Lomaistriúchán

I réimse na teangeolaíochta, is éard is **lomaistriúchán** ann ná  focal nó frása a fuarthas ar iasacht ó theanga eile trí aistriúchán “focal ar fhocal” nó “fréamh ar fhréamh”. Nuair a úsáidtear é mar bhriathar, ciallaíonn “lomaistriú” focal nó frása a fháil ar iasacht ó theanga eile agus a chomhpháirteanna á n-aistriú, ionas go gcruthófar léacsaeim nua sa sprioctheanga. 

Uaireanta bíonn níos mó fianaise ag teastáil chun lomaistriúchán a idirdhealú ó fhocal iasachta neamh-aistrithe toisc, i gcásanna áirithe, go bhféadfadh frása den chineál céanna teacht chun cinn go neamhspleách sa dá theanga. Is é is dóichí ná go mbeidh sé seo amhlaidh nuair a bhíonn gramadach an lomaistriúcháin a bheartaítear an-éagsúil le gramadach na teanga iasachtaí, nó nuair a bhíonn íomhánna nach bhfuil chomh soiléir céanna sa lomaistriúchán. 

Ní ionann lomaistriú agus péireáil fóna-shéimeantaice. Cé go mbíonn aistriúchán séimeantach san áireamh le lomaistriú, ní péireáil foghraíochta atá i gceist (.i. fuaim an fhocail a fuarthas ar iasacht a choinneáil trí é a phéireáil le focal nó le moirféim atá ann cheana sa sprioctheanga).     

## Cineálacha
Rangaítear lomaistriúcháin ina gcúig ghrúpa, de réir córais amháin:

* an lomaistriúchán **frásaíochta**; is é sin nath cainte a aistrítear focal ar fhocal. Mar shampla, tagann “it goes without saying“ i mBéarla go díreach ó ”ça va sans dire” sa bhFraincis, nó frásaí Gaeilge ar nós “Tá sé faoin aimsir” (Tá sé tinn) nó “Is píosa cáca é” (Tá sé an-éasca), a thagann focal ar fhocal ón Bhéarla. 
* an lomaistriúchán **comhréireach**; .i. struchtúir chomhréireacha sa teanga foinse a aithris sa sprioctheanga, ag teacht salach ar a gciall. Mar shampla, sa Spáinnis, is é *declarar culpable* an téarma dlí a chiallaíonn “a fháil ciontach” (go litriúil, “a fhógairt ciontach”). Ach cloistear an frása *encontrar culpable* níos mó anois in úsáid neamhfhoirmiúil faoi anáil an Bhéarla; tagann sé ó “find” i mBéarla, cé nach ionann réimse séimeantach na mbriathra sa dá theanga.. Tá go leor samplaí den sórt seo i nGaeilge freisin; m.sh. “focal a bhreathnú suas i bhfoclóir” (focal a chuardach).  
* an t-aistriúchán **iasachta**; .i. focal a aistriú moirféim ar mhoirféim nó comhpháirt ar chomhpháirt. Is lomaistriúchán iasachta é an focal Sualannaise *tonåring* — tagann an dá mhoirféim *ton* agus *åring* ón fhocal *teenager* i mBéarla: *fem*'ton**'' (cúig déag) agus ''åring'' (bliain d'aois). Ar an gcaoi chéanna, tagann an focal Gaeilge ''taoschnó'' go díreach ón Bhéarla ''doughnut''.  
* an lomaistriúchán **séimeantach**, le bríonna breise den fhocal foinseach á aistriú chuig an bhfocal leis an mbunbhrí céanna sa sprioctheanga. Tugtar ''iasacht shéimeantach'' air seo freisin. Mar shampla, ainmníodh an [[Luchóg|luch ríomhaire]] i mBéarla mar gheall ar a chosúlacht leis an ainmhí, agus úsáidtear an meafar céanna i go leor teangacha eile, an Ghaeilge san áireamh ar ndóigh.
* an lomaistriúchán **moirfeolaíoch**, agus infhilleadh an fhocail á aistriú. 

Níl an téarmaíocht seo uilíoch. Tugann roinnt údar ''aistriúchán moirféim-ar-mhoirféim'' ar lomaistriúchán moirfeolaíoch. 

Tá lomaistriúchán **fóineolaíoch*' ann freisin, ina ndéantar fuaimniú an fhocail a aithris sa teanga eile. Mar shampla, tugtar 雷达 (pinyin *léi dá*) ar [[radar]] sa tSínis, a fhuaimnítear cosúil leis an mBéarla.

== Cumasc iasachta ==
Aistríonn cumasc iasachta (nó páirt-lomaistriúcháin) cuid de chomhfhocal gan na codanna eile a aistriú. Mar shampla, is páirt-lomaistriúchán é *Saorview*, ainm sheirbhís teilifíse dhigiteach na hÉireann, ar *Freeview*, seirbhís dhigiteach na Ríochta Aontaithe, ag aistriú an chéad leath den fhocal ó Bhéarla go Gaeilge ach ag fágáil an dara leath gan athrú. Samplaí eile is ea: “liverwurst” (< Gearmáinis *Leberwurst*), “apple strudel” (< Gearmáinis *Apfelstrudel*). 

== Samplaí ==

=== Aistriúchán iasachta: *margadh na míol* ===
Is aistriúchán iasachta de fhrása sa bhFraincis *marché aux puces* (margadh le dreancaidí) é an frása coitianta Béarla *flea market* (Gaeilge: *margadh na míol'').  I measc na leaganacha náisiúnta eile, tá:

* Cóiréis: 
* Danmhairgis 
* Eabhrais: 
* Eastóinis: 
* Fionlainnis: 
* Gearmáinis: 
* Iodáilis: 
* Ioruais: 
* Macadóinis:  ()
* Ollainnis: 
* Polainnis: 
* Rúisis:  ()
* Seapáinis: 
* Seicis: 
* Seirbis: 
* Sínis: 
* Spáinnis: 
* Sualainnis: 
* Tuircis:  ("louse market")
* Úcráinis:  ()
* Ungáiris: 

## Tagairtí

Catagóir:Sanasaíocht
Catagóir:Ailt le téacs san Ollainnis
Catagóir:Ailt le téacs sa Laidin