteach, ach tá cuid acu síorghlas.  Tá raon domhanda acu, ach tá siad an-éagsúil i Leathsféar an Tuaiscirt. 

Tagann roinnt táirgí a bhfuil tábhacht eacnamaíoch leo ó na Rosaceae, lena n-áirítear go leor torthaí inite (mar shampla úlla, piorraí, cainchí, aibreoga, plumaí, silíní, péitseoga, sútha craobh, locuatanna, agus sútha talún), almóinní, agus crainn agus toir ornáideacha (mar rósanna, airgid luachra, *Photinia*, *Pyracantha*,  caorthainn, agus scescea geala).  

## Dáileadh
Tá dáileadh iltíreach ag na Rosaceae (le fáil beagnach i ngach áit ach amháin san Antartaice), ach tá siad comhchruinnithe go príomha i Leathsféar an Tuaiscirt i réigiúin nach foraoise báistí fásach nó trópaiceach iad i bhforaois bháistí  nó trópaiceacha. 

## Tacsanomaíocht stairiúil
Go traidisiúnta roinneadh an fhine i sé fho-fhine: Rosoideae, Spiraeoideae, Maloideae (Pomoideae), Amygdaloideae (Prunoideae), Neuradoideae, agus Chrysobalanoideae, agus chaith údair éagsúla leis an chuid is mó díobh seo mar fhinte. Níos déanaí (1971), cuireadh Chrysobalanoideae sna Malpighiales in anailísí móilíneacha agus sannadh Neuradoideae do Malvales. D'aithin Schulze-Menz, i Siollabas Engler arna chur in eagar ag Melchior (1964) Rosoideae, Dryadoideae, Lyonothamnoideae, Spireoideae, Amygdaloideae, agus Maloideae. Rinneadh iad a dhiagnóisiú go príomha ag struchtúr na dtorthaí. D'aithin obair níos deireanaí nach raibh na grúpaí seo go léir monaifíléiteach. Níor aithin Hutchinson (1964) agus Kalkman (2004) ach treibheanna (17 agus 21, faoi seach). Theoraigh Takhtajan (1997) 21 treibh i 10 bhfo-fhine: Filipenduloideae, Rosoideae, Ruboideae, Potentilloideae, Coleogynoideae, Kerroideae, Amygdaloideae (Prunoideae), Spireoideae, Maloideae (Pyroideae), Dichotomanthoideae. Cuimsíonn samhail níos nua-aimseartha trí fho-fhine, agus d'fhan ceann acu (Rosoideae) a bheag nó a mhór mar an gcéanna. 

Cé nach ndéantar díospóid faoi theorainneacha na Rosaceae, níl comhaontú ginearálta ann maidir le cé mhéad géine atá ann. I measc na réimsí tuairimí éagsúla tá cóireáil *[[Pótaintille|Potentilla]] s.l.* agus *[[Caorthann|Sorbus]] s.l*. Is í an fhadhb atá ann ná go bhfuil apaimiscis coitianta i roinnt genera. Mar thoradh air seo tá éiginnteacht i líon na speiceas atá i ngach ceann de na géinte seo, mar gheall ar an deacracht atá ann coimpléisc apaimiscise a roinnt ina speicis. Mar shampla, tá idir 70 agus 300 speiceas i *[[Cainchín|Cotoneaster]]*, timpeall 100 *[[Rós|i Rosa]]* (lena n-áirítear na feirdhriseacha atá casta ó thaobh tacsanomaíochta), *[[Caorthann|Sorbus]]* 100 go 200 speiceas, *Crataegus* idir 200 agus 1,000, *[[Dearna Mhuire|Alchemilla]]* timpeall 300 speiceas, *[[Pótaintille|Potentilla]]* thart ar 500, agus *[[Sméar dhubh|Rubus na]]* céadta, nó b’fhéidir fiú na mílte speiceas.

## Fíligineacht
Tá na caidrimh  fhíligineachta idir na trí fho-fhine laistigh de Rosaceae gan réiteach. Tá trí hipitéis iomaíocha ann: 

### Amygdaloideae basal
D'aithin Chin *et al* Amygdaloideae mar an fho-fhine brainseach is luaithe. (2014), Li *et al*. (2015), Li *et al*. (2016), agus Sun *et al*. (2016). Le déanaí d'aisghabháil Zhang *et al*  (2017) na caidrimh seo, ag úsáid géanóm plastaideach iomlán: 

Tacaíonn na carachtair mhoirfeolaíocha roinnte seo a leanas nach bhfuil le fáil in Amygdaloideae leis an chomhchaidreamh idir Dryadoideae agus Rosoideae: láithreacht stípeog, scaradh an chupa bhláthaigh ón ubhagán, agus is gnách go mbíonn na torthaí ina n-aicéiní. 

### Dryadoideae basal
D'aithin Evans *et al* (2002) agus Potter (2003) Dryadoideae mar an fho-fhine bhrainseach is luaithe. Le déanaí d'aisghabháil Xiang *et al*. (2017) na caidrimh seo a  trí úsáid a bhaint as trascríbhóim núicléacha:

## Tagairtí

Catagóir:Rosaceae