Cló na nOileán

Córas Callagrafaíochta meánaoisí is ea ** Cló na nOileán,** as Éirinn ó dhúchas, a scaip go Sasana agus mór-roinn na hEorpach faoi thionchar Chríostaíochta Ceiltí. Úsáideadh é thar lear i mainistreacha amhail is Bobbio agus Fulda.  Tá an cheangal idir é agus Ealaín na nOileán, go háirithe lámhscríbhinní dathmhaisithe.  Bhí tionchar mór aige ar ortagrafaíocht na Gaeilge agus clónna Gaelacha an lae inniu.

[mion|425x425px|Tús le [Soiscéal Mharcais ón Leabhar Dharú]]

## Stair
Forbraíodh na scripteanna sa 7ú haois, agus úsáideadh iad chomh déanach agus an 19ú haois, cé go raibh a bhuaicphointe idir na blianta 600 agus 850. Féach mar shampla, Amra Choluim Chille,  scríofa c. AD 600. 

Is  leagan ar leith den aibítir Laidineach é Cló na nOileán, bunaithe ar stíl peannaireachta na sean-lámhscríbhinní. Leis an nGaeilge is mó a shamhlaítear an stíl inniu, ach le fírinne, tá sí an-chosúil leis an mionpheannaireacht a chleachtaítí i Mór-roinn na hEorpa i laethanta Shéarlais Mhóir. Mar shampla, cuireadh an chéad fhoclóir Laidine-Gearmáinise, an tAbrogans, ar pár i litreacha atá an-chosúil leis an gcló Gaelach.

Laistigh den chóras, bhí an-chuid clónna ilchineálacha, úsáidte le haghaidh feidhmeanna éagsúla, mar shampla, téacsanna non-scriptural, litreacha, taifid cuntasaíochta, nótaí srl.

## Dealramh
[mion|[St Chad Gospels: "Et factum est iter[um cum sabbatis ambula]ret Iesus per sata" (Marcas 2:23, lch.&nbsp;151)]]
mion|400px|Gaol simplithe idir scripteanna éagsúla, ag léiriú fhorbairt na scripte leath-uingí óna leaganacha Gréagacha agus Rómhánacha

Feictear go coitianta i gCló na nOileán túslitreacha móra agus poncanna dearga thart timpeall orthu.  Go minic ansin, éiríonn níos lú na litreacha a leanas go dtí an ghnáth mhéid.  Is saintréith na nOileán é seo, agus feictear a tionchar ar an mór-roinn.

Scríobhtar litreacha le héirithigh (*b*, *d*, *h*, *l*, srl.) le barra triantánach nó dingchruthacha.  Is an-leathan iad na boghanna de litreacha amhail is *b*, *d* agus *p*.  Tá ann sa chló an-chuid nasclitreacha agus giorrúcháin nó noda ar leith, i dteannta le hiasachtaí ó nótaí Tiro.

Tá cúig chéim na nOileán aitheanta ag scoláirí, in ord íslitheach foirmiúlachta:
* leath-uingeach, nó "mórscript Éireannach": ach amháin le haghaidh rúibricí agus a leithéid tar éis na 9ú haoise.
* hybrid minuscule: the most formal of the minuscules, came to be used for formal church books when use of the "Irish majuscule" diminished.
* mionscript tacair
* mionscript reatha
* mionscript tapa

Tá sé molta go raibh dhá chéim forbartha ann.  Sa dara chéim, feictear tionchar na scripte leath-uingí Rómhánaí, forbartha ag ag Monkwearmouth-Jarrow agus léirithe ag na Soiscéil Lindisfarne.

## Úsáid
Baineadh úsáid as Cló na nOileán le haghaidh idir saothair chreidimh as Laidin agus i dteanga an phobail.  I measc eiseamláirí, tá leanas:
* Leabhar Cheanannais
* Cathach Cholm Cille
* an Ambrosiana Orosius
* an Durham Gospel Fragment
* Leabhar Dharú
* na Soiscéil Durham
* na Soiscéil Echternach
* na Soiscéil Lindisfarne
* na Soiscéil Lichfield
* Leabhar Soiscéil Naomh Gall 
* Leabhar Ard Mhacha.

Tá tionchar chloí na nOileán le feiceáil i bhforbairt na mionscripte Cairilínsí.

Tá an *et* (*agus*) le Tiro, ⁊, le feiceáil go forleathan sa script, agus scaití i gclónna Gaelacha an lae inniu atá bunaithe ar Chló na nOileán.

## Unicode
Níl ach cúpla litir na nOileán ionchódaithe sa chóras Unicode, le feiceáil thíos.  Ní thaispeántar ach most fonts will only display U+1D79 (ᵹ) ag an gcuid is mó de chlónna.  Tá trí clónna saor in aisce ann a thacaíonn gach litir, .i. Junicode, Montagel agus Quivira.  I dteannta sin, tacaíonn Gentium agus Charis SIL litreacha aibítre (U+A77x agus U+A78x).

Sa mholadh Unicode 2006 le haghaidh an chló Ghaelaigh, dúirt Michael Everson gur gá ASCII a úsáid de ghnáth agus go ndéanfadh an cló an malartú ba chuí.

## Féach freisin
* Cló Gaelach
* Amra Choluim Chille,
* Litriú na Gaeilge
* Ealaín na nOileán
* Mionscript Chairilínseach
* G na nOileán
* Delta na Laidine
* Nótaí Tiro
* List of Hiberno-Saxon illustrated manuscripts

## Foinsí
* O'Neill, Timothy. *The Irish Hand: Scribes and Their Manuscripts From the Earliest Times*. Corcaigh: Cork University Press, 2014. ISBN 978-1-7820-5092-6

## Naisc sheachtracha
* Pfeffer Mediæval, mionscript na nOileán mar Chló Unicode (ó cheart, mionscript Chairilínseach le leaganacha malartacha)

## Tagairtí

Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha
Catagóir:Cló Gaelach
Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise