open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Habana

Príomhchathair Chúba is ea **La Habana** (Spáinnis; IPA: [la aˈβana]) nó **Havana**. Is é **Ciudad de La Habana** ainm na cathrach go hoifigiúil. Tá cónaí ar 2,106,146 duine i mórcheantar  La Habana (2012). Is é an chathair is mó i gCúba agus i réigiúin an Mhuir Chairib, agus an tríú mórcheantar uirbeach ar oileáin an Mhuir Chairib.

Ritheann an abhainn Almendares tríd an mbaile agus tá trí chalafort ann: Marimelena, 
Guasabacoa agus Atarés.

## Tagairtí

Catagóir:Cúba
Catagóir:Príomhchathracha na Cairibe
Paul Green

Is imreoir sacair é **Paul Green** a rugadh ar 10 Aibreán 1983. Rinne Paul a lán rudaí iontacha agus é ag imirt sacair. D’imir sé in Euro 2012 in aghaidh na Spáinne, nuair nach raibh sé páirteach sna cluiche cáilithe. Thosaigh sé ag imirt ar an ochtú nóiméad agus tá a deich nóiméad imeartha ar an bpáirc i mbéal an phobail go fóill.

D’imir sé le haghaidh foireann na hÉireann ach rugadh i Pontefract, West Yorkshire é.

Catagóir:Imreoirí sacair
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1964

Bhí **Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1964** ar an 9ú heagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse. Bronnadh an comórtas ar an Iodáil.

## Rannphártithe

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Pláinéad Naoi

Is pláinéad mhór theoiriciúil é **Pláinéad Naoi** ón ngrian sa ghrianchóras.

## Tagairtí

Catagóir:Pláinéid
John McCloskey

Prealáid Mheiriceánach de chuid na hEagalise Caitlicí Rómhánaí ab ea **John McCloskey** (10 Márta 1810 – 10 Deireadh Fómhair 1885). Rugadh i mBrooklyn, Nua-Eabhrac, é do thuismitheoirí arbh as Contae Dhoire in Éirinn iad. I ndiaidh timpiste ina raibh sé i bhfastó faoi lasta crann nua-ghearrtha ar feadh roinnt uaireanta a chloig, shocraigh sé ar dhul leis na sagairt.

Ceapadh ina easpag Caitliceach é ar Albany, Nua-Eabhrac sa bhliain 1847, agus d'fhan sé sa phost sin gur ceapadh é ina ardeaspag ar Dheoise Chathair Nua-Eabhrac sa bhliain 1864. D'fhan sé sa phost sin go dtí a bhás sa bhliain 1885. Sa bhliain 1875, rinneadh cairdinéal de, an chéad chairdinéal sna Stáit Aontaithe. Faoina stiúradh, tháinig fás mór ar na scoileanna Caitliceacha i Nua-Eabhrac agus ar fud na tíre. Bhí deartháir leis ina ardeaspag ar Louisville, Kentucky.

## Naisc sheachtracha
* Beathaisnéis ag ''The Cardinals of the Roman Catholic Church'', arna rochtain ar 27 Eanáir 2016 

Catagóir:Ceannairí reiligiúnacha
Catagóir:Daoine as Brooklyn, Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine a rugadh i 1810
Catagóir:Básanna i 1885
Catagóir:Cairdinéil
Jaborosa

Géineas de phlandaí bláthanna sa bhfine Solanaceae is ea ***Jaborosa***. Tá thart ar 23 speiceas ann , iad go léir dúchasach do Meiriceá Theas, agus ar fáil ó Pheiriú go dtí an Phatagóin. Tharlaíonn an chuid is mó sna hAindéis. Faightear mór chuid acu san Airgintín agus tá deich gcinn acu eindéimeach sa tír.

## Éagsúlacht
I measc na speiceas tá;
**[[Jaborosa ameghinoi]]* 
**[[Jaborosa araucana]]*
**[[Jaborosa bergii]]*
**[[Jaborosa cabrerae]]*
**[[Jaborosa caulescens]]*
**[[Jaborosa chubutensis]]*
**[[Jaborosa integrifolia]]*
**[[Jaborosa kurtzii]]*
**[[Jaborosa lanigera]]*
**[[Jaborosa leucotricha]]*
**[[Jaborosa magellanica]]*
**[[Jaborosa odonelliana]]*
**[[Jaborosa oxipetala]]*
**[[Jaborosa parviflora]]*
**[[Jaborosa pinnata]]*
**[[Jaborosa reflexa]]*
**[[Jaborosa riojana]]*
**[[Jaborosa rotacea]]*
**[[Jaborosa runcinata]]*
**[[Jaborosa sativa]]*
**[[Jaborosa squarrosa]]*
**[[Jaborosa volkmannii]]*

## Naisc sheachtracha
Catagóir:Solanaceae
Catagóir:Flóra Mheiriceá Theas
Vicipéid na hIodáilise

Is í **Vicipéid na hIodáilise** (Iodáilis: *Wikipedia in italiano*) leagan na Vicipéide as Iodáilis. Cuireadh an tionscadal Iodáilise ar siúl ar 11 Bealtaine 2001 agus tosaíodh ag cur alt in eagar ar 11 Meitheamh 2001. Ar 13 Eanáir 2018, bhí 1,409,473 alt le fáil inti chomh maith le breis is 1,573,961 úsáideoirí cláraithe. Bíonn ailt faoi ghnéithe de shibhialtacht na hIodáile an-fhorbartha. Is í an 8ú Vicipéid is mó de réir líon na n-alt.
[mion|Príomhleathanach Vicipéid na hIodáilise ar 18 Eanáir 2012, agóid i gcoinne reachtaíocht os comhar Chomhdháil na Stát Aontaithe a shrianódh an Vicipéid i mBéarla.






[Catagóir:Vicipéid
Much Apu About Something

Craoladh an dara heipeasóid déag, **Much Apu About Something**, den seachtú sraith is fiche *[[The Simpsons]]* ar an 17 Eanáir 2016. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 3.95 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 27)
Dijon

mion|clé|Place de la gare in Dijon

Cathair in oirthear na Fraince is ea **Dijon**. Príomhbhaile an *département* Côte-d'Or agus na Burgúine atá ann. Thángthas ar iarsmaí ón aois Neoiliteach in Dijon, agus bhí lonnaíocht ann in aimsir na Rómhánach ar a dtugtaí Divio. Bhí cónaí ar 152,071 duine in Dijon sa bhliain 2012, agus 245,697 duine i mórcheantar na cathrach ("Grand Dijon") i 2011.

Ceapadh mustard Dijon sa chathair sa bhliain 1856. Cuireadh sú fíonchaora a bhí beagnach aibí sa mustard in áit an fhínéagair a úsáideadh go traidisiúnta.

## Féach freisin
*Cathracha na Fraince

## Tagairtí

Catagóir:Dijon
Catagóir:Cathracha na Fraince
Heidelberg

Cathair in Baden-Württemberg, in iardheisceart na Gearmáine is ea **Heidelberg**, agus é suite ar abhainn an Neckar. Tá clú idirnáisiúnta ar Ollscoil Heidelberg, atá suite sa chathair. An tóir ar Heidelberg i measc turasóirí, go mór mhór mar gheall ar Chaisleán Heidelberg agus an Altstadt ("seanbhaile") i lár na cathrach. Sa bhliain 2011 bhí cónaí ar 149,000 duine in Heidelberg.

mion|clé|Radharc ar Altstadt Heidelberg ón gcaisleán

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Dongguan

Cathair ar leibhéal maorachta sa tSín is ea **Dongguan** (Sínis: 东莞) agus é suite i lár Chúige Guangdong i ndeisceart na tíre. Cathair mhór thionsclaíochta é i ndeilte abhainn na bPéarlaí. Tá maoracht Guangzhou taobh thuaidh de, Huizhou taobh thoir thuaidh, agus Shenzhen ar an taobh theas. Glactar na maorachtaí seo (in éineacht le cúpla áit eile mar Macau) anois mar aon Mheigeachathair amháin ina bhfuil cónaí ar 44.78 milliún duine. Tá timpeall is 35% d'achar Dongguan tagtha chun forbartha, 25% faoi uisce agus 25% faoi choillte nó fhásra.

Sa bhliain 2010, bhí cónaí ar 8,220,207 duine i nDongguan. Sa bhliain 2008 bhí 6,949,000 duine ina gcónaí i nDongguan. Orthu siúd ba de bhunús áitiúil 1,748,700 duine agus áiríodh 5,201 200 mar "bhuanimircigh". Tá clú ar Dongguang mar "phríomhchathair ghnéis na Síne". Tá ceann de na siopalanna is mó ar domhan i nDongguan, mar atá an New South China Mall, gí go bhfuil an chuid is mó di folamh go fóill.
mion|Hallaí folmha sa New South China Mall

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Síne
Jan Erik Rekdal

File agus criticeoir Ioruach is ea **Jan Erik Rekdal** (rugadh 10 Feabhra 1951). Tá sé ina ollamh le Gaeilge sa Roinn Teangeolaíochta agus Léinn Lochlannaigh (Institutt for lingvistiske og nordiske studium) in Ollscoil Oslo, agus tá a lán téacsanna Gaeilge aistrithe aige go hIoruais. 

D’fhoilsigh sé a chéad chnuasach filíochta, *Vandring på verdens vestkyst* (*Ar chósta thiar an domhain*) i 1975 agus téamaí inti a bhain le hÉirinn. Tháinig cúig chnuasach eile amach ó shin. 

D’fhoilsigh sé aistriúchán de *Cré na Cille* (*Kirkegårdsjord*) i 1995. 

## Foilseacháin

### A shaothar féin
* *Vandring på verdens vestkyst*. Dikt. Oslo 1975. 
* *Linedanseren*. Dikt. Oslo 1976.
* *Med sentrum i periferien*. Dikt. Oslo 1978.
* *Månens vikariat*. Dikt. Oslo 1981.
* *Oppstandelse nærvær*. Dikt. Oslo 1985.
* “Interaction of pagan and Christian traditions in mediaeval Irish narratives,” *Collegium Medievale 3*, 5-18. 1990.
* “The Irish Ideal of Pilgrimage” in Härdelin A. (eag.), *In Quest of the Kingdom - Ten Papers on Medieval Monastic Spirituality*, Bibliotheca Theologiae Practicae 48, 9-26. Stockholm 1991.
* *From profile to face : an analysis of the portrayal of Colum Cille in his sixteenth-century Life by Maghnus Ó Domhnaill – Betha ColuimbChille*. Avhandling. Oslo 1995.
* *I Rumis skygge*. Dikt. Oslo 1997.
* “Parallels between the Norwegian Legend of St Sunniva and Irish Voyage Tales” in H.B. Clarke, M. Ní Mhaonaigh & R. Ó Floinn (eag.), *Ireland and Scandinavia in the Early Viking Age*, 277-287. Four Courts Press, Dublin 1998.
* *Irland forteller*. Redaktør, innledning. Oslo 2000.
* *Masker*. Redaktør, med Andreas Sveen. Oslo 2000.
* “Sunnivalegenden – irsk rekved mellom norrøne fjæresteiner?” Alt. Oslo 2004.
* *Hotellvertens bedrøvelse og andre samtaler*. Dikt. Oslo 2007

### Aistriúcháin
* *Irsk lyrikk*. Dikt. Oslo 1985.
* *Poesi i margen*. Dikt. Oslo 1997.
* Ó Cadhain, Máirtín: *Kirkegårdsjord*. Med etterord. Oslo 1995. 

## Duaiseanna
* 1978 Hartvig Kirans minnepris

Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Obertilliach

mion|Obertilliach ón aer
Baile beag i gceantar Lienz, i stát Tirol, san Ostair, is **Obertilliach**. Tá an baile suite i ngleann ard i ndeisceart na tíre sna hAlpa. Maraíodh na daoine ar thalmhaíocht leis na céadta bliain ach baile saoire atá ann anois sa chuid is mó. Sa bhliain 2015 bhí 687 duine ina gcónaí sa bhaile.

Catagóir:An Ostair
Eileen Gray

Ailtire agus dearthóir troscán Éireannach ab ea **Kathleen Eileen Moray Gray** (9 Lúnasa 1878 – 31 Deireadh Fómhair 1976). Ceannródaí i ngluaiseacht ailtireachta an Nua-Aoiseachais ba ea í.  Bhí Gray ar dhuine de na dearthóirí agus na hailtirí ba mhó tionchar sa 20ú haois.clé|mion
### Saol
clé|mion|"cathaoir Wassily" le Eileen Gray
clé|mion|9, rue de Lota, 16e arr., Paris, 1922
In Inis Córthaidh, i gContae Loch Garman, a rugadh í. D'fhás sí aníos ansin agus i Londain. Rinne sí staidéir ar an ealaín i Londain (scoil Slade) agus ansin i bPáras (scoil Julien).  Sa Fhrainc a chaith sí an chuid ba mhó dá saol mar dhuine fásta. Bhí sí ina cónaí san árasán céanna i bPáras (21 rue Bonaparte, 6ú arrondissement)  ó 1907 go dtí lá a báis sa bhliain 1976, in aois a 98 bliana.

### Saothar
Bhí Gray ar dhuine de phríomhcheannairí na gluaiseachta deartha nua-aimseartha i dtús na 20ú haoise. Dhear sí troscán laicir ar dtús. Thosaigh sí ag obair le foirmeacha ailtireachta i ndeireadh na 1920idí. Bhí cur chuige nua aici maidir le cruth, líne, úsáid dathanna, ábhair agus uigeachtaí.

Ina saothair laicir agus ina cairpéid, rinne sí nasc radacach idir ceirdeanna traidisiúnta agus prionsabail an Fhóbhachais, an Chiúbachais, agus De Stijl. Dhírigh sí ar a dtréithe tadhlacha, cinéistéiseacha agus céadfacha agus leathnaigh sí an cur chuige sin go dtí an troscán nua-aimseartha. Ba í an chéad dearthóir í a d’oibrigh le cróm.[clé|mion|BMAD. Berardo Museu Arte Deco, [Liospóin]]Ba ise an chéad duine a d’úsáid alúmanam, ceallalóid, cruach fheadánach, bácailít agus corc ina dearaí. Comhartha sóirt dá cuid dearaí uathúla ba ea ceangal ar leith leis an bhfoirm agus leis an líne ghlan, ach bhí siad feidhmiúil, ciallmhar agus compordach i gcónaí chomh maith.

### Comóradh
Is beag aitheantas a bhfuair sí in Éirinn di le linn a saoil, seachas sa taispeántas “Eileen Gray, Pioneer of Design.”, a bhí ar siúl i mBanc na hÉireann i samhradh na bliana 1973.clé|mion|21 rue Bonaparte, Paris 6th arrond.

Bhronn Institiúid Ríoga Ailtirí na hÉireann comhaltacht onórach uirthi sa bhliain 1974.
clé|mion|Taispeántas buan fúithi in Ard-Mhúsaem na hÉireann
Sa bhliain 2015 d'eisigh An Post foireann stampaí poist lena cuid dearthóireacht troscán a chomóradh.

## Féach freisin
Dearadh intí
## Naisc sheachtracha
*Cur síos as Gaeilge ar Eileen Gray agus a saothar ag Ard-Mhúsaem na hÉireann. Arna rochtain ar 23 Eanáir 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1878
Catagóir:Básanna i 1976
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Père Lachaise
Catagóir:Ailtirí Éireannacha
Catagóir:Dearthóirí troscáin
Catagóir:Dearthóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine LADT
Treabúiséad

deas|250px|thumb|Treabúiséad
Is gléas úsáidte i gcogaíocht léigir na na Meánaoiseanna le haghaidh clochanna mhóra a chaith nó diúracáin eile é **treabúiséad**. 

Catagóir:Caisleáin
Fachtóir X

Ceann de shraith einsímí den easghluaiseachta téachta a rialaíonn an próiseas téachta is ea an **Fachtóir X**, ar a dtugtar freisin an **Fachtóir Stuart-Prower**. Is séirín próitéalaíoch é.

## Féach freisin

* Fachtóir VII
* Táirgí fola
* Banc fola
* Fuilaistriú
* Heipitíteas C
* Haemaiteolaíocht
* Haemaifilia

## Tagairtí

Catagóir:Fuil
Catagóir:Neamhoird fola
N23

Príomhbhóthar Náisiúnta in Éirinn is ea an bóthar **N23**, idir An Fearann Fuar agus Oileán Ciarraí. 

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
N51

Bóthar Náisiúnta den Dara Grád in Éirinn is ea an bóthar **N51**, idir Dealbhna agus Droichead Átha. 

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Nick Tilsley

Is carachtar ficseanúil é **Nick Tilsley** ar an gclár teilifíse Briotanach *[[Coronation Street]]*. Glacann Ben Price an pháirt mar Nick. Bhí an carachtar  Nick ar an gclár den chéad uair ar an 5 Eanáir 1981. D'imigh sé ar an 2 Meitheamh 2017, ach d'fhill sé ar an 12 Deireadh Fómhair 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1981
Jenny Bradley

Is carachtar ficseanúil í **Jenny Bradley** ar an gclár teilifíse Briotanach *[[Coronation Street]]*. Glacann Sally Ann Matthews an pháirt mar Jenny. Chonacthas Jenny ar an gclár den chéad uair ar an 6 Eanáir 1986.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1986
Steve McDonald (Coronation Street)

Is carachtar ficseanúil é **Steven James "Steve" McDonald** ar an gclár teilifíse RA *[[Coronation Street]]*. Glacann Simon Gregson an pháirt mar Steve. Bhí Steve le feiceáil den chéad uair ar an 6 Nollaig 1989.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1989
Sally Webster

Is carachtar ficseanúil í **Sally Metcalfe** (née **Seddon**; iar **Webster**) ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Glacann Sally Dynevor an pháirt mar Sally. Conacthas Sally don chéad uair sa chlár ar an 27 Eanáir 1986.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1986
Amy Barlow

Is carachtar ficseanúil í **Amy Katherine Barlow** (née **Patience Cropper**) sa chlár teilifíse RA *[[Coronation Street]]*. Glacann Elle Mulvaney an pháirt mar Amy. Bhí Amy le feiceáil ar an gclár den chéad uair ar an 9 Feabhra 2004.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2004
Simon Barlow

Is carachtar ficseanúil é **Simon John Barlow** (né **Richards**) ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Glacann Alex Bain an pháirt mar Simon. Bhí Simon le feiceáil ar an gclár den chéad uair ar an 8 Iúil 2003.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2003
Norris Cole

Is carachtar ficseanúil é **Norris Benjamin Cole** ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Glacann Malcolm Hebden an pháirt mar Norris. Bhí Norris ar an gclár den chéad uair ar an 11 Márta 1994.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1994
Leanne Battersby

Is carachtar ficseanúil í **Leanne Anika Tilsley** (**Battersby** agus **Barlow** freisin) ar an gclár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Glacann Jane Danson an pháirt mar Leanne. Chonacthas Leanne ar an gclár den chéad uair ar an 4 Iúil 1997.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1997
Hilda Ogden

Is carachtar ficseanúil í **Hilda Alice Ogden** (née **Crabtree**) ar an gclár teilifíse Briotanach *[[Coronation Street]]*. Ghlac Jean Alexander an pháirt mar Hilda.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1964
N55

Bóthar Náisiúnta den Dara Grád in Éirinn is ea an bóthar **N55**, idir Baile Átha Luain agus An Cabhán. 

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Sean Tully

Is carachtar ficseanúil é **Sean Mayhew** (née **'Jones**; iar **Tully**) ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Glacann Antony Cotton an pháirt mar Sean. Bhí Sean le feiceáil ar an gclá den chéad uair ar an 13 Iúil 2003.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2003
Siobhán Ní Shúilleabháin

Drámadóir, úrscéalaí agus gearrscéalaí nótáilte i nGaeilge ba ea **Siobhán Ní Shúilleabháin** (31 Lúnasa 1928 – 21 Bealtaine 2013).  

In Imileá, Baile an Fheirtéaraigh, Corca Dhuibhne, a rugadh í. Feirmeoirí ba ea a muintir agus ba í Siobhán an dara duine ab óige de sheisear clainne. D’fhreastail sí ar Choláiste Íde sa Daingean, Contae Chiarraí, agus ar an gcoláiste oiliúna i nDún Carúin, Baile Átha Cliath.

Ó 1948 go 1952 bhí sí ag múineadh i mBaile Átha Cliath, agus chaith trí bliana ansin ag obair ar an fhoclóir Béarla-Gaeilge faoi stiúir Thomáis de Bhaldraithe. I 1955 phós sí P.L. (Leo) Henry agus chónaigh siad i mBaile Átha Cliath go dtí 1960. I mBéal Feirste a bhí siad idir 1960 agus 1965 agus i gConamara ó 1965 go 1966. Ina dhiaidh sin chónaigh siad i nGaillimh. Bhí seisear clainne acu.

Léiríodh trí dhráma dá cuid ar Theilifís Éireann agus ocht ndráma ar Raidió Éireann. Scríobh sí ocht ndráma do chumainn amaitéaracha i gCamas, Conamara agus bhuaigh sí Duais Drámaíochta Irish Life in 1974. Ghnóthaigh sí duaiseanna Oireachtais do dhrámaí teilifíse, raidió agus stáitse, d’úrscéal, do ghearrscéal agus do leabhar do dhéagóirí. Bronnadh duaiseanna uirthi do ghearrscéalta a foilsíodh in *[[Comhar]]* agus in *[[An tUltach]]*, agus Duais Sheachtain na Scríbhneoirí i Lios Tuathail.

## Saothar

Leabhair do dhéagóirí: *Triúr againn* (1955); *Cúrsaí Randolf* (1957); *Dúinne an samhradh * (1957); *Mé féin agus Síle* (1978); *Mise mé féin* (1987); *Eoghan* (1992); *Máirtín* (1995); *Rósanna sa * (1994). 

Saothair do dhaoine fásta: *Cití* (1975), dráma; *Ospidéal* (1980), úrscéal; *Í siúd* (1999), cnuasach gearrscéalta; *Cnuasach trá* (2000), filíocht; *Píosa pósadh, prátaí rósta* (2001), úrscéal; *Marach an phóg san* (2002), úrscéal; *Ar nós na bhfáinleog* (2004), úrscéal.

Ba thréith shuntasach dá saothar dearcadh na mban a bheith chun tosaigh.
## Naisc sheachtracha
*Cití – Dráma Trí Ghníomh
## Tagairtí

* NÍ SHÚILLEABHÁIN, Siobhán (1928–2013), AINM.ie: http://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=3068
* Mhac an tSaoi, M. (2000), 'A Splendid Flowering of that Hard School,' *Poetry Ireland Review*  67, 93-95.
* Ní Chinnéide, M. (1999), 'Rún na mBan,' *Comhar* 59:8, 24-25.

Catagóir:Básanna in 2013
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
American Idol

:*Féach freisin ar [[American Idol (sraith 23)]]*.

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é **American Idol**, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 11 Meitheamh, 2002. Chraol sé ar Fox. Chríochnaigh sé ar Fox ar an 7 Aibreán, 2016. D'fhill an chlár dá séú sraith déag ar ABC ar an 11 Márta 2018.

Is iad buaiteoirí an chláir go dtí seo; Kelly Clarkson, Ruben Studdard, Fantasia Barrino, Carrie Underwood, Taylor Hicks, Jordin Sparks, David Cook, Kris Allen, Lee DeWyze, Scotty McCreery, Phillip Phillips, Candice Glover, Caleb Johnson, Nick Fradiani, Trent Harmon, Maddie Poppe, Laine Hardy, Just Sam, Chayce Beckham, Noah Thompson, Iam Tongi, Abi Carter agus Jamal Roberts.

## Breithiúna
}
|-
| Simon Cowell || colspan="9"  || colspan="16" 
|-
| Randy Jackson || colspan="12"  || colspan="11" 
|-
| Kara DioGuardi || colspan="7"  || colspan="2"  || colspan="16" 
|-
| Ellen DeGeneres || colspan="8"  || colspan="1"  || colspan="17" 
|-
| Jennifer Lopez || colspan="9"  || colspan="2"  || colspan="1"  || colspan="3"  || colspan="8" 
|-
| Steven Tyler || colspan="9"  || colspan="2"  || colspan="18" 
|-
| Mariah Carey || colspan="11"  || colspan="1"  || colspan="14" 
|-
| Nicki Minaj || colspan="11"  || colspan="1"  || colspan="14" 
|-
| Keith Urban || colspan="11"  || colspan="4"  || colspan="8" 
|-
| Harry Connick, Jr. || colspan="12"  || colspan="3"  || colspan="8" 
|-
| Katy Perry || colspan="15"  || colspan="7"  || colspan="1" 
|-
| Luke Bryan || colspan="15"  || colspan="8" 
|-
| Lionel Richie || colspan="15"  || colspan="8" 
|-
| Carrie Underwood || colspan="22"  || colspan="1" 
|-
|}

## Séasúir
### 2002–2016: Fox
#### Séasúr 1

#### Séasúr 2

#### Séasúr 3

#### Séasúr 4

#### Séasúr 5

#### Séasúr 6

#### Séasúr 7

#### Séasúr 8

#### Séasúr 9

#### Séasúr 10

#### Séasúr 11

#### Séasúr 12

#### Séasúr 13

#### Séasúr 14

#### Séasúr 15

### 2018–: Athbheochan ABC
#### Séasúr 16

D'fhill an chlár dá séú sraith déag ar ABC ar an 11 Márta 2018. Fógraíodh Katy Perry mar an chéad breitheamh don sraith nua. Ar an 20 Iúil 2017, fógraíodh go mbeadh Ryan Seacrest ag filleadh. Fógraíodh Luke Bryan agus Lionel Richie mar na breithiúna eile. Fógraíodh ar an 6 Samhain 2017, go mbeadh an 16ú séasúr ag tosú ar an 11 Márta 2018.

#### Séasúr 17

Fógraíodh ar an 4 Bealtaine 2018 go mbeadh dara séasúr ar ABC. Fillfidh Katy Perry, Luke Bryan agus Lionel Richie mar bhreithiúna le Ryan Seacrest ag filleadh mar láithreoir.

#### Séasúr 18

#### Séasúr 19

#### Séasúr 20

#### Séasúr 21

#### Séasúr 22

#### Séasúr 23

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:Comórtais cheoil
Catagóir:Cláir Ceoil
Catagóir:Comórtais Teilifíse
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2002
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2016
Catagóir:Cláir Fox
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Sraitheanna teilifíse réaltachta
Biên Hòa

Cathair i gcúige Dong Nai, in oirdheisceart Vítneam, is ea **Biên Hòa**. Is é an chathair is mó sa chúige. Mar gheall ar a chóngaracht do Chathair Ho Chi Minh is beag nach bhfuil Biên Hòa ina fho-bhaile di. 

Ghabh na Francaigh Biên Hòa sa bhliain 1861 agus d'fhan an chathair ina seilbh go dtí neamhspleáchas Vítneam i 1955. Bhí Biên Hòa suite i Vítneam Theas go dtí 1975. Tháinig meath ar gheilleagar na cathrach i ndiaidh teacht isteach an rialtais chumannaigh sa bhliain chéanna, ach go déanach sna 1980idí chuir siadsan beartas nua ar ar thug siad *Doi Moi* air. Bhí 273,879 duine in Biên Hòa sa bhliain 1989, 1,104,495 sa bhliain 2015.

Catagóir:Vítneam
The Incredibles

Scannán beochana Meiriceánach is ea ***The Incredibles*** a rinneadh sa bhliain 2004. B'é Brad Bird stiúrthóir an scannáin. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 5 Samhain, 2004.

## Carachtair
*Craig T. Nelson mar Bob Parr / Mr. Incredible
*Holly Hunter mar Helen Parr / Elastigirl
*Sarah Vowell mar Violet Parr
*Spencer Fox mar Dashiell Robert Parr / Dash
*Samuel L. Jackson mar Lucius Best / Frozone
*Jason Lee mar Buddy Pine / Incredi-Boy / Syndrome
*Eli Fucile agus Maeve Andrews mar Jack-Jack Parr
*Brad Bird mar Edna Mode
*Elizabeth Peña mar Mirage
*Bud Luckey mar Rick Dicker
*Wallace Shawn mar Gilbert Huph
*John Ratzenberger mar The Underminer
*Dominique Louis mar Bomb Voyage
*Michael Bird mar Tony Rydinger
*Jean Sincere mar Mrs. Hogenson
*Kimberly Adair Clark mar Honey Best
*Bret Parker mar Kari McKeen
*Lou Romano mar Bernie Kropp
*Wayne Canney mar príomhoide scoil Dash

Catagóir:Scannáin 2004
Catagóir:Scannáin beochana 2004
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Snas ingne

deas|250px|thumb|Snas ingne
Is é is **snas(án) ingne** nó **vearnais ingne** ná péint speisialta le haghaidh ingne. Fanann sé ar d'ingne tamaillín. Bíonn sé usáidí go minic san fhaisean agus an chuid is mó den am bíonn sé usáidí le mná ach amantaí bíonn fir ag úsáid é chomh maith.

Catagóir:Cosmaidí
Tóracs (anatamaíocht feithidí)

I bhfeithid, is í an **tóracs** ceann de thrí chodanna móra de hanatamaíocht na feithide. Is í seo an dara chuid de chuid na colainne idir an cheann agus an bholg.

Coinníonn sí greim ar trí phéire cosa agus na sciatháin.

Tá sí comhdhéanta de thrí chuid ar leith i ngach feithid:

* prótoracs nó T1;
* méisotóoracs nó T2;
* agus meiteatóracs, nó T3.

Catagóir:Anatamaíocht feithidí
Peyton List (aisteoir a rugadh i 1998)

Ban-aisteoir agus mainicín Meiriceánach is ea **Peyton Roi List**, a rugadh ar 6 Aibreán 1998.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1998
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Mainicíní
Catagóir:Daoine beo
Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers

Scannán ón bhliain 2004 is ea **Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers**.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin 2004
Catagóir:Scannáin beochana 2004
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Momoko Kōchi

Ba bhan-aisteoir Seapánach í **Momoko Kōchi** (a rugadh ar an 7 Márta 1932 agus a fuair bás ar an 5 Samhain 1998).

## Naisc sheachtracha
* Momoko Kōchi - IMDb

Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna i 1998
Catagóir:Ban-aisteoirí Seapánacha
Khatia Buniatishvili

Is pianódóir ceolchoirmeach Seoirseach í **Khatia Buniatishvili.**

## Beathainéis
Thosaigh Khatia Buniatishvili ag déanamh staidéir ar an phianó faoina máthair ag aois a trí. Thug sí a céad ceolchoirm le Ceolfhoireann Aireagail i dTbilisi, ar aois a sé. Ó aois a deich thug sí ceolchoirmeacha san Eoraip, an Úcráin, san Airméin, in Iosrael agus sna Stáit Aontaithe. Bhain sí céim amach ó Cheolscoil Lárnach Tbilisi, agus ansin chuaigh sí isteach in Ardscoil Cheoil an Stáit i dTbilisi sa bhliain 2004.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:pianódóir Clasaiceach ó tSeoirsia (tír)
Catagóir:Daoine as Tbilisi
EIPIC

Sraith dráma Gaeilge atá á chraoladh ar TG4 ó 1 Feabhra 2016 ar aghaidh é ***EIPIC***.

## Carachtair

## Eipeasóidí

## Amhráin
*Eip 1: 
**"A Town Called Malice" - Sully
**"Disparate Youth" - Sully, Bea, Mona, Oisín & Aodh
*Eip 2: "Seasons" - Mona
*Eip 3: "This Must be the Place" - Oisín
*Eip 4: "Frankly" - Bea
*Eip 5: 
**"Love Will Tear Us Apart" - Aodh
**"Video Girl" - Bea & Mona
*Eip 6:

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Ghrinn
Catagóir:Cláir dráma
Catagóir:Cláir dráma grinn suímh
Catagóir:Cláir ghrinn i nGaeilge
Catagóir:Cláir dráma grinn suímh i nGaeilge
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Greann na Gaeilge
Dove Cameron

Ban-aisteoir agus ceoltóir Meiriceánach is ea **Dove Cameron**, a rugadh ar 15 Eanáir 1996.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
An 32ú Dáil

Mhair an **32ú Dáil ó** 10 Márta 2016 go dtí an 14 Eanáir 2020. 

Is é seo a leanas miondealú na bpáirtithe sa Dáil:

## Baill

## TDanna de réir Páirtí
Seo thíos liosta de na TDanna a toghadh go Dáil Éireann i dToghchán Ginearálta 2016, is iad roinnte de réir páirtí.

## Tagairtí

Catagóir:Dáil Éireann
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Comórtas na Sé Náisiún 2016

Bhí **[[Comórtas na Sé Náisiún]] 2016** ar an 122ú heagrán den chomórtas ó bunaíodh é, agus ar an 17ú heagrán déag ó tháinig an Iodáil isteach in 2000. Thosaigh an comórtas ar an 6 Feabhra, 2016 agus chríochnaigh sé ar an 19 Márta 2016. Bhuaigh Sasana an comórtas le cluiche amháin fós le himirt, agus ar an lá deireanach bhain siad an Grand Slam amach.

## Rannpháirtithe agus cathracha

## Tábla

## Féilire
### Seachtain 1

### Seachtain 2

### Seachtain 3

### Seachtain 4

### Seachtain 5

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas na Sé Náisiún
Catagóir:Spórt i 2016
Aitheantas Éire

Páirtí polaitiúil Éireannach is ea **Aitheantas Éire**.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an pháirtí. Arna rochtain ar 4 Feabhra 2016 

Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 2015
Pobal seachas Brabús/Dlúthpháirtíocht

Is comhghuaillíocht pholaitiúil Éireannach é **Pobal seachas Brabús/Dlúthpháirtíocht**. Bunaíodh í sa bhliain 2015 faoin ainm **Comhghuaillíocht Frith-Dhéine – Pobal seachas Brabús,** nuair a tháinig na páirtithe Pobal seachas Brabús agus Dlúthpháirtíocht le chéile.

## Polasaithe
Comhghuaillíocht i bhfad amach ar an eite chlé atá ann, agus iad ag tacú le dáileadh níos cothroime d'airgead agus d'acmhainní eile, ról níos mó ag an rialtas i ndul i ngleic leis an easpa dídine, cánacha níos airde ar na daoine saibhre, agus tacaíochtaí sóisialta níos fearr do na daoine bochta. Páirtí liobrálach i dtaobh na gceisteanna sóisialta atá ann chomh maith, iad ag tacú mar shampla le haisghairm an ochtú leasú i bPoblacht na hÉireann i 2018.

## Torthaí Toghcháin

### Dáil Éireann

### Toghcháin áitiúla

### Pairlaimint na hEorpa

## Baill
### Dáil

## Féach freisin

* Pobal seachas Brabús agus Dlúthpháirtíocht (páirtí polaitíochta)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Dlúthphartíocht 

Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 2015
Catagóir:Eagraíochtaí sóisialacha in Éirinn
Pleuronectiformes

Is sárord é **Pleuronectiformes** d'éisc ga-eiteogacha (Actinopterygii) a chuimsíonn na leitheanna agus na Soleidae. Tá na Pleuronectiformes le fáil i ngach cineál salandachta, ó fhionnuisce go huiscí farraige. Tháinig an grúpa seo chun cinn ó na Tetraodontiformes thart ar 15 milliún bliain ó shin, san Miocéineach meánach.

Is é príomhthréith na bPleuronectiformes ná easpa siméadrachta déthaobhaí san aosach, a bhfuil comhlacht leata agus comhbhrúite go láidir aige, ar oiriúnú dóibh maireachtáil ar an ngrinneall. I measc na n-athruithe  a fhaightear in ógáin le linn fás, tá súil amháin ag aistriú go dtí taobh eile den chloigeann, rud a fhágann an dá shúil ar an taobh chéanna, atá dírithe ar an dromchla. Maireann roinnt speiceas ar an taobh clé, cuid eile ar an taobh deas, agus cuid eile leathnaithe ón uachtar.

Tá gainní na bPleuronectiformes ciorclóideach i gcruth. I roinnt speiceas tá na súile ag gobadh amach, rud a ligeann don iasc feiceáil fiú nuair a bhíonn sé curtha go páirteach sa ghaineamh.

Tá go leor iasc bia tábhachtach san ord seo, lena n-áirítear leadhbóga, sóil, turbaird, agus haileabónna. Is féidir le roinnt leathóg duaithníocht ghníomhach a chur orthu féin ar ghrinneall na farraige.

Catagóir :Asiméadracht
Catagóir :Iasc tráchtála

Catagóir : Acanthopterygii
Radvan Markus

Scoláire Seiceach is ea **Radvan Markus** agus é ina léachtóir sa Gaeilge agus i litríocht na Gaeilge in Ollscoil Shéarlais i bPrág i bPoblacht na Seice.

Tá suim ar leith aige in eilimintí nua-aoiseacha i litríocht na Gaeilge. Tá sé ráite aige go gcuireann sé spéis mhór in údair a dhéanann iarracht ar tairbhe a bhaint as an traidisiún Gaelach agus as an nua-aoiseachas Eorpach araon.

Is dóigh leis gur fiú do mhic léinn Gaeilge a fhoghlaim ar a lán cúiseanna: teanga í a bhfuil gramadach neamhchoitianta aici sa chomhthéacs Ind-Eorpach agus ar díol spéise iad na cúrsaí socheolaíochta atá ag gabháil léi; ligeann sí duit litríocht an-suimiúil a léamh; is féidir leat post maith a fháil léi mar aistritheoir san Aontas Eorpach.  

Ar na leabhair a d’fhoilsigh sé tá *Echoes of the Rebellion: The Year 1798 in Twentieth-Century Irish Fiction and Drama* (2015). Bhí sé ina chomheagarthóir ar *The Politics of Irish Writing* (2010), *Boundary Crossings* (2012) agus *Tradition and Modernity* (2014). Tá ailt agus aistí foilsithe aige ar Éirí Amach 1798, ar an ngaol idir an stair agus an ficsean agus ar ghnéithe de phrós na Gaeilge san fhichiú haois. Tá páipéir léite aige ag comhdhálacha. 

Tá aistriúcháin déanta aige de *L’Attaque* (úrscéal le hEoghan Ó Tuairisc), de dhánta le Gearóid Mac Lochlainn agus de ghearrscéalta le Pádraic Ó Conaire. Tá sé ag obair ar leagan Seicise de *[[Máirtín Ó Cadhain|Cré na Cille]]*.

## Nótaí

Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Páirc Sheáin Mhic Gearailt

Is staidiam i gCill Mocheallóg, Contae Luimnigh í **Páirc Sheáin Mhic Gearailt**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Páirc Ó gCearnaigh

Is staidiam i nDroichead Abhann Ó gCearnaigh i gContae an Chláir í **Páirc Ó gCearnaigh**. Toilleann an staidiam 7,000 duine.

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Nikolaj Aleksandrovič Romanov

Is péintéir Rúiseach é **Nikolaj Aleksandrovič Romanov** (Rúisis: *Николай Александрович Романов*) a rugadh ar an 12 Bealtaine, 1957.

Tá suim aige i dtírdhreacha.

## Saothair


File:Вечер. Саяны Николай Романов 85х105 2015.jpg|Nikolai Romanov. Tráthnóna i Sléibhte Sayan. 2015
File:НРоманов ФранцияКамбре Х.м 75х952012.jpg|Nikolai Romanov. An Fhrainc. Cambre. 2012
File:Н Романов Вода без времени Х.м 120х95 2013.jpg|Nikolai Romanov. Uisce gan am. 2013
File:Н Романов Ночной аромат ванили 120х90 2012.jpg|Nikolai Romanov.  Cumhracht Fanaile san Oíche. 2012
File:Николай Романов Март в Кольюре 2011.jpg|Nikolai Romanov.  An Márta in Collioure. 2011
File:Николай Романов Мост в Ронде 2014.jpg|Nikolai Romanov.  Droichead in Ronda. 2014


## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Eugenia Logvinova. New dimention of Nikolai Romanov 
* Beathaisnéis Nikolai Alexandrovich Romanov 

Catagóir:Péintéirí Rúiseacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Jeonbuk Hyundai Motors Football Club

Is club peile é **Jeonbuk Hyundai Motors Football Club** as Jeollabuk-do. Bunaíodh an club sa bhliain 1994, agus imríonn sé sa K League 1.

## Iosta trófaí
;Náisiúnta
***K League Classic** (10): 2009, 2011, 2014, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2025
***Cóiréis FA Cup** (5): 2000, 2003, 2005, 2020, 2022
***Cóiréis Super Cup** (1): 2004

;Idirnáisiúnta
***Sraith AFC na Seaimpíní** (2): 2006, 2016

Catagóir:Clubanna sacair na Cóiré
Catagóir:Jeonju
Irish Daily Mail

Nuachtán laethúil Béarla in Éirinn is é an ***Irish Daily Mail*** (Gaeilge: *Post Laethúil Éireannach*). Is i mBaile Átha Cliath atá sé bunaithe.

Foilsítear *[[ExtraG Gach Seachtain]]* mar fhorlíonadh leis an *Irish Daily Mail* gach Aoine.

## Féach freisin
* ExtraG.ie

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Daily Mail and Genearal Trust
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2006
Catagóir:Bunaithe sna 2000í
Patricia Heaton

Ban-aisteoir Meiriceánach atá in **Patricia Helen Heaton** a rugadh ar 4 Márta 1958 i Bay Village, Ohio. Tá aithne faoi leith uirthi as a páirt mar Debra Barone in *[[Everybody Loves Raymond]]*, dráma grinn suímh de chuid CBS i Meiriceá agus Frankie Heck in *[[The Middle]]*, sraith ghrinn de chuid ABC i Meiriceá.

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Neil Flynn

Aisteoir Meiriceánach atá in **Neil Richard Flynn** a rugadh ar 13 Samhain 1960 i Chicago, Illinois. Tá aithne faoi leith air as a pháirt mar Mike Heck in *[[The Middle]]*, sraith ghrinn de chuid ABC i Meiriceá.

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Charlie McDermott

Aisteoir Meiriceánach atá in **Charles Joseph "Charlie" McDermott** a rugadh ar 6 Aibreán 1990 i West Chester, Pennsylvania. Tá aithne faoi leith air as a pháirt mar Axl Heck in *[[The Middle]]*, sraith ghrinn de chuid ABC.

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Eden Sher

Ban-aisteoir Meiriceánach atá in **Eden Rebecca Sher** a rugadh ar 26 Nollaig 1991 i Los Angeles, California. Tá aithne faoi leith air as a páirt mar Sue Heck in *[[The Middle]]*, sraith ghrinn de chuid ABC i Meiriceá.

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Brooke Vincent

Is aisteoir Sasanach í **Brooke Levi Vincent**. Rugadh í ar an 4 Meitheamh 1992. Glacann Vincent an pháirt mar Sophie Webster sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*. Tháinig sí dara háit ar an deichiú sraith *[[Dancing on Ice]]* sa bhliain 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Sally Ann Matthews

Is aisteoir Sasanach í **Sally Ann Matthews**. Rugadh í ar an 19 Meán Fómhair 1970. Glacann Matthews an pháirt mar Jenny Bradley sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*. Aithnítear í freisin as páirt Sandra Briggs a imirt in *Emmerdale*.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Daoine beo
Ryan Thomas

Is aisteoir Sasanach é **Ryan James Thomas**. Rugadh é ar an 10 Meitheamh 1984. Ghlac Thomas an pháirt mar Jason Grimshaw sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*. Sa bhliain 2018, bhuaigh Thomas Celebrity Big Brother 22.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Jennie McAlpine

Is aisteoir Sasanach í **Jennie Elizabeth McAlpine**. Rugadh í ar an 12 Feabhra, 1984. Glacann McAlpine an pháirt mar Fiz Brown sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*. Tháinig sí sa cheathrú háit ar an seachtú sraith déag *[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! (RA)|I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!]]* sa bhliain 2017.

## Gradaim
Tá gradam amháin buaite ag McAlpine.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Antony Cotton

Is aisteoir Sasanach é **Antony Cotton**. Rugadh é ar an 5 Lúnasa 1975. Glacann Cotton an pháirt mar Sean Tully sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*. Tháinig sé sa cheathrú háit ar an t-aonú sraith déag *[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! (RA)|I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!]]* sa bhliain 2011. Tháinig sé sa seachtú ar an deichiú sraith *[[Dancing on Ice]]* sa bhliain 2018.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Sam Aston

Is aisteoir Sasanach é **Samuel David "Sam" Aston**. Rugadh é ar an 7 Iúil 1993. Glacann Aston an pháirt mar Chesney Brown sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Kym Marsh

Is aisteoir Sasanach í **Kimberley Gail Marsh**. Rugadh í ar an 13 Meitheamh, 1976. Glacann Marsh an pháirt mar Michelle Connor sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*. Bhí sí ina ball den ghrúpa Hear'Say.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Alison King

Is aisteoir Sasanach í **Alison Rosamund King**. Rugadh í ar an 4 Márta, 1973. Glacann King an pháirt mar Carla Connor sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* ó 2006.

## Gradaim
Tá 4 ghradam buaite ag King.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Jane Danson

Is aisteoir Sasanach í **Jane Danson**. Rugadh í ar an 8 Samhain, 1978. Glacann Danson an pháirt mar Leanne Battersby sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*. Tháinig sí sa séú háit ar an aonú sraith déag *[[Dancing on Ice]]* sa bhliain 2019.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Tina O'Brien

Is aisteoir Sasanach í **Tina Michelle O'Brien**. Rugadh í ar an 7 Lúnasa, 1983. Glacann O'Brien an pháirt mar Sarah-Louise Platt sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*. Tháinig sí sa 11ú háit le Jared Murillo ar an ochtú sraith *[[Strictly Come Dancing]]* sa bhliain 2010.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Debbie Rush

Is aisteoir Sasanach í **Debbie Rush** a rugadh ar 29 Márta 1966. Ghlac Rush an pháirt mar Anna Windass sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* ó 2008 go 2018. Rinne sí staidéar ar an aisteoireacht sa Manchester School of Acting.

Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catherine Tyldesley

Is aisteoir Sasanach í **Catherine Tyldesley**. Rugadh í ar an 17 Meán Fómhair 1983. Ghlac Tyldesley an pháirt mar Eva Price sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* ó 2011 go 2018.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Helen Worth

Is aisteoir Sasanach í **Helen Worth**. Rugadh í ar an 7 Eanáir 1951. Glacann Worth an pháirt mar Gail McIntyre sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* ó 1974 i leith.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Sally Dynevor

Is aisteoir Sasanach í **Sally Dynevor** (née **Whittaker**). Rugadh í ar an 30 Bealtaine 1963. Glacann Dynevor páirt Sally Webster sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Barbara Knox

Is aisteoir Sasanach í **Barbara Knox**. Rugadh í ar an 30 Meán Fómhair, 1933. Glacann Knox an pháirt mar Rita Sullivan sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* ó 1972.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Sue Nicholls

Is aisteoir Sasanach í **Susan Frances Harmar-Nicholls** nó **Sue Nicholls**. Rugadh í ar an 23 Samhain 1943. Glacann Nicholls an pháirt mar Audrey Roberts sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Eileen Derbyshire

Is aisteoir Sasanach í **Eileen Derbyshire**. Rugadh í ar an 6 Deireadh Fómhair, 1931. Glacann Derbyshire an pháirt mar Emily Bishop sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* ó 1961 i leith.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Kate Ford

Is aisteoir Sasanach í **Kate Ford**. Rugadh í ar an 29 Nollaig 1976. Glacann Ford an pháirt mar Tracy Barlow sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* idir 2002 agus 2007 agus ó 2010 anuas.

Bhí Ford pósta le Jon Connerty, léiritheoir teilifíse, ó 2007 go 2015 agus tá mac amháin acu.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Rumi

Tá clú agus cáil ar fud an domhain ar **Rumi**, nó **Jalāl ad-Dīn Muhammad Rūmī** (30 Meán Fómhair 1207 - 17 Nollaig 1273)  mar fhile agus mar dhiagaire de chuid Ioslam. Bhí Rumi (mar a thugtar air go hiondúil) i measc na bhfilí is tábhachtaí i stair litríochta de chuid na Peirse (an Iaráin inniu). **Bhí Rumi ar dhuine de na filí ba mhó san Iaráin agus ar fud an domhain.** Ba fhealsamh agus mhisteach Súfaíoch é chomh maith. D'fhág Rumi a rian ar dhaoine a sháraíonn na teorainneacha idir reiligiúin agus cultúir.
clé|mion|Jalal al-Din Rumi,agus a chara óg, Hussam al-Din Chelebi
Tugtar an t-ainm "Mevlana" ("Máistir") ar Rumi freisin. 

## Saol
Rugadh Rumi sa bhliain 1207 i mBalkh, Khorasan, ar a dtugtar an Afganastáin sa lá atá inniu ann. 
clé|mion|"Bowl of Reflections"le filíocht Rumi....  13ú haois a deirtear ǃ
Bhí an-mheas ar Rumi mar scoláire ar an dlí Ioslamach (de chuid na gluaiseachta Hanafi, atá i measc na gceithre traidisiún dlí atá ag na Sunnaígh), mar a bhí a athair Bahā ud-Dīn Walad (timpeall 1150-1231) roimhe.  

Bhuail Rumi leis an misteach Shams-e Tabrizi sa bhliain 1244, an toisc chinntitheach ina shaol iomlán. dúirt Shams le Rumi go raibh duine ar bith a bheith ábalta labhairt go díreach le Dia.

Bhí Rumi ansin i gceannas ar Madrasa i Konya (sa Tuirc inniu). Bhí sé ina shaineolaí ar an Sharia (dlí Ioslamach). 

Chreid Rumi go paiseanta i dtaca le húsáid an cheoil, filíochta agus damhsa, mar cosán chun teacht go Dia. Ní dócha gur cheap Rumi féin gur tháinig na gnéithe éagsúla dá shaol salach ar a chéile; ina ionad sin, is é an chiall a bhainfeadh sé astu ná go raibh gnéithe éagsúla de chreideamh an ghrá i gceist.clé|mion

### Tionchar
D'éag Rumi sa bhliain 1273 (6 Jumada al-Thani, 672AH)  i Konya (sa Tuirc faoi láthair), Tá tuama Rumi suite i Konya.

I ndiaidh a bháis, chuir a lucht leanúna an tOrd Mevlevi ar bun (tugtar na "Deirbhísigh Ghuairneánacha" orthu go coitianta.

## Rumi as Gaeilge
D'fhoilsigh Gabriel Rosenstock "Guthanna Beannaithe an Domhain"  Iml  1, 2, agus a 3, Cnuasach filíochta ó cheithre hairde na cruinne, Rumi ina measc.

Tá suim ar leith ag Gearóid Mac Lochlainn i Rumi. Sa bhliain 2006 bhí sé ag ullmhú aistriúchán ar fhilíocht an fhile Dervish,  a gcluineann Gearóid a macallaí i Meánoirthear an lae inniu. Tá ceangal ag filíocht Ghearóid le saothar Rumi. Tá an spioradáltacht, an ceol agus an damhsa, fite fuaite i bhfilíocht na beirte.

## Féach freisin

* Súfaíochas
* Al-Ghazali

## Tagairtí

# Prof. Dr. ErkanTurkmen, *The Essence of Rumi's Masnevi, Including his life and works*. ISBN 975-95630-0-2. Revised and corrected edition: October 2004. Eris Booksellers, Hamidiye Mah. Abdulezelpasa Cad. No. 3/A. Selcuklu. Konya, Turkiye.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1207
Catagóir:Básanna i 1273
Catagóir:Súfaíochas
Catagóir:Filí de chuid na Peirse
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Dlíodóirí de chuid Ioslam
Catagóir:Diagairí Moslamacha
Catagóir:Moslamaigh
Georgia May Foote

Is aisteoir Sasanach í **Georgia May Foote**. Rugadh í ar an 11 Feabhra 1991. Ghlac Foote an pháirt mar Katy Armstrong sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* ó 2010 go 2015. Tháinig sí sa dara háit le Giovanni Pernice ar an tríú sraith déag *[[Strictly Come Dancing]]* sa bhliain 2015. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Michelle Keegan

Is aisteoir Sasanach í **Michelle Keegan**. Rugadh í ar an 3 Meitheamh 1987. Ghlac Keegan an pháirt mar Tina McIntyre sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
IPA don Ghaeilge

Taispeánann na cairteanna thíos Aibítir Idirnáisiúnta Foghraíochta (AIF) fuaimnithe na  Gaeilge in ailt ar an Vicipéid. Féach fóineolaíocht na Gaeilge le tuilleadh plé ar an bhfóineolaíocht a fheiceáil.








## Comparison to other phonetic transcription schemes
Materials published elsewhere use somewhat different conventions from those used at Wikipedia. Mar shampla, it is a longstanding tradition to leave velarized ("broad") consonants unmarked and mark palatalized ("slender") consonants leis an phrím,  cé nach gnáthúsáid IPA é seo .

This section compares the IPA system used at Wikipedia (which is based on that used by Ailbhe Ní Chasaide in her description of Irish in the *Handbook of the International Phonetic Association*, ISBN 0-521-63751-1) with the system used in some other works.

## Notes
Loch Baikal

mion|Loch Baikal|clé
Loch scoiltghleanna sa Rúis, i ndeisceart na Sibéire, is ea **Loch Baikal**. Tá sí suite idir Cúige Irkutsk agus an Phoblacht Buryat. 

Is é an loch is mó fionnuisce ar domhan agus 20% d'fhionnuisce an domhan inti. Is é Loch Baikal an loch is doimhne ar domhan freisin: 1,642 m (5,387 tr) an pointe is doimhne sa loch. Taoscann an Abhainn Yenisei uisce na locha chun an Aigéin Artaigh ó thuaidh. 

330 bliain am seadaithe na locha, is é sin le rá go bhfanann móilín uisce an méid sin ama in Baikal sula n-imíonn sé tríd an Yenisei ar a bhealach chun na farraige.   

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna
Catagóir:An tSibéir
Paula Lane

Is aisteoir Sasanach í **Paula Shaw** (née **Lane**). Rugadh í ar an 17 Aibreán, 1986. Ghlac Lane an pháirt mar Kylie Platt sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Oileán Thuaidh

Is é **An tOileán Thuaidh** (, ) an ceann is lú den dá mhór-oileán sa Nua-Shéalainn. Tá An tOileán Theas níos mó ná é.

## Tagairtí

Catagóir:An Nua-Shéalainn
Catagóir:Oileáin Nua-Shéalainn
Stafford

Is baile suite i Staffordshire é **Stafford**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Staffordshire
Urmston

Is baile suite i Lancashire é **Urmston**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Lancashire
Na Daonlathaithe Caitliceacha

Is páirtí polaitíochta Éireannach iad na **Daonlathaithe Caitliceacha**. Bunaíodh an páirtí sa bhliain 1995.

## Olltoghchán 2016

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1995
Patrick McKee

Is polaiteoir Éireannach é **Patrick McKee**. Ba chomhairleoir do Comhairle Chontae Chill Chainnigh é ó 2014 go dtí 2019. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

Bhí sé ina bhall de Renua idir 2015 agus 2016. Tháinig McKee sa cheathrú háit sa Fothoghchán Ceatharlach–Cill Chainnigh, 2015 le 6,365 de na vótaí chéad rogha. Sheas sé san Olltoghchán 2016 i gCeatharlach–Cill Chainnigh.

D'fhág sé Renua i mí na Nollag 2016. 

Níor sheas sé i dtoghchán áitiúil 2019.

## Tagairtí

Catagóir:Baill Renua Éireann
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Ceatharlach–Cill Chainnigh (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Chainnigh