40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024

Bhí sé mar chuspóir ag Rialtas na hÉireann de réir an **40ú Leasú ar an mBunreacht** nó "**An Leasú ar Chúram**" ar an 8 Márta 2024 an sainmhíniú i mBunreacht na hÉireann faoi ionad na mban sa teaghlach a leasú, agus ina theannta sin, aitheantas a thabhairt do gach duine sa teaghlach a thugann aire do dhuine muinteartha.   

Vótáil 74% Níl.  Bhainfeadh den Bhunreacht na tagairtí do shaol agus do dhualgais na mban ó thaobh cúraim baile agus a thabharfadh aitheantas ina n-áit don chúram sa teaghlach.

[clé|mion|[páipéar ballóide' dath glas ar an bPáipéar Ballóide seo.]]

### Cúlra
Sa bhliain 2021, mhol an Tionól Saoránach um Chomhionannas Inscne reifreann ar chomhionannas inscne, Airteagail 40 agus 41 de Bhunreacht na hÉireann a leasú, agus an tagairt ann faoin 'mbean sa teaghlach' a bhaint amach, tagairt seanchaite dar leo.  Moladh foclaíocht úr a chur ina ionad agus tagairt shoiléir a dhéanamh sa Bhunreacht do chomhionannas inscne agus do neamh-idirdhealú.

In 2022, bunaíodh coiste speisialta Oireachtais lena raibh molta ag an Tionól Saoránach a chíoradh. Foilseoidh grúpa idir-rannach moltaí maidir leis na leasuithe cuí bunreachtúla faoi dheireadh an Mheithimh.  2023.

D'fhógair Rialtas na hÉireann ar an 5 Nollaig 2023 gur i mí an Mhárta 2024  a reáchtálfaí dhá reifreann - an 39ú Leasú agus an 40u Leasú - maidir le tagairtí faoi leith atá i mBunreacht na hÉireann don teaghlach agus do chúrsaí cúraim.  Reáchtáladh an reifreann ar an 8 Márta 2024 – Lá Idirnáisiúnta na mBan.

### Téacs
De réir Airteagal 41.2 den Bhunreacht, "admhaíonn an Stát go dtugann an bhean don Stát, trína saol sa teaghlach, cúnamh nach bhféadfaí leas an phobail a ghnóthú dá éagmais".

Bhí súil ag an Rialtas daoine eile sa teaghlach seachas 'an bhean' a chur san áireamh feasta.

Mar sin, leathnófadh sainmhíniú an fhocail ‘teaghlach’ sa Bhunreacht ionas nach mbainfidh sé le teaghlaigh lánúineacha pósta amháin.

### Léirmhíniú
Níor gheall an Taoiseach ná airí eile go mbeadh aon toradh praiticiúil ar an leasú. Thug an téacs a bhí molta aitheantas siombalach do shaothar cúramóirí, idir fhir agus mhná. Ní raibh sé soiléir áfach, cé mar a rachaidh sé chun tairbhe dóibh. Sa bhliain 2021, d’iarr an tionól saoránach ar an rialtas fhoclaíocht níos láidre a dhréachtú.  

De réir Conor O’Mahony, ollamh le dlí bunreachtúil i gColáiste na hOllscoile Corcaigh, ní raibh á mholadh dáiríre dar leis ach foráil ghnéasaíoch gan éifeacht a chur amach as an mBunreacht agus foráil inscne-neodrach gan éifeacht a chur ina hionad.

### Gaeilge
Rinne An Coimisiún Toghcháin praiseach cheart den bhileog as Gaeilge. Ar 28 Eanáir, d’fhoilsigh an Coimisiún "leabhráin eolais" 12-leathanach faoi na reifrinn. Ach bhí botúin sa leagan Gaeilge a d’fhág nach raibh cuid den fhoclaíocht sa leabhrán ag teacht leis an reachtaíocht a cuireadh trí Thithe an Oireachtais agus ní raibh aon chiall leis an leagan Gaeilge. Ceartaíodh an bhileog ach tháinig an leagan as Gaeilge amach níos déanaí ná an bhileog i mBéarla. Ina theannta sin, bhí an bhileog scríofa i stíl thar a bheith foclach, 12 leathanach in iomlán.

## Féach freisin

* 39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024
* Lá Idirnáisiúnta na mBan
* Comhionannas inscne

## Tagairtí

Catagóir:Leasuithe ar Bhunreacht na hÉireann
Catagóir:2024
Catagóir:Comhionannas inscne
Catagóir:Cearta na mban