open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Girolamo Savonarola

Bráthair Doiminiceach Iodálach ab ea **Girolamo Savonarola** (21 Meán Fómhar 1452 – 23 Bealtaine 1498). Bhí sé gníomhach i bhFloráns i rith na hAthbheochana, agus throid sé i gcoinne dí-eaglaisiú cé gur cháin sé éiliú na hEaglaise. Rinne sé cáineadh ar dhíshaóthrú na mbochtán, ar ealaín agus ar chultúr saolta agus ar dheachtóireacht chomh maith. Rinne sé fáidheadóireacht go dtiocfadh tuile mór agus go dtiocfadh Cíoras Mór ar an saol arís. Bhí an chuma ar an scéal go bhfíorófaí an fhís seo faoin am a d'ionsaigh Séarlas VIII, rí na Fraince, an Iodáil sa bhliain 1494. De réir mholtaí Savonarola, fógraíodh Poblacht Nua i bhFloráns agus chuir sé féin feachtas piúratánach chun cinn le cúnamh an aosa óig.

Sa bhliain 1495, nuair a shéan Savonarola a chuid tacaíochta a thabhairt do Phápa Alexander VI sa troid i gcoinne na bhFrancach, gaireadh chun na Róimhe air. Shéan sé agus lean sé ar aghaidh ag seanmóireacht in ainneoin orduithe an phápa. Bhíodh sé de nós ag Savonarola a chuid seanmóirí a shailleadh le geáitsíocht, mórshiúlta agus tinte cnámh. Mar dhíoltas as sin, chuir an pápa faoi choinnealbhá é, agus rinne an pápa bagairt go gcuirfeadh sé Floráns faoi ionsaí. Tháinig athrú i ndearcadh an phobail i leith Savonarola nuair a mhol sagairt eile Savonarola a chur ar a thriail mar dheimhniú ar a Údarás ó Dhia. Cuireadh sa phríosún é in éineacht le beirt deisceabal leis. Nuair a rinneadh céasadh air, d'admhaigh sé gur chum sé a chuid físeanna agus fáidheadóireachta. I lár 1498, crochadh agus dódh an triúr acu sa phríomhchearnóg i bhFloráns.

Lean an Piagnoni, lucht leanúna Savonarola, ag troid ar son an fheachtais a thosaigh sé i ndiaidh a bháis, cé gur bhrúigh an Medici faoi chois iad ar deireadh. Rinne Niccolò Machiavelli tagairtí do shaol Savonarola ina thráchtas cáiliúil, An Prionsa. De réir an scríbhneora Eoghan Ó Tuairisc, bhí tionchar ag beathaisnéis Savonarola ar shaol agus ar smaointeoireacht Thomáis Mhic Dhonnchadha.

Catagóir:Doiminicigh
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1452
Catagóir:Básanna i 1498
Scoilt na hAfraice Thoir

[mion|300x300px|Léarscáil d' Oirthear na hAfraice ag taispeáint roinnt de na bolcáin stairiúla  ghníomhacha (mar triantáin dearg) agus an Triantán Afarach (scáthaithe ag an lár), ar a dtugtar 'cumar triarach', (Béarla: 'triple junction') ina mbíonn trí phláta ag tarraingt ar shiúl óna chéile: [Pláta na hAraibe agus dhá chuid de Phláta na hAfraice— an Núibiach agus Somálach, ag scoilteadh feadh scoiltzóin na hAfraice thoir.]]

Scoiltzón  ilchríochach beo is ea Scoilt na hAfraice Thoir, san Afraic Thoir. Thosaigh an zón ag forbairt ag tús an Mhéicéinigh, 22-25 milliún bliain ó shin.. San am atá caite, mheastar é a bheith mar chuid de Ghleann na Claise Móire, a shín ó thuaidh go dtí an Anatóil (nó an Áise Bheag) .

Tá an scoilt ina zón caol, a bhíonn ag forbairt teorainn plátaí dibhéirseacha, ina mbíonn Pláta na hAfraice i mbun an dá phláta teicteonach, ar a dtugtar an Pláta Somálach agus an Pláta Núibiach a scoilt óna chéile, ag ráta de 6-7&#x20;mm in aghaidh na bliana.
A fhad a mhairfeas an leathnú, tarlóidh maidhm litisféarach laistigh de 10 milliún bliain, brisfidh an Pláta Somálach amach, agus cruthófar abhantrach aigéanach nua.

## Féach freisin
* Baikal Rift Crios
* Loch Victoria
* Thuaidh Cordilleran Volcanic Cúige
* West Antartach Rift
* Thiar agus Lár na Hafraice Rift Córas

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Plátaí teicteonacha
Catagóir:Teicteonaic phlátaí
Homo antecessor

deas|mion|Tochailt ar an suíomh 'Gran Dolina', Atapuerca (Burgos). Sa leibhéal TD6, léiríodh iarsmaí de ''Homo antecessor, '' is é an ceann seo atá á thochailt díreach faoi bhun an scafaill.
Speiceas díofa is ea **Homo antecessor** a bhaineann leis an ngéineas Homo, áirítear é mar an speiceas homainideach is sine san Eoraip agus agus tá gach cosúlacht ar an scéal gurb é homo heidelbergensis-H. neanderthalensis a shinsearach coiteann. Chónaigh sé thart ar 900 000 bliain ó shin (Pléisticéineach luath Calábrach). Bhí siad ard, láidir, le gnéithe ársa san aghaidh agus inchinn níos lú ná an duine atá ann faoi láthair, agus níos lú conbhlóidí cheirbreacha.

clé|mion|Athchruthú ar chloigeann de ''Homo antecessor'' ó na giotaí a thángthas orthu (Músaem seandálaíochta na Catalóine i mBarcelona).

## Tagairtí
Comhairle Konstanz

Is éard a bhí i gceist le **Comhairle Konstanz**  sa 15ú haois, ná comhairle éacúiméineach a bhí aitheanta ag an Eaglais Chaitliceach Rómhánach, agus a bhí ar siúl ón bhliain 1414 go dtí 1418. Chuir an chomhairle críoch le Siosma Mór an Iarthair, ag teistiú nó ag glacadh leis na tairiscintí éirí as oifig ó na héilitheoirí an phápacht a bhí fágtha agus ag toghadh Máirtín V ina phápa.

Chomh maith leis sin, cháin an Chomhairle Jan Hus mar eiriceach agus d'éascaigh sí a bharántas forghníomhaithe ag an t-údarás sibhialta. Rialaigh sí, freisin, ar shaincheisteanna an cheannais náisiúnta, ar chearta na bpágánach, agus ar chogadh cóir, mar fhreagra ar an choimhlint idir Ríocht na Polainne agus Ord na Ridirí Teotanacha. Tá tábhachtach leis an Chomhairle mar gheall ar a ceangal le Chomhairleachas eaglasta (Béarla: *ecclesial Conciliarism*) agus le cheannas an Phápa.

## Naisc sheachtracha
* Council of Constance
* Council of Constance: Heretics, Schism and the Teutonic Knights on Medieval Archives Podcast
Aldo Moro

Ba é **Aldo Moro** (23 Meán Fómhair 1916 – 9 Bealtaine 1978) Príomh-Aire na Iodáile idir 1963-1976 (*Presidente del Consiglio dei ministri della Repubblica Italiana*).   

Fuadaíodh Moro i mí na Márta 1978. Mharaigh an Bhriogáid Dhearg ón eite chlé an t-iarphríomh-aire Aldo Moro sa Róimh tamaill ina dhiaidh. Neartaigh laige an chórais pholaitíochta an Mafia ar feadh an ama. Tá na tosca a bhain lena bhás conspóideach fós.  

## Saol
clé|mion|1972
Céimí sa dlí de chuid Ollscoil Bari (a thugtar Università degli Studi di Bari Aldo Moro uirthi faoi láthair) ab ea Moro. Bhí sé ina Ollamh le Dlí Coiriúil ann ó thús na 1950idí go dtí gur aistrigh sé go ollúnacht i nDámh na hEolaíochta Polaitiúla in Ollscoil Róimh Sapienza (Sapienza Università di Roma) sa bhliain 1963. Lean sé air ag foilsiú neart saothar maidir leis fealsúnacht an dlí agus fealsúnacht na polaitíochta i gcaitheamh a shaoil sa pholaitíocht.
Rinneadh Leas-Uachtarán na nDaonlathaithe Críostaí de sa bhliain 1946 agus toghadh chun an Tionóil Bhunreachta sa bhliain chéanna. Bhí sé ina bhall de Theach na dTeachtaí, ar son Bari, ó 1948 go dtí go bhfuair sé bás. clé|mion|Willy Brandt agus Moro i 1969Bhí roinnt cúraimí aire tábhachtacha ag Moro (Dlí agus Cirt, 1955-57; Oideachais Phoiblí, 1957-59; Gnóthaí Eachtracha, 1964-65, 1965-66, 1969-72, 1973-74).

Bhí Moro ina Phríomh-Aire faoi dhó (1963-68 agus 1974-76). Lena linn bhí sé i measc na bpolaiteoirí ba mhó a raibh gnaoi na ndaoine orthu agus bhí páirt lárnach aige sa "comhréiteach stairiúil" idir na Daonlathaithe Críostaí, na páirtithe ar chlé ón lár agus Páirtí Cumannach na hIodáile.
clé|mion|na Briogáidí Dearga (Brigate rosse)
mion|clé|19 Márta 1978ː d'fhuadaigh na Briogáidí Dearga (Brigate rosse) Aldo Moro cúpla seachtain níos déanaí

## Feallmharú
Ar an 16 Márta 1978 , d'fhuadaigh na Briogáidí Dearga (Brigate rosse) Aldo Moro. Mharaigh na sceimhlitheoirí cúig gharda cosanta san iarracht. 

Maraíodh Moro cúig lá is caoga ina dhiaidh sin; ar an 9 Bealtaine 1978, fuarthas corp Aldo Moro i ngluaisteán Renault 4 sa Róimh. Tá na tosca a bhain lena bhás conspóideach fós.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1978
Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta
Catagóir:Príomh-Airí na hIodáile
22 for 30

Craoladh an seachtú heipeasóid déag, **"22 for 30"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 12 Márta 2017. Scríobh Joel H. Cohen an eipeasóid seo. D'fhéach 2.61 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
An Pláta Somálach

Mionphláta teicteonach is ea **Pláta na Somáile**, nó an **Pláta Somálach**, atá ar scaradh gabhail ar an meánchiorcal sa leathsféar thoir.

## Geolaíocht
[clé|mion|An Pláta Somálach timpeallaithe ag [Pláta na hAfraice (Núbach), Leithinis na hAraibe agus Pláta na hIndia.]]
Rinneadh Pláta na Somáile idir 60 milliún bliain ó shin agus 10 milliún bliain ó shin nuair a scoilt Pláta na hAfraice ó Chlais na hAfraice Thoir.
Toisc go ndeighleann Clais na hAfraice Thoir an mhór-roinn ina dhá phláta, tugtar uaireanta an Pláta Núibiach ar Phláta na hAfraice ó dheas ón scoilt.

Tá Pláta na Somáile timpeallaithe san oirthear ag Clais na hAfraice Thoir, a shíneann ó dheas ón gcumar triarach sa Logán Afáireach, agus síneann an scoilt faoin bhfarraige ag leathnú ó dheas amach ón gcósta. Ar feadh chósta na hAraibe Sádaí a shíneann an Droim Áidin. Is é an Droim Indiach Láir a teorainn thoir, agus tugtar 'Droim Carlsberg', freisin, ar an gcuid thuaisceartach. Is é an Droim Indiach Thiar an teorainn theas. Léiríonn dátú bolcánachais in Oileáin Chomóra, agus sna bolcáin i dtuaisceart Mhadagascar ráta gluaisne chuig an oirthir thar bhall te de thart ar 45&#x20;mm sa bhliain.

## Nótaí

## Tagairtí
* 
* 

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Plátaí teicteonacha
Catagóir:Teicteonaic phlátaí
Logán Afarach

mion|440x440px|
deas|mion|330x330px|Léarscáil topagrafacha a léiríonn an Logán Afarach, comhghaolaithe leis an limistéar scáthaithe sa léarscáil a thaispeántar thuas
An Cumar Triarach Afarach is cúis leis an log nó logán (*ísealchríoch* ) geolaíoch **an Logán Afarach** (ar a dtugtar freisin **an Triantán Afarach**), atá mar chuid de Gleann na Claise Móire in Oirthear na hAfraice. Nocht an réigiún iontaise de na hominini is luaithe, is é sin, sé sin an ceann is luaithe de chlád an duine; agus creideann roinnt pailé-ointeolaithe gurb é cliabhán héabhlóide an duine é. Forluíonn an Logán Afarach teorainneacha na Eiritré, Djibouti agus Réigiún iomlán na hAetóipe; agus is ann atá an áit is ísle san Afraic, Loch Karum, Djibouti, ag 155 m (nó 509&#x20;troigh) faoi leibhéal na farraige.

## Féach freisin
* Dallol
* Horst
* Loch Assal i Djibouti
* Liosta de na iontaise láithreáin *(le nasc eolaire)*
* Liosta de na hominini (hominin) iontaisí *(le n-íomhánna)*
* An Afar daoine a inhabit an réigiún

## Tagairtí

### Nótaí

### Leabharliosta
* 
*  Áirítear aiste grianghraf ar an réigiún agus a geologic athruithe.
* 
* 
* Jon Kalb: *Eachtraí i an Cnámh Trádála. Tá an Rás a fháil Amach Sinsear an Duine san Aetóip tá i bhfad Dúlagar.* Copernicus Leabhair, Nua-Eabhrac 2001, ISBN 0-387-98742-8
*  

## Naisc sheachtracha
* An paireacht Birr stát de Afar: Topagrafaíocht agus Aeráid
*  Grianghraif de Afars agus Danakil
*  Grianghraif de Erta Ale, Hotsprings ag Dallol agus Danakil
*  Bailiúchán mór (3000) grianghraif ó éagsúla expeditions i Dallol, Erta Ale agus Danakil réigiúin 
*  Grianghraif de Afar Dúlagar: idir an Aetóip agus Djibouti
* (Gaeilge) suíomh Gréasáin na Príomh-Birr Rift 
* Eolaíocht nuacht: Bás mór-roinn, Breith na Farraige
Pilib Mac Mathúna

Is peileadóir Gaelach as Baile Átha Cliath é **Pilib Mac Mathúna** (*Philip McMahon* sa Bhéarla). D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Ciceam Bhaile Munna. Bhí Mac Mathúna ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach i 2008, 2009, 2011, 2012 agus 2013. Bronnadh 'allstar' air sa bhliain 2015.

Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
David Byrne

Is peileadóir Gaelach as Baile Átha Cliath é **Daithí Ó Broin** (*David Byrne* sa Bhéarla). D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Naomh Ólaf. Bhí Ó Broin ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach i 2015, 2016 agus 2017.

Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Gleann na Claise Móire

Tugtar **Gleann na Claise Móire** ar an trinse leanúnach geografach, thart ar  7,000 ciliméadair ar fad, a ritheann ó Ghleann Beqaa sa Liobáin, sa Mheánoirthear go dtí Mósaimbíc, sa taobh thoir theas den Aifric.   Tugtar ‘cliabhán na sibhialtachta’ air.

Baintear úsáid áirithe as an ainm i gcónaí, ach sa lá atá inniu ann meastar go bhfuil sé neamhchruinn ó thaobh na geolaíochta de, nó ní thugann sé aitheantas do na córais difriúla atá i gceist, gaolmhar is uile mar atá siad, mar shampla na córais scoilteanna agus córais na n-éasc.

Sa lá atá inniu ann, is minic a bhaintear úsáid as an téarma le tagairt a dhéanamh do Chlais na hAfraice Thoir, teorainn plátaí dibhéirseacha a shíneann ó Chumar triarach na nAfarach ó dheas ar fud oirthear na hAfraice, agus é i mbun an phróisis scoilte Phláta na hAfraice ina dhá phláta nua ar leithligh. Tugann na geolaithe go ginearálta an Pláta Núibiach agus an Pláta Somálach ar na plátaí i mbéal forbartha. 

[mion|Íomhá satailíte de scoiltghleann (Gearmánais: graben) san [Logán Afarach|clé]]
## Fairsinge theoiriciúil
[clé|mion|Léaráid  faoina bhfuil i ndán d' éabhlóid scoiltghleann chuig [Farraige|muir]]

I dtosach báire, glacadh leis gur shroich Gleann na Claise Móire ón Liobáin sa tuaisceart, go dtí Mósaimbíc sa deisceart, áit a raibh sé coibhéiseach le cheann den dá phroibhinse fhiseagrafach de chuid shléibhte na hAfraice Thoir. 

Chuimsigh sé an ceantar ar a dtugaimid inniu Claochlúchán na Mara Mairbhe sa Liobáin, Scoilt na hIordáine, Scoilt na Mara Rua agus Scoilt na hAfraice Thoir.

Sa lá atá inniu ann glactar leis gur gnéithe ar leithligh iad na scoilteanna seo, cé go bhfuil siad bainteach lena chéile. Cruthaíodh iad 35 milliún bliain ó shin.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Gleann na Claise Móire
Catagóir:An Tansáin
Catagóir:An Chéinia
Catagóir:An tSúdáin
Catagóir:An tSúdáin Theas
Catagóir:Uganda
Catagóir:Mósaimbíc
Catagóir:An Aetóip
Catagóir:Djibouti
Catagóir:An Afraic
Brían Ó Fiannachta

Is peileadóir Gaelach ó Bhaile Átha Cliath é **Brían Ó Fiannachta** (*Brian Fenton* sa Bhéarla). D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Ráth Éanna. Bhí Mac Mathúna ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach i 2015 agus 2016. Tá trí ghradam 'All Stars' buaite aige: 2015, 2016 agus 2018.

Breathnaítear go forleathan ar Brian Fenton mar dhuine de na himreoirí lár páirce is fearr sa pheil Ghaelach sna 2010idí agus go luath sna 2020í. 

## Gairm
Rugadh Fenton ar an 16ú lá de mí Eanáir, 1993 i mBaile Átha Cliath, agus bhí ról lárnach ag Fenton i rathúlacht na foirne, ag cuidiú leo iad a threorú chuig teidil iolracha Uile-Éireann.

Bhí Brian Fenton ina bhall d’fhoireann Bhaile Átha Cliath a bhuaigh Craobh Pheile Faoi-21 na hÉireann i 2014.

I 2015 d'imir Brian Fenton a chéad chluiche sinsear, ag cur tús le cluiche sraithe náisiúnta in aghaidh Mhuineacháin. Bhuaigh sé an tSraith Náisiúnta Peile agus Craobh Pheile Sinsear Laighean le Baile Átha Cliath, ag tosú ar an dá chluiche i lár na páirce.

Ainmníodh Brian Fenton mar Fhear an Chluiche i gCluiche Ceannais na hÉireann 2015, nuair a bhuaigh Áth Cliath i gcoinne Ciarraí ar scór 0-12 in aghaidh 0-9.

Bhuaigh Fenton teideal na Sraithe le Baile Átha Cliath i 2016 in aghaidh Chiarraí sa chluiche ceannais, ag scóráil pointe sa chluiche. Bhí ról tábhachtach ag Brian Fenton san fhoireann Baile Átha Cliath agus é ag coinneáil corn Sam Maguire i 2016  tar éis dóibh bua a fháil ar Mhaigh Eo le aon phointe amháin tar éis athimeartha. Bhuaigh sé a dhara gradam All Star  agus ainmníodh é ar an ngearrliosta do Pheileadóir na Bliana, a bhuaigh Lee Keegan ó Mhaigh Eo ar deireadh thiar.

I 2017 bhí Brian Fenton mar chuid d’fhoireann Bhaile Átha Cliath a chaill i gcoinne Ciarraí i gcluiche ceannais na Sraithe Náisiúnta (0-20 in aghaidh 1-16). Ina ainneoin sin, bhí sé ríthábhachtach do Bhaile Átha Cliath a theideal Laighean a choinneáil agus an taifead a bhí acu ó na 70idí a bhaint amach trí 7 gcraobh as a chéile a bhuachan. Choinnigh Áth Cliath a theideal Uile-Éireann ag buachan ar Mhaigh Eo sa chluiche ceannais arís aon phointe amháin (fuair Dean Rock cic saor go déanach in am gortaithe). Scóráil Fenton pointe freisin chun cabhrú leo dul thar an líne ar scór 1-17 in aghaidh 1-16.

Lean Brian Fenton dá rath le Baile Átha Cliath i 2018, agus bhuaigh sé an tSraith Náisiúnta Peile, Craobh Laighean agus Craobh na hÉireann. Bronnadh All Star air agus ainmníodh Peileadóir na Bliana air.

D'éirigh Brian Fenton as  ar an 18/11/2024.
Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:MJM
Déin Mac Concharraige

Is peileadóir Gaelach ó Bhaile Átha Cliath é **Déin Mac Concharraige** (*Dean Rock* sa Bhéarla). D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Ciceam Bhaile Munna. Bhí Mac Concharraige ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach  i 2013, 2014, 2015 agus 2016. Bronnadh 'allstar' air sa bhliain 2016.

Mac Concharraige, Déin
Mac Concharraige, Déin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Ciarán Mac Giolla Chainnigh

Is peileadóir Gaelach as Baile Átha Cliath é **Ciarán Mac Giolla Chainnigh** (*Ciarán Kilkenny* sa Bhéarla). D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Caisleán Cnucha. Bhí Mac Giolla Chainnigh ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach i 2008, 2009, 2011, 2012 agus 2013. Tá trí ghradam 'All Stars' buaite aige: 2015, 2016 agus 2018.

Mac Giolla Chainnigh, Ciarán
Mac Giolla Chainnigh, Ciarán
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Éileapsóideach

Is éard is **éileapsóideach** ann ná dromchla gur féidir a fháil ó sféar nuair a díchumtar é trí bhíthin threoscálú, nó go hiondúil, trí'' thrasfhoirmiú fineach.

## Plánághearrthacha
mion|300x300px|Gearradh plánach éileapsóidigh

### Léiriúchán paraiméadrach
mion|300x300px|Éileapsóideach mar íomhá fhineach den n-sféar.
Frásaeim

Is éard is **frásaeim** ann, ar a dtugtar freisin , ,  (sa ríomhtheangeolaíocht), nó cor cainte, ná ilfhocal nó friotal ilmhoirféimeach, ceann ar a laghad dá chomhpháirteanna ar bhíonn srianta go roghnach nó go teoranta ag coinbhinsiún teanga go bhféadfadh é a roghnaíodh gan srian. 

## Nótaí

Catagóir:Foclóireacht
Eoghan Ó Gadhra

Is peileadóir Gaelach as Baile Átha Cliath é **Eoghan Ó Gadhra** (*Eoghan O'Gara* sa Bhéarla). D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Teach Mealóg Sráid Synge. Bhí Ó Gadhra ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach in 2011, 2012 agus 2014.

Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Shane Ó Carthaigh

Is peileadóir Gaelach as Baile Átha Cliath é **Shane Ó Carthaigh** (*Shane Carthy* sa Bhéarla). D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Naomh Mearnóg. Bhí Ó Carthaigh ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach i 2013.

Ó Carthaigh, Shane
Ó Carthaigh, Shane
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Pól Ó Floinn

Is peileadóir Gaelach as Baile Átha Cliath é **Pól Ó Floinn** (*Paul Flynn* sa Bhéarla). D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Ciceam Bhaile Munna. Bhí Pól Ó Floinn ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach i 2008, 2011, 2013, 2014, 2015 agus 2016. Bronnadh 'allstar' air sa bhliain 2011, 2012, 2013 agus 2014.

Ó Floinn, Pól
Ó Floinn, Pól
Caoimhín Mac Meanman

Is peileadóir Gaelach as Baile Átha Cliath é **Caoimhín Mac Meanman** (*Kevin McManamon* sa Bhéarla). D'imir sé le Baile Átha Cliath agus Naomh Jude. Bhí Mac Meanman ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean amach in 2011, 2012 agus 2013.

Mac Meanman, Caoimhín
Mac Meanman, Caoimhín
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Domhnall Ó Tuathaigh

Is iománaí ón gClár é **Domhnall Ó Tuathaigh** (*Donal Tuohy* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 20 Meán Fómhair 1989. Imríonn sé le haghaidh an Chláir agus Croisín. Bhí Ó Tuathaigh ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann i 2013.

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Seán Ó Conalláin

Is iománaí as Clár é **Seán Ó Conalláin** (*John Conlon* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 23 Meitheamh 1989. D'imir sé le CLG Chláir agus Cluain Lárach. Bhí Ó Conalláin ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann amach i 2013. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2018.

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Pádraic Ó Coileáin

Is iománaí agus peileadóir Gaelach as Contae an Chláir é **Pádraic Ó Coileáin** (*Pádraic Collins* sa Bhéarla). Rugadh ar an 14 Eanáir 1992 é. D'imir sé le an Chláir agus Croisín. Bhí Ó Coileáin ar fhoireann an Chláir nuair a bhuaigh siad Craobh na hÉireann amach i 2013. Bronnadh 'Allstar' air sa bhliain 2013.

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Cathal Mac an Oirchinnigh

Is iománaí as Contae an Chláir é **Cathal Mac an Oirchinnigh** (*Cathal McInerney* sa Bhéarla) a rugadh sa bhliain 1991. D'imir sé le CLG an Chláir agus Creathlach. Bhí Mac an Oirchinnigh ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann i 2013.

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Peter Duggan

Is iománaí as Contae an Chlár é **Peter Duggan**. Rugadh é sa bhliain 1993. D'imir sé le CLG an Chláir agus Cluain Aodha Cuinche. Bhí Duggan ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann amach sa bhliain 2013. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2018.

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Pádraig Ó Dónalláin

Is iománaí ón gClár é **Pádraig Ó Dónalláin** (*Patrick Donnellan* sa Bhéarla). Rugadh in |Inis é ar an 19 Meitheamh 1985. Imríodh sé le haghaidh foireann shinsearach an Chláir sna blianta 2006–2017 agus imríonn sé ar leibhéal club le Muillte Uí Cheallacháin. Bhí Ó Dónalláin ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann i 2013. Cúlaí láir é. Bronnadh 'allstar' air sa bhliain 2013 agus 2016.

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Daithí Mac an Oirchinnigh

Is iománaí as Contae an Chlár é **Daithí Mac an Oirchinnigh** (*David McInerney* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 7 Nollaig 1992. D'imir sé le CLG an Chláir agus An Tulach. Bhí Mac an Oirchinnigh ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann amach i 2013. Bronnadh 'allstar' air sa bhliain 2013 agus 2016.

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Conor Cleary

Is iománaí as Contae an Chlár é **Conor Cleary** (*Conchur Ó Cléirigh* sa Ghaeilge). Rugadh sa bhliain 1994 é. D'imir sé le CLG an Chláir agus Cill Mháille.

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Aaron Mac Cuinneagáin

Is iománaí as Contae an Chlár é **Aaron Mac Cuinneagáin** (*Aaron Cunningham* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 4 Aibreán 1993. D'imir sé le an Chláir ar an bhfoireann sinsearach agus le Wolfe Tones Na Sionna. Bhí Mac Cuinneagáin ar fhoireann an Chláir nuair a bhain siad Craobh na hÉireann amach i 2013.

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Iairiglifí Éigipteacha

Is é córas scríbhneoireachta na hÉigipte ársa iad na **hiairiglifí Éigipteacha**. 

## Féach freisin

* Leac Rosetta
* Jean François Champollion
* Iairiglif

## Tagairtí

Catagóir:An tSean-Éigipt
Catagóir:Aibítrí
Catagóir:Sansaíocht
Catagóir:Iairiglifí
Killian Burke

Is iománaí as Corcaigh é **Killian Burke** (*Cillian de Búrca* sa Ghaeilge). Rugadh é ar an 9 Eanáir 1993. D'imir sé le Corcaigh agus Mainistir na Corann.

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i
Catagóir:Daoine beo
Criostóir Seoige

Is iománaí as Corcaigh é **Criostóir Seoige** (*Christopher Joyce* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 4 Eanáir 1992. D'imir sé le Corcaigh agus Na Piarsaigh. Bhí Seoige ar fhoireann Chorcaí nuair a bhain siad Craobh na Mumhan amach i 2014.

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Liam Cúipéir

Is iománaí ó Chorcaigh é **Liam Cúipéir** (*Bill Cooper* sa Bhéarla, r. 16 Nollaig 1987). Imríonn sé i lár na páirce le haghaidh Corcaigh agus Eochaill. Bhí Cúipéir ar fhoireann Chorcaí nuair a bhain siad Craobh na Mumhan i 2014.

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Lúcás Miach

Is iománaí as Corcaigh é **Lúcás Miach** (*Luke Meade* sa Bhéarla). D'imir sé le Corcaigh agus Baile Nuis.

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Seán Mac Clochaire

Is iománaí as Corcaigh é **Seán Mac Clochaire** (*Shane Kingston* sa Bhéarla). Rugadh é ar an 25 Lúnasa 1997. D'imir sé le Corcaigh agus Dúglas.

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Daoine beo
Ailéin Ó Ceadagáin

Is iománaí as Corcaigh é **Ailéin Ó Ceadagáin** (*Alan Cadogan* sa Bhéarla) a rugadh ar 17 Bealtaine 1993 i nDúglas. D'imir sé le Corcaigh agus Dúglas. Bhí Ó Coileáin ar fhoireann Chorcaí nuair a bhain siad Craobh na Mumhan amach i 2014.

Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
A Father's Watch

Craoladh an t-ochtú heipeasóid déag, **"A Father's Watch"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 19 Márta 2017. Scríobh Simon Rich an eipeasóid seo. D'fhéach 2.40 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
All Round to Mrs. Brown's

Clár siamsaíochta Béarla atá á chraoladh ar BBC One ó 25 Márta, 2017 i leith é **All Round to Mrs. Brown's**.

Tar éis an eipeasóid deireanach den chéad sraith, d'fhógair an BBC go mbeadh dara sraith ag craoladh sa bhliain 2018.

## Aíonna
### Séasúr a hAon: 2017

### Séasúr a Dó: 2018

## Eipeasóidí

### Sraith 1

### Sraith 2

## Tagairtí

Catagóir:Cláir BBC
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2017
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Catagóir:Cláir Cainte
Róisín O

Is amhránaí popcheol Éireannach í **Róisín O** (rugadh í sa bhliain 1988).

## Dioscliosta
### Albaim Stiúideo

### Singlí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Gleann Beqaa

mion|Loch Al-Qaraoun i nGlann Beqaa
mion|Bogach Aammiq
Gleann thorthúil in oirthear na Liobáine is ea **Gleann Beqaa** (Araibis: وادي البقاع, *Wādī l-Biqā*'),  traslitrithe chomh maith mar **Bekaa**, **Biqâ** agus **Becaa**, ar a dtugtar san tseandacht chlasaiceach mar 'Coíléisiria'. Is é an réigiún feirmeoireachta is tábhachtaí san Liobáin é. Bíonn tionscal faoi rath chomh maith i nGleann Beqaa, go háirithe na gnóthaí a bhfuil baint acu le talmhaíocht.
mion|An limistéar uirbeach Chtaura-Taalabaya-Saadnayel-Zahle, an ceann is mó sa ghleann.

mion|<br>

## Tagairtí
Ashleigh Ball

Is ceoltóir agus aisteoir gutha Ceanadach  í **Ashleigh Adele Ball**, a rugadh ar 31 Márta 1983 in Vancouver, sa Cholóim Bhriotanach.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Noda scríobhaithe

Is éard is **Noda scríobhaithe** ann ná giorrúcháin a scríobhtaí ar lámhscríbhinní. Ghlacadh na noda ionad focail choitianta go minic.

## Féach freisin
* 
* 
*  
*  

catagóir:Lámhscríbhinní
catagóir:Giorrúcháin
catagóir:Scríobhaithe
Despina Vandi

Is amhránaí Gréagach í **Despina Vandi** (Gréigis:  Δέσποινα Βανδή), a rugadh ar an 29ú lá de mhí Iúil sa bhliain 1969.

Catagóir:Amhránaithe Gréagacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Lá na nAmadán

mion|clé|Barnstar, ar Lá na nAmadán
Ar **Lá na nAmadán** agus **Lá na n-Óinseach**, bíonn cleasa á n-imirt agus lucht na cleasaíochta i mbun diabhlaíochta, ar mhaithe le giota spraoi.  Bíonn amadán Aibreáin a dhéanamh de dhaoine.
clé|mion

## Cibearspás
Bíonn an chéad lá d’Aibreán ina ruaille buaille ar líne i gcónaí. Bíonn bréagscéalta ag dul timpeall an Ghréasáin. 

### Eachtraí
*  D’fhógair an comhlacht ríomhaireachta Hyperkin ar Lá na nAmadán go raibh siad chun gléas a eisiúint a ligfeadh duit cuma Game Boy a chur ar d’iPhone agus fiú cluichí a imirt ar an ghuthán.
* Thuairiscigh RTÉ go mbainfidh an Túr Solais ó Shráid Uí Chonaill mar chuid de Chomóradh 1916. Dúradh go rabhthas ag iarraidh an tsráid mar a bhí sí sa bhliain 1916 a athchruthú do Sheachtain na Cásca 2016 nuair a bheadh an iliomad imeachtaí agus mórshiúlta ar siúl sa chathair.
* Na 5 Bhob Is Fearr, dár le Nós, sa bhliain 2015.

## Stair
clé|mion
Scríobh Séamus Ó Beirne dráma sa bhliain 1901, *Lá na nAmadán; nó, an t-Oifigeach agus Seaghan Bán*,.

## Féach freisin
* Lá na nAmadán…na nGamal?…na nÓinseach?…na bPleidhcí?…na bPleotaí? le Róisín, 30 Márta 2012

## Tagairtí

*
2017 sa spórt

Is liosta é seo d'eachtraí spóirt sa bhliain 2017.

## Eachtraí
### Eanáir

### Feabhra
*4 Feabhra – Thosaigh *[[Comórtas na Sé Náisiún]]* 2017

### Márta
*18 Márta – Chríochnaigh *[[Comórtas na Sé Náisiún]]* 2017 le Sasana ag bua.

### Aibreán

### Bealtaine

### Meitheamh
*24 Meitheamh – Thosaigh  an 17ú eagrán de na *[[Cluichí Oileán]]*
*30 Meitheamh – Críochnóidh an 17ú eagrán de na *[[Cluichí Oileán]]*

### Iúil

### Lúnasa
*9 Lúnasa – Thosaigh an 8ú leagan *[[Corn Rugbaí an Domhain na mBan]]*
*26 Lúnasa – Bhuaigh An Nua-Shéalainn an 8ú leagan *[[Corn Rugbaí an Domhain na mBan]]*

### Meán Fómhair

### Deireadh Fómhair

### Samhain

### Nollaig

## Cluichí Gaelacha
### Iománaíocht
*8 Eanáir – Thosaigh *[[Sraith Shinsir Iomána na Mumhan 2017]]*
*29 Eanáir – Bhuaigh Corcaigh an dara heagrán *[[Sraith Shinsir Iomána na Mumhan]]*
*11 Feabhra – Thosaigh *[[Sraith Iomána Náisiúnta 2017]]*
*23 Aibreán
** Bhuaigh Gaillimh *[[Sraith Iomána Náisiúnta 2017]]*
** Thosaigh *[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2017]]*
*10 Meitheamh
** Bhuaigh Ceatharlach an 13ú eagrán *[[Corn Uí Rinn]]* i gcoinne Aontroma
** Bhuaigh Ard Mhacha an 13ú eagrán *[[Corn Nioclás Mac Riocaird]]* i gcoinne Doire
** Bhuaigh CLG Warwickshire an 13ú eagrán *[[Corn Lorenzo Ó Meachair]]* i gcoinne CLG Chontae Liatroma
*18 Meitheamh – Bhuaigh Luimneach an chéad eagrán *[[Craobh Iomána Cúltaca Fé-25 na Mumhan]]* i gcoinne Port Láirge
*3 Meán Fómhair – Bhuaigh Gaillimh an cheannais den *[[Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2017]]* i gcoinne Port Láirge
*30 Nollaig – Thosaigh *[[Sraith Shinsir Iomána na Mumhan 2018]]*

### Peil Ghaelach
*4 Feabhra – Thosaigh *[[Sraith Náisiúnta Peile 2017]]*
*9 Aibreán – Bhuaigh Ciarraí *[[Sraith Náisiúnta Peile 2017]]*
*7 Bealtaine – Thosaigh *[[Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2017]]*
*17 Meán Fómhair – Bhuaigh Baile Átha Cliath an cheannais den *[[Craobh Shinsear Peile na hÉireann 2017]]* ar siúl i gcoinne Maigh Eo

## Leadóg

## Básanna
### Eanáir

### Feabhra

### Márta

### Aibreán

### Bealtaine

### Meitheamh

### Iúil

### Lúnasa

### Meán Fómhair

### Deireadh Fómhair

### Samhain
* 19 Samhain – Jana Novotná, Imreoir leadóige  as an tSeic (b. 1968)

### Nollaig

## Tagairtí

Catagóir:2017
Mullá

deas|250px|thumb|Mullá
Is teideal onórach é **Mullá** (/ˈmʌlə, ˈmʊlə, ˈmuːlə/; Peirsis: ملا, rómánaithe: *Mollā*) a thugtar ar chléir Shiach agus Shunnaíoch nó ar cheannaire mosc Mhoslamaigh.
Úsáidtear an téarma uaireanta freisin do dhuine a bhfuil ardoideachas aige sa diagacht Ioslamach agus sa dlí Sharia.

Tagann an focal *mullá* ón bhfocal Araibise *mawlā* (Araibis: مَوْلَى), a chiallaíonn “biocáire”, “máistir”, agus “caomhnóir”.

## Tagairtí

Catagóir:Ioslam
Ioslam Sunnaíoch

Is é **an Sunnaíochas** nó **Ioslam Sunnaíoch** an creideamh is mó de chuid Ioslam.

## Féach freisin

* An Bráithreachas Moslamach
* Sléacht Hama, 1982

## Tagairtí

Catagóir:Ioslam
Catagóir:Ioslam Sunnaíoch
Ioslam Siach

[250px|mion|clé|Mosc Siach i gKarbala san [an Iaráic|Iaráic.]]
Is é an **Siachas** nó **Ioslam Siach** ceann an dá phríomhchraobh d'Ioslam.

## Coimhlintí
Moslamaigh Shunnaíocha atá sna Balúitsigh den chuid is mó agus is ar bhonn creidimh – chomh maith le bonn polaitiúil – a chuireann siad in aghaidh stát Siach na hIaráine.

## Féach freisin

* Sunnaíochas
* Ioslam Sunnaíoch

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ioslam
Catagóir:Ioslam Siach
Calum Heaslip

Is amhránaí agus giotáraí popcheol  í **Calum Heaslip Arredondo**, a rugadh ar 10 Eanáir 2001 i nGranada, An Spáinn. Rinne sé cuma ar *La Voz Kids* nuair a bhí sé 12 d'aois.

## Luathshaol
Rugadh Calum i Granada, An Spáinn ar an 10 Eanáir 2001. Is Éireannach é a athair agus Spáinneach é a mháthair. Is as Tamhlacht é a athair. Bhog a theaghlach go oileán Mallorca.

## Gairm
### 2014: ''La Voz Kids''
Nuair a bhí sé 12 d'aois, chonacthas Calum ar an gcéad sraith de *La Voz Kids* sa bhliain 2014. Ag na triailacha chan sé "It Will Rain" le Bruno Mars. Phioc sé David Bisbal mar cóitseálaí. Ansin bhí Calum i gcoinne Paula Coria agus Carlos Alfredo Colina. Chan siad "Blame It on the Boogie" le The Jacksons, ach bhuaigh Carlos Alfredo Colina.

### 2014-16: ''Hey Babe!'' agus ''Staying Alive''
D'eisigh Calum a chéad singil "Turn It Up" ar 1 Deireadh Fómhair 2014 agus lean a dara singil "Hey Babe!" ina dhiaidh ar 4 Samhain an bhliain chéanna.
D'eisigh sé a chéad albam *Hey Babe!* ar 17 Feabhra 2015. Tá deich shingil ar an albam, sé i mBéarla agus ceithre i Spáinnise. Tá "Turn It Up" agus "Hey Babe!" ar an albam. Tháinig an leagan Spáinnise amach ar 16 Deireadh Fómhair 2015.

I rith 2015, thaistil Calum tríd An Spáinn ar camchuairt leis an 40 Principals agus Meicsiceo, an áit ina ghlac sé páirt sa *Teen's Music Festival*, le ealaíontóirí ar nós Sofía Reyes, Alex Hoyer agus Mario Bautista os comhair seacht míle lucht féachana. I rith an bhliain chéanna scríobh sé agus d'fhoilsigh sé leabhar le cuimhní cinn, darbh ainm *La nube en la que vivo*.

Ag an *Neox Fan Awards 2015*, ainmníodh *Hey Babe* don ghradam cnagshingil na bliana agus bhuaigh sé an ghradam ealaíontóir nua na bliana.

Deisigh Calum a chéad singil as a dara halbam "Saturday Night" ar 2016. D'eisigh Calum a dara halbam *Staying Alive* ar 29 Aibreán, 2016. Tá aon singil déag ar an albam, ocht i mBéarla agus trí i Spáinnise. Tháinig an leagan Spáinnise amach ar 3 Feabhra 2017.

### 2017-: Tríú albam
Rinne Calum cuma ar *[[The Late Late Show]]* ar 31 Márta 2017 ag canadh "Hey Babe!". D'fhógair sé air go bhfuil sé ar obair ar albam nua a bheidh amach ag deireadh na bliana. D'eisigh sé a thríú albam *47 days* ar an 8 Nollaig 2017.

## Diosclioata
### Albaim stiúideo

### Singlí

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Spáinneacha
Catagóir:Daoine a rugadh in 2001
Catagóir:Daoine beo
César Chávez

Gníomhaí polaitiúil Easpáinneach as Arizona, Stáit Aontaithe Mheiriceá, ab ea **Cesar Chavez** (31 Márta, 1927 – 23 Aibreán, 1993). Ba cheannaire an-tábhachtach é Chavez i rith ghluaiseacht chearta sibhialta Mheiriceá sna 1950í agus sna 1960í. 

Bhí Chavez i mbun feachtais ar mhaithe le cearta oibrithe feirme i gCalifornia. Bhunaigh sé, le Dolores Huerta, an *National Farm Workers Association* (níos déanaí an *United Farm Workers union*, UFW) sa bhliain 1962. 

Ar an 31 Márta gach bliain, ceiliúrtar *Lá César Chávez* i Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

mion|César Chávez sa bhliain 1974|clé

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Básanna i 1993
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Ceardchumannaithe na Stát Aontaithe
Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
2016 sa spórt

Is liosta é seo d'eachtraí spóirt sa bhliain 2016.

## Eachtraí
*6 Feabhra – Thosaigh *[[Comórtas na Sé Náisiún]]* 2016
*19 Márta – Chríochnaigh *[[Comórtas na Sé Náisiún]]* 2016 le Sasana ag bua
*10 Meitheamh–10 Iúil – Tionóladh UEFA Euro 2016 sa Fhrainc
*5–21 Lúnasa – Tionóladh Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 in Rio de Janeiro, sa Bhrasaíl

## Cluichí Gaelacha
### Iománaíocht
*23 Eanáir – Bhuaigh an Chlár an chéad eagrán *[[Sraith Shinsir Iomána na Mumhan]]*
*30 Eanáir – Bhuaigh Baile Átha Cliath an 54ú eagrán Corn Bhreatnach

### Peil Ghaelach

## Leadóg

## Tagairtí

Catagóir:2016
Réabhlóid

[mion|Réabhlóid sna [1930idí sa Spáinn (Poum Obreros A la Victoria) ]]
Is éard is **réabhlóid** ann (ón Laidin "cas timpeall") ná athruithe ollmhóra i gcoinne údarás. Tá na réabhlóidithe ag éileamh athrú rialtais go minic, b'fhéidir leis an lámh láidir, agus le neart míleata.

Níos ginearálta, is ea **Réabhlóid** tréimhse inar tharlaíonn go leor athruithe go tapa, sa pholaitíocht, sa tsochaí, nó sa gheilleagar, mar shampla  Réabhlóid na Tionsclaíochta.  Go hannamh, *éabhlóid * níos mó ná réabhlóid atá ann.

## Réabhlóidí sa Stair: Liosta croineolaíoch
* 1381: Éirí Amach na dTuathánach
* 1688: An Réabhlóid Ghlórmhar
* 18ú haois+: Réabhlóid Thionsclaíoch
* 1775+: Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá
* 1798: Éirí Amach 1798 in Éirinn
* 1789: Réabhlóid na Fraince
* 1821+: Cogadh na Saoirse Gréagach
* 1848: Éirí Amach na nÉireannach Óga
* 1867: Éirí Amach na bhFíníní
* 1910-:Réabhlóid Mheicsiceo
* 1916: Éirí Amach na Cásca
* 1917:  Réabhlóid na Rúise 1917
* 1917: Réabhlóid na Feabhra
* 1917: Réabhlóid Dheireadh Fómhair
* 1960idí+: An Réabhlóid Nicearaguach
*  1968ː Earrach Phrág
* 1979: Réabhlóid na hIaráine
* 1989: Réabhlóid na Rómáine 1989
* 1990idí+: Réabhlóid Bolivarach
* 2010: Éirí amach phobal na Túinéise
* 2010: An tEarrach Arabach
* 2011:  Réabhlóid na hÉigipte
## Tagairtí

*
*
*
*
Dioscliosta Lena Meyer-Landrut

Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí popcheoil ón Ghearmáin Lena Meyer-Landrut ná ceithre albaim stiúideo.

## Albaim
### Albaim Stiúideo

### DVDanna
* "Good News - Live" (a scaoileadh ar an 9 Bealtaine 2011)

## Singlí
### Mar Ealaíontóir Ceoil

### Singlí bolscaireachta

### Singlí eile

Meyer-Landrut, Lena
Rick and Morty (séasúr 3)

Craoladh an **tríú sraith** *[[Rick and Morty]]* idir an 1 Aibreán agus 1 Deireadh Fómhair, 2017, ag tosú le "The Rickshank Rickdemption".

Craoladh an chéad eipeasóid den tríú sraith ar an 1 Aibreán 2017, gan fógraíocht, leis an chuid eile den tsraith ag tosú ar an 30 Iúil, 2017.

## Cúlra
Thosaigh an scríbhneoireacht don tríú séasúr ar an 2 Samhain, 2015. Beidh 10 eipeasóid sa thríú séasúr. Sceith Mike McMahan ar Twitter  gur thosaigh an fuaimthaifeadadh ar an 18 Feabhra 2016.

## Foireann
### Príomhcharachtair
* Justin Roiland mar Rick Sanchez agus Morty Smith
* Chris Parnell mar Jerry Smith
* Spencer Grammer mar Summer Smith
* Sarah Chalke mar Beth Smith

### Aoi
* Nathan Fillion mar Cornvelious Daniel
* Tony Hale mar Eli
* Joel McHale mar Hemorrhage
* Susan Sarandon mar Dr. Wong
* Danny Trejo mar Jaguar
* Peter Serafinowicz mar mobster boss
* Christian Slater mar Vance Maximus Renegade Star Soldier
* Gillian Jacobs mar Supernova
* Logic (Bobby Hall) mar é féin
* Lance Reddick mar Alan Rails
* Thomas Middleditch mar King Tommy

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Rick and Morty
Borruisce

mion|Borruisce (swash), Lano Beach, Samoa
Nuair a shroicheann an tonn an cladach, briseann sé. Tugtar borruisce ar an uisce bán, coipeach a thagann i dtír. ¨

## Féach freisin
Cúlchaise: Cailleann an uisce a luas agus stopann sé. Sreabhann sé ar ais síos an trá agus isteach san fharraige. Tugtar cúlchaise air.

## Tagairtí

*

Catagóir:Mara
Langley, Virginia

Is baile neamhchorpraithe in McLean i gContae Fairfax, Virginia, sna Stáit Aontaithe é **Langley**. Is minic a sheasann "Langley" don Central Intelligence Agency (CIA), mar tá ceanncheathrú na heagraíochta úd, an George Bush Center for Intelligence, suite ann. Ba le Thomas Lee an talamh a bhfuil Langley inniu ann. Gobharnóir na Corónach ar Choilíneacht Virginia ab ea eisean ó 1749 go 1750. "Langley" a tugadh ar a chuid talún in ndiaidh Halla Langley, cuid d'eastát muintir Lee in Shropshire, Sasana. Sa bhliain 1839, cheannaigh Benjamin Mackall 700 acra ón teaghlach agus choimeád sé an t-ainm.

Cé gur cuid de McLean é inniu, tá ardscoil Langley, mar atá Langley High School, ann go fóill.  Upper McLean a thugtar ar Langley go minic an lá atá inniu ann. Le cois tábhacht Langley mar bhruachbhaile de chuid Washington, D.C. agus ceanncheathrú an CIA, tá ionad taighde den Federal Highway Administration agus Feirm Choilíneach Claude Moore de chuid an National Park Service in Langley freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Lárionaid daonra in Virginia
McLean, Virginia

Baile i gContae Fairfax, i dtuaisceart Virginia, sna Stáit Aontaithe is ea **McLean**. Cuireadh dhá phobal, Lewinsville agus Langley, le chéile sa bhliain 1910 agus tugadh an t-ainm McLean ar an mbaile nua. 

Measadh 53,673 duine a bheith ina gcónaí in McLean sa bhliain 2015.

Le bheith cruinn, ní *baile* é McLean ach "áit dhaonáireamh-shainithe" (CDP). 

## Rialtas
Cónaíonn a lán ard-fheidhmeannach gnó agus ard-oifigeach i rialtas na Stát Aontaithe, chomh maith le taidhleoirí ó thíortha eile, in McLean mar gheall ar an mbaile a bheith chomh cóngarach sin do Washington, D.C.. 
Tá cheanncheathrú an Central Intelligence Agency suite in Langley, cuid de McLean. 
[mion|[Íomhá:USA Today building.jpg|mion|clé|Tá oifigí ''USA Today'', an nuachtán is mó sna Stáit Aontaithe, suite anseo i gceannáras an Gannett Company, in McLean, Virginia

## Geilleagar
Ar na comhlachtaí móra atá lonnaithe in McLean tá Capital One (banc), Mars, Geebo, Booz Allen Hamilton, Freddie Mac agus Hilton Worldwide. 
mion|clé|Spring Hill Farm, teach stairiúil in McLean

Tá Tysons Corner, CDP eile, lámh le McLean agus úsáideann comhlachtaí mar Hilton agus Gannett McLean mar a seoladh. Mar an gcéanna, áirítear siopalanna Tysons Corner mar chuid de McLean.    

Measadh SA$194,832 a bheith mar theacht isteach ag an ngnáth-theaghlach sa bhaile. Tá dhá Chód ZIP McLean—22101 agus 22102—ar na Cóid ZIP is costasaí sna Stáit Aontaithe.     

## Tagairtí

Catagóir:Lárionaid daonra in Virginia
REIC

Oíche mhíosúil filíochta ó bhéal is ea **REIC** a chuir an file Ciara Ní Éanacháin ar bun sa bhliain 2015. Oíche ilteangach a bhíonn i gceist ach is iad an Ghaeilge agus an Béarla is mó a bhíonn le cloisteáil ag an ócáid. Tugann REIC deis do lucht na bhfocal "a racht a scaoileadh nó a scéal a insint le slua cairdiúil fáiltiúil". 

I mBaile Átha Cliath den chuid is mó a chuirtear an ócáid ar siúl ach tá REIC tar éis oícheanta a chur ar siúl i mBéal Feirste, i nDoire, i nGaillimh, agus in áiteanna nach iad.

Ba é GaelGÁIRÍ, oíche fhuirseoireachta Ghaeilge, a spreag Ní Éanacháin leis an ócáid a chur ar bun sa bhliain 2015. Cloistear "filíocht ó bhéal, rap, amhránaíocht, scéalaíocht agus neart eile" ag na himeachtaí ilghnéitheacha neamhfhoirmeálta seo.

mion|alt=Micreafón agus an cúlra neamhshoiléir|Is minic a bhíonn maidhc oscailte mar chuid den oíche

## Léirmheasanna
Bhí an méid seo le rá ag an bhfile Doireann Ní Ghríofa i dtaobh REIC: "I leith litríocht ó bhéal, feictear dom go bhfuil éacht déanta ag Ciara Ní É le daoine óga a mhealladh chun na filíochta le Reic [...]"

Is mar seo a chuir Aonghus Ó hAlmhain síos ar cheann de na hócáidí luatha in Áras na Scríbhneoirí:

## Nuálaíochtaí i bhfilíocht na Gaeilge
I measc na nuálaíochtaí atá REIC tar éis a aistriú isteach i bhfilíocht na Gaeilge ó shaol an Bhéarla tá filíocht na ngearrthóg.

Ba iad Ní Éanacháin agus Eoin P. Ó Murchú a chuir tús leis an gcomhrá #mall8 ar Twitter ina ndearnadh mallachtaí nua Gaeilge a chumadh a raibh baint acu leis an teicneolaíocht agus an saol nua-aimseartha.

## Rannpháirtithe aitheanta
[alt=Cúlshráid chathrach|mion|Is iomaí uair ar cuireadh REIC ar siúl in aice [Margadh na Feirme|Mhargadh na Feirme, BÁC]]
* Liam Carson
* Alex Hijmans
* IMLÉ
* MC Muipéad
* Lauren Ní Chasaide
* Dairena Ní Chinnéide
* Ciara Ní Éanacháin
* Eva O'Connor
* Eoin P. Ó Murchú
* Rónán Ó Snodaigh
* Séamus Barra Ó Súilleabháin
* Oisín Mac
* Amano
* Megan Nic Ruairí

## Imeachtaí

## Féach freisin
* Ciara Ní É
* AerachAiteachGaelach
* Slam Filíochta Liú Lúnasa
* GaelGÁIRÍ

## Naisc sheachtracha
* Instagram REIC: https://www.instagram.com/reic_spokenword/
* Twitter REIC: https://twitter.com/reic
* Facebook REIC: https://www.facebook.com/reic.eire/
* YouTube REIC: https://www.youtube.com/channel/UCUcX_R4V4DHPnEs9hSVjxOA/featured
* TikTok Chiara Ní É: https://www.tiktok.com/@miseciara
* *Mise Ciara*, blag Chiara Ní Éanacháin, bunaitheoir REIC: https://miseciara.wordpress.com/
* Imeachtaí de chuid Chiara Ní É: https://www.eventbrite.ie/o/ciara-ni-e-miseciara-42616319553

## Tagairtí

Catagóir:Filíocht
*
*
*
Catagóir:Baile Átha Cliath
Catagóir:Club Chonradh na Gaeilge
Catagóir:Grúpaí Gaeilge
Catagóir:Féilte Gaeilge
Catagóir:Féilte Éireannacha
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge
Leanne Mitchell

Is amhránaí í **Leanne Sian Mitchell** (rugadh í ar an 14 Nollaig 1983). Bhuaigh sí an chéad sraith *[[The Voice UK]]* sa bhliain 2012.

## Dioscliosta

### Albaim Stiúideo

### Singlí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí The Voice
Catagóir:Iomaitheoirí The Voice
Catagóir:Daoine beo
Jermain Jackman

Is amhránaí é **Jermain Jackman** (rugadh é ar an 10 Eanáir, 1995). Bhuaigh sé an tríú sraith *[[The Voice UK]]* sa bhliain 2014.

## Dioscliosta

### Albaim Stiúideo

### Ceirníní Leathfhada

### Singlí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí The Voice
Catagóir:Iomaitheoirí The Voice
Catagóir:Daoine beo
Will.i.am Music Group

Is lipéad ceirníní Meiriceánach é **Will.i.am Music Group**. Bhunaigh Will.i.am an lipéad.

## Ealaíontóirí
*Macy Gray (iar)
*Fergie
*Sérgio Mendes (iar)
*LMFAO
*Cheryl (SAM)
*Natalia Kills
*2NE1 (SAM)
*Kelis (iar)
*Jermain Jackman
*Anja Nissen (Buaiteoir The Voice san Astráil)

## Dioscliosta

### [[The Black Eyed Peas]]
*2003: *[[Elephunk]]*
*2005: *[[Monkey Business (albam)|Monkey Business]]*
*2006: *[[Renegotiations: The Remixes]]*

### [[will.i.am]]
*2003: *[[Must B 21]]*
*2007: *[[Songs About Girls]]*
*2013: *[[Willpower (albam Will.i.am)|willpower]]*

### [[Fergie]]
*2006: *[[The Dutchess]]*
*2017: *[[Double Dutchess]]*

### [[Sérgio Mendes]]
*2006: *[[Timeless (albam Sérgio Mendes)|Timeless]]*
*2008: *[[Encanto (albam)|Encanto]]*

### [[Macy Gray]]
*2007: *[[Big (albam)|Big]]*

### [[LMFAO (grúpa)|LMFAO]]
*2009: *[[Party Rock]]*
*2010: *[[Sorry for Party Rocking]]*

### [[Kelis]]
*2010: *[[Flesh Tone]]*

### [[Natalia Kills]]
*2011: *[[Perfectionist (albam)|Perfectionist]]*
*2013: *[[Trouble (albam Natalia Kills)|Trouble]]*