Scléaróis chliathánach amatrófach

Galar is ea **scléaróis chliathánach amatrófach** (**SCA**), ar a dtugtar **galar néarón luadrach** (**GNL**) nó **galar Lou Gehrig**, is cúis le bás  néarón (.i. galar néaraimheathlúcháin) a rialaíonn matáin dheonacha.   Úsáideann roinnt daoine an téarma galar  néarón luadrach freisin le haghaidh grúpa riochtaí arb é GNL an ceann is coitianta díobh. Úsáideann cuid acu an téarma galar néaróin mótair do ghrúpa riochtaí arb é SCA an ceann is coitianta díobh.  Bíonn;  matáin righin, matáin ag bíogadh (.i. birtíneacht), agus laige ag dul in olcas de réir a chéile mar gheall ar matáin ag laghdú i méid (.i. seargadh matánach dromlaigh), ina chomhartha sóirt ag SCA.  Féadfaidh sí tosú le laige sna géaga nó sna cosa, nó le deacracht ag labhairt nó ag slogadh .  Forbraíonn thart ar leath de na daoine lena mbaineann deacrachtaí éadroma ar a laghad le smaointeoireacht agus iompar agus bíonn pian ag formhór na ndaoine.   Ar deireadh thiar caillfidh an chuid is mó an cumas chun siúl, a lámha a úsáid, labhairt, slogadh, agus análú . 

Níl an chúis ar eolas i 90% go 95% de na cásanna,  ach creidtear go bhfuil  idir fachtóirí géiniteacha agus comhshaoil i gceist léi.  Faightear an 5-10% eile de na cásanna le hoidhreacht ó thuismitheoirí an duine.  Tá thart ar leath de na cásanna géiniteacha seo mar gheall ar cheann amháin de dhá ghéin ar leith.  Baineann an mheicníocht bhunúsach le damáiste do néaróin mótair uachtaracha agus íochtaracha araon.  Tá an diagnóis bunaithe ar chomharthaí duine, agus déantar tástáil chun cúiseanna féideartha eile a chur as an áireamh. 

Níl aon leigheas ar eolas.  Is é sprioc na cóireála ná comharthaí a fheabhsú.  Féadfaidh cógas ar a dtugtar riluzole síneadh a chur leis an saol thart ar dhá nó trí mhí.  D’fhéadfadh cáilíocht níos fearr agus fad saoil a bheith mar thoradh ar aeráil mheicniúil neamh-ionrach .  Is féidir le haeráil mheicniúil maireachtáil a fhadú ach ní stopann sé dul chun cinn galair.   D'fhéadfadh feadán beathaithe cabhrú leis. Is féidir leis an ngalar dul i bhfeidhm ar dhaoine d’aois ar bith, ach de ghnáth tosaíonn sé thart ar 60 bliain d’aois agus i gcásanna oidhreachta thart ar 50 bliain d’aois  Is é an meánseans  fadsaoil ó thús go bás ná dhá nó ceithre bliana, cé go bhféadfadh sé seo a bheith éagsúil, agus maireann thart ar 10% níos faide ná 10 mbliana.    Faigheann a bhformhór bás de bharr teip riospráide.  San Eoraip, bíonn tionchar ag an ngalar ar thart ar bheirt nó triúr in aghaidh gach 100,000 in aghaidh na bliana.  Níl na rátaí i gcuid mhór den domhan soiléir.  Sna Stáit Aontaithe, tá sé níos coitianta i ndaoine geala ná daoine gorma . 

Téann tuairiscí ar an ngalar siar go dtí 1824 ar a laghad le Charles Bell .  Sa bhliain 1869, rinne Jean-Martin Charcot cur síos ar an gceangal idir na hairíonna agus na bunfhadhbanna néareolaíocha, a thosaigh i 1874 ag baint úsáide as an téarma *sclérose latérale amyotrophique* (scléaróis chliathánach amatrófach).  Tháinig sí chun bheith ar eolas go maith sna Stáit Aontaithe sa 20ú haois nuair a chuir sí isteach ar an imreoir daorchluiche Lou Gehrig i 1939 agus níos déanaí ar fud an domhain tar éis diagnóis 1963 an chosmeolaí Stephen Hawking .  Thángthas ar an gcéad ghéin SCA i 1993 agus forbraíodh an chéad mhúnla ainmhithe i 1994.   Sa bhliain 2014, chuaigh físeáin den Dúshlán Buicéad Oighear víreasach ar an Idirlíon agus mhéadaigh feasacht an phobail ar an riocht. 
## Tagairtí

Catagóir:Galair néaróin  luadrach
Catagóir:Galair neamhchoitianta
Catagóir:Fadhbanna gan réiteach sa néareolaíocht
Catagóir:Lochtanna cíteachnámharlaigh
Catagóir:Ailt leighis Vicipéide réidh le haistriú
Catagóir:Neamhoird néaramhatánacha
Catagóir:Galair ideapatacha