Archibald Montgomerie

Bhí **Archibald William Montgomerie, 13ú Iarla Eglinton, 1ú Iarla Winton,** KT, PC (29 Meán Fómhair 1812 – 4 Deireadh Fómhair 1861), ar a dtugtar an **Tiarna Montgomerie** ó 1814 go 1819, ina pholaiteoir Coimeádach Briotanach. Bhí sé ina Ard-Leifteanant na hÉireann i 1852 agus arís ó 1858 go 1859.

## Cúlra agus oideachas
Rugadh Eglinton i Palermo, an tSicil, mac leis an Maorghinearál Archibald Montgomerie, Tiarna Montgomerie ( 30 Iúil 1773 – 4 Eanáir 1814), an mac ba shine le Hugh Montgomerie, 12th Earl of Eglinton. Ba í an Bhantiarna Mary Montgomerie (d’éag 1848) a mháthair, iníon leis an nGinearál Archibald Montgomerie, 11ú Iarla Eglinton. Cuireadh oideachas air in gColáiste Eton.  Mar chaitheamh aimsire bhain sé taitneamh as a bheith ag imirt gailf. Bhí James Ogilvie Fairlie ar dhuine dá chomhpháirtithe imeartha.

## Gairm pholaitiúil
Ba Thóraí daingean é Eglinton. Sa bhliain 1846, bhí sé ina aoire i dTeach na dTiarnaí; ar 28 Bealtaine 1846, labhair sé i gcoinne an *Corn Importation Bil*l; i mBealtaine 1848 chuir sé i gcoinne an *Jewish Disabilities Bill.*

I bhFeabhra 1852, rinneadh Ard-Leifteanant na hÉireann de faoin Iarla Derby. D’éirigh sé as an aireacht  i mí na Nollag dár gcionn. Nuair a d’fhill Derby ar a oifig i bhFeabhra 1858 ceapadh é ina Ard-Leifteanant arís, agus chomhlíon sé dualgais an phoist seo go dtí Meitheamh 1859.  

Sa bhliain seo cruthaíodh é mar Iarla Wintoun, iarla a bhí i seilbh a ghaolta, na Setons, ó 1600 go dtí 1716, nuair a baineadh a chuid onóracha ó George Seton, 5ú Iarla Wintoun, mar gheall ar ardthréas.   Tugann Anstruther an dáta don chruthú seo mar 1840. Mar cheiliúradh ar athchóiriú an teidil, thug gaolta an Iarla, Georgina Talbot, an t-ainm ‘Winton’ a athraíodh a bheag nó a mhór i Hampshire agus ar a dtugtar anois 'Winton', Dorset,  ar fhorbairt chónaithe i Bournemouth, a bhí á cruthú aici ag an am seo.

D’éag sé ag Teach Mount Melville, in aice le Cill Rìmhinn, ar 4 Deireadh Fómhair 1861, agus cuireadh é i lusca tuama an teaghlaigh i gCill D’Fhinnein, Siorrachd Inbhir Àir, ar 11 Deireadh Fómhair 1861. 

## Rásaíocht capall
Ba í an rásaíocht  capall príomhchuspóir an Tiarna Eglinton le tamall de bhlianta; choinnigh sé graífheirm mór rásaíochta agus bhain sé rath agus cáil amach i saol an spóirt.  Ba é an capall ba rathúla a bhí aige ná *The Flying Dutchman* a bhuaigh *The Derby* agus *St Leger Stakes* sa bhliain 1849.

## ''The Eglinton Tournament''
Sa bhliain 1839, tháinig ainm an Tiarna Eglinton ar eolas níos forleithne i dtaca leis an comórtas *The Eglinton Tournament*. Tharla sé seo i gcaisleán Eglinton agus deirtear gur chosain sé £30,000 nó £40,000 air. Is fearr a chuimhnítear inniu ar a mhagadh comhaimseartha ná mar a d’éirigh leis. Bhí sé millte go páirteach ag an aimsir neamhfhabhrach, an bháisteach ag titim i ndíle bháistí, ach ba chomórtas fíor é, rannpháirtithe tar éis freastal ar oiliúint rialta le linn na bliana roimhe sin agus lannsaí á bhriseadh ar an mbealach coitianta. Ghlac an Prionsa Louis-Napoléon Bonaparte (Napoléon III) agus an Bhantiarna Seymour, gariníon le Richard Brinsley Sheridan agus bean chéile an Tiarna Seymour, an 12ú Diúc Somerset ina dhiaidh sin, páirt ann. Gheofar liosta de na hiomaitheoirí mar aon le cuntas ar na geáitsí agus an mêlée san imleabhar ar an gcomórtas a scríobh an tUrramach John Richardson, le líníochtaí le James Henry Nixon (1843). Rinneadh cur síos air freisin in *Endymion*  de chuid Disraeli.

## Teaghlach
Ar an gcéad dul síos, phós an Tiarna Eglinton,  ar 17 Feabhra 1841, Theresa Howe Cockerell, née Newcomen, baintreach an Chaptaen Richard Howe Cockerell RN (1798–1839, adhlacadh Park Street, Calcúta). Ba iníon neamhdhlisteanach í Bean Cockerell (as 8 bpáistí)  le Thomas Gleadowe-Newcomen, 2ú Bíocunt Newcomen (1776–1825) agus a mháistreás fhadtéarmach Harriet Holland. Rugadh Theresa Newcomen i gCalcúta sa bhliain 1809, agus fuair sí bás ar 16 Nollaig 1853 i gCaisleán Eglinton. Bhí na páistí seo a leanas acu:

* Archibald Montgomerie, 14ú Iarla Eglinton (3 Nollaig 1841). – 30 Lúnasa 1892)
* An Bhantiarna Egidia Montgomerie (c. 1843 – 13 Eanáir 1880) - Frederick Thellusson, 5ú Barún Rendlesham
* An Tiarna uasal Seton Montolieu Montgomerie (15 Bealtaine 1846 – 26 Samhain 1883) a d’fhág iníonacha
* George Montgomerie, 15ú Iarla Eglinton (23 Feabhra 1848). – 10 Lúnasa 1919), sinsear an Iarla sa lá atá inniu ann.

De réir iontráil Eglinton in *Oxford Dictionary of National Biography*, mar a luadh anseo, ba é an pósadh seo an botún mór dá shaol. Mar sin féin, phós a leasiníon Anna Theresa Cockerell (1836-1912), le cúnamh ó dhara pósadh a máthar, Charles Chetwynd-Talbot, 19ú Iarla Shrewsbury.

Tar éis bhás Theresa i mí na Nollag 1853, phós a baintreach fir, sa dara háit, an tOnórach Adela Caroline Harriett, iníon Arthur Capell, 6ú Iarla Essex, sa bhliain 1858. Bhí na páistí seo a leanas acu:

* An Bhantiarna Sybil Amelia Montgomerie (d’éag 3 Feabhra 1932)
* Phós an Bhantiarna Hilda Rose Montgomerie (d’éag Bangors, Iver, Buckinghamshire, 18 Meitheamh 1928), Tonman Mosley, 1ú Barún Anslow .

Fuair an Bhantiarna Adela bás i mí na Nollag 1860, gan í ach 32 bliain d’aois. Mhair an Tiarna Eglinton níos lú ná bliain ina dhiaidh agus fuair sé bás i mí Dheireadh Fómhair 1861, in aois a 49. Tháinig a mhac is sine Archibald i gcomharbacht air.

Cuireadh dealbh den Tiarna Eglinton in airde i bhFaiche Stiabhna, Baile Átha Cliath sa bhliain 1866 agus scrios an IRA é i bpléasc i 1958.

## Féach freisin

* Páirc Tuaithe Eglinton

## Naisc sheachtracha

* Hansard 1803–2005: contributions in Parliament by the Earl of Eglinton
* ''The Eglinton tournament: dedicated to the Earl of Eglinton'', a fully digitized illustrated book about the tournament from The Metropolitan Museum of Art Libraries

## Tagairtí

* 
* Anstruther, Ian (1986). *The Knight and the Umbrella*. Gloucester : Alan Sutton. ISBN&nbsp;.
* Sir William Fraser, *Memorials of the Montgomeries, Earls of Eglinton* (1859).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1812
Catagóir:Básanna i 1861
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Ard-Leifteanaint na hÉireann
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Polaiteoirí Albanacha
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann
Catagóir:Uaisleacht Eorpach