open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brandon Sanderson

Is údar Meiriceánach ficsin é **Brandon Sanderson** (19 Nollaig 1975 a rugadh é). Tá clú agus cáil air mar údar fantaisíochta agus ficsean eolaíochta, go háirithe dá shraith 'Mistborn' (Ceo-Rugtha) agus 'The Stormlight Archive' (Cartlann Sholas na Stoirme).  I dteannta leo siúd, chríochnaigh sé 'The Wheel of Time', sraith fantaisíochta leis an údar aitheanta, Robert Jordan tar éis bhás an údair. 

Tá cáil air freisin mar eisean a chum 'Dlíthe na Draíochta Sanderson'-treoirlínte maidir le conas córas draíochta a chruthú.
An Eoraip Ársa (seandálaíocht)

Is téarma é an **Eoraip Ársa** a chum an seandálaí Marija Gimbutas le cur síos a dhéanamh ar an gcultúr Neoiliteach réamh-Ind-Eorpach réasúnta aonchineálach in oirdheisceart na hEorpa atá suite i ngleann Abhainn na Danóibe, ar a dtugtar cultúr na Danóibe freisin.

I mórshaothar, *The Goddesses and Gods of Old Europe: Myths and Cult Images* (1974),  tagraíonn sí do na cultúir Neoiliteacha seo mar *E*'oraip*' Ársa*  (tá an *Eoraip Neoiliteach* agus *Réamh-Ind-Eorpach* comhchiallach). Creideann seandálaithe agus eitneagrafaithe atá ag obair laistigh dá chreat go gcuireann an fhianaise faoi imirce agus ionradh níos déanaí ag daoine a labhair teangacha Ind-Eorpacha ag tús na Cré-umhaoise (an hipitéis Kurgan). 

## An Eoraip Ársa
Tagraíonn an Eoraip Ársa, nó an Eoraip Neoiliteach, don am idir na tréimhsí Méisiliteacha agus an Chré-umhaois san Eoraip, thart ar 7000 R.Ch.  (neas-am na gcéad sochaithe feirmeoireachta sa Ghréig) go c. 1700 R.Ch. (tús na Cré-umhaoise i gCríoch Lochlann). Athraíonn fad na Neoiliteach ó áit go háit: in oirdheisceart na hEorpa tá sé thart ar 4000 bliain (ie, 7000−3000 R.Ch.); i gcodanna d’ Iarthuaisceart na hEorpa tá sé díreach faoi bhun 3000 bliain (c. 4500−1700 R.Ch.).

Beag beann ar chroineolaíocht shonrach, tá tréithe bunúsacha ag go leor grúpaí Neoiliteacha Eorpacha, mar shampla maireachtáil i bpobail ar mhionscála, níos cothromaí ná na cathairstáit agus na taoiseachtaí na Cré-umhaoise, a mhair ar phlandaí agus ar ainmhithe tí arna bhforlíonadh le bailiú bia ó phlandaí fiáine. agus dul ag fiach, agus potaireacht lámhdhéanta a tháirgeadh, gan cúnamh ó roth potaireachta. Tá go leor difríochtaí ann freisin, le roinnt pobail Neoiliteacha in oirdheisceart na hEorpa ina gcónaí i lonnaíochtaí an-daingne de 3,000–4,000 duine (e.g. Sesklo sa Ghréig) ach bhí grúpaí beaga Neoiliteacha sa Bhreatain (50–100 duine b’fhéidir). 
## Tagairtí

Catagóir: Réamh-Ind-Eorpaigh
Catagóir: Teoiric sheandálaíochta
Catagóir: An Eoraip Neoiliteach
Arda Éireann

[mion|mapa de chuid na Suirbhéireachta Ordanáis, 1947,  1:63,360, [Contae Chiarraí agus Contae Chorcaí]]
Is grúpa sléibhte in Éirinn iad **Arda Éireann**, nó ***The ArdErins*** i mBéarla, na cnoic is airde sa tír ar mhúnla na ‘Munros’ in Albain. Tá 406 sliabh in 43 ceantar sléibhe ar an liosta reatha, a d'fhoilsigh Sléibhteoireacht Éireann agus MountainViews.ie sa bhliain 2020. Is gá do shliabh a bheith os cionn 500m ar airde, agus an bhinn ar a laghad 30m os cionn na sléibhte atá ina thimpeall le bheith ar liosta na nArd Éireann.

## An liosta
282 sliabh atá ar liosta na Munros in Albain — sléibhte atá os cionn 914m. Dá gcuirfí an tslat tomhais sin i bhfeidhm in Éirinn ní bheadh ach 14 sliabh ar a leithéid de liosta. Beartaíodh gach sliabh atá os cionn 500m a chur ar liosta na nArd Éireann, agus na beanna nach bhfuil níos airde ná 30m ná na sléibhte eile ina dtimpeall a bhaint de.  D’fhág an cur chuige sin gur 406 cnoc atá ar liosta na nArd Éireann, sléibhte aitheanta Gaeltachta ar nós an Earagail i nGaoth Dobhair agus Cnoc Bhréanainn i gCorca Dhuibhne ina measc.  

Tá súil ag Sléibhteoireacht Éireann go gcabhróidh an liosta an brú ollmhór a bhíonn ar chúpla cnoc timpeall na tíre a laghdú, i measc spriocanna eile. Tá súil ag an eagraíocht sléibhteoireachta go meallfaidh na 406 cnoc — in 43 “ceantar sléibhte” — atá ar an liosta lucht siúlta sléibhte go háiteanna nua ar fud na tíre, agus go mbeidh níos lú daoine ag tarraingt ar na háiteanna a bhíonn faoi bhrú mór i gCill Mhantáin agus sna Beanna Boirche, mar shampla. 

Bunaíodh an liosta Arda Éireann ar liosta eile — na ‘Vandeleur-Lynams’, a ainmníodh as beirt sléibhteoirí mhóra as Éirinn. Chuir MountainViews leis an liosta sin in 2009.

Bronntar teastas ar chnocadóirí a dhreapann gach Munro in Albain. In Éirinn, is féidir le baill Shléibhteoireacht Éireann agus Mountain Views taifead a choinneáil de na cnoic atá siúlta acu ar shuíomhanna idirlín na n-eagraíochtaí, agus tugtar  “aitheantas” do dhaoine a chríochnóidh an dúshlán.  Bhí na 406 cnoc siúlta ag Simon Byrne, gach uile cheann acu in aon bhliain amháin, don chéad uair in 2014.

## Féach freisin

* Rothach, nó Munros na hAlban
* Ard Éireann, sliabh i gContae Laoise

## Naisc Sheachtracha
* Liostaí eile : Liosta Vandeleur-Lynam (600m ar a laghad),   "The Hundred Highest",   "Irish County Highpoints"
* Alt san iris Nós
* An liosta ar mountaineering.ie 

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Catagóir:Munros
Lá Domhanda um Fhaisnéis maidir le Forbairt

mion|seirbhísí pobail, aerfort Kismayo, Jubaland, 24 Márta 2017... clár de chuid UNIDO
Ceiliúrtar an **Lá Domhanda um Fhaisnéis maidir le Forbairt** ar an 24 Deireadh Fómhair gach bliain ó 1973 ar aghaidh. Is lá é chun aird a tharraingt ar fhadhbanna a bhaineann leis an bhforbairt, nó cúnamh forbartha, agus ar an ngá le comhar idirnáisiúnta d'fhonn iad a réiteach—teachtaireacht a dhírítear go mór mór ar an aos óg ar fud an domhain.

Ceiliúrtar an Lá ag an am céanna le Lá na Náisiún Aontaithe

Seo beartas an Choimisiún Eorpaigh agus Cúnamh Éireann

## Féach freisin

* Cúnamh Éireann
* Cúnamh forbartha

## Tagairtí

Catagóir:Féilte idirnáisiúnta
Catagóir:Cúnamh forbartha
Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Strictly Come Dancing (sraith 18)

Is comórtas damhsa teilifíse é ***[[Strictly Come Dancing]]***, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Thosaigh an t-ochtú sraith déag an 24 Deireadh Fómhair, 2020, agus chríochnaigh sí ar 19 Nollaig 2020.

Is iad Shirley Ballas, Craig Revel Horwood agus Motsi Mabuse na breithiúna don sraith seo.

## Cúplaí

## Cairt Scórála

## Tagairtí

Catagóir:Strictly Come Dancing
Catagóir:2020 séasúir teilifíse
Neale Donald Walsch

Is údar spioradaltachta é **Neale Donald Walsch** a scríobh an tsraith 10 leabhar *Conversations with God*. Is aisteoir, scríbhneoir scripte scannán agus aoichainteoir é freisin.

Rugadh Neale Donald Walsch ar 10 Meán Fómhair 1943 i Milwaukee i Wisconsin sna Stáit Aontaithe. Tógadh é mar Chaitliceach. Tá sé pósta leis an bhfile Em Claire. Tá naonúr páistí aige.

Foilsíodh a chéad leabhar *Conversations with God, An Uncommon Dialogue Book 1* i 1995. Leabhar sárdhíolta go hidirnáisiúna a bhí ann agus shroich sé an liosta sárdhíolta de chuid an New York Times agus d'fhan sé ann ar feadh 137 seachtain. D'éirigh go maith leis na leabhair a scríobh sé ina dhiaidh a chéad leabhair freisin, leis  6 cinn eile a bhí ar an liosta sárdhíolta de chuid an New York Times freisin.

Chomhbhunaigh Walsch agus Steve Farrell *Humanity's Team* in 2003.

**Leabhair**

# Conversations with God: An Uncommon Dialogue (Book 1) (1995) ISBN 978-0-39914-278-9
# Conversations with God: An Uncommon Dialogue (Book 2) (1997) ISBN 978-1-57174-056-4
# Conversations with God: An Uncommon Dialogue (Book 3) (1998) ISBN 978-1-57174-103-5
# Friendship with God: An Uncommon Dialogue (1999) ISBN 978-0-39914-541-4
# Communion With God: An Uncommon Dialogue (2000) ISBN 978-0-39914-670-1
# Conversations with God for Teens (2001) ISBN 978-157174-263-6
# The New Revelations: A Conversation with God (2002) ISBN 978-0-7434-6303-4
# Tomorrow's God: Our Greatest Spiritual Challenge (2004) ISBN 978-0-74346-304-1
# Home with God: In a Life That Never Ends (2006) ISBN 978-0-74326-716-8
# Conversations with God: Awaken the Species (Book 4) (2017) ISBN 978-1-93790-749-5

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin
* Facebook
* Twitter

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Seaghan Mac an tSionnaigh

Is aistritheoir, ceoltóir, scríbhneoir, agus gníomhaí teanga Éireannach é Seaghan Mac an tSionnaigh.  

As Deisceart Chill Chainnigh é ó dhúchas, ach tá sealanna cónaí caite aige i Luimneach, i mBaile Átha Cliath, i gCorca Dhuibhne agus i mBéal Feirste. Lasmuigh d'Éirinn, tá cónaí déanta aige i gCeanada, sna Stáit Aontaithe agus sa tSualainn, tíortha ar bhog sé chucu d'fhonn Gaeilge a mhúineadh in institiúidí ollscoile iontu.  

Sa bhliain 2020 d'fhág sé a phost mar léachtóir sinsearach le teangacha Ceilteacha in Ollscoil Uppsala agus tá cónaí anois air sa Bhruiséil mar a n-oibríonn sé don Choimisiún Eorpach. 

### Saothar
Bhain Seaghan amach céim dochtúra ó Choláiste Mhuire Gan Smál, Luimneach, sa bhliain 2017 i ngeall ar thráchtas Ph.D. a scríobh sé faoi sheanchaí ó Chorca Dhuibhne darbh ainm Seán Mac Criomhthain. Tá míreanna éagsúla le Seaghan foilsithe in *[[Comhar]]*, *[[Misneach (grúpa)|Mionlach]]*, *[[Feasta]]*, *[[Nós|NÓS]]*, Tuairisc.ie, *[[Meon Eile]]*, san *[[The Irish Times|Irish Times]]* agus sa *Dublin Review of Books.* Le gnéithe éagsúla de chultúr na Gaeilge a bhíonn sé ag plé agus tá a chuid saothar acadúil foilsithe in irisleabhair phiarmheasta idirnáisiúnta, as Béarla, as Gaeilge, agus as Fraincis. 

Tá dhá leabhar curtha amach aige mar gheall ar an bhfoclóirí Luimníoch T. O'Neill Lane; ceann as Gaeilge, le Coiscéim, agus ceann as Béarla, ar fhéinfhoilsigh sé é.  

Rinne sé comhdháil Meanmanra a bhunú i bpáirt lena chara, Oisín Uíbh Eachach, agus sprioc acu téarmaíocht na Gaeilge a aclú don phlé fealsúnach. Dhá chnuasach aistí faoi eagarthóireacht na beirte a tháinig ar an saol de thoradh na comhdhála seo.  

Mar le tograí cruthaitheacha de, tá roinnt dá chuid filíochta curtha i gcló in *[[Poetry Ireland Review/Éigse Éireann|Poetry Ireland Review]]*. Fuair sé duais in Slam Filíochta Liú Lúnasa 2018.

Ainmníodh aistriúchán dá chuid, *An Triúr Triallach: An Congó* arna fhoilsiú ag Dalen Éireann ar ghearrliosta aistriúchán Ghradam de Bhaldraithe ag duaiseanna liteartha an Oireachtais.

### Na meáin
Tá baint ag Seaghan le ceol úrnua as Gaeilge a chur chun cinn, agus bíonn a iarrachtaí féin sa réimse seo á gcur ar fáil aige ar a chaineál YouTube. Bíonn sé i mbun comhoibriú le healaíontóirí eile chomh maith, faoi mar a fheictear sa chaimeo a bhí aige san fhíseán a ghabhann le dán de chuid Chiara Ní É dar teideal 'Dán Crá', físeán dár chum sé an ceol olldoird a chloistear ann.

Ní hannamh Seaghan i mbun caint phoiblí a thabhairt ach an oiread agus bíonn sé le cloisteáil mar aoi ar chláracha sna meáin Ghaeilge go minic.

## Naisc sheachtracha

* Próifíl ASG: Seaghan Mac an tSionnaigh
* Scríbhneoireacht in Comhar*[[Comhar]]*: Seaghan Mac an tSionnaigh

## Tagairtí

catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
catagóir:Aistritheoirí
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha‎
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Filíocht ó bhéal i nGaeilge
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Rún ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe 2758

mion|clé
Glacadh le **Rún ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe 2758** ar 25 Deireadh Fómhair 1971

Le Rún 2758, thug na Náisiún Aontaithe a cearta dleathacha ar ais do Dhaon-Phoblacht na Síne, arbh iad a hionadaithe ionadaíocht dhlisteanach eisiach na Síne ag na Náisiúin Aontaithe, agus a ruaig ionadaithe Chiang Kai-shek as an áit a raibh siad go neamhdhleathach sna Náisiúin Aontaithe. As sin amach, diúltaíodh do na húdaráis a riarann oileán na Téaváine agus na críocha comhlachaithe aon ionadaíocht sna Náisiúin Aontaithe nó in aon eagraíocht a bhaineann leis.
[clé|mion|220x220px|Nixon agus [Mao Zedong|Mao Tse- Tung, 29 Feabhra 1972 ]]
Thug Richard Nixon, Uachtarán na Stát Aontaithe, cuairt ar an tSín an bhliain dár gcionn

## Éire
Chomh luath le 1957, thug Éire neamhaird ar bhrú na Stát Aontaithe agus bhí an rialtas i bhfabhar plé a dhéanamh ar ionadaithe Dhaon-Phoblacht na Síne a ligean isteach sna Náisiúin Aontaithe. Bhunaigh Éire agus Daon-Phoblacht na Síne caidreamh taidhleoireachta sa bhliain 1979.

## Tagairtí

Catagóir:Dlí idirnáisiúnta
Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Catagóir:Stair na Síne
Tóim Snáma mac Flainn

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Tuaim Snámha mac Flainn** (Sean-Ghaeilge **Tóim Snáma mac Flainn**) (bás 770). Bhí sé i réim ó thimpeall na bliana 761 go dtí 770. Is é sa bhliain 761 a ainmnítear a réamhtheachtaí Anmchad mac Con Cherca don uair dheireanach sna hannála, ach ní fios go cruinn cathain a tháinig Tuaim Snámha i gcoróin.

Fland mac Congaile ba ea athair Tóim Snáma, rí a bhí i réim an éigin tar éis na bliana 712, luaite sa Leabhar Laighneach, ach ní fheictear é sna hannála. Deartháir Scannlain Mhóir mhic Colmáin (bás 644), iar-rí, ba ea a shin-seanathair. 

Tharla cogadh cathartha i nOsraí tar éis bhás Anmchadha. I gcoinne Thuaim Snámha, bhí mic Chellach mac Fáelchair (bás 735) agus is amhlaidh Dúngal mac Cellaig (bás 772). Sa bhliain 769, bhuaigh Tuaim Snámha agus chuir sé an ruaig orthu. Sa bhliain 770, áfach, maraíodh é is dúchas ag a chomharba, Dúnghal.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Leabhar Laighneach,*Reges Ossairge*
** Ginealaigh as Rawlinson B 502, tiomsaithe le Donnchadh Ó Corráin

## Naisc sheachtracha
* CELT: Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Cellach mac Fáelchair

Rí na nOsraí den Dál Bhirn ba ea **Cellach mac Fáelchair** nó *Cellach Raigni* (bás 735). Fáelchar ua Máele Ódrain (bás 693), iar-rí, ba ea a athair. Tháinig sé i gcomharbacht ar Ailill mac Fáeláin.

Ní fios cathain a tháinig sé i gcoróin. Cú Cherca mac Fáeláin (bás 712) ba ea an rí deireanach Osraí luaite sna hannála roimh Cellach féin. Sna ríliostaí le fáil sa Leabhar Laighneach ámh tá beirt ríthe idir Cú Cherca agus Cellach.

Ag an am seo, bhí na hOsraí cuid de ríocht na Mumhan agus san 8ú haois bhíodar go minic i mbun achrainn leis na Laigin. Maraíodh athair Cheallaigh ag tríd ina gcoinne. Sa bhliain 735, throid fir na Mumhan, faoi cheannas Cathal mac Finguine (bás 742), agus na Laighean Cath Bhealach Éile. Maraíodh go leor fir na Mumhan, Cellach ina measc. *Is amhlaidh, as suíomh an chatha, go raibh Ceallach an t-ionsaitheoir, ag iarraidh leas a bhaint as an gcoimhlint idir [[Uí Dúnlainge]] agus [[Uí Chinnsealaigh]] na Laigean.*

Tháinig Forbasach mac Ailellai gcomharbacht air. Rinneadh rí Osraí freisin dá mhac Dúngal (bás 772) in ann trátha, ach tháinig géag eile den rítheaghlach i gceannas níos deireanaí.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Leabhar Laighneach, *Reges Ossairge*
** Ghinealaigh ó Rawlinson B 502, tiomsaithe le Donnchadh Ó Corráin
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 

## Naisc sheachtracha
* CELT: Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Esther Hicks

Is scríbhneoir agus aoichainteoir í **Esther Hicks** atá aitheanta freisin mar **Abraham Hicks**.

Rugadh Esther Weaver in Coalville, Utah sna Stáit Aontaithe ar 5 Márta 1948. Ag aois a 20 bhuail sí lena céad fear céile agus bhí beirt pháistí aici leis. Bhuail sí le Jerry Hicks i 1976 agus phós siad ceithre bliana ina dhiaidh sin.

Tá naoi leabhar i gcló ó Esther agus Jerry Hicks. Bhásaigh Jerry Hicks in 2011.

Dé réir Esther Hicks agus a cuid leantóir, is spioradaí í le haghaidh grúpa de anamacha forásacha a úsáideann an t-ainm “Abraham”. 

Tá breis is 750,000 síntiúsoir ag Esther Abraham Hicks ar a cainéal Youtube agus tugann sí cead do dhaoine a cuid físeáin nó podchraoltaí a roinnt ar Youtube saor in aisce fad is nach bhfuil na cóipeanna níos mó ná 15 nóíméad. Dá bharr seo,tá na céadta nó b'fhéidir mílte físeán agus podchraoltaí de chainteanna ag Esther Abraham Hicks ar Youtube.

**Leabhair:**

*
* A New Beginning I: Handbook for Joyous Survival, by Jerry and Esther Hicks.
* A New Beginning II: A Personal Handbook to Enhance your Life, Liberty and Pursuit of Happiness, by Jerry and Esther Hicks. 
* Sara and the Foreverness of Friends of a Feather, by Esther and Jerry Hicks. 
* Ask and it is Given: Learning to Manifest Your Desires by Esther and Jerry Hicks. 
* The Amazing Power of Deliberate Intent: Living the Art of Allowing, by Esther and Jerry Hicks. 
* The Law of Attraction: The Basics of the Teachings of Abraham Esther and Jerry Hicks. 
* Sara, Book 1: Sara Learns the Secret about the Law of Attraction, by Esther and Jerry Hicks. 
* Sara, Book 2: Solomon's Fine Featherless Friends, by Esther and Jerry Hicks. 
* Sara, Book 3: A Talking Owl is Worth a Thousand Words!, by Esther and Jerry Hicks. 
* The Astonishing Power of Emotions, by Esther and Jerry Hicks. 
* Money and the Law of Attraction: Learning to Attract Health, Wealth & Happiness by Esther and Jerry Hicks. 
* The Vortex: Where the Law of Attraction Assembles All Cooperative Relationships by Esther and Jerry Hicks. 
* Getting into the Vortex: Guided Meditations CD and User Guide by Esther and Jerry Hicks.*

## Féach freisin

* Michelle Paisley Reed
* Neale Donald Walsch

## Naisc Sheachtracha

* Abraham-Hicks Publications- suíomh gréasáin
* Facebook
* Twitter
* Youtube

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Forbasach mac Ailella

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Forbasach mac Ailella** (bás 740). Bhí sé i réim ón mbliain 735 go dtí 740. 

Ní faightear a ghinealach in *[[Rawlinson B 502]]*. Ní tuairiscítear sna hannála ach gan sonraí gur maraíodh é. Tháinig Anmchad mac Con Cherca i gcomharbacht air. Rinneadh rí Osraí dá mac son Faolán (bás 786).

Sa Leabhar Laighneach, deirtear go raibh Ailill mac Fáeláin ina rí roimh réamhtheachtaí Fhorbasaigh, Cellach mac Fáelchair (bás 735). Deartháir Cú Cherca (bás 712) ba ea Ailill, agus mac Fáelán mac Crundmaíl (bás 660), iar-ríthe.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Tiarnaigh
** Leabhar Laighneach, *Reges Ossairge*

## Naisc sheachtracha
* CELT: Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir: Ríthe na nOsraí
Eckhart Tolle

Scríbhneoir agus aoichainteoir spioradáltachta is ea **Eckhart Tolle**. Rugadh Eckart Tolle mar **Ulrich Leonard Tölle** i  Lünen  sa Ghearmáin ar 16 Feabhra 1948. Tá cónaí air i gCeanada agus caitheann sé a lán ama i gCalifornia freisin. Is cainteoir Gearmáinise, Béarla agus Spáinnise é.

Foilsíodh a chéad leabhar *The Power of Now: A Guide to Spiritual Enlightnment* i 1997. Shroich an leabhar an liosta sárdhílolta de chuid an New York Times in 2000; aistríodh é go 33 teangacha éagsúla é agus tá trí milliúin cóip den leabhair díolta i Meiriceá Thuaidh suas go dtí seo.

Tá 5 leabhar eile scríofa ag Tolle chomh maith le 5 DVD's curtha i láthair aige.

Bhí mór éileamh ar an leabhar *A New Earth: Awakening to Your Life's Purpose* a foilsíodh in 2005 freisin agus tá 5 mhilliún cóip den leabhar díolta i Meiriceá Thuaidh.

## Féach freisin

* Suíomh gréasáin 
* Youtube

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
John O'Donohue

Scríbhneoir, file, sagart, agus fealsamh Héigealaíoch ab ea **John O'Donohue**. Cainteoir dúchais Gaeilge a bhí ann. Tá sé aitheanta go príomha mar gheall ar a obair agus a scríbhneoireacht faoi spioradáltacht Cheilteach.

Rugadh é ar 1 Eanáir 1956 agus tógadh idir Conamara agus Co. an Chláir é in iarthar na hÉireann. Oirníodh é ina shagart Caitliceach i 1979. D'fhág sé an tsagartacht i 2000.

Foilsíodh a chéad leabhar *Anam Cara* in 1997 agus bhí éileamh air mar aoichainteoir, go háirithe sna Stáit Aontaithe, mar gheall ar an leabhar seo. Scríobh sé 8 leabhar san iomlán i rith a shaol, agus is é an leabhar *Anam Cara* an leabhar is mó chlú a scríobh sé.

Lasmuigh de a bheith ag scríobh leabhar ar chúrsaí spioradáltachta bhí suim aige i ngníomhachas timpeallachta agus bhí an-bhaint aige le Ghrúpa Gníomhaíochta Bhoirne (*Burren Action Group*) i gCo. an Chláir.

Fuair sé bás go tobann sa Fhrainc ar 8 Eanáir 2008.

## Saothar
**Anam Cara* (1996)
**Eternal Echoes* (1998)
**Conamara Blues: Poems* (2000)
**Divine Beauty: The Invisible Embrace* (2003)
:Published in the US as *Beauty: The Invisible Embrace* (2003)
**Benedictus: A Book of Blessings* (2007) 
:*Clóite sna Stáit Aontaithe* mar *To Bless the Space Between Us* (2008)
**The Four Elements: Reflections on Nature* (2010)
**Echoes of Memory* (2011)
**Walking on the Pastures of Wonder* (2015)
:*Clóite sna Stáit Aontaithe* mar *Walking in Wonder* (2018)

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Básanna in 2000
Catagóir:Filí na hÉireann
Gilbert de Clare, 1ú Iarla Penfro

Cruthaíodh Gilbert fitz Gilbert de Clare (c. 1100 - 6 Eanáir 1148), ina Iarla Penfro sa bhliain 1138.

## Saol

Rugadh Gilbert de Clare i Tonbridge, mac le Gilbert Fitz Richard de Clare agus Alice de Claremont.Thosaigh sé amach gan talamh agus saibhreas dá chuid féin ach bhí dlúthbhaint aige le fir an-chumhachtacha, go sonrach a uncailí Walter de Clare agus Roger de Clare

I 1136 bhí Gilbert fitz Gilbert i gceannas ar  shluaíocht i gcoinne Exmes agus rinne sé codanna den bhaile a dhó, lena n-áirítear eaglais Notre Dame, ach chuir fórsaí Guillaume III, Cunta Ponthieu isteach air, agus d’éalaigh sé as an gclampar  a tháinig as, ach amháin tar éis dó caillteanais mhóra a fhulaingt. Ba Barún é Gilbert, is é sin, príomh-vasáilleach i Sasana, agus fuair sé eastáit a uncailí aithreacha, Roger agus Walter, a chuimsigh barúntachtaí agus caisleáin Bienfaite agus Orbec sa Normainn. Bhí tiarnas Nether Gwent agus caisleán Striguil (*Cas-gwent* ina dhiaidh sin) aige. Chruthaigh an Rí Stiofán Shasana é ina Iarla Penfro, agus thug sé rape agus caisleán Pevensey dó.

Tar éis do Stiofán a bheith cloíte ag Lincoln an 2 Feabhra 1141, bhí Gilbert ina measc siúd a chuaigh i gcion ar an mBanimpire Empress Matilda nuair a ghnóthaigh sí Londain i mí an Mheithimh, ach bhí sé ag Canterbury nuair a atoghadh Stiofán  go déanach i 1141. Ansin chuaigh sé le Geoffrey i mbun comhcheilge i bplota i gcoinne Stiofáin, ach nuair a thit an chomhcheilg as a chéile, chloígh sé arís le Stiofáin, agus é in éineacht leis ag léigear Oxford go déanach i 1142. Sa bhliain 1147 d’éirigh sé amach nuair a dhiúltaigh Stiofáin na caisleáin a ghéill a nia Gilbert, 1ú Iarla Hertford,  a thabhairt dó, agus ar sin mháirseáil an Rí go dtí an caisleán is gaire dó agus bhí sé beagnach gafa aige. Mar sin féin, is cosúil go ndearna an t-Iarla a shíocháin le Stiofáin roimh a bháis an bhliain dár gcionn.

## Teaghlach
Phós sé Isabel de Beaumont, roimh 1130, iníon le Sir Robert de Beaumont, 1ú Iarla Leicester, Cunta Meulan, agus Elizabeth de Vermandois.Bhí Isabel ina máistreás ag an Rí Anraí I Shasana roimhe seo.

Bhí triúr clainne aige léi:

* Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro 
* Basilia, a phós (1) Raymond FitzGerald (Raymond le Gros) agus (2) Geoffrey FitzRobert.
* iníon a phós William Bloet.

## Nótaí

## Tagairtí

Catagóir:Angla-Normannaigh
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Anás airgeadais

An staid roimh agus le linn féimheachta is ea **anás airgeadais**.

## Tagairtí

Catagóir:Airgeadas
Catagóir:Gnó
Liomfóma Burkitt

Galar (ailse) is ea é **Liomfóma Burkitt** a mháchailigh is a mharaigh an-chuid páistí sna tíortha Afracacha meánchiorclacha. Thaispeáin sé gur víreas ar leith, víreas Epstein-Barr, is cúis leis an liomfóma (ailse) seo.

i liomfóma Burkitt, aistriú próta-oncaigéin ó chrómasóm 8 go dtí ionad ar chrómasóm 14 gar don ghéin don imdhíonaghlóbailin is cúis leis an ailse. Is féidir nach mbeadh i gceist ach aistriú na géine ó chrómasóm amháin go crómasóm eile, ionas go n-éalaíonn sí ón meicníocht rialaithe a bhí á choimeád faoi smacht.   

clé|mion|Liomfóma Burkitt

Tá leigheas ar liomfóma Burkitt tríd an víreas sin a chloí.

## Stair

Dochtúir a saolaíodh in Inis Ceithleann ab ea Denis Burkitt (1911-1993) agus é ina mháinlia in Uganda, Rinne sé staidéar ar dháileadh na hailse áirithe a dtugtar liomfóma Burkitt anois uirthi.

## Féach freisin

* Denis Burkitt
* Liomfóma 
* Limficít 
* Liomfóma Hodgkin  
* Liomfóma neamh-Hodgkin

## Tagairtí

Catagóir:Liomfómaí
Asya Pereltsvaig

Teangeolaí, scríbhneoir, agus oideoir is ea **Asya Pereltsvaig** (ru:**Ася Перельцвайг**). Rugadh Asya i gCathair Pheadair, an Rúis (ansin: Leningrad, An tAontas Sóivéadach).

## Saol
Is iad a cuid spéiseanna taighde ná comhréir theoiriciúil, tíopeolaíocht thras-theangeolaíoch, teangeolaíocht Shlavach, agus teangeolaíocht stairiúil. I measc na leabhar a scríobh sí le déanaí tá: *The Indo-European Controversy: Facts and Fallacies in Historical Linguistics* (2015, le Martin Lewis) agus *Languages ​​of the World: An Introduction* (Dara Eagrán, 2017). Tá a cuid oibre le feiceáil freisin in *Science, Natural Language and Linguistic Theory*, *Language and Linguistics Compass*, agus in áiteanna eile. Mhúin sí ag Yale, Cornell, agus Stanford. Tá PhD sa Teangeolaíocht aige ó Ollscoil McGill.

I 1990, chuaigh sí ar imirce go hIosrael, agus ina dhiaidh sin rinne sí a bealach go Ceantar Bhá, i San Francisco.
## Tagairtí

Catagóir:Teangeolaithe
Catagóir:Scoláirí Slavóinise
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Scríbhneoirí Rúiseacha
Catagóir:Mná
Oileáin Cayman

Is críoch thar lear de chuid na Breataine i Muir Chairib é na h**Oileáin Cayman**.

Catagóir:Aintillí
Catagóir:Tíortha na Cairibe
Catagóir:Oileáin Cayman
Ceredig ap Cunedda

De réir traidisiúin, ba é **Ceredig ap Cunedda**  duine de naonúr mac le Cunedda,  seanathair Dewi Sant (Gaeilge: Naomh Dáibhí) a tháinig de réir  an tseanchais  go Tuaisceart na Breataine Bige ón Sean-Tuaisceart, agus a bhunaigh  Teyrnas Ceredigion (Gaeilge: *Tíarnas Ceredigion)* 

## Stair agus traidisiún
Creidtear gur imigh a athair Cunedda ar imirce lena lucht leanúna ón Sean-Tuaisceart go Tuaisceart na Breataine Bige timpeall na bliana 440 AD. Cosúil leis an gcuid eile dá theaghlach, tháinig Ceredig ó cheantar Manaw Gododdin. Bhunaigh Cunedda Teyrnas Gwynedd an talamh a thug sé dá mhic tar éis do na hÉireannaigh a dhíbirt as. Mar luach saothair as a ghaisce, thug a athair an chuid is faide ó dheas de na críocha in iarthuaisceart na Breataine Bige  dó. Ceaptar go traidisiúnta gur Ceredigion a tugadh ar an bhfearann ​​ina dhiaidh, ach cheistigh staraithe le déanaí bailíocht an traidisiúin sin toisc go raibh luathstair na Breataine Bige lán de mhiotais chosúla a dréachtaíodh chun logainmneacha a mhíniú.

Bhí iníon ag Ceredig darb ainm Ina a gceaptar gurb í an Naomh Ina a bhfuil Eaglais Naomh Ina i Llanina in aice le Ceinewydd, Ceredigion, tiomnaithe.

Déanta na fírinne, bhí ochtar deartháireacha ag Ceredig, eadhon:

* Einion Yrth, bunaitheoir Caereinion i bPowys
* Rhufon, bunaitheoir Rhufoniog
* Dunod, suiteálaí Dunoding
* Aflog, bunaitheoir Cafflogion i Llŷn
* Dogmael, bunaitheoir Dogfeiling
* Edern, bunaitheoir Edeirnion
* Typiaf / Tybion, athair Meirion, bunaitheoir Meirionnydd .
## Naisc sheachtracha
* Lives of the Cambro British saints, William Jenkins Rees, Thomas Wakeman, 1835
* A history of Wales from the earliest times, John Edward Lloyd, 1911
* The Cambrian, A Bi-Monthly Published in the interest of the Welsh people and their descendants in the United States, 1881, Vol. 1, 1881

Catagóir: Breatnais sa 5ú haois
Catagóir: Stair Thraidisiúnta na Breataine Bige
Catagóir: Ríshliocht Cunedda
Catagóir: Básanna sa 5ú hAois
Catagóir: Treibheanna dúchais Ceredigion
Catagóir: Yr Hen Ogledd
Donnchad mac Gilla Pátraic

Rí na nOsraí agus rí na Laigean de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Donnchadh mac Giolla Phádraig** (An Mheán-Ghaeilge: **Donnchad mac Gilla Pátraic**) (bás 1039). Giolla Phádraig mac Donnchadha ba ea a athair. Aoife, máthair Dhiarmada mhic Mhaoil na mBó (bás 1072), rí na Laigean, ba ea iníon aige.

Tháinig sé i gcomharbacht ar Cheallach mac Diarmada, agus Giolla Phádraig mac Donnchadha mar chomharba air féin.

## Naisc sheachtracha
* Fitzpatrick Society, *[https://fitzpatricksociety.com/history/ Mac Giolla Phádraig Clan]*

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:Básanna i 1039
Catagóir:11ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na Laighean
Catagóir:Ríthe na nOsraí
Gilla Pátraic mac Donnchada

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Giolla Phádraig mac Donnchadha** (Meán-Ghaeilge **Gilla Pátraic mac Donnchada**) (bás 996). Sinsear ba ea é de chlann Mhic Giolla Phádraig.

Tháinig Giolla Phádraig i gcomharbacht ar a athair, Donnchadh mac Ceallaigh, sa bhliain 976.

Tar éis réimis 21 bliain, maraíodh Giolla Phádraig ag Donnabhán, rí Phort Láirge, agus Domhnall, rí na nDéise. Tháinig Ceallach mac Diarmada i gcomharbacht air.

Bhí cúigear mac ag Giolla Phádraig agus a bhean chéile, Maolmhuire:
* Donnchad mac Gilla Pátraic, rí Osraí agus rí Laighean
* Dunghal (maraithe 1016)
* Tadhg (dallta 1027)
* Diarmaid (maraithe 1036)
* Muircheartach (maraithe 1036).

## Naisc sheachtracha
* Fitzpatrick Society, *[https://www.fitzpatricksociety.com Mac Giolla Phádraig Clan]*

## Tagairtí

Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Catagóir:Ríthe na nOsraí
Lá Domhanda na hOidhreachta Closamhairc

mion
Ceiliúrtar **Lá Domhanda na hOidhreachta Closamhairc** ar an 27 Deireadh Fómhair. Cabhraíonn an Lá seo, de chuid EOECNA, le féiniúlacht chultúir pobail a chothabháil.  ‘Is ionann doiciméid chlosamhairc, amhail scannáin, agus cláir raidió agus teilifíse, agus comhoidhreacht dár gcuid agus cuimsíonn siad na taifid phríomha de chuid an 20ú agus an 21ú haois'. 

### Oidhreacht chlosamhairc san Eoraip
Cuireann an Fochlár MEDIA tacaíocht ar fáil chun "litearthacht scannán a chur chun cinn agus eolas an lucht féachana ar shaothair chlosamhairc Eorpacha a mhéadú, mar aon leis an spéis atá acu sna saothair sin a mhéadú, lena n-áirítear an oidhreacht chlosamhairc agus chineamatagrafaíochta, go háirithe i measc lucht féachana óg.'

### Oidhreacht chlosamhairc in Éirinn
RTÉ.

## Tagairtí

Catagóir:Féilte idirnáisiúnta
Catagóir:Oidhreacht chultúrtha
Dúngal mac Cellaig

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Dúnghal mac Ceallaigh** (Sean-Ghaeilge **Dúngal mac Cellaig**) (bás 772). Bhí sé i réim ón mbliain 770 go dtí 772. Cellach mac Fáelchair (bás 735), iar-rí, ba ea a athair.

Tharla cath cathartha i nOsraí tar éis bhás Anmchad mac Con Cherca, an éigin tar éis na bliana 761. Bhí mic Cheallaigh, Dúngal ina measc is amhlaidh, i gcoinne Tóim Snáma mac Flainn, agus sa bhliain 761, chloígh Tuaim Snámha iad agus chuir sé an ruaig orthu. Sa bhliain 770 áfach, maraíodh Tuaim Snámha féin, is dócha ag Dúngal, a tháinig ansin i gcomharbacht air.

Tháinig Fáelán mac Forbasaigh mar chomharba ar Dhúngal.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála na gCeithre Máistrí
** Leabhar Laighneach, *Reges Ossairge*
** Ginealaigh Rawlinson B 502'', tiomsaithe le Donnchadh Ó Corráin

## Naisc sheachtracha
* CELT: Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Fáelchar Ua Máele Ódrain

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Fáelchar ua Máele Ódrain** (bás 693) nó Fáelchar mac Forandla. D'fhéadfadh é go raibh sé i réim ón mbliain 678 go dtí 693. Tháinig sé i gcomharbacht ar Tóim Snáma.

Sna hannála Éireann, deirtear gur mhac Scannlan Mór mac Colmáin (bás 644), iar-rí Osraí, é seanathair Fáelchair, Máel Ódra. Tugtar Forandl ar a athair.  

Cuid den Mhumhain a bhí na hOsraí agus Fáelchar i réim. Tá coimhlint idir na hOsraí agus Laigin taifeadta sna hannála dosna seachtú agus ochtú haoiseanna. Sa bhliain 693, maraíodh Fáelchar i mbun catha in éadan na Laigean.

Tháinig Cú Cherca mac Fáeláin i gcomharbacht ar Fáelchar.  Rinneadh rí Osraí fosta dá mhac, Cellach (bás 735).

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Ginealaigh as Rawlinson B 502, tiomsaithe le Donnchadh Ó Corráin

## Naisc sheachtracha
* CELT: Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Cú Cherca mac Fáeláin

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Cú Cherca mac Fáeláin** (bás 712). Fáelán mac Crundmaíl (bás 660), iar-rí, ba ea a athair. Bhí sé i réim ón mbliain 693 go dtí 712. Tháinig sé i gcomharbacht ar Fáelchar Ua Máele Ódrain

Ní thuairiscítear sna hannála Éireann ach a thásc. Rí Osraí fostaba ea a mac Anmchadh (bás c. 761). Tháinig i gcomharbacht air idir Fland mac Congaile, Ailill mac Fáeláin agus Cellach mac Fáelchair

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Annála Tiarnaigh
** Leabhar Laighneach, *Reges Ossairge* 
* Ginealaigh as Rawlinson B 502, tiomsaithe le Donnchadh Ó Corráin

## Naisc sheachtracha
* CELT: Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Ailill mac Fáeláin

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Ailill mac Fáeláin**. 

Ní fios cathain a tháinig Ailill i gcoróin, ach tharla sé tar éis réimeas idir Cú Cearca mac Fáeláin, a fuair bás sa bhliain 712, agus Fland mac Congaile, nach bhfuil dáta aige. Ní fios fosta deireadh a réimis, ach faoin mbliain 728, feictear Ceallach mac Faolchair mar rí.

Tá taifead ann ar Ailill sna ríliostaí i Leabhar Laighneach, maraon leis na sioncronachtaí le Thurneysen, Annála Mhainistir na Búille agus Annála Chluain Mhic Nóis.

Ní fheictear sna ginealaigh i Rawlinson B 502, ach meastar gurbh Fhaolán mac Crannmhaoil (bás 660) a athair, agus Cú Cherca mac Fáeláin (bás 712) a dheartháir, ríthe Osraí beirt.

## Féach freisin
* Osraí
* Dál Bhirn

## Foinsí
* Annála Chluain Mhic Nóis
* Annála Tiarnaigh
* Annála Uladh
* Leabhar Laighneach
* 

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí



}}

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Fáelán mac Forbasaig

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Faolán mac Forbasaigh** (Sean-Ghaeilge **Fáelán mac Forbasaig**) (bás 786). Forbasach mac Ailealla (bás 740), iar-rí, ba ea a athair. Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar Dhúngal mac Cellaig, agus bhí sé i réim ón mbliain 772 go dtí 786.

Tharla cath cathartha i nOsraí tar éis bhás Anmchadh mac Con Cherca c. 761. Sa bhliain 786, tuairiscítear sna hannála gur maraíodh Faolán de bharr an achrainn seo. Tháinig Máel Dúin mac Cummascaig agus Fergal mac Anmchada i gcomharbacht air.

## Notes

## Tagairtí

* *Annals of Ulster* at CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork
* *Book of Leinster*,*Reges Ossairge* at CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork

## Naisc sheachtracha
*CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork
Fergal mac Anmchada

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Fearghal mac Anmchadha** (Sean-Ghaeilge **Fergal mac Anmchada**) (bás 802). Anmchadh mac Con Cherca (bás c. 761), iar-rí iomaíoch, ba ea a athair. 

Tharla cath cathartha i nOsraí tar éis bhás athar Fhearghaile, taifeadta sna hannála Éireann dosna blianta 769–770 agus 784. Ní fios go cruinn cathain a tháinig sé i gcoróin. Feictear sna ríliostaí sa Leabhar Laighneach go raibh rí ann idir a Faolán mac Forbasaigh (bás 786) agus Fearghal féin, ach níl aon fhianaise le fáil dó siúd sna hannála. Tugtar réimeas cúig bliana d'Fhearghal sa liosta seo, ach dá bharr, bheadh sé i réim faoin mbliain 787 ar a laghad. Lena theacht i réim, thosaigh tréimhse chobhsaíochta sna hOsraí agus comharbacht díreach ó athair go deartháir nó mac.

Ní tuairiscítear sna hannála maidir le Fearghal ach a thásc don bhliain 802. Rinneadh rí Osraí dá mhac, Dúngal (bás 842), mar a chomharba. Seanathair an rí chumhachtaigh Osraí, Cerball mac Dúnlainge (bás 888), ba ea é.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Leabhar Laighneach, *Reges Ossairge*
** Ginealaigh as Rawlinson B 502, tiomsaithe le Donnchadh Ó Corráin

## Naisc sheachtracha
* CELT: Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Dúngal mac Fergaile

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Dúnghal** nó **Dúnlang mac Fearghaile** (Sean-Ghaeilge **Dúngal mac Fergaile**). Bhí sé i réim ón mbliain 802 go dtí a bhás in 842.  

Tháinig Dúngal i gcoróin tar éis bhás a athar, Fearghal mac Anmchadha (bás 802), díreach ag tús ré na Lochlannach. Ba chuid de thréimhse fhada cobhsaíochta polaitiúla sna hOsraí é réimeas Dhúnghaile. Bhí beirt mhac aige a bhí ina ríthe Osraí:
* Cearbhall (842-888), chomharba Dhúnghaile. Déantar cur síos ar a chlú agus a cháil i nAnnála Easpacha na hÉireann
* Riagan (888-894)
Bhí iníon aige fosta, Lann, bean chéile an Ardrí, Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Leabhar Laighneach, *Reges Ossairge*
** Ginealaigh as Rawlinson B 502, tiomsaithe le Donnchadh Ó Corráin

## Naisc sheachtracha
* Fitzpatrick Society, *[https://fitzpatricksociety.com/history/ Mac Giolla Phádraig Clan]*

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Riacán mac Dúnlainge

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dál Birn ba ea **Riagán mac Dúnlainge** nó Dúnghaile (Sean-Ghaeilge **Riacán mac Dúnlainge**). Bhí sé i réim ón mbliain 888 go dtí 894.

Dúngal mac Fergaile iar-rí, ba ea athair Riagán. Tháinig sé i gcomharbacht ar a dheartháir is sine, Cearbhall mac Dúnlainge, sa bhliain 888. Dar le William Carrigan, is dócha gur shean é Riacán ag teacht i réim, tar éis réimeas daichead bliain a dhearthár. Lann ní Dhúnghaile ba a dheirfiúr.  

Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí conas a bhuaigh sé in rann na Lochlannach as Port Láirge:

Ní fios an bhfuair Riacán bás, é sin nó ar éirigh sé as de bharr a aoise. Tháinig a nia, Diarmait mac Cerbaill, i gcomharbacht air.

## Naisc sheachtracha
* Fitzpatrick Society, *[https://fitzpatricksociety.com/history/ Mac Giolla Phádraig Clan]*

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe Osraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Cellach mac Cerbaill

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Ceallach mac Cearbhaill** (Sean-Ghaeilge **Cellach mac Cerbaill**).  Bhí sé i réim ón mbliain 905 go dtí a bhás sa bhliain 908.

## Gaoil ríoga
Cearbhall mac Dúnlainge (bás c. 888), iar-rí, ba ea athair Cheallaigh.  Bhí sé pósta le *Echrad* ní Madadún mhic Aodha (rí na nUlad, bás c. 950). Bhí mac acu, Donnchadh (bás c. 976), a bheadh ina rí Osraí in am trátha. Mac Aodha (bás c. 919) mhic Eochagáin mhic Aodha (bás c. 883) ba ea Madadún, athair chéile Cheallaigh. Bhí Eochagán pósta le hInderb ní Máel Dúin de Cenél nEógain. Bhí Máel Dúin (bás c. 867) agus a athair, Áed Oirdnide mac Néill (bás c. 819), ina ríthe Ailigh.

Bhí beirt mhac ag Ceallach, Cuilen agus Donnchad.

## Réimeas
Bhí Ceallach ar an bhfód i gCath Gabhrán sa bhliain 893. Tháinig sé i gcoróin tar éis dá dheartháir níos sine Diarmait a chur as sa bhliain 905. Maraíodh Ceallach i gCath Mhagh Ailbhe, ag troid ar son an rí-easpaig, Cormac mac Cuileannáin, sa bhliain 908.  Mar a insítear i nAnnála Inis Faithlinn:

[mion|Painéal ag bun na Croise Thuaidh i n[Áth Eine, Contae Thiobraid Árann (ar theorainn na Mumhan agus na nOsraí) ag léiriú mhórshiúl sochraide, a mheastar gur Cormac mac Cuileannáin atá ann, tar éis an chatha inar maraíodh eisean agus Ceallach mac Cearbhaill.]]

Insítear i nAnnála na gCeithre Máistrí ámh gur tharla an cath úd ag Bealach Múna sa bhliain 903:

Tar éis a bháis, chuir a gcol ceathrar, an tArdrí Flann Sinna, Diarmaid deartháir Cheallaigh ar ais i gcoróin. Adhlacadh é is dóigh sa reilig i Saighir.

## Oidhreacht
Sinsear na clainne meánaoisí, Mhic Giolla Phádraig is ea Ceallach, agus deirtear sa saothar Íoslannach, Landnámabók, ina dtugtar **Kjallakur Kjarvalson** air, gur sinsear roinnt luath-lonnaitheoirí na tíre é.

## Féach freisin
* Osraí
* Ríthe na nOsraí

## Naisc sheachtracha
* Fitzpatrick Society, *[https://www.fitzpatricksociety.com Mac Giolla Phádraig Clan]*

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)

Rí na nOsraí de rítheaghlach Dhál Bhirn ba ea **Diarmaid mac Cearbhaill** (Sean-Ghaeilge **Diarmait mac Cerbaill**). Bhí sé i réim ón mbliain 894 go dtí 905, agus arís ó 908 go 928. Ní gá é a measctha leis an Ardrí darb ainm céanna, Diarmait mac Cerbaill.

Cearbhall mac Dúnlainge ba ea a athair, agus iníon an Ardrí, Máel Seachnaill mac Máele Ruanaid, ba ea a mháthair. Is amhlaidh go raibh sé gníomhach go míleata tar éis bhás a athar. Sa bhliain 891, bhuaigh sé in éadan Eoghanachta na Mumhan. Tháinig sé i gcomharbacht ar a uncail Riagán mac Dúnlainge mar rí Osraí. Cuireadh ar a choróin é sa bhliain 905, agus rinne rí dá dheartháir, Ceallach, ina ionad. I ndeireadh bhás Ceallaigh sa bhliain 908, cuireadh ar ais i gcoróin é ag a chol ceathrar, an tArdrí Flann Sinna, agus bhí sé i réim le fiche bliain eile. Fuair sé bás sa bhliain 928.

Tá chur síos le fáil ar Dhiarmaid sa Bhanseanchas.

## Féach freisin
* Diarmaid mac Cearbhaill, Ardrí
* Osraí
* Ríthe na nOsraí

## Naisc sheachtracha
* Fitzpatrick Society, *[https://www.fitzpatricksociety.com Mac Giolla Phádraig Clan]*

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na nOsraí
Catagóir:Mhic Giolla Phádraig
Máire Drumm

Ba pholaiteoir Éireannach í **Máire Drumm** (22 Deireadh Fómhair 1919 – 28 Deireadh Fómhair 1976). Ba Leas-Uachtarán ar Shinn Féin í ó 1972 go dtí 1976.
clé|mion
D'fheallmharaigh "cománlach sceimhlitheora" (an Red Hand Commando) Drumm ar an 28 Deireadh Fómhair 1976. Rinneadh obráid ar a súile díreach sular caitheadh í san ospidéal Mater i mBéal Feirste. Bhí Drumm ina leaba agus ag teacht chuici féin ag an am.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna i 1976
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Ceannairí Shinn Féin
Catagóir:Cumann na mBan
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Daoine a maraíodh le linn na dTrioblóidí
Catagóir:Daoine as Contae an Dúin
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Mná sa pholaitíocht
Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann
Chavo Guerrero Sr.

Iomrascálaí proifisiúnta Méireacanach ab ea **Salvador Guerrero III** (7 Eánair 1949 — 11 Feabhra 2017). Tugtar **Chavo Guerrero**, **Chavo Guerrero Sr**, nó **Chavo Classic** air chomh maith. Is fearr aithne air as a chuid oibre sa Universal Wrestling Federation (UWF), American Wrestling Association (AWA) agus World Wrestling Entertainment (WWE).

Catagóir:Iomrascálaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Básanna in 2017
Seisyll ap Clydog

Ba é Seisyll ap Clydog rí na ríochta https://cy.wikipedia.org/wiki/SeisyllwgTeyrnas Ceredigion agus bunaitheoir na ríochta Teyrnas Seisyllwg(bliain c. 665 - c. 740). Is beag atá ar eolas againn faoi..

## Stair
Ag tús an 8ú haois rialaigh Seisyll ap Clydog i Ceredigion. De réir na ginealais traidisiúnta ba de shliocht Ceredig ap Cunedda, bunaitheoir Ceredigion é. Timpeall 730 thóg Seisyll na trí chantref de Ystrad Tywi ó Rhain ap Cadwgan, rí Dyfed, agus chuir sé lena ríocht féin é. Athainmníodh an ríocht leathnaithe nua ina dhiaidh sin mar Seisyllwg, ach tugann staraithe le déanaí faoi deara go bhfuil an t-ainm seo le feiceáil i ndoiciméid mheánaoiseacha níos déanaí agus go dtugtar Ceredigion ar an ríocht sa chúpla foinse chomhaimseartha. Taifeadtar go bhfuair a mhac, Arthen ap Seisyll, bás i 807. Lean Seisyllwg go dtí 920 nuair a  chónascadh é leis an ríocht Deheubarth .

## Tagairtí
Gory Guerrero

Iomrascálai proifisiúnta Meiriceánach-Meicsiceach agus patrarc den teaghlach iomrascála Guerrero ab ea **Salvador Guerrero Quesada** (11ú Eanáir 1921 — 18ú Aibréain 1990). Thugtaí **Gory Guerrero** air freisin.
Sléacht Rising Sun

[mion|clé|[Glas-stiall, Contae Dhoire]]

Tharla an **Sléacht Rising Sun** ar an 30 Deireadh Fómhair 1993, i nGlas-stiall, Contae Dhoire. Maraíodh ochtar  (seisear Caitliceach, beirt Phrotastúnach) nuair a d’ionsaigh beirt ghunnadóirí de chuid an UFF an teach tábhairne Rising Sun,, laethanta th'éis don an IRA deichniúr a mharú i mbuamáil ar bhóthar na Seanchille i mBéal Feirste.

## Cúlra
Bhí caint ar shíocháin sa bhliain 1993, iarrachtaí ar siúl chun síolta phróiseas na síochána a chothú ach an tráth seo cúig bliana fichead ó shin bhíothas scanraithe gur chogadh cathartha a bhí i ndán. Buille trom do na Sealadaigh ab ea an bhuamáil agus do Gerry Adams, uachtarán Shinn Féin a bhí ag iarraidh a chur ina luí ar an mbunaíocht go raibh siad dáiríre agus inmhuiníne faoin tsíocháin.
[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Shankill_shops.png|clé|mion|177x177px|[Buamáil na Seanchille, áit a phéasc an buama]]
Ach tharla Buamáil na Seanchille ar an  23 Deireadh Fómhair 1993, nuair a phléasc buama i siopa ar Bhóthar na Seanchille i mBéal Feirste. Mharaigh an IRA naonúr de mhuintir na háite, agus gortaíodh 57. Bhí ionsaí buamála an IRA ar shiopa éisc Frizzell ar cheann de na heachtraí ab uafásaí le linn na dTrioblóidí. Chuir buamáil na Seanchille tús le seachtain inar maraíodh triúr is fiche ar fud an tuaiscirt.

Cúpla lá níos déanaí, d’iompair Gerry Adams cónra bhuamadóir na Seanchille, Thomas Begley.  Maíodh go raibh sé riachtanach chun na paraimíleataigh a bhreith leis ar bhealach na síochána.

## Iarmhairtí
[mion|clé|[John Hume, 1995]]
Bhí sé deacair síocháin a shamhlú sna laethanta i ndiaidh an ionsaithe. Ach "bhí comharthaí dóchais ann inn ainneoin tormán an díoltais agus an tseicteachais. Nuair a bhris ar a ghol ar John Hume ag sochraid sa Ghlas-Stiall, d’achainigh gaolta na marbh air treisiú ar a iarrachtaí chun stop a chur leis an ár. Ina theannta sin, shín cuid d’íobartaigh na Seanchille lámh chuig muintir Ghlas-Stéille agus d’fhreastail roinnt ar a sochraidí."

Gabhadh ceathrar ó Chumann Cosanta Uladh (an tUDA), Stephen Irwin, Jeffrey Deeney, Brian McNeill agus Torrens Knigh go gairid ina dhiaidh an ionsaithe. Scaoileadh amach iad ón bpríosún sa bhliain 2000 faoi Chomhaontú Aoine an Chéasta. 

## Féach freisin

* Buamáil na Seanchille, 1993

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Contae Dhoire
Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Ruaraidh Arascain is Mhàirr

Náisiúnach Albanach, scríbhneoir agus gniomhaí teanga ab ea **Ruaraidh Arascain is Mhàirr**  (15 Eanáir 1869, Brighton, Sasana - 5 Eanáir 1960).

Rugadh Ruaraidh i Brighton mar "Stuart Richard Erskine". Bhí a athair, William Macnaghten Erskine, san arm. Mar bhuachaill, bhí an teaghlach ina chónaí i nDún Éideann. Ba é an Béarla a chéad teanga, ach d’fhoghlaim sé Gaeilge ó bhuime as na Hearadh. . 

Bhí spéis mhór aige in Éirinn, go háirithe maidir le polaitíocht agus athbheochan chultúr Gaelach na hÉireann agus cultúr dúchasach na hÉireann. Bhí aithne aige arPádraig Mac Piarais

Thacaigh Ruaraidh go láidir le neamhspleáchas na hAlban agus rinne sé iarracht Gaeilge na hAlban a chur chun cinn - ar an gcúis seo chuir sé cúig iris ar fáil thar na blianta: *Am Bàrd*, *Alba*, *Guth na Bliana*, *An Scéalaí*, agus *An Phaidrín* .

Scríobh sé aistí, gearrscéalta, drámaí, agus leabhair staire.

## Irisí curtha in eagar ag Rory Erskine

* *An Filí*
* *Alba*
* *Guth na Bliana*
* *An Phaidrín*
* *An Scéalaí*

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

*["Erskine, Stuart Richard ''known as'' *Oxford Dictionary of National Biography* 
*"Connections across the North Channel: Ruaraidh Erskine and Irish Influence in Scottish Discontent, 1906-1920" ag *The Irish Story*
*"Snake Women and Hideous Sensations: The Strange Case of Gaelic Detective Short Stories by Ruaraidh Erskine of Mar," *Scottish Literary Review*
*"A Fitting Offering to the Gaelic Thalia or Melpomene”: Ruaraidh Erskine of Mar and Drama in Scottish Gaelic," *Litteraria Pragensia* 
*"Neo-Jacobites, Decadents and Fin de Siècle Nationalism," *The History of Scottish Cosmopolitanism at the Fin de Siècle* (físeán)
*Gerard Cairns, *[https://www.rymour.co.uk/erskine.html No Language! No Nation! The Life and Times of the Honourable Ruaraidh Erskine of Marr]* (Perth: Rymour Books, 2021)
*"Masculinity in Ruaraidh Erskine's Short Stories in the Context of Fin-de-siècle Detective Fiction," *Association for Scottish Literature* (físeán)

Catagóir:Básanna i 1960
Catagóir:Daoine a rugadh i 1869
Catagóir:Daoine Albanacha
Buama an tSáir

An buama núicléach is mó riamh i stair an domhain ab ea an **RDS-220,** nó an "**Tsar Bomba**" nó **Buama an tSáir**  Phléasc An tAontas Sóivéadach an "Tsar Bomba" ar an 30 Deireadh Fómhair 1961 in aice le Novaya Zemlya, sa Rúis. Caoga milliún tonna TNT a fhuinneamh pléasctha (caoga meigeathonna).
clé|mion
mion|220x220px|clé|Novaya Zemlya
Cháin an domhan mór an tástáil núicléach na Rúise ag an am. Bhí an Cogadh Fuar faoi lán seoil. Bhris Géarchéim na nDiúracán i gCúba amach an bhliain dár gcionn

## Tagairtí

Catagóir:An Cogadh Fuar
Catagóir:Stair na Rúise
Catagóir:Airm núicléacha
Mando Guerrero

Is iariomrascálaí gairmiúil agus éachtóir Hollywood é **Armando Guerrero Llanes** (a rugadh 9 Meitheamh 1950), nó **Mando Guerrero** mar ba fhearr aithne air. Bhí sé ina thraenálaí ar na Gorgeous Ladies of Wrestling (GLOW), tionscnamh iomrascála gairmiúla do mhná. Is ball den chlann iomrascála Guerrero é.

Catagóir:Iomrascálaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo