open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Proinsias Mac a' Bhaird

De bhunadh Árainn Mhór i dTír Chonaill é **Proinsias Mac a’ Bhaird**. Tá cónaí air faoi láthair idir an t-oileán agus Leitir Ceanainn, áit a n-oibríonn sé mar mhúinteoir. Tá trí cinn déag de leabhair Ghaeilge dá chuid i gcló agus aistriúchán ar leabhar Béarla. Baineann sé úsáid as Gaeilge Thír Chonaill go príomha ina chuid scríbhneoireachta.

## ''Tairngreacht''
Ba é an t-úrscéal Tairngreacht is mó a thuil clú dó mar scríbhneoir. Bronnadh Gradam Leabhar na Bliana de chuid An Post ar an úrscéal sa bhliain 2019. Bhuaigh an t-úrscéal an chéad duais i gComórtas Liteartha an Oireachtais agus bhain sé an gearrliosta do Ghradam Uí Shúilleabháin sa bhliain 2018.

Baineann an scéal le comhcheilg taobh istigh den Eaglais Chaitliceach, tráth ar éirigh an Pápa Beinidict as oifig. Tarraingíonn an t-úrscéal ar scéal Naomh Colm Cille agus ar fhaoistin atá in ainm is a bheith scríofa aige, rud a imríonn tionchar mór ar chúrsaí sa nuashaol.

## Duaiseanna
Bronnadh duaiseanna ar chuid mhór de shaothar Mhic a' Bhaird. Bronnadh an chéad duais d'úrscéal ar *[[Rún an Bhonnáin]]* agus ar *[[Tairngreacht (úrscéal)|Tairngreacht]]* ag Comórtas Liteartha an Oireachtais agus bronnadh an dara duais d'úrscéal liteartha ar a úrscéal *[[Fatwa (úrscéal)|Fatwa]]*. Tá duaiseanna bainte aige don drámaíocht, ceol agus filíocht ag comórtais an Oireachtais freisin.

Bronnadh duaiseanna ar a chuid filíochta i gcomórtais áirithe, ina measc: comórtas filíochta Bhéal Átha na mBuilí, Comórtas Filíochta Uí Néill agus Reclaim the Vision of 1916. 

## Leabhair i gcló

* *Cogar san Fharraige* (Coiscéim), 2002
* *Idir Beocht agus Beatha* (Coiscéim), 2004
* *An Tairiscint* (Coiscéim), 2005
* *Maggie Sailor agus Cailleach na Farraige* (Coiscéim), 2008
* *Maggie Sailor agus Mallacht na Mic Ó gCorra* (Coiscéim), 2009
* *Fear na Féile Vailintín agus scéalta eile* (Breacadh), 2009
* *Faigh Greim ar an Ghrian*, (Coiscéim), 2010
* *Rún an Bhonnáin* (LeabhairComhar), 2010, 2019 (Cineál de phaistís ar *[[The Da Vinci Code]]* atá sa leabhar seo)
* *Bealach na Mine Buí* (Coiscéim), 2015
* *Amhrán na Mara* (Coiscéim), 2015 [aistriúchán]
* *Oileán na nDraoithe* (Éabhlóid), 2017
* *Tairngreacht* (LeabhairComhar), 2018
* *Fatwa* (Coiscéim), 2019
* *Falscaí* (Coiscéim), 2021
* *Flaitheas* (Leabhar Breac), 2023

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha‎
Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Dioscliosta Cheryl

Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí í Cheryl ná ceithre albaim stiúideo agus aon shingil déag mar ealaíontóir ceoil aonréadach.

## Albaim
### Albaim stiúideo

### Ceirníní Leathfhada

## Singlí
### Mar Ealaíontóir Ceoil

## Físeáin ceoil

Catagóir:Cheryl
Cheryl
Réaltán Ní Leannáin

Rugadh **Réaltán Ní Leannáin** i mBéal Feirste, agus chaith sí a hóige agus a déaga ann le linn na seascaidí agus na seachtóidí. Tá cónaí uirthi faoi láthair i mBaile Átha Cliath.

Thosaigh Réaltán ag teagasc Gaeilge agus Spáinnise i scoileanna dara leibhéal sna hochtóidí. Tá tréimhsí caite aici ar fud na Spáinne agus tá taithí aici ar go leor de na teangacha éagsúla a labhraítear ann. Bhog sí as sin go dtí an t-oideachas tríú leibhéal, ag léachtóireacht san oideachas i gColáiste na Tríonóide agus in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. Chuaigh sí as sin go h, Béal Feirste.

Le linn di bheith ag léachtóireacht in Ollscoil na Banríona tháinig ailse uirthi. Sháraigh sí an deacracht seo, áfach, agus tá sí ag scríobh ó bhí 2007 ann. Tá cnuasach filíochta foilsithe aici, *Turas Ailse* (2011), bunaithe ar an eispéaras seo. Déanann sí blagáil ar ailse agus ar ghnéithe eile dá saol agus déanann sí léirmheasanna ar leabhair nua-fhoilsithe. Déanann sí tvuíteáil freisin.

Sa bhliain 2015 d’fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht a cnuasach gearrscéalta, *Dílis*, radharc neamhthrócaireach ó thaobh na mban de ar an saol. Bhí an-ráchairt air, agus chothaigh sé conspóid lena pheirspeictíocht dhiongbháilte.

Is í Réaltán an chéad scríbhneoir Éireannach le bheith roghnaithe ag Foras na Gaeilge don tionscadal idirnáisiúnta scríbhneoireachta *Focail Eile*. Is clár comhpháirtíochta é *Focail Eile* idir eagraíochtaí cultúrtha ar fud na hEorpa agus é mar aidhm aige líonra de shocrúcháin chruthaitheacha a chur ar bun do scríbhneoirí Eorpacha i mionteangacha agus i dteangacha mionlaigh.

## Foilseacháin

* *Dílis* (2015), Cló Iar-Chonnacht, cnuasach gearrscéalta  ISBN: 9781784441234  

* "An páiste deiridh" (2012) in *An Guth 7* (Rody Gorman, eagarthóir), Coiscéim, dán.

* *Turas ailse* (2011) Coiscéim, cnuasach filíochta

* "Aerfort" (in *Dílis*), téacs molta ag NCCA don chéad bhliain TS nua

* "An Cor nach gCastar," dráma raidió, (Raidió na Life), léirithe in 2018  

* "Watching," splancfhicsean, *The Incubator*, Issue 13, August 2017

* "Doors," gearrscéal, *The Incubator*, Issue 14, December 2017

* "Is Iomaí Cor," gearrscéal, in http://www.otherwordsliterature.eu/  (2016), aistriúcháin ar fáil ar an suíomh i mBéarla agus i dteangacha eile
  
* "Bongú," sliocht as novella, in *[[An tUltach]]*, Cáisc 2016
 
* "Impirí," gearrscéal, in *An tUltach*, Nollaig 2015

* "Teas," gearrscéal, in *[[Comhar]]*, Deireadh Fómhair 2015  

* "Clic," gearrscéal, in *[[Feasta]]*, Márta 2014

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí splancfhicsin
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Emil Jannings

B'aisteoir Gearmánach é **Emil Jannings** (rugadh **Theodor Friedrich Emil Janenz**, 23 Iúil 1884 – 2 Eanáir 1950). Bhuaigh sé an chéad ghradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1929.

Catagóir:Aisteoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1884
Catagóir:Básanna i 1950
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Janet Gaynor

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Janet Gaynor** (rugadh **Laura Augusta Gainor**, 6 Deireadh Fómhair 1906 – 14 Meán Fómhair 1984). Bhuaigh sí an chéad ghradam Ban-Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy sa bhliain 1929.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1906
Catagóir:Básanna i 1984
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Mary Pickford

Ba bhan-aisteoir Ceanadach agus Meiriceánach í **Mary Pickford** (rugadh **Gladys Louise Smith**, 8 Aibreán 1892 – 29 Bealtaine 1979). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1930.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1892
Catagóir:Básanna i 1979
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California
Catagóir:Ban-aisteoirí Ceanadacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)
Catagóir:Daoine as Toronto, Ontario
Catagóir:Inimircigh
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Siamsóirí
Catagóir:Scríbhneoirí Ceanadacha
Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha
Warner Baxter

B'aisteoir Meiriceánach é **Warner Baxter** (rugadh **Warner Leroy Baxter**, 29 Márta, 1889 – 7 Bealtaine, 1951). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1930.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1889
Catagóir:Básanna i 1951
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Norma Shearer

B'aisteoir Ceanadach-Mheiriceánach í **Edith Norma Shearer** (11 Lúnasa 1902 – 12 Meitheamh 1983).

Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1930. Ainmníodh í don ngradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1930, 1931, 1935 agus 1937.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1902
Catagóir:Básanna i 1983
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
George Arliss

B'aisteoir Sasanach é **George Arliss** (10 Aibreán, 1868 – 5 Feabhra, 1946). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1930.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1868
Catagóir:Básanna i 1946
Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Ógie Ó Céilleachair

Is múinteoir agus scríbhneoir é **Ógie Ó Céilleachair** (rugadh é ar an 11 Meán Fomhair 1982) as Gaeltacht na nDéise.  

## Oideachas
Tar éis dó freastal ar an mbunscoil agus ar an meánscoil sa Rinn, bhain sé céim onórach amach sna hEalaíona i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Chuaigh sé ar aghaidh in 2017 chun Ard-Dioplóma san Oideachas a dhéanamh in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh agus ina dhiaidh sin d’éirigh leis máistreacht a bhaint amach i dTeagasc Teangacha in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge.

## Gairm
Caitheann Ógie a chuid ama idir an Rinn agus Luimneach. Múinteoir Gaeilge, staire agus drámaíochta é i nGaelcholáiste Luimnigh, áit a scríobhann agus a léiríonn sé dráma leis an idirbhliain go bliantúil.

## Saothar
Tá téacsleabhar staire don Teastas Sóisearach, *An Cúrsa Iomlán Staire*, foilsithe aige.  
Sa bhliain 2011 d’fhoilsigh sé úrscéal do dhéagóirí, *[[Cúpla]]*, le Cló Iar-Chonnacht. 

Is é *Katfish agus Scéalta Eile* an tríú foilseachán aige.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Siopaleabhar.com - Katfish agus Scéalta Eile 
* Siopagaeilge.ie Cúpla
* Limerick Post - Author Ógie goes to the top of the class with new book

Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Múinteoirí Gaeilge
Marie Dressler

Ba bhan-aisteoir Ceanadach-Mheiriceánach í **Marie Dressler** (9 Samhain 1868 – 28 Iúil 1934).

Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1931. Ainmníodh í don ghradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1932.

Catagóir:Ban-aisteoirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1868
Catagóir:Básanna i 1934
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Lionel Barrymore

B'aisteoir Meiriceánach é **Lionel Barrymore** (28 Aibreán, 1878 – 15 Samhain, 1954). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1931.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1878
Catagóir:Básanna i 1954
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Fredric March

B'aisteoir Meiriceánach é **Fredric March** (31 Lúnasa, 1897 – 14 Aibreán, 1975).

Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1932 agus 1947. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1952. Ainmníodh é don ngradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1931.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1897
Catagóir:Básanna i 1975
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Helen Hayes

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Helen Hayes MacArthur** (10 Deireadh Fómhair, 1900 – 17 Márta, 1993). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1932.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1900
Catagóir:Básanna i 1993
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Wallace Beery

B'aisteoir Meiriceánach é **Wallace Beery** (1 Aibreán 1885 – 15 Aibreán 1949).

Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1932. Ainmníodh é don ngradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1930.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:Básanna i 1949
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)
Catagóir:Fir
Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Charles Laughton

B'aisteoir Briotanach agus Meiriceánach é **Charles Laughton** (1 Iúil 1899 – 15 Nollaig 1962).

Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1934. Ainmníodh é don ngradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1936.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1899
Catagóir:Básanna i 1962
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac
Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir déghnéasacha
Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe
Catagóir:Inimircigh
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Sasanacha
Catagóir:Yorkshire Thuaidh
Victor McLaglen

B'aisteoir Meiriceánach-Sasanach é **Victor McLaglen** (10 Nollaig 1886 – 7 Samhain 1959). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1936.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1886
Catagóir:Básanna i 1959
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Paul Muni

B'aisteoir Meiriceánach é **Paul Muni** a rugadh mar **Frederich Meshilem Meier Weisenfreund** (22 Meán Fómhair 1895 – 25 Lúnasa 1967).

Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1937. Ainmníodh é don ngradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1930, 1932 agus 1936.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1895
Catagóir:Básanna i 1967
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Luise Rainer

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Luise Rainer** (12 Eanáir, 1910 – 30 Nollaig, 2014). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1937 agus 1938.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Básanna in 2014
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
An Asarbaiseáin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An Asarbaiseáin** páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2008.

## Iomaitheoirí
mion|Chingiz ag cur i láthair i 2019

## Pointí

Seo iad na cúig thír ba mhó a thug pointí, sa *teileavóta*, don Asarbaiseáin i mbabhtaí ceannais idir 2016 agus 2019:

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Joan Fontaine

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Joan de Beauvoir de Havilland** (22 Deireadh Fómhair 1917 – 15 Nollaig 2013). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1942. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna in 2013
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Claudette Colbert

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Claudette Colbert** (13 Meán Fómhair, 1903 – 30 Iúil, 1996).

Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1935. Ainmníodh í don ngradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1936.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1903
Catagóir:Básanna i 1996
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Robert Donat

B'aisteoir Sasanach é **Robert Donat** (18 Márta 1905 – 9 Meitheamh 1958). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1940.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1905
Catagóir:Básanna i 1967
Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Paul Lukas

B'aisteoir Ungárach é **Paul Muni** (26 Bealtaine, 1894 – 15 Lúnasa, 1971). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1944. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1944.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1894
Catagóir:Básanna i 1971
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Jennifer Jones

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Jennifer Jones** (2 Márta, 1919 – 17 Nollaig, 2009). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1944. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1944.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna in 2009
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019

Reáchtáladh **Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019** sa Ríocht Aontaithe ar 12ú Mhí na Nollag 2019. Buaigh an páirtí 365 ceann de na 650 suíomh a bhí le fáil i dTeach na dTeachtaí, agus 44% de na guthanna. 

mion|clé
clé|mion|12 DF 2019
clé|mion
[clé|mion|Sinn Féin, [Martina Anderson, 2019-05-14]]

## Feachtas
Cuireadh an reachtaíocht maidir le holltoghchán a cheadú sa Bhreatain i mí na Nollag faoi bhráid Theach na dTiarnaí ar 30 Deireadh Fómhair 2019.

Bhí tromlach glan tugtha ag pobal na Breataine do Pháirtí Caomhach an Phríomh-Aire Boris Johnson. Os cionn 360 suíochán a bhuaigh na Tóraithe san olltoghchán - gaisce nach ndearnadh ón mbliain 1987.

Bhí Jeremy Corbyn agus Páirtí an Lucht Oibre cloíte. Ach bhí gaoth úr faoi sheolta Pháirtí Náisiúnta na hAlban a bhuaigh beagnach 50 suíochán. Éileoidh Nicola Sturgeon an dara reifreann ar neamhspleáchas na hAlban.

Dúirt an Príomh-Aire caithréimeach, Boris Johnson, go raibh sainordú láidir tugtha ag an bpobal dó "Breatimeacht" a chur i gcrích.

Rinne Leo Varadkar comhghairdeas le Boris Johnson as ollbhua na dTóraithe.

## Tuaisceart Éireann
Den chéad uair riamh sa Tuaisceart, bhí níos mó suíochán ag náisiúnaithe ná aontachtaithe.

18 suíochán a bhí le líonadh sa Tuaisceart do Pharlaimint Westminster. Fuair an PAD 8 suíochán, Sinn Féin 7 gcinn, an PSDLO dhá shuíochán agus ceann amháin a fuair Páirtí na Comhghuaillíochta.

## Féach freisin

* Olltoghchán na Breataine 2024

## Tagairtí

Catagóir:Toghcháin na Ríochta Aontaithe
Catagóir:2019 sa pholaitíocht Bhriotanach
Catagóir:2019
Durham Thiar Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é **Durham Thiar Thuaidh**. Cruthaíodh sa bhliain 1950 é. Toghadh Richard Holden (An Páirtí Coimeádach) ina fheisire aonair don toghcheantar in Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019. Roimhe sin bhí an suíochán ag Páirtí an Lucht Oibre ón uair dheireanach a tháinig athrú ar theorainneacha an toghcheantair i 2010.  

Catagóir:Toghcheantair Westminster in Oirthuaisceart Shasana
Catagóir:Liosta na dToghcheantar Parlaiminte de chuid na Ríochta Aontaithe
Francie Molloy

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann é **Francie Molloy**. (; rugadh 16 Nollaig 1950). Ba chomhalta den Tionól Reachtach é do Lár Uladh ó 1998 go 2013. I bhfothoghchán i mí Mhárta 2013, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Lár Uladh. D'éirigh sé as an phost in 2024.

## Féach freisin

* Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
* Lár Uladh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann
Michelle Gildernew

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í **Michelle Gildernew**. Rugadh í ar an 28 Márta 1970. 

I mí an Mheithimh 2017, bhí sí tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Fear Manach agus Tír Eoghain Theas, agus arís in 2019.

Theip uirthi bheith tofa  mar FPE sa bhliain 2024.

## Féach freisin

* Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Chris Hazzard

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann é **Chris Hazzard**. Rugadh é ar an 20 Lúnasa 1984. I mí Mheitheamh 2017, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do An Dún Theas. 

Bhuaigh sé arís in 2019 agus san Olltoghchán 2024.

## Féach freisin

* Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann
* An Dún Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae an Dúin
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:An Dún Theas (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Paul Maskey

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann é **Paul John Maskey**. Rugadh é ar an 10 Meitheamh 1967. I mí Mheitheamh 2011, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do Bhéal Feirste Thiar.   Atoghadh arís  é san Olltoghchán 2024.

## Féach freisin

* Béal Feirste Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Béal Feirste Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Barra Mac Giolla Dhuibh

Is polaiteoir poblachtánach as Tír Eoghain é **Barra Mac Giolla Dhuibh**  ()'' a rugadh ar 16 Lúnasa 1966.
clé|mion|Barry McElduffː leabhar comhbhróin Martin McGuinness
## Saol
Sa bhliain 1998, bhí Mac Giolla Dhuibh tofa don chéad uair mar theachta Tionóil.
I mí Mheitheamh 2017, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte Westminster do Thír Eoghain Thiar. Choinnigh Pat Doherty, Sinn Féin, an suíocháin go dtí gur éirigh sé as roimh olltoghchán 2017 nuair a tháinig Barra Mac Giolla Dhuibh i gcomharbacht air agus bua gan aon stró aige.clé|mion|2012ː Mac Giolla Dhuibh ar dheis
### Conspóid
Ní raibh bliain féin ag Mac Giolla Dhuibh mar fheisire sula mb’éigean dó éirí as nuair a mhaslaigh sé íobartaigh an tsléachta ag Kingsmill le scigfhíseán seafóideach.  Ar an 5 Eanáir 2018, scaip Barra Mac Giolla Dhuibh físeán ar na meáin shóisialta de féin agus builín aráin ... de dhéantús Kingsmill ... leagtha ar a cheann aige, cothrom an lae i ndiaidh na heachtra Kingsmill, cothrom an lae 42 bliain i ndiaidh na heachtra inar maraíodh deichniúr oibrithe as monarcha teicstíle agus iad ar a slí abhaile ón obair. 

D’éirigh Mac Giolla Dhuibh as a phost ar 15 Eanáir 2018, de bharr na conspóide a bhain leis.

### Toghchán áitiúil, 2019
Sa bhliain 2019, fuair Mac Giolla Dhuibh an dara vóta ab airde ar an chéad comhaireamh i dtoghchán áitiúil.  

### Pearsanta
Cainteoir líofa Gaeilge agus Béarla é Mac Giolla Dhuibh.

## Naisc sheachtracha

* Twitter

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Tír Eoghain Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann
Gloria Gaynor

Amhránaí Meiriceánach is ea **Gloria Gaynor** a rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1949 i Newark, New Jersey. Is fearr aithne uirthi as an amhrán *[[I Will Survive]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Stan Lee

Ba scríbhneoir greannán Meiriceánach é **Stan Lee**, a rugadh mar **Stanley Martin Lieber** ar an 28 Nollaig 1922 agus a fuair bás ar an 12 Samhain 2018.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Daoine Marvel Comics
Catagóir:Eagarthóirí
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Catagóir:Scríbhneoirí as Cathair Nua-Eabhrac
Órfhlaith Begley

Is polaiteoir de chuid Sinn Féin i dTuaisceart Éireann í **Órfhlaith Begley.** Rugadh í ar an 19 Nollaig 1991. I mí Bhealtaine 2018, bhí sí tofa don chéad uair mar fheisire parlaiminte do Thír Eoghain Thiar.

clé|mion|2017

## Tús a shaoil agus gairm bheatha
Rugadh Begley ar an 19 Nollaig 1991 sa Charraig Mhór, Contae Thír Eoghain, Cúige Uladh.  Is iníon í leis an gComhairleoir de chuid Sinn Féin Seán Begley, a bhí tráth ina chathaoirleach ar Chomhairle Ceantair na hÓmaí. D'fhás Begley aníos sa Charraig Mhór, agus d'imir sí peil Ghaelach ag an gclub áitiúil. Rinne sí staidéar ar an Dlí agus ar an bPolaitíocht in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste.  Ina dhiaidh sin, rinne sí staidéar in  Institiúid an Léinn Ghairmiúil agus Dlí, agus bhain sí céim amach mar aturnae. D'oibrigh Begley ansin mar aturnae i bPort an Dúnáin, Contae Ard Mhacha lena deartháir.
## Gairm pholaitiúil
Roghnaíodh Begley mar iarrthóir Shinn Féin do Thír Eoghain Thiar  i bhfothoghchán 2018, nuair a d'éirigh Barra Mac Giolla Dhuibh as ar an 15 Eanáir. Toghadh í le tromlach 7,956.  Ba é Begley an chéad bhean a rinne ionadaíocht ar an toghcheantar ó cruthaíodh é i 1997. Ní shuíonn sí i dTeach na dTeachtaí de réir pholasaí seanbhunaithe an pháirtí maidir le staonadh. Atoghadh í in 2019 agus san Olltoghchán 2024..

## Saol pearsanta
Phós Begley an t-innealtóir Conor Carson i mí na Nollag 2022 sa Charraig Mhór.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tír Eoghain Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Catagóir:Baill Shinn Féin
Ray Milland

B'aisteoir Meiriceánach-Bhreatnach é **Ray Milland** (3 Eanáir 1907 – 10 Márta 1986). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1946. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1946.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1907
Catagóir:Básanna i 1986
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Joan Crawford

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Luise Rainer** (23 Márta, 1904 – 10 Bealtaine, 1977). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1946.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1904
Catagóir:Básanna i 1977
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Ronald Colman

B'aisteoir Sasanach é **Ronald Charles Colman** (9 Feabhra 1891 – 19 Bealtaine 1958).

Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1948. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1948. Ainmníodh é don ngradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1930.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1891
Catagóir:Básanna i 1958
Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Loretta Young

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Loretta Young** (6 Eanáir, 1913 – 12 Lúnasa, 2000). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1948.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1913
Catagóir:Básanna in 2000
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Jane Wyman

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Jane Wyman** (5 Eanáir, 1917 – 10 Meán Fómhair, 2007). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1949. Bhuaigh sí an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1949 agus don ghradam Ban-aisteoir is Fearr i ndráma i 1952. Bhí sí pósta le Ronald Reagan.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1917
Catagóir:Básanna in 2007
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Broderick Crawford

B'aisteoir Meiriceánach é **William Broderick Crawford** (9 Nollaig, 1911 – 26 Aibreán, 1986). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1950. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1950.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Básanna i 1986
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Georgy Zhukov

Ba ginearál Rúiseach é **Georgy Konstantinovich Zhukov**, a rugadh ar an 1 Nollaig 1896 agus a fuair bás ar an 18 Meitheamh 1974.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1896
Catagóir:Básanna i 1974
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Boilséivigh
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Fir
Catagóir:Laochra
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Polaiteoirí na Rúise
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Scríbhneoirí Rúiseacha
Hampshire Thoir-Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é **Hampshire Thoir-Thuaidh**. Cruthaíodh sa bhliain 1997 é. Is é Ranil Jayawardena (C) sealbhóir reatha an tsuíocháin.

Catagóir:Toghcheantair Westminster in Oirdheisceart Shasana
Catagóir:Liosta na dToghcheantar Parlaiminte de chuid na Ríochta Aontaithe
Mickey Brady

Ba pholaiteoir de chuid Shinn Féin i dTuaisceart Éireann é **Michael Brady** (7 Deireadh Fómhair 1950 - 16 Eanáir, 2026). Ba Chomhalta den Tionól Reachtach é d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha, ó 2007 go 2015. agus b'eisean an Teachta Parlaiminte d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha ó 2015 go 2024.

## Saol roimh pholaitíocht
Rugadh agus tógadh in Iúr Cinn Trá é agus chuaigh sé ar Bhunscoil na Mainistreach agus Scoil na Mainistreach. I ndiaidh sin, rinne sé staidéar ar ollscoil i Learpholl. D'oibríodh sé i ngrúpa pobail agus ritheadh sé in ionad comhairle do shochair ó 1981 go 2007.

## Gairm pholaitíochta
Ba ball Shinn Féin é agus toghadh ar Thionól Thuaisceart Éireann é in 2007 d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha agus toghadh é arís in 2011.

I mí na Bealtaine 2015, toghadh Brady den chéad uair ina theachta parlaiminte d'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha agus atoghadh é sna Olltoghcháin i 2017 agus 2019. I mí Feabhra 2024, d'fhógair sé gur éirigh sé as an suíochán ag an toghcháin seo chugainn.

## Saol pearsanta
Bhí sé pósta le Caroline agus bhí ceathrar páistí aige.

## Bás
Fuair Brady bás ar 16 Eanáir 2026. Mhol Mary Lou McDonald, Michelle O'Neill agus eile as. Sa Tionól, bhí dhá nóiméad ciúnais ann ina chuimhne agus rinne an Ceann Comhairle, Edwin Poots, agus baill as rionnt páirtithe, náisiúnach agus aontachtach, comhbhrón lena theaghlach 

## Féach freisin

* Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
* Polaiteoirí in Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Básanna in 2026
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Leabhar Mór Leacáin

Is lámhscríbhinn mheánaoiseach é ***Leabhar (Mór) Leacáin*** ARÉ, MS 23 P 2, a scríobhadh idir 1397 agus 1418 i *Castle Forbes*, Leacán, i dtuath Thír Fhiachraigh, in aice le hInis Crabhann, Contae Shligigh. Caomhnaítear é i nAcadamh Ríoga na hÉireann.

Scríobh Ádhamh Ó Cuirnín *Leabhar Mór Leacáin* as Meán-Ghaeilge do Ghiolla Íosa Mór Mac Fhirbhisigh. Tógadh an t-hábhar ón Leabhar Laighneach, cóipeanna déanacha de Leabhar Gabhála na hÉireann, an dinnseanchas, an banseanchas agus Leabhar na gCeart.

Ag am áirithe, bhí an leabhar i lámha James Ussher. Ina dhiaidh sin, thug Séamas II Shasana é don Choláiste Éireannach i bPáras. In 1787 thug an Chevalier Ó Raghallaigh ar ais go hÉirinn leis  é. Tháinig an leabhar i seilbh Charles Vallancey, agus thug seisean don Acadamh é.

Bhí tríocha leathanach ann i dtosach; is amhlaidh gur cailleadh naoi gcinn díobh in 1724. Bhí mír mhór iontu agus eolas inti ar stair agus ar ghinealaigh chlanna Lochlannacha agus Gael-Lochlannacha na hÉireann, eolas nach bhfuil le fáil in aon áit eile.

Tá na leathanaigh smeartha le bealadh éigin a fhágann trédhearcach agus doiléir iad.

## Naisc sheachtracha
* Le fáil ar ISoS, MS 23 P 2 i bhfoirm macasamhla.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise
Catagóir:15ú haois in Éirinn
Iarmhairt an chéad chogaidh dhomhanda

Tar éis **an Chéad Chogaidh Domhanda**, tharla athrú as cuimse ar chúrsaí polaitíochta, cultúrtha, eacnamaíochta agus sóisialta ar fud na hEoráise (an Eoraip agus an Áise), san Afraic, agus fiú i limistéir taobh amuigh díobh siúd a bhí rannpháirteach go díreach ann. Chlis ceithre impireacht mar gheall ar an cogadh, cuireadh deireadh le sean-tíortha , cuireadh cinn nua ar bun, atarraingíodh teorainneacha, bunaíodh eagraíochtaí idirnáisiúnta, agus ghlac go leor idé-eolaíochtaí nua agus sean seilbh dhaingean in  intinn na muintire.

Bhí tionchar ag an Chéad Chogadh Domhanda freisin ar chlaochlú polaitiúil an chuid is mó de na príomhpháirtithe a bhí páirteach sa choimhlint, len iad a athrú ina ndaonlathaí toghchánacha trí neas-cheart vótála na bhfear uile a thabhairt don chéad uair sa stair, mar shampla, sa Ghearmáin (toghchán chónaidhm na Gearmáine, 1919) , san Bhreatain Mhór (toghchán ginearálta na Ríochta Aontaithe, 1918), agus sa Tuirc (toghchán ginearálta na Tuirce, 1923).]]
[mion|335x335px| ''Síniú na Síochána i Halla na Scátháin: ''Síniú [Conradh Versailles|Chonradh Versailles i Halla na Scátháin i Phálás Versailles]]

## Léigear na Gearmáine

## Conradh Versailles
[clé|mion|Léirsiú i gcoinne an Chonartha os comhair an [Reichstag (foirgneamh)|Reichstag]]

## Fliú paindéime

## Mionlaigh eitneacha

## Suaitheadh polaitiúil

## Réabhlóidí
[deas|mion|400x400px|Rannáin pholaitiúla na hEorpa sa bhliain 1919, tar éis  conarthaí Bhrest-Litovsk agus [Conradh Versailles|Versailles, agus roimh conarthaí Trianon, Kars, agus Ríge, agus cruthú an Aontais Shóivéadaigh, Shaorstát Éireann agus Phoblacht na Tuirce]]

## Nótaí

## Naisc sheachtracha

*Post-war , in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
*Kitchen, James E.: Colonial Empires after the War/Decolonization, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
*Bessel, Richard: Post-war Societies, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
*Rothermund, Dietmar: Post-war Economies, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
*Sharp, Alan: The Paris Peace Conference and its Consequences, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.
* FirstWorldWar.com "A multimedia history of World War I"
* The war to end all wars on BBC site
* "The Heritage of the Great War" 
* The British Army in the Great War 
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Brocaire Uí Mháil

mion|clé|240px|Brocaire Uí Mháil
Is madadh clóis é **brocaire Uí Mháil**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Cealtchar

Sa Rúraíocht, is laoch na nUladh é **Cealtchar** (Sean-Ghaeilge Celtchar) mac Uitheachair (nó Uithidir).

## Sna scéalta

Deirtear gurbh "laoch liath, ard, fíochmhar na nUladh" é Cealtchar.  Chónaigh air i nDún Leathghlaise (ar a dtugtar freisin *Dún*, nó *Ráth Chealtchair*) i nDún Pádraig, Contae an Dúin.  Ba í Findmór as Dún Sobairche, Contae Aontroma a bhean chéile.  Bheartaigh sé sleá darbh ainm Lúin Chealtchair, a bhfuil saint chun fola chomh láidir, go gcaithfí é a chur i gcoire nimhe chun é a smachtú.

Ag fleadh tráth, thug sé dúshlán do Cet mac Mágach ar son na curadhmhíre.  D'fhreagair Cet ámh go raibh Cealtchar coillte aige le sleá ag tigh Chealtchair féin.

Agus na hUlaidh dúisithe as a gceas, tharrtháil Cealtchair agus Conchúr mac Neasa ochtar ban fuadaithe ó ochtar fear de theaghlach Ailille agus Méabha ag Áth Féinne.

Mar chúiteamh as dúnmharú Bhlaí Briugu, a luigh lena bhean chéile, cuireadh iachall ar Chealtchar an ruaig a chur ar thrí bhagairt na nUladh.

Ba é an chéad bhagairt 
*[[Conganchnes mac Dedad]]*, a bhí i mbun díoltas a bhaint ar son dúnmharú a nia Cú Raoi.  Bhí craiceann fadharcánach aige, nárbh fhéidir arm ar bith polladh.  Mhol Cealtchar a iníon Niamh dó chun pósadh, agus dá bharr, fuair sí amach go marófaí *Conganchnes* ach d'ingne dearg-the lasta isteach i mboinn a chos.  Thug sí an t-eolas seo dá hathair, a rinne mar ba ghá.

Ba é an dara bagairt ná cú fíochmhar darbh ainm Luch Donn.  D'aimsigh baintreach é ina choileán, agus thóg sí é ina chú ollmhór agus dosmachtaithe.  Mharaigh sé caoirigh na baintrí, ansin a mic, ansin an bhaintreach féin.  Ansin, chuaigh i mbun lonnaíocht a scriosadh gach oíche.  D'aimsigh Cealtchar lomán fearna, tholl amach é go ndeachnaigh a lámh tríd, agus bheirigh sé é le mil, gréisc agus luibheanna, go dtí go raibh sé righin agus solúbtha.  Tháinig sé i ngiorracht an chú leis an lomán thar a láimh, agus ghabh fiacla an chú ann á bhaint.  Bhí Cealtchar in ann ansin a chroí a tharraingt amach tríd a bhéal, á mharú.

Ba é an tríú bagairt ná Dóelchú, madra Chealtchair féin.  D'aimsíodh é mar choileán laistigh uaigh Chonganchnes.  Ní ligeadh sé ach Cealtchar é a láimhseáil, ach lá amháin d'éiligh sé agus as sin amach, bhagraíodh sé ba agus caoirigh na nUladh.  Chuaigh Celtchar ar thóir an mhadra agus ghlaoigh sé air.  Tháinig sé chuige agus leadhb a chosa.  In aghaidh a thola, mharaigh Celtchar é lean shleá.  Agus an sleá á ardú aige, rith braon d'fhuil nimhiúil an mhadra síos agus trí chorp Chealtchair, á mharú.

## Féach freisin
* Lúin Chealtchair

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíócht
Ponferrada

Is cathair i gcomhphobal féinrialaithe na Caistíle agus León sa Spáinn í *Ponferrada*'. Tá sí suite i gcúige León agus í mar phríomhchathair an chontae El Bierzo. Tá sí lonnaithe in iarthuaisceart na Spáinne agus iarthar an chúige in aice teorainn na Gailíse. Luíonn sí ar abhainn Sil timpeallaithe go hiomláin ag sléibhte. Is í an chathair deireanach ar Tóchar Francach den Camino de Santiago roimh Santiago de Compostela í féin. Bhí thart ar 65,700 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2017 agus mar sin tá símar an 6ú chathair is mó sa réigiún. 
 
Tagann ainm na Cathrach ón Laidin *Pons Ferrata*, sé sin Droichead Iarann. 

Catagóir:Cathracha agus Bailte i gCaistíl agus León
Judy Holliday

Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í **Judy Holliday** (21 Meitheamh 1921 – 7 Meitheamh 1965). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1951. Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1951.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna i 1965
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Shirley Booth

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Shirley Booth** (30 Lúnasa 1898 – 16 Deireadh Fómhair 1992). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1953. Bhuaigh sí an ghradam Ban-aisteoir is Fearr i ndráma sna gradaim Golden Globe i 1953.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1898
Catagóir:Básanna i 1992
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
William Holden

B'aisteoir Meiriceánach é **William Holden** (17 Aibreán 1918 – 12 Samhain 1981). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1954.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Básanna i 1981
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Anna Magnani

B'aisteoir Iodálach í **Anna Magnani** (7 Márta 1908 – 26 Meán Fómhair 1973). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr i ngradaim an Acadaimh i 1956. Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir Is Fearr i ndráma sna gradaim Golden Globe i 1956.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1908
Catagóir:Básanna i 1973
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine as an Róimh
José Ferrer

B'aisteoir Meiriceánach é **José Vicente Ferrer de Otero y Cintrón** (8 Eanáir 1912 – 26 Eanáir 1992). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1951. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1951.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1912
Catagóir:Básanna i 1992
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Simone Signoret

Ba bhan-aisteoir Francach í **Simone Signoret** (25 Márta 1921 – 30 Meán Fómhair 1985). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1960.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna i 1985
Catagóir:Ban-aisteoirí Francacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Maximilian Schell

B'aisteoir Eilvéiseach é **Maximilian Schell** (8 Nollaig 1930 – 1 Feabhra 2014). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1962.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna in 2014
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Tamairín leonta órga

Is ainmhí é an **tamairín leonta órga** (*Leontopithecus rosalia*, Portaingéilis: mico-leão-dourado). Mamach atá ann, moncaí beag. Maireann sé sna coillte ar chóstaí na Brasaíle. Tá an speiceas i mbaol.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Anne Bancroft

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Anne Bancroft** (17 Meán Fómhair 1931 – 6 Meitheamh 2005). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1963.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna in 2005
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Aoine Mhór na Siopadóireachta

clé|250px|mion|Aoine Mhór na Siopadóireachta
Titeann **Aoine Mhór na Siopadóireachta** (nó *Black Friday*) ar an Aoine i ndiaidh Lá an Altaithe.

Bíonn praghsanna laghdaithe ar fud na hidirlíne, agus lascainí réamh-Nollaig le fáil, nó creidtear go mbíonn lacáistí le fáil. I ndáiríre, níl ann ach bolscaireacht mhargaíochta go minic.

## Féach freisin

* Cibear-Luan

* Lá an Altaithe 

## Tagairtí

Catagóir:Siopadóireacht
Catagóir:Féilte idirnáisiúnta
Catagóir:Tomhaltas
Catagóir:Aoine
Macalla

deas|250px|thumb|Macalla
Is fuaim a dhéantar frithchaitheamh as fuaimthonnta as dromchla ar ais chuig an t- éisteoir é **macalla**.

Catagóir:Fuaim
Patricia Neal

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Patricia Neal** (20 Eanáir, 1926 – 8 Lúnasa, 2010). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1964.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2009
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Ialtóg mheasa órchaipíneach

Is ainmhí í an **ialtóg mheasa órchaipíneach** (*Acerodon jubatus*). Mamach atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Baiséadach Mór Gríofa Vendée

Is madadh clóis é **baiséadach Mór Gríofa Vendée**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Julie Andrews

Is ban-aisteoir agus amhránaí Sasanach í **Dame Julia Elizabeth Andrews**. Rugadh í ar an 1 Deireadh Fómhair 1935. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1965. Bhuaigh sí an gradam Ban-aisteoir Is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1965 agus arís i 1966 agus 1983.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1935
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine as Surrey
Julie Christie

Is aisteoir Briotanach í **Julie Frances Christie**. Rugadh í ar an 14 Aibreán 1941. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1966. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 2007.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Briotanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Rod Steiger

B'aisteoir Meiriceánach é **Rodney Stephen Steiger** (14 Aibreán, 1925 – 9 Iúil, 2002). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1968.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Básanna in 2002
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Cliff Robertson

B'aisteoir Meiriceánach é **Clifford Parker Robertson III** (9 Meán Fómhair, 1923 – 10 Meán Fómhair, 2011). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1969.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Básanna in 2011
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
George C. Scott

B'aisteoir Meiriceánach é **George Campbell Scott** (18 Deireadh Fómhair, 1927 – 22 Meán Fómhair, 1999). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1969.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Básanna i 1999
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Glenda Jackson

B'aisteoir agus polaiteoir Sasanach í **Glenda May Jackson** (9 Bealtaine 1936 - 15 Meitheamh 2023). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1971 agus 1974.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Gormán mór Gascúnach

Is madadh clóis é an **gormán mór Gascúnach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Grífíneach mór Veindéach

mion|clé|240px|Grífíneach mór Veindéach
Is madadh clóis é an **grífíneach mór Veindéach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Art Carney

B'aisteoir Meiriceánach é **Art Carney** (4 Samhain, 1918 – 9 Samhain, 2003). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr i nGradaim an Acadaimh i 1974.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1918
Catagóir:Básanna in 2003
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Ellen Burstyn

Is ban-aisteoir Sasanach í **Ellen Burstyn**. Rugadh í ar an 7 Nollaig 1932. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1971 agus 1974. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1979.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Jack Nicholson

Is aisteoir Meiriceánach é **John Joseph Nicholson**. Rugadh é ar an 22 Aibreán, 1937. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna Gradaim Academy i 1976 agus i 1998. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1974 agus 1975, an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma i 1986 agus 1998 agus an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma i 2003.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe