Tamhlacht

Is baile mór é **Tamhlacht** is bruachbhaile de Bhaile Átha Cliath, Éire. Roimh 1970, ní raibh ach cúpla céad duine ina gcónaí ann, agus measadh gur ceantar tuaithe é ag cónaitheoirí lár chathair Bhaile Átha Cliath. Mar sin féin, tógadh go leor tithe nua ann i rith na 1970í, agus d'fhás an baile go tapaidh ina dhiaidh sin. Is ann atá Ospidéal Thamhlachta. Tá Club Peile agus Iomána Thomas Davis ar cheann de na clubanna is sine i dTamhlacht. 

## Sanasaíocht

Ainmneacha Stairiúla den Cheantar (le foinsí)
Tagann an logainm Tamhlacht ó na focail támh (plá) agus leacht (láthair adhlactha). I gcuntas ar Pharthalón in Annála na gCeithre Máistrí atá an chéad trácht ar an logainm le fáil. Deirtear go raibh Parthalón ar dhuine de na chéad ionróirí a tháinig go hÉirinn agus go bhfuair Parthalón féin agus 9,000 duine dá lucht leanúna bás den phlá. Tugadh "Taimleach Muintire Parthalon" ar an gceantar inar cuireadh iad ó shin i leith. In ainneoin na bhfinscéalta áfach, níl fianaise le holladhlacadh faighte i dTamhlacht go fóill.

Na leaganacha éagsúla den logainm thar na blianta.
* Taimhleacht Muintire Parthaloin (ar Sean Mhagh Ealta Edair) – AM2820?
* Tamlactense (Monasterium) -769?
* Tamlact – 769?
* Taulaght (Lawrance de) – 1190
* Tamelag (royal grant - Bailiffs) – 1310
* Talaute (An tArdeaspag William Rokeby) – 1514
* Tallaght (An tArdeaspag George Brown) – 1535
* Talaught (Edward Basnet, Déan St. Patricks) – 1547
* Tavelaght (An Biocáire Simon Water) – 1548
* Tawlaght (Pardon to George Brown, Ardeaspag agus eile) – 1550
* Tallogh (Petty’s map of County Dublin) – 1685
* Tallaugh (an tArdeaspag William King,) – 1708
* Tallow (Rev. Mr. Jones, Minister) – 1740
* Tallaght (Tuairisc eaglasta) – 1807
* Tamhlacht (an logainm Nua-Ghaeilge)

## Stair an bhaile
* 769 Bunaíodh Mainistir Máel Ruain
* 792 Bás Naomh Máel Ruain
* 811 Scrios na Lochlannaigh Mainistir Naomh Máel Ruain
* 1179 Tógadh Tamhlacht agus an ceantar máguaird isteach faoi Chathaoir Easpaig Bhaile Átha Cliath.
* 1310 Ghlac an rialtas le muintir Thamhlachta fál a chuir timpeall an bhaile 
* 1324 Cuireadh tús le tógáil Chaisleán Thamhlachta.
* 1331/1332 Scrios Clann Uí Thuathail Caisleán Thamhlachta.
* 1378 Tháinig Maitiú Mac Réamann De Bermingham go Tamhlacht le cur i gcoinne Chlann Uí Bhroin.
* 1540 D'ionsaigh na Tuathalaigh an ceantar agus scrios siad Caisleán Thamhlachta agus na mainéir ina thimpeall.
* 1635 Tógadh Teach an tSean Bhádún.
* 1729 Leagadh Caisleáin Thamhlachta.
* 1729 Thóg an tArdeaspag Hoadley Pálás an Ardeaspaig.
* 1822 Leag Maor Palmer Pálás an Ardeaspaig agus thóg sé Teach Thamhlachta amach as.
* 1829 Tógadh Paróiste Protastúnach ann.
* 1856 Díoladh Teach Thamhlachta don Ord Doiminiceach. 
* 1864 Tógadh Séipéal Naomh Muire.
* 1867 Cogadh Thamhlachta. Ar an 5 Márta 1867 thosaigh Éirí Amach na bhFíníní in Éirinn, le cath beag i dTamhlacht. Maraíodh 12 ar an lá sin in iomlán.  Cé gur theip go hainnis ar a n-iarrachtaí, is fiú trácht a dhéanamh ar fhorógra an éirí amach sin.
* 1883 Tógadh séipéal nua sa bhaile.
* 1888 Cuireadh tús le seirbhís tram ó Bhaile Átha Cliath go Baile Coimín, ag dul trí Shráidbhaile Thamhlachta
* 1888 Bunaíodh CLG Tomás Dáibhís sa bhaile .
*1979 Osclaíodh an chéad bhunscoil lán-Ghaeilge, Scoil Santain
*1985 Osclaíodh an dara bunscoil lán-Ghaeilge, Scoil Chaitlín Maude in Iarthar Thamhlachta
* 1987 Rinne Alan Dukes cuir síos ar an Straitéis Thamhlachta i dTamhlacht.
* 1990 Osclaíodh an lárionad siopadóireachta *[[An Chearnóg, Tamhlacht|An Chearnóg]]*. 
* 1992 Osclaíodh Institiúid Teicneolaíochta Tamhlachta, coláiste tríú leibhéal.
*1993 Osclaíodh an chéad mheánscoil lán-Ghaeilge, Coláiste de hÍde.
* 1994 Cruthaíodh Comhairle Contae Átha Cliath Theas lena cheanncheathrú i dTamhlacht.
* 1995 Tógadh Amharclann Thamhlachta i gCill na Manach, Tamhlacht.
* 1999 D'oscail an Amharclann Chathartha in aice le ceanncheathrú Chomhairle Chontae Átha Cliath Theas i dTamhlacht. 
* 2004 Cuireadh tús leis an Líne Dearg don LUAS ó Tamhlacht go lár chathair Bhaile Átha Cliath.
*2019 Osclaíodh an caifé lán Ghaeilge 'Aon Scéal?', suite ag 518 Sráidbhaile Thamhlachta, don phobal, mar chuid den Lárionad Ghaeilge Thamhlachta.

## Gaelphobal Thamhlachta
Bunaíodh Cumann Gaelach Thamhlachta i 1974, mar chraobh de Chonradh na Gaeilge le grúpa Gaeilgeoirí a bhí mar chuspóir acu an Ghaeilge a chur chun cinn i gceantar Thamhlachta agus Gaelphobal a fhorbairt go fadtéarmach. D’éirigh thar barr leis an ngluaiseacht seo.

Bhí roinnt prionsabal leathan mar bhunús an Chumainn. Ba iad a leanas;

* Go raibh an gnáthdhuine báúil don teanga is dá mbeadh an deis aige/aici, thabharfadh sé/sí tacaíocht ghníomhach don    ghluaiseacht teanga.
* Go bhféadfaí an Ghaeilge a chur chun cinn mar theanga a bheadh á labhairt go forleathain agus daoine ag glacadh léi.
* Go raibh nasc díreach idir an obair ag an leibhéal áitiúil agus an leibhéal náisiúnta is dá bharr sin gur chóir nasc a bheith ann idir an eagraíocht áitiúil agus an eagraíocht náisiúnta chun an teanga a chur chun cinn.
* Gurbh í an scoil lán-Ghaeilge an bhunchloch  chun a chinntiú go mbeadh sé ar chumas an chéad ghlúin eile an Ghaeilge a labhairt agus deis a chruthú le Pobal na Gaeilge a thógáil, bunaithe timpeall na Gaelscoileanna.

An t-éacht ba mhó a rinne an Cumann ná meán- agus bunscolaíocht trí Ghaeilge a chur ar fail don cheantar. Bunaíodh an chéad scoil, Scoil Santain i 1979. Bunaíodh an dara scoil, Scoil Chaitlín Maude i 1985 chun freastal ar Iarthar Thamhlachta. I 1993 bunaíodh meánscoil lán-Ghaeilge, Coláiste de hÍde.  

Sa lá atá inniu ann tá an cumann ag feidhmiú faoin ainm nua Gaelphobal Thamhlachta. Bíonn go leor imeachtaí agus gníomhaíochtaí ar siúl le freastal ar phobal na Gaeilge sa cheantar. Ina measc bíonn

* Ciorcal chomhrá gach seachtain ar a 11 i gCafé Aon Scéal, 518 Sráidbhaile Thamhlachta, le ceachtanna saor in aisce d'fhoghlaimeoirí.
* Ceachtanna do thosaitheoirí i Leabharlann Thamhlachta
* Campaí samhraidh do pháistí.
* Cumann Drámaíochta
* Oícheanta sóisialta.
* Aifreann Gaeilge
* Siúlóidí staire.
* Céilithe

Bunaíodh an club óige Feachtas Thamhlachta i 2015 agus tá sé ag dul ó neart go neart ó shin i leith.

Bunaíodh Aisteoirí Thamhlachta i 2017 agus tá ceithre dhráma léirithe acu ó shin i leith - *Éirí na Gealaí, Ar Thóir na Féinne*, *Ar Chúl an Tí* agus *An Rí.*

Osclaíodh an 'Café Aon Scéal' i Nollaig 2019, ag 518 Sráidbhaile Thamhlachta. Is iad na huaireanta oscailte ná 9.30 go 4.00 Luan go Aoine, 10.00-3.00 Dé Satharn agus ó 10.00 go 3.00 Dé Domhnaigh. 

Mar chríoch, trí iarrachtaí Ghaelphobal Thamhlachta, tá dul chun cinn an-mhór déanta i bhforbairt na Gaeilge mar theanga bheo chumarsáide i gceantar Thamhlachta. Cuireann sé go mór le saibhreas cultúrtha i gceantar ina  bhfuil ceann de na daonáirimh is mó sa tír ag maireachtáil. Tar éis nach mór caoga bliain  d’ obair chrua dhíograiseach is féidir a rá go bhfuil Gaelphobal láidir i dTamhlacht is beidh go deo!

## An Ghaelscolaíocht i dTamhlacht
Chaith an file Caitlín Maude tamall maith ina cónaí i dTamhlacht, agus ghlac sí páirt san fheachtas leis an gcéad Ghaelscoil| a bhunú sa cheantar - . Tháinig an scoil seo ar an bhfód sa bhliain 1979. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, fuair Caitlín Maude bás. Sa bhliain 1985, bunaíodh Gaelscoil nua i dTamhlacht ar a dtugtar   i ndiaidh an fhile. Sa bhliain 1993, bunaíodh Gaelcholáiste nua i dTamhlacht, a fuair a hainm ón chéad Uachtarán na hÉireann Dubhghlas de hÍde, duine mar is eol dúinn a bhí fad-dearcach agus gur bhreá leis teanga na Gaeilge, darb ainm Coláiste de hÍde. Bunaíodh Gaelscoil na Giúise i 2013.

## Daoine cáiliúla
* Dave Allen, fuirseoir
* Robbie Keane, imreoir sacair
* Richard Dunne, imreoir sacair
*  Ciarán Burke, The Dubliners
* Stephen Kenny, bainisteoir sacair

## Féach freisin
* Shamrock Rovers Football Club Cumann Peile Ruagairí na Seamróige.
* Staid Thamhlachta
* Ospidéal Thamhlachta

## Tagairtí


Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann