Jean-Paul Sartre

clé|mion|1910
Scríbhneoir agus fealsamh a rugadh i bPáras sa Fhrainc ab ea **Jean-Paul Sartre** (21 Meitheamh 1905 – 15 Aibreán 1980), duine de mhórfhealsúna na fichiú haoise, a bheartaigh fealsúnacht an eiseachais. clé|mion|1924 ag an École Normale Supérieure

## Saol
[clé|mion|1939ː Sarthe agus [Simone de Beauvoir|Simone De Beauvoir]]
D'fhreastail Sarte ar an an École Normale Supérieure sna 1920idí agus bronnadh an "*agrégation de philosophie*" air sa bhliain 1929. Bhuail sé le Simone de Beauvoir ag an ENS agus bhí cairdeas agus comhar eatarthu ar feadh a saoil.  Bronnadh an *agrégation* san fhealsúnacht ar de Beauvoir ag an am céanna.

Bhí Sartre ag múineadh fealsúnachta i bPáras sna 1930idí. D'fholisigh sé an t-úrscéal *La Nausée *('Déistin') sa bhliain 1938.  

Ghlac Sartre páirt sa Dara Cogadh Domhanda. Gabhadh é i bPadoux sa bhliain 1940 agus cuireadh faoi ghlas é in Stalag XII-D, Trier. Ina phríosúnach, scríobh sé an dráma Nollag, Barjona, nó "*Bariona, ou le Fils du tonnerre".*  Rinne  sé iarracht Iósaef a shamhlú agus é i mBeithil. 

Ligeadh saor é an bhliain dár gcionn agus tháinig sé ar ais ina mhúinteoireacht i bPáras. 

Tháinig an tráchtas fealsúnach *L’Être et le Néant* ('Beith agus Neamhní') amach sa bhliain 1943. 

[thumb|left|Jean Paul Sartre (lár) le [Simone de Beauvoir (ar chlé) agus Che Guevara (ar dheis) i gCúba sa bhliain 1960.]]Tar éis an Dara Cogadh Domhanda agus ar son chúis an eiseachais, bhunaigh sé an iris *Les Temps Modernes* in éineacht le Simone De Beauvoir, Maurice Merleau-Ponty agus baill eile de lucht intleachta na héite chlé. Dá dheasca sin, bhí sé in ann a chuid smaointe a chur chun cinn ar raon fairsing ábhar, an cumannachas agus an t-aindiachas, cuir i gcás. 

Shiúil sé an domhan agus bhuail sé le ceannairí cumannacha ar nós Fidel Castro agus  Che Guevara.

Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1964, ach dhiúltaigh sé í.

## Fealsúnacht
Tá clú agus cáil ar artre mar gheall ar a húrscéalta meitifisiciúla.

Déanann Sartre idirdhealú ina shaothar fealsúnachta *L’Être et le Néant* (1943) idir *l’être-en-soi* (an bheith inti féin), *l’être-pour-soi* (an bheith di féin), agus *l’être-pour-autrui* (an bheith do dhaoine eile).

Is ionann *l’être-en-soi* agus nithe neamh-chomhfhiosacha, .i. na nithe nach bhfuil comhfhios acu, mar shampla, crainn agus leabhair. I gcodarsanacht leo sin atá *l’être-pour-soi*, nó na neacha comhfhiosacha.

Mar sin, is é an comhfhios a dhealaíonn *l’être-en-soi* agus *l’être-pour-soi* óna chéile. I gcodarsanacht leis na nithe atá neamh-chomhfhiosach nó *en-soi*, tá le *néant* (neamhnitheacht) idir an duine comhfhiosach agus an domhan ina maireann sé. In *L’Être et le Néant*, deir Sartre gurb é an duine a ghineann an neamhnitheacht sa saol. Is neamhnitheacht nó folús sa duine féin í seo, agus is féidir leis an duine an neamhnitheacht seo a líonadh lena smaointe agus lena ghníomhartha samhlaithe. Mar sin, tá ar chumas an duine an todhchaí a shamhlú, agus is féidir leis a ghníomhartha féin a roghnú. Agus mar a dúirt sé chomh maith, Dúirt Jean-Paul Sartre ar fad é, b’fhéidir go mbeidh amanna níos áille ann, ach is linne an ceann seo.

### Tionchar in Éirinn
Rinneadh  anailís chomparáideach ar choincheap na beithe i saothar an Ríordánaigh agus i saothar Sartre.

## Féach freisin

* Eiseachas
* Simone de Beauvoir

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1980
Catagóir:Daoine a rugadh i 1905
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha