Aois an Spáis

mion|An Soyuz TMA 16.
Cuireadh tús le “h**Aois an Spáis**” nuair a tháinig an t-atmaisféar uachtair i dteacht an chine dhaonna, le lainseáil na satailíte Sputnik 1 sa bhliain 1958. Ní ba dheireanaí, d’éalaigh spásairí atmaisféar an Domhain, agus thuirling roinnt acu ar an Ghealach.

## Cláir Roicéad
Ba é an roicéad MW 18014 (fréamh-shamhail an roicéid mhíleata v2) an chéad réad de dhéantús fear a shroich an spás den chéad uair ariamh nuair a lainseáladh é ag na Naitsithe ar an 20 Meitheamh 1944. Chuaidh an roicéad chomh fada le 173 chiliméadar os cionn an domhain sular thit sé don talamh.

Ag deireadh an Dara Chogaidh Dhomhanda, agus na Naitsithe cloíte, gabhadh príomh-údar na roicéad v2, Werner Von Braun, ag na Meiriceánaigh, agus aistríodh é agus 1,600 fear dá fhoireann do Stáit Aontaithe le tairbhe a bhaint as a saineolas. D’obair Von Braun i seirbhís don Arm Meiriceánach ar chlár diúracán balaistíoch de mheán-raoin agus, rud beag ní ba dheireanaí, bhí a lámh i ndearadh an roicéid a d’iompair an chéad satailít Mheiriceánach, Explorer 1, do spás sa bhliain 1958, an bhliain a bunaíodh NASA. 

## Na Sóivéadaigh chun Cinn
Bhí Explorer 1 mar fhreagairt Mheiriceánach do lainseáil Sputnik 1, an chéad satailít shaorga riamh. Lainseáladh Sputnik ar an 4 Deireadh Fómhair sa bhliain 1957 ar dhiúracán balaistíoch mionathraithe, is é sin, cuireadh an tsatailít in ionad buama núicléach. (Bunaíodh an roicéad sin [an R7] ar shaothar Von Braun fosta. I ndiaidh gur gabhadh ag na Rúisigh roinnt na saineolaithe Naitsithe a d’éalaigh na Meiriceánaigh, cuireadh iad i seirbhís don chlár roicéadeolaíochta Shóivéadaí.) Liathróid d’fhiche orlach ar trastomhas a bhí innti, de mhiotal snasaithe agus ceithre aeróg uirthi le n-a comhartha a sheoladh. Le cois a luach ó thaobh na boilscaireachta, cruinníodh eolas usáideach as eitilt Sputnik, eadar sonraí fá thiubas an atmaisféir, agus fios fá nádúr an ianasféir. Ghluais an tsatailít timpeall an domhain ar feadh roinnt míosa sular thit sí as a fithis ar an 4 Mí Eanáir sa bhlian dar gcionn.

Ba é Yuri Gagarin, píolóta míleata de chuid an aerfhórsa Shóivéadaigh, an chéad duine a shroich an spás. Chuaidh Gagarin i bhfeidhm ar a uachtaráin, agus moladh go gceapfaí é in a spásaire don chlár Vostok. I measc na foirne d’fhiche fear, cuireadh ar vóta rúnda cé acu a b’fhearr mar phíolóta na chéad eitilte don spás, agus ba é Gagarin a roghnaigh 17 de na fir úd. Le “téimis” d’imigh sé ó thalamh ar thuras timpeall an domhain de chéad agus ocht mhionaid.      

Chonacthas dá lán daoine go raibh na Sóivéadaigh ag buachan rás an spáis, agus d’fhás an dearcadh sin sna blianta tar éis eitilte Ghagarin. Sa bhliain 1959, lainseáil na Sóivéadaigh an spásarthach Luna 1 ar roicéad den aicme R7. Cé gurbh í an Ghealach ba sprioc aige, de dheasca teipe meicniúla cuireadh an roicéad chomh fada amú dá chúrsa gur éalaigh sé ó dhomhantarraingt. De thaisme, baineadh amach roinnt éachtaí eolaíochta i rith an mhisin: an chéad rud de dhéantús fear a shroich treoluas éalaithe (an roicéad a rug an Luna 1), agus an chéad réad saorga a shroich fithis na Gréine (an Luna 1 é fhéin–atá ann fós, eadar an Domhan agus Mars). Ní ba mhoille sa bhliain céanna, bhuail an Luna 2 ar dhromchla na Gealaí, agus tógadh na chéad phictiúir den taobh dorcha di.

## Misean chun na Gealaí
Baineadh an domhan siar ag éachtaí na Rúiseach, agus scaipeadh neamhchinnteacht agus imní trí na Stáit Aontaithe dá bharr. In óráid a rinne John F. Kennedy don Chomhdháil sa bhliain 1961, d’áitigh an t-uachtarán ar son mhisin thar a bheith dána: go gcuirfí Meiriceánach ar an Ghealach roimh dheireadh na seascaidí, agus go bhfillfeadh an taiscéalaí sin slán sábháilte don domhan. Bhí polaiteoirí an dá thaobh ann a bhí in aghaidh an ghuaisbhirt, eadar iad den eite chlé a bhíodh ag éalú tuilleadh airgid do chláir shóisialta, agus an dream ar dheis arbh fhearr leotha an t-airgead a chaitheamh ar na fórsaí míleata. Sa bhliain 1962, thug Kennedy óráid chliúiteach taobh amuigh láthair thógála ionad spásloingseoireachta i dTexas, inar athdhearbhaigh sé na pointí a rinne sé roimh an Chomhdháil. Chuir focail Kennedy i bhfeidhm le cuid mhór daoine SAM, réitíodh na fadhbanna polaitiúla, agus méadaíodh buiséad NASA 500% le go mbeidís ábalta tuirlingt gealaí a bhaint amach.

Bhí NASA scartha in a dhá champa maidir leis an modh arbh fhearr an misean a chur i gcrích, eadar iad a bhí i bhfabhar teagmháil árthach a dhéanamh i bhfithise na Gealaí, agus an dream eile a chloígh le heitilt dhíreach mar an bhealach don Ghealach. Cé go raibh eitilt dhíreach an rogha ní ba shimplí, shocraigh siad ar dheireadh go gcuirfí spáslong i bhfithis na Gealaí agus, den árthach sin, lainseálfaí spásbhád beag a rachadh don Ghealach agus a d’iompródh na fir ar ais don spáslong roimh theacht don domhan. Leis an chlár Gemini, chuaidh NASA i mbun thriail na dteicnící a bheadh riachtanach do spásairí Apollo in a gcuid misean don Ghealach. Ar an tríú lá de mhí Meithimh, rinne Ed White an chéad siúbhlóid spáis, agus ar dheireadh na bliana céanna buineadh amach an chéad theagmháil spáslonga nuair a nasc Gemini 6A le Gemini 7.

Ar 16 Iúil sa bhliain 1969, lainseáladh an spásárthach Apollo 11 d’Ionad an Spáis Kennedy, Florida. I ndiaidh thuras thrí lá ar bord an Cholumbia, shroich an foireann triúr fithis na Gealaí, agus d’aistrigh beirt acu, Armstrong agus Aldrin, don spásbhád “Eagle”. I ndiaidh tuirlingthe doilí dainséaraí, agus faoi bhrú an ama, chuaigh an bheirt i ngleic leis an obair. Rinneadh roinnt turgnamh ar chomhdhéanamh chré na Gealaí agus nádur a haeráide, agus cuireadh frith-chaiteoirí. Chuir siad an bratach Meiriceánach ar an Ghealach fosta, sular philleadar don Cholumbia. Ocht lá tar éis thús an mhisin, bhuail siad ar an Aigéan Ciúin ar 24 mí Iúil.

## Stáisiúin Spáis
Cé nár bhuin na Sóviéadaigh tuirlingt gealaí amach, ba iad a chuir an chéad stásiún spáis ar fithis. Satailít spiaireachta míleata i riocht sibhialtach a bhí i Sailiút 1, mar a ainmníodh é. Lean na stáisiúin Sailiút 2 agus Sailiút 3 in a dhiaidh, agus bhí an clár Sailiút mar bhunchloch i bhforbairt árthach dá leithéid as a dtáinig an stáisiún Mír (Síocháin) mar thoradh de sa bhliain 1986.

Sa bhliain 1973, lainseáil NASA Skylab 1, chun an chéad stáisiún dá chuid fhéin a chur in áit. Misean gan foireann a bhí i gceist leis, agus rud maith sin, óir tharla dochar don stáisiún i rith a lainseála. Leis an misean Skylab 2, seoladh foireann spásairí leis an dochar don chéad árthach a réiteach. Chosain na fir sin an stáisiún le cineál scáth-gréine ollmhór le cinntiú nach leáfadh na hionstraimí de. Tháinig dhá fhoireann eile ar Skylab ní ba mhoille, agus rinneadh a gcéadta turgnaimh ar bord an staisiúin, ag a bhí saotharlann na gréine agus réadlann an Domhain. Tháinig deireadh dá fhithis sa bhliain 1979.

## Tagairtí