open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
A Crow Left of the Murder

Is é ***A Crow Left of the Murder...*** an t-album is lú seolta le hIncubus. Scaoileadh é ar an 3 Feabhra 2004.

Is é an chéad uair atá Ben Kenney ar albam Incubus, a d'ionadaigh Alex Katunich ar an dordghiotár. Bhí cosc ar an amhrán "Megalomaniac" toisc go raibh sé ró-pholaitiúil. Tharla sé sin tar éis an scannal faoi eachtraí Janet Jackson ag leath-am ag an Superbowl, nuair a nochtadh a leathchíoch beo ar an teilifís.

## Clár
*(gach amhráin scríofa le hIncubus)*
# Megalomaniac (4:54) 
# A Crow Left Of The Murder (3:30) 
# Agoraphobia (3:52) 
# Talk Shows On Mute (3:49) 
# Beware! Criminal (3:48) 
# Sick Sad Little World (6:23) 
# Pistola (4:23) 
# Southern Girl (3:41) 
# Priceless (4:07) 
# Zee Deveel (3:52) 
# Made For TV Movie (3:38) 
# Smile Lines (3:59) 
# Here In My Room (4:20) 
# Leech (4:19)

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2004
Alex Katunich

Is iarbhall den ghrúpa ceoil Meiriceánach Incubus é **Alex Katunich**, nó **Dirk Lance** mar a thugtaí air in ómós don aisteoir pornagrafach agus é fós sa bhanna. Sheinn sé an dordghiotáir ar feadh trí bliana déag leo sular fhág sé sa bhliain 2001 tar éis an camchuairt a rinneadh don albam *[[Morning View]]*. Tháinig Ben Kenney ón bhanna The Roots isteach ina áit. 

Sa lá inniu tá sé i mbun an chomhlachta Spiderman.tv, a chruthaíonn ceol d'físchluichí.

## Tagairtí

Katunich, Alex
Ard Raithin

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Ard Raithin** (*Ardrahan* as Béarla). Tá 540 duine ina gcónaí ansin.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Baile Conaola

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Baile Conaola** (*Ballyconneely* as Béarla).

## Tagairtí

Baile Canaola
Baile Chláir

Is baile é **Baile Chláir** (nó Baile Chláir na Gaillimhe scaití) atá suite taobh thoir de Chathair na Gaillimhe i gContae na Gaillimhe. Tá 1,536 Gaeilgeoir ina gcónaí ann.

Cé go bhfuil sé laistigh de limistéir na Gaeltachta, ní cheadófar do Bhaile Chláir aitheantas oifigiúil mar Bhaile Seirbhíse Gaeltachta a bhaint amach.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Catagóir:BSG nach gceadaítear
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Baile Locha Riach

mion|Lár Bhaile Locha Riach
Baile i gContae na Gaillimhe in iarthar na hÉireann is ea **Baile Locha Riach** (*Loughrea* as Béarla). Tá tuairim is 5,500 duine ina gcónaí ansin. Tagann ainm an bhaile ón loch - *loch riabhach* - atá in aice na háite.

## Líonra Gaeilge

Tá aitheantas bainte amach ag pobal Gaeilge Bhaile Locha Riach mar líonra Gaeilge. D'fhógair Foras na Gaeilge i ndeireadh 2015 go mbeidh cúig cheantar aitheanta mar Líonraí Gaeilge in Éirinn. Is iad Cluain Dolcáin; Inis; Carn Tóchair agus Béal Feirste na líonraí eile timpeall na tíre.

## Tagairtí

Baile Locha Riach
Catagóir:Líonraí Gaeilge le haitheantas
Baile Mór Shíol Anmchadha

Tá **an Baile Mór** nó **Baile Mór Síol Anmchadha** (*Lawrencetown* as Béarla) suite i gContae na Gaillimhe in iarthar na hÉireann. Tuairim is 400 duine atá ina gcónaí ann. Tá sé suite ar bhóthar réigiúnach an R355 ar an taobh theas de Bhéal Átha na Sluaighe, naoi míle slí ón mbaile sin.

Bhí muintir Uí Mhadadháin i gceannas ar an gceantar fadó. D'eascair an sloinne ón bhfocal "madadh". Bhaineadar le munitr Uí Maine. Shíolraigh siad ó Mhadadhán, mac le Gadhra Mór a bhí ina rí ar Uí Maine ó 1014 go 1027. Maraíodh Madhadhán sa bhliain Madadhan 1008. Bhí muintir Uí Mhadadháin ina ríthe ar Shíol Anmchadha: bhaineadar neamhspleáchas amach i lár an 11ú céad.
Is ionann Síol Anmchadha agus barúntacht an Longfoirt i gContae na Gaillimhe agus paróiste Lusmhaigh i gContae Uíbh Fhailí.

## Tagairtí

Baile Mór Síol Anmchadha
Béal Átha Ghártha

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Béal Átha Ghártha** (*Ballygar* as Béarla). Bhí 642 duine ina gcónaí i mBéal Átha Ghártha sa bhliain 2002.

## Tagairtí

Beal Atha Ghartha
Béal Átha Mó

Is sráidbhaile i gContae na Gaillimhe é **Béal Átha Mó** (*Ballymoe* as Béarla), atá suite i dtuaisceart an chontae ar an tSuca (abhainn). Ritheann an bóthar N60 tríd an baile. Tá trí nasc bóthar eile ag an mbaile, an R360 go Dún Mór, an R367 go Tuilse, agus an R364 go Gleann na Madadh.
clé|mion|166x166px

## Daoine

* An tAthair Edward J. Flanagan.   Tógadh é i gContae Ros Comáin in aice le Béal Átha Mó, i gContae na Gaillimhe. B'é a bhunaigh an dílleachtlann cháiliúil *Boys Town*.
* Éamonn Ceannt. B’as Béal Átha Mó i gContae na Gaillimhe é, áit ina raibh a athair ag obair i gConstáblacht Ríoga na hÉireann sular bhog sé an teaghlach go Baile Átha Cliath sa bhliain 1892.

## Tagairtí

Beal Atha Mo
An Cheathrú Chaol

Sráidbhaile in Éirinn is ea **An Cheathrú Chaol** (*Carrowkeel* as Béarla). Tá sé suite in iarthar na tíre i gContae na Gaillimhe.
## Tagairtí

Cheathru Chaol
Bearna

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Bearna** agus í suite ar an R336 siar ó Chathair na Gaillimhe. Bhí 1,878 duine ina gcónaí i mBearna sa bhliain 2011. Tá an suíomh nuachtáin Tuairisc.ie lonnaithe i mBearna.

## An Ghaeilge i mBearna
De réir daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2011 bhí cónaí ar 3,630 duine i mBearna. Dúirt 2,298 duine (67.2% den daonra 3+) go raibh siad ábalta Gaeilge a labhairt. D'úsáid 272 (7.9%) duine an Ghaeilge go laethúil taobh amuigh den chóras oideachais.

Cé go bhfuil sé laistigh de limistéir na Gaeltachta, ní cheadófar do Bhearna aitheantas oifigiúil mar Bhaile Seirbhíse Gaeltachta a bhaint amach.

## Féach freisin
* Cuan na Gaillimhe
* Coill Bhearna, Gaillimh
* Trá na gCeann, Bearna

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Catagóir:BSG nach gceadaítear
Catagóir:Cuan na Gaillimhe
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
An Cheathrú Rua

Sráidbhaile mór is ea **an Cheathrú Rua** atá suite i gContae na Gaillimhe, Éire. Tá sí i lár Ghaeltacht Chonamara agus i gcroílár Shlí an Atlantaigh Fhiáin.  

clé|mion|Séipéal Mhic Dara|220x220px[clé|mion|Trá an Dóilín (a chiallaíonn 'cuas' nó góilín). Tá "[Coiréal|coiréal', mar a thugtar air, le fáil ann.  Ach deir na saineolaithe nach coiréal é ar chor ar bith, ach feamainn a dtagann aol aisti, a chruann agus a bhriseann.|220x220px]]
thumb|left|Siopa sa Cheathrú Rua, 13 Samhain 2004|220x220px
clé|mion|220x220px|An ché
clé|mion|220x220px|Loch an Mhuilinn
mion|Radharc sa Cheathrú Rua|clé|220x220px

## An sráidbhaile
Bhí thart 2,472 duine ina gcónaí i gceantar na Ceathrún Rua sa bhliain 2017.

Tá an ceantar méadaithe go mór le blianta beaga anuas, agus dá thairbhe sin tá athrú suntasach tagtha ar an mbaile. Ní fada an lá ó nach raibh sa mbaile ach cúpla siopa, tithe ósta agus eastát tionsclaíochta amháin, ach tá go leor tógáil ar siúl sa gceantar le gairid. Tá go leor tithíochta príobháidí agus eastáit tógtha sa mbaile le cúpla bliain anuas.
## Áiseanna
Tá tarraingt ar an gCeathrú Rua mar cheantar turasóireachta le fada an lá. Tá clú agus cáil ar húicéirí na Gaillimhe (Púcáin) agus ar Thrá an Dóilín (ceann de na trí cinn i gContae na Gaillimhe amháin a bhfuil Bratach Gorm bainte aici).

Tagann roinnt turasóirí chuig an gceantar chun iad a fheiceáil agus Gaeilge a fhoghlaim. Tagann go leor eile chun blaiseadh den chultúr agus den traidisiún láidir atá ar fud na háite. I rith an tsamhraidh cuirtear ranganna Gaeilge ar fáil do dhaoine fásta.  

Is ar an gCeathrú Rua atá Coláiste Chiaráin suite, agus na mílte scoláire óga ag teacht ansin gach uile bhliain chun freastal ar na cúrsaí Gaeilge. Bíonn geallta báid agus rásaí curach ar an mbaile freisin. 

Sa bhliain 2024, bhí ionad cultúir agus oidhreachta beartaithe do Chéibh an tSrutháin ar an gCeathrú Rua.

Foilsíodh *Bliain an Ghaisce: An Cheathrú Rua, Seaimpíní na hÉireann 2025*  ag an ngrianghrafadóir Seán Ó Mainnín in éineacht leis an iriseoir Tomás Mac Con Iomaire, a scríobh tuairisc ar stair an Chumainn.

## Gaeilge
Is í an Ghaeilge (Canúint Chonnachta go sainiúil) príomhtheanga labhartha na Ceathrún Rua, agus tá sí ar na háiteanna is láidre Gaeilge i nGaeltacht Chonnacht agus in Éirinn na laethanta seo. 

Labhraíonn 65.1% den phobal an Ghaeilge go laethúil lasmuigh den chóras oideachais, de réir fhigiúirí Údaráis na Gaeltachta.mion|120px|Áras Mháirtín Uí Chadhain|alt=|clé

### Áras Mháirtín Uí Chadhain
Tá Áras Mháirtín Uí Chadhain ar cheann de na hionaid Ghaeltachta atá ag Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, lonnaithe ar an gCeathrú Rua.  Déantar freastal ar mhic léinn lánaimseartha agus páirtaimseartha san Ionad, agus cuirtear raon leathan cúrsaí ar fáil ag gach leibhéal.

### ''Foinse''
Bhí an nuachtán náisiúnta *[[Foinse]]* bunaithe anseo (1996-2013).

## Daoine

* Peadar Neilí Ó Domhnaill
* Charles Lamb (péintéir)
* Owen Cooper, as a pháirt sa tsraith ''Adolescence'' (sraith Netflix).  B’as Doire Fhatharta Beag ar an gCeathrú Rua dá Dhaideo.

## Tagairtí


Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Cill Chiaráin

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Cill Chiaráin** (*Kilkieran* as Béarla) atá suite in Iorras Aithneach i nGaeltacht Chonamara, Contae na Gaillimhe, timpeall ar 50 ciliméadar siar ó Chathair na Gaillimhe.

## Stair
I Lúnasa 2017, bhí suíomh idirlín faoi stair Loch Conaortha in Iorras Aithneach i gConamara curtha i dtoll a chéile ag coiste áitiúil.  Bhí imní ar lucht an choiste faoin laghdú mór atá tagtha ar an daonra i Loch Conaortha le blianta agus iad ag iarraidh go gcoinneofaí cuimhne ar na daoine agus ar na nósanna a bhí ann san aimsir a caitheadh. 

I measc an ábhair atá le feiceáil ar an suíomh, tá léarscáil de na garraithe, na fothraigh, na cnoic agus na háiteanna a mbíodh stileanna poitín. Tá cur síos ann ar shlí mhaireachtála na ndaoine srl.

Tá roinnt áiseanna i gCill Chiarán chomh maith.

## Tagairtí

Cill Chiarain
Catagóir:Iorras Aithneach
Cill Chonaill

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Cill Chonaill** (*Kilconnell* as Béarla).

Is as Cill Chonaill an stiúrthóir agus cumadóir ceoil Eímear Noone.

## Tagairtí

Cill Chonaill
Cinn Mhara

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Cinn Mhara** (*Kinvara* as Béarla). Tá sé lonnaithe thart ar 25 ciliméadar ó dheas ó chathair na Gaillimhe ar imeall an cheantair ar a dtugtar Boireann. Is ann a bhíonn Cruinniú na mBád, a cuireadh ar bun i 1979. Is féile seoltóireachta í seo ina gcruinníonn báid thraidisiúnta as Cuan na Gaillimhe le chéile. Eagraítear rásaí húicéirí i rith mí Lúnasa idir Chonamara agus Cinn Mhara (idir 17 agus 20 Lúnasa i 2006).

Is ann a bhíonn an fhéile cheoil Ghaelaigh ar a dtugtar Fleá na gCuach. 

thumb|200px|left|Dún Guaire castle

## Féach freisin

* Cuan na Gaillimhe

## Tagairtí

Cinn Mhara
Catagóir:Cuan na Gaillimhe
Cloch na Rón

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Cloch na Rón** (*Roundstone* as Béarla), suite ar bhruach na farraige. Bíonn radharcanna álainn ann, ó bharr an aird síos chomh fada leis an gcéibh agus leis an gcladach. Cuan Chloch na Rón agus Inis Ní amach ar d’aghaidh, agus na Beanna Beola ina gcúlra gorm in aghaidh na spéire. 

Ciallaíonn an t-ainm "cloch na rónta" b'fhéidir ach tá daoine ann a chreideann gur eascair an t-ainm ón gcarraig mhór chruinn atá taobh amuigh den chuan. 

clé|mion|220x220px|Bóthar go dtí Cloch na Rón
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px|Dogs Bay

## Daonra
Tháinig laghdú 22% ar dhaonra bhaile Chloch na Rón ó aimsir Dhaonáireamh 1991 go dtí 2022. Níl raibh ach 16% de phobal na háite faoi bhun seacht mbliana déag d’aois agus ní raibh ach 22 dalta sa mbunscoil ar an mbaile. Bhí 30% de mhuintir an phobail os cionn 65 bliain (tarlaíonn sé go bhfuil na staitisticí sin don aosach ionann agus trí huaire níos airde ná an céatadán náisiúnta).

Taobh le €33,000 in aghaidh an tí atá an t-ioncam sa gceantar, agus sin é an meán-ioncam bliantúil is ísle in iarthar na Gaillimhe.

## Turasóireacht
Bhíodh go leor iascaireacht ar siúl ann go dtí an 20ú haois.  Ach is ar an turasóireacht is mó anois atá na daoine ag brath. Tá roinnt tithe ósta an-mhaithe ann agus tá bia mara ar fáil sna bialanna. Tá clú agus cáil ar an seabhdar i dTí Dowd (go háirithe i measc na dífóranna.)

Is fiú dul suas an cnoc taobh thiar den bhaile le breathnú ar na radhairc. Ar lá breá, is féidir sléibhte Chiarraí a fheiceáil, chomh maith le cósta Chontae an Cláir. 

Sa samhradh is féidir húicéirí a fheiceáil ag rásaíocht ag Regatta Chloch na Rón. Bíonn sé ar siúl ar an tríú deireadh seachtaine de Mhí Iúil.

## Tithíocht
Tá cuimse lucht tithe saoire meallta ag áilleacht Chloch na Rón - as 600 teach agus árasán, níl ach 196 acu i seilbh mhuintir na háite.   

De réir mar atá an pobal ag dul in aois (30% den daonra os cionn 65 bliain in 2022), is ea is dóichí go gcuirfear tuilleadh tithe ar an margadh den chéad uair. Ansin téann tithe saoire thart i gciorcal dá gcuid féin, scaití teach saoire amháin á dhíol mar theach saoire aríst.

## Stair
Bunaíodh an baile beag seo sa bhliain 1822 nuair a cuireadh tús le tógáil na céibhe, faoi choimirce an Bhoird Iascaigh Mhara. Ba é Alexander Nimmo a dhearadh an chéibh, an innealtóir a dhearadh an t-iarnród idir an Chlochán agus Gaillimh. 
Cheannaigh Nimmo píosaí talún timpeall na háite agus chuir sé amach ar chíos iad do thionóntaí. Faoin mbliain 1841 bhí 396 duine ina gcónaí ann.

### Gaeilge
Idir Inis Ní, Iorras Beag agus bailte eile, tá cuid de Chloch na Rón sa nGaeltacht go hoifigiúil, cé go bhfuil an Ghaeilge imithe i léig. 

## Gailearaí

File:Cloch na Rón.jpg|Céanna
File:Roundstone 02.jpg|Cuan na Beirtrí Buí
File:Roundstone Village during the annual Roundstone Regatta.jpg|Regatta Chloch na Rón


## Tagairtí

Cloch na Rón
An Clochán (Contae na Gaillimhe)

Is baile i gContae na Gaillimhe é **an Clochán**. Bhí 2,056 duine ina gcónaí ar an gClochán sa bhliain 2011.

## Stair
### Ionsaí sa bhliain 2017
Rinneadh ionsaí sa bhliain  2017 ar shéipéal Protastúnach ar an gClochán (Séipéal na Tríonóide Ró-Naofa, in Iorras Fhlannáin). Milleadh na suíocháin, an chrannóg, an altóir - fiú's gur baineadh úsáid as crois bheannaithe an tséipéil mar uirlis le damáiste a dhéanamh.  

Cuireadh orgán an tséipéil ó mhaith agus caitheadh bíobla í trí fhuinneoga na heaglaise. Loitiméireacht mhailíseach a bhí ann, gan a bheith seicteach. 
mion|155x155px

## Turasóireacht
Cuireann an baile go leor deiseanna ar fáil le haghaidh siúlóireachta, rothaíochta, agus radharcra. Chomh maith leis sin, cuireann an baile go leor siopaí, beáir, bialanna galánta agus áitiúla, agus óstáin do thurasóirí.

Tá bratach Mheicsiceo ar foluain i lár na cathrach in ómós do Sheán Pádraig Ó Raghaillaigh agus a Chathlán Phádraig a d’fhóin i bhFórsaí Armtha Mheicsiceo i gCogadh Idirghabhála Mheiriceá.

## Féach freisin

* An Haicléara Mánas:  Téacs Gaeilge ón naoú haois déag, agus é scríofa sa chineál Gaeilge a bhí á labhairt timpeall an Chlocháin san am sin.

## Tagairtí
 


Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Bailte seirbhíse Gaeltachta
Creachmhaoil

Sráidbhaile i gContae na Gaillimhe is ea **Creachmhaoil**, ainm a úsáidtear mar shloinne freisin (*Craughwell* nó *Crockwell* i mBéarla). Is dócha nár fhág mórán daoine an ceantar go dtí an chuid dheireanach den 19ú haois, ach anois tá an sloinne le fáil i dTalamh an Éisc, i mBeirmiúda, i Meiriceá agus in áiteanna eile. 

Níl deoch in easnamh ar Chreachmhaoil - tá trí theach tábhairne ann, in éineacht le stáisiún póilíneachta, le hoifig an phoist agus le roinnt siopaí agus eile. Deirtear gur líonmhaire amach na fir ná na mná. 

Tá baint ag an áit leis an bhfile Raifteirí (cé gur i gContae Mhaigh Eo a rugadh é) agus leis an mBanuasal Augusta Gregory, agus tá a ndealbha le feiceáil ann. Bhí an Ghaeilge láidir sa cheantar roimh an Drochshaol, agus bhí sí le cloisteáil fós i ndeireadh an 19ú haois, rud a lig do na bailitheoirí amhráin na ndaoine a bhreacadh síos, agus amhráin Raifteirí san áireamh. 

:*Anois teacht an Earraigh
:*beidh an lá ag dul 'un síneadh,
:*Is tar éis na féil' Bríde
:*ardóidh mé mo sheol.

:*Ó chuir mé i mo cheann é
:*ní chónóidh mé choíche
:*Go seasfaidh mé síos
:*i lár Chontae Mhaigh Eo.

## Seanreiligí

Is iad Cill Órtha agus Cill Ó gCillín seanreiligí pharóiste Chreachmhaoile agus an Bhaile Mheánaigh. Tá baint ag an gcuid is luaithe de shéipéal Chill Órtha leis an 15ú haois, ach tá fianaise ann go raibh an séipéal á thógáil agus á dheisiú chomh luath leis an 12ú haois, agus is é an scéal céanna ag séipéal Chill Ó gCillín é. An bhliain 1619 a luaitear leis an leac is luaithe a fuarthas i reilig Chill Órtha, agus an bhliain 1654 i gcás reilig Chill Ó gCillín. 

## Spórt
Tá ainm na lúthchleasaíochta ar Chreachmhaoil, agus bíonn a cuid lúthchleasaithe le fáil ag gach leibhéal, idir áitiúil, réigiúnach agus náisiúnta. 

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Craughwell Family Website
* Léarscáil Chreachmhaoile timpeall 1840
* Club lúthchleasaíochta
* Staidéar seandálaíoch ar leaca tuama na paróiste 

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Dún Mór, Contae na Gaillimhe

Baile mór i gContae na Gaillimhe is ea **Dún Mór**. Tá sé ar an gceangail leis an N83 (Tuaim go Béal Átha hAmhnais), an R328 (ó Bhaile an Daigh, agus Maigh Locha), agus an R360 go Baile Liam. Tá an bóthar go Gaillimh (an chathair is mó sa réigiún) 47 ciliméadar ar fhad.

## Stair
Bhí an baile ina phríomhchathair riaracháin ar Éirinn ó réim Thoirdhealbhaigh Uí Chonchobhair isteach i réim a mhic, Ruaidhrí Ua Conchobhair gur bhog seisean an phríomhchathair go Tuaim in ionad Dúin Mhóir. 

## Tagairtí

Dun Mor
Droichead an Chláirín

Is sráidbhaile beag é **Droichead an Chláirín** i ndeisceart Chontae na Gaillimhe (thart ar fhiche nóiméad sa charr ó chathair na Gaillimhe). Tá sé suite ar bhéal abhainn an Chláirín ar an gcuid is faide soir de Chuan na Gaillimhe.

Sa bhliain 2016 bhí 3548 duine ina gcónaí sa cheantar. 

Tá clú ar oisrí an cheantair agus bíonn féile mhór ann gach bliain i Meán Fómhair. Thosaigh an fhéile sa bhliain 1954. 

Tá aithne ar an sráidbhaile freisin mar gheall ar a thraidisiúin iománaíochta. Bhuaigh an fhoireann shinsearach Craobh na hÉireann sa bhliain 2011. 
Áit mhór Buff Egan é.

## Áth Cliath Meáraí
Sean-ainm eile ar an áit is ea Áth Cliath Meáraí (*Áth Cliath Meadhraighe*). D'áirítí mar cheann thiar Eiscir Riada é, teorainn idir Leath Choinn agus Leath Mhógha i ré na finscéalaíochta:

"Dia tarla Cond Cetchathach ⁊ Eogan Taidlech i comflaithis fo Erind iarna roind d'Escer Riada on Ath cliath co chele .i. Ath cliath Meadraidi ⁊ Ath cliath Duiblindi."
: ―Dinnseanchas Rennes

"Nuair a tharla go raibh Conn Céadchathach agus Eoghan Taíleach i gcomhfhlaitheas ar Éirinn tar éis í a roinnt ag an Eiscir Riadha ó Áth Cliath amháin go dtí an ceann eile .i. Áth Cliath Meáraí agus Áth Cliath Duibhlinne."


## Tagairtí

## Foinsí
* Mathúna, Liam Mac (2002). Go Dublind rissa ratter Ath Clíath: Ainmneacha Gaeilge na Príomhchathrach. In Ó Briain, Máirtín agus Ó Héalaí, Pádraig (eag.), *Téada dúchais: aistí in ómós don Ollamh Breandan Ó Madagáin* (lgh 121–148). Indreabhán: Cló Iar-Chonnachta.

Droichead an Chlairin
Dún an Uchta

Is sráidbhaile é **Dún an Uchta** (Béarla: *Eyrecourt*) i gContae na Gaillimhe, Éire. 
Tá sé suite ar an mbóthar R356, dhá ciliméadar déag ón droichead i mBeannchar.

## Stair
Tá an sráidbhaile ainmnithe i mBéarla as Clann Eyre, agus tá áiteanna eile ainmnithe astu freisin, mar shampla: An Fhaiche Mhór i gCathair na Gaillimhe (*Eyre Square* i mBéarla). Bhí cónaí orthu i gCaisleán Dhún an Uchta (*Eyercourt Castle* is fothrach é anois) agus tá geata miotal mór suite 
ag an taobh oirthearach den phríomhshráid. Tá páirc níos mó ná céad acra ansin. Bhí an chlann bainteach leis an buíon seilge áitiúil, *The Galway Blazers*.

## Fóntais bhaile
Tá Dún an Uchta suite ar an "Beara-Breifne Way." Tá an Beara-Breifne Way úsáidte 
don siúil, don rothaíocht agus ba é an chéad oidreacht bunaithe sa bhliain 
1603. Tá dhá theach pobail i nDún an Uchta, Oifig an Phoist, Leabharlann, Siopa, 
garáiste, asraon mearbhia, siopa poitigéireachta, déileálaí tarracóra, ionad leighis, 
bunscoil, agus Milic Dún an Uchta GAA. Úsáideann grúpaí an halla áitiúil ó am go 
ham.

Gach dara bliain, i mí Meithimh bíonn féile innealra seanré ar siúl (Railí Seanré Dún an Uchta). Taispeántar seantarracóirí, innill gaile, agus innealra feirme ag an bhféile gach bliain. Gach Meán Fómhair bíonn seó talmhaíochta ar siúl. Bíonn comórtas beostoc, comórtas bácála agus comórtas garraíodóireachta.

Tá Dún an Uchta suite seachtó ciliméadar (uair an chloig) soir ó chathair na Gaillimhe agus céad ciliméadar is caoga (dhá uair) siar ó Bhaile Átha Cliath.

## Caidreamh Idirnáisiúnta
Tá Dún an Uchta ceangailte leis an sráidbhaile Gouesnac'h sa Bhriotáin.

## Paróiste
Tá paróiste Dún an Uchta suite thoir theas i gContae na Gaillimhe. Tá na heaglaisí 
Dún an Uchta, Cluain Fearta agus Milic suite anseo, agus tá an 
paróiste suite in aice le Abhann na Sionainne agus tá an tSuc i bhfoisceacht 16 míle uaidh. 

In Dunanaughta tá dhá Eaglais; An Eaglais Chaitliceach, Naomh Bhreandáin, 
agus tá gloine dhaite. Tá Eaglais na 
hÉireann ainmnithe do Eoghan Baiste. Tá an Eaglais Chaitliceach is sine suite i 
Milic atá in úsáid leanúnbach ó 1414 CR. Tá uaigh Naomh Bhreandáin "An Loingseoir" 
agus Ardeaglais Cluain Fearta (leis a doras ailtireachta), agus dealbh ón 14 
haois ar Ár Mhuire Mháthair Cluain Fearta (Our Lady of Clonfert) ann freisin.

## Daoine
* Charles Burton, Moltóir Ardchúirt
* Corneilius Coughlan, Air ar bhronnadh Victoria Cross
* Roger Whittaker, amhránaí (rugadh i Nairobi é, ach cónaíonn sé i nDún an Uchta.)

## Tagairtí

Dun an Uchta
Eachroim, Contae na Gaillimhe

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Eachroim** (*Aughrim* as Béarla). Bhí 546 duine ina gcónaí in Eachroim sa bhliain 2002.

## Tagairtí

Eachroim
An Ghráig, Contae na Gaillimhe (Baile na Cille)

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **An Ghráig** (*Woodford* as Béarla). Tá lárphointe geografach na Poblachta (seachas lárphointe na hÉireann uile) gar don Ghráig.

## Tagairtí

Ghraig
Gleann na Madadh

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Gleann na Madadh** (*Glenamaddy* as Béarla). Bhí 516 duine ina gcónaí i nGleann na Madadh sa bhliain 2006.

## Tagairtí

Gleann na Madadh
An Líonán

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **An Líonán** (nó *Líonán Cinn Mhara*; *Leenaun* nó *Leenane* as Béarla).  Tá An Caoláire Rua le feiceáil ann.

mion|left|Lár an Líonáin
## Eolas
### The Field
Rinneadh an scannán  The Field ann sa bhliain 1990. Bhí tírdhreach cuidsúlach cheantar an Líonáin i lár an aonaigh, seatannna den ghort úd san áireamh.

### Droichead
mion|left|An droichead nua
Ar an 18 Iúil 2007, thit an droichead a bhí ann in Abhainn na hOirimhe D'osclaíodh droichead nua sa bhliain 2009,  

### Eas Liath (nó "Aasleagh waterfalls")
mion|Eas Liath
Tá an tEas Liath ar  Abhainn na hOirimhe. Tá go leor bradán agus breac san abhainn. 

## Tagairtí

Líonán
Maigh Cuilinn

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Maigh Cuilinn**. Bhí 1,559 duine ina gcónaí i Maigh Cuilinn sa bhliain 2011.

Tá an baile suite seacht míle siar ó chathair na Gaillimhe ar an mbóthar go dtí an Clochán.
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px|An N59

## Teangacha
Bhí 846 daoine ábalta Gaeilge a labhairt. Labhair 6.5% den daonra Gaeilge gach lá. Labhair 191 duine teanga eile seachas Gaeilge nó Béarla sa bhaile. Ba í an Pholainnis an teanga iasachta ba chomónta le 60 cainteoirí.

Cé go bhfuil sé laistigh de limistéir na Gaeltachta, ní cheadófar do Maigh Cuilinn aitheantas oifigiúil mar Bhaile Seirbhíse Gaeltachta a bhaint amach.

## Féach freisin

* Daoine curtha i reilig an Chnoic, Maigh Cuilinn

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Catagóir:BSG nach gceadaítear
Catagóir:Maigh Cuilinn
Muine Mheá

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Muine Mheá** (*Monivea* as Béarla). Bhí 300 duine ina gcónaí i Muine Mheá sa bhliain 2002.

## Tagairtí

Muine Mhea
Ros an Mhíl

Baile Gaeltachta i gContae na Gaillimhe is ea **Ros an Mhíl**. Tá cuan mór ann. Is uaidh sin a théann formhór na mbád farantóireachta go hOileáin Árann.

Sna 2020idí, leagadh go leor béime ar fhorbairt Ros a’ Mhíl in Údarás na Gaeltachta.  Fuair an comhlacht Ward and Burke conradh le haghaidh méadú na céibhe agus forbairt an chalafoirt domhainmhara. Bhí Fuinneamh Sceirde Teo go láidir ar son na forbartha sin.  Ach in 2025, thug Banc Macquarie as an Astráil droim láimhe le hiarracht a bhí ar bun acusan le feirm mhór ghaoithe a lonnú thart ar charraigeacha na Sceirde, siar ó chósta Chonamara.

Níl calafort Ros an Mhíl in ann déileáil i láthair na huaire leis an infreastruchtúr bád a bheadh ag teastáil san earnáil fuinnimh gaoithe. Bhí céibh dhomhainmhara a raibh costas €30 milliún curtha uirthi le tógáil i Ros an Mhíl. Stopadh an obair ar an suíomh ag deireadh 2023 agus thart ar thrí cheathrú cuid di déanta nuair a rinneadh achomharc in aghaidh síneadh a cuireadh leis an gcead pleanála. D’éirigh leis an achomharc sin in 2024.  Caithfidh Roinn an Mara iarratas pleanála eile a chur isteach.

## Tagairtí

Ros an Mhíl
Catagóir:Calafoirt
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Port Omna

Baile margaidh in oirdheisceart Chontae na Gaillimhe is ea **Port Omna** (*Portumna* as Béarla). Seasann an baile i ngar don teorainn le Chontae Thiobraid Árann san áit ina shníonn an tSionainn isteach i Loch Deirgeirt. Áit lárnach do bháid fartha agus droichid trasna na Sionainne atá ann.

Tá Caisleán Phort Omna agus a chuid tailte suite taobh thiar den bhaile. Is é CLG Phort Omna an chumann áitiúil, cumann le rath bainte amach acu ar bhonn áitiúil agus náisiúnta.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Tuaim

Baile i dtuaisceart Chontae na Gaillimhe is ea **Tuaim** (*Tuam* as Béarla). Tuaim dá Ghualainn a ainm iomlán, agus tugtar Tuaim Fheichín air chomh maith in onóir an naoimh. Bhí sé ceangailte le Baile Átha an Rí tráth, gur dúnadh an traein a thaisteal as Baile Átha an Rí go Maigh Eo agus Sligeach. Tá dhá ardeaglais sa bhaile, ceann na hEaglaise Caitlicí agus ceann Eaglais na hÉireann. Tá aithne mór freisin ar Choláiste Iarlaithe, a dtéadh líon mór scoláirí meánscoile as an ndeoise mór seo chuige, ach ó 2005 i leith ní bheidh ann ach scoil lae. 
mionsamhail|lár|Tuaim

## Tagairtí

Catagóir:Tuaim
Catagóir:Bailte le ardeaglaisí in Éirinn
Uachtar Ard

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Uachtar Ard** (*Oughterard* as Béarla). De réir daonáireamh Poblacht na hÉireann 2011, bhí cónaí ar 2,604 duine i dtoghroinn Uachtar Ard agus bhí cónaí ar 1,333 duine sa mbaile féin (atá mar chuid den toghroinn).

## Sa Litríocht
Tá tagairt don stáisiún traenach in Uachtar Ard sa ghearrscéal "An Bhean Chaointe" le Pádraig Mac Piarais.

B'éigean do Cholm de Bhailís filleadh ar Theach na mBocht in Uachtar Ard  i ndeireadh a shaoil agus fuair sé bás ann ar 27 Feabhra 1906.

## Conspóid

Tháinig aird idirnáisiúnta ar an mbaile i Meán Fómhair 2019 nuair a beartaíodh go n-úsáidfí óstán as úsáid ar imeall an bhaile, Óstán Gateway Connemara, chun a bheith ina ionad Soláthar Díreach (i.e., chun freastal ar theifigh). 

Dhírigh gníomhaithe ar thaobh na láimhe deise ar an bpobal láithreach (go háirithe Gearóid Murphy, gníomhaí de chuid an Pháirtí Náisiúnta (NP)) agus d’éirigh go maith leis. Rinne gníomhaithe áitiúla bileog, ina raibh éilimh mhíthreoracha faoin gcóras tearmainn. 

Athraíodh fócas na hagóide ina dhiaidh sin, i gcoinne “ionaid soláthair dhíreacha mídhaonna”. Labhair baill áirithe den ghrúpa “Oughterard Says No to Direct Provision” faoi “thionchair dhiúltacha ón taobh amuigh”. 

Tar éis trí seachtaine d’agóidí ag imshuí an óstáin, tharraing úinéir an óstáin an tairiscint siar i mí Dheireadh Fómhair.

## Tagairtí

Uachtar Ard
Órán Mór

Baile i gContae na Gaillimhe is ea **Órán Mór** *([[Béarla]]: Oranmore)*, suite ar an taobh thoir de chathair na Gaillimhe. Leis na forbairtí tithíochta móra le roinnt blianta anuas, tá Órán Mór mar chuid de chrois de comaitéirí na Gaillimhe nó crios fo-uirbeacha na Gaillimhe. Sa bhliain 2004 bhí Órán Mór liostaithe mar cheann de na pobail a bhfuil an líon is airde ioncam in aghaidh an daonra in Éirinn. Tá Órán Mór suite 9 km (6 mhíle) soir ó Chathair na Gaillimhe ar an imeall Chuan Órán Mór, ar Chuan na Gaillimhe.

## Geilleagar
Tá athrú tagtha ar fhócas na tionscail áitiúil le déanaí ó thalmhaíocht déiríochta go turasóireacht, déantúsaíocht agus lóistíocht. Tá roinnt páirceanna tionsclaíochta suite in aice leis an sráidbhaile, cosúil le Eastát Tionsclaíochta Pháirc na bhFiann atá ina mol do thionscal le blianta fada. In Órán Mór anois tá ceithre óstán agus roinnt bialanna. D'oscail Lidl ar shuíomh an Déirithe Órán Mór i mí Meithimh 2009 agus d'oscail Tesco sa sráidbhaile i mí Samhain 2010.

## Iompar
D'oscail stáisiún traenach Órán Mór ar an 1 Lúnasa 1851 agus ar deireadh dúnadh an stáisiún ar an 17 Meitheamh 1963. Tá a stáisiún treanach le athoscailt i 2011 mar chuid de scéim Iompar 21.
Is iad Bus Éireann, Citylink agus seirbhísí Bus Nestor an trí comhlacht bus a dhéanann freastal ar Órán Mór agus nascann siad an sráidbhaile le Cathair na Gaillimhe, Baile Átha Cliath, Corcaigh agus Aerfort na Sionainne.
Tá Órán Mór suite in aice leis an seanbhóthar-N6 go Gaillimh agus Baile Átha Cliath agus an bhóthar N18/N20 ó Ghaillimh go Luimneach. 
Bhí aeradróm Órán Mór mar aerbhunáit d'Aer Fhórsa Ríoga le linn an Chéad Chogadh Domhanda.

## Tagairtí
 

Oran Mor
Ros Muc

Tá **Ros Muc** (*Rosmuck* as Béarla) suite ar chósta thiar na hÉireann, i gContae na Gaillimhe i lár Ghaeltacht Chonamara. Tá paróiste na Ceathrún Rua suite ar an taobh ó dheas agus paróiste Charna ar an taobh thiar. Ón tSean-Ghaeilge a thagann an logainm *Ros Muc*. Ciallaíonn ros "leithinis" agus muc "cnoc ciorclach"; mar sin, ciallaíonn Ros Muc "leithinis na gcnoc ciorclach". 

Meastar gur tháinig na chéad daoine chun an cheantair sa bhliain 400 AD, 100 bliain sular shroich an Chríostaíocht an áit le Naomh Briocánt. Mar sin, tá daoine i Ros Muc le 1500 bliain ar a laghad. 

Is í an Ghaeilge an teanga is mó a labhraítear sa cheantar agus Gaeilge Ros Muc atá i gceist léi. Deir na staitisticí ó thoghcheantar an Turlaigh, Ros Muc, gurb é Ros Muc an ceantar is láidre Gaeltachta sa tír. Labhraíonn 91.9% de dhaoine fásta os cionn naoi mbliana déag d'aois an teanga ar bhonn laethúil. Tá timpeall 500 duine ina gcónaí i Ros Muc. Bhí titim sa daonra ar feadh 30 bliain, agus an eisimirce mar phríomhchúis. Thosaigh fás ag teacht ar an daonra arís le teacht an Tíogair Cheiltigh, áfach.

Tá coláistí samhraidh darb ainm Spleodar agus Coláiste na bhFiann suite ann. Bhí teach samhraidh ag Pádraig Mac Piarais, áit ar féidir cuairt a thabhairt air, sa cheantar chomh maith.

## Bailte fearainn
Gleann Chatha, An Gort Mór, Inbhear, Turlach, Ros Dubh, An Tamhnaigh Bhig, Snámh Bó, Cill Bhriocáin, An Aill Bhuí, An tOileán Mór, An Turlach Beag, Salalaoi, An Baile Thair, An Siléar, Inis Eilte, An Cladhnach, Cladach ó Dheas, Gairfean, Ros Cíde, Doire Iorrais

## Spórt
Tá na Piarsaigh, cumann peile an cheantair, lonnaithe i Ros Muc. Imríonn daoine as Ros Muc, Camus agus An Sraith Salach i gConamara leis an bhfoireann. Bunaíodh an cumann sa bhliain 1959. Is iad Marún agus Uaine a ndathanna. Ní raibh páirc imeartha ar bith acu ar dtús, ach rinneadh ceann ar shuíomh trasna ó scoil Ros Muc ar an nGort Mór. Tá an pháirc seo réitithe anois agus seastán agus seomraí feistis leis. Tá sé ar intinn ag Club Dornalaíochta Ros Muc halla agus giomnáisiam a thógáil ar an suíomh. Ba i Ros Muc a bhí an gcuid is mó de na cluichí ceannais i gComórtas Peile na Gaeltachta ar siúl sa bhliain 2009.

thumb|Teach an Phiarsaigh
## Daoine cáiliúla ón gceantar
* Pádraig Mac Piarais
* Sean Ó Mainnín
* Caitlín Maude
* Pádraic Óg Ó Conaire
* Patsy Ceannabhán
* Pádraic Ó Conaire
* Róisín Ní Mhainín
* Mike Ó Flatharta
* Coilín Shean Dharach
* Patrick Nee
* Beairtle Ó Conaire
* Briocán Bairéad, amhránaí ar an sean-nós

Tá 30 duine a luaitear sna leabhair Beathaisnéis a bhfuil nasc éigin acu le Ros Muc agus rugadh agus tógadh an mhórchuid acu ann. Chaith dream eile acu sealanna ann ag cur snas a gcuid Gaeilge. Is é is cáiliúla astu sin a chaith tamall ann ná an Piarsach a chuir óráid cháiliúil Uí Dhonnabháin Rossa i dtoll a chéile ann, an chaint úd a chuir an lasair sa bharrach.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Stair 
* Cén áit a bhfuil sé? 
* Rosmuck Féile 
* Áras Mháirtín Uí Chadhain 
* Coláiste na bhFiann
* Na Piarsaigh 
* Ros Muuc i gConamara: Griangraif

Ros Muc
Catagóir:Ros Muc
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Eva Braun

[thumb| Eva Braun agus [Adolf Hitler taobh amuigh den Berghof|clé]]
B'í **Eva Anna Paula Braun** (6 Feabhra 1912 – 30 Aibreán 1945) bean chéile Adolf Hitler. Níor phós siad ach ar an 29 Aibreán 1945, nuair a bhí an tArm Dearg ag cúngú orthu. An lá arna mhárach, chuir Hitler agus Braun lámh ina mbás féin. 

## Saol
clé|mion|Eva nuair a bhí sí ógFuair Eva Braun oiliúint i scoil trádála agus chuaigh sí ag obair ina cúntóir do Heinrich Hoffmann, grianghrafadóir Hitler. Ansin a fuair sí aithne ar Hitler, an chéad uair sa bhliain 1929, nuair a bhí sí seacht mbliana déag d'aois, agus théadh Hitler agus sise chuig na pictiúirí uaireanta. 
Níor thosaigh an cumann grá dháiríre roimh an mbliain 1932, nuair a chuir neacht Hitler, Angela "Geli" Raubal, lámh ina bás féin. D'fhág a bás siúd Hitler go mór faoi léan, agus ansin, chuir Eva an chuma ar an scéal go raibh sí féin meáite ar fhéinmharú a dhéanamh. D'éirigh Hitler chomh buartha fúithi, ansin, nach scarfadh sé léi a thuilleadh.
clé|mion|Hitler agus Eva Braun, 1942. Ní raibh  aon chlann acu.
Duine neamhpholaitiúil go hiomlán ab ea Eva Braun, agus ní cheisteodh sí polasaithe Hitler. B'iad an faisin, na scannáin agus an ceol na rudaí ba mhó ba suim léi.

Cé go raibh cumann grá acu ón mbliain 1932 i leith, níor phós siad roimh Aibreán 1945. Ceann de na cúiseanna a luaitear leis sin is ea go raibh eagla ar Hitler go gcaillfeadh sé vótaí na mban sna toghcháin, nó go gcaillfeadh sé a ngnaoi nuair a bhí sé ina dheachtóir.

### Féinmharú
Chuir Hitler agus Braun lámh ina mbás féin ar an 29 Aibreán 1945, Shlog Braun agus Hitler ciainíd, is cosúil agus ansin scaoil Adolf urchar leis féin ar eagla na heagla. Cuireadh na coirp trí thine ansin

## Tagairtí

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Daoine a rugadh i 1912
Catagóir:Básanna i 1945
Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin
Dún Laoghaire-Ráth an Dúin

Contae riathach i bPoblacht na hÉireann is ea **Dún Laoghaire-Ráth an Dúin** (Béarla: *Dún Laoghaire-Rathdown*) a rinneadh ón gcontae traidisiúnta Baile Átha Cliath. Tá Dún Laoghaire-Ráth an Dúin ar an taobh thoir theas de chathair Bhaile Átha Cliath, agus tá baile Dhún Laoghaire aige mar lárionad riaracháin. Bunaíodh an contae sa bhliain 1994 nuair a nascadh ceantar Bhardas Dhún Laoghaire, an (Deansgrange Joint Burial Board) agus an chuid thoir theas de Chontae Bhaile Átha Cliath le chéile.

"Ó Chuan go Sliabh" an mana atá ag Dún Laoghaire-Ráth an Dúin. Sa chirín tá coróin an Rí Laoghaire, Árd-Rí na hÉireann sa chúigiú haois agus cónaí air sa cheantar.

## Bailte agus sráidbhailte
* An Charraig Dhubh, Áth an Ghainimh, An Chéim
* Baile an tSaoir, Baile Breac, Baile na nGabhar, Baile an Teampaill, Baile an Bhóthair, Belfield, Baile an Lobhair, Baile Uí Lachnáin, Baile na Manach, Baile Eoin, Bré
* Cabán tSíle, Carraig Mhaighin, Coill na Silíní, Cuas an Ghainimh, Cluain Sceach, Cill Tiarnáin, Cill Mac Oda
* Deilginis, Gráinseach Ghormáin, Dún Droma, Dún Laoghaire
* Carraig an tSionnaigh,
* Glas Tuathail, Gleann na gCaorach, Gleann Cuilinn,
* Cill Iníon Léinín
* Ráth Fearnáin
* An Naigín, Seanchill, Stigh Lorgan
* Tigh an Chnoic

## Tagairtí


Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath
Comhghuaillithe

Tugtar na **Comhghuaillithe** nó na **Náisiúin Comhghuaillithe** ar na tíortha a throid in aghaidh na gCumhachtaí Láir sa Chéad Chogadh Domhanda agus in aghaidh Chumhachtaí na hAise sa Dara Cogadh Domhanda. Ba iad an "Ceathrar Mór" na príomhbhaill a bhí sa dá chogaidh ná Stáit Aontaithe Mheiriceá, an Ríocht Aontaithe, an Fhrainc agus an Rúis/Aontas na Sóivéide. Cé go raibh siad ina gcomhghuaillithe le chéile, níor mhair na dea-ghaolta eatarthu

I rith an Chéid Chogadh Dhomhanda, throid an Bheilg, an tSín, an Ghréig, an tSeapáin, Montainéagró, an Phortaingéil, an Rómáin agus an tSeirbia in aghaidh na gCumhachtaí Láir chomh maith. Bhí an Iorua ar son na gcomhghuaillithe chomh maith, cé nach raibh siad sa chogadh go díreach.

I rith an Dara Cogaidh Dhomhanda, throid a lán daoine sa chogadh ó na tíortha a shealbhaigh an Ghearmáin, an Fhrainc Shaor mar shampla. Throid daoine ó choilíneachtaí na Fraince, na Breataine agus na hÍsiltíre chomh maith, fiú nuair a bhí a dtíortha féin sealbhaithe.

## An Chéad Chogadh Domhanda

## An Dara Cogadh Domhanda

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Ríomheolaíocht

mion|Meaisín Turing
Tugtar **ríomheolaíocht** ar ábhair éagsúla a bhaineann leis an ríomhaireacht, faisnéis agus uathoibriú - mar shampla, anailís teibí ar algartaim, gramadaigh foirmiúla, agus ábhair ar nós teangacha ríomhchlárúcháin, dearadh ríomhchláir, bogearraí agus crua-earraí ríomhaire.  

Is réimsí lárnach don ríomheolaíocht iad Algartam agus Struchtúir Shonraí. Baineann Teoiric Ríomha le fadhbanna ríomhaireachta agus iad a réiteach trí Modhanna Ríomhaireachta Teibigh. Is ionann Cripteagrafaíocht agus staidéar a dhéanamh ar modhanna chun cumarsáid slán a chinntiú 

## Réimsí
### Ríomheolaíocht theoiriciúil
* Teoiric ríomha 
* Teoiric faisnéise agus códaithe
* Struchtúir sonraí agus algartaim
* Teoiric teanga ríomhchlarúcháin agus modhanna foirmiúla

### Ríomheolaíocht Fheidhmeach
* Ríomhghrafaic agus léirshamhlú
* Próiseáil íomhánna agus fuaime
* Eolaíocht ríomhaireachtúil, airgeadas agus innealtóireacht
* Ríomhaireacht shóisialta agus idirghníomhaíocht daoine le ríomhairí
* Innealtóireacht bogearraí
* Intleacht shaorga

### Córais ríomhaireachta
* Ailtireacht ríomhairí agus eagrúchán
* Ríomhaireacht chomhreathach, chomhuaineach agus dháilte
* Líonraí ríomhairí
* Slándáil ríomhaireachta agus cripteagrafaíocht
* Bunachair shonraí agus mianadóireacht sonraí

## Crua-earraí
* An ríomhaire pearsanta nó PC
* Ríomhaire glúine
* Ríomhaire láimhe ar nós an Blackberry ó Research In Motion (RIM) nó an iPad ó Apple
* Freastalaí (ríomhaire níos cumhachtaí i gcóras cliant-freastalaí)
* Mór-ríomhairí ar nós an System/390 nó S/390 ó IBM.

## Bogearraí
* Ríomhchláir
* Feidhmchláir
* Córas oibriúcháin

## Líonraí
Leathanbhanda

## Tagairtí

Catagóir:Ríomhaireacht
*
Mícheál Dáibhéad (idirdhealú)

Tá dhá alt ann a bhaineann le **Mícheál Daibhéad**.

* An polaiteoir ó na 1880í, Mícheál Dáibhéad a bhí sa Chonradh Talún.
* An file Gaelach, Michael Davitt (file).
26 Samhain

Is é an **26 Samhain** an 330ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 331ú lá i mbliain bhisigh. Tá 35 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Eaglais Chaitliceach Rómhánach - Naomh John Berchmans

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1594 — James Ware, staraí (b. 1666)
* 1857 — Ferdinand de Saussure, teangeolaí (b.1913)
* 1873 — Osborn Joseph Bergin, teangeolaí Éireannach (b. 1950)
* 1892 — Mike McTigue, dornálaí Meiriceánach (b. 1966)
* 1894 — Norbert Wiener, matamaiticeoir Meiriceánach (. 1964)
* 1897 — Tomás Ó Deirg, polaiteoir Éireannach (b. 1956)
* 1898 — Karl Ziegler, ceimiceoir Gearmánach (b. 1973)
* 1910 — Cyril Cusack, aisteoir (b.1993)
* 1912 — Eugen Ionescu (Eugène Ionesco), drámadóir (b.1994)
* 1921 — Henry Beckman, aisteoir Ceanadach (b. 2008)
* 1925 — Ciarán Mac Mathúna, craoltóir agus ceoleolaí Éireannach (b. 2009)
* 1939 — Tina Turner, amhránaí (b. 2023)
* 1953 — Marian Harkin, polaiteoir Éireannach
* 1953 — Shelley Moore Capito, polaiteoir Meiriceánach
* 1960 — Delio Rossi, iarimreoir agus bainisteoir sacair
* 1965 — Scott Adsit, fuirseoir Meiriceánach
* 1971 — Séamas Mac Fhearaigh, iománaí Éireannach
* 1976 — Dòmhnall Camshron, polaiteoir Albanach
* 1987 — Matthew Ebden, imreoir leadóige Astrálach
* 1990 — Danny Welbeck, imreoir sacair
* 1990 — Rita Ora, ceoltóir Sasanach
* 1995 — James Guy, snámhóir Briotanach
* 1996 — Wesley, imreoir sacair Brasaíleach

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 399 — Pápa Siricius (r. 334)
* 1852 — Aeneas Coffey, ceapadóir Éireannach (r. 1780)
* 1883 — Sojourner Truth, daonfhuascailteoir agus gníomhaí ar son cearta na mban (r ~1798)
* 1885 — Adam Mickiewicz, file náisiúnta na Polainne (r.1798)
* 1936 — Billy Papke, dornálaí Meiriceánach (r. 1886)
* 1970 — Patrick Crotty, polaiteoir Éireannach (r. 1902)
* 1971 — Denis Cullen, polaiteoir Éireannach (r. 1878)
* 1981 — Max Euwe, imreoir fichille agus matamaiticeoir Ollannach
* 1996 — Michael Bentine, 74, fuirseoir (r.1922)
* 2000 — Pádraig Ó Donnagáin, polaiteoir Éireannach (r.1923)
* 2018 — Stephen Hillenburg, beochantóir Meiriceánach (r. 1961)
* 2019 — Muiris Mac Conghail, iriseoir Éireannach (r. 1941)
* 2024 — Gemma Hussey, polaiteoir Éireannach (r. 1938)

## Tarluithe eile
* 1941 - D'fhógair an Liobáin neamhspleáchas ón Fhrainc
* 1998 - Labhair Tony Blair leis an Oireachtas, bá é an chéad Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe labhairt sa Dáil .
* 2003 - Rinne Concorde a eitilt deiridh os cionn Bristol
* 2008 - Tharla roinnt ionsaithe in Mumbai. Maraíodh 175 sibhialtach
* 2021 - Paindéim COVID-19: d'aithin An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte an tAthraitheach Oimiocrón

1126
Samhain, 26
15 Bealtaine

Is é an **15 Bealtaine** an 135ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 136ú lá i mbliain bhisigh. Tá 230 lá fágtha sa bhliain.

## Féilte
* Paragua - Lá na Saoirse
* Lá Fhéile Damhnait

## Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1567 — Claudio Monteverdi, cumadóir ceoil (b.1643)
* 1645 — George Jeffreys, 1ú Barún Jeffreys, breitheamh Breatnach (b. 1689)
* 1724 — Pápa Innocentius XIII (r. 1655)
* 1773 — Klemens Wenzel von Metternich, taidhleoir Ostarach (b. 1859)
* 1856 — L. Frank Baum, scríbhneoir Meiriceánach (b. 1919)
* 1866 — Walter L. Cole, polaiteoir Éireannach (b. 1943)
* 1867 — Eoin Mac Néill, scoláire Gaelach agus náisiúnaí (b.1945)
* 1871 — Mysterious Billy Smith, dornálaí Ceanadach (b. 1937)
* 1907 — John Galvin, polaiteoir Éireannach (b. 1963)
* 1909 — James Mason, aisteoir Sasanach (b. 1984)
* 1913 — Bernard Commons, polaiteoir Éireannach (b. 1965)
* 1937 — Madeleine Albright, taidhleoir Meiriceánach (b. 2022)
* 1940 — Proinsias De Rossa, polaiteoir Éireannach
* 1951 — Frank Wilczek, fisiceoir
* 1952 — Chazz Palminteri, aisteoir Meiriceánach
* 1953 — Mike Oldfield, ceoltóir
* 1963 — Maurice Blocker, dornálaí Meiriceánach
* 1966 — Orla Guerin, iriseoir Éireannach
* 1967 — Orlando Zapata, gníomhaí Cúbach (b. 2010)
* 1969 — Paudie Coffey, polaiteoir Éireannach
* 1970 — Ben Wallace, polaiteoir Briotanach
* 1981 — Patrice Evra, imreoir sacair
* 1982 — Layal Abboud, popamhránaí Liobánach
* 1987 — Andy Murray,  imreoir leadóige Albanach
* 1987 — Leonardo Mayer, imreoir leadóige Airgintíneach
* 1998 — Mohammed El-Kurd, file agus gníomhaí Palaistíneach
* 2000 — Dayana Yastremska, imreoir leadóige Úcránach
* 2002 — Hala Al Turk, amhránaí popcheoil as Bairéin

## Daoine a fuair bás ar an lá seo
* 884 — Pápa Marinus I (r. 830)
* 1847 — Dónall Ó Conaill, 71, tírghráthóir, polaiteoir (r.1775)
* 1886 — Emily Dickinson, 55, file (r.1830)
* 1935 — Kazimir Severinovich Malevich, péintéir Úcránach (r. 1879)
* 1948 — Edward J. Flanagan, sagart Éireannach (r. 1886)
* 1959 — Liam de Róiste, polaiteoir, dialannaí, agus scoláire Éireannach (r. 1882)
* 1977 — Michael Lydon, polaiteoir Éireannach (r. 1907)
* 1978 — Robert Menzies, polaiteoir Astrálach agus 12ú Príomh-Aire na hAstráile (r. 1894)
* 2003 — June Carter Cash, 73, bean chéile Johnny Cash (r.1929)
* 2008 — Tommy Burns, imreoir agus bainisteoir sacair Albanach (r.1956)
* 2009 — Bud Tingwell, aisteoir Astrálach (r 1923)
* 2018 — Jlloyd Samuel, imreoir sacair as Oileán na Tríonóide agus Tobága (r. 1981)
* 2018 — Tom Murphy, drámadóir Éireannach (r 1935)
* 2020 — Fred Willard, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (r. 1939)

## Tarluithe eile
* 1940 - D'oscail  Richard agus Maurice McDonald an chéad bhialann McDonald's
* 1988 - Cogadh na hAfganastáine: Thosaigh Aontas na Sóivéide ag tarraingt a gcuid trúpaí amach as an Afganastáin
* 2008 - Dhlisteanaigh California pósadh comhghnéis
* 2024 - Gortaíodh Robert Fico (Priomh-Aire na Slóvaice) i lámhach i mbaile Handlová.

0515
Bealtaine, 15
An Laitvia

Tír i dtuaisceart na hEorpa is ea **an Laitvia** (Laitvis: *Latvija*), nó **Poblacht na Laitvia** (Laitvis: *Latvijas Republika*) go hoifigiúil. Tá teorainn aici leis an Eastóin, an Rúis, an mBealarúis agus an Liotuáin. Tá An Mhuir Bhailt in aice léi freisin.  Is ball den Aontas Eorpach í.

## Daonra
Tá an daonra céanna ag Laitvia agus Cúige Laighin in Éirinn (1.9 milliún). 

Is í Ríge—an chathair is mó sna tíortha Baltacha—an phríomhchathair. Tá beagnach naoi gcéad míle duine ina gcónaí sa phríomhchathair.  Is é aerfort Ríge an t-aerfort is mó sna tíortha Baltacha. 
[clé|mion|256x256px|sráid i Ríge:  Laitvise'','' Rúisis'','' [Gearmáinis, agus sean-Laitvise]]

### Teanga
Bhí tráth ann agus b’í an Ghearmáinis teanga na huasaicme agus ní labhraíodh ach an chosmhuintir an teanga náisiúnta. Ansin bhí an Rúisis i réim agus b’í an teanga sin a labhraíodh na húdaráis.

B’éigean don lucht léinn agus scríbhneoirí tabhairt faoi fhoclóir nua a thabhairt amach a raibh go leor téarmaíocht nua-aimseartha ann, agus diaidh ar ndiaidh forbraíodh an teanga. 

Bíonn Rúisigh go leor ina gcónaí sna tíortha Bailt. Tugtar ‘cainteoirí Rúisise’ orthu seachas Rúisigh. Is é an chaoi gur tugadh daoine as an Rúis isteach nuair a bhí lucht oibre ag teastáil ó na húdaráis Sóivéadacha. Sa Laitvia,  tugadh os cionn 800,000 díobh thar teorainn isteach le linn an ré Sóivéadaigh.

Nuair a fuair an Laitvia neamhspleáchas in 1991, d’imigh go leor de na Rúisigh go dtí an Rúis. Ach thacaigh go leor de na Rúisigh insan Laitvia  leis an iarracht briseadh ón Aontas Sóivéadach.  D’fhan na céadta míle acu sa tír, a dteanga féin acu, a gcuid scoileanna féin acu agus mar sin de.   Bhí na ‘cainteoirí Rúisise’ mar eachtrannaigh agus níor tugadh na cearta céanna dóibh agus a tugadh do mhuintir na Laitvia féin. D’fhág sin go raibh mionlach sa tír a bhí míshásta, brúite síos. Mar sin ‘ní ón taobh amuigh a thagann gach bagairt, bíonn bagairtí inmheánacha ann freisin.’

Tá brú nua ag teacht chun cinn sa 21ú haois agus daoine óga ag labhairt Béarla eatarthu féin, toisc gur i mBéarla a bhíonn na meáin shóisialta a thaitníonn leo.
clé|mion|220x220px|1989: ‘slabhra daonna’ sa Laitvia idir Cēsis agus Valmiera

## Stair
Sa bhliain 1989, thit an tAontas Sóivéadach as a chéile, rinneadh athaontú ar an nGearmáin agus tugadh an Cogadh Fuar chun críche.  Ar ócáid stairiúil sna tíortha Bailt ar an 23 Lúnasa 1989, tháinig ‘slabhra daonna’ le cheile, an "Bealach Baltach".  Tháinig dhá mhilliún duine amach ar an tsráid agus iad i ngreim láimhe ar a cheile ó chathair Thaillinn san Eastóin anuas go cathair Riga sa Laitvia agus uaidh sin go cathair Vilnias sa Liotuáin. Éacht iontach a bhí ann, ní raibh an fón póca ná idirlín le fáil ag an am.  

Sa bhliain 1991, bhain an Laitvia a neamhspleáchas amach ón Aontas Sóivéadach, ar nós leis na poblachtaí iar-Shóivéadacha eile.  

Tharraing Arm na Rúise amach i 1994. D’fhág an ré Sóivéadach lorg chomh láidir ar an bpobal go mbíonn faitíos ar sheandaoine fós rudaí áirithe a rá ar an teileafón.

## Féach freisin

* An Eastóin

* An Liotuáin

## Tagairtí


Laitvia, An
L
Abruzzo

Réigiún i ndeisceart nó i lár na hIodáile is ea **Abruzzo**. Tá daonra 1,307,919 aici. Is í L'Aquila a príomhbhaile. Bhí sí ina cuid den réigiún *Abruzzi e Molise* (le Molise) go dtí 1963. Roinntear i gceithre cúige í: L'Aquila, Teramo, Chieti agus Pescara. Is í L'Aquila an chúige is mó agus Chietian an chúige leis an daonra is mó.

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hIodáile
Marche

Is réigiún é **Marche** atá suite i lár na hIodáile. Is í Ancona an príomhbhaile.
Tá daonra 1,541,692 aici. Roinntear i cúig cúigí í: Ancona, Ascoli Piceno, Fermo, Macerata agus Pesaro e Urbino. Tá sí ag críochantacht le Emilia-Romagna agus San Mairíne ó thuaidh, An Tuscáin siar ó thuaidh, Umbria siar, Abruzzo agus Lazio ó dheas agus An Muir Aidriad soir. 

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hIodáile
Lazio

Is réigiún i lár na hIodáile é **Lazio** nó **Latium**. Tá thart ar 5,550,459 duine ina gcónaí ann. Is í an Róimh an phríomhchathair. Tá stair fhada ag baint leis an réigiún. *Latium* an t-ainm Laidine, agus *Lazio* a deirtear in Iodáilis.

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hIodáile