Mac Céacht

Sa Rúraíocht i miotaseolaíocht na nGael, bhí beirt laochra na gConnacht ann darbh ainm **Mac Céacht** (Sean-Ghaeilge **Mac Cécht**). B'fhéidir gurbh ionann iad na pearsana, nó b'fhéidir gur comhcheanglaíodh iad, ach ní soiléir é an nasc eatarthu, agus tá aithreacha éagsúla curtha i leith dóibh.

## Mac Cécht mac Snáide Techid (''Togail Bruidne Dá Derga'')

Tháinig Mac Cécht i láthair ar dtús sa scéal *Toghail Brú Dhá Dheirg* mar gharda cosanta Chonaire Mhóir, in aice le Conall Cearnach.  De réir an scéil seo, ba mhac Snaide Teichet é.  Bhí Conaire agus a gaiscí ag fanacht tráth cinniúna ag brú Dhá Dheirg, nuair a d'ionsaigh a dheartháireacha altrama é, agus tharla cath.  Rinne Conaire, Mac Cécht agus Conall go leor gníomhartha gaisce, agus mharaigh agus chloígh siad a lán ionsaitheoirí, ach d'éag Conaire lena chneácha.  Ar an tríú lá, d'éag Mac Cécht féin lena chneáchasa ar láthair an chogaidh.

Mhol an t-idirshuiteoir fir **H** sa leagan le fáil i Leabhar na hUidhre críoch éagsúil, ina chuir Mac Cécht Conaire ina uaigh agus ansin a d'fhill go dtí a thír féin, Connacht.  Níl gaol ag Mac Cécht le Connacht in aon leagan eile, agus is léir go raibh **H** ag iarraidh é a nascadh le Mac Cécht an scéil thíos.

Insítear scéal Mhic Céacht in *Toghail* i ndán an Dinnseanchais ar *Ráith Cnámrossa* (Ráth Cnámhrosa), ina thugtar ainm a athar i riocht millte mar "Slaite Seched" as Connacht.  Deirtear ann gurbh é Lé Fer Flaith mac Conaire a mhac altrama.  Rinne sé iarracht Lé Fer  a tharrtháil agus an brú trí thine.  Fuair an buachaill bás faoi thrí ag Corra Ednecha, ámh, leacaithe, dóite agus báite le fíor-neart, teocht agus allas Mhic Céachta, iompartha i log a scéithe.   Chuir Mac Cécht na cnámha i reilig, i n-áit darbh ainm as sin amach *cnámh-fras*.  Molann an téacs dhá míniú eile don logainm.

## Monodar mac Conrach Cas, darb ainm 'Mac Cécht' (''Cath Bóinde'')
Sa scéal na Meán-Ghaeilge *Cath Bóinde* – dar teideal *Ferchuitred Medba* (Fear-liúntas Mhéabha) freisin – is leasainm é Mac Cécht do Monodar mac Conrach Cas, laoch a raibh cónaí air is amhlaidh i gConnacht sa 1d aois.  Mharaigh eisean, agus a dheartháir Tindi, Fidig mac Feicc Gamanraige, de thuaisceart na gConnacht ó dhúchas, de bharr a shuirí ar Mhéabh, iníon Eochaidhe Feidhil, Ard-Rí na hÉireann.  Deirtear gur chuir Eochaidh Tindi ar deoraíocht go fásaigh Chonnacht de bharr an dúnmharaithe seo.

Tháinig Monodar ar ais í láthair agus é ar deoraíocht i nUlaidh, ach insítear gur mharaigh sé Tindi i gcomhrac aonair i rith Cath na Bóinne, agus na hUlaidh ionsaithe ag Tindi i dteannta le hEochaidh Feidhil.  De dheasca seo, tugadh do Mhonodar an leasainm "Mac Cécht", 'sé sin, *mac éachta*, sa bhrí: *ár, marfach*.  Tá sanasaíocht an ainm le fáil sa *[[Cóir Anmann]]*, uimhir 158:
:*Maccecht .i. mac dorighne écht n-annsom .i. domharbh sé a dhearbhbhrathair feisin a comhracc .i. Tinne mac Connrach. Rí Connacht tra Tinne intansin & domharbh Monodhar mac Conrach é. Conid iarsin n-echt sin doríne Monodhar tucadh 'Maccecht' fair. Conodhur proprium nomen eius.*
:* “*Maccecht*, 'sé sin, *mac* a rinne *écht* , 'sé sin, mharaigh sé a dheartháir féin i gcomhrac, 'sé sin, Tinne mac Connrach.  Ba rí Connacht é Tinne ag an am, agus mharaigh Monodar mac Connrach é.  I dtaobh an dúnmharaithe seo a rinne Monodar, tugadh *Macc-echt* dó.  Ba é Conodar *proprium nomen eius* (a ainm ceart).

D'éirigh Monodar ina churadh de [[Conchúr mac Neasa|Chonchúr mac Neasa]].

Tháinig Conadar mac Cécht eile ar an bhfód freisin mar laoch agus thaoiseach i n-arm Mhéabha i scéalta na Rúraíochta sa [[Lámhscríbhinn Ghleann Masain]].

==Eagráin agus aistriúcháin==
* *Cath Bóinde*, eag. Joseph O'Neill, "Cath Boinde", Ériu 2 (1905): ll. 173–85.
* *Rennes Dindsenchas*, u. 31, eag. agus aistr. [[Whitley Stokes]], "The Prose Tales in the Rennes Dindshenchas." *Revue Celtique* 15 (1894): ll. 277–336. Le fáil ar [http://www.ucd.ie/tlh/text/ws.rc.15.001.text.html Thesaurus Linguae Hibernicae]
* *Cóir Anmann*, eag. agus aistr. Whitley Stokes, "Cóir Anmann (Fitness of Names).” *Irische Text mit Wörterbuch''. Dritte Serie, 2 Heft. Leipzig, 1897: ll.&nbsp;288–411. Le fáil ar CELT, agus aistriúchán ar Mary Jones.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht