open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cat Cliste

Sraith teilifíse beoite do pháistí is ea ***Cat Cliste*** ("Nature Cat") a craoladh ar dtús ar PBS Kids ón 25 Samhain, 2015, go dtí an 2 Eanáir, 2024. Leanann an tsraith eachtraí ceathrar príomhcharachtar: Nature Cat, Hal an Madra, Squeeks an Luch, agus Daisy an Coinín. Tá an seó ainmnithe do Ghradam Emmy Lae as "Scríbhneoireacht Gan Smál i gClár Beoite". Bhain an chéad tsraith i mí na Samhna beagnach 3.7 milliún lucht féachana amach, agus faoi mhí an Mhárta bhí 69 milliún sruth físe bainte amach aici ar ardáin ar líne.

I mí Dheireadh Fómhair 2016, rinneadh athnuachan ar *Nature Cat* don dara agus don tríú séasúr. Craoladh an dara séasúr den chéad uair ar 1 Eanáir, 2018, agus craoladh an tríú séasúr den chéad uair ar 18 Aibreán, 2019. In 2021, rinneadh athnuachan ar an seó don cheathrú agus don chúigiú séasúr. Craoladh an ceathrú séasúr den chéad uair ar 9 Bealtaine, 2022, agus craoladh an cúigiú séasúr agus an séasúr deireanach den chéad uair ar 17 Aibreán, 2023. Craoladh 5 chlár speisialta neamhspleácha sa tsraith, agus an ceann is nuaí á scaoileadh ar 3 Aibreán, 2025.

Scaoileadh fuaimrian an tseó, *The Green Album*, ar an 16 Feabhra 2018 trí BMG Rights Management (a bhfuil cearta foilsitheoireachta amhrán *Nature Cat* aige freisin). Ar an 5 Meitheamh 2018, eisíodh an chéad DVD *Onward agus Pondward* . Is leis Tomy an ceadúnas bréagáin do *Nature Cat*, agus tá roinnt ainmhithe líonta de na príomhcharachtair eisithe aige. Rinneadh an clár a athdhúbadh ar TG4.

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2015
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2024
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir do pháistí
Catagóir:Cláir TG4
Fearas ionútarach

mion|240x240px
Baineann an **fearas frithghiniúnach ionútarach** feidhm as cornaí is crúcaí plaistigh nó miotail. Is gá go gcuirfidh duine oilte i mbroinn na mná é. Is éifeachtach an modh é seo inniu,

## Féach freisin

* Breithrialú

## Tagairtí

Catagóir:Breithrialú
Siónachas mar choilíneachas lonnaitheoirí

mion|Graf le Neve Gordon a thaispeánann an t-athrú daonra ó 1947 go 1951 sa Phalaistín, breactha leis an céatadán ''den'' talamh atá faoi smacht an rud a thugann sé "an bhunaíocht Ghiúdach" air.

Tá cur síos déanta ar an tSionachas ag a bhunaitheoirí agus a chéad cheannairí, chomh maith le go leor scoláirí, mar chineál coilíneachais lonnaitheoirí i ndáil le réigiún na Palaistíne agus an choimhlint Iosraelach-Palaistíneach . Bhí bunaitheoirí agus chéad cheannairí an tSionachais ar an eolas agus neamhleithscéalach mar gheall ar a stádas mar choilínigh, le ceannairí luatha an tSíonachais ar nós Theodor Herzl, Max Nordau, agus Ze'ev Jabotinsky ag cur síos ar an tSíonachas mar choilíniú . Cuireadh an pharaidím 'coilíneachas na lonnaitheoirí' (settler colonialism) freisin i bhfeidhm ar an tSionachas níos déanaí ag scoláirí agus figiúirí éagsúla, lena n-áirítear Patrick Wolfe, Edward Said, Fayez Sayegh, Maxime Rodinson, Ilan Pappé agus Noam Chomsky .

Tháinig an chreat 'coilíneachas na lonnaitheoirí' maidir leis an gcoimhlint chun cinn sna 1960idí le linn díchoilíniú na hAfraice agus an Mheánoirthir, agus tháinig sí chun cinn arís i saol acadúil Iosrael sna 1990idí faoi stiúir scoláirí Iosraelacha agus Palaistíneacha, go háirithe na Stairí Nua, a shéan cuid de mhiotais bhunúsacha Iosrael agus a mheas gur lean an Nakba ar aghaidh. Maíonn an dearcadh seo go mbaineann próisis dhíothaithe agus chomhshamhlaithe na bPalaistíneach leis an tSionachas, cosúil le comhthéacsanna coilíneacha eile atá inchosúil le cruthú na Stát Aontaithe agus na hAstráile .

Áitíonn criticeoirí ar nós Benny Morris, Yuval Shany agus Ilan Troen, nach n-oireanna an chur síos ar an tSíonachas mar choilíneacht na lonnaitheoirí, agus go bhfeiceann siad an tSionachas ina ionad sin mar aisdúichiú daonra dúchasach agus mar ghníomh féinchinntiúcháin . Léiríonn an díospóireacht seo teannas níos leithne maidir le scéalta iomaíocha stairiúla agus polaitiúla a bhaineann le bunú Stát Iosrael agus leis an gcoimhlint Iosraelach-Phalaistíneach.

## Coincheap

I samhail Patrick Wolfe, tá coilíneachas na lonnaitheoirí difriúil ón gcoilíneachas clasaiceach sa mhéid is go ndíríonn sé ar áitritheoirí bunaidh críche a dhíothú nó a scaradh, seachas iad a dhúshaothrú.  Mar a theoiricigh Wolfe, is struchtúr ní imeacht leanúnach é coilíneachas na lonnaitheoirí, atá dírithe ar dhaonra dúchasach a hathchuir.   Feidhmíonn coilíneachas na lonnaitheoirí trí phróisis lena n-áirítear díothú fisiciúil na n-á**itritheoirí** dúchasacha, ach is féidir leis tionscadail chomhshamhlaithe, deighilte, cinemheasctha, tiontaithe reiligiúnaigh, agus príosúnachta a chuimsiú freisin.  Tá Iosrael curtha san áireamh ag tráchtairí, ar nós Daiva Stasiulis, Nira Yuval-Davis, agus Joseph Massad ina n-anailís dhomhanda ar shochaithe lonnaitheoirí.

Rinneadh anailís ar Iosrael ársa mar shampla de choilíneachas na coilíneachta lonnaitheoirí freisin. 

deas|mion|Baill de Chumann na Coilíneachta Giúdaí sa Phalaistín c.1920-1925

## Cúlra
## Tagairtí

Catagóir:Síónachas
Oileán Glas, Fásach Bán

Is sraith faisnéise teilifíse Éireannach é **Oileán Glas, Fásach Bán** a craoladh ar TG4 ar an 3 agus 10 Nollaig 2025 ag 21:30. Tugann an nádúraí Eoin Warner faoi aistear bliana sa Bhoirinn. Siúlann sé na cnocáin ghortacha agus é sa tóir ar chuid de na hainmhithe is seachantaí in Éirinn. Feictear ann an cat crainn i gcollchoill ársa, éin chreiche ag dul ar an bhfara i seanmhainistreacha agus liamháin ghréine ag snámh amach ón gcósta.

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse faisnéise Éireannacha
Catagóir:TG4
Catagóir:An Bhoirinn
Iniúchadh TG4

Sraith iriseoireachta iniúchta le Kevin Magee é **Iniúchadh TG4** a craoladh ar TG4. 

## Eagrán speisialta

Craoladh eagrán speisialta d'Iniúchadh ar TG4 an 17 Nollaig 2025. Eagrán é ina dtéann Kevin Magee go Nua-Eabhrac chun tuairimí a fháil ón bpobal Gael-Mheiriceánach faoin Uachtarán Trump agus é ag tabhairt faoin dara bliain dá théarma.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Cainte
Catagóir:Cláracha teilifíse faisnéise Éireannacha
Catagóir:Cláracha Teilifíse Éireannacha
Catagóir:TG4
Catagóir:2025
Rugbaí Beo

Sraith spóirt bheo agus tráchtaireacht ar chluichí é **Rugbaí Beo** a chraoltar ar TG4.

## Tagairtí

Catagóir:Rugbaí
Catagóir:TG4
An Córas Eorpach um Maoirseacht Airgeadais

Is creat do mhaoirseacht airgeadais san Aontas Eorpach é an **Córas Eorpach um Maoirseacht Airgeadais** (**CEMA**) (Béarla: *European System of Financial Supervision* (*ESFS*)) atá i bhfeidhm ón mbliain 2011.  Tá ann sa chóras na hÚdaráis Mhaoirseachta Eorpacha (ÚME), an Bord Eorpach um Riosca Sistéamach (BERS), Comhchoiste na nÚdarás Mao­irseachta Eorpach, agus údaráis mhaoirseachta náisiúnta na mBallstát.  Mhol an Coimisiún Eorpach an córas sa bhliain 2009 mar fhreagairt ar an ngéarchéim airgeadais 2008.

Tá trí údarás ann sa chóras, atá freagracht as maoirseacht micreastuamachta san Aontas Eorpach:
* an tÚdarás Baincéireachta Eorpach (ÚBE) lonnaithe i bPáras
* an tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí (ÚEUM) i bPáras fosta
* an tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde (ÚEÁPC) i bhFrankfurt.

I dteannta leis na húdaráis úd, tá ann chomh maith an Bord Eorpach um Riosca Sistéamach (BERS).  Tá ann ionadaithe ó  (BCE); ó bhainc cheannais náisiúnta agus ó údaráis maoirseachta  na mballstát; agus an Coimisiún.  Tá suíomh BERS ag an BCE féin i bhFrankfurt.

## Stair
I mí Mheán Fómhair 2010, thug Parlaimint na hEorpa a tacaíocht don Chóras Eorpach um Maoirseacht Airgeadais, a tháinig in ionad Coiste na Maoirseoirí. 
* ÚBE: in ionad ; lonnaithe ar dtús i Londain agus ansin i bParás 
* ÚEUM: in ionad ; lonnaithe fosta i bParás
* ÚEÁPC: in ionad Coiste na Maoirseoirí Árachais agus Pinsin Ghairme Eorpacha; lonnaithe i bhFrankfurt
Thosaigh na trí údarás a gcuid oibre ar an 1d Eanáir 2011.

## Tuilleadh le léamh
* Rialachán (AE) Uimh. 1092/2010 ... maidir le formhaoirseacht stuamachta ar an macraileibhéal ag an Aontas Eorpach ar an gcóras airgeadais agus lena mbunaítear Bord Eorpach um Riosca Sistéamach
* Tuairisc Larosière
* 

* 
* 
* 
* 
* 

## Naisc sheachtracha
* An Córas Eorpach um Maoirseacht Airgeadais (CEMA), BCE 

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh
Ó Cadhain i bhFeasta

Is cnuasach alt agus scríbhinní ilchineálacha de chuid Mháirtín Uí Chadhain a céadfhoilsíodh san iris liteartha *[[Feasta]]* é ***[[Ó Cadhain i bhFeasta]]***. Seán Ó Laighin a chuir in eagar agus Clódhanna Teoranta a d'fhoilsigh sa bhliain 1990. 460 leathanach atá ann.

Sa réamhrá gearr ag an eagarthóir, deir sé linn go bhfuil anseo gach a scríobh Máirtín ar an iris úd nach maireann. Is beag dá shaothar cruthaitheach atá anseo ámh, ach amháin chéad dréachtanna de cheithre ghearrscéal a bhí sa chnuasach, ''Cois Caoláire'' (1953). Tá sliocht as *[[Athnuachan]]* nár cuireadh i gcló ach sa bhliain 1995. Tá trí aistriúchán aige ón mBriotáinis ann freisin nach gcuirfí i gcló i leabhar arís go dtí na bliana 2025 le foilsiú *[[Diskan – Agallamh]]*.

Is dóigh gurb iad na príomhshaothair aige anseo ná an dá aiste/léacht “Tuige nach bhfuil Litríocht na Gaeilge ag Fás?” (1949) agus “Béaloideas” (1950, léacht a tugadh os comhair Cumann na Scríbhneoirí) maille leis an gcomhfhreagras a lean iad. Spléachadh maith eile ar smaointeachas Mháirtín is ea an dá aiste úd.


‘Níl, dar liom, gaisce mhór ar bith déanta i litríocht Ghaeilge na linne seo.... Ach bhí go dearfa triúr againn Pádraic Ó Conaire, An Piarsach, agus Seosamh Mac Grianna a chomhairfí ina bhfíorscríbhneoirí de réir modh measta ar bith’ (‘Tuige nach bhfuil litríocht na Gaeilge ag fás?)


Tá léirmheasanna leabhar a scríobh sé anseo agus léirmheasanna a scríobhadh ar a shaothar-san. Tá comhfhreagras a lean an t-aistriúchán a rinne sé ar léacht Saunders Lewis ón mBreatnais “Bás nó Beatha” (1963). Tá corrchonspóid eile anseo a thaispeánann an chaoi nach raibh faitíos ar Mháirtín dul i gcointinn le daoine, nó a smaointe a nochtadh gan frapa gan taca. Tá an sciolladh a rinne sé ar Tarlach Ó hUid sa bhliain 1960 anseo, agus mar a sheas Tarlach an fód go stuama calma ina choinne.

Is ar éigean atá smaointeoireacht pholaitiúil Mháirtín le léamh anseo ar chor ar bith. B'fhéidir nach bhfoilseodh *Feasta* a leithéid, agus é ina iris ag Conradh na Gaeilge a mbíodh Máirtín ag tromaíocht orthu go rialta.

## Féach freisin
* ''As an nGéibheann: litreacha chuig Tomás Bairéad''
* *[[Caithfear Éisteacht!]]*
* ''Caiscín: altanna san Irish Times 1953/56''
* *[[Diskan – Agallamh]]*
* ''Tone Inné agus Inniu''

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Feasta
Catagóir:Cnuasaigh
Catagóir:Iriseoireacht
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Leabhair aistí
Catagóir:Leabhair ghearrscéalta Ghaeilge
Catagóir:Leabhair neamhfhicsin
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1990
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1990idí
Catagóir:Leabhair Éireannacha
Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Catagóir:Aistriúcháin idircheilteacha
Catagóir:Díolamaí
Dróin anaithnide san Eoraip, 2025

Chonacthas **dróin anaithnide ar fud na hEorpa** sa bhliain 2025, ó mí Mheán Fómhair 2025 ar aghaidh, bagairtí hibrideacha ón Rúis.  Rinneadh iarracht Uachtarán na hÚcráine Volodymyr Zelensky a mharú nó a imeaglú os cionn Chuan BhÁC ar an 1 Nollaig 2025, is cosúil. Tharla eachtraí eile dá leithéid i Stáit eile san Eoraip,  sna ceantair Bhaltacha is Nordacha go hairithe, idir an mí Mheán Fómhair agus mí Nollag 2025.  
mion|220x220px|Dróin sa Pholainn: 9-10 Meán Fómhair 2025

## Cúlra
Bhí líon na n-eachtraí hibrideacha  ar bhallstáit de chuid an Aontais Eorpaigh agus ar an Bhreatain ag méadú ó thús na Cogaíochta san Úcráin. Tharla méadú suntasach i réimse na cibear-ionsaithe chomh maith.

Dúirt Uachtarán na Comhairle Eorpaí, Antonio Costa,gur “ionsaí hibrideach” a bhí i gceist le heachtra na ndrón.
[mion|220x220px|Chuaigh na dróin timpeall [LÉ William Butler Yeats]]

## In Éirinn
Chonacthas dróin ag eitilt sa spéir in oirthuaisceart Bhaile Átha Cliath ar an 1 Nollaig 2025 ag an am céanna go raibh eitleán Volodymyr Zelensky ag leaindeáil in Aerfort Bhaile Átha Cliath.  Mhaígh ambasadóir na Rúise nach raibh baint ar bith ag a thír leis na dróin a bhí le feiceáil os cionn Chuan BhÁC. Dúirt an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aon ghlacadh aige le maíomh ambasadóir na Rúise. 

Bhí Fórsaí Cosanta na hÉireann páirteach in oibríocht slándála, faoi stiúir an Gharda Síochána, le linn chuairt Uachtarán na hÚcráine, Volodymyr Zelensky.  

## Féach freisin

* Cogaíocht hibrideach
* An Yantar, long spiaireachta de chuid na Rúise

## Tagairtí

Catagóir:An Rúis
Catagóir:Neodracht na hÉireann
Catagóir:2025
Catagóir:Ionradh na Rúise ar an Úcráin
Catagóir:Slándáil náisiúnta
Catagóir:Cogaíocht hibrideach
Catagóir:Aerfheithiclí gan foireann
Agallamh beirte

Foirm ealaíne dhúchasach de chuid na Gaeilge is ea **agallamh beirte**, ina ndéanann beirt comhrá le chéile i bhfoirm véarsaí ar a seal, ar bhealach greannmhar de ghnáth. Insítear scéal san agallamh beirte agus bíonn rithim agus rím sna véarsaí.

Braitheann agallamh beirte ar chumadóireacht dheisbhéalach bheacht fhiúntach agus ar na struchtúir rithime agus rí­me sa véarsaí­ocht agus ar ndóigh ar lí­ofacht agus cumas na beirte atá ag freagairt a chéile.

Is féidir an t-agallamh beirte a chur i gcomparáid le lúibín. Eagraítear comórtais do dhaoine óga agus do dhaoine fásta ag comórtais Oireachtas na Gaeilge. Tá traidisiún láidir lúibíní agus agallaimh beirte i gCúige Mumhan.
## Féach freisin

* Lúibín
* An t-agallamh fileata

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* drama-gaeilge.com

Catagóir:Ceol na Gaeilge
Catagóir:Ceol traidisiúnta na hÉireann
Catagóir:Ealaíona béil na Gaeilge
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge
Ingrid Seynhaeve

Is mainicín Beilgeach í Ingrid Seynhaeve (a rugadh i Menen 28 Meitheamh 1973). Sa bhliain 1991, bhuaigh sí an comórtas Elite Look of the Year (ar a dtugtar *Elite Model Look* anois) , agus ina dhiaidh sin bhí le feiceáil i bhfógraí do Guess?, Ralph Lauren, agus Saks Fifth Avenue, i gcatalóga do Victoria's Secret, agus ar chlúdaigh *Elle*, *Amica*, *Shape,* agus eagrán na Fraince de Cosmopolitan.'''

Timpeall na bliana 1997, bhíodh sí le feiceáil go minic i gcuideachta Donald Trump, Mar fhreagra ar thuairimíocht, d'áitigh sí nach raibh caidreamh gairmiúil riamh aici le Trump. 

Shiúil Seynhaeve do sheónna faisin ar nós Michael Kors, Carolina Herrera, Nicole Miller, Elie Saab, Victoria's Secret, Bella Freud, agus Bill Blass, agus meastar gur mainicín den scoth í.

Sa bhliain 2007, chuir sí an tsraith teilifíse Bheilgeach Topmodel i láthair.

## Naisc sheachtracha
*
*FMD 
*Donald Trump agus Jeffrey Epstein leis an mainicín Ingrid Seynhaeve i ngrianghraf arna eisiúint ag na House Oversight Democrats. Grianghraf: House Oversight Democrats 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Mainicíní faisin Beilgeacha
Catagóir:Mainicíní Pléimeannacha
Catagóir:Mainicíní
Sábháilteacht ar líne san Astráil

Tharraing **sábháilteacht ar líne don aos óg san Astráil** conspóid sna 2020idí.  Ar an 10 Nollaig 2025, cuireadh cosc ar na meáin shóisialta san Astráil do dhaoine faoi 16 bliana d’aois, nuair a tháinig an ***Online Safety Amendment (Social Media Minimum Age) Act 2024***  i bhfeidhm.  Bhí bac curtha ar dhaoine óga cuntais a bheith acu ar Facebook, Instagram, Reddit, Snapchat, TikTok, X/Twitter, Threads, Twitch, Kick, YouTube  agus a leithéidí.

### Cúlra
Bhí na meáin shóisialta fite fuaite i saol an duine óig sna 2020idí. Cé go bhfuil contúirtí ag baint leo, tá buanna móra leo freisin.

Ní rud nua é go mbeadh teorainn aoise curtha ar tháirgí éagsúla (deochanna alcólacha mar shampla agus clubanna oíche).  Ba í an Astráil an chéad tír ar domhain a raibh cosc dá leithéid curtha acu ar na meáin shóisialta. 

### Córas fíoraithe aoise
Tá seirbhís ‘k-ID’ in úsáid, mar shampla, a dhéanann clárú oifigiúil aoise agus aipeanna ar nós SnapChat á n-úsáid le haois na n-úsáideoirí a sheiceáil agus a dheimhniú. Caithfidh gach duine atá ag iarraidh SnapChat a úsáid san Astráil a gcuid sonraí a chur ar fáil do k-ID.

Tá na tíortha eile ar fud an domhain ag faire ar shampla na hAstráile le feiceáil cén chaoi a n-éireoidh leis an gcosc;  an spreagfaith an clí inniúlacht agus nuálaíocht sna bealaí le teacht thart ar choscanna aoise digiteacha?

### Iarmhairtí
Chaill na milliúin páistí agus déagóirí an fháil a bhí acu ar a gcuntais agus iachall curtha ar na haipeanna iad a bhaint de na hardáin nó fíneáil suas le $50 milliún a íoc.  Laghdaigh an dlí an ró-úsáid a bhí á baint as na meáin shóisialta, agus thar aon ní eile, an brú a bhí á chur ar dhaoine óga a bheith orthu.

## Féach freisin

* Córas fíoraithe aoise
* *[[Adolescence (sraith Netflix)|Adolescence]]* 
* Sábháilteacht ar líne 

## Tagairtí

Catagóir:2025
Catagóir:An Astráil
Catagóir:Meáin shóisialta
Catagóir:Dlí de réir tíre
Catagóir:Ríomhshábháilteacht
Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil

Is gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh í **Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil** (Béarla: *European Union Agency for Cybersecurity*).  Tá sí lonnaithe san Aithin, an Ghréig agus oifigí aici sa Bhruiséil, an Bheilg agus Heraklion, an Ghréig.

## Stair
Cruthaíodh ENISA sa bhliain 2004 le Rialachán (AE) Uimh. 460/2004 faoin ainm **Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Shlándáil Gréasáin agus Faisnéise** (Béarla: *European Union Agency for Network and Information Security* (**ENISA**)).  Tháinig sí ar an bhfód ar an 1d Meán Fómhair 2005.

Sa bhliain 2013, aisghaireadh Rialacháin 460/2004 agus cuireadh ina áit Rialachán Uimh. 526/2013, aitheanta faoin teideal an Gníomh um Chibearshlándáil.

Ansin sa bhliain 2019, aisghaireadh an gníomh úd agus cuireadh ina áit an rialachán is déanaí, Rialachán Uimh. 2019/881 a thug a ainm reatha d'ENISA, agus a chuir béim ar dheimhniú i ndáil le cibearshlándáil theicneolaíocht na faisnéise agus na cumarsáide.

## Eagraíocht
Tá ENISA faoi bhainistíocht stiúrthóir feidhmiúcháin tacaithe le foireann saineolaithe as réimsí amhail is tionscal na dteicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide, grúpaí tomhaltóirí agus an saol acadúil.  Tá sí faoi mhaoirseacht Bord Feidhmiúcháin agus Bord Bainistíochta, le hionadaithe orthu siúd óna ballstáit, an Coimisiún agus eile. 

Bunaíodh Líonra na nOifigeach Náisiúnta Idirchaidrimh sa bhliain 2004 mar nasc neamhfhoirmiúil leis na ballstáit.  As 27ú Meitheamh 2019 ar aghaidh, is comhlacht reachtúil ENISA é seo.

Tá Grúpa Comhairleach ann chomh maith a thugann tacaíocht leis an ngníomhaireacht.  Tá 33 ball sa ghrúpa, ceaptha mar bhaill “ainmnithe” agus “ad personam”.  Díríonn an grúpa aird ENISA ar ceisteanna ábhartha.

Sa bhliain 2023, bhí buiséad €25.2 milliún ag an ngníomhaireacht.

## Comórtas
Ón mbliain 2022 ar aghaidh, tá comórtas cibearshlándála eagraithe ag ENISA, darb ainm Dúshlán Chibearshlándála Idirnáisiúnta.  The agency has also been involved in organizing the European Cybersecurity Challenge.

## Stiúrthóirí Feidhmiúcháin
* 2004 - 2009: Mr Andrea Pirotti (an Iodáil)
* 2009 – 2019: Dr Udo Helmbrecht (an Ghearmáin)
* 2019 ar aghaidh: Juhan Lepassaar (an Eastóin)

## Naisc sheachtracha
* Conas a oibríonn an tAontas Eorpach

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh
Y Berfeddwlad

Ba é **Y Berfeddwlad** an t-ainm meánaoiseach ar an gcuid sin de thuaisceart na Breataine Bige atá suite idir na haibhneacha Afon Conwy agus Dee. Freagraíonn sé, a bheag nó a mhór, do sheanchontae Clwyd. do shean-chontae Clwyd. Is éard a bhí air ná Gwynedd Is Conwy freisin. Gwynedd Is Conwy a thugtaí air freisin

Tugadh Y Berfeddwlad (*perfedd,*"lár") air, ní toisc go raibh sé sa lár idir Gwynedd Uwch Conwy, príomhchríoch phrionsaí Gwynedd, agus an Mharg Normannach (), ach toisc gur minic a d'athraigh sé lámha idir Gwynedd agus Powys, agus go háirithe idir Gwynedd agus Powys Fadog.

## Cantrefi agus cymydau
Bhí Y Berfeddwlad roinnte ina cheithre  'Cantref' agus ina dhá **Cymydau** déag comóta, mar seo a leanas:

* Rhos
** Y Creuddyn
** Uwch Dulas
** Is Dulas
* Rhufoniog
** Uwch Aled
** Is Aled
** Ceinmeirch
* Dyffryn Clwyd
** Dogfeiling
** Colion
** Llannerch
* Tegeingl
** Rhuddlan
** Prestatyn
** Cwnsyllt

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht stairiúil na Breataine Bige
Catagóir:Stair Chonwy
Catagóir:Stair Sir Ddinbych
Catagóir:Stair Sir y Fflint
Catagóir:Stair Wrecsam
Catagóir:Ríocht Gwynedd
Catagóir:Ríocht Powys
Catagóir:An Bhreatain Bheag Thuaidh
Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí

Bunaíodh **Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí** (Béarla: *European Union Agency for Law Enforcement Training*, aitheanta mar **CEPOL**) ar dtús sa bhliain 2000 agus glacadh a foirm reatha ar an 1d Iúil 2016.  Tá an ghníomhaireacht lonnaithe i mBúdaipeist, an Ungáir.

## Stair
Cruthaíodh CEPOL ag Cinneadh ón gComhairle 2000/820/JHA sa bhliain 2000, leasaithe sa bhliain 2005 ag Cinneadh ón gComhairle 2005/681/JHA,  Sa deireadh aisghaireadh an cinneadh seo agus cuireadh Rialachán 2015/2219 ina áit.  Bhí an ghníomhaireacht lonnaithe ar dtús in Hampshire, Sasana, ach bogadh í go Búdaipeist sa bhliain 2014 de thairbhe cinnidh deacra ag an gComhairle  Eorpach.

## Obair
Réitíonn CEPOL an bealach chun comhair idir oifigigh forfheidhmiú an dlí as na ballstáit agus go pointe áirithe (tromchoireacht) as tíortha eile.  Tá líonra institiúidí traenála agus Aonad Náisiúnta CEPOL (Béarla: *CEPOL National Units* (*CNUs*)) eagraithe aige chun dul i ngleic le bagairtí slándála.  Cruthaítear clár oibre na gníomhaireachta le cabhair an líonra seo.

I measc rudaí eile a dhéanann CEPOL, tá san áireamh foghlaim ar-líne, cláir mhalartaithe agus taighde.

## Eagraíocht
I mbun ceannais ar CEPOL tá Stiúrthóir Feidhmiúcháin atá freagrach do Bhord Bainistíochta le hionadaithe óna ballstáit agus an Coimisiún Eorpach.  Ina chathaoirleach tá ionadaí as ceann amháin den trí cinn a bhfuil clár 18-mí na Comhairle déanta acu.  Buaileann an Bord mé chéile faoi dhó sa bhliain ar a laghad.

I láthair na huaire (2025), is iad Montserrat Marín López an Stiúrthóir Feidhmiúcháin agus Costas Veis an Cathaoirleach.

## Féach freisin
* Europol

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh
Cáca sinséir

mion|Teach sinséir
Briosca milis a bhfuil blas sinséir air is ea **arán sinséir** nó **cáca sinséir**, a dhéantar i gcruth duine nó ainmhí go minic.

Sna 1500idí sa Ghearmáin, bhí an sinséar an-choitianta. Dhíol daoine é ag féilte sa gheimhreadh. Níos déanaí, thóg daoine tithe sinséir cosúil leis an teach sa síscéal Hansel agus Gretel. Chuir siad na ballaí le chéile le reoán.

Déanann daoine arán sinséir don Nollaig, agus glacann cuid acu páirt i gcomórtais chun tithe agus caisleáin mhóra a thógáil. Ceiliúrtar Lá Domhanda na dTithe sinséir ar an 12 Nollaig gach bliain. Ceiliúrann an lá seo tithe sinséir.

## Féach freisin

* Sinséar

## Tagairtí

Catagóir:Cácaí
Catagóir:Sinséar
Catagóir:Sinséar
Conchubhar Ó Liatháin

Is iriseoir é **Conchubhar Ó Liatháin** a bhfuil na blianta caite aige i mbun tuairisceoireachta agus colúnaíochta sna meáin clóite Gaeilge agus Béarla. Bhí sé ina eagarthóir ar *[[Lá (nuachtán)|Lá]]*, an t-aon nuachtán laethúil Gaeilge dá raibh ann riamh. Ar na foilseacháin eile dar scríobh sé dóibh tá: *[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]*, *[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]*, *[[The Corkman]]*, *[[The Echo]]* agus TheJournal.ie.

Is as Cúil Aodha i nGaeltacht Múscraí dó.

Ceapadh Ó Liatháin ina Chomhfhreagraí Gaeltachta le TheJournal.ie sa bhliain 2025. Chuir sé roimhe "scéal phobail na Gaeilge ar fud na tíre a insint, ag díriú ar na dúshláin atá rompu agus ar an dóigh a bhfuiltear ag réiteach na ndúshlán sin".

Fuair sé ainmniúchán sa chatagóir "Iriseoir na Bliana" ag Gradaim Chumarsáid an Oireachtais 2025 i ngeall ar a chuid scríbhneoireachta le ''Scéal'' agus le ''The Echo''.

## Tagairtí

Catagóir:Iriseoirí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Gaeltacht Mhúscraí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iriseoirí The Irish Times
Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Catagóir:Iar-eagarthóirí ar iar-nuachtáin Ghaeilge
Catagóir:Eagarthóirí ar nuachtáin Ghaeilge
Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha

Catagóir:Iriseoirí Gaeilge
Agallamh fileata

Is ealaín ann féin éalaín bhéil ar leith i gcultúr na Gaeilge   – **an t-agallamh fileata** (i mBéarla, ***Medieval debate poetry;***  Gearmáinis***,  Streitgedicht***) a aithnítear mar agallamh beirte, lúibíní, ceapóga agus amhrán saothair. 

Tá samhlaíocht agus saibhreas teanga i gceist go mór sna foirmeacha seo agus gabhann bua agus scil thraidisiúnta lena gcumadh agus lena gcur i láthair.  Déantar ceiliúradh speisialta ar an ealaín seo ag Éigse na Féile Náisiúnta Drámaíochta san Earrach gach bliain.

Téann an traidisiún i bhfad siar.

## Féach freisin

* Lúibín
* Agallamh beirte

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* drama-gaeilge.com
* Agallaimh na hÉigse: An Dara hEagrán: le  DVD (Agallaimh Bheirte, Lúibíní, Ceapóga, Amhráin Saothair Cíoradh agus Cnuasach ó cheantair éagsúla),  824 lch,  ,  €25.  

Catagóir:Ceol na Gaeilge
Catagóir:Ceol traidisiúnta na hÉireann
Catagóir:Ealaíona béil na Gaeilge
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge
Ionsaithe na Stát Aontaithe ar gháinneálaithe maíte drugaí

Thosaigh **ionsaithe na Stát Aontaithe ar gháinneálaithe drugaí** - a mhaíodh - sa Mhuir Chairib ar an 1 nó an 2 Meán Fómhair 2025.   Mhaígh an tUachtarán Donald Trump go raibh cogadh ar siúl idir na Stáit Aontaithe agus na cairtéil atá iompórtáil drugaí ann.   Idir 1 Meán Fómhair - 4 Nollaig 2025, buaileadh 23 bád agus maraíodh 87 duine ar a laghad.

[clé|mion|220x220px|1/2 Meán Fómhair:  buaileadh bád 2 nó 3 uair nach raibh ró-fhad ó [Veiniséala]]
clé|mion|220x220px|léargas ginearálta

### Conspóid
Tharraing na hionsaithe conspóid. Sa chéad ionsaí ar an 1 nó an 2 Meán Fómhair 2025,  rinne Cabhlach Mheiriceá  dhá ionsaí ar bhád amháin.  Scaoil siad dhá dhiúracán ar an mbád ar dtús, a bhris as a chéile ina dhá chuid é, agus a mharaigh gach duine ar bord seachas beirt, a bhí fágtha, de réir cosúlachta, agus iad longbhriste sa raic. Ansin scaoil an Cabhlach dhá dhiúracán eile chun an bheirt údaí a mharú, agus d’éirigh leo.

Bhí an tAimiréal Frank Bradley i mbun ag an am.  Ar an 3 Nollaig, thug sé fianaise do Chomhdháil na S-A faoi na hionsaithe. Bhí an bád ag iompar drugaí, de réir Washington.     

Bhí easaontas sa Chabhlach. Ní raibh an an tAire Cosanta Pete Hegseth, sásta leis an Aimiréal Alvin Holsey {"commander of U.S. Southern Command" agus fear gorm).  Ar an 11 Nollaig 2025, chuaigh Holsey ar scor.   Rinneadh é a scor go héigeantach, is cosúil.

### An dlí
Is coir chogaidh é, agus sárú ar Choinbhinsiún na Ginéive, mairnéalaigh longbhriste a mharú. 

## Féach freisin

* Dara téarma Donald Trump
* Nicolás Maduro
## Tagairtí

Catagóir:2025
Catagóir:Coireanna cogaidh
Catagóir:Gáinneálaithe drugaí
Catagóir:Veiniséala
Catagóir:Dara téarma Donald Trump
Catagóir:Muir Chairib
Froggie

Is scannán Nollag é ***[[Froggie]]*** faoi ghníomhartha buile bheirt deartháireacha nuair a dhéantar Froggie, atá mar chuid lárnach dá saol mar shiamsóirí, a fhuadach. Is scéal é atá oiriúnach don teaghlach, faoin mbráithreachas agus faoi fhás aníos. Fadscannán neamhspleách dátheangach atá ann ina bhfuil an "áiféis agus an scigdhrámaíocht go mór chun cinn" agus a bhfuil "tógáil croí" ag baint leis. 

Fuair Fiachra agus Tadhg blaiseadh den cháil agus iad in aois a seacht mbliana nuair thugadar Froggie ar sheó teilifíse nach é Seó na mBréagán muis, le hamhrán maoithneach a chasadh. Anois agus iad fásta aníos áfach, cé chomh fada eile gur féidir leo greim a choinneáil ar bhrionglóidí a n-óige? Nuair a thagann cora cinniúnacha i saol na deartháireacha spreagtar chun beartanna buile iad. 

Bhí a chéad léiriú domhanda ag *Froggie* ag an 36ú bhliain de Fhleadh Scannán na Gaillimhe ar an I0 Iúil 2024. Bhí a chéad léiriú i Meiriceá ag Féile Scannán Santa Barbara i gCalifornia. Léiríodh ar an scáileán mór arís do lucht féachana ginearálta ó shin. 

## Cliar
Is beirt deartháireacha a bhí mar scríbhneoirí, léiritheoirí agus stiúrthóirí an scannáin: Luke agus Jake Morgan.

Ar an gcliar bhí Seán T. Ó Meallaigh (Fiachra) agus Gearóid Kavanagh (Tadhg), Carrie Crowley, Diarmaid de Faoite, Lucia Evans, Paul Oakley Stovall, agus Eoin Ó Dubhghaill.

## Glacadh
Shíl Tuairisc nach "i gcónaí a aimsíonn sé an sprioc", ach ainneoin sin "bainfidh an fadscannán seo gáire asat mar aon le hardú croí a thabhairt duit". I dtaobh na haisteoireachta de, tugann "an bheirt cheann feadhna faoin gcúram le fonn is le flosc agus is iad atá deas ar na nóimintí níos sollúnta chomh maith. Tacaíocht bhreá acu ó leithéidí Diarmaid de Faoite, Lucia Evans agus Eoin Ó Dubhghaill."

Shíl an *[[The Irish Times|Irish Times]]* gur saothar garbhshnoite atá ann, ach má tá sé beagán guagach tá mealltacht doshéanta ag baint le heachtraí na gcarachtar i nGaillimh ár linne.

## Léirmheasanna
* Tuairisc: "Gníomhartha gaisce is grinn le Froggie – saothar croíúil don teaghlach ar fad"

## Naisc sheachtracha
* Seinnteoir TG4: *[https://www.tg4.ie/ga/player/seinn/?pid=6365807512112 Froggie]*
* Agallamh leis na deartháireacha Morgan (RTÉ): "Deartháireacha ealaíonta Éireannacha - Morgan Brothers"

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Scannáin TG4
Catagóir:Scannáin Nollag i nGaeilge
Catagóir:Scannáin Nollag
Catagóir:Scannáin Ghaeilge
Catagóir:Greann na Gaeilge
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin 2024
Gradam NÓS (idirdhealán)

* Gradaim NÓS: gradaim neamhspleácha cheoil chomhaimseartha á reáchtáil ag an iris *[[Nós (iris)|NÓS]]*
* Gradam NÓS: gradam don amhrán nuachumtha is fearr sa chomórtas ceoil Scléip
Gepotidacin

Is cógas antaibheathach é **gepotidacin**, a dhíoltar faoin ainm branda **Blujepa**, a úsáidtear chun ionfhabhtú chonair an fhuail nó gónairith úraigineach neamhchasta a chóireáil. Is coscaire topaisiméaráise baictéarach triazaacenaphthiléin cineál II é gepotidacin. Úsáidtear é mar an salann gepotidacin mesylate, agus tógtar é tríd an mbéal.

Ceadaíodh Gepotidacin lena úsáid go míochaine sna Stáit Aontaithe i mí an Mhárta 2025.

## Úsáidí leighis
Léirítear Gepotidacin le haghaidh cóireáil baineannaigh dhá bhliain déag d'aois agus níos sine, a bhfuil meáchan 40 cileagram ar a laghad acu, a bhfuil ionfhabhtú neamhchasta sna fual-chonairí (uUTI) orthu, de bharr *[[Escherichia coli]]*, *Klebsiella pneumoniae*, *Citrobacter freundii coimpléascach*, *Staphylococcus saprophyticus*, agus *Enterococcus faecalis*.

I mí na Nollag 2025, leathnaíodh an tásc chun cóireáil a chur ar othair a bhfuil gónairith úraigineach neamhchasta orthu agus a bhfuil meáchan  ar a laghad acu.

## Tagairtí

Catagóir:Antaibheathaigh
Catagóir:Drugaí arna bhforbairt ag GSK plc
Catagóir:Heitricítí nítrigine
Catagóir:Heitricítí ocsaigine
Catagóir:Aimíní tánaisteacha
Catagóir:Aimíní treasacha
Catagóir:Pipiridíní
Diskan – Agallamh

Is cnuasach dátheangach é ***[[Diskan – Agallamh]]*** de ghearrscéalta de chuid Mháirtín Uí Chadhain agus Jakez Riou. B'iad Ó Cadhain agus Gwion Hernot a thiontaigh na scéalta ó Bhriotáinis go Gaeilge agus a mhalairt treo. Is é Éamon Ó Ciosáin, iarléachtóir le Briotáinis in Ollscoil Mhá Nuad, a chuir an leabhar in eagar agus chuaigh Al Liamm [br] agus Coiscéim i bpáirt lena chéile chun é a fhoilsiú.

Díolaim de chúig ghearrscéal atá ann agus iad le léamh i nGaeilge agus i mBriotáinis os comhair a chéile amach ionas gur féidir an dá theanga Ceilteacha a chur i gcomparáid lena chéile. Is le Riou ceithre scéal acu agus an Cadhnach a scríobh an cúigiú scéilín "Glantachán Earraigh". Tá réamhrá curtha leo ag an gCiosánach a thugann beagán eolais faoi chomhthéacs na scéalta. Áirítear ann freisin dréacht molta a scríobh Ó Cadhain dá chara Hernot, a fuair bás i dtimpiste marcaíochta sa bhliain 1950 in aois a dheich mbliana is fiche.

Féilte faoin tuath is ábhar do thrí chinn de na scéalta, mar atá baint an fhómhair, Féile Chorp Críost agus Féile San Seáin. Sa scéal "Lan, Reacaire na Luaithre", léimid faoi thine cnámh ar Fhéile San Seáin, gnás atá beo i gConamara freisin agus a bhfuil tábhacht cultúrtha agus sóisialta ag baint leis.

## Stair
Foilsíodh na haistriúcháin ar scéalta Riou go Gaeilge den chéad uair sna hirisí *[[Comhar]]* agus *[[Feasta]]* agus ceann an Chadhnaigh in *Al Liamm* [br] (MF–DF 1949), rud a fhágann gur i mBriotáinis a céadfhoilsíodh "Glantachán Earraigh".

Sheol Máire Ní Neachtain an leabhar i dTigh Chualáin i gCoill Rua Indreabháin ar 21 Samhain 2025.

## Glacadh
Dúirt Tuairisc go dtabharfaidh an leabhar seo "deis do léitheoirí comparáid a dhéanamh idir an dá theanga Cheilteach agus léargas a fháil ar ealaín an aistriúcháin." Áiríodh é ar liosta Thuairisc de leabhair na bliana 2025.

Dúirt Nuacht RTÉ go bhfuil "taoisleann i rogha na healaíne [...] ach má tá féin, is fada linne deis a léite a fháil!"

## Féach freisin
* *[[Ó Cadhain i bhFeasta]]*
* ''Foclóir Gaeilge–Briotáinis'' Andouard ⁊ Uí Chiosáin

## Tagairtí

#### Nótaí

Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Feasta
Catagóir:Iris Comhar
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Leabhair ghearrscéalta Ghaeilge
Catagóir:Gearrscéalta
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2025
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí
Catagóir:Leabhair Éireannacha
Catagóir:Saothair Bhriotáinise
Catagóir:Foghlaim na Briotáinise
Catagóir:Cultúr na Briotáine
Catagóir:An Bhriotáinis
Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Catagóir:Aistriúcháin idircheilteacha
Catagóir:Díolamaí
Diúilicín cuaga

Is speiceas (nó fospeiceas) de dhiúilicíní fionnuisce é an **diúilicín cuaga** (***Dreissena bugensis***), moileasc débhlaoscach uisceach sa bhfine Dreissenidae. Maireann sé 3 go 5 bliana.

Tá an speiceas dúchasach do chóras draenála na Dnípire san Úcráin agus tá sé ainmnithe i ndiaidh an chuaga, fospeiceas imithe in éag den séabra Afracach, b'fhéidir toisc, cosúil leis an chuags, go bhfuil a stríoca céimnithe amach i dtreo an tarrthaobh. 

Is ábhar imní mór faoi láthair an cuaga ionrach mar go scaipeann sé in aibhneacha agus i lochanna na hEorpa agus freisin i Lochanna Móra Mheiriceá Thuaidh, áit ar tugadh isteach é ag loingseoirí thar lear a úsáideann Muirbhealach Naomh Labhrás.

## Cuma fhisiciúil
De ghnáth bíonn sliogán an diúilicín seo dubh, buí agus/nó sceabhach. Mar sin féin, feictear raon leathan moirfeolaíochtaí sliogáin, lena n-áirítear moirf ar leith i Loch Erie atá meathbhán nó bán go hiomlán. Tá cíle chruinn ag an bhlaosc agus taobh tarrach dronnach aici.

Tá an diúilicín cuaga cosúil leis an diúilicín riabhach, díreach mar atá cosúlacht idir an cuaga féinan agus an diúilicín riabhach. Is féidir blaosc an diúilicín cuaga a idirdhealú ó bhláosc an diúilicín riabhach toisc go mbíonn sí níos gile i dtreo dheireadh an inse.  Tá sé beagán níos mó ná  an diúilicín riabhach  freisin, thart ar 20mm ar leithead, thart ar mhéid ordóg duine fásta.

## Cothú
Is scagbheathóir é an diúilicín cuaga: úsáideann sé a chuid fabhrán chun uisce a tharraingt isteach ina chuas sliogáin trí shífón ionshruthach, áit a mbaintear an t-ábhar cáithníneach inmhianaithe amach. Tá gach diúilicín fásta in ann lítear uisce nó níos mó a scagadh gach lá, ag baint fíteaplanctóin, zóplanctóin, algaí agus fiú a gcuid larbhaí féin. Ceanglaítear aon ábhar cáithníneach neamh-inmhianaithe le múcas, ar a dtugtar bréagfhaecas, agus cuirtear amach as an sífón ionshruthach  é sula mbíonn deis aige dul tríd an gcóras díleá. Tar éis an dul tríd an gcóras díleá. scaoiltear uisce saor ó cháithníní amach as an sifón eas-shruthach.

## Tagairtí

Catagóir:Dreissenidae
Catagóir:Moilisc
Catagóir:Moilisc a ndearnadh cur síos orthu sa bhliain 1897
Pádraic Ó Conaire (idirdhealán)

* Pádraic Ó Conaire (1882–1928): iriseoir, úrscéalaí agus gearrscéalaí mór de chuid na luath-athbheochana
* Pádraic Óg Ó Conaire (1893–1971): scríbhneoir próis agus filíochta agus aistritheoir mór de chuid na 20ú haoise
EuroMillions

[mion|''[EuroMillions*|220x220px]]
[[Íomhá:Euromillions map.svg|mion|220x220px]]
Is crannchur san Eoraip é an *'EuroMillions*', a bunaíodh sa bhliain 2004 ag an Française des Jeux na Fraince, Loterías y Apuestas del Estado na Spáinne, agus Grúpa Camelot na Ríochta Aontaithe. Tá 9 tír rannpháirteach ann (in 2025): an Ostair, an Bheilg, an Fhrainc, Éire, Lucsamburg, an Phortaingéil, an Spáinn, an Eilvéis agus an Ríocht Aontaithe.   

Le bua a fháil sa phríomhchiste (an "jackpot"), caithfidh 7 uimhir cheart a bheith agat: 5 phríomhuimhir (ó 1 go 50) agus 2 "réalta" (ó 1 go 12).   Tarlaíonn na tarraingtí gach Máirt agus Aoine ag thart ar 20:05 (am in Éirinn) i bPáras. Cosnaíonn ticéad €2.50 (nó £2.50 sa RA).

Sa bhliain 2025, tá an phríomhchiste ar a uasmhéid ag €250 milliún.  Tá seans 76,000,000/1 ag gach éinne an *Euromillions'' a bhaint.

## Buaiteoirí in Éirinn
Bhain Dolores McNamara ó Luimneach an crannchur sa bhliain 2005 - bhuaigh sí €115,436,126.   "Ní túisce go raibh an bua fógartha ach go raibh an chonairt ag tarraingt ar Gharraí Eoin sa tóir ar scéalta suaracha faoina saol pearsanta. B’éigean d’aturnae Dolores, David Sweeney, impí ar na meáin “spás” a thabhairt di - agus rinne siad amhlaidh. Tugadh spás suntasach di ar gach príomhleathanach tablóideach agus bhí iriseoirí ag baint na sála dá chéile ag iarraidh an focal is tarcaisní ina bpluca a chaitheamh léi."

Sa bhliain 2025 dhíol siopa i gCorcaigh céad pota óir EuroMillions ar fiú EUR 250 milliún é.

## Conspóidí

## Féach freisin

* An Crannchur Náisiúnta
* Scuabgheall Ospidéil na hÉireann (carthanas)
* Cearrbhachas in Éirinn
* Údarás Rialála Cearrbhachais na hÉireann

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* Irish Lotto Results

Catagóir:Cearrbhachas
Catagóir:Crannchuir
Máirín Uí Chonchubhair

Is oide eolaíochta í '''Máirín Uí Chonchubhair''' (Ní Dhálaigh roimh phósadh di), as Dún Chaoin ó dhúchas. Tá sí ina húdar ar dhá leabhar iomráiteach luibheolais.

## Saol
Ba i nDún Chaoin i gCorca Dhuibhne a rugadh agus a tógadh an Chonchubharach. Bhí cóngas ag a máthair le muintir An tSeabhaic, as Baile an Ghóilín. Deir sí go raibh "suim agam sa dúlra agus sa nádúr ó bhí mé an-óg."

Bhain sí céim eolaíochta amach i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh sna 1960idí. Chaith sí a saol oibre ag múineadh eolaíochta i gColáiste na gCnoc Glas i mBaile Bhailcín, Baile Átha Cliath.

Scríobh sí an leabhar "iomráiteach" *[[Flóra Chorca Dhuibhne]]*, "ina bhfuil cuntas cuimsitheach ar phlandaí na dúichí ina dtimpeallacht nádúrtha, agus cur síos ar nósanna traidisiúnta agus ar an mbéaloideas a bhaineann leo." D'fhoilsigh Oidhreacht Chorca Dhuibhne é sa bhliain 1995.

### ''Crainn & Toir''

Ach an leabhar sin a bheith curtha i gcrích aici rith sé le hUí Chonchubhair go mba dheas an rud é leabhar a scríobh faoi chrainn na hÉireann, ainneoin nach bhfuil flúirseach ina ceantar dúchais, agus b'in mar a chuir sí tús leis an leabhair *[[Crainn & Toir (leabhar)|Crainn & Toir]]*. "Saothar saoil" a thabharfaí ar an dtoradh sin.

Rinne sí cur síos sa leabhar toirtiúil céanna ar 400 crann agus tor atá ag fás in Éirinn: "a dtábhacht miotaseolaíochta agus topagrafaíochta, litríochta, míochaine agus béaloidis, a dtábhacht mar shiombailí an dúchais agus a ról i bhforbairt na mainistreacha agus na n-eastát tar éis theacht na Normannach i leith."

I bhfocail léirmheastóra amháin, "Ní fheictear dom go bhfuil dochtúireacht ag Uí Chonchubhair, ach mura bhfuil tá céim oinigh sa luibheolaíocht tuillte di as an éacht atá déanta aici chun sonraí faoi chrainn agus toir an oileáin seo (mar a chonaic sise iad le linn a shaoil) a tharraingt le chéile."

## Tagairtí

#### Nótaí

## Naisc sheachtracha
* Láithreán oifigiúil: crainnagustoir.ie 

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Luibheolaithe Éireannacha
Catagóir:Béaloideasóirí Éireannacha
Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Baneolaithe
Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne
Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Crainnte agus Sceacha (suíomh idirlin)

Is suíomh idirlín é ***[[Crainnte agus Sceacha (suíomh idirlin)|Crainnte agus Sceacha]]*** nó **Crainnte.ie**, mar a dhéantar cur síos ar "chrainnte agus sceacha den uile chineál" taobh le grianghraif. Is é Seathrún Ó Tuairisg a chruthaigh é.

Bhí an t-údar tar éis suíomh eile *[[Flóra Chois Fharraige (suíomh idirlín)|Flóra Chois Fharraige]]* a chur amach cheana, suíomh ar léirigh "cén t-éileamh áitiúil a bhíonn ar eolas faoi luibheanna agus bláthanna." Tá baint aige le Cumann Forbartha Chois Fharraige.

## Glacadh
Cuireadh i gcomórtas é ar Tuairisc.ie le *[[Crainn & Toir (leabhar)|Crainn & Toir]]*, ciclipéid mhór Mháirín Uí Chonchubhair. Cur síos "nádúrtha ach mionchúiseach" a thugann Ó Tuairisg ar an ábhar dar leis an léirmheastóir. Luaigh sé freisin áilleacht na ngrianghraif agus "gur féidir leat é a bhreith leat sa gcoill, ar thaobh an bhóthair, ar an gcriathrach fiú agus gach eolas a bheith faoi do bhois agat. Éacht scríbhneoireachta."

## Naisc sheachtracha
* crainnte.ie
* florachoisfharraige.ie
* Agallamh ar *[[Iris Aniar]]* (RnaG): "Seathrún Ó Tuairisg, eolaí"
* Foireann Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge: acadamh.ie/acadamh/foireann 

## Féach freisin
* ''Crainn & Toir'' (leabhar)

## Tagairtí

Catagóir:Crainneolaíocht
Catagóir:Luibheolaíocht
Catagóir:Foraoiseacht
Catagóir:Talmhaíocht in Éirinn
Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge
Catagóir:Láithreáin gréasáin
Catagóir:Ciclipéidí
Catagóir:Bunachair shonraí ar líne
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2025
Catagóir:Bunaithe sna 2020í
Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann

Cruthaíodh **Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann** (Béarla: *European Union Agency for Asylum* (**EUAA**)) sa bhliain 2010 le Rialachán 439/2010 laistigh den limistéar saoirse, slándála agus ceartais (LSSC).  Tá sé mar aidhm ag an ngníomhaireacht comhar idir bhallstáit an AE a fheabhsú.

## Stair
Sa bhliain 2003, leag an Chomhairle amach na critéir ar iarratais ar chosaint le Rialachán 343/2003.  I dteannta le Parlaimint, aisghaireadh an rialachán úd agus cuirtear Rialachán 604/2013 ina ionad.

Sa bhliain 2008, rinne an Coimisiún Eorpach togra chun an Oifig Tacaíochta Eorpach do Chúrsaí Tearmainn (EASO) a chruthú, chun comhar maidir le tearmann idir na ballstáit a chothú.

Ar an 30ú Samhain 2010 sa Bhruiséil, ag cruinniú an Chomhairle Ceartais agus Gnóthaí Baile, toghadh Málta mar thír óstach na gníomhaireachta, ag baint an bhairr den Chipir agus den Bhulgáir.  Tá ceanncheathrú na gníomhaireachta lonnaithe i *Grand Harbour*, Vaileite.

Tháinig an Rialachán EASO i bhfeidhm ar an 19ú Meitheamh 2010 agus bhí an ghníomhaireacht ar an bhfód faoin 1d Feabhra 2011.

Sa bhliain 2015, tháinig slua mór imirceach chun na hEorpa, agus tharla longbhriseachta sa Mheánmhuir.  Mar thoradh na géarchéimé seo, rinne ceannairí Eorpacha athbhreithniú ar bheartais maidir le rialú teorann agus próiseáil imirceach.  Ar an 20ú Aibreán, d'fhógair an Coimisiúin plean 10-bpointe agus EASO ina mheasc chun cabhair a tháirgeadh d'iarrthóirí tearmainn agus eolas a bhailiú maidir le dronga smuglála.  D'fhógair EASO clár athlonnaithe chun tacú a thabhairt dosna ballstáit ar an 'líne thosaigh', an Iodáil agus an Ghréig.

I mí Aibreán 2016, rinne an Coimisiún togra chun EASO a athchruthú mar Ghníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann (GAET / EUAA).  Tháinig an ghníomhaireacht úd ar an bhfód ar an 19ú Eanáir 2022.

## Conspóid
Sa bhliain 2018, sheol an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF)  imscrúdú ar mhí-iompar líomhnaithe i nósanna imeachta soláthair, ar neamhrialtachtaí i mbainistíocht acmhainní daonna agus ar sháruithe féideartha ar chosaint sonraí a maíodh a bhí ar siúl ag EASO.  Mar thoradh an imscrúdaithe maraon le líomhaintí faoi chiapadh foirne, d'éirigh stiúrthóir José Carreira as a phost.

## Bainistíocht agus buiséad
Idir na blianta 2011 agus 2014, mhéadaigh foireann EASO faoi dhó, ó 42 go 84 duine, agus mhéadaigh a buiséad bliaintiúil ó 8 go 14.5 milliún euro.  Idir 2015 agus 2016, mhéadaigh an fhoireann ó  93 go 125 duine, agus an buiséad ó 16  go 53 milliún euro.

Stiúrthóirí Feidhmiúcháin: 
* 2011–2015: Robert Visser
* 2016–2018: José Carreira
* 2018–2019: Jamil Addou (a.i.)
* 2019–anois: Nina Gregori

## Féach freisin
* Limistéar saoirse, slándála agus ceartais
* Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta
* Limistéar Schengen

## Naisc sheachtracha
* *[http://www.assemblee-nationale.fr/12/europe/rap-info/i0817.asp L'emergence progressive d'une politique europeenne d'asile]* le Thierry Mariani

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh
Peadar Neilí Ó Domhnaill

Scríbhneoir as an Cheathrú Rua ba ea **Peadar Neilí Ó Domhnaill** (1903–1961), údar *[[Seod Aistí as Conamara]]* (Brún agus Nualláin, 1943)

## Saol
As an gCaorán Beag ar an gCeathrú Rua dó; rugadh é sa bhliain 1901. Bhí sé ina chomhfhreagraí ag ''An Éireannach''. Chraol sé ábhar ar Raidió Éireann. Bhuaigh sé an chéad duais ar aiste faoi Mhícheál Breathnach ag Oireachtas 1940. Cuireadh ábhar dá chuid i gcló i ''Scéala Éireann'', *[[Ar Aghaidh]]*, *[[An Standard]],* *[[Leabhar na gCeaipisíneach]], [[Comhar]],* ar Raidió Éireann agus i dtréimhseacháin agus nuachtáin eile. D'éag sé i 1961. Tugtar léargas sna píosaí ar ghnóthaí áitiúla agus náisiúnta, an imirce, an timpeallacht agus saothrú na farraige i measc ábhair eile.

Sa bhliain 2025, foilsíodh *[[Castar linn é: Scríbhinní Saoil]]*, cnuasach scríbhinní (idir na 1930idí go dtí na 1950idí) le Peadar Neilí Ó Domhnaill, idir fhicsean agus neamhfhicsean, bhéaloideas, seanchas, logainmneacha, drámaí agus ábhar áitiúil eile.

## Foilseacháin

* *Seód-aistí as Conamara* (1943)
* *Castar linn é: Scríbhinní Saoil* - 

## Féach freisin
* An Cheathrú Rua

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Iriseoirí Gaeilge
Catagóir:Craoltóirí Éireannacha
Catagóir:Craoltóirí Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:An Cheathrú Rua
Catagóir:Daoine a rugadh i 1903
Catagóir:Básanna i 1961
Aontas baincéireachta Eorpach

Faoin **Aontas baincéireachta Eorpach**, is é an tAontas Eorpach féin agus ní na ballstáit atá freagracht as beartas baincéireachta.  Cuireadh ar bun é sa bhliain 2012 mar fhreagairt ar ghéarchéim limistéar an euro sa bhliain 2009.

Spreagadh an t-aontas de bharr fáinne fí a chonacthas idir fáinne fí idir na bainc agus fiachas ceannasach. 

Tá dhá phríomh-thionscnamh ann san aontas: an Sásra Maoirseachta Aonair (SMA); agus an Sásra Réitigh Aonair (SRA).  Tá na tionscnaimh seo bunaithe ar comhchreat rialacháin airgeadais nó "leabhar rialacha aonair".  Tháinig an MEB ar an bhfód ar an 4ú Samhain 2014, agus an SRA ar an 1d Eanáir 2015.

Dar le roinnt tráchtairí, tá easpa árachas taiscí san aontas.  Rinne an Coimisiún Eorpach togra chun scéim dá leithéid a chur ar bun i mí na Samhna 2015, ach níor glacadh é go dtí seo.

Tá an t-aontas i bhfeidhm ar fud an limistéir euro (2026 ar aghaidh).  Tá cead isteach ag tíortha laistigh den euro trí dhlúthchomhar, mar shampla,  an Bhulgáir agus an Chróit.

I mí na Nollag 2023, tharla vota i an Iodáil ndáil na hIodáile i gcoinne leasaithe an SCM/ESM.  Chuir sin cosc ar an SRA a chur i bhfeidhm.

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh
Limistéar saoirse, slándála agus ceartais

Is réimse beartais an Aontas Eorpach (AE) é an **limistéar saoirse, slándála agus ceartais** (LSSC) (Béarla: *area of freedom, security and justice* (*AFSJ*)) maidir le gnóthaí baile agus imirceach, agus ceartas maraon le cearta bhunúsacha.  Forbraíodh é i bhfianaise na ndúshlán cruthaithe ag saorghluaiseacht oibrithe agus daoine i dteannta le heaspa rialaithe teorann agus custam ar fud an Limistéar Schengen.

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh