open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
New Inn

Baile i Torfaen, an Bhreatain Bheag, is ea **New Inn**, 26.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 200 ó Londain. Tá daonra 5,831 ann, agus tá 500 (8.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Torfaen
Onllwyn

Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea **Onllwyn**, 48&nbsp;km ó Caerdydd agus 247 ó Londain. Tá daonra 1,161 ann, agus tá 222 (19.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Castell-nedd Port Talbot
Owrtyn

Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea **Owrtyn**, 166.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 251 ó Londain. Tá daonra 1,342 ann, agus tá 118 (8.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Wrecsam
Pant

Baile i Merthyr Tudful, an Bhreatain Bheag, is ea **Pant**, 34.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 225 ó Londain. Tá daonra 2,579 ann, agus tá 177 (6.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Merthyr Tudful
Pen-caer

Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea **Pen-caer**, 143.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 345 ó Londain. Tá daonra 454 ann, agus tá 187 (41.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Benfro
Pen-coed

Baile i Pen-y-Bont ar Ogwr, an Bhreatain Bheag, is ea **Pen-coed**, 22.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 233 ó Londain. Tá daonra 8,868 ann, agus tá 1,004 (11.3%) in ann Breatnais a labhairt.

D'fhás Pencoed as ceithre ghráigbhaile san 19ú haois. Tionsclaíocht na guala ba chúis le forbairt an bhaile, ach tá na mianaigh sa cheantar dúnta anois. 
mion|Geata Chaisleán Pen-coed

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Pen-y-Bont ar Ogwr
Pen-hŵ

Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Pen-hŵ**. Tá daonra 731 ann, agus tá 48 (6.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Casnewydd
Pen-llin

Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea **Pen-llin**, 21.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 232 ó Londain. Tá daonra 1,469 ann, agus tá 166 (11.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Bro Morgannwg
Pen-rhys

Baile in Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea **Pen-rhys**, 69.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 280 ó Londain. Tá daonra 441 ann, agus tá 25 (5.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Abertawe
Pen-twyn

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Pen-twyn**, 5.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 209 ó Londain. Tá daonra 14,807 ann, agus tá 1,174 (7.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Pentywyn

Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea **Pentywyn**, 99.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 307 ó Londain. Tá daonra 336 ann, agus tá 61 (18.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Gaerfyrddin
Pen-y-bont ar Ogwr

Contae sa Bhreatain Bheag is ea **Pen-y-bont ar Ogwr**. Bhí 143,200 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
 
## Bailte
*Pen-y-bont ar Ogwr
*Y Pîl

Catagóir:Contaetha na Breataine Bige
Pen-y-cae

Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea **Pen-y-cae**, 169.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 260 ó Londain. Tá daonra 3,247 ann, agus tá 620 (19.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Wrecsam
Pen-y-waun

Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea **Pen-y-waun**, 35.3&nbsp;km ó Caerdydd agus 233 ó Londain. Tá daonra 2,913 ann, agus tá 305 (10.5%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Rhondda Cynon Taf
Penalun

Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea **Penalun**, 108.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 318 ó Londain. Tá daonra 827 ann, agus tá 114 (13.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Benfro
Penarlâg

Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea **Penarlâg**. Tá daonra 13,463 ann, agus tá 1,376 (10.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir y Fflint
Penarth

Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea **Penarth**, 4.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 211 ó Londain. Tá daonra 21,398 ann, agus tá 2,401 (11.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Bro Morgannwg
Penbryn

Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea **Penbryn**, 116.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 308 ó Londain. Tá daonra 1,246 ann, agus tá 619 (49.7%) in ann Breatnais a labhairt.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ceredigion
Pen-y-lan

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Pen-y-lan**, 2.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 210 ó Londain. Tá daonra 12,219 ann, agus tá 1,548 (12.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Pencraig

Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea **Pencraig**, 82.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 219 ó Londain. Tá daonra 735 ann, agus tá 52 (7.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Powys
Penmaen

Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea **Penmaen**, 21.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 212 ó Londain. Tá daonra 5,044 ann, agus tá 510 (10.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerffili
Penmaenmawr

Baile i Conwy, an Bhreatain Bheag, is ea **Penmaenmawr**, 205.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 324 ó Londain. Tá daonra 4,210 ann, agus tá 1,425 (33.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Conwy
Penmynydd

Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea **Penmynydd**, 209.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 339 ó Londain. Tá daonra 451 ann, agus tá 333 (73.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ynys Môn
Pennal

Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea **Pennal**, 133&nbsp;km ó Caerdydd agus 286 ó Londain. Tá daonra 394 ann, agus tá 185 (47%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Gwynedd
Penfro

Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea **Penfro**, 121.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 331 ó Londain. Tá daonra 7,278 ann, agus tá 772 (10.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Benfro
Pentre

Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea **Pentre**, 29.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 233 ó Londain. Tá daonra 5,035 ann, agus tá 610 (12.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Rhondda Cynon Taf
Pentrefoelas

Baile i gConwy, an Bhreatain Bheag, is ea **Pentrefoelas**, 177.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 296&nbsp;km ó Londain. Tá daonra 345 ann, agus tá 241 (69.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Conwy
Pentyrch

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Pentyrch**, 10.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 219 ó Londain. Tá daonra 5,934 ann, agus tá 1,219 (20.5%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Pillgwenlli

Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Pillgwenlli**, 16.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 198 ó Londain. Tá daonra 6,978 ann, agus tá 595 (8.5%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Casnewydd
Pont-hir

Baile i Torfaen, an Bhreatain Bheag, is ea **Pont-hir**, 21.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 197 ó Londain. Tá daonra 1,461 ann, agus tá 149 (10.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Torfaen
Pontardawe

Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea **Pontardawe**, 53.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 258 ó Londain. Tá daonra 6,599 ann, agus tá 2,083 (31.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Castell-nedd Port Talbot
Pontarddulais

Baile in Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea **Pontarddulais**, 65&nbsp;km ó Caerdydd agus 271 ó Londain. Tá daonra 6,047 ann, agus tá 1,910 (31.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Abertawe
Pontllan-fraith

Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea **Pontllan-fraith**, 19.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 212 ó Londain. Tá daonra 8,237 ann, agus tá 831 (10.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerffili
Pontyberem

Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea **Pontyberem**, 76.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 280 ó Londain. Tá daonra 2,681 ann, agus tá 1,806 (67.4%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Gaerfyrddin
Pontypridd

Pobal agus baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea **Pontypridd**, 17.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 222 ó Londain. Príomhbhaile an chontae atá agus timpeall is 2,900 duine ina gcónaí sa bhaile féin ann. Tá baile Pontypridd suite san áit ina dtagann na haibhneacha Taf agus Rhondda le chéile. Tá daonra 31,538 ann, agus tá 3,978 (12.6%) in ann Breatnais a labhairt. Té sé ainmnithe as droichead trasna na Taf, nó sraith díobh a tógadh ceann i ndiaidh cinn thar na blianta. An ceann atá anois ann, tógadh sa bhliain 1756 é. Edward Williams a dhear.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Rhondda Cynon Taf
Port Einon

Baile in Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea **Port Einon**, 72&nbsp;km ó Caerdydd agus 282 ó Londain. Tá daonra 579 ann, agus tá 46 (7.9%) in ann Breatnais a labhairt.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Abertawe
Port Talbot

Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea **Port Talbot**, 43.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 253 ó Londain. Tá daonra 5,457 ann, agus tá 518 (9.5%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Castell-nedd Port Talbot
Porth Sgiwed

Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea **Porth Sgiwed**, 34&nbsp;km ó Caerdydd agus 179 ó Londain. Tá daonra 2,083 ann, agus tá 220 (10.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Fynwy
Porthaethwy

Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea **Porthaethwy**, 205.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 334 ó Londain. Tá daonra 3,263 ann, agus tá 1,790 (54.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Bhí Seán Ó Briain, a scríobh  i 1768, den tuairim gur Gaeilge a bhí san ainm Porthaethwy de bhunús agus gur "Port Áth Bhuí" is ciall leis.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ynys Môn
Porthcawl

Baile i Pen-y-Bont ar Ogwr, an Bhreatain Bheag, is ea **Porthcawl**, 36.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 248 ó Londain. Tá daonra 15,647 ann, agus tá 1,339 (8.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Pen-y-Bont ar Ogwr
Porthmadog

Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea **Porthmadog**, 173.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 315 ó Londain. Tá daonra 4,051 ann, agus tá 2,827 (69.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Gwynedd
Prestatyn

Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea **Prestatyn**, 207.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 301 ó Londain. Tá daonra 18,216 ann, agus tá 2,751 (15.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Ddinbych
Rasa

Baile i Blaenau Gwent, an Bhreatain Bheag, is ea **Rasa**, 35.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 216 ó Londain. Tá daonra 3,115 ann, agus tá 228 (7.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Blaenau Gwent
Y Redwig

Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Redwig** (Béarla: **Redwick**), 24&nbsp;km ó Caerdydd agus 188 ó Londain. Tá daonra 200 ann, agus tá 19 (9.5%) in ann Breatnais a labhairt.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Casnewydd
Resolfen

Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea **Resolfen**, 44.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 248 ó Londain. Tá daonra 2,248 ann, agus tá 273 (12.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Castell-nedd Port Talbot
Reynoldston

Baile in Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea **Reynoldston**, 71.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 281 ó Londain. Tá daonra 421 ann, agus tá 42 (10%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Abertawe
Rhaeadr Gwy

Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea **Rhaeadr Gwy**, 94.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 248 ó Londain. Tá daonra 2,012 ann, agus tá 238 (11.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Powys
Rhaglan

Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea **Rhaglan**, 38.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 190 ó Londain. Tá daonra 1,876 ann, agus tá 209 (11.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Fynwy
Rhiwabon

Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea **Rhiwabon**, 167.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 258 ó Londain. Tá daonra 4,084 ann, agus tá 541 (13.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Wrecsam
Rhiwbeina

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Rhiwbeina**, 5.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 213 ó Londain. Tá daonra 11,070 ann, agus tá 1,433 (12.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Rhoscolyn

Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea **Rhoscolyn**, 219.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 360 ó Londain. Tá daonra 531 ann, agus tá 248 (46.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ynys Môn
Rhosybol

Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea **Rhosybol**, 225.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 354 ó Londain. Tá daonra 1,046 ann, agus tá 642 (61.4%) in ann Breatnais a labhairt.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ynys Môn
Rhuddlan

Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea **Rhuddlan**, 202.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 301 ó Londain. Tá daonra 3,597 ann, agus tá 712 (19.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Ddinbych
Rhydaman

Baile in Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea **Rhydaman**, 65.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 268 km ó Londain. Tá daonra 5,261 ann, agus tá 2,709 (51.5%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Gaerfyrddin
Rhydri

Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea **Rhydri**, 11&nbsp;km ó Caerdydd agus 211 ó Londain. Tá daonra 1,028 ann, agus tá 122 (11.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerffili
Ringland

Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Ringland**, 21.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 194 ó Londain. Tá daonra 8,201 ann, agus tá 668 (8.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Casnewydd
Glan'rafon

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Glan'rafon** (Béarla: **Riverside**), 1.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 212 ó Londain. Tá daonra 13,171 ann, agus tá 1,808 (13.7%) in ann Breatnais a labhairt.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Rogiet

Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea **Rogiet**, 30&nbsp;km ó Caerdydd agus 183 ó Londain. Tá daonra 1,747 ann, agus tá 272 (15.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Fynwy
Rosemarket

Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea **Rosemarket**, 126.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 335 ó Londain. Tá daonra 594 ann, agus tá 95 (16%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Benfro
Saltney

Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea **Saltney**, 189.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 266 ó Londain. Tá daonra 4,896 ann, agus tá 321 (6.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir y Fflint
Sgeti

Baile in Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea **Sgeti**, 58&nbsp;km ó Caerdydd agus 267 ó Londain. Tá daonra 14,015 ann, agus tá 1,529 (10.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Abertawe
Talgarth

Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea **Talgarth**, 57.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 220 ó Londain. Tá daonra 1,681 ann, agus tá 198 (11.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Powys
Sili

Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea **Sili**, 8.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 215 ó Londain. Tá daonra 4,445 ann, agus tá 385 (8.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Bro Morgannwg
Talyllychau

Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea **Talyllychau**, 78.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 271 ó Londain. Tá daonra 486 ann, agus tá 207 (42.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Gaerfyrddin
Talsarnau

Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea **Talsarnau**, 169.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 310 ó Londain. Tá daonra 537 ann, agus tá 332 (61.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Gwynedd
Tirymynach

Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea **Tirymynach** (), 122.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 288 ó Londain. Tá daonra 1,837 ann, agus tá 1,006 (54.8%) in ann Breatnais a labhairt.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ceredigion
Tonna

Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea **Tonna**, 46.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 252 ó Londain. Tá daonra 2,445 ann, agus tá 292 (11.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Castell-nedd Port Talbot
Tongwynlais

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Tongwynlais**, 7.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 216 ó Londain. Tá daonra 1,797 ann, agus tá 210 (11.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Tonyrefail

Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea **Tonyrefail**, 21&nbsp;km ó Caerdydd agus 229 ó Londain. Tá daonra 11,852 ann, agus tá 1,286 (10.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Rhondda Cynon Taf
Tonypandy

Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea **Tonypandy**, 24.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 230 ó Londain. Tá daonra 3,609 ann, agus tá 353 duine (9.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Tonypandy
Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Rhondda Cynon Taf
Tre-gŵyr

Baile in Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea **Tre-gŵyr**. Tá daonra 5,054 ann, agus tá 666 (13.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Abertawe
Trallong

Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea **Trallong**, 57.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 238 ó Londain. Tá daonra 361 ann, agus tá 55 (15.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Powys
Tre-lech

Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea **Tre-lech**, 104.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 305 ó Londain. Tá daonra 737 ann, agus tá 440 (59.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Gaerfyrddin
Treamlod

Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea **Treamlod**, 127.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 332 ó Londain. Tá daonra 376 ann, agus tá 129 (34.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Benfro
Trecelyn

Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea **Trecelyn**, 20.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 209 ó Londain. Tá daonra 6,285 ann, agus tá 557 (8.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerffili
Trearddur

Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea **Trearddur**, 222.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 363 ó Londain. Tá daonra 1,662 ann, agus tá 587 (35.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ynys Môn
Tredegar

Baile i Blaenau Gwent, an Bhreatain Bheag, is ea **Tredegar**, 32.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 217 ó Londain. Tá daonra 14,610 ann, agus tá 1,212 (8.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Blaenau Gwent
Tredelerch

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Tredelerch**, 4.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 207 ó Londain. Tá daonra 8,510 ann, agus tá 658 (7.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Trefddyn

Baile i Torfaen, an Bhreatain Bheag, is ea **Trefddyn**, 27.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 202 ó Londain. Tá daonra 4,918 ann, agus tá 457 (9.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Torfaen
Tref-y-clawdd

Is baile margaidh beag agus pobail é **Tref-y-clawdd** (Béarla: *Knighton*), suite go príomha i bPowys, sa Bhreatain Bheag, laistigh de teorainneacha an chontae stairiúil Sir Faesyfed (Béarla: *Radnorshire*). Suite taobh leis an abhainn, an 'Afon Tefeidiad', bíonn sé ag críochantacht le teorainn Shasana-na Breataine Bige; leis an stáisiún iarnróid, chomh maith le cuid bheag de limistéar an bhaile-chomhthógtha, suite i Swydd Amwythig (Béarla: *Shropshire*), Sasana. Is é Tref-y-Clawdd an 6ú baile is mó i bPowys. Tá sé 96.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 221 ó Londain. Tá daonra 2,931 ann, agus tá 249 (8.5%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte i bPowys
Catagóir:Bailte margaidh sa Bhreatain Bheag
Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Powys
Trefeglwys

Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea **Trefeglwys**, 116.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 257 ó Londain. Tá daonra 890 ann, agus tá 257 (28.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Powys
Trefesgob

Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Trefesgob**, 23.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 190 ó Londain. Tá daonra 2,068 ann, agus tá 244 (11.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Casnewydd
Treffynnon

Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea **Treffynnon**, 199.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 288 ó Londain. Tá daonra 8,487 ann, agus tá 1,192 (14%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir y Fflint
Tregaron

Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea **Tregaron**, 97.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 273 ó Londain. Tá daonra 1,173 ann, agus tá 785 (66.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ceredigion
Trefnant

Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea **Trefnant**, 194.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 294 ó Londain. Tá daonra 1,530 ann, agus tá 428 (28%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Ddinbych
Treharris

Baile i Merthyr Tudful, an Bhreatain Bheag, is ea **Treharris**, 22.3&nbsp;km ó Caerdydd agus 220 ó Londain. Tá daonra 6,126 ann, agus tá 716 (11.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Merthyr Tudful
Treherbert

Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea **Treherbert**, 32.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 236 ó Londain. Tá daonra 5,503 ann, agus tá 857 (15.6%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Rhondda Cynon Taf
Trelái

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **TrelÃ¡i**. Tá daonra 13,708 ann, agus tá 1,203 (8.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Trelales

Baile i Pen-y-Bont ar Ogwr, an Bhreatain Bheag, is ea **Trelales**, 31&nbsp;km ó Caerdydd agus 242 ó Londain. Tá daonra 12,063 ann, agus tá 1,300 (10.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Pen-y-Bont ar Ogwr
Treletert

Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea **Treletert**, 134.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 338 ó Londain. Tá daonra 1,200 ann, agus tá 505 (42.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Benfro
Tregolwyn

Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea **Tregolwyn**, 24.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 235 ó Londain. Tá daonra 436 ann, agus tá 57 (13.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Bro Morgannwg
Tregynon

Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea **Tregynon**, 122.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 249 ó Londain. Tá daonra 855 ann, agus tá 199 (23.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Powys
Treuddyn

Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea **Treuddyn**, 181.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 271 ó Londain. Tá daonra 1,580 ann, agus tá 386 (24.4%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir y Fflint
Trimsaran

Baile i Sir Gaerfyrddin, an Bhreatain Bheag, is ea **Trimsaran**, 78.3&nbsp;km ó Caerdydd agus 285 ó Londain. Tá daonra 2,452 ann, agus tá 1236 (50.4%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Gaerfyrddin
Troedyraur

Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea **Troedyraur**, 109.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 303 ó Londain. Tá daonra 1,272 ann, agus tá 647 (50.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ceredigion
Tŷ-du

Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Tŷ-du**. Tá daonra 9,796 ann, agus tá 957 (9.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Casnewydd
Tyllgoed

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Tyllgoed**, 4.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 215 ó Londain. Tá daonra 12,437 ann, agus tá 1,221 (9.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Tyndyrn

Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea **Tyndyrn**, 41.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 178 ó Londain. Tá daonra 821 ann, agus tá 73 (8.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Fynwy
Tywyn

Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea **Tywyn**, 137.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 296 ó Londain. Tá daonra 3,173 ann, agus tá 1,189 (37.5%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Gwynedd
Uplands

Baile in Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea **Uplands**, 56.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 266 ó Londain. Tá daonra 15,375 ann, agus tá 1,638 (10.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Abertawe
Y Barri

Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Barri**, 10.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 218 ó Londain. Tá daonra 49,364 ann, agus tá 5,459 (11.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Bro Morgannwg
Y Creunant

Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Creunant**, 48.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 251 ó Londain. Tá daonra 1,851 ann, agus tá 465 (25.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Castell-nedd Port Talbot
Y Clas-ar-wy

Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Clas-ar-wy**, 62.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 220 ó Londain. Tá daonra 967 ann, agus tá 90 (9.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Powys
Y Cymer

Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Cymer**, 21.4&nbsp;km ó Caerdydd agus 227 ó Londain. Tá daonra 4,605 ann, agus tá 423 (9.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Rhondda Cynon Taf
Y Faenor

Baile i Merthyr Tudful, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Faenor**, 36.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 226 ó Londain. Tá daonra 3,459 ann, agus tá 328 (9.5%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Merthyr Tudful
Y Fan

Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Fan**, 10.3&nbsp;km ó Caerdydd agus 213 ó Londain. Tá daonra 4,720 ann, agus tá 492 (10.4%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerffili
Y Fali

Baile i Môn, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Fali**, 221.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 360 ó Londain. Tá daonra 2,292 ann, agus tá 1,253 (54.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ynys Môn
Y Ferwig

Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Ferwig**, 123.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 318 ó Londain. Tá daonra 1,159 ann, agus tá 700 (60.4%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ceredigion
Y Fflint

Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Fflint**, 196.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 281 ó Londain. Tá daonra 12,441 ann, agus tá 1,509 (12.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir y Fflint
Y Gaer

Baile i Casnewydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Gaer**, 15.2&nbsp;km ó Caerdydd agus 200 ó Londain. Tá daonra 8,371 ann, agus tá 681 (8.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Casnewydd
Y Grysmwnt

Baile i Sir Fynwy, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Grysmwnt**, 52.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 194 ó Londain. Tá daonra 888 ann, agus tá 107 (12%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Fynwy
Y Felinheli

Baile i Gwynedd, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Felinheli**, 201.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 334 ó Londain. Tá daonra 2,189 ann, agus tá 1,407 (64.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Gwynedd
Y Maerdy

Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Maerdy**, 30&nbsp;km ó Caerdydd agus 232 ó Londain. Tá daonra 3,046 ann, agus tá 296 (9.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Rhondda Cynon Taf
Y Mynydd Bychan

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Mynydd Bychan**, 3.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 212 ó Londain. Tá daonra 12,148 ann, agus tá 1,422 (11.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Y Pîl

Baile i Pen-y-bont ar Ogwr, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Pîl**. Tá daonra 7,136 ann, agus tá 639 (9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Pen-y-bont ar Ogwr
Y Mot

Baile i Sir Benfro, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Mot**, 122.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 326 ó Londain. Tá daonra 424 ann, agus tá 142 (33.5%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Benfro
Y Mwmbwls

Baile in Abertawe, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Mwmbwls**  , 57.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 268 ó Londain. Tá daonra 16,147 ann, agus tá 1,571 (9.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Abertawe
Y Rhws

Baile i Bro Morgannwg, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Rhws**, 16.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 224 ó Londain. Tá daonra 5,961 ann, agus tá 601 (10.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Bro Morgannwg
Y Rhyl

Baile i Sir Ddinbych, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Rhyl**, 205.6&nbsp;km ó Caerdydd agus 304 ó Londain. Tá daonra 24,112 ann, agus tá 3,435 (14.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir Ddinbych
Y Waun

Baile i Wrecsam, an Bhreatain Bheag, is ea **Y Waun**, 162&nbsp;km ó Caerdydd agus 255 ó Londain. Tá daonra 4,295 ann, agus tá 461 (10.7%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Wrecsam
Ynys-ddu

Baile i Caerffili, an Bhreatain Bheag, is ea **Ynys-ddu**, 16.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 212 ó Londain. Tá daonra 3,802 ann, agus tá 387 (10.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerffili
Ynys-wen

Baile i Merthyr Tudful, an Bhreatain Bheag, is ea **Ynys-wen**, 25.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 223 ó Londain. Tá daonra 3,695 ann, agus tá 373 (10.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Merthyr Tudful
Yr Eglwys Newydd

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Yr Eglwys Newydd**, 4.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 214 ó Londain. Tá daonra 13,798 ann, agus tá 2,109 (15.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Yr Orsedd

Sráidbhaile agus pobal suite i gContae Wrecsam, an Bhreatain Bheag,is ea **Yr Orsedd**, , 181.8&nbsp;km ó Caerdydd agus 261 km ó Londain. 
Tá sé suite sa *cymuned* (Gaeilge: 'paróiste sibhialta') Maelor, díreach soir ó mhórbhealach an A483, thart ar leathbhealach idir Wrecsam agus Chester, ar bhruach na habhann *Afon Alun*, agus beagnach ar an teorainn idir Sasana agus an Bhreatain Bheag. Bhí 3,386 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.

Tá daonra 3,137 ann, agus tá 266 (8.5%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Wrecsam
Yr Hôb

Sráidbhaile agus pobal i Sir y Fflint, sa Bhreatain Bheag is ea **Yr Hôb** nó **Llangyngar** (Béarla: *Hope*), a chiallaíonn 'talamh iata i riasc' sa tSean-Bhéarla. Tá daonra 2,522 (2001) ann. Tá Yr Hôb, 182.3&nbsp;km ó Caerdydd agus 267 ó Londain. 

Tá an sráidbhaile suite timpeall 4.5 km ón teorainn le Sasana (Swydd Gaer), ar bhruach Afon Alun. Tá Yr Hôb ar cheann de ghrúpa beag sráidbhailte áitiúla a bhfuil gaol an-dlúth acu lena chéile, lena n-áirítear Caergwrle, Abermor-ddu agus Cefn-y-bedd. Is é an tírghné is mó sa cheantar ná Mynydd yr Hob, (Gaeilge: *Sliabh Hob*) ar an taobh thiar den sráidbhaile, agus tá cairéal air atá dúnta anois.

Tá Ysgol Uwchradd Castell Alun (Gaeilge: *Ardscoil Chastell Alun*) suite sa sráidbhaile; tá bunscoil Ysgol Estyn ann freisin.

Nascann naisc mhaithe iompair Yr Hôb le háiteanna mar Wrecsam, Caer agus Yr Wyddgrug, agus nascann Iarnród na Teorann (Breatnais: Reilffordd y Gororau) é le Learpholl san oirthuaisceart.

Uaireanta tugtar *Gastell Caergwrle* ar “Castell yr Hôb”, toisc go luíonn sé idir an dá áit. Sant Cynfarch agus Sant Cyngar an t-ainm atá ar an eaglais áitiúil, a thagraíonn do dhá naomh: Cynfarch (5ú haois) agus Cyngar ap Geraint (6ú haois). Tá séadchomhartha cloiche ildaite sa séipéal don pholaiteoir Sion Trevor (1563-1630), as Plas Teg. Ainmníodh athair Shion freisin Sion Trefor (b. 1589) a bhí ina chónaí ag eastát Trefalun.

## Daoine suntasacha ón gceantar
*Sion Trevor (1563–1630), Plas Teg, polaiteoir agus cigire loinge

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir y Fflint
Yr Wyddgrug

Baile i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag, is ea **Yr Wyddgrug**, 187.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 276 ó Londain. Tá daonra 9,699 ann, agus tá 2,051 (21.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Sir y Fflint
Yr Ystrad

Baile i Rhondda Cynon Taf, an Bhreatain Bheag, is ea **Yr Ystrad**, 27&nbsp;km ó Caerdydd agus 231 ó Londain. Tá daonra 5,652 ann, agus tá 692 (12.2%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Rhondda Cynon Taf
Yr Ystog

Baile i Powys, an Bhreatain Bheag, is ea **Yr Ystog**, 117.9&nbsp;km ó Caerdydd agus 232 ó Londain. Tá daonra 1,641 ann, agus tá 70 (4.3%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Powys
Ysbyty Ifan

Baile i Conwy, an Bhreatain Bheag, is ea **Ysbyty Ifan**, 175.7&nbsp;km ó Caerdydd agus 297 ó Londain. Tá daonra 191 ann, agus tá 151 (79.1%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Conwy
Ysbyty Ystwyth

Baile i Ceredigion, an Bhreatain Bheag, is ea **Ysbyty Ystwyth**, 105.1&nbsp;km ó Caerdydd agus 272 ó Londain. Tá daonra 395 ann, agus tá 173 (43.8%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Ceredigion
Ystalyfera

Baile i Castell-nedd Port Talbot, an Bhreatain Bheag, is ea **Ystalyfera**, 52.5&nbsp;km ó Caerdydd agus 254 ó Londain. Tá daonra 4,482 ann, agus tá 1,812 (40.4%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Castell-nedd Port Talbot
Ystum Taf

Baile i Caerdydd, an Bhreatain Bheag, is ea **Ystum Taf** (Béarla: Llandaff North), 4&nbsp;km ó Caerdydd agus 214 ó Londain. Tá daonra 7,996 ann, agus tá 895 (11.2%) in ann Breatnais a labhairt.

mion|lár|450px|Ystum Taf

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerdydd
Gwent

Contae is ea **Gwent** in oirdheisceart na Breataine Bige.
 
## Bailte


Catagóir:Tíreolaíocht na Breataine Bige
Catagóir:Contaetha na Breataine Bige
Catagóir:Contaetha buanaithe na Breataine Bige
Caerffili (baile)

Baile is ea **[[Caerffili (baile)|Caerffili]]** sa Bhreatain Bheag, 10.8 km ó Chaerdydd agus 214 ó Londain. Tá daonra 14,629 ann, agus tá 2,007 (13.7%) in ann an Bhreatnais a labhairt.

800px|

## Tagairtí

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Caerffili
Sir Benfro

Contae sa Bhreatain Bheag is ea **Sir Benfro**. Bhí 124,000 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.
 
## Bailte

Catagóir:Contaetha na Breataine Bige
Pen-y-bont ar Ogwr (baile)

Baile i Pen-y-bont ar Ogwr, an Bhreatain Bheag, is ea **Pen-y-bont ar Ogwr** (Béarla: *Bridgend*), 27.9 km ó Caerdydd agus 239 ó Londain. Tá daonra 14,462 ann, agus tá 1,289 (8.9%) in ann Breatnais a labhairt.

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Pen-y-bont ar Ogwr
Conwy (baile)

Baile i Conwy, an Bhreatain Bheag, is ea **Conwy**, 205 km ó Caerdydd agus 319 ó Londain. Tá daonra 14,274 ann, agus tá 3901 (27.3%) in ann Breatnais a labhairt.
mion|Conwy, taobh istigh de na ballaí

Catagóir:Bailte na Breataine Bige
Catagóir:Conwy
Crois na Cìse

deas|250px|thumb|Crois na Cìse
Is acomhal bóithre suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é **Crois na Cìse**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Cathair Dhún Éideann
Suidhe Artair

Is cnoc in Albain í **Suidhe Artair**, atá suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann.

## Tagairtí
 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle Cathair Dhún Éideann
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Cidhe Bhictória

Is foirgneamh suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é **Cidhe Bhictória**.

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Comhairle Cathair Dhún Éideann
Bun-sgoil Taobh na Pàirce

Is Gaelscoil Ghaeilge na hAlban suite i nDún Éideann í **Bun-sgoil Taobh na Pàirce**. Bhí 287 páistí sa scoil i 2015. 

Thosaigh oideachas tríd an Ghàidhlig ag leibhéal bunscoile i nDún Éideann ag Bunscoil Chrois na gCánach le haonad Gàidhlig i 1988, ina raibh timpeall naonúr páistí nuair a osclaíodh í. D'fhás na huimhreacha, agus i 2013 aistríodh an Ghàidhlig go scoil nua lán-Ghàidhlig, Bunscoil Taobh na Páirce. Amach as sin, bíonn timpeall ar 60 dalta ag tosú ar P1, an chéad bhliain san oideachas bunscoile in Albain, gach bliain 

Tig le páistí a thagann tríd an scoil a leanúint orthu ag Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig, áit ina bhfuil iomaí ábhar á mhúineadh trí mheán na Gàidhlig.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Comhairle Cathair Dhún Éideann
Caisteal Dhún Éideann

Is daingean suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é **Caisteal Dhún Éideann**.

clé|250px|mion|Caisteal Dhún Éideann

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Comhairle Cathair Dhún Éideann
Fargo, Dakota Thuaidh

Is í **Fargo** an chathair is mó i stát Dakota Thuaidh, Stáit Aontaithe Mheiriceá.

Catagóir:Dakota Thuaidh
Catagóir:Cathracha in Dakota Thuaidh
Catagóir:Lárionaid daonra in Dakota Thuaidh
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
An Fuadach

Úrscéal eachtraíochta staire leis an údar Albanach Robert Louis Stevenson is ea **An Fuadach** (nó *Kidnapped* i mBéarla). 

In 1836 a foilsíodh an leabhar, agus suitear an scéal thart timpeall ar dhúnmharú a tharla i mBaile a' Chaolais i nGarbhchríocha na hAlban tar éis éirí amach na Seacaibíteach san 18ú hAois.
clé|mion|235x235px|1886 lch 12

## An scéal
clé|mion|230x230px|1886 lch 117
clé|mion|235x235px|1886 lch 35
Pléann *An Fuadach* le scéal Dháithí (nó Dáibhí) Balfúr, dílleacht agus fear óg. Tá a uncail, Eibinéasar, ag iarraidh é a mharú agus a oidhreacht a thógáil dó féin. 

Chuireann Dáithí aithne de thimpiste ar an Seacaibíteach Ailean Breac Stíobhairt (nó Alan Breck Stewart i mBéarla) le linn dhúnmharú Chailein Chaimbéil in Apainn, nó *[[Marú na hApainn]]* mar a tugadh ar an eachtra. Téann Dáithí ar a theitheadh in éineacht le Ailean. 

Is é cairdeas Dháithí leis an claimhteoir Seacaibíteach a thugann slán é - ach is fear é siúd a bhfuil an tóir amuigh ag na Sasanaigh air agus, ina chuideachta, caithfidh Dáibhí dul i mbaol a bháis i nGaeltacht na hAlban agus na Cótaí Dearga sna sála orthu. 

## Tábhacht Liteartha
Tá An Fuadach le Robert Louis Stevenson ar cheann de na húrscéalta is mó cáil riamh. Agus aithnítear *An Fuadach* go forleathan mar an t-úrscéal is fearr de chuid Stevenson,

D’éirigh go maith le *An Fuadach* nuair a foilsíodh é, ach thit sé i léig tar éis bhás an údair, agus ba mar “scéal eachtraíochta do bhuachaillí” a aithníodh é go dtí gur bhain sé aitheantas níos forleithne amach sa 20ú haois.

Foilsíodh *[[Catriona]]* in 1893 mar aguisín le scéal *An Fuadach*.  Úrscéal rómánsach atá ann agus níor éirigh chomh maith leis is a d’éirigh le *An Fuadach*.
clé|mion|253x253px|1886, lch 130

## Aistriúcháin Gaeilge
is é Leon Ó Broin a d'aistrigh *An Fuadach* go Gaeilge (Oifig an tSoláthair, 1931).

D'aistrigh Darach Ó Scolaí an t-úrscéal, foilsithe ag Leabhar Breac, agus é maisithe le pictiúir ó eagrán 1913 den leabhar le N.C. Wyeth.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Film adaptions of ''Kidnapped'' . Bunaíodh 21 scannán agus clár teilifíse ar an úrscéal.
*The Stevenson Way Siúlóid fhada ó Mhuile go Dún Éideann, bunaithe ar thuras David Balfour in ‘’An Fuadach’’.
*Trail map , léarscáil den turas

Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Robert Louis Stevenson
Leabharlann Náisiúnta na hAlban

Is leabharlann suite i gComhairle Cathair Dhún Éideann é **Leabharlann Náisiúnta na hAlban**.

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Comhairle Cathair Dhún Éideann
Catagóir:Leabharlanna
Uisge Thuaidh

Is abhainn suite i gComhairle Mheadhan Lodainn, in Albain, agus i dtuaisceart Shasana í an **Uisge Thuaidh** (Béarla: *River Tweed* nó *Tweed Water*). Is abhainn mhór bradán í, an t-aon abhainn, ina rith trí Shasana, nach mbíonn ceadúnas de dhíth ar iascairí.

## Tagairtí
 

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Comhairle Mheadhan Lodainn
Easg

Is abhainn suite i gComhairle Mheadhan Lodainn é **Easg**.

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Comhairle Mheadhan Lodainn
Bigear

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Deas é **Bigear** nó **Biggar**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas
Inis Món

Oileán amach ó chósta thiar thuaidh na Breataine Bige is ea **Inis Món** (Breatnais: *Ynys Môn*). Is é an ceantar rialtais áitiúil é ar a dtugtar Comhairle Contae Inis Món (Breatnais: *Cyngor Sir Ynys Môn* ) a chuimsíonn Ynys Gybi agus roinnt oileáin agus sceireacha san iarthar. Is ionann *ynys* na Breatnaise agus 'inis' na Gaeilge. Tugtar **Inis Móna** agus **Oileán Móna** uirthi sa Ghaeilge freisin.

Ceanglaíonn dhá dhroichead, a chuimsíonn Caolas Menai, é leis an mórthír: An Droichead Crochta Menai (ag iompar an A5), a dhear Thomas Telford sa bhliain 1826; agus an Droichead Britannia a tógadh níos déanaí (Robert Stephenson a dhear ar dtús) agus a iompraíonn an A55 agus Iarnróid Chósta Thuaidh na Breatain Bige.

Áitíonn an staraí agus údar John Davies gur tháinig an t-ainm Lochlannach *Anglesey* ar an saol i rith an deichiú haois, nuair a lonnaigh na hAngla-Normannaigh ar an oileán le linn ionraidh na Normannach ar Gwynedd.
mion|Droichead Britannia

## Stair
Rinne na Rómhánaigh ionradh ar an oileán sa bhliain 60/61 agus sa bhliain 77 CE chomh maith. Scríobh Tacitus faoin ionradh ina Annála, agus sa bhliain 2015, aimsíodh dún Rómhánach ón 1ú aois ar an oileán

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na Breataine Bige
Catagóir:Oileáin na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Contaetha na Breataine Bige
Tomi Ungerer

Ba scríbhneoir i dtrí theanga éagsúla agus maisitheoir Francach é **Jean-Thomas "Tomi" Ungerer** (28 Samhain 1931 - 9 Feabhra 2019). Bhí breis is 140 leabhar foilsithe aige, ina measc leabhair do pháistí, ábhar do dhaoine fásta agus saothair bheatháisnéisiúla. 
clé|mion|330x330px|2014
clé|mion|391x391px|Les Toilettes, Plochingen de chuid Tomi Ungerer
clé|mion|220x220px|Iarsmalann Tomi Ungerer i Strasbourg
clé|mion|220x220px|Strasbourg

## Saothar
Tá cáil ar leith air as na haortha géara agus an nathaíocht ghreannmhar atá le fáil ina chuid oibre. Bhuaigh Ungerer bonn idirnáisiúnta Hans Christian Andersen sa bhliain 1998 dá shaothar mar mhaisitheoir do pháistí. Tá cáil ar leith ar a chuid leabhar *Flat Stanley*.

Maisitheoir ba ea Tomi Ungerer a raibh cáil agus aithne air ar fud an domhain agus bhí an-ghean ag daoine air. 

Sa bhliain 2018 cuireadh fáilte chroíúil roimhe mar an chéad bhall oinigh sa ghrúpa *Illustrators Ireland*.

## Pearsanta
As siocair é a bheith díbeartha as a áit chónaithe le linn an Dara Cogadh Domhanda, chaith sé go leor ama agus é ina fhear óg ag lorg áit a bhféadfadh sé cur faoi inti.

Ina dhiaidh sin bhí an chlaontacht agus an leadrán ar na cúiseanna a chuir air bogadh ó áiteanna éagsúla. Ar deireadh thiar shocraigh sé cur faoi in Éirinn.  Bhí Ungerer ina chónaí i gCarn Uí Néid, Contae Chorcaí  ó na 1970idí ar aghaidh.

Fuair Tomi Ungerer bás i gCarn Uí Néid ar an 8 Feabhra 2019, agus in aois 87 bliain dó.

## Oidhreacht

Reáchtáladh taispeántas 'I gCuimhne Ar a Bhfuil Romhainn' - In ómós do Tomi Ungerer'  sa bhliain 2024.  Bhí 55 mhaisitheoir Éireannacha páirteach ann. Rinneadh ceiliúradh ar shaol agus ar shaothar Tomi Ungerer, agus ar an tslí a ndeachaigh sé i bhfeidhm ar bhaill *Illustrators Ireland* in Éirinn agus thar lear.

Roghnaigh gach maisitheoir saothar amháin de chuid Ungerer agus tá saothar dá gcuid féin déanta acu mar fhreagra air nó mar léamh ar ghné éigin de. Fear mór imeartas focal ba ea Ungerer agus roghnaíodh teideal an taispeántais, ""Expect the Unexpected" toisc go mbíodh an nath cainte sin aige go rialta.

## Féach freisin

* Dr. Seuss

## Tagairtí

Catagóir:Maisitheoirí Francacha
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
4 (albam Beyoncé Knowles)

Is é ***4*** an cheathrú halbam ó Beyoncé. Scaoileadh é ar an 24 Meitheamh, 2011.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "1+1" – 4:33
# "I Care" – 3:59
# "I Miss You" – 2:59
# "Best Thing I Never Had" – 4:13
# "Party" (le André 3000) – 4:05
# "Rather Die Young" – 3:42
# "Start Over" – 3:19
# "Love on Top" – 4:27
# "Countdown" – 3:32
# "End of Time" – 3:43
# "I Was Here" – 3:59
# "Run the World (Girls)" – 3:56

## Singlí
# "Run the World (Girls)" - 21 Aibreán 2011
# "Best Thing I Never Had" - 1 Meitheamh 2011
# "Party" - 30 Lúnasa 2011
# "Love on Top" - 12 Meán Fómhair 2011
# "Countdown" - 4 Deireadh Fómhair 2011
# "I Care" - 28 Lúnasa 2012
# "End of Time" - 21 Aibreán 2012

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2011
Catagóir:Beyoncé Knowles
Beyoncé (albam)

Is é ***Beyoncé*** an cúigiú halbam ó Beyoncé. Scaoileadh é ar an 13 Nollaig, 2013.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
#"Pretty Hurts" – 4:17
#"Haunted" – 6:09
#"Drunk in Love" (le Jay Z) – 5:23
#"Blow" – 5:09
#"No Angel" – 3:48
#"Partition" – 5:19
#"Jealous" – 3:04
#"Rocket" – 6:31
#"Mine" (le Drake) – 6:18
#"XO" – 3:35
#"***Flawless" (le Chimamanda Ngozi Adichie) – 4:10
#"Superpower" (le Frank Ocean) – 4:36
#"Heaven" – 3:50
#"Blue" (le Blue Ivy) – 4:26

## Singlí
# "XO" - 16 Nollaig 2013
# "Drunk in Love" - 17 Nollaig 2013
# "Partition" - 25 Feabhra 2014
# "Pretty Hurts" - 10 Meitheamh 2014
# "Flawless" - 12 Lúnasa 2014

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2013
Catagóir:Beyoncé Knowles
Comhairle Choitcheann Teagaisg na h-Alba

Is comhairle mhúinteoireachta in Albain í **Comhairle Choitcheann Teagaisg na h-Alba** a bunaíodh sa bhliain 1965. 

Catagóir:Albain
Catagóir:Oideachas
BBC Three

Ba stáisiún teilifíse é **BBC Three** atá mar chuid de BBC. Craoladh an chéad chlár ar an 9 Feabhra 2003.

## Tagairtí

Catagóir:BBC
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Neamhord Easnaimh Airde

Is éard is **Neamhord Easnaimh Airde** (**NEA**) nó **Neamhord Hipirghníomhaíochta an Easnaimh Airde** (**NHEA**) ann ná neamhord ina mbíonn fadhbanna le haird, hipirghníomhaíocht agus iompar taghdach a thosaíonn idir 6 agus 12 bliana, a mhaireann 6 mhí ar a laghad. 

Ina measc siúd atá ar scoil is féidir leis an neamhord drochiompar nó droch-chaighdeán foghlamtha ar scoil. I bpáistí go háirithe, tarlaíonn raon neamhord, ina measc dianmhachnamh lag, hipirghníomhaíocht, agus deacrachtaí foghlama. 
clé|mion|Físeán i mBéarla: siomptóim
clé|mion|Físeán i mBéarla: comharthaí

### Cúiseanna
Is féidir go bhfuil cúiseanna go leor ann, an togracht ghéiniteach go háirithe.

Léiríodh i staidéar amháin in 2019 go bhfuil a dhá oiread seans ann go mbeidh déagóirí hipirghníomhach má bhí imní ar a máithreacha le linn toirchis agus a luath-óige. Cé go mbíonn roinnt airíonna de NHEA ar thart ar chúig faoin gcéad d’ógánaigh faoi am a mbíonn siad 16 bliana d’aois, méadaíonn an uimhir sin go dtí 11 faoin gcéad i measc daoine a raibh imní ar a máithreacha. 

Cé go mbíonn imní éigin nádúrtha le linn toirchis agus i mblianta luatha an mháithreachais, thomhais na taighdeoirí airíonna diana amhail a bheith ar crith, easuan, meadhrán agus cur allais. Sa staidéar, léirigh thart ar an gceathrú cuid de na mná a tástáladh imní ag meánleibhéal nó ag leibhéal ard. 

Dúirt na taighdeoirí nach féidir leo a bheith cinnte go bhfuil nasc cúisíoch ann, ach thuairimigh siad go bhféadfadh leibhéil arda hormón struis tionchar a imirt ar fhorbairt na hinchinne.

### Cóireáil
Uaireanta úsáidtear amfataimín chun páistí le neamhord easnamh airde a chóireáil, ach is gá an chóireáil a bheith gearrthéarmach chun neamhoird mheabhracha cosúil le paranóia nó síocóisí eile a sheachaint.

### Gaeilge
Tá seirbhísí ar fáil do pháistí a bhfuil Gaeilge ina céad teanga acu agus a bhfuil tástálacha ADHD nó uathachais de dhíth orthu. Tá cur chuige “ildisciplíneach” de dhíth le freastal mar is cóir ar pháistí sa chóras oideachais ag a bhfuil riachtanais speisialta.

Tá fuirseoirí amhail Louisa Ní Éideáin agus Síomha Hennessy tar éis plé a dhéanamh ar an an NEA/NEAH ina gcuid oibre.

## Féach Freisin

* Aird
* Hipirghníomhaíocht
* Amfataimín

## Tagairtí

Catagóir:Neamhoird
Catagóir:Neamhoird iompair
Catagóir:Iompraíocht an duine