William Orr (Éireannach Aontaithe)

Réabhlóidí Éireannach ab ea **William Orr** (1766 – 14 Deireadh Fómhair 1797) a cuireadh chun báis i 1797 in eachtra a measadh go forleathan ag an am a bheith ina  "*judicial murder*"  agus arbh é eachtra seo ba chúis leis an gáir shlógaidh *“Remember Orr”* le linn Éirí Amach 1798 . 

## Cúlra
Is beag atá ar eolas againn faoina óige. Rugadh Orr do theaghlach feirmeoireachta Preispitéireach agus d'úinéir tuair, as Fearann Sheáin, lasmuigh de bhaile Aontroma. Bhí an teaghlach i gcúinsí compordacha, agus fuair William Orr oideachas maith dá bharr. Measadh go raibh cuma agus dóigh mhaith aige ag an am, sheas sé sé troithe agus dhá orlach ar airde, agus é i gcónaí cóirithe go cúramach agus go measúil, gné aithnidiúil ina chuid éadaigh arbh é an carbhat uaine, a chaith sé "even in his last confinement". Tugtar suntas freisin don tóir a bhí aige i measc a mhuintire, go háirithe i measc thírghráthóirí Preispitéireacha an Tuaiscirt. Bhí sé le bheith gníomhach in Óglaigh na hÉireann agus ansin chuaigh sé isteach sna hÉireannaigh Aontaithe.

Am éigin i lár na 1790idí, chuir sé roinnt alt chuig a nuachtán, an *Northern Star*.

## Gabháil agus triail

Cúisíodh é i dTeach Cúirte Charraig Fhearghais  as Tástáil na nÉireannach Aontaithe a riar ar shaighdiúir darbh ainm Hugh Wheatly, cion a measadh le déanaí ina phionós an bháis faoin tAcht um Éirí Amach 1796.  Méadaíodh an cion (ó thaobh an dlí de) mar gheall ar an líomhain gur saighdiúir ar seirbhís é ar líomhnaítear gur thug Orr an mionn dó. Bhain an t-ionchúiseamh an leas is fearr as "an fhianaise” seo ar an aidhm “thréasach” atá ag na hÉireannaigh Aontaithe “seduce from their allegiance" the "men who are the Kingdom's only safeguard against the foreign foe".. 

Bhí a fhios ag na hÉireannaigh Aontaithe ó fhianaise cuid dá líon féin nár thug Orr an mionn ar an ócáid a líomhnaítear. Bhí fianaise acu freisin ó fhinné súl eile, Jamie Hope . Bhí m**ionn éithigh tugtha ag an fhinne, an**  saighdiúir Wheatly é féin agus cruthaíodh go raibh droch-charachtar aige.  Ba bhall clúiteach den Chumann, William McKeever, a d’éalaigh go Meiriceá ina dhiaidh sin an duine a thairg an mionn. 

Creideadh go forleathan ag an am gur mhian leis na húdaráis sampla a dhéanamh d' Orr chun gníomhú mar chosc ar earcaigh fhéideartha Chumann na nÉireannach Aontaithe .   Ní raibh an cás féin le feiceáil i gcúrsa na n-imeachtaí ach bhí gach duine, dar le T. A. Jackson,  "in the know" agus go hiomlán ar an eolas go raibh mionnna nÉireannach Aontaithe tugtha do shaighdiúir; ""whether it was Orr or another who administered the oath was merely incidental".". 

## Cosaint
Ba é John Philpot Curran a rinne ionadaíocht ar William Orr, agus ba é an toradh a bhí ar an triail ná óráid, atá, de réir T. A. Jackson, "i measc na n-óráidí is suntasaí dá chuid."Ba é John Philpot Curran a rinne ionadaíocht ar William Orr, agus ba é an toradh a bhí ar an triail óráid a bhí, dar le TA Jackson,  "is among the most remarkable of his many remarkable speeches."

Cúiseamh leabhail a bhí ann i gcoinne an nuachtáin an *[[Press (18th century Irish newspaper)|Press]]*, an irisleabhar a bhunaigh Arthur O’Connor chun teacht in ionad an *Northern Star* . Bhí litir oscailte foilsithe ag an *bPreas* chuig an Leasrí, ag rá go tarcaisneach gur dhiúltaigh sé trócaire a thaispeáint d’Orr. Frithionsaí a bhí i gcosaint Curran — cáineadh trom ar an Rialtas,  ó bhun go barr: 
 

## Pianbhreith
Ba é an t-aon fhianaise a úsáideadh i gcoinne Orr ná fianaise gan tacaíocht an tsaighdiúra Wheatly agus tar éis dó an chosaint a bhí ag Curran ar an bpríosúnach a chloisteáil,, "there could be no possible doubt of his nonocence". Dúradh gur bhris na deora air Yelverton, an breitheamh ceannais,  nuair a gearradh pianbhreith an bháis, cé gur léirigh cara Orr, an file agus an tÉireannach Aontaithe William Drennan a náire faoin léiriú seo leis na focail *“I hate those Yelvertonian tears”.* 

## Óráid os comhair na cúirte
 

## Oidhreacht
Is ar éigean a ritheadh an phianbhreith ar William Orr nuair a bhí aiféala orthu siúd a chabhraigh leis an bhreithiúnas sin a dhaingniú. An finné Wheatl, a chuaigh as a meabhair ina dhiaidh sin, creidtear go bhfuair sé bás ag a láimh féin,  rinne sé mionnscríbhinn roimh giúistís ag admháil gur thug sé faoi mhionn mícheart i gcoinne Orr.   Rinne beirt den ghiúiré teistíochtaí á rá go raibh siad "induced to join in the verdict of guilty while under the influence of drink"; agus mhionnaigh beirt eile go raibh  "*been terrified into the same course by threats of violence*".  

Cuireadh na sonraí seo faoi bhráid an Leasrí, ach bhí an Tiarna Camden, Ard-Leifteanant na hÉireann, "deaf to all appeals" (lena n-áirítear óna dheirfiúr, Lady Londonderry).    “Well may Orr exclaim within his dungeon” a dúirt sé "*that the Government had laid down a system having for its object murder and devastation*".

Crochadh Orr, i mbaile Charraig Fhearghais cé gur cuireadh a bhású  siar trí huaire ar 14 Deireadh Fómhair 1797, agus garda míleata láidir breise timpeall air.  Deirtear gur éirigh lucht an bhaile, chun a gcomhbhrón a chur in iúl leis an  "*patriot*"  a bheith "murdered by law", agus chun ceiliúradh a ndéistin ar iompar an Rialtais ina leith. 
## Tagairtí

Catagóir:Cumann na nÉireannach Aontaithe
Catagóir:Básanna i 1797
Catagóir:Daoine a rugadh i 1766