Teoiric an ionchais

mion|179x179px| Daniel Kahneman, a bhuaigh Duais Chuimhneacháin Nobel 2002 san Eacnamaíocht as a chuid oibre ag forbairt teoiric an ionchais.

Is éard is **Teoiric an Ionchais** ann ná teoiric de chuid na heacnamaíochta iompraíochta, breithiúnais agus cinnteoireachta, a d'fhorbair Daniel Kahneman agus Amos Tversky sa bhliain 1979. Luadh an teoiric sa chinneadh Duais Chuimhneacháin Nobel sna hEacnamaíochtaí 2002a bhronnadh ar Kahneman. 

Bunaithe ar thorthaí ó staidéir rialaithe, déantar cur síos ann ar an gcaoi a ndéanann daoine aonair measúnú asiméadrach ar a ndearcadh maidir le caillteanas agus gnóthachan. Mar shampla, i gcás roinnt daoine aonair, níorbh fhéidir an phian a bhaineann le $1,000 a chailleadh a chúiteamh ach amháin le pléisiúr $2,000 a thuilleamh. Cuimsíonn sé freisin bealach chun dóchúlachtaí a mheá a léiríonn an claonadh a bhíonn ag daoine an iomarca tábhachta a thabhairt do dheiseanna beaga agus gan dóthain tábhachta a thabhairt do dheiseanna móra. Mar sin, contrártha le teoiric na háirgiúlacht ionchais (a shamhlaíonn an cinneadh a dhéanfadh gníomhairí atá go hiomlán réasúnach), is í is aidhm do theoiric an ionchais cur síos a dhéanamh ar iompar iarbhír na ndaoine.

I gceapadh bunaidh an ionchais, thagair an téarma *ionchas* do thorthaí intuartha crannchuir. Mar sin féin, is féidir teoiric an ionchais a chur i bhfeidhm freisin maidir le réamhaisnéis a dhéanamh ar chineálacha eile iompraíochtaí agus cinntí.

Tá dúshlán á thabhairt ag teoiric an ionchais do theoiric na háirgiúlachta a d'fhorbair John von Neumann agus Oskar Morgenstern i 1944, agus is í ceann de na chéad teoiricí eacnamaíocha í a tógadh trí úsáid a bhaint as modhanna turgnamhacha.

Tá sí anois ar cheann de na creataí is mó tionchair san eacnamaíocht iompraíochta agus airgeadas iompraíochta, ag athmhúnlú taighde ar chinnteoireacht faoi riosca agus éiginnteacht.
## Léirshamhail

Cuireann an teoiric síos ar na próisis chinnteoireachta in dhá chéim:  

* Sa chéad chéim, ar a dtugtar eagarthóireacht, socraíonn tú na torthaí féideartha a bhaineann le rogha bunaithe ar riail gharbh mheasartha shimplí.     
Go háirithe, socraíonn daoine na torthaí a mheasann siad gur caillteanais iad torthaí níos lú agus gur gnóthachain iad torthaí níos mó. Tá sé mar aidhm ag an gcéim eagarthóireachta aon éifeachtaí frámaithe a mhaolú. Tá sé mar aidhm aici freisin éifeachtaí aonraithe a réiteach a eascraíonn as claonadh daoine chun dóchúlachtaí comhleanúnacha a aonrú go minic seachas iad a chóireáil le chéile. Is féidir breathnú ar an bpróiseas eagarthóireachta mar chodáil, theaglaim, dheighilt, chealú, shimpliú agus ceannas a bhrath.
*Sa chéim mheasúnaithe ina dhiaidh sin, iompraíonn daoine iad féin amhail is go bhfuil luach ( (áirgiúlacht) á ríomh acu, bunaithe ar na torthaí féideartha agus ar a ndóchúlachtaí faoi seach, agus ansin ríomhfadh siad an rogha eile a raibh níos mó áirgiúlachta aige.

Seo an fhoirmle a ghlacann Kahneman agus Tversky don chéim mheasúnaithe (ar a mhodh is simplí) mar a leanas: 
:V = \sum_{i=1}^n \pi(p_i)v(x_i)

## Nótaí


## Tuilleadh léitheoireachta

* Easterlin, Richard A. "An bhfeabhsaíonn an Fás Eacnamaíoch an Lot Daonna?", in  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*   
*  
*   

## Naisc sheachtracha

* Réamhrá do Theory Prospect 
* Teoiric na Radharc 
Catagóir:Pages with unreviewed translations
Catagóir:Teoiricí