open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 2 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an ndara sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## 16-24í
### Nicholas Dorsett

### Phillip Magee

### Shayne Ward

### Chenai Zinyuku

## Thar 25í
### Andy Abraham

### Brenda Edwards

### Maria Lawson

### Chico

## Grúpaí
### 4Tune

### Addictiv Ladies

### The Conway Sisters

### Journey South

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 3 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an dtríú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## 16-24í
### Nikitta Angus

### Leona Lewis

### Ashley McKenzie

### Ray Quinn

## Thar 25í
### Robert Allen

### Kerry McGregor

### Ben Mills

### Dionne Mitchell

## Grúpaí
### 4Sure

### Eton Road

### The MacDonald Brothers

### The Unconventionals

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 4 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an gceathrú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Leon Jackson

### Rhydian Roberts

### Andy Williams

## Cailíní
### Alisha Bennett

### Emily Nakanda

### Kimberley Southwick

## Thar 25í
### Daniel de Bourg

### Niki Evans

### Beverley Trotman

## Grúpaí
### Futureproof

### Hope

### Same Difference

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 5 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an gcúigiú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Austin Drage

### Owen Quigg

### Scott Bruton

## Cailíní
### Alexandra Burke

### Diana Vickers

### Laura White

## Thar 25í
### Daniel Evans

### Rachel Hylton

### Ruth Lorenzo

## Grúpaí
### Bad Lashes

### Girlband

### JLS

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta na n-iomaitheoirí The X Factor (sraith 6 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an séú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Lloyd Daniels

### Rikki Loney

### Joe McElderry

## Cailíní
### Rachel Adedeji

### Lucie Jones

### Stacey Solomon

## Thar 25í
### Jamie "Afro" Archer

### Danyl Johnson

### Olly Murs

## Grúpaí
### John & Edward

### Kandy Rain

### Miss Frank

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 7 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an seachtú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Matt Cardle

### Nicolo Festa

### Aiden Grimshaw

### Paije Richardson

## Cailíní
### Treyc Cohen

### Rebecca Ferguson

### Cher Lloyd

### Katie Waissel

## Thar 28í
### John Adeleye

### Mary Byrne

### Storm Lee

### Wagner

## Grúpaí
### Belle Amie

### Diva Fever

### F.Y.D

### One Direction

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Glory Days

Is é ***Glory Days*** an ceathrú halbam ón popghrúpa Little Mix. Bhí sé scaoilte ar an 18 Samhain, 2016.

## Cúlra
Bhí sé fógartha, ar an 21 Meitheamh 2016 go bhfuil an ghrúpa ag obair ar a gceathrú albam.

## Traicliosta
# "Shout Out to My Ex" – 4:06
# "Touch" – 3:33
# "F.U." – 3:58
# "Oops" (le Charlie Puth) – 3:24
# "You Gotta Not" – 3:11
# "Down & Dirty" – 2:55
# "Power" – 4:07
# "Your Love" – 3:27
# "Nobody Like You" – 4:08
# "No More Sad Songs" – 3:26
# "Private Show" – 2:41
# "Nothing Else Matter" – 3:55

## Singlí
# "Shout Out to My Ex" - 16 Deireadh Fómhair 2016
# "Touch" - 9 Nollaig 2017
# "No More Sad Songs" - 3 Márta 2017
# "Power" - 26 Bealtaine 2017

### Singlí bolscaireachta
# "You Gotta Not" - 27 Deireadh Fómhair 2016
# "F.U" - 4 Samhain 2016
# "Nothing Else Matters" - 11 Samhain 2016
# "Touch" - 15 Samhain 2016
# "Nobody Like You" - 16 Samhain 2016
# "Down & Dirty" - 17 Samhain 2016

## Camchuairt
Thosaigh an camchuairt *[[The Glory Days Tour]]* ar an 21 Bealtaine 2017.

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2016
Catagóir:Little Mix
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 8 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an ochtú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Frankie Cocozza

### Marcus Collins

### Craig Colton

### James Michael

## Cailíní
### Misha B

### Janet Devlin

### Sophie Habibis

### Amelia Lily

## Thar 25í
### Sami Brookes

### Kitty Brucknell

### Jonjo Kerr

### Johnny Robinson

## Grúpaí
### 2 Shoes

### Little Mix

### Nu Vibe

### The Risk

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 1 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an gcéad sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## 16-24í
### Tabby Callaghan

### Cassie Compton

### Roberta Howett

## Thar 25í
### Steve Brookstein

### Verity Keays

### Rowetta Satchell

## Grúpaí
### 2 to Go

### G4

### Voices with Soul

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta de na hiomaitheoirí The X Factor (sraith 10 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an deichiú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Sam Callahan

### Luke Friend

### Nicholas McDonald

## Cailíní
### Abi Alton

### Hannah Barrett

### Tamera Foster

## Thar 25í
### Sam Bailey

### Lorna Simpson

### Shelley Smith

## Grúpaí
### Kingsland Road

### Miss Dynamix

### Rough Copy

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 9 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an naoú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### James Arthur

### Rylan Clark

### Jahméne Douglas

## Cailíní
### Jade Ellis

### Ella Henderson

### Lucy Spraggan

## Thar 28í
### Christopher Maloney

### Melanie Masson

### Carolynne Poole

### Kye Sones

## Grúpaí
### District3

### MK1

### Union J

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 11 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an t-aonú sraith déag *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Paul Akister

### Andrea Faustini

### Jake Quickenden

### Jack Walton

## Cailíní
### Chloe Jasmine

### Stephanie Nala

### Lauren Platt

### Lola Saunders

## Thar 25í
### Fleur East

### Ben Haenow

### Jay James

### Stevi Ritchie

## Grúpaí
### Blonde Electra

### Only The Young

### Overload Generation

### Stereo Kicks

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 12 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an dara sraith déag *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Ché Chesterman

### Seann Miley Moore

### Mason Noise

## Cailíní
### Louisa Johnson

### Monica Michael

### Lauren Murray

### Kiera Weathers

## Thar
### Bupsi

### Anton Stephans

### Max Stone

## Grúpaí
### 4th Impact

### Alien Uncovered

### Reggie 'n' Bollie

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 13 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an tríú sraith déag *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Ryan Lawrie

### Freddy Parker

### Matt Terry

## Cailíní
### Samantha Lavery

### Gifty Louise

### Emily Middlemas

## Thar
### Saara Aalto

### Relley C

### Honey G

## Grúpaí
### 5 After Midnight

### Bratavio

### Brooks Way

### Four of Diamonds

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Ronnie Bunting

[mion|chuir duine éigin [Graifít|graifítí ar balla, An Srath Bán, Tír Eoghain]]
Bhí **Ronnie Bunting** (1947/1948 - 15 Deireadh Fómhair 1980) ina cheannaire ar an INLA (Arm Saoirse Náisiúnta na hÉireann). Dúnmharaíodh é ar an 15 Deireadh Fómhair 1980, i Downfine Gardens, Béal Feirste. 

## Saol Óg
I Mí na Márta 1969, chaith Ian Paisley seal sa phríosún in éineacht le Major Ronald Bunting, athair Ronnie. Bhí an bheirt sin (Paisley agus athair Ronnie) i ndiaidh frithléirsiú neamhdhlíthiúil a chóiriú mar agóid in aghaidh an mhórshiúil a bhí ag Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann (NICRA) in Ard Mhacha.

Íorónta go leor, cé gur Protastúnach a bhí ann nuair a bhí sé óg, chuaigh Ronnie, mac Ronald Bunting nó Ronald Óg le poblachtánachas ina dhiaidh sin, agus é ar dhuine de bhunaitheoirí an INLA.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Básanna i 1980
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Fir
Catagóir:INLA
Catagóir:IRSP
Creative Commons

Eagraíocht neamhbhrabúis is ea **Creative Commons** (**CC**). Tá sé mar aidhm aici an líon saothar chruthaiteach ar an saol a mhéadú chun go gcuirfí leis go dleathach agus go roinnfí é gan bhac. Tá roinnt mhaith ceadúnas scaoilte ag an eagraíocht ar a dtugtar ceadúnais Creative Commons agus atá le fáil saor in aisce don saol. Cuireann na ceadúnais seo ar chumas cruthaitheoirí saothair a chur in iúl cé acu cearta atá á gcoimeád acu agus cé acu cearta atá siad a ghéilleadh ar mhaitheas daoine ar mhaith leo úsáid a bhaint as an saothar, cruthaitheoirí eile ina measc. Tá míniúchán sothuigthe le fáil ar gach aon cheadúnas de chuid Creative Commons agus é scríofa ar aon leathanach amháin in éineacht le híomhánna amhairc. Ní ghlacann ceadúnais Creative Commons áit cóipchirt; tá siad bunaithe air. Glacann ceadúdanais CC áit na hidirbheartaíochta idir úinéir cóipchirt (ceadúnóir) agus ceadúnaí a bhíonn riachtanach faoin gcóras úd "gach ceart ar cosnamh". Ina áit sin bíonn córas "cuid ceart ar cosnamh". Sa chóras seo bíonn ceadúnais chaighdeánaithe i gcásanna athúsáid saothar mura mbíonn cúiteamh á iarraidh ag úinéir an chóipchirt. Is é an toradh air seo ná réim bhainistíochta cóipcheart atá solúbtha le forchostais agus costais ísle. Úsáideann Vicipéid ceann de na ceadúnais seo.

Chuir Lawrence Lessig Creative Commons ar siúl ar 15 Eanáir 2001, in éineacht le Hal Abelson agus Eric Eldred agus le cuidiú ón Center for the Public Domain. Is é Ryan Merkley príomhoifigeach feidhmiúcháin an CC. Faoin mbliain 2015, bhí 100 eagraíocht comhcheangailte le Creative Commons in 75 tír. Tá beirt ar bhord chomhairleach Creative Commons a bhfuil nó a raibh baint acu le Wikipedia, mar atá, Sue Gardner agus Jimmy Wales. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*https://creativecommons.org/ Suíomh oifigiúil Creative Commons, arna rochtain ar 15 D.F. 2016

Catagóir:Eagraíochtaí
Cucurbitaceae

mion|Roinnt torthaí de chuid na Cucurbitaceae

Fine plandaí déchotailéadónacha san ord *Cucurbitales* is ea na ***Cucurbitaceae***. "Fine na ngurd" a thugtar uirthi freisin. Tá timpeall ar 965 speiceas i 95 géineas díobh ann, agus táid le fáil sa chuid is mó de threochreasanna agus de fho-threochreasanna an domhain.  Aige seo cuid de na géinis is tábhachtaí:
**[[Cucurbita]]* – squaiseanna, puimcíní, ''zucchini'', cuid de na guird
**[[Lagenaria]]* – guird, do-ite sa chuid is mó
**[[Citrullus]]* – mealbhacáin uisce (*C. lanatus*, *C. colocynthis*) agus eile
**[[Cucumis]]* – cúcamair (*C. sativus*), roinnt mealbhacán
**[[Luffa]]* – *loofah* uaireanta (úsáidtear dhá speiceas den *luffa* mar spúinsí sciúrtha agus iad aibí.

## Tagairtí

Catagóir:Cucurbitaceae
Ruby Walsh

Is marcach capall é **Ruby Walsh**.  Bhuaigh Walsh an *[[Grand National]]* i seacht dtír éagsúla, in Éirinn, in Albain, sa Bhreatain Bheag, i Sasana, san Astráil, i Stáit Aontaithe Mheiriceá agus sa tSeapáin. 

Rugadh Ruby ar 14ú Bealtaine 1979 i gCill Dara.  

An chéad buaiteoir a bhí aige ná *Siren Song* in Gowran Park.  

## Tagairtí

Catagóir:Rásaíocht chapall
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Jenny Lind

mion|Síniú Jenny Lind i ndiaidh a pósta ar Otto Goldschmidt
Amhránaí ceoldráma Sualannach ab ea **Johanna Maria Lind** nó **Jenny Lind** mar ab fhearr aithne uirthi (6 Deireadh Fómhair 1820 – 2 Samhain 1887). **An Filiméala Sualannach** (Sualainnis: *Den Svenska Näktergalen*) an leasainm a tugadh uirthi. Ba shoprán í a raibh ráchairt mhór uirthi i dtuaisceart na hEorpa sna 1840idí agus a raibh dlúthbhaint aici le Mendelsson. D'éirigh go seoigh lena turas sna Stáit Aontaithe sa bhliain 1850. Bhí sí ina ball de Acadamh Ríoga Cheoil na Sualainne ó 1840 i leith.

## Beathaisnéis
Rugadh Lind i Stockholm. Múinteoir scoile ab ea a máthair agus rith sí a scoil féin a d'fhreastail ar chailíní. Chan Jenny ar an stáitse den chéad uair agus í 10 bliana d'aois. An chéad ról mór a bhí aici ná Agathe in *Der Freischütz* de chuid Weber sa bhliain 1838 ag Opera Roga na Sualainne. Theip ar a guth tar éis tamaill, ach rinne sí staidéar le Manuel García i bPáras (1841–1843) agus d'éirigh leis an bheirt acu a guth agus a gairm a tharrtháil.  

Cheap P. T. Barnum di turas Mheiriceá a thabhairt agus chuaigh sé a chaint le Jenny Lind sa bhliain 1849. Ghlac sí leis an bplean mar bheadh na suimeanna airgid i gceist chomh mór gurbh fhéidir léi a tionscadail charthanacha ina tír dhúchasach a chur chun cinn, go mór mhór scoileanna saor in aisce. Chaith sí dhá bhliain i Meiriceá. Phós sí Otto Goldschmidt sa bhliain 1852 agus chuaigh siad ar ais go dtí an Eoraip sa bhliain chéanna. Bhí triúr páistí acu.

[mion|Chéad cheolchoirm Jenny Lind i Meiriceá, ar 11 Meán Fómhair 1850 in Castle Garden, [Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]]

Chuir sí fúithi i Sasana sa bhliain 1855. Fuair sí bás in Malvern, Worcestershire sa bhliain 1887.

## Léitheoireacht
* 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*JennyLind.org, arna rochtain ar 17 D.F. 2016 

Catagóir:Amhránaithe Sualannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1820
Catagóir:Básanna i 1887
Heaven (albam Rebecca Ferguson)

Is é ***Heaven*** an chéad albam ó Rebecca Ferguson. Scaoileadh é ar an 5 Nollaig, 2011.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Nothing's Real but Love" – 2:54
# "Glitter & Gold" – 3:29
# "Shoulder to Shoulder" – 3:13
# "Fairytale (Let Me Live My Life This Way)" – 3.23
# "Mr. Bright Eyes" – 4:00
# "Fighting Suspicions" – 4:15
# "Teach Me How to Be Loved" – 3:50
# "Run Free" – 3:13
# "Diamond to Stone" – 3:39
# "Too Good to Lose" – 3:44

## Singlí
#"Nothing's Real but Love" - 20 Samhain 2011
#"Too Good to Lose" - 4 Márta 2012
#"Glitter & Gold" - 29 Aibreán 2012
#"Backtrack" - 14 Deireadh Fómhair 2012
#"Shoulder to Shoulder" - 9 Nollaig 2012
#"Teach Me How to Be Loved" - 7 Nollaig 2012

## Cairteacha

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2011
Catagóir:Rebecca Ferguson
Superwoman (albam Rebecca Ferguson)

Is é ***Superwoman*** an ceathrú halbam ó Rebecca Ferguson. Scaoileadh é ar an 14 Deireadh Fómhair 2016.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Bones" – 3:48
# "Mistress" – 3:19
# "Hold Me" – 4:28
# "Superwoman" – 3:34
# "Stars" – 3:03
# "The Way You're Looking at Her" – 4:10
# "Pay for It" – 3:16
# "Oceans" – 3:22
# "Don't Want You Back" – 3:14
# "Without a Woman" – 4:20
# "Waiting for Me" – 3:50
# "I'll Meet You There" – 3:28

## Singlí
# "Bones" - 2 Meán Fómhair 2016

## Cairteacha
### Cairteacha seachtainiúla

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2016
Catagóir:Rebecca Ferguson
Ryan Lawrie

Is amhránaí Albanach é **Ryan Lawrie** (rugadh í ar an 28 Bealtaine 1996). Tháinig sé sa séú háit ar an tríú sraith déag *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Léirithe The X Factor

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ceoltóirí Albanacha
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Air Canada

Is é **Air Canada** aerlíne náisiúnta Ceanada. Foirmíodh an aerlíne sa bhliain 1937 faoin ainm *Trans-Canada Air Lines*. Inniu tá Air Canada ar cheann de na haerlínte is mó ar domhan.

## Naisc Sheachtracha
* aircanada.com

## Tagairtí

Catagóir:Aerlínte
Catagóir:Ceanada
Lady Sings the Blues

Is é ***Lady Sings the Blues*** an tríú halbam ó Rebecca Ferguson. Scaoileadh é ar an 6 Márta 2015.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Get Happy" – 2:49
# "Fine and Mellow" – 2:37
# "Embraceable You" – 3:37
# "That Ole Devil Called Love" – 3:07
# "Blue Moon" – 2:51
# "I Thought About You" – 3:04
# "Summertime" – 2:51
# "I'll Never Smile Again" – 3:22
# "Lover Man (Oh Where Can You Be)" – 3:19
# "All of Me" – 2:39
# "God Bless the Child" – 3:34
# "What Is This Thing Called Love" – 2:38
# "Stormy Weather" – 3:12
# "Lady Sings the Blues" – 3:37
# "Willow Weep for Me" – 3:52
# "My Man" – 3:35

## Singlí
#"Get Happy" - 2 Feabhra 2015

## Cairteacha
### Cairteacha seachtainiúla

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2015
Catagóir:Rebecca Ferguson
Kylie Jones

Is damhsóir Briotanach í **Kylie Jones McAlister**. Ba dhamhsóir ar *[[Strictly Come Dancing]]* í. Is múinteoir damhsaíochta í in Surrey.

## Nasc seachtrach
*A shuíomh idilín féin, arna rochtain ar 28 Márta 2018. 

Catagóir:Daoine beo
Freedom (albam Rebecca Ferguson)

Is é ***Freedom*** an dara halbam ó Rebecca Ferguson. Scaoileadh é ar an 2 Nollaig, 2013.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "I Hope" – 4:01
# "Fake Smile" – 3:59
# "Bridges" (le John Legend) – 3:27
# "My Best" – 3:49
# "All That I've Got" – 3:41
# "Hanging On" – 3:41
# "My Freedom" – 3:31
# "Beautiful Design" – 3:41
# "Wonderful World" – 3:26
# "We'll Be Fine" – 3:38
# "I Choose You" – 3:48
# "Freedom" – 3:08

## Singlí
#"I Hope" - 1 Nollaig 2013
#"Light On" - 28 Nollaig 2013
#"All That I've Got" - 2 Márta 2014

## Cairteacha

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2013
Catagóir:Rebecca Ferguson
Aliona Vilani

Is damhsóir Rúiseach-Chasacach í **Aliona Valeriya Kavanagh** (née **Vilani**, a rugadh ar an 1 Bealtaine 1984). Ba dhuine de na damhsóirí ar *[[Strictly Come Dancing]]* í.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Matt Edmondson

Is láithreoir teilifíse agus raidió Sasanach é **Matt Edmondson** a rugadh ar 27 Nollaig 1985 in Portsmouth. D'oibrigh sé le BBC Radio 1 agus ITV2. Is láithreoir reatha *[[The Xtra Factor]]* é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Láithreoirí teilifíse
Catagóir:Daoine beo
Liliʻuokalani

Banríon Haváíoch agus cumadóir ceoil Haváí ab ea **Liliʻuokalani** nó **Lydia Lili‘u Loloku Walania Wewehi Kamaka‘eha**  an monarc deireanach sna hOileáin Haváíocha (2 Meán Fómhair 1838 – 11 Samhain 1917). Bhí sí i réimeas ar an tír ó 29 Eanáir 1891 go deireadh na ríochta ar 17 Eanáir 1893.

Rugadh Liliʻuokalani ar 2 Meán Fómhair 1838 in Honolulu, ar oileán Oahu. Analea Keohokālole agus Caesar Kapaʻakea a tuismitheoirí, ach iníon altrama ab ea í ag Abner Pākī agus Laura Kōnia, nós ar thugtar *hānai*. Tionchar mór a bhí uirthi ná Bernice Pauahi Bishop, a bhunaigh na Scoileanna Kamehameha. Baisteadh mar Chríostaí í agus oileadh í sa Scoil Ríoga. Chinn an rí go raibh Liliʻuokalani agus a deartháireacha incháilithe don choróin. 

Phós sí John Owen Dominis, fear gnó Meiriceánach as Bostún. Níor rugadh páistí dóibh ach d'uchtaigh siad roinnt páistí eile. I ndiaidh dá deartháir, Kalākaua, teacht i gcoróin, ghlac na daoine óga den ghlúin sa teaghlach leis na teidil ríoga úd ón Iarthar, Prionsa agus Banphrionsa. Sa bhliain 1877, gaireadh banphrionsa na corónach di. Le linn Iúbaile Órga na Banríona Victoria cuireadh í go dtí an Ríocht Aontaithe mar thoscaire oifigiúil a dhearthár.  

Chum sí breis agus 100 amhrán sa stíl Haváíoch, orthu siúd Aloha 'Oe, a bhfuil cáil air ar fud an domhain.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Beathaisnéis Liliʻuokalani ag an American Experience, PBS. Arna rochtain ar 19 D.F. 2016 

Catagóir:Daoine as Haváí
Catagóir:Haváí
Oʻahu

An tríú hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea **Oʻahu**. "Tionól sluaite" an chiall atá le *oʻahu* sa Haváís. Cónaíonn dhá thrian de dhaonra stát Haváí ar Oʻahu. Tá Honolulu, an chathair is mó agus príomhchathair an stáit, suite ar chósta thoir theas an oileáin. Sa bhliain 2010, bhí 953,207 duine ina gcónaí ar Oʻahu.
mion|clé|260px|Trá Waikiki in Honolulu

Catagóir:Haváí
Hawaiʻi (oileán)

Is é **Hawaiʻi** (nó **Haváí**) an t-oileán is mó de na hOileáin Haváíocha san Aigéan Ciúin. Tugtar "an tOileán Mór" agus Oileán Haváí chun idirdhealú a dhéanamh ar an oileán agus stát Haváí. Tá Hawaiʻi in oirdheisceart na nOileán Haváíoch. Tá 4,038 míle cearnacha (10,458km cearnacha) san oileán agus tá 185,079 duine ina gcónaí ann. Is é Hilo, in oirthear an oileáin, an baile is mó ann agus príomhbhaile riaracháin Chontae Haváí.

D'fhás an t-oileán as 5 bholcán, mar atá, Kohala sa tuaisceart, Hualalai san iarthar, Mauna Kea agus Mauna Loa sa lár agus Kilauea san oirdheisceart. Is é Mauna Kea an sliabh is airde in Haváí uilig agus é 14,803 troigh (4,207.2 méadar) ar airde. Is é Mauna Loa (13,677 troigh nó 4,169 méadar) an dara sliabh is airde ann. Is iad Mauna Loa agus Kilauea an t-aon dá bholcán díobh atá beo.

mion|lár|600px|Cósta Kohala agus radharc ar thrí bholcán: Mauna Kea, Mauna Loa agus Hualalai 

## Tagairtí

Catagóir:Habháí
Cúlchuaisín

[mion|clé|240px|Anatamaíocht na súile 
1. [Cúlchuaisín
2. Cuaisín tosaigh 
3. Coirne 
4. Mac imrisc 
5. Uvea
6. Inteachán 
7. Corp fabhránach 
8. Córóideach 
9. Scléara 
10. Ballnasc crochta an lionsa 
11. Lionsa 
12. Lionn gloiní 
13. Ducht hiailideach 
14. Reitine
15. Macula lutea
16. Foibhé 
17. Diosca optach 
18. Néaróg optach 
19. Fuileadáin na reitine 
]]

Is éard is **cúlchuaisín** ann ná caolspás taobh thiar d'fhorimeallach an inteacháin, agus os comhair  bhallnaisc chrochta an lionsa agus an phróisis fhabhránaigh. Tá an cúlchuasán comhdéanta de spás beag go díreach taobh thiar den inteachán, ach os comhair an lionsa. Tá an cúlchuasán ina chuid den deighleog thosaigh agus ní ceart é a mheascadh leis an chuasán gloiní (sa chúldheighleog).

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Anatamaíocht na súile
Hilo, Haváí

Baile mór in oirthear Oileán Haváí is ea Hilo. Cé nach cathair é go hoifigiúil, is é an baile is mó agus príomhbhaile riaracháin Chontae Haváí. Tá Hilo suite ar Bhá Hilo. Bhí 40,759 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2000, agus fuair  daonáireamh na bliana 2010 43,263 duine ina gcónaí ann.

Tá crainn banyan i lár an bhaile, cuid díobh curtha ag daoine cáiliúla mar Babe Ruth agus Amelia Earhart. 

Ar 1 Aibreán 1946 bhuail súnámaí Hilo agus cailleadh 160 duine. Cuireadh córas rabhaidh ar siúl. Ach ar 23 Bealtaine 1960 fuair 61 duine bás de bharr súnámaí eile. Tréigeadh an talamh is ísle cois an bhá. Tógadh páirceanna agus cuimhneacháin ann ó shin.

Catagóir:Haváí
Catagóir:Cathracha in Haváí
Catagóir:Lárionaid daonra in Haváí
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Maui

clé|mion|260px|Radharc ón aer ar Maui, íomhá ríomhghinte
An dara hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea **Maui**. Is í Kahului an chathair is mó agus is í Wailuku príomhchathair an oileáin. Sa bhliain 2010, bhí 144,444 duine ina gcónaí ar Maui.
mion|clé|Trá Kihei ar Maui

Catagóir:Haváí
Redonda

Oileán neamháitrithe in Antigua agus Barbúda, náisiún sna hIndiacha Thiar in Oileáin na Fothana is ea **Redonda**. Tá Redonda 1.6km (1 míle) ar fad, 0.5km (.03 míle) leathan, agus 296 méadar (971 troigh) ag an bpointe is airde. 

Tá an t-oileán suite 56.2km (34.9 míle) siar ó dheas ón oileán Antigua, ach is é Montserrat an t-oileán is cóngaraí dó. Iarsma de sheanbholcán marbh atá ann.

Bhaist Críostóir Colambas Santa María de la Redonda ar an oileán, ach de bharr é a bheith chomh lom sceirdiúil agus atá sé, níor bhac éinne seachas na foghlaithe mara le Redonda go ndearna na Briotanaigh cuid de Antigua, coilíneacht dá gcuid ag an am, é sa bhliain 1872 ar eagla go nglacfadh na Stáit Aontaithe é agus go mbeadh fosfáití an oileáin ina seilbhse siad seo.    

D'éirigh na Briotanaigh as baint na bhfosfáití faoi dheireadh an Chéad Chogadh Domhanda, áfach. Tá iarsmaí den mhianadóireacht sin le feiceáil fós ar an oileán.    

Is iad na sluaite éin mhara, turasóirí lae agus dornán eolaithe a bhaineann úsáid as Redonda inniu.    

Eisítear stampaí feiceálacha in ainm Redonda gan mórán úsáide a bheith á mbaint astu cé's moite iad a dhíol le bailitheoirí stampaí.   

## Féach freisin

* Na Mion-Aintillí

## Tagairtí

 

Catagóir:Antigua agus Barbúda
Catagóir:Muir Chairib
Catagóir:Mion-Aintillí
Kauaʻi

An ceathrú hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea **Kauaʻi**. Sa bhliain 2010, bhí 67,091 duine ina gcónaí ar Kauaʻi. Is é Kapaʻa an baile is mó ar an oileán.
mion|260px|clé|Siopaí in Hanalei, baile beag ar Kauai

## Tagairtí

Catagóir:Haváí
Lānaʻi

An séú hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea **Lānaʻi**. Is í Cathair Lānaʻi an baile is mó. Sa bhliain 2010, bhí 3,102 duine ina gcónaí ar Lānaʻi.

## Tagairtí

Catagóir:Haváí
Niʻihau

An seachtú hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea **Niʻihau**. Is é Kahului an chathair is mó. Sa bhliain 2009, bhí 130 duine ina gcónaí ar Niʻihau.

Catagóir:Haváí
Kahoʻolawe

An t-ochtú hoileán is mó sna hOileáin Haváíocha is ea **Kahoʻolawe**. Is é Kahoolawe an t-oileán Haváíoch is mó gan daoine ina gcónaí ann.

Ní raibh fásra méith ariamh ar Kahoʻolawe ó tháinig na chéad daoine ar an oileán. Mar gheall ar easpa uisce mhilis ar an oileán, ní raibh daonra mór ann, cé go bhfuil breis is 544 mír seandálaíochta inniu ann, an fáth a ndearna *Ceantar Seandálaíochta Kahoʻolawe* ar bun ar chuid mhaith den oileán sa bhliain 1981.

Rinneadh buachailleacht ar an oileán sa 19ú haois. Ag tosnú sa Dara Cogadh Domhanda go 1990, bhain fórsaí armtha na Stáit Aontaithe úsáid as an oileán i gcomhair cleachtaidh agus traenála. Sa bhliain 1993 cuireadh *Tearmann Oileán Kahoʻolawe* ar bun ar an oileán ar fad. Tá cosc ar ghníomhaíocht ar bith ann seachas a bhaineann le cultúr traidisiúnta na Haváíoch nó leis na pleananna leathana atá ar siúl chun talamh agus dúlra an oileáin a athchóiriú. 

mion|260px|Táthar ag úsáid píobánra chun fíoruisce a chur ar ais sa talamh ar Kahoʻolawe.
  

Catagóir:Haváí
Iosrael i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg

Ghlac **Iosrael** páirt i gComórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg don chéad uair sa bhliain 2012.

## Iomaitheoirí

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse na nÓg
Margaret Sanger

Gníomhaí breithrialaithe agus oideachas gnéis Meiriceánach ab ea **Margaret Higgins Sanger** (*Née* Margaret Louise Higgins; 14 Meán Fómhair 1879 – 6 Meán Fómhair 1966). Deirtear gur ise a chuir na focail "birth control", nó breithrialú, i mbéal na ndaoine.  
[clé|mion|Gabhadh í i mBrownsville Clinic, [Brooklyn, 1916]]
[clé|mion|Fógra sa bhliain 1917;  chuir na focail "birth control", nó [Frithghiniúint|breithrialú, i mbéal na ndaoine.]]
clé|mion|1928

## Saol
Rugadh Sanger i 1879 in Corning, Nua-Eabhrac. De shliocht Éireannach í ar an dá thaobh.  

Altra a bhí inti ar dtús. Phós sí an t-ailtire William Sanger in 1902 agus bhí triúr muirir orthu, ach ní raibh coimpléasc folláin aici. 

Ar an 16 Deireadh Fómhair 1916, d'oscail sí an chéad chlinic bhreithrialaithe sna Stáit Aontaithe, an Brownsville Clinic i mBrooklyn.  Gabhadh í tamaill ina dhiaidh.

Sa bhliain 1921, bhunaigh sí an *American Birth Control League* (d’athainmneofaí é *Planned Parenthood* i 1942).

D'éirigh Sanger ina scríbhneoir níos déanaí, faoi na téamaí a bhain lena cuid gníomhaíochta. 

Fuair sí bás in Tucson, Arizona.

## Féach freisin

* Marie Stopes
* Breithrialú

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1879
Catagóir:Básanna i 1966
Catagóir:Gníomhaithe cearta na mban
Catagóir:Breithrialú
Treehouse of Horror XXVII

Craoladh an ceathrú heipeasóid, **"Treehouse of Horror XXVII"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 16 Deireadh Fómhair 2016. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 7.44 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
Celebrity Big Brother 19

Is comórtas réaltacht teilifíse é ***[[Celebrity Big Brother]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2001. Thosaigh an naoú sraith déag ar an 3 Eanáir, 2017 agus chríochnaigh sé ar an 3 Feabhra 2017.

## Comrádaithe tí

## All stars

## Bord ainmniúcháin

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:Big Brother
Catagóir:2017 séasúir teilifíse
Aeradróm Mhic Easmuinn

Is aeradróm suite i gContae Átha Cliath Theas é **Aeradróm Mhic Easmuinn** (nó **Mhic Easmainn),** lonnaithe i mBaile Dhónaill, thart ar 16 km siar siar ó dheas ó Chathair Bhaile Átha Cliath, agus 94m os cionn leibhéal na farraige. 

clé|mion|220x220px|an suíomh
clé|mion|220x220px
[clé|mion|220x220px|VOR DME, rúidbhealach 29  i m[Baile Dhónaill]]
clé|mion|220x220px|Reims FR172 Rocket
clé|mion|220x220px|aeraistriú,  32nd sa bhliain 1960

## Stair
* Tógadh an chéad aerpháirc sa bhliain 1917.
* D’oscail an t-aerfort sa bhliain 1922. Ar dtús reáchtáil beirt phíolótaí ón Aerfhórsa Ríoga an t-aerfort. 
* Ceannaíodh an chéad eitleán a fuair an tAerchór chun an Ginearál Micheál Ó Coileáin a thabhairt ar ais ó na caibidlí maidir leis an gConradh Angla-Éireannach dá mba ghá.
* Ar an 12 Aibreán 1928 rinneadh an chéad trasnú ar éirigh leis ó Oirthear go hIarthar an Atlantaigh. Ba é Baile Dhónaill an pointe imeachta don eitilt seo (bhí an Ceannfort James Fitzmaurice, Oifigeach Ceannais an Aerchóir, ar dhuine den chriú).
* 1964. Bhunaigh an tSeirbhís Meitéareolaíochta stáisiún sionoptach iomlán.

## Aimsir
* Bíonn níos lú ceo ag Aeradróm Mhic Easmainn ná mar a bhíonn ag Aerfort BhÁC. 
* Bhí ráthanna sneachta ag Aeradróm Mhic Easmainn le linn an gheimhridh sna 1960idí, 1970idí agus1980idí.
* Tá neart na gaoithe, nuair atá sí ag teacht aniar aneas  níos láidre ná mar a bhíonn  i gceantair eile gar do Bhaile Átha Cliath. Tá an suíomh gar do na sléibhte.

## Féach freisin

* Aerpháirc

## Tagairtí

Catagóir:Aerfoirt i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Aeradróim
Catagóir:Contae Átha Cliath
Dioscliosta Miley Cyrus

Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus aisteoir Meiriceánach Miley Cyrus ná cúig albam stiúideo amháin agus ceirnín leathfhada amháin.

## Albaim
### Albaim Stiúideo

### Albam Beo

## Singlí
### Mar Ealaíontóir Ceoil

### Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil

## Tagairtí

Catagóir:Miley Cyrus
Cyrus, Miley
Scare Force One

Is albam leis an racghrúpa Fionlannach Lordi é ***Scare Force One***. Scaoileadh é ar an 31 Deireadh, 2013.

## Clár
#"SCG7: Arm Your Doors and Cross Check" – 1:35
#"Scare Force One" – 4:58
#"How to Slice a Whore" – 2:47
#"Hell Sent In the Clowns" – 4:20
#"House of Ghosts" – 4:12
#"Monster Is My Name" – 3:34
#"Cadaver Lover" – 3:51
#"Amen's Lament to Ra II" – 1:10
#"Nailed by the Hammer of Frankenstein" – 3:20
#"The United Rocking Dead" – 5:46
#"She's a Demon" – 5:37
#"Hella's Kitchen" – 1:10
#"Sir, Mr. Presideath, Sir! (+ETA)" – 5:44

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2014
Monstereophonic (Theaterror vs. Demonarchy)

{{Bosca Sonraí Albam

Is albam leis an racghrúpa Fionlannach Lordi é ***Monstereophonic (Theaterror vs. Demonarchy)***. Scaoileadh é ar an 16 Meán Fómhair, 2016.

## Clár
#"SCG8: One Message Waiting" – 1:10
#"Let’s Go Slaughter He-Man (I Wanna Be the Beast-Man in the Masters of the Universe)" – 4:30
#"Hug You Hardcore" – 3:40
#"Down with the Devil" – 4:29
#"Mary Is Dead" – 4:37
#"Sick Flick" – 4:00
#"None for One" – 4:15
#"SCG VIII: Opening Scene" – 1:22
#"Demonarchy" – 6:01
#"The Unholy Gathering" – 5:09
#"Heaven Sent Hell on Earth" – 5:43
#"And the Zombie Says" – 6:23
#"Break of Dawn" – 5:47
#"The Night the Monsters Died" – 7:13

## Tagairtí

Catagóir:2016 Albaim
Living With Lucy

Is clár teilifíse atá á chraoladh ar Virgin Media One é **Living With Lucy**. Thosaigh sé ar an 14 Aibreán, 2008 ar RTÉ a Dó.

## Eipeasóidi
### Sraith 1

### Sraith 2

### Sraith 3

### Sraith 4

### Sraith 5

### Sraith 6

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2008
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2010
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Cláir Virgin Media Ireland
June's Diary

Popghrúpa Meiriceánach é **June's Diary**. Formaíodh Kelly Rowland agus stiúrthóir Frank Gatson an ghrúpa ar an gclár Meiriceánach *[[Chasing Destiny]]* sa bhliain 2016. Is iad Ashly Williams, Brienna DeVlugt, Gabrielle Carreiro, Kristal Lyndriette agus Shyann Roberts baill den ghrúpa.

Ar an 24 Meitheamh 2016 scaoileadh a gcéad singil "L.A.N.C.E." go iTunes.

## Stair
### 2016: Chasing Destiny
I 2016, bunaíodh an ghrúpa le cabhair ó iarbhall Destiny's Child Kelly Rowland agus shínigh siad go lipéad L.A. Reid Epic Records.

### 2016–: Céad singil
Ar an 7 Meitheamh 2016, scaoil an ghrúpa a gcéad singil "All of Us". Tá an cúigréad shínithe go lipéad L.A. Reid Epic. Ar an 23 Meitheamh 2016, d'fhógair siad a n-ainm oifigiúil mar June's Diary. Scaoil an ghrúpa a gcéad singil "L.A.N.C.E" ar iTunes ar an 24 Meitheamh 2016 agus ar an 26 Meitheamh, tháinig an físeán do "L.A.N.C.E" i rith an imeacht cairpéad dearg don BET Awards 2016.

## Dioscliosta
### Téipmheasctha
**[[Male Edition]]* (2017)

### Singlí

### Singlí bolscaireachta

## Baill
### Ashly Williams
Rugadh Ashly Breshé Williams i gCompton, California ar an 15 Eanáir, 1989.

Thriail sí don tríú shéasúr *[[The X Factor (SA)|The X Factor]]* i Los Angeles ag canadh I Will Always Love You le Whitney Houston. Ag an 4 chair challenge chan sí I Don't Wanna Miss a Thing le Aerosmith. Fuair sí ceann de na cathaoireacha ach malartaíodh í le Rion Paige.

### Kristal Lyndriette-Smith
Rugadh Lyndriette-Smith, pósta i Charlotte, Carolina Thuaidh ar an 28 Iúil, 1987. Bhíodh sí ina ball den ghrúpa R&G RichGirl ó 2007-2011. Tar éis ag imeacht as an ngrúpa scaoil sí SL leis an ainm *Proclamation*. I 2013 shínigh sí le lepéad Tyrese Gibson Voltron agus scaoileadh a céad singil "Silhouette". Bhí sí ar chamchuairt Usher UR experience mar cheann de na amhránaithe taca.

### Brienna DeVlugt
Rugadh Brienna DeVlugt  ar an 26 Samhain, 1993. Tógadh í bPrinceton, New Jersey í.

### Gabrielle "Gabby" Carreiro
Rugadh Gabrielle "Gabby" Carreiro i nGlendale, California ar an 20 Bealtaine, 1997.

### Shyann Roberts
Rugadh Shyann Roberts ar an 31 Lúnasa, 1996. As St. Petersburg, Florida í.

## Scannánliosta
### Teilifís

## Camchuairteanna
### Príomhcharachtair
*2016: June's Diary Tour
*2017: Essence Music Festival

### Ag tacú
*2016: The Buffet Tour (R. Kelly)
*2016: 12 Nights of Christmas Tour (R. Kelly)
*2017: The Afterparty Tour (R. Kelly)
*2017: Soulquarius (Brandy)
*2017: Chante Moore - New Orleans

## Gradaim agus ainmniúcháin
### Eddy Awards

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2016
Naomh Ursula

Naomh Rómhánach-Bhriotanach is ea **Naomh Ursula**. Tá 385 AD i measc na mblianta a luaitear san iliomad cuntas ar bheatha Ursula mar bhliain a báis. 

Ceiliúrtar a lá féile ar an 21 Deireadh Fómhair (de réir an Féilire Ginearálta Caitliceach). 

"Béarín beag baineann" an chiall atá le *Ursula* i Laidin ("ours" i bhFraincis inniu).

## Finscéal
Creideann formhór na staraithe gur finscéal é scéal Naomh Ursula. De réir bhéaloideas na meánaoise, seo creatlach scéal Ursula:Bhí Dionotus ina Rí ar Dumnonia, ríocht in iardheisceart na Breataine. Bhí iníon aige, Ursula. Ar iarratas a hathair, bhí sí geallta do rí pagánach in Armorica  (an Bhriotáin sa Fhrainc inniu). Thosaigh sí amach le 11,000 maighdean mar chompánaigh aici. Sheol siad go hArmorica, agus shroich siad an tír úd in aon lá amháin, slán sábháilte. 

Ach nuair a bhí an Mhór-roinn bainte amach aici, shocraigh Ursula dul ar oilithreacht go dtí an Talamh Naofa.  Bhí sé de mhí-ádh orthu casadh ar phágánaigh in Köln, sa Ghearmáin, agus cuireadh chun báis iad; dícheannaíodh na maighdeanacha go léir; ach mharaigh an taoiseach Hunach Ursula le saighead. [clé|mion|Mharaigh an taoiseach Hunach Ursula le [saighead (Francesco Ruschi, 17ú haois, Gallerie dell'Accademia, Venice)]]

## Sunniva
Tá finscéal Ursula agus scéal Naomh Sunniva cosúil lena chéile ar bhealaí áirithe. Banphrionsa Críostaí Éireannach ba ea Sunniva sa 9ú haois. Scríobhadh an chéad chuntas ar Naomh Ursula, áfach, roimh shaol Sunnifa, agus tá scoláirí amhrasach arbh fhéidir le haon nasc a bheith ann idir an dá scéal.

## Na hUrsalaigh
Tugadh Cuallacht Aingil de Naomh Ursula, nó na hUrsalaigh, ar an mná a bhí ag obair le Naomh Aingeal Merici. Dob iad an chéad chuallacht bean rialta a d’oibrigh taobh amuigh den chlochar iad, agus an chéad ghrúpa bean rialta le múineadh a dhéanamh.

## Tagairtí

Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Impireacht na Róimhe
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Mná
Catagóir:Naoimh Bhreatnacha
Deileog thosaigh na súile

mion|clé|500px
Is éard is **deileog thosaigh na súile** ann ná trian tosaigh na súile a chuimsíonn na struchtúir os comhair an leanna ghloiní: an choirne, an t-inteachán, an corp fabhránach, agus an lionsa.

Laistigh den deighleog thosaigh bíonn dhá spás sreabhach-líonta:
*an cuaisín tosaigh idir cúldhromchla na coirne (.i an t-intéiliam coirneach) agus an t-inteachán.
*an cúlchuaisín idir an t-inteachán agus aghaidh thosaigh an leanna.

Líonann lionn uiscí na spásanna seo laistigh den deighleog thosaigh agus soláthraíonn sé cothaithigh chuig na struchtúir máguaird.

Thug roinnt oftailmeolaí agus radharceolaithe faoi speisialtóireacht a bhaint amach i gcóireáil agus i mbainistiú neamhoird deighleog thosaigh agus galar.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Anatamaíocht na súile
Seicteachas

mion|Cartún san Éigipt
Drochthuairim nó iompar claonta in éadan grúpa shóisialta (m.sh. reiligiún áirithe) is ea **seicteachas**. Is féidir an seicteachas a shainmhíniú mar chóras dearcaidh, creidimh agus gníomhartha in éadan grúpaí reiligiúnacha eile. Cuirtear leis an seicteachas le gach masla, fíor nó bréagach, a thugtar dá bpobal, a gcreideamh, a stair, srl..

## Iompar
Is féidir le daoine aonair, pobail agus institiúidí bheith seicteach. Is é atá i gceist anseo grúpaí eile a smachtú, cearta grúpaí eile a shéanadh agus mí-úsáid a bhaint as cumhacht.

Baineann an seicteachas le ‘tromaíocht’ go minic. Mar shampla:

• an grúpa eile a fhágáil as

• manaí maslacha nó sluáin bhagracha

• séanadh go bhfuil an grúpa eile ann ar chor ar bith

• drochmheas a chaitheamh ar an ghrúpa eile

• imeagla agus ionsaithe fisiceacha

Bíonn iompair a chuireann “bulaíocht” in iúl i gceist sa seicteachas. mion|Sráid Pakenham, Cearnóg Shaftesbury, Béal Feirste, 1981
## Seicteachas in [[Éirinn]]
Deirtear go bhfuil an seicteachas reiligiúnach go smior in Éirinn. Is bac mór ar shochaí ilchultúrtha é an seicteachas, dar le Dr. John Reid, iar-Státrúnaí an Tuaiscirt. “Víreas i gcroí Thuaisceart Éireann,” a thug sé air.

Scríobh Robert McMillen  go bhfuil an Tuaiscirt bunaithe ar an seicteachas, ar an scoilt idir an dá phobal agus tá an scoilt sin ann leis. I dTuaisceart Éireann

bíonn baint ag an seicteachas le gnéithe éagsúla den saol: fostaíocht, oideachas, tithíocht srl.

Bhí an seicteachas i réim i gCúíge Uladh i bhfad sular cuireadh cosc ar an Ord Bhuí siúl ar an bhealach chonspóideach sin. Mar shampla, reáchtáladh sléachtanna seicteach i gCúige Uladh sa bhliain 1641.

Sna 1960dií, rinne Gluaiseacht na gCeart Sibhialta gearán go raibh an rialtas aontachtach ag Stormont, agus na comhairlí áitiúla, ag tabhairt tithe do Phrotastúnaigh nuair a bhí i bhfad níos mó Caitliceach gan dídean. 

Sa lá atá inniu ann, baineann a lán ceantar tithíochta le reiligiún amháin agus bíonn argóintí idir an pobal náisiúnach agus an pobal Protastúnach faoi chúrsaí tithíochta. Maíonn an pobal náisiúnach, go fóill, nach bhfuil go leor tithe ann dóibh agus go bhfuil talamh folamh agus tithe folmha sna ceantair aontachtacha. Ach os a choinne sin, maíonn an pobal aontachtach go bhfuil bochtaineacht sna ceantair s’acu mar a léiríonn na tithe tréigthe; agus go bhfuil náisiúnaithe ag iarraidh na tithe a bhaint díobh (mar sin de mothaíonn siad faoi bhrú).

## Féach freisin
* Ciníochas
* Cearta Daonna
* Na Trioblóidí
* Bulaíocht

## Tagairtí

Catagóir:Téarmaí dlí
Catagóir:Coireanna
Catagóir:Seicteachas
Catagóir:Fuath
Dioscliosta Charlie Puth

Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus scríbhneoir amhrán Meiriceánach Charlie Puth ná dhá halbam stiúideo, trí cheirnín leathfhada, cúig shingil mar ealaíontóir ceoil aonréadach agus ocht bhfíseán ceoil.

## Albaim
### Albaim Stiúideo

### Ceirníní Leathfhada

### Albaim Físeán

## Singlí
### Mar Ealaíontóir Ceoil

### Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil

### Singlí bolscaireachta

### Singlí eile

## Cumaí eile

## Físeáin Cheoil

## Tagairtí

Puth, Charlie
Cuaisín tosaigh

[mion|clé|240px|Anatamaíocht na súile 
1. [Cúlcuaisín 
2. Cuaisín tosaigh 
3. Coirne 
4. Mac imrisc 
5. Uvea
6. Inteachán 
7. Corp fabhránach 
8. Córóideach 
9. Scléara 
10. Ballnasc crochta an lionsa 
11. Lionsa 
12. Lionn gloiní 
13. Ducht hiailideach 
14. Reitine
15. Macula lutea
16. Foibhé 
17. Diosca optach 
18. Néaróg optach 
19. Fuileadáin na reitine 
]]**Cuaisín tosaigh na súile** is ea an spás sreabhach-líonta, laistigh den súil, idir an t-inteachán agus an dromchla is sia istigh sa choirn, an t-intéiliam. Lionn uiscí is ea an sreabhach a líonann an cuaisín tosaigh. Héiféime agus glácóma is ea an dá phríomh-phaiteolaíochtaí sa réimse seo. Sa héiféime, líonann an fhuil an cuaisín tosaigh. Sa ghlácóma, coisceann calcadh chanáil Schlemm an gnáth eis-sreabhadh an leanna uisciúil, agus mar thoradh bíonn carnadh na sreabhach, méadaítear brú idirshúileach, agus ar deireadh daille. Is é an gnáth dhoimhneacht an chuasáin ná 3.5mm go 2.5mm; Is féidir doimhneacht níos lú ná 2.5mm a bheith ina riosca le haghaidh ghéarghlácóma a fháil.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Anatamaíocht na súile
"Weird Al" Yankovic

Is fuirseoir Meiriceánach  é **Alfred Matthew** "**Weird Al**" **Yankovic**, a rugadh sa bhliain 1959.

Catagóir:fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Sunniva

Naomh ón 10ú haois agus éarlamh ar Dheoise Bjørgvin san Iorua, ar Iarthar na Iorua uilig (Vestlandet), agus ar óige na hIorua ab ea **Naomh Sunniva**. De réir traidisiúin, rugadh in Éirinn í agus in Selje na hIorua a fuair sí bás. **Sunnifa** an leagan dá hainm sa tSean-Lochlainnis, bunaithe ar an leagan sa Sean-Bhéarla, Sunngifu. Ceiliúrann an 8 Iúil a féile.

Ceanglaíodh í i dtraidisiúin na nIoruach le Naomh Alban, Briotanach Rómhánach agus deartháir le Sunniva, dar leis na scéalta.
mion|Mainistir Selje ar oileán feadh chósta na hIorua. Is ann a chuir Sunniva fúithi agus a fuair sí bás.

## Scéal Sunniva
De réir na scéalta, finscéalta a chreidtear, ba iníon le rí Éireannach í Sunniva, a raibh clú uirthi as a flaithiúlachta agus a rachmas. Nuair a rinne fear míchlúiteach pagánach ionradh ar an tír ag iarraidh ise a phósadh, chinn Sunniva ar éalú ón tír, rud a rinne sí le cuid daoine eile ar bord trí bhád gan seoltaí, stiúir ná rámhaí, ná fiú ceannscríbe acu. Thug an sruth soir iad agus ó thuaidh gur shroich siad cósta thiar na hIorua. Dhírigh cuid d'fhoireann na mbád ar oileán Kinn, ach chuaigh Sunniva agus an chuid ba mhó dá lucht cuimhdeachta i dtír in oileán Selje, i mbéal Fhiord Nordfjord, i gcúige Sogn og Fjordane inniu, agus chuir siad fúthu i bpluais. Bhí na daoine áitiúla in amhras ar heachtrannaigh. I ndiaidh goideadh caorach a bheith curtha ina leith shocraigh lucht na háite ar na daoine nua tagtha a mharú. Chuaigh siad i muinín arm ach tháinig stoirm sa bhealach orthu. Ansn chuir Håkon Sigurdsson, ceannaire ar chuid den Iorua, saighdiúirí le Sunniva agus a muintir a mharú, ach dhruid Dia bealach isteach na pluaise le clocha móra. Nuair a tháinig an rí Olaf Tryggvason an t-oileán, deirtear gur tháinig sé ar chnámha cumhra sa phluais agus gur ordaigh sé séipéal a thógáil san áit mar a gcuirfeadh cnámha Sunniva i gcófra.

Catagóir:Daoine a rugadh sa 10ú haois
Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Diaspóra Éireannach
George Takei

Is fuirseoir Meiriceánach  é **Hosato Takei**, a rugadh sa bhliain 1937.  Tháinig sé sa tríú háit ar an ochtú sraith *I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!* sa bhliain 2008.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California
Catagóir:Daoine as Los Angeles, California
Catagóir:Daoine de bhunadh na hÁise
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir aeracha
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna
Catagóir:Scríbhneoirí as California
Syco

Is lipéad ceirníní é **Syco Music** nó **Syco Records**.

## Ealaíontóirí
### Reatha
* One Direction
* Fifth Harmony
* Camila Cabello
* Olly Murs
* Rebecca Ferguson
* James Arthur
* Susan Boyle
* Collabro
* CNCO
* Noah Cyrus
* Il Divo
* Labrinth
* Louis Tomlinson
* Digital Farm Animals
* Ina Wroldsen
* PRETTYMUCH 
* Grace VanderWaal
* Il Volo
* Grace Davies
* LSD
* Lauren Jauregui

### Iar
* Steve Brookstein (2004–2005)
* Bianca Ryan (2006–2008)
* George Sampson (2008)
* Angelis (2006–2007)
* Leon Jackson (2007–2009)
* Same Difference (2007–2009)
* Rhydian (2007–2010)
* Paul Potts (2007–2010)
* Escala (2008–2010)
* Shayne Ward (2005–2011)
* Joe McElderry (2009–2011)
* Westlife (2007–2011)
* Matt Cardle (2010–2012)
* Jackie Evancho (2010–2013)
* Ronan Parke (2011–2012)
* Alexandra Burke (2008–2012)
* Cher Lloyd (2010–2014)
* Loveable Rogues (2012–2013)
* Leona Lewis (2006–2014)
* Jonathan and Charlotte (2012–2014)
* Bars and Melody (2014)
* Sam Bailey (2013–2015)
* Melanie Amaro (2011–2013)
* Forte (2013–2014)
*Rachel Crow (2011–2015)
*Emblem3 (2012–2015)
*Chris Rene (2011–2014)
* Bea Miller (2013-2017)
*Ben Haenow (2014–2016)
* Reggie 'n' Bollie (2016-2017)
* Fleur East (2014-2017)
* Ella Henderson (2013-2018)
*Alex & Sierra (2013-2015)
* Matt Terry (2016-2018)
*Louisa Johnson (2015-2018)
*Little Mix (2011-2018)
*Rak-Su (2017-2018)

## Tagairtí

Catagóir:Ceol
Catagóir:Lipéid cheoil
Stan Marsh

Carachtar ficseanúil is ea **Stanley "Stan" Marsh** sa tsraith theilifíse Mheiriceánach beoite *[[South Park]]*. Tá sé guthaithe ag Trey Parker.  Bhí sé ar an gclár den chéad uair san eipeasóid "Cartman Gets an Anal Probe". Duine de cheathrar phríomhcharachtar (Eric Cartman, Kyle Broflovski agus Kenny McCormick na triúr charachtar eile), léirítear é go minic mar an phríomhcharachtar sa tsraith agus é ag cur i gcoinne a chairde, a tharchur go coitianta chuige faoina ainm seo caite. Chonacthas é ar an teilifís den chéad uair nuair a craoladh *South Park* den chéad uair ar 13 Lúnasa 1997.

Catagóir:South Park
Catagóir:Carachtair i gcartúin
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1997
Rachel Green

Carachtar is ea **Rachel Karen Green** sa tsraith theilifíse Mheiriceánach *[[Friends]]*. Tá sí léirithe ag Jennifer Aniston. Duine de seisear phríomhcharachtar (Monica Geller, Phoebe Buffay, Joey Tribbiani, Chandler Bing agus Ross Geller na cúig charachtar eile). Chonacthas é ar an teilifís den chéad uair nuair a craoladh *Friends* den chéad uair ar 22 Meán Fómhair, 1994.

Catagóir:Friends
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1994
Músaem Chultúir na bhFilistíneach

Is músaem seandálaíochta in Aisdeod, Iosrael, é **Ard-Mhúsaem Chultúir na bhFilistíneach** (Eabhrais: **המוזיאון לתרבות הפלשתים ע"ש קורין ממן - The Corinne Mamane Museum of Philistine Culture**). Déantar iniúchadh ann ar chultúr na bhFilistíneach, a bhí ina gcónaí i gceantar na cathrach. Is é an t-aon mhúsaem ar fud an domhain atá dírithe ar an gcultúr úd. Ba é an chéad mhúsaem a osclaíodh in Aisdeod, i 1990.

Tá trí urlár sa mhúsaem. Sa chéad urlár tá taispeántas faoin gcultúr Filistíneach. Úsáidtear an dara hurlár chun taispeántais a ullmhú. Tá an tríú hurlár tiomanta do "Chistin Fhilistíneach" ina iniúchtar an bhia i gcultúr na Mara Aeigéiche.

## Gailearaí

file:תצוגת הקבע עולמם של הפלשתים צילום אבישי פינקלשטיין .jpg
file:פעילות לכל המשפחה. צילום אילן ספרא.jpg


## Naisc sheachtracha

*  Corinne Mamane Museum of Philistine Culture

Catagóir:Iosrael
Catagóir:Músaeim
Minnie Mouse

Chruthaigh  Walt Disney agus Ub Iwerks an carachtar **Minnie Mouse** sa bhliain 1928. Chonacthas Minnie Mouse den chéad uair sa ghearrscannán Steamboat Willie, eisithe ar an 18 Samhain 1928. Ba é Walt Disney an chéad ghuth do Mhinnie le Marcellite Garner ag déanamh an ghutha ó 1930 go 1939.

Fuair Minnie réalta ar an Hollywood Walk of Fame ar an 22 Eanáir 2018.

## Gearrscannáin

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair Disney