open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Deiniseóbhach

[mion|330x330px|fiacal Deiniseóbhach ón t[An tSibéir|Sibéir (sa *Museum of Natural Sciences* sa Bhruiséil inniu)]]
Is speiceas de dhaoine ársa iad na **Deiniseóbhaigh**,  muintir na ré Páiléilití,  a mhair sa chuid thiar den Áise idir thart ar 1.000.000/400,000 agus 40,000 bliain ó shin. Ainmníodh iad as Uaimh Denisova sa tSibéir, áit ar aimsíodh an chéad Deiniseóbhach in 2008.

## Tréithe
Bhí na Deiniseóbhaigh ina gcomharsana géiniteacha do na Neandartálaigh agus do dhaoine nua-aimseartha (Homo sapiens). Dealaíonn siad ó stoc coiteann le daoine nua-aimseartha thart ar 800,000 bliain ó shin.

**Áiteanna cónaithe:** Mhair siad ar fud chuid mhór den Áise, ón tSibéir go dtí an Tibéad, an Indinéis, agus Nua-Ghuine. Taispeánann fianaise géiniteach go raibh siad in ann maireachtáil in aeráidí éagsúla.

**Oidhreacht ghéiniteach:** Tá rian géiniteach suntasach de na Deiniseóbhaigh le fáil i ndaonraí áirithe san Áise fós inniu, go háirithe:

* Muintir na Tibéide (suas le 5% dá nDNA)
* Muintir Mhéileinéise agus na hAstráile dúchasaí (2-6%)
* Roinnt daonraí eile san Áise Thoir Theas

**Fianaise seandálaíochta:** Ós rud é nach bhfuil iarsmaí cnámhacha go leor againn, tugann anailís ADN ar ábhar as fiacla, cnámha méire, agus ábhar eile an chuid is mó dár n-eolas fúthu.

Léiríonn staidéar ar na Deiniseóbhaigh an chastacht a bhain le habhshlóid an duine agus na hidirghníomhaíochtaí idir speicis éagsúla daonna sa ré Pléistéicéineach.
mion|220x220px
mion|288x288px

## Yunxian
Sa bhliain 2025, foilsíodh staidéar faoi bhlaosc de chuid Homo longi san irisleabhar “Science”.  

D’aimsíodh an blaosc in Yunxian (Cúige Yunnan) sa tSín, tugadh " Yunxian 2" air. De réir na hanailíse, tá sé thart ar mhilliún bliain d’aois. Tá an iontaise brúite go dona, acht bhí na heolaithe in ann é a scannáil, an dífhoirmiú a bhaint de go digiteach, agus priontáil thríthoiseach a dhéanamh de cheann ceartaithe, a chruthaíonn gur Deiniseóbhach a bhí i gceist. Tá an fhionnachtain tábhachtach, má tá sé dátaithe i gceart, mar tá an blaosc i bhfad níos sine ná gach iontaise eile de chuid na nDeiniseóbhach a aimsíodh cheana. 

Léiríonn sé an fhéidearthacht go bhfuil ár speiceas fhéin, Homo sapiens, i bhfad níos sine ná a ceapadh cheana freisin. Agus tá oidhreacht na nDeiniseóbhach inár measc go fóill; mar atá cúpla faoin gcéad de DNA Néandartálach i ngach duine ar domhan seachas na hAfraicigh fho-Shaháracha, tá cúpla faoin gcéad de DNA Deiniseóbhach fós i ndaoine éagsúla in oirdheisceart na hÁise agus ar oileáin an Aigéin Chiúin.

## Féach freisin

* Néandartálach
* Ré Phailéiliteach
* Homo sapiens

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Ré Phailéiliteach
Catagóir:Antraipeolaíocht
Catagóir:Stair na hÁise
Seirbhís chuimhneacháin Charlie Kirk

Ar an 10 Meán Fómhair 2025, feallmharaíodh Charlie Kirk, gníomhaí coimeádach agus bunaitheoir Turning Point USA.  Reáchtáladh **searmanas cuimhneacháin** ollmhór ar an 21 Meán Fómhair 2025 ag State Farm Stadium i nGlendale, Arizona. Tháinig níos mó ná 100,000 daoine le chéile chun ómós a thabhairt do Kirk agus bhí tionchar ollmhór ag an imeacht ar pholaitíocht Mheiriceá.  Bhí searmanas cuimhneacháin Charlie Kirk ar cheann de na himeachtaí polaitiúla is mó sa bhliain 2025, ag tarraingt  an dream is diongbháilte ar an eite dheas le chéile.   

clé|mion|220x220px|na deora lé Erika Kirk
clé|mion|220x220px|Bhí Trump ag iarraidh daoine a ghríosú
clé|mion|220x220px|Rug Erika barróg ar an uachtarán
clé|mion|220x220px|tharraing an ócáid  an dream is diongbháilte ar an eite dheas le chéile.
clé|mion|292x292px|Trump, 21 Meán Fómhair 2025

## Teacht le Chéile na hEite Deise
Bhí na daoine seo a leanas i láthair:

* **Donald Trump**, Uachtarán na Stát Aontaithe
* **[[J. D. Vance|JD Vance]]**, Leas-Uachtarán
* **[[Erika Kirk]]**, bean chéile Charlie (anois ina Príomhfheidhmeannach ar Turning Point USA)
* **Elon Musk**
* **[[Tucker Carlson]]**
* Baill de Turning Point USA agus go leor eile,  an dream is diongbháilte ar an eite dheas.

Sheas lucht na heite fhíordheis gualainn ar ghualainn le chéile.  Bhí  Elon Musk ina shuí in aice le Trump fiú.  

#### Óráid Erika Kirk
Thug Erika Kirk, bean chéile Kirk, óráid mhothúchánach  agus na deora léi.  Dúirt sí go dtugann sí maithiúnas don duine a mharaigh a fear céile, rud a léiríonn a creideamh Críostaí láidir.

#### Ráiteas Conspóideach Trump
Níor lean Trump teachtaireacht Erika, áfach. Ar dtús rinne Trump cur síos ar Kirk mar ‘laoch mór na Stát Aontaithe,’ agus ‘mairtíreach’.  Ansin dúirt an t-uachtarán nár aontaigh sé le dearcadh Kirk, ag iarraidh an rud is fearr dá chéilí comhraic. Dúirt Trump gur fuath leis a chéilí comhraic agus níl sé ag iarraidh an rud is fearr dóibh.  Dúirt Trump le linn an tsearmanais: "Níor fuath le Charlie a chuid comhraic. Theastaigh an rud is fearr uaidh dóibh. Sin an áit ar easaontaigh mé le Charlie. Is fuath liom mo chomhraic, agus ní theastaíonn uaim an rud is fearr dóibh."  Bhí an ráiteas seo i gcodarsnacht le teachtaireacht Erika Kirk. 

Sin ráite, ag deireadh an tsearmanais, d'iarr Trump ar Erika Kirk teacht ar an ardán. Rug sí barróg ar an uachtarán agus sheas siad le chéile ag breathnú ar an slua. Seinneadh "America the Beautiful" agus lig Erika Kirk osna bhog ar ghualainn an uachtaráin sular fhág sí an stáitse/

**Óráidí eile**

Dúirt baill ó *Turning Point USA,* ina bhfuil Erika Kirk anois mar príomhfheidhmeannach, go bhfuil sé tábhachtach go leanfadh siad ar aghaidh ag scaipeadh theachtaireacht Kirk agus go ndéanfadh bás Kirk athbheochan ar an ghluaiseacht.

## Féach freisin

* Charlie Kirk;   Turning Point USA
* Lucht Trump

## Tagairtí

Catagóir:Turning Point
Catagóir:2025
Catagóir:Seirbhísí cuimhneacháin
Catagóir:Dara téarma Donald Trump
Catagóir:Trumpachas
Gaeil na Gaillimhe (CLG)

Is cumann peile é '''Gaeil na Gaillimhe''' do mhná agus d'fhir a bunaíodh i nGaillimh sa bhliain 2016. Is í an Ghaeilge teanga chumarsáide an chumainn. Tá siad páirteach i sraitheanna agus craobhanna peile na Gaillimhe.

## Stair
Bunaíodh Gaeil na Gaillimhe ag gcruinniú in Áras na nGael i mí Eanáir 2016. Ina dhiaidh sin bhí dóthain ban cláraithe cheana le foireann a chur san iomaíocht i gcomórtais oifigiúla an chontae agus beagnach go leor fear. Tugadh le fios go raibh sé i gceist acu dhul i mbun traenála faoi cheann coicíse.

Faoi lár 2017 bhí meascán ilghnéitheach daoine páirteach sa chumann lán-Ghaeilge, idir dhaoine bhí ag staidéar nó ag obair sa chathair agus daoine atá ag cur fúthu ann go fadtéarmach, lena n-áirítear daoine ón nGaeltacht, ón tSeapáin, agus ó Cheanada.

Bhain na mná céad bua an chumainn i gcluiche craoibhe amach i Meán Fómhair 2018 ar Pháirc Theas na Gaillimhe. "Lá stairiúil" don chlub a thug urlabhraí an chumainn air. Bhí foirne ban agus fear araon acu faoin tráth sin, agus pleananna acu cur le líon na foirne arís.

Chuir an cumann cois Coiribe ócáid "Foireann le Chéile" in gcomhpháirt le Walk the Talk sa bhliain chéanna. Chuireadar Cúl Camp ar siúl i nGaelscoil Mhic Amhlaigh mar a bhí deis ag 80 gasúir imirt trí Ghaeilge, agus arís an bhliain dár gcionn. Bhuaigh imreoir dá gcuid, Eoghan de Búrca, an teideal mar Laoch na bhFear amach agus foireann dá gcuid ag glacadh páirt i gComórtas Peile Ard Fheis Conradh na Gaeilge 2019 i Muineacháin.

Tuairimíodh sa bhliain 2020 gurb iad "ceann dos na h-áiseanna ab fhearr a bhunaíodh sa Ghaillimh le blianta beaga anuas." Bíonn siad san iomaíocht i gComórtas Peile na Gaeltachta. Is iad Gaeil na Gaillimhe freisin a chuir fáilte roimh chumann CLG Cheiltigh Phittsburgh ar a dtaisteal go hÉireann i gcomhair chluiche i mí Iúil 2024.

## Gradaim
Bhronn Fondúireacht Sheosaimh Mhic Dhonncha bonn óir ar Ghaeil na Gaillimhe sa bhliain 2023 i léiriú aitheantais ar a gcuid saothair ag cur na Gaeilge chun cinn sa CLG.

## Féach freisin

* Laochra Loch Lao
* Na Gaeil Óga
* Na Gaeil Aeracha

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil: gaeilnagaillimhe.com
* Mír de chuid Mholscéil: "Gaeil na Gaillimhe"

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna CLG
Catagóir:Cumainn pheile lán-Ghaeilge
Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha
Catagóir:Clubanna CLG i gContae na Gaillimhe
Catagóir:CLG Chontae na Gaillimhe
Teachín Heinrich Böll

Teach in Acaill ina gcuirtear cónaitheachtaí ar fáil d'ealaíontóirí é **Teachín Heinrich Böll**.

Maítear gur tearmann uathúil é an teach, a bheadh oiriúnach dóibh siúd ar mian leo éalú ó fhuadar an tsaoil laethúil. Is é an aidhm atá ann go mbeidh ealaíontóirí in ann díriú go hiomlán ar a gcuid oibre, agus ag an am céanna, Oileán Acla a úsáid mar fhoinse inspioráide dá gcuid saothair. Tá dhá sheomra leapa, cistin, seomra suí, dhá sheomra staidéir agus stiúideo sa teach.

## Tagairtí

Catagóir:Acaill
Éigse Dara Beag

Féile é **Éigse Dara Beag** a dhéanann ceiliúradh ar oidhreacht chultúrtha Inis Meáin in ómós do Dhara Beag Ó Fátharta.
Colm Ó Cuaig

Is acadóir as Aill na Brón i gConamara é **Colm Ó Cuaig**. Is in Ollscoil na Gaillimhe a bhain sé amach a chéim dochtúireachta sa bhliain 2017, an bhliain chéanna ar chuir sé tús lena chuid oibre mar eagarthóir le Foclóir Stairiúil na Gaeilge in Acadamh Ríoga na hÉireann. Tháinig deireadh lena sheal san Acadamh sa bhliain 2025 agus ceapadh é ina Léachtóir le Gaeilge in Ollscoil na Gaillimhe. Bíonn sé le clos ar na meáin Ghaeilge ag caint faoi na hábhair spéise atá aige.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Charles Dillon

Is acadóir Gaeilge as an mBinn Bhorb, Contae Thír Eoghain é **Charles Dillon** (*Charlie* uaireanta). Tá sé ina Eagarthóir ar an gclár taighde ''Foclóir Stairiúil na Gaeilge'' in Acadamh Ríoga na hÉireann ón mbliain 2016 i leith. Chaith sé seal roimhe sin ina léachtóir le Gaeilge in Ollscoil na Banríona, tar éis dó a chéim dochtúireachta a bhaint amach in Ollscoil Uladh. Tá roinnt mhaith taighde foilsithe aige faoi theangeolaíocht, litríocht agus lámhscríbhinní na Nua-Ghaeilge. Bíonn sé le clos ar na meáin Ghaeilge ag caint faoi na hábhair spéise atá aige.

## Féach freisin
* *[[Foclóir Stairiúil na Gaeilge]]*
* Foclóir Mháirtín Uí Chadhain

## Tagairtí

Catagóir:Foclóirithe Éireannacha
Catagóir:Foclóirithe
Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Daoine beo

Catagóir:Scoláirí Gaeilge
TEANGA

Is iris dhátheangach phiarmheasta í ***[[TEANGA]]***, arna foilsiú ag Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí in Éirinn. Ón mbliain 2016 (Eagrán 24) i leith, tá sí á foilsiú mar iris acadúil a bhfuil rochtain oscailte uirthi ar líne. 

Foilsíonn *TEANGA* "an chuid is fearr" de na páipéir a chuirtear i láthair ag seimineáir agus comhdhálacha an Chumainn, mar aon le léirmheasanna ar leabhair, agus tuairiscí ar thaighde, ar thionscadail agus ar imeachtaí tábhachtacha eile na teangeolaíochta feidhmí. Cuirtear piarmheasúnú dall dúbailte i bhfeidhm ar an ábhar a fhoilsítear inti. 

## Ábhair
Glacann *TEANGA* le bunpháipéir nár fhoilsíodh cheana suas le 6,000 focal ar fad, le tuairiscí ar thionscadail suas le 2,000 focal ar fad, agus léirmheasanna, i nGaeilge nó i mBéarla.

Is minic a fhoilsítear eagráin dírithe ar théama faoi leith, ach soláthraítear taighde ar réimse leathain ábhair. Glactar le hailt ar ábhair lena n-áirítear iad seo a leanas, gan bheith teoranta dóibh:

* Teangeolaíocht Fheidhmeach
* Teangeolaíocht Theoiriciúil
* Oideolaíocht
* Foghlaim Ríomhchuidithe Teanga
* Teangeolaíocht Chorpais
* Ríomhtheangeolaíocht
* Teangeolaíocht Stairiúil
* Doiciméadú Teangacha
* Foclóireacht / Téarmeolaíocht
* Deilbhíocht
* Foghraíocht
* Pragmataic
* Síctheangeolaíocht
* Séimeantaic
* Comhréir
* Sochtheangeolaíocht
* Oiliúint Múinteoirí Teanga

## Stair
Foilsithe *TEANGA* den chéad uair i 1979. B'é Dónall P. Ó Baoill eagarthóir na hirise ó thús go dtí Eagrán 19 (Eag. 19 i gcomhar le Mary Ruane). B'é Jeffrey Kallen a chuir eagráin 20–23 in eagair.

Is iad Anne Marie Devlin, Aisling O'Donnell, TJ Ó Ceallaigh agus Katie Ní Loingsigh na heagarthóirí reatha.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil: journal.iraal.ie
* Leabharliosta IALBÁC (easnamhach): ''Teanga''

## Féach freisin
* *[[Teangeolas (iris)|Teangeolas]]* (iris ITÉ)
* *[[COMHARTaighde]]*
* *[[Léachtaí Cholm Cille]]*
* *[[Béascna (iris)|Béascna]]*
* *[[Léann Teanga: An Reiviú]]*

## Tagairtí

Catagóir:Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí in Éirinn
Catagóir:Irisí léannta
Catagóir:Irisí Gaeilge
Catagóir:Irisí Éireannacha
Catagóir:Irisí ar líne
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge
Catagóir:Bliantáin
Catagóir:Teangeolaíocht fheidhmeach
Catagóir:Sochtheangeolaíocht
Catagóir:Teangeolaíocht
Catagóir:Léann na Nua-Ghaeilge
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1979
Catagóir:Bunaithe sna 1970í
Bethpage State Park

Is páirc stáit é **Bethpage State Park** atá suite i gContae Nassau, Nua-Eabhrac. Tá cáil ar leith ar an bpáirc mar gheall ar a cúrsaí gailf, go háirithe an ceann ar a dtugtar an "Black Course" - ceann de na cúrsaí gailf poiblí is deacra agus is mó cáil sna Stáit Aontaithe.
clé|mion|220x220px

## State Park
Is le Stát Nua-Eabhrac féin Bethpage State Park ina bhfuil beagnach 1,500 acra. Is é an New York City Department of Parks and Recreation a ritheann é agus atá freagrach as (ar an gcuma chéanna a bhfuileadar freagrach as 1,700 ceann eile de pháirceanna beaga, spraoi, linnte snámha, cúirteanna cispheile, leadóige agus ceapacha bláthanna atá sa gcathair sin).

Osclaíodh an pháirc sna 1930idí mar chuid de thionscnamh fostaíochta le linn an Ghéarchéim Mhóir.

Chomh maith leis an ngalf, tá cúrsaí siúil, talamh imeartha, agus réimsí picnice sa pháirc.
clé|mion|220x220px
[clé|mion|330x330px|[Shane Lowry, Corn Ryder 2025, Bethpage Black]]

## Cúrsa gailf Bethpage
Tá cúig chúrsa gailf 18-bpoll sa pháirc - an Black, Red, Blue, Green agus Yellow. Rinneadh comórtais mhóra gailf ar an Black Course, an U.S. Open ina measc (1936, 2002, 2009), an PGA Championship (2019, 2024) agus Corn Ryder 2025.  Tá sé ar cheann de na háiseanna gailf poiblí is tábhachtaí i Nua-Eabhrac agus tarraingíonn sé imreoirí gailf ó fud na tíre.

Tá Bethpage Black ar cheann den scór cúrsa is fearr as na 16,000 acu sin atá sna Státaí..   Cúrsa poiblí é Bethpage Black; dá bharr sin níl ar shaoránaigh Nua-Eabhrac a lámha a chur chomh domhain sin ina bpócaí le deis imeartha a fháil – táille $70 ó Luan go hAoine agus $80 ar an Satharn agus ar an Domhnach. $140 agus $160 a ghearrfaí ar dhaoine eile, ach an deis a fháil.

## Féach freisin

* Corn Ryder 2025

## Tagairtí

Catagóir:Nua-Eabhrac (stát)
Catagóir:Páirceanna
Catagóir:Cumainn gailf agus galfchúrsaí
Réigiúin NUTS na Fionlainne

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, baineann an Fhionlainn úsáid as Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.  Is ríthábhachtach é an tAicmiú i meicníocht seachadta Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa.

Is é *FI* an cód a thugtar don Fhionlainn sa chóras trí-leibhéal NUTS curtha i bhfeidhm ag Eurostat.  Bhíodh dhá leibhéal riaracháin eile ann, na haonaid riaracháin áitiúla, mar a bhíodh ARA 1 (fo-réigiúin) agus ARA 2 (bardais).  As an mbliain 2017 ar aghaidh, áfach, níl ach aon leibhéal áitiúil ann, na bardais úd.

## Achoimre
Seo a leanas leibhéil NUTS na Fionlainne agus líon na bhfo-roinnte:

### ARA réamh-2017
I dteannta leis na leibhéil NUTS, bhíodh ann dhá ARA (Aonaid Riaracháin Áitiúla) mar a leanas:

### ARA iar-2017

### Leibhéil NUTS 1, 2 agus 3

## Tagairtí

Fionlainn
Elvis Nolasco

Is aisteoir Meiriceánach é **Elvis Nolasco** (a rugadh ar an 19 Nollaig 1968). 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Plá 664

Ba eipidéim í **plá 664** a bhuail an Bhreatain agus Éirinn sa bhliain 664. Ba í an chéad eipidéim i stair Shasana a taifeadadh agus tharla sí ag an am céanna le urú na gréine.  Deirtear gur mhair sé ar feadh fiche nó fiche cúig bliana, rud a d'fhág bás forleathan, neamhchobhsaíocht shóisialta, agus tréigean an chreidimh reiligiúnaigh mar thoradh air.

Is dócha gurbh í an phlá bhúbónach nó an bholgach an galar.

## Tagairtí

Catagóir:664
Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:Galair
Catagóir:Stair na Breataine
Catagóir:Stair na hÉireann
Twitch

mion|Lógó Twitch
Is ardán beoshruthú Meiriceánach é Twitch atá cáiliúil i measc imreoirí cluichí físeáin, lena n-áirítear craoltaí comórtais ríomhspóirt . Cuireann sé craoltaí ceoil, ábhar cruthaitheach, agus sruthanna "sa saol fíor " ar fáil freisin. Tá Twitch á oibriú ag Twitch Interactive, fochuideachta de chuid Amazon .  Tugadh isteach é i mí an Mheithimh 2011 mar thoradh ar an ardán beoshruthú leasa ghinearálta Justin.tv .  

## Tagairtí
Huda Ammori

Is gníomhaí Briotanach í **Huda Basil J Ammori** (a rugadh ar an 17 Márta 1994) atá aitheanta as a bheith ina comhbhunaitheoir ar ghrúpa agóide, Palestine Action, a líomhnaíodh gur grúpa sceimhlitheoireachta a bhí ann. Thóg sí caingean dlí i gcoinne rialtas na Breataine maidir leis an toirmisc a chuir siad ar an eagraíocht a comhbhunaigh sí. 

## Beathaisnéis

### Luathshaol
Rugadh Ammori i Bradford, Yorkshire Thiar d'athair Palaistíneach agus do mháthair Iarácach, máinlia agus dochtúir faoi seach, agus tógadh í i mBolton, Mórcheantar Mhanchain.  Díbríodh a teaghlach ar thaobh a hathar as a dteach le linn Naksa 1967, nuair a bhí a hathair ina leanbh. D'ionsaigh Fórsaí Cosanta Iosrael a theach, ag cur iallach air teitheadh chun na hIaráice. Lámhachadh seanathair a hathar ag saighdiúirí na Breataine tar éis éirí amach sa bhliaini 1936, agus scriosadh teach an teaghlaigh ina dhiaidh sin.  Scar a tuismitheoirí. Thug Huda fianaise níos déanaí do bhinse leighis faoi ionsaí a rinne a hathair tar éis di a pháirtí nua a mhaslú.  

### Oideachas agus luathobair
Bhain Ammori céim amach ó Ollscoil Mhanchain le céim i nGnó Idirnáisiúnta, Airgeadas agus Eacnamaíocht sa bhliain 2018. Siar in 2015, rinne Ammori obair dheonach i gcampa dídeanaithe i Lesbos. Agus í díomách faoi mhéid na géarchéime dídeanaithe, fuair sí amach faoi infheistíocht a hollscoile i dtrádáil agus i ndéantúsaíocht na n-arm  d'Iosrael. Mar fhreagra air sin, bhunaigh sí craobh Ollscoil Mhanchain den Ghluaiseacht BDS  idirnáisiúnta (Baghcat, Dífheistiú agus Smachtbhannaí). Bhí an grúpa i gceannas ar roinnt feachtas bhaghcait rathúla . 

## Féach freisin

* Palestine Action

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Mná
Catagóir:Palaitínigh
Néara-Éagsúlacht: Dearcadh Difriúil

Is sraith faisnéise dhá chlár é ***[[Néara-Éagsúlacht: Dearcadh Difriúil]]*** a craoladh ar TG4 i mí Dheireadh Fómhair 2025. Maítear go tugatar léargas in *Néara-Éagsúlacht: Dearcadh Difriúil* ar thábhacht na tuisceana agus na hionchuimsithe i gcás na Néara-Éagsúlachta in Éirinn, agus go dtugtar guth os ard do scéalta a mbíonn sé deacair cluas éisteachta a fháil dóibh go minic.

Maítear go dtugtar ann léargas daonna, mothúchánach ar shaol daoine néara-éagsúla in Éirinn. Pléitear scéalta leanaí agus daoine fásta, ina measc dúshláin oideachais, fostaíochta agus diagnóis luath. Dar le lucht an chláir, tugtar guth do theaghlaigh agus do dhaoine aonair atá ag streachailt le córas nach bhfuil deartha dóibh. 

Chuir eagraíochtaí ar nós ADHD Ireland, AsIAm, Gateway Mental Health agus an Bluestack Foundation eolas  ar fáil don tsraith seo.

Clá arna léiriú ag Tyrone Productions le tacaíocht ó Choimisiún na Meán agus TG4. An ceoltóir aitheanta Colm Mac Con Iomaire a rinne an guthú agus is rannpháirtí sa chlár freisin é an ceoltóir agus craoltóir Fiachna Ó Braonáin. Is iad an síceolaí an Dr Cáit Verling agus an Dochtúir Teaghlaigh an Dr Darach Ó Ciardha a atá ina saineolaithe sa dá chlár.

## Féach freisin

* Néara-éagsúlacht

## Tagairtí

Catagóir:Cláir faisnéise
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Neamhoird mheabhracha
Catagóir:Míchumas intleachta
Catagóir:Cúram sláinte
Catagóir:Oideachas in Éirinn
Catagóir:2025 sa teilifís

Catagóir:Néara-éagsúlacht
Hector OZ/NZ

Is sraith taistil é **Hector OZ/NZ** ina dtéann Hector Ó hEochagáin ar thuras tríd an Astráil agus an Nua-Shéalainn. Craoladh é ar TG4 ón 30 Deireadh Fómhair 2025. Tugann Hector cuairt ar Melbourne, Brisbane, Sydney, Auckland, Wellington, Marlborough agus Christchurch, agus seachnaíonn sé na ceantair thurasóireachta chun fíorléargas a thabhairt ar na tíortha.
Mo Scéal Féin (sraith teilifíse)

Is sraith do dhaoine óga é **Mo Scéal Féin** a craoladh ar Cúla4 ón 24 Deireadh Fómhair. I ngach clár, feictear duine óg nó grúpa cairde ar aistear foghlama. Tugtar léargas ann ar fhéinmhachnamh, spraoi agus an spreagadh a thugann misneach don aos óg.
La Biennale di Venezia

Is é **La Biennale di Venezia**, an Taispeántas Idirnáisiúnta Ailtireachta sa Veinéis, an t-imeacht ailtireachta is mó ar domhan. I dteannta an Taispeántais Idirnáisiúnta Choimeádaithe, agus imeachtaí comhthaobhacha, feictear os cionn 50 taispeántas náisiúnta ann ó fud an domhain. 

In 2023, sháraigh an líon iomlán cuairteoirí chuig an taispeántas 285,000 duine. Dar leis an lucht eagair, is deis é an Biennale d’ailtirí na hÉireann lucht féachana idirnáisiúnta éagsúil a mhealladh, cur agus cúiteamh a chruthú ina measc, agus tionchar a imirt ar threochtaí ailtireachta amach anseo. Is deis ar leith é do na rannpháirtithe freisin chun nascadh le hailtirí, coimeádaithe agus comhoibrithe idirnáisiúnta.   

Tar éis gairm oscailte in 2024, roghnaíodh Cotter & Naessens Architects mar choimeádaithe is ionadaithe na hÉireann ag an 19ú Biennale Ailtireachta sa Veinéis in 2025.
Réigiúin NUTS na Rómáine

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, baineann an Rómáin úsáid as Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.  Is ríthábhachtach é an tAicmiú i meicníocht seachadta Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa.

Is é *RO* an cód a thugtar don Rómáin sa chóras trí-leibhéal NUTS curtha i bhfeidhm ag Eurostat.  Bhíodh dhá leibhéal riaracháin eile ann, na haonaid riaracháin áitiúla (ARA) 1 agus 2.  B'ionann ARA 1 agus NUTS 3, agus bhíodh ann in ARA 2 ná bardais na Rómáine.  As an mbliain 2017 ar aghaidh, áfach, níl ach aon leibhéal áitiúil ann, na bardais úd.

## Achoimre
Seo a leanas leibhéil NUTS na Rómáine agus líon na bhfo-roinnte:

### ARA réamh-2017
I dteannta leis na leibhéil NUTS, bhíodh dhá ARA (Aonaid Riaracháin Áitiúla) ann, mar a leanas:

### ARA iar-2017

## Leibhéil NUTS 1, 2 agus 3

## Tagairtí

Rómáin
Foclóir Uí Bheaglaoich

An chéad fhoclóir Béarla-Gaeilge is ea  ‘**Foclóir Uí Bheaglaoich**’.  Ba sa bhliain 1732 a chuir Conchubhar Ó Beaglaoich *The English-Irish Dictionary. An foclóir Béarla Gaoidheilge* i gcló i bPáras na Fraince. Ba é an chéad iarracht foclóir dá leithéid a chur i gcló. 

### Ar athlámh
Díoladh ar an 1 Deireadh Fómhair 2025 cóip de ‘Fhoclóir Uí Bheaglaoich’.   Bhíothas ag súil le €700 ar Fhoclóir Uí Bheaglaoich ag an gceant ach díoladh sa deireadh é ar €1,800.

## Féach freisin
* Foclóireacht na Gaeilge

## Tagairtí

Catagóir:Foclóirí Béarla
Catagóir:Foclóirí Gaeilge
Catagóir:Leabhair Éireannacha
Catagóir:1732
Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1732
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1730idí
Ó Mhuir go Tír

Is sraith faisnéise í **Ó Mhuir go Tír** a thugann léargas ar na modhanna iompair idir na hoileáin agus an mórthír ó na 1950idí go dtí an lá inniu. Pléitear báid iomartha, curacha, báid réthónacha agus farantóireacht nua-aimseartha. Léirítear an tionchar a bhí ag forbairt teicneolaíochta ar shaol na n-oileánach.
Ag Lorg Hy-Brasil

Is clár faisnéise é **Ag Lorg Hy-Brasil** faoin oileán finscéalach Uí Bhreasail agus an tslí a spreag sé taispeántas na hÉireann ag Biennale Ailtireachta na Veinéise sa bhliain  2023. Cúigear ailtirí a thiomsaigh an taispeántas;  Peter Carroll, Peter Cody, Elizabeth Hatz, Mary Laheen, agus Joseph Mackey. Dírítear ann ar Inis Meáin mar chroílár an taispeántais, agus pléitear tírdhreach, ábhar áitiúil agus an t-aonarachas a bhaineann le saol ar oileán. Úsáidtear íomhánna agus fuaim chun léargas ealaíonta a thabhairt ar an oileán.
Bailiúchán Tiomsaitheoirí GNU

Is bailiúchán tiomsaitheoirí ón Tionscadal '''GNU''' **é Bailiúchán Tiomsaitheoirí** GNU ( **GCC** ) a thacaíonn le teangacha ríomhchlárúcháin, ailtireachtaí crua-earraí agus córais oibriúcháin éagsúla. Dáileann an Free Software Foundation (FSF) GCC mar bhogearraí saor in aisce faoin gCeadúnas Poiblí Ginearálta GNU (GNU GPL). Is cuid lárnach den slabhra uirlisí GNU é GCC a úsáidtear don chuid is mó de na tionscadail a bhaineann le GNU agus le eithne Linux. Tá thart ar 19 milliún líne cóid ann ó 2019, tá GCC ar cheann de na bogearraí saora is mó atá ann. Tá ról tábhachtach aige i bhfás bogearraí saor, mar uirlis agus mar shampla araon. D'eisigh Richard Stallman é den chéad uair i 1987.

## Tagairtí

Catagóir:Bogearraí
Catagóir:Bogearraí saora
Toghchán Chomhairle Contae Cheatharlach 2024

Tionóladh toghchán do na 18 suíochán ar fad ar Chomhairle Contae Cheatharlach ar an 7 Meitheamh 2024 mar chuid de thoghcháin áitiúla na hÉireann 2024. Tá Contae Cheatharlach roinnte ina 3 thoghlimistéar áitiúil chun comhairleoirí a thoghadh ar feadh téarma cúig bliana ar chóras toghcháin na hionadaíochta comhréire trí úsáid a bhaint as an aonvóta inaistrithe.

## Torthaí de réir páirtí

## Tagairtí

Catagóir:Toghcháin áitiúla na hÉireann
Go (teanga ríomhchlárúcháin)

mion|Lógó Go
Is teanga ríomhchlárúcháin ardleibhéil ilchuspóireach í **[[Go (teanga ríomhchlárúcháin)|Go]]**.

Catagóir:Teangacha ríomhchlárúcháin
Ionsaí Mhanchain 2025

Bhí beirt Giúdach maraithe taobh amuigh de shionagóg i Manchain ar an 2 Deireadh Fómhair 2025. Gortaíodh go dona triúr eile.

Thosaigh an t-uafás ag Sionagóg Heaton Park i gceantar Crumpsall i dtuaisceart Mhanchain ag 9:31 ar maidin.  Maraíodh an chéad duine nuair a thiomáin sceimhlitheoir gluaisteán isteach i ngrúpa daoine a bhí bailithe lasmuigh den tsionagóg.  Sádh agus gur maraíodh garda slándála ina dhiaidh sin.  Ag 9.38, ocht nóiméad níos déanaí, lámhach agus mharaigh na póilíní an té a bhí freagrach as an ionsaí.

**An t-ionsaitheoir**

Ainmnigh na póilíní an fear a bhí freagrach as an ionsaí mar Jihad Al-Shamie, fear 35 bliana d'aois, saoránach Briotanach de bhunadh na Siria. Níor tugadh isteach riamh é sa chlár Prevent na hAireachta Dlí is Cirt sa Bhreatain (is é sin clár a dhéanann iarracht na sceimhlitheoirí a aimsiú roimh ré).  Gabhadh triúr eile i ndáil leis an ionsaí - beirt fhear sna tríochaidí agus bean sna seascaidí - ar amhras go raibh siad páirteach i gcoir sceimhlitheoireachta.

**Na híobartaigh** 

B'iad na híobartaigh ná Adrian Daulby (53 bliana d'aois) agus Melvin Cravitz (66 bliana d'aos), beirt fhear as Crumpsall agus ball den phobal Giúdach.   Maraíodh Melvin Cravitz taobh amuigh den Sionagóg.   Bhí Adrian Daulby istigh sa Sionagóg agus scaoil na póilíní é (agus daoine eile a bhí istigh). 

**Comhthéacs**

Tuairiscíodh os cionn 1,500 eachtra frith-Sheimíteach sa Bhreatain idir Eanáir agus Iúil 2025 - an dara huimhir is airde riamh a tuairiscíodh i gcéad sé mhí d'aon bhliain.  Bhí Cogadh Iosrael-Gaza ar siúl ag an am agus d'fhógair na Náisiúin Aontaithe Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza ar an 16 Meán Fómhair 2025.
[clé|mion|220x220px|An lá dár gcionn agus [Keir Starmer ar cuairt]]
**Freagra an rialtais** 

Bhí lorg an fhrith-Sheimíteachais ar an ionsaí. Dúirt Príomh-Aire na Breataine Keir Starmer gur chuir an t-ionsaí alltacht air, go háirithe ós Yom Kippur, Lá an Leorghnímh, an lá is beannaithe i bhféilire na nGiúdach.

## Féach freisin

* Buamáil Manchester Arena (2017)

## Tagairtí

Catagóir:Manchain
Catagóir:2025
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:Frith-Sheimíteachas i Sasana
Catagóir:Eachtraí frith-Sheimíteacha
Olltoghchán na Moldóive 2025

Reáchtáladh **Olltoghchán na Moldóive** ar an 28 Meán Fómhair 2025.

Fuair Páirtí an Ghnímh agus na Dlúthpháirtíochta (PAS) ollbhua sa toghchán in aghaidh iarrthóirí na Creimile. Bhain an PAS thart ar 50% den vóta amach, agus 55 suíochán sa pharlaimint 101-suíochán.    

Toghadh ceannaire PAS, Maia Sandu mar Uachtarán na Moldóive in 2020 agus atoghadh í in 2024.
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px
Tá an Mholdóiv i lár an aonaigh maidir le coimhlint gheostraitéiseach idir an tIarthar agus an Rúis, chomh maith le Ionradh na Rúise ar an Úcráin.

Bhí na Rúisigh ag cur a ladair isteach ar chúrsaí polaitíochta inmheánacha na Moldóive. Bhí an Rúis ag iarraidh cur isteach ar an bpróiseas le haghaidh feachtais mhídheachais, díol vótaí agus iarracht círéibeacha a spreagadh. Cuireadh dhá pháirtí phró-Rúiseacha - Páirtí Chroí na Moldóive agus an Greater Moldova Party - faoi thoirmeasc ó rith sna toghcháin cúpla lá roimh an vóta mar gheall ar líomhaintí maoinithe neamhdhleathach a bhí nasctha leis an Rúis.  Bhí bagairtí buamaí ag stáisiúin vótála thar lear.

Ba chloch mhíle shuntasach é an t-Ollotoghchán maidir leis an gcomhar idir an tAontas Eorpach agus an Mholdóiv ag tráth cinniúnach i bhforbairt dhaonlathach na tíre agus i gconair na hEorpa.  Tá na tairbhí a bhaineann le dlúthchomhar na Moldóive leis an Aontas le feiceáil sna 2020idí - ar an láthair agus i saol laethúil na ndaoine. Ó léirscaoileadh víosaí go fánaíocht. Ó thacaíocht fuinnimh go hinfheistíochtaí i mbonneagar.

## Féach freisin

* Ionradh na Rúise ar an Úcráin

## Tagairtí

Catagóir:2025
Catagóir:An Mholdóiv
Catagóir:Olltoghcháin
Eyjafjallajökull

mion|Radharc ón aer de Eyjafjallajökull
Is é **Eyjafjallajökull** "oighearshruth (an tsléibhe) Eyjafjöll", ceann de na caipíní oighir is lú san Íoslainn, ó thuaidh de *Skógar* agus siar ó *Mýrdalsjökull*. Clúdaíonn an caipín oighir caldera bolcáin a bhfuil airde buaic 1,651 méadar aige. Tá an bolcán ag pléascadh go minic ó Tréimhse an Oighrithe Dheiridh, an ceann is déanaí in 2010, nuair, cé go raibh sé beag go leor do bhrúchtadh bolcánach, chuir sé isteach go mór ar thaisteal aeir ar fud thuaisceart agus iarthar na hEorpa ar feadh seachtaine.

## Tagairtí
Jane Goodall

Ba eolaí príomhach agus antraipeolaí Briotanach í **Valerie Jane Morris Goodall** (rugadh **Morris-Goodall**, roimhe seo *Banbharún van Lawick-Goodall* ; 3 Aibreán 1934 – 1 Deireadh Fómhair 2025). Aitheanta mar cheannródaí i n-eiteolaíocht na bpríomhach, is mó atá aithne uirthi as breis is seasca bliain i mbun taighde allamuigh ar shaol sóisialta agus teaghlaigh na simpeansaithe fiáine i bPáirc Náisiúnta Gombe Stream sa Tansáin. Ag tosú i 1960 faoi urraíocht Louis Leakey, thug saothar Goodall dúshlán do na dtuairimí eolaíocha a bhí ann go dtí sin, nuair a léirigh sí go ndéanann agus go n-úsáideann simpanse uirlisí, go seilgeann siad go comhoibritheach  seampráin uirlisí, seilgeann siad go comhoibríoch, agus go léiríonn siad mothúcháin chasta agus struchtúir shóisialta a measadh a shílteadh a bheith sainiúil do dhaoine.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Antraipeolaithe
Catagóir:Baneolaithe
Catagóir:Bitheolaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Gníomhaithe cearta ainmhithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Catagóir:Veigeatóirí Sasanacha
Catagóir:Zó-eolaithe
Kochi

**Kochi** (  KOH  ), ar a dtugtaí **Cochin** roimhe seo  KOH ), is cathair phort mhór í feadh chósta Malabar na hIndia atá ar theorainn Mhuir Laccadive . Tá sí mar chuid de cheantar Ernakulam i stát Kerala . Tugtar Ernakulam go coitianta ar an gcathair freisin. Amhail 2011, bhí daonra de 677,381 ag Comhlacht Bardasach Kochi, thar achar 94.88 km², agus bhí breis is 2.1 milliún áitritheoir ag  cheirtleán uirbeach Kochi níos mó laistigh d'achar 440 km², rud a fhágann gurb é an limistéar cathrach is mó agus is mó daonra i Kerala é. Is cuid den réigiún forbartha *Greater Cochin Development Authority* (*GCDA* ) í cathair Kochi freisin,[ agus aicmíonn Rialtas na hIndia í mar Tier-II city . Is é Comhlacht Bardasach Kochi an comhlacht cathrach a rialaíonn an chathair, a bunaíodh sa bhliain 1967, agus is iad na comhlachtaí reachtúla a dhéanann maoirsiú ar a forbairt ná *Greater Cochin Development Authority* (GCDA) agus *Goshree Islands Development Authority (GIDA*). 

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata

Catagóir:Cathracha Meitreapholaiteach san India
Catagóir:Bailte agus Cathracha i gceantar Ernakulam
Catagóir:Sean-chathracha ceannais na hIndia
Catagóir:Iar-choilíneachtaí Portaingéalacha
Catagóir:Pobail Ghiúdacha stairiúla
Catagóir:Áiteanna Cónaithe ar Chósta na hIndia
Catagóir:Cathracha agus Bailte Calafoirt san India
Catagóir:Cathraacha Cliste san India
Wplace

Is suíomh ealaíne picteilíní comhoibríoch é **Wplace** arna fhorbairt ag an Brasaíleach *Murilo Matsubara*  agus a seoladh ar an 21 Iúil 2025, áit ar féidir le húsáideoirí an chanbhás a chur in eagar trí picteilíní a tharraingt ar léarscáil an domhain. Tá an smaoineamh bunaithe ar r/place, tionscadal comhoibríoch a óstáladh ar Reddit . 

## Tagairtí
Maia Sandu

Cuireadh **Maia Sandu** (a rugadh ar an 24 Bealtaine 1972)) faoi mhionn mar Uachtarán Phoblacht na Moldóive an 24 Nollaig, 2020 tar éis an dara babhta de thoghcháin na hUachtaránachta. Maireann téarma an Uachtaráin ceithre bliana agus tosaíonn sé ar lá glactha na mionn.

Atoghadh í in 2024.  

Thug sí cuairt ar Éirinn ar an 19 Iúil 2024.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na Moldóive
Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Uachtaráin
Réigiúin NUTS Lichtinstéin

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, agus é ina bhall den CSTE, tógtar Lichtinstéin isteach i gcóras Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.

Is é *LI* an cód a thugtar do Lichtinstéin sa chóras trí-leibhéal NUTS curtha i bhfeidhm ag Eurostat.  Bhíodh dhá leibhéal riaracháin eile ann, na haonaid riaracháin áitiúla, ARA 1 (ceantair toghcháin Lichtinstéin) agus 2 (bardais Lichtinstéin).  As an mbliain 2017 ar aghaidh, áfach, níl ach aon leibhéal áitiúil ann, na bardais úd.

## Achoimre
Is ionann an tír go léir agus gach leibhéal NUTS le cód oiriúnach.

### Réamh-2017
I dteannta leis na leibhéil NUTS, bhíodh dhá ARA (Aonaid Riaracháin Áitiúla) ann, mar a leanas:

### Iar-2017
Ón mbliain 2017 i leith, seo a leanas an t-aon ARA amháin i gcóras NUTS Lichtinstéin:

## Leibhéil NUTS 1, 2 agus 3
Is ionann an tír go léir agus gach leibhéal NUTS le cód oiriúnach.

## Tagairtí

Lichtinstéin
Réigiúin NUTS na Fraince

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, baineann an Fhrainc úsáid as Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.  Is ríthábhachtach é an tAicmiú i meicníocht seachadta Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa.

## Achoimre
Seo a leanas leibhéil NUTS na Fraince agus líon na bhfo-roinnte:

### ARA iar-2017

## Leibhéil NUTS 1, 2 agus 3

## Départements d'outre-mer
Cé go raibh na Départements d'outre-mer (Ranna Thar Lear) ina mball i gcónaí den AE, níor tógadh isteach sa chóras NUTS iad go dtí an bhliain 1989.  Roimhe seo, b'ionann NUTS 1 agus 2 dóibh.  As 1989 ar aghaidh, rinneadh leibhéil 2 ar leith do , Martinique, Guáin na Fraince agus La Réunion.

## Tagairtí

Frainc
Réigiúin NUTS na hEilvéise

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, agus í ina ball den CSTE, tógtar an Eilvéis isteach i gcóras Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.

Is é *CH* (*Confoederatio Helvetica*) an cód a thugtar don Eilvéis sa chóras trí-leibhéal NUTS curtha i bhfeidhm ag Eurostat.  Tá leibhéal riaracháin eile ann, na haonaid riaracháin áitiúla, ARA (bardais na hEilvéise).

## Achoimre
Seo a leanas leibhéil NUTS na hEilvéise agus líon na bhfo-roinnte:

Ón mbliain 2017 i leith, seo a leanas an t-aon ARA amháin i gcóras NUTS na hEilvéise:

## Leibhéil NUTS 1, 2 agus 3
center | 300px | 
Teorannacha NUTS-2 na hEilvéise

## Tagairtí

Eilvéis
Fedora Linux

Is dáileadh Linux é **Fedora Linux**  atá á fhorbairt ag an *Fedora Project* . Forbraíodh é ar dtús in 2003 mar leanúint ar *Red Hat Linux* . Tá bogearraí ann atá dáilte faoi cheadúnais éagsúla saor in aisce agus foinse oscailte agus tá sé mar aidhm aige a bheith ar thús cadhnaíochta na dteicneolaíochtaí foinse oscailte.   

Ó eisíodh Fedora 21 i mí na Nollag 2014, tá trí eagrán curtha ar fáil: ríomhaire pearsanta, freastalaí agus néalríomhaireacht . Leathnaíodh é seo go cúig eagrán le haghaidh coimeádánú agus Idirlíon na nEarraí ó eisíodh Fedora 37 i mí na Samhna 2022.   Scaoiltear leagan nua de Fedora Linux gach sé mhí. 

Meastar go bhfuil thart ar 1.2 milliún úsáideoir ann ó 2016, agus is é an dáileadh Linux a úsáideann Linus Torvalds, cruthaitheoir Linux (Ó 2020).

## Tagairtí
Catagóir:Linux
PerfectionisTÁ

Is dráma aonair grinn dátheangach é ***[[PerfectionisTÁ]]*** de chuid Louisa Ní Éideáin. Scig-sheimineár féinchabhrach ceolmhar atá ann faoin "agus spraoi á bhaint as na hiarrachtaí a dhéanann daoine le bheith foirfe." 

Chuir Ní Éideáin an ceolseó grinn seo ar an stáitse den chéad uair i bhFéile Imill BhÁC 2025 in Amharclann Scabhat Smock. Rinneadh forbairt air mar chuid de Scene+Heard le tacaíocht ó Gorilla Design.

## Naisc sheachtracha
* Ticéid: ''PerfectionisTÁ''

## Féach freisin
* Louisa Ní Éideáin
* *[[Dopa-Mean Girl]]*

## Tagairtí

Catagóir:Seónna aonair grinn
Catagóir:Seónna aonair grinn i nGaeilge
Catagóir:Seónna aonair grinn Éireannacha
Catagóir:Drámaí aonair
Catagóir:Ceoldrámaí grinn i nGaeilge
Catagóir:Ceoldrámaí i nGaeilge
Catagóir:Ceoldrámaí Éireannacha
Catagóir:Ceoldrámaí grinn
Catagóir:Drámaíocht ghrinn i nGaeilge
Catagóir:Drámaíocht ghrinn
Catagóir:Drámaí Gaeilge
Catagóir:Drámaí
Réigiúin NUTS na Seirbia

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, agus í ina tír is iarrthóir den Aontas Eorpach (AE), tógtar an tSeirbia isteach i gcóras Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.

Is é *RS* (*Republic of Serbia*) an cód a thugtar do Mhontainéagró sa chóras trí-leibhéal NUTS curtha i bhfeidhm ag Eurostat.  Tá leibhéal riaracháin eile ann, na haonaid riaracháin áitiúla, ARA (bardais).  Níl an córas seo i bhfeidhm fós, ámh, óir go bhfuil achrainn ann maidir le neamhspleáchas na Cosaive.

## Achoimre
Seo a leanas an córas NUTS atá molta.

Seo a leanas an t-aon ARA amháin atá molta:

## Tagairtí

Seirbia
Mianadóireacht sonraí

Is éard is **mianadóireacht sonraí** ann ná próiseas chun patrúin a bhaint amach agus a aimsiú i dtacair ollmhóra sonraí lena mbaineann foghlaim meaisín, staitisticí agus córais bunachar sonraí.
Catagóir:Mianadóireacht sonraí
Gal-gáireach

Is oíche fhuirseoireachta í **[[Gal-gáireach]]** mar a mbíonn mná grinn amháin i mbun na ceirde. Imeacht dátheangach atá inti, a chuirtear ar siúl mar chuid d'Fhéile Litríochta Idirnáisiúnta BhÁC. Cuirtear i láthair uair an chloig de shiamsaíocht lán abarthachta, falracha gáire, agus ceiliúradh teangan agus grinn.

## Fuirseoirí a bhí páirteach go dtí seo
Cuireann bean an tí Aideen McQueen scoth na mná grinn i láthair ag Gal-gáireach, lena n-áirítear:

* Síomha Hennessy
* Louise O’Toole
* Louisa Ní Eideáin
* Bláithín de Búrca
* Diane O’Connor

## Féach freisin
* GaelGÁIRÍ
* Funny Focail
* Gáire As Gaeilge

## Tagairtí

Catagóir:Fuirseoireacht i nGaeilge
Catagóir:Fuirseoireacht in Éirinn
Catagóir:Fuirseoireacht
Catagóir:Greann na Gaeilge
Catagóir:Greann
Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge
Catagóir:Féilte Gaeilge
Catagóir:Féilte Éireannacha
Catagóir:Baile Átha Cliath
Airgeadóir

mion|Airgeadóir i mbun oibre sa bhliain 1992
Duine a fhéachann i ndiaidh an airgid i mbanc nó i siopa nó in oifig is ea **airgeadóir.**

**Airgeadóirí** **cáiliúla**

* Bhí JD Vance ag obair i Dillman Foods ar feadh tamaill.

## Féach freisin

* Gairmeacha

## Tagairtí

Catagóir:Gairmeacha
Catagóir:Airgead
Markus Persson

**Markus Alexej** (rugadh 1 Meitheamh 1979), ar a dtugtar **Notch**, is ríomhchláraitheoir agus dearthóir cluichí físeáin Sualannach é. Is é cruthaitheoir *[[Minecraft]]* é, an cluiche físeáin is mó díol riamh . Bhunaigh sé an comhlacht forbartha físchluichí *Mojang Studios* sa bhliain 2009.

Thosaigh Persson ag forbairt cluichí físeáin ag aois óg. Thosaigh a rath tráchtála tar éis dó leagan luath de *Minecraft* a fhoilsiú in 2009. Roimh scaoileadh oifigiúil miondíola an chluiche in 2011, bhí breis is deich milliún cóip díolta aige. Tar éis an phointe seo, d’éirigh Persson as a phost mar phríomhdhearthóir agus aistrigh sé a údarás cruthaitheach chuig Jens Bergensten. I Meán Fómhair 2014, d’fhógair Persson ar a shuíomh Gréasáin pearsanta go raibh sé tar éis teacht ar an gcinneadh "nach raibh an nasc aige lena lucht leanúna a cheap sé a bhí aige", go raibh sé "ina shiombail", agus nach raibh sé ag iarraidh a bheith freagrach as oibríocht Mojang a bhí ag éirí níos mó. D’fhág sé Mojang i mí na Samhna na bliana sin agus dhíol sé a chuideachta le Microsoft ar $2.5 billiún.

Ó 2016 i leith, tá conspóid phoiblí mar thoradh ar roinnt postálacha Persson ar Twitter maidir le cearta feimineachais, cine agus trasinscne . Sa bhliain 2019, rinne Microsoft cinsireacht ar a phoist, agus ina dhiaidh sin baineadh aon lua dá ainm as *Minecraft* (gan aon chás amháin i gcreidmheasanna deiridh an chluiche san áireamh) agus níor thug siad cuireadh dó chuig ceiliúradh deich mbliana an chluiche. Sa bhliain 2015, bhunaigh sé stiúideo cluiche ar leith ar a dtugtar Rubberbrain, a athsheoladh sa bhliain 2024 mar Bitshift Entertainment.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine Sualannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríomhchláraitheoirí
Claire Corlett

Is fuirseoir Meiriceánach é **Claire Margaret Corlett**, a rugadh sa bhliain 1999.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1999
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Mná
Contaetha na hAlbáine

thumb | 120px | Contaetha na hAlbáine

Is ranna riaracháin den chéadleibhéil iad **contaetha na hAlbáine** (), aitheanta fosta mar **maorachtaí** (), a bhunaíodh in ionad na gceantar a bhí ann rompu.  Ón mbliain 2000 i leith, tá dhá chontae déag ann.  Ón mbliain 2015 i leith, tá siad roinnt ina 61 bardas, 373 común agus 2,972 sráidbhaile.

## Stair
Ón am a d'fhógair an Ainneoin a neamhspleáchas ón Impireacht Otamánach dá bhliain 1912, rinneadh athruithe dá haonaid riaracháin faoin aon uair is fiche.  Roimh an mbliain 2000, ba iad na ceantair () a bhí ina bpríomh-roinn.  Eagraíodh ina gcontaetha iad de réir a chéile ag tosú sí bhliain 1991.

Tá stádas reatha na gcontaetha leagtha amach sa  bhunreacht 1998 agus cuireadh i bhfeidhm iad ar an 31d Iúil 2000.  Cuireadh deireadh leis na ceantair a bhíodh ann, agus tháinig ina ionad bardais uirbeacha () agus comúin tuaithe (), agus i dteannta sráidbhaile () faoin tuath.

Leasaíodh an córas seo sa bhliain 2014 nuair a rinneadh na contaetha ina mbardais () ag leibhéal réigiúnach agus ina n-aonaid riaracháin () le haghaidh rialtais áitiúil.

## Liosta Wikidata

## Tagairtí
Polaiméir chomhordanáidithe

Is struchtúr polaiméarach neamhorgánach nó orgánmeitileach é **polaiméir chomhordanáidithe** nabhfuil ionaid láir chatian miotail nasctha le lioganna. Níos foirmiúla, is comhdhúil chomhordanáidith é polaiméir chomhordanáidithe  le haonaid chomhordanáidithe athfhillteacha ag síneadh amach in 1, 2, nó 3 thoisí.  
## Tagairtí
Catagóir:Polaiméirí
Richard Robson (ceimiceoir)

Is ceimiceoir Astrálach agus Ollamh le Ceimic in Ollscoil Melbourne é **Richard Robson** FAA FRS, a rugadh ar an 4 Meitheamh 1937.  Déanann Robson speisialtóireacht i bpolaiméirí comhordanáidith, go háirithe creatlacha miotail-orgánacha .  Tuairiscíodh é mar "*a pioneer in crystal engineering involving transition metals*."    Sa bhliain 2025, fuair sé Duais Nobel sa Cheimic in éineacht le Susumu Kitagawa agus Omar M. Yaghi le haghaidh forbairt creataí miotal-orgánacha. 

## Tagairtí

Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Ceimice
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Fir
Rust (teanga ríomhchlárúcháin)

Is teanga ríomhchlárúcháin ilchuspóireach í **Rust**. Tá cáil uirthi as an mbéim a leagann sí ar fheidhmíocht, sábháilteacht cineálacha, comhrith, agus sábháilteacht chuimhne.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Mozilla
Catagóir:Teangacha ríomhchlárúcháin
Contaetha na Liotuáine

Tá an Liotuáin roinnte ina **deich gcontae** (Liotuáinis: uatha *apskritis*, iolra *apskritys*), gach ceann ainmnithe as a phríomhchathair.  Tá na contaetha roinnte ina 60 bardas (uatha *savivaldybė*, iolra *savivaldybės*): 9 mbardas cathrach, 43 bhardas ceantair agus 8 mbardas.  Tá gach bardas roinnte ina seanóireachtaí (uatha *seniūnija*, iolra *seniūnijos*).  Bunaíodh an córas seo sa bhliain 1994 agus leasaíodh go mion é sa bhliain 2000. 

Go dtí an bhliain 2010, bhí na contaetha faoi riar gobharnóirí contae (singular *apskrities viršininkas*, plural *apskrities viršininkai*) ceaptha ag an rialtas láir i Vilnius.  Bhí sé mar phríomh-fhreagracht acu ná go ngéille na bardais do dhlíthe agus bunreacht na Liotuáine.  

Moladh é nárbh ghá don Liotuáin 10 gcontae a bheith aici.  Mar sin, ar an 1d Iúil 2010, cuireadh deireadh leis na rialacháin contae, ach coinníodh na contaetha féin le haghaidh feidhmeanna staidrimh.

## Liosta agus léarscáil

Íomhá:Municipalities in Lithuania.png

## Tagairtí
Stair na hEastóine

[thumb | Iarsmaí den [Teagasc Críostaí Wanradt–Koell (1535), an chéad leabhar curtha i gcló as Eastóinis]]

Tháinig lonnaitheoirí go dtí críche na hEastóine ar dtús tuairim is 12,000 bliain ó shin i ndiaidh deireadh na  hoighearaoise.  Tá fianaise ann gur fhág daonra buan a lorg sa cheantar timpeall is an bhliain 9000 RC.

Ba iad na hEastónaigh ar cheann desna sibhialtachtaí págántachta deiridh san Eoraip a ghlac mar chreideamh an Chríostaíocht, tar éis crosáidí an Tuaiscirt sa 13ú haois.  Idir na blianta 1227-1345, bhí an Eastóin faoi réim rí na Danmhairge, agus as sin go dtí 1559, by the na dTeotanach agus na hImpireachta Rómhánaí Naofa, mar chuid den .  Idir na blianta 1559-1710, bhí an Eastóin ina ball de became part of the Ríocht na Sualainne, ach tháinig Sáracht na Rúise i réim le linn MórChogadh an Tuaiscirt (1700–1721).  I rith na tréimhse seo, bhí neamhspleáchas ag leith ag an uaisleacht Gearmáinise, agus bhí An Ghearmáinis Uachtarach ina príomhtheanga riaracháin agus oideachais.

[thumb | A bhuí le hoideachas poiblí bunaithe le linn ré na Sualainne, bhí an Eastóin agus an Fhionlainn an dá cheantar is liteartha de chuid [Impireacht na Rúise (léarscáil le sonraí litearthachta as an daonáireamh 1897)]]

A bhuí le hEagnaíocht na hEastóine (1750–1840), tharla athbheochan náisiúnta na hEastóine i lár na 19ú haoise.  I ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda (1914–1918) agus an éirí amach 1917, d'fhógair an Eastóin a neamhspleáchas i mí Feabhra 1918.  I gCogadh Saoirse na hEastóine (1918–1920), bhuaigh an stát nua in aghaidh ionradh na  mBoilséiveach, agus le conradh síochána Tartu, d'aithin Soviet Russia neamhspleáchas na hEastóine go síoraí.

Le linn an Dara Cogadh Domhanda (1939–1945), rinne an tAontas Sóivéadach ionradh ar an Eastóin i mí Meitheamh 1940 agus d'ionghabh an tír go mídhleathach.  Le linn Oibríocht Barbarossa, d'fhorghabh Gearmáin na Naitsithe an Eastóin sa bhliain 1941, ach d'fhorghabh na Sóivéidí an tír arís sa bhliain 1944.  Bhain an Eastóin a neamhspleáchas arís i mí Lúnasa 1991 agus chuaigh sí isteach san Aontas Eorpach agus ECAT sa bhliain 2004.

## Nótaí

## Tagairtí
Réigiúin NUTS na Tuirce

thumb | NUTS 1 na Tuirce
thumb | NUTS 2 na Tuirce

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, agus í ina tír is iarrthóir den Aontas Eorpach (AE), tógtar an Tuirc isteach i gcóras Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.

Is é *TR* an cód a thugtar don Tuirc sa chóras trí-leibhéal NUTS curtha i bhfeidhm ag Eurostat.  Tá leibhéal riaracháin amháin eile ann, na haonaid riaracháin áitiúla, ARA (bardais).

## Achoimre

Ón mbliain 2017 i leith, seo a leanas an t-aon ARA amháin i gcóras NUTS na Tuirce:

## Tagairtí

Tuirc
Cúigí na Bulgáire

thumb | Cúigí na Bulgáire

Is ranna riaracháin den chéadleibhéil iad **Cúigí na Bulgáire** (Bulgáiris: области на България, oblasti na Bǎlgariya) sa tír úd.

## Liosta Wikidata

## Tagairtí