open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Voice (séasúr 27 na SA)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é ***[[The Voice (SA)|The Voice]]***. Thosaigh an cúigiú sraith déag ar an 3 Feabhra, 2025 agus chríochnaigh sé ar an 20 Bealtaine, 2025.

Ba iad John Legend, Michael Bublé, Kelsea Ballerini agus Adam Levine na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Adam David ar tsraith agus tháinig Jaelen Johnston sa dara háit.

## Foirne

## Tagairtí

Catagóir:The Voice (SAM)
Catagóir:2025
Eaglais an Fhosaidh

Eaglais mheánaoiseach agus Séadchomhartha Náisiúnta i gContae Laoise, Éire is ea **Eaglais an Fhosaidh**.

## Suíomh
Tá Eaglais an Fhosaidh suite timpeall 800 m (870 slat) soir ó dheas ó Tigh Mochua, i reilig le ballaí.

## Stair
Ceaptar go mbaineann an eaglais leus an 16ú haois. Athmhúnlaíodh an séipéal sa bhliain 1608. Rinneadh roinnt deisiúcháin i 1903.

## Eaglais
Tá cruth dronuilleogach ar an séipéal le ballaí agus beanna ina seasamh, le hoscailtí dorais agus fuinneoige, tógtha as spallaí, le batair beag. Tá piscina suite sa chúinne thoir theas.

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí náisiúnta i gContae Laoise
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Eaglais
Cath Tochar Cruacháin Brí Eile

Troideadh **Cath Tochar Cruacháin Tharla Brí Eile** nó **Cruachán Brí Eile** sa bhliain 1385 in aice le sráidbhaile Cruachán i gContae Uíbh Fhailí Éire. Do chuir an cath fórsaí Gaedhealach Uí Fhailí, faoi Murchadh Ó Conchobhair, i n-aghaidh na Normannach. Bhí an bua ag arm Uí Failghe. "Nugent of Meath, Chambers and his son, and a countless host of the chiefs and plebeians of the English were slain" de réir Annála na gCeathrar Máistrí.

## Tagairtí

Catagóir:1385
Catagóir:Cathanna in Éirinn
Toipeolaíocht ailgéabrach

deas|mion|250x250px| Tóras ceann de na réada is minicí a ndéantar staidéar air i dtoipeolaíocht ailgéabrach
Is brainse den mhatamaitic é ea an **toipeolaíocht ailgéabrach** a úsáideann uirlisí  ó ailgéabar teibí chun staidéar a dhéanamh ar spásanna toipeolaíochta. Is é an bunsprioc ná do-athraithigh ailgéabracha a aimsiú a  a rangaíonn spásanna toipeolaíocha suas go hoiméamorfacht , cé gur gnách go rangaíonn an chuid is mó díobh suas go dtí coibhéis homaitéipe.

Cé go n-úsáideann toipeolaíocht ailgéabrach ailgéabar den chuid is mó chun staidéar a dhéanamh ar fhadhbanna toipeolaíocht, is féidir úsáid a bhaint as toipeolaíocht chun fadhbanna ailgéabracha a réiteach uaireanta freisin.  Ceadaíonn toipeolaíocht ailgéabrach, mar shampla, cruthúnas áisiúil gur grúpa saor é aon fhoghrúpa de ghrúpa saor ié.

## Príomhbhrainsí
Seo thíos cuid de na príomhréimsí a ndearnadh staidéar orthu sa  toipeolaíocht ailgéabrach:

### Grúpaí homaitéipe
Sa mhatamaitic, úsáidtear grúpaí homaitéipe i dtoipeolaíocht ailgéabrach chun spásanna toipeolaíochta a rangú. Is é an chéad  ghrúpa homaitéipe agus an ceann is simplí ná an grúpa bunúsach, a thaifeadann faisnéis faoi lúba i spás. Go hintuigthe, taifeadann grúpaí homaitíopaí faisnéis faoi bhunchruth, nó faoi phoill, de spás toipeolaíoch.

## Naisc sheachtracha
*A Concise Course in Algebraic Topology J. P. May
*Course 421 - Algebraic Topology
*What is Algebraic Topology?

## Tagairtí

Catagóir:Ailgéabar
Catagóir:Yoipeolaíocht ailgéabrach
Coimhlint sa tSiria, Nollaig 2024-inniu

Thosaigh **Coimhlint sa tSiria i Nollaig 2024** nuair a tháinig an grúpa Hayat Tahrir al-Sham (HTS) i gceannas ar an tír.  Bhí an mionlach Alabhaí, pobail feadh chósta na tíre, luaite leis an iar-uachtarán (agus forlámhaí) Bashar al-Assad. Bhí fonn mallaithe díoltais ar dhaoine áirithe sa rialtas nua.  Bhris ráigeanna foréigin amach anois is arís.

## Cúlra
Is deargnaimhde iad na hAlabhaítigh ag na Sunnaígh antoisceacha, ach is deargnaimhde iad le stát Iosrael os rud é gurb na Ba’ataigh (agus dá bhrí sin na hAlabhaítigh) a thugann tacaíocht do Hezbollah sa Liobáin go stairiúil. 

I mí na Samhna / Nollag 2024. chuir ionsaí tobann ó ghrúpaí reibiliúnacha Ioslamacha deireadh le réimeas mhuintir Assad a bhí ann le 54 bhliain (ó 1970).  Bhí an fórsa HTS, a bhí ceangailte tráth le Al Qaeda, i gceannas ar an gceannairc.  Sna 2020idí, bhí an ghluaiseacht seo maoinithe, armtha agus tréanáilte go mór ag an Tuirc agus ag ríochtaí na Murascaile Peirsí.

Bhí cumhacht díréireach ag na hAlabhaítigh ar an tír go dtí gur cloíodh al-Assad sa bhliain 2024 agus tháinig Cogadh Cathartha na Siria, 2011-2024, chun críche.   Ansin cuireadh an pobal Alabhaí faoi bhrú nuair a dhaingnigh na ceannaircigh a ngreim ar an tír.

## Márta 2025
Thosaigh an slad  i dtús mhí an Mhárta 2025 tar éis luíocháin a rinne trodairí Alabhaíteacha (grúpa a bhí dílis i gcónaí don iar-Uachtarán Bashar al-Assad), ar throdairí HTS  i gceantar nach mbeadh aon fháilte roimh an réimeas nua.  Ina dhiaidh sin, chuaigh fórsaí an rialtais ansin i ngleic leo.  Chuir an ceannaire nua fórsaí míleata sa bhreis chuig ceantar Latakia,  fórsaí a bhí mí-eagraithe agus gan smacht. As sin ar aghaidh thosaigh HTS ag tabhairt faoi shlad i gcoinne sibhialtach. Bhí breis is 800 sibhialtach (b'fhéidir i bhfad níos mó) maraithe.

Bhí an tír ina cíor thuathail amach is amach agus an ainriail i réim  feadh chósta na tíre. 

Dúirt Uachtarán na Siria, Ahmed al-Sharaa go raibh an tSiria i mbaol ó chogadh cathartha aon uair amháin eile.  Chun an teannas a mhaolú, mhaígh sé go raibh coiste neamhspleách bunaithe aige leis an scéal seo a fhiosrú.

D'iarr na Náisiúin Aontaithe ar cheannasaíocht eatramhach na tíre saoránaigh a chosaint ón bhforéigean seo. Pléadh Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe an ghéarchéim ag cruinniú speisialta ar an 11 Márta.

## Iosrael
Ó a tháinig HTS i gcumhacht i gcathair na Damaisce, ghabh stát Iosrael  codanna suntasacha den tSiria. Bhí rialtas HTS ró-lag chun dul i ngleic le hIosrael.

## Taidhleoireacht
Ar an 14 Bealtaine 2025, bhí cruinniú ag Uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá Donald Trump le Ahmed al-Shara. Dúirt Trump go raibh na Stáit Aontaithe ag cur deireadh leis na smachtbhannaí a bhí acu ar an tSiria, athrú mór ar pholasaí a thíre. Cruinniú eisceachtúil a bhí sa gcruinniú seo mar is é sin an chéad uair le 25 bliain a chas ceannaire an dá thír sin ar a chéile.

## Féach freisin

* Cogadh Cathartha na Siria
* Alabhaítigh

## Tagairtí

Catagóir:Cogadh Cathartha na Siria
Catagóir:2024
Catagóir:2025
Catagóir:2020idí
Catagóir:Stair na Siria
Sarah Healy

Is reathaí meánraoin Éireannach í **Sarah Healy**. Rugadh í ar an 13 Feabhra 2001 i mBaile na Manach, Contae Bhaile Átha Cliath. 

In 2024, i gcomórtas 1500m na mban ag na Cluichí Oilimpeacha i bPáras, bhí mí-ádh ar Healy nár éirigh léi dul ar aghaidh go dtí na babhtaí leathcheannais. Tháinig sí sa 4ú háit.

In 2025, bhuaigh sí bonn óir san rás 3000m ag an Chraobhchomórtas Eorpach faoi Dhíon san Ísiltír.  Ba é seo an chéad uair ó 2007 a bhuaigh Éireannach bonn óir ag an gComórtas Lúthchleasaíochta Eorpach faoi Dhíon .

## Féach freisin

* Rhasidat Adeleke

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Sarah Healy ar Olympics.com
* Sarah Healy ar Chónaidhm Oilimpeach na hÉireann

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh in 2001
Catagóir:Lúthchleasaithe Éireannacha
Catagóir:Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa
How to Be Very, Very Popular

Scannán grinn Meiriceánach ó 1955 é ***How to Be Very, Very Popular*** a scríobh, a léirigh agus a stiúraigh Nunnally Johnson . Bhí Betty Grable ina ról deiridh sa scannán agus bhí Sheree North ina chéad phríomhról sa scannán.

Dúirt Johnson níos déanaí "I don't much like to think of *How To Be Very, Very Popular* because it brought fame and fortune to nobody. It was just a lousy mistake on everybody's part. "."

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
[Catagóir: Scannáin 1955]
[Catagóir: Scannáin ghrinn 1955]
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha na 1950idí
Catagóir:Scannáin Bhéarla na 1950idí
Catagóir:Scannáin de chuid 20th Century Fox
Catagóir:Scannáin ghrinn Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha bunaithe ar dhrámaí
Catagóir:Scannscannáin CinemaScope
Catagóir:Scannáinghrinn Bhéarla
Catagóir:Scannáin bunaithe ar úrscéalta Meiriceánacha
Catagóir:Scannáin faoi stiúir Nunnally Johnson
Catagóir:Scannáin a léirigh Nunnally Johnson
Catagóir:Scannáin a scóráil Cyril J. Mockridge
Catagóir:Scannáin atá suite in ollscoileanna agus i gcoláistí
Catagóir:Scannáin le scáileáin le Nunnally Johnson
Catagóir:Réamhscannáin Mheiriceánacha
Imbhualadh sa Mhuir Thuaidh, 2025

Ar an 10 Márta 2025, polladh tancaer breosla  nuair a bhuail lastlong fúithi amach ó inbhear Humber, thart ar 16 km amach ó chósta Yorkshire Thoir.. Phléasc an tancaer - an MV Stena Immaculate - ar an bpointe agus chuaigh an lastlong -  an Solong - le thine chomh maith.

clé|mion|MV Solong in 2018
clé|mion|MV STENA IMMACULATE, 2019
clé|mion|Comparáid

### Imeachtaí
Bhí an Stena faoi bhratach Stáit Aontaithe Mheiriceá, ach bhí úinéir an tancaeir, Stena Bulk, sa tSualainn.  Bhí sí ar cheann de 10 tancaer ola a bhí ar léas ag Rialtas Mheiriceá le breosla a sheoladh chuig fórsaí armtha na tíre i gcéin.

De réir lucht anailíse mara ar an suíomh Marine Traffic bhí an Stena Immaculate (183 méadar faid) ar ancaire amach ó Immingham, in oirthuaisceart Shasana, nuair a bhuail an Solong (140 méadar faid agus de chuid na Poirtingéile) í. Ar a bealach go Rotterdam a bhí an long lastais.

Bhí 220,000 bairille de bhreosla scairdeitleán ar an tancaer agus sceith cuid di san fharraige. Bhí an lastlong ag imeacht le sruth ó tharla an tubaiste. Bhí púir dhubh dheataigh le feiceáil san aer amach ón gcósta.

Cuireadh fios ar héileacaptar tarrthála an Gharda Cósta as Humberside, chomh maith le báid tarrthála as Skegness, Bridlington, Maplethorpe agus Cleethorpes, agus aerárthach sciathán dobhogtha Gharda Cósta an Rítheaghlaigh, agus árthaigh a bhí i ngaobhar a raibh áiseanna comhrac dóiteáin ar bord acu.  Tugadh 36 duine slán ach ar an drochuair fuair mairnéalach amháin ar an Solong bás.

### Iarmhairtí
Neamhinniúlacht ba chúis leis an eachtra. Bhí an Captaen, fear 59 bliain d'aois gafa ag na póilíní i Sasana an lá dár gcionn. Faoi dhúnorgain de bhíthin mórfhaillí a gabhadh an fear.   I limistéar ina mbíonn trácht mhór farraige anonn is anall go dtí an Ísiltír agus an Ghearmáin a tharla an tubaiste. Bhí brat ceo ann ag an am agus ní raibh an léargas ró-mhaith, ach ba bheag an leithscéal é.

Cuireadh beartais frith-thruailliú i bhfeidhm de bharr na timpiste. Bhí an domhnaíocht éan mara, iasc, mamach, plandaí agus eile i mbaol ón truailliú – ogastúin agus deilfeanna ina measc.

## Féach freisin

* Eachtraí muirí

## Tagairtí

Catagóir:2025
Catagóir:An Mhuir Thuaidh
Catagóir:Eachtraí muirí
Catagóir:Tubaistí timpeallachta
Catagóir:Tubaistí de dhéantús an duine
Catagóir:Yorkshire Thuaidh
Catagóir:Yorkshire Theas
Maeve O'Rourke

Is dlíodóir cearta daonna Éireannach í **Maeve O'Rourke**.

## Saol pearsanta
Is iníon Sean O'Rourke í. Phós sí leis Ciarán Ahern in Eanáir 2020. Tá mac amháin acu.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Dlíodóirí Éireannacha
Catagóir:Mná
Comhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Thrádáil

Comhaontú iltaobhach trádála is ea an **Comhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Thrádáil** (**CGTT**).   

Leagan an CGTT rialacha iompraíochta don chaidreamh trádála idirnáisiúnta. Is fóram é chomh maith d'idirbheartaíocht iltaobhach maidir le réiteach a fháil ar fhadhbanna trádála agus deireadh a chur, de réir a chéile, le taraifí agus bacainní eile ar thrádáil. 

Síníodh an CGTT ag Comhdháil na Ginéive 1947 agus chuaigh sé i bhfeidhm ar 1 Eanáir 1948.   Tháinig roinnt mhaith conarthaí saorthrádála ar an bhfód dá thoradh. Le linn an bhabhta caibidlíochta ar a dtugtar Babhta Uragua, bunaíodh an Eagraíocht  Dhomhanda Trádála chun na díospóireachtaí trádála a réiteach idir na stáit.

## Féach freisin

* Domhandú
* Cogadh trádála Trump
* Eagraíocht  Dhomhanda Trádála

## Tagairtí

Catagóir:Domhandú
Catagóir:Trádáil idirnáisiúnta
Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Coill Bhearna, Gaillimh

Tá **Coill Bhearna** suite ar imeall thiar Chathair na Gaillimhe.  Ag Coill Bhearna atá an teorainn ar an taobh thiar den chathair.

Is foraois dhuillsilteach í. Tá tobar naofa anseo; deirtear gur lig Naomh Éanna a scíth anseo ar feadh oíche sular thaisteal sé go hOileáin Árann.

### Caomhnú
Is Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta í an choill. Deir Cairde Choill Bhearna go bhfuil na crainnte i mbaol. Mhaígh na Cairde in 2022 go raibh sú á bhaint as crainnte sa choill.

### Eachtraí
Bhí lomscrios déanta ar na crainn ársa ansin ag Stoirm Éowyn ag deireadh mhí Eanáir 2025.  Leagadh crainn, ag blocáil an chosáin siúil in áiteanna. Bhí comhartha lasmuigh den bhealach isteach sa gcoill ina fógraíodh an choill dúnta. 

## Féach freisin

* Stoirm Éowyn 
* Trá na gCeann, Bearna
* Bearna

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Gaillimh
Catagóir:Foraoisí
Donald Trump agus Éire

mion|Trump agus Enda Kenny, 16 Márta 2017
Thug Donald Trump cuairt ar Éirinn don chéad uair in 2011 chun cúrsa gailf, in aice le Dún Beag i gContae an Chláir, a fheiceáil. Ach  tá nasc aige le hÉirinn agus leis an Ghaeilge a théann i bhfad siar. B'as Tunga i Leòdhas in Albain a mháthair, Màiri Anna Nic Leòid. Níor labhair sí ach Gàidhlig suas go dtí 18 bliain d’aois slánaithe aici.  Sna 1950idí i Nua Eabhrac, bhí rí-rá sa teach nuair a chonacthas Lá Fheile Pádraig i mBaile Átha Cliath ar theilifíseán lándaite don chéad uair.
[mion|Leo Varadkar, Trump, [:Catagóir:Ban Uachtaráin na Stát Aontaithe|Ban Uachtarán na S.A. Melania Trump  agus Dr. Matthew Barrett, 14 Márta 2019]]
[mion|[An Dún Beag / Doonbeg]]
[mion|[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin agus Trump, 12 Márta 2012]]
[mion|Micheál Martin, Trump agus [J. D. Vance|JD Vance,  12 Márta 2012]]

## 2010idí
Ar an 11 Feabhra 2014, cheannaigh an Trumpach cúrsa gailf in aice le Dún Beag i gContae an Chláir (*Trump International Golf Links*). Ar an 12 Bealtaine 2014 thug sé cuairt ar Éirinn.

Sa bhliain 2017, thug Trump le fios gur mhian leis go dtabharfaí poist i gcomhlachtaí Meiriceánacha in Éirinn 'ar ais go Meiriceá.'

Ar 5-6 Meitheamh 2019, tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe go hÉirinn. Cuairt oifigiúil a bhí ann, an t-aon cheann amháin nuair a bhí Trump in oifig.  Bhuail sé leis an Taoiseach, Leo Varadkar. Labhair an bheirt cheannairí ag preasócáid in Aerfort na Sionainne. Imeacht na Breataine as an Aontas Eorpach, an próiseas síochána sa Tuaisceart, imirce, trádáil agus an clár víosa E3 is mó a bhí idir chamáin acu. Dúirt an tUachtarán Trump gur mór an onóir dó a bheith in Éirinn. Dúirt sé freisin gur chreid sé go mbainfeadh Éire tairbhe as dealú na Breataine ón Aontas Eorpach.

Thug sé cuairt ansin ar an Dún Beag i gContae an Chláir. Chaith sé an oíche in a óstán féin. An lá dár gcionn, tháinig sé ar ais óna chuairt go dtí an Fhrainc leis an oíche ina diaidh sin a chaitheamh ann chomh maith.

## 2025
Chuir Trump tús le cogadh trádála i mí Feabhra 2025.  Údar imní níos mó an bhagairt d’Éirinn ná d’aon tír eile san Aontas Eorpach mar gur go dtí na Stáit Aontaithe a sheolann Eire sciar níos mó dár n-easpórtálacha ná ballstáit eile.

Ar an 12 Márta, mhaígh Donald Trump ag a chruinniú leis an Taoiseach Micheál Martin sa Teach Bán go raibh Éire ag teacht i dtír ar Mheiriceá .  Thagair sé chomh maith don bharrachas trádála “mór millteach” a bhí ag Éirinn leis na Stáit Aontaithe Mheiriceá.

Dúirt Trump go raibh an-ghrá ag muintir na hÉireann dó agus dúirt sé go magúil gurbh é an t-aon slí go gcaillfeadh sé a gcuid tacaíochta ná mura bhfágfadh sé aon chomhlacht Meiriceánach acu.

## Féach freisin

* Màiri Anna Nic Leòid Trump

## Tagairtí

Catagóir:Donald Trump
Catagóir:Uachtaránacht na Stát Aontaithe
Catagóir:Taidhleoireacht
Catagóir:21ú haois in Éirinn
Ciarán Ahern

Is polaiteoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre é **Ciarán Ahern** atá ina Theachta Dála (TD) do dháilcheantar Bhaile Átha Cliath Thiar Theas ó olltoghchán 2024.

## Saol pearsanta
Phós Ahern leis An Dr Maeve O'Rourke in Eanáir 2020. Tá mac amháin acu.

## Tagairtí

Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Trá na gCeann, Bearna

Tá **Trá na gCeann** suite ar imeall thiar Chathair na Gaillimhe, míle ó shráidbhaile Bhearna. Tá tóir ar an trá sin ag lucht cathrach, daoine áitiúla agus ag cuairteoirí.

### An trá
Trá éadomhain agus gainmheach atá sábháilte le páistí agus iontach le haghaidh snámh ... nuair atá an taoide istigh. Tá sruth láidir ann. Bíonn garda tarrthála ann  i rith míonna an tsamhraidh. Súnn an gaineamh an teas isteach i rith an lae agus má fhanann tú go mbeidh an taoide lán um thráthnóna, beidh an fharraige féin níos teo le tú féin a thumadh inti. 

Tá aill ar thaobh amháin agus carraigeacha ar an taobh eile. Tá radhairc iontach ar Chuan na Gaillimhe. I measc na n-áiseanna tá carrchlós, leithris agus ionad picnice. Tá fáilte roimh mhadraí ar an trá. Is féidir do chathaoireacha rothaí ar an trá freisin.

### Eachtraí
Bádh an ceoltóir cáiliúil Johnny Duhan agus, tamall níos déanaí, Máire Ní Fhátharta ar an 12 Samhain 2024.  Scuab an sruth chun siúil iad. Bhí corp Mháire faighte ag na seirbhísí tarrthála ar an 22 Samhain. Chaith na céadta aon lá dhéag á cuardach ar chósta Chuan na Gaillimhe moch is déanach, ar muir agus ar tír, de shiúl na gcos, san aer agus i mbáid bheaga is mhóra ar an bhfarraige.  Bailíodh breis agus €225,000 trí fheachtas GoFundme ‘Tugadh muid Máire abhaile’ le cuidiú le costas an chuardaigh agus gheall an teaghlach go dtabharfaí aon airgead nár caitheadh d’eagraíochtaí tarrthála éagsúla.

### Treoracha
Is féidir taistil ann ar Bus 424 Bhus Éireann ó Chathair na Gaillimhe. Ó chathair na Gaillimhe tóg an R336 i dtreo Cois Fharraige agus tá comhartha le haghaidh Trá na gCeann thart ar trí míle taobh amuigh den gcathair.

## Féach freisin

* Coill Bhearna, Gaillimh

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Gaillimh
Catagóir:Tránna
Catagóir:Cuan na Gaillimhe
Comhartha sráide

[mion|James's Street / Sráid San Séamas, [Cill Chainnigh]]
[mion|Market Street / Sráid an Mhargaidh, [An Srath Bán]]
Comharthaí a chuirtear suas le taobh an bhóthair chun eolas a thabhairt d'úsáideoirí bóithre is iad **comharthaí sráide.** 

## In Éirinn
Is páirt dár saol le céad bliain iad comharthaí dátheangacha ó Dheas. Cuireadh suas na chéad chomharthaí as Gaeilge i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1899. 

Go dtí 1998 bhí sé mídhleathach comhartha sráide a raibh Gaeilge air a chur in airde i Tuaisceart Éirinn. Inniu tá líon na gcomharthaí dátheangacha ag méadú – ach is próiseas fadálach é ina ndéantar suirbhé ar dhaoine a bhfuil cónaí orthu i sráid sula gceadaítear ceann. Ansin sa bhliain 2023, cheadaigh Comhairle Cathrach Bhéal Feirste comharthaí dátheangacha don Cheathrú Ghaeltachta ar fad – 309 sráid.

## Féach freisin
*Comharthaí tráchta

## Tagairtí

Catagóir:Logainmneacha
Catagóir:Comharthaí sráide
Catagóir:Sráideanna
Ceartas coiriúil

mion|Na Cúirteanna Breithiúnais Coiriúla, BÁC
Is éard atá i gceist le **ceartas coiriúil** ná córas cleachtas agus foras de chuid an Stáit atá dírithe ar dhlíthe na tíre a chaomhnú agus ar chur in éadan na coireachta agus í a bhacadh, agus ar phionóis coimeádta agus oiliúint leasúcháin agus athshlánúcháin a chur i bhfeidhm ar dhaoine a sháraíonn an dlí.

## Féach freisin

* Ceartas coiriúil

## Naisc sheachtracha

* 

## Tagairtí

Catagóir:Ceartas coiriúil
Catagóir:Coincheapa dlíthiúla
Hypoalgesia

Is éard atá i gceist le **hypoalgesia** ná rúd éigin a laghdaíonn íogaireacht an duine i leith na péine, mar shampla aspairín, ainéistéise nó fiú hiopnóis.

Siar sa mbliain 2009 foilsíodh taighde ar an gceangal idir a bheith ag eascainí agus mothálacht níos lú maidir le pian. Tástáladh daoine a chuir a lámha in uisce reoite, chomh fada is a d’fhéadfaidís é a sheasamh. Tugadh an rogha dóibh tosnú ag cur na seacht míle mallacht astu nó gan sin a dhéanamh. Thug lucht na droch-chainte an svae leo.

## Féach freisin

* Pian

## Tagairtí

Catagóir:Pian
Catagóir:Síceolaíocht
John Hunt (ársaitheoir)

Ba staraí, ársaitheoir agus bailitheoir é **John Durell Hunt** (28 Bealtaine 1900 – 19 Eanáir 1976). In éineacht lena bhean chéile Gertrude (née Hartmann), bhailigh sé an bailiúcháin atá mar bhunús ag Iarsmalann Hunt, Luimneach, Éire inniu.

## Luathshaol agus oideachas
Rugadh John Durell Hunt (‘Jack’) i Watford, Herefordshire, Sasana do John Hunt (*c.* 1870–1929), ailtire, agus Effie Jane Hunt (née Sherry). An duine ba shine de chúigear leanaí, d’fhreastail John ar King's College School Cambridge agus rinne sé dhá bhliain de sheirbhís mhíleata idir 1918 agus 1920 sular cuireadh oiliúint air le bheith ina dhochtúir in Ospidéal Naomh Bartholomew.

## Gairm
Spreag sé an Tiarna Gort chun Caisleán Bhun Raite a athchóiriú. Tá sé á chomóradh ag busta sa chaisleán mar gheall ar seo. Ba é ba chúis leis freisin ná bunú ionaid chuairteoirí Chreagán Eoghain agus Loch Goir mar gheall ar a spéis sa réamhstair. Shocraigh na Hunts ar dtús ag Loch Goir, gar do Luimneach, agus ina dhiaidh sin i mBaile Átha Cliath. Sa dá shuíomh baile seo, chuir siad a mbailiúchán luachmhar ar taispeáint go hoscailte.

## Saol pearsanta
Phós John Gertrude Hunt (née Hartmann) i Londain i 1933. D'uchtaigh siad beirt leanaí, John Hunt, sóisearach agus Trudy Hunt, a bhí ina n-iontaobhaithe ar an Hunt Museums Trust agus ina stiúrthóirí ar Iarsmalann Hunt.

## Naisc sheachtracha

* Shannondev.ie - Eisiúintí Nuachta 2007
* https://web.archive.org/web/20080807121211/http://www.huntmuseum.com/framesets_hunts/hunts_frameset.html
* https://web.archive.org/web/20070318131822/http://www.ul.ie/vpacad/HonDocs/Cit-J%20Hunt.htm
* http://www.recirca.com/articles/johnhunt/index.shtml
* https://web.archive.org/web/20080705095051/http://www.shannonheritage.com/Attractions/Craggaunowen/CraggaunowenCastle/

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1976
Catagóir:Daoine a rugadh i 1900
Catagóir:Fir
Catagóir:Staraithe
An Rath

Is lios é **An Rath** laisteas de Bhaile Uí Bheacháin i gceantar na Bhoirne, i gContae an Chláir, Éire. Is Séadchomhartha Náisiúnta é.

## Suíomh
Tá an dún suite díreach in aice le bóthar an R480 idir sráidbhaile Bhaile Uí Bheacháin agus Caisleán Léim an Eich. Tá sé suite i mbaile fearainn Baile Albóin, i bparóiste dlí Ráth Boirne.

## Cur síos
Tá trastomhas inmheánach an lios timpeall 100 troigh (200 troigh an móta san áireamh) agus tá sé i riocht maith, cé go bhfásann crainn ar go leor den struchtúr. Tógadh na rampaí leis an talamh a thochailt as an móta, a líonann fós le huisce tar éis báistí.:22 

Ar dtús, bhí na ballaí ní b'airde fós, agus an móta ní ba dhoimhne ná mar atá siad anois. Is dócha go raibh pailis adhmaid ar an gclaífort.: 96 

## Ainmniú
Tá dhá dhún ar leith sa séadchomhartha náisiúnta lena n-áirítear lios An Rath, uimhir 648: An Rath, agus dún cloch Cathair Mór in aice láimhe.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Eolas ag Leabharlann an Chláir
* TJ Westropp ar dhaingne Bhaile Albóin

Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae an Chláir
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
An tOircín

Is abhainn í **An tÓircín** a sreabhann trí chontae Laoise in Éirinn. Is craobhabhainn den Fheoir é.

Tá a fhoinse aige ar theorainn Laoise-Cill Chainnigh ó dheas de Ráth Domhnaigh. Ritheann sé ó thuaidh i dtreo Ráth Domhnaigh agus ansin casann sé soir i dtreo Dharú ag dul isteach san Fheoir timpeall 1.5&nbsp;km soir ón mbaile.

## Tagairtí

Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Abhainn
Stalcaireacht

mion
mion|Stalcaireacht (i mBéarla)
Is éard atá i gceist le **stalcaireacht** ná iompar nach dteastaíonn, a tharlaíonn mar thoradh ar ghreamú nó dúghabháil, agus ar cúis é le scaoll a chur san íospartach, anó a chur air nó uirthi nó díobháil a dhéanamh dó nó di. Déanann duine aonair stalcaireacht (fear de ghnáth) ar dhuine eile (bean aonair de ghnáth).  Iompraíocht leanúnach atá ann, ina chuid de phatrún. Tá an foréigean dírithe in aghaidh duine de bharr a inscne de ghnáth.

## Tréithe
D’fhéadfadh na nithe seo a leanas a bheith i gceist le stalcaireacht : rudaí a rá nó a scríobh atá doicheallach, téisiúil nó bagrach; aon chineál iompraíochta atá fóbartach amhail imeaglú, grianghraf a thógáil nó taifeadadh a dhéanamh nuair nach dteastaíonn sé sin ó dhuine, nó é sin a dhéanamh faoi choim; teagmháil fhisiciúil mhíchuí agus/nó gan iarraidh; nó aon aird nó caidéis ghnéasach neamh-inmhianaithe a fhágann an duine eile ar a míchompord nó faoi bhagairt.
Tarlaíonn stalcaireacht nuair is cúis le duine eile tú:

* Eagla go n-úsáidfear foréigean i do choinne nó i do choinne ar dhuine gar duit
* Aláram tromchúiseach nó anacair a mbíonn tionchar diúltach aige ar do shaol laethúil agus ar shábháilteacht agus ar fholláine.

Is féidir an stalcaireacht a bheith ar líne chomh maith (=> cibearbhulaíocht agus claonmhealltóireacht ar líne).

## In Éirinn
Tá stalcaireacht imithe i gcion ar 12 % de mhná agus cailíní na hÉireann os cionn 15 bliana d’aois, agus is é páirtí nó iarpháirtí a rinne an stalcaireacht i gcás 50 % acu.

Más páirtí dlúth nó iar-pháirtnéir nó ball teaghlaigh é, is féidir iarratas a dhéanamh ar ordú cosanta ar nós ordú sábháilteachta nó urchoisc.

Murab é páirtnéir reatha, iarpháirtnéir nó ball teaghlaigh é, is féidir Ordú Srianadh Sibhialta Alt 28 a fháil chun cosc ​​a chur ar an duine leanúint leis an iompar stailc. 

Is é an príomhlimistéar den dlí a dhéileálann le hionsaí an tAcht um *Chionta Neamh-Mharfacha in Aghaidh an Duine*, 1997.  Tugadh isteach An Bille um Chionta Neamh-Mharfacha in aghaidh an Duine (Leasú) (Stalcaireacht), 2021 ach níor ritheadh é.

## Féach freisin

* Gnéaschiapadh
* Foréigean in aghaidh na mban
* Foréigean in aghaidh na mban in Éirinn
* Foréigean baile
* Claonmhealltóireacht ar líne, cibearbhulaíocht

## Naisc sheachtracha

* Orduithe cúirte foréigean baile 
* An Bille um Chionta Neamh-Mharfacha in aghaidh an Duine (Leasú) (Stalcaireacht), 2021

## Tagairtí

Catagóir:Stalcaireacht
Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban
Catagóir:Foréigean teaghlaigh
Catagóir:Gnéaschiapadh
Catagóir:Mí-úsáid ghnéis
Omega Psi Phi

Is bráithreachas coláisteach Afracach-Mheiriceánach, atá ann go stairiúil, é **Bráithreachas Omega Psi Phi** (**ΩΨΦ)**.  Bunaíodh é ar 17 Samhain, 1911 ag Ollscoil Howard i Washington DC. Is ball bunaidh den Chomhairle Náisiúnta Pan-Heilléanach é Omega Psi Phi. Tá breis is 750 caibidil fochéime agus iarchéime ag an mBráithreachas. Glacadh breis is 250,000 fear isteach in Omega Psi Phi idir 1911-2024.
## Stair
Bunaíodh Bráithreachas Omega Psi Phi ar 17 Samhain, 1911, an chéad cheann ag ollscoil a bhí leithscartha ar bhonn cine go stairiúil, ag triúr mac léinn Ollscoil Howard, Edgar Amos Love, Oscar James Cooper agus Frank Coleman, agus a gcomhairleoir dáimhe, an Dr Ernest Everett Just . 

Ba é an aidhm a bhí leis ná "*to attract and build a strong and effective force of Handsome men dedicated to its Cardinal Principles of manhood*", scholarship, , and uplift".

## Féach freisin

* Ollscoil Howard
* Charles Calvin Rogers

## Tagairtí

 
Catagóir:Ailt le téacs sa tSean-Ghréigis
Omega Psi Phi
Catagóir: Bunaíochtaí 1911 i Washington, D.C.
Catagóir:Cumainn idirnáisiúnta mac léinn
Catagóir:An Chomhairle Náisiúnta Pan-Heilléanach
Catagóir:Eagraíochtaí mac léinn a bunaíodh sa bhliain 1911
Catagóir: Cumainn mac léinn sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Ollscoil Howard
Catagóir:Ollscoileanna i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Cáis Manchego

Is cáis Spáinneach í **cáis Manchego** (), a dhéantar as bainne na gcaorach de phór La Mancha, agus a chosnaítear le *denominación de origen* (ainmniú cosanta tionscnaimh) La Mancha agus ar leibhéal na hEorpa ag Rialachán (CE) 1107/96 ón gCoimisiún Eorpach, agus ag an leibhéal idirnáisiúnta ag an Eagraíocht Dhomhanda um Maoin Intleachtúil. Sa bhliain 2007, rinneadh moladh chun na sonraíochtaí don sonrúchán tionscnaimh a mhionathrú. De ghnáth péireálann siad go maith le fíonta ó La Mancha.

## Limistéar geografach
Is é 4,419,763 heicteár an limistéar atá clúdaithe ag sonrúchán tionscnaimh "*Queso Manchego* ", i sraith de bhardas a chlúdaíonn cuid de chúigí Albacete (21.66% den réigiún), Ciudad Real (33.16%), Cuenca (22.13%) agus Toledo (23.05%), arb ionann iad agus an réigiún La Mancha.

## Tagairtí

Catagóir:Cáis
Catagóir:Cáis a bhfuil sonrúchán tionscnaimh faoi chosaint acu san Aontas Eorpach
Catagóir:Cáiseanna Spáinneacha
Catagóir:Cócaireacht na gCaistíleach-La Mancha
La Mancha

mion|300x300px| Tírdhreach tipiciúil La Mancha i gCúige Ciudad Real
Is réigiún nádúrtha nó comarca é **La Mancha** atá suite i bpobal féinrialaitheach Castilla-La Mancha (comunidad autónoma nó pobal uathrialach) Castilla-La Mancha, i lár na Spáinne, atá lonnaithe i gcuid de chúigí reatha Albacete, Ciudad Real, Cuenca agus Toledo. Athraíonn achar dromchla de réir na n-údar: ó 15,000 km² go 30&nbsp;000&nbsp;km² arb é ceann de na machairí agus na réigiúin nádúrtha is mó i Leithinis na hIbéire é. Léiríonn sé lár an Submeseta Sur.

## Tagairtí

Catagóir:Castilla–La Mancha
Catagóir:Comarcas Castilla–La Mancha
Catagóir:Réigiúin nádúrtha na Spáinne
Catagóir:Réigiúin stairiúla sa Spáinn
Catagóir:Tíreolaíocht Castilla–La Mancha
Catagóir:Tíreolaíocht na Spáinne
Dave Thomas

Is aisteoir Ceanadach é **David William** **Thomas** (a rugadh ar an 20 Bealtaine 1949). In 1978 i dtús a shlí bheatha, bhí páirt aige sa scannán, "Home to Stay" le Henry Fonda. 

## Féach freisin

* Henry Fonda

## Tagairtí

Dave Thomas
Catagóir:Aisteoirí Ceanadacha
Charles Calvin Rogers

Fuair **Charles Calvin Rogers** (6 Meán Fómhair, 1929 - 21 Meán Fómhair, 1990) an maisiú míleata is airde sna Stáit Aontaithe, Bonn na hOnóra ( *Medal of Honor*), as a chuid gníomhartha le linn Chogadh Vítneam. Bhí sé ina leifteanantchoirnéal ag an am, agus bhí sé ar an saighdiúir Afrai-Mheiriceánach is airde de chuid  airm na SA chun an onóir seo a fháil.  

## Beathaisnéis
Rugadh Charles Rogers i Virginia Thiar. do Clyde L. Rogers, as Fire Creek,  Virginia Thiar. ó dhúchas, agus a bhean chéile, Helen Ford.   Bhí oideachas ochtú-grád ag máthair Rogers; Bhí oideachas den naoú-grád ag athair Rogers, agus bhí sé ina chléireach poist liostáilte san Arm le linn an Chéad Chogadh Domhanda   Mar shibhialtach d'oibrigh Clyde Rogers mar lódálaí guail i mianach.  Bhí cónaí ar chlann Rogers i mbaile campa-guail Claremont, cois New River i gContae Fayette, Virginia Thiar .  

Ba é Rogers an duine ab óige de chúigear deirfiúracha ar a laghad, triúr cailíní agus beirt bhuachaillí.  D'fhreastail sé ar bhunscoil leithscartha an bhaile do leanaí de chine daite ("*colored children*"), agus ansin d'fhreastail ar an DuBois High School i Mount Hope, West Virginia a bhí leithscartha ar bhonn cine.   Ag DuBois toghadh é ina uachtarán ar comhairle na ndaltaí agus ina chaptaen ar an bhfoireann peile.  Ghlac sé páirt freisin sa chlub drámaíochta agus bhí sé go seasta ar an rolla onórach acadúil.  

Tar éis dó céim ardscoile a bhaint amach sa bhliain 1947, chláraigh sé i West Virginia State College in Institute, Virginia Thiar, coláiste nó ollscoil do dhaoine gorma go stairiúil ( *HBCU* ), agus bhain sé Baitsiléir Eolaíochta sa mhatamaitic amach.    Sa bhliain 1948, ghlach sé ballraíocht sa Bhráithreachas Omega Psi Phi (ΩΨΦ). 

Mar oifigeach gairme, chuaigh sé isteach san arm mar leifteanant dara grád arna choimisiúnú ag Cór Oiliúna na nOifigeach Cúltaca (*ROTC*); bhí an t-arm fós deighilte ó thaobh cine de ag an am. Bronnadh Bonn na hOnóra ( *Medal of Honor*), as a chuid gníomhartha le linn Chogadh Vítneam.

D'éirigh sé as a phost tar éis 32 bliain in Arm na Stát Aontaithe le céim an mhaorghinearáil.

## Féach freisin
*Black Medal of Honor recipient removed from US Department of Defense website

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1990
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Fir
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánacha Afracacha
Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Virginia Thiar
Catagóir:Cogadh Vítneam
Leo T. Sorokin

Is breitheamh dúiche Stáit Aontaithe Mheiriceá de chuid Chúirt Dúiche na Stát Aontaithe do Dhúiche Massachusetts é **Leo Theodore Sorokin** (a rugadh i 1961) agus iar-bhreitheamh cúirte dúiche na Stát Aontaithe den chúirt chéanna.

## Beathaisnéis
Fuair Sorokin Baitsiléir Ealaíon, cum laude, i 1983 ón Ollscoil Yale. Fuair sé Céim Dlí-eolaíochta sa bhliain 1991 ó Scoil Dlí Columbia. Bhí sé ina chléireach dlí don Bhreitheamh Rya W. Zobel de Chúirt Dúiche na Stát Aontaithe do Cheantar Massachusetts ó 1991 go 1992. D’oibrigh sé i gcleachtas príobháideach ag gnólacht dlí Mintz, Levin, Cohn, Ferris, Glovsky agus Popeo PC, ó 1992 go 1994.

Ó 1994 go 1996, d'fheidhmigh sé in Oifig an Ard-Aighne Massachusetts mar Ard-Aighne cúnta agus, ó 1996 go 1997, mar chomhordaitheoir tuairimí san oifig chéanna. D'fheidhmigh sé mar chosantóir poiblí cúnta feidearálach i mBostún, ó 1997 go 2005.

## Féach freisin
* Brown University professor deported despite judge’s order, defying US court

## Tagairtí

Catagóir:Breithiúna Chúirt Dúiche na Stát Aontaithe do Dhúiche Massachusetts
Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Dlíodóirí ó Hartford, Connecticut
Catagóir:Iarscoláirí Scoil Dlí Columbia
Catagóir:Cosantóirí poiblí
Catagóir:Breithiúna cúirte dúiche na Stát Aontaithe arna gceapadh ag Barack Obama
Catagóir:Breithiúna giúistís na Stát Aontaithe
Catagóir:Iarscoláirí Choláiste Yale
Musée des Arts et Métiers

Is ceann de na músaeim is mó agus is cáiliúla ar an domhan í an **Musée des Arts et Métiers** nó **Musée du Cnam**  i bPáras, an Fhrainc. 

## Stair
Is músaem i bPáras é an Musée des Arts et Métiers ina bhfuil bailiúcháin an Conservatoire national des arts et métiers, a bunaíodh i 1794 mar stór chun trealamh agus fionnachtana eolaíochta a chosaint.

Ó bunaíodh é, tá an músaem lonnaithe i gclochar Saint-Martin-des-Champs ar *rue Réaumur* sa 3ú arrondissement i bPáras. Faoi láthair, tá an músaem, a ndearnadh athchóiriú mór air i 1990, brainse in aice leis an mainistir, le réada móra fágtha sa mhainistir féin.

Tá thart ar 80,000 réad agus 15,000 pictiúr ina bhailiúchán ag an músaem, agus 40,000 i bPáras. I measc an bhailiúcháin tá leagan bunaidh de luascadán Foucault.

Tá an músaem seo le feiceáil i saothair scríofa mar radharc aeráide an úrscéil Luascadán Foucault le Umberto Eco.

Is féidir teacht ar an músaem trí stáisiún Arts et Métiers de Meitreo Pháras.

## Tagairtí

Catagóir:Páras
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc
Ieuan Deulwyn

mion| Teaghlach agus naisc pholaitiúla ábhair filíochta Ieuan Deulwyn
File nó bard Breatnaise ab ea **Ieuan Deulwyn** (fl. c. 1460).

## Filíocht
Foilsíodh cnuasach ina raibh caoga dán de chuid **Ieuan Deulwy** sa bhliain 1909, faoi choimirce an Welsh Manuscripts Society, a bhuí le Ifor Williams.

Bhain Ieuan Deulwyn le scoil Dafydd ap Gwilym, mar a bhain Bedo Brwynllys, Dafydd ab Edmwnd agus daoine eile freisin. Toisc stíleanna den chineál céanna a bheith acu, is minic a chuirtear a saothar i leith a chéile, rud a fhágann gur deacair filíocht Ieuan a aithint go cinnte. D'úsáid Williams fianaise ó lámhscríbhinní éagsúla chun na dánta a áireofaí ina bhailiúchán a chinneadh, rud a d'fhéadfadh a bheith ina chúis le roinnt dánta de chuid Deulwyn a bheith ar iarraidh, ach is mór an t-ádh atá orainn go bhfuil an t-eagrán a foilsíodh againn, lena bhfuil fonótaí míniúcháin, nótaí faoi go leor de na hábhair, agus innéacsanna daoine agus áiteanna araon.

Cloíonn Ieuan leis an g*cywydd*, foirm fhilíochta aon-mhéadair. Tá roinnt cineálacha *cywydd* ann, agus rialacha docht sainithe ag gach ceann acu, a bhí bunaithe go maith le linn na tréimhse seo. Sna foirmeacha filíochta nach bhfuil chomh docht céanna a bhfuil taithí againn orthu sa Bhéarla, d’fhéadfadh go mbeadh an chuma ar na rialacha dochta go mbeadh filíocht sheasta nó thirim mar thoradh orthu. Mar sin féin, mar a luann Glanmor Williams, *“Far from being fetters which intolerably shackle the poet’s ability to express himself freely, [the rules of cynghanedd and cywydd] become adornments which add to the power as well as the elegance of the verse*”   Ní nach ionadh gur thóg sé ar a laghad naoi mbliana chun file máistriúil a bheith ionat! Go nádúrtha, d’fhorbair na rialacha seo timpeall ar theanga na Breatnaise, rud a fhágann go bhfuil aistriúchán na filíochta seo go Béarla thar a bheith deacair. Dán amháin a aistríodh go Béarla is ea marbhrán do Dafydd Fychan ap Dafydd ó Llyn-went, Llanbister, Sir Faesyfed, agus dá chara Ieuan ap Gruffudd ap Hywel Llwyd ó Chlochfaen, Llangurig, Maldwyn.  Maraíodh an bheirt chairde i luíochán le linn réimeas Anraí VI.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 15ú haois
Catagóir:Filí Breatnaise
Radio Televizioni Shqiptar

Is é **Radio Televizioni Shqiptar** (Albáinis: [ˈɾadiɔ tɛlɛviziˈɔni ʃcipˈtaɾ]; Gaeilge: Raidió agus Teilifís Albánach) an comhlacht náisiúnta chraoltóireacht phoiblí na hAlbáine. Bunaithe i 1938, Bíonn siad i mbun roinnt chainéal teilifíse agus raidió, thar gréasán tarchuradóra inmheánaigh agus satailít. Curadh **RTSH** ([ɾətəˈʃə]) ar go minic.
Caidreamh parasóisialta

[mion|Teri Garr le [David Letterman, 1982]]
Is téarma é **<nowiki/>'caidreamh parasóisialta’**  a chruthaíodh sna 1950idí nuair a tugadh faoi deara gur bhraith daoine airithe go raibh aithne acu ar réalta móra teilifíse agus scannán nár bhuail siad leo riamh. Díreach mar a thógtar caidreamh sa bhfíorshaol, cruthaítear caidrimh parasóisialta trí am a chaitheamh i gcomhluadar daoine. 

Ní fíorchaidreamh é caidreamh parasóisialta, ach sruth aontaobhach. Ní thuigeann ár n-intinn áfach go bhfuil an t-am sin aontaobhach. Is cuid den saol anois é d’éinne a fhéachann ar na meáin go rialta. Ach cé go gcaitheann duine go leor ama ag faire ar an tionchaire nó aisteoir nó duine cáiliúil is ansa leis, níl faic ar eolas aige faoin 'leantóir'. 

Sa lá atá inniu ann ní gá a bheith cáiliúil in aon chor chun go mbeadh caidreamh parasóisialta ag duine le duine eile - ní gá ach cuntas poiblí a bheith ag an 'leantóir', nó eolas a bheith ar fáil ar Ghoogle nó sna meáin srl.

## Féach freisin

* Ciara Ní É

## Tagairtí

Catagóir:Síceolaíocht
Catagóir:Meáin chumarsáide
Catagóir:Ríomhshábháilteacht
Pentagon

*An Peinteagán, foirgneamh suite in Arlington, Virginia, in aice le Washington, D.C.,
*Peinteagán, Matamaitic » Céimseata
Gabriel Bortoleto

Is tiománaí rásaíochta Brasaíleach é **Gabriel Bortoleto** (14 Deireadh Fómhair 2004 a rugadh, a dtéann in iomaíocht i bhFoirmle a hAon do Sauber.

Catagóir:Tiománaithe Braisíleach Foirmle a hAon
Catagóir: Tiománaithe Sauber i bhFoirmle a hAon
Oliver Bearman

Is tiománaí rásaíochta Sasanach é **Oliver Bearman** (8 Bealtaine 2005 a rugadh) a téann in iomaíocht i bhFoirmle a hAon do Haas. 

Rugadh Bearman i Londain agus tógadh i Chelmsford é, agus thosaigh sé ag rásaíocht cairte iomaíoch ag aois a seacht, ag buachaint roinnt teideal náisiúnta agus ilchríochacha. Ag dul ar aghaidh chuig foirmlí sóisearacha in 2020, bhuaigh Bearman a chéad teideal ag Craobh F4 na hIodáile in 2021, agus bhuaigh sé Craobh ADAC F4 an bhliain chéanna, an dá cheann le Van Amersfoort. Ansin, ghlac sé páirt i FIA Foirmle a 3 in 2022, ag críochnú sa tríú háit ina chéad séasúr le Prema. Chuaigh Bearman ar aghaidh chuig FIA Foirmle a 2 in 2023, ag críochnú sa séú háit an bhliain sin agus ag buachaint roinnt rás thar dhá shéasúr."

Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Tiománaithe Haas i bhFoirmle a hAon
Catagóir:Tiománaithe Ferrari i bhFoirmle a hAon
Jack Doohan

Is tiománaí rásaíochta ón Astráil é **Jack Doohan** (rugadh 20 Eanáir 2003), a théann in iomaíocht i bhFoirmle a hAon do Alpine.

Catagóir:Tiománaithe Astrálacha Foirmle a hAon
Catagóir:Tiománaithe Alpine i bhFoirmle a hAon
Isack Hadjar

Is tiománaí rásaíochta Francach-Ailgéarach é **Isack Alexandre Hadjar** (Araibis: إسحاق حجار, fuaimnithe: [i.zak a.d͡ʒaʁ]; 28 Méan Fómhair 2004 a rugadh), a théann in iomaíocht faoi bhrat na Fraince i bhFoirmle a hAon do Racing Bulls

Catagóir: Tiománaithe Foirmle a hAon
Catagóir: Tiománaithe Racing Bulls i bhFoirmle a hAon
Andrea Kimi Antonelli

Is tiománaí rásaíochta Iodálach é **Andrea Kimi Antonelli** (fuaimniú Iodálach [anˈdrɛːa ˈkiːmi antoˈnɛlli]; 25 Lúnasa 2006 a rugadh), a théann in iomaíocht i bhFoirmle a hAon do Mercedes.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh in 2006
Catagóir:Daoine Iodálacha
Catagóir:Tiománaithe Iodálacha Foirmle a hAon
Catagóir:Tiománaithe Mercedes i bhFoirmle a hAon
Liam Lawson

Is tiománaí rásaíochta Nua-Shéalannach é **Liam Lawson** (11 Feabhra 2002 a rugadh), a théann in iomaíocht i bhFoirmle a hAon do Red Bull Racing.

Catagóir: Tiománaithe Foirmle a hAon
Catagóir: Tiománaithe Red Bull i bhFoirmle a hAon
Catagóir: Tiománaithe Racing Bulls i bhFoirmle a hAon
Alpine F1 Team

Is é **Alpine F1 Team**, ag tiomáint faoin ainm **BWT Alpine Formula 1 Team** do chúiseanna urraíochta, deántóir atá in iomaíocht i bhFoirmle a hAon ó tús an tséasúir 2021. Ainmníodh Renault F1 Team ar roimhe seo, is leis an chomhlacht ghluaisteán Fhrancach Groupe Renault chomh maith leis an Chomhaontas Renault–Nissan–Mitsubishi é.

## Tagairtí

Catagóir:Iontrálaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Alpine F1 Team
Renault i bhFoirmle a hAon

Is déantóir gluaisteán Francach é Renault, ceangailte le Foirmle a hAon mar úinéir foirne agus déantóir innill do thréimhsí áirithe ó 1977.

## Tagairtí

Catagóir:Déantóirí inneall Foirmle a hAon
Catagóir:Renault i bhFoirmle a hAon
Catagóir:Iontrálaithe Foirmle a hAon
Aston Martin i bhFoirmle a hAon

Is déantóir gluaisteán Briotanach é Aston Martin a ghlac páirt i bhFoirmle a hAon i gcineálacha difriúla agus atá ag dul in iomaíocht faoi láthair le foireann darbh ainm **Aston Martin Aramco F1 Team**.

Catagóir:Iontrálaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Aston Martin i bhFoirmle a hAon
Catagóir:Déantóirí inneall Foirmle a hAon
Eoin Ó Beaglaoich

Is ceoltóir Éireannach é **Eoin Ó Beaglaoich**. Is de chlann Bheaglaoich ó Chorca Dhuibhne é Eoin atá sáite go smior i gceol gaelach ó Iarthar Chiarraí. D’fhoghlaim sé an-chuid de na poirt agus na hamhráin óna athair Séamus Begley. Seineann sé an bosca ceoil agus an consairtín, agus tá stíl ceoil Chiarraí Thiar go smior aige.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Mercedes AMG High Performance Powertrains

Is déantóir innill iad **Mercedes AMG High Performance Powertrains** (**Ilmor Engineering** agus **Mercedes-Benz High Performance Engines** go stairiúil) a théann in iomaíocht i bhFoirmle a hAon, is é Mercedes-Benz an t-úinéir. 

Sholáthair siad Sauber i rith an tséasúir 1994, McLaren ó 1995 go 2014 agus 2021 ar aghaidh, Force India ó 2009 go 2018, Brawn i 2009, an fhoireann monarchan Mercedes ó 2010, Williams ó 2014, Lotus i 2015, Manor Racing i 2016, Racing Point Force India i 2018, Racing Point i 2019 agus 2020, Aston Martin ó 2021 ar aghaidh, agus soláthróidh siad Alpine ó 2026. Tá a n-innill freagrach d'aon Chraobh Dhomhanda na dTiománaithe Foirmle a hAon déag, agus aon Chraobh Dhomhanda na nDéantóirí déag. 

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Mercedes-Benz i bhFoirmle a hAon
Catagóir:Déantóirí Inneall Foirmle a hAon
Dúnmharú Patrick McVeigh

mion|1949:  Éigeandáil Mhalaech;  an straitéis frithcheannairce chéanna curtha i bhfeidhm i dtíortha eile
Ar an 13 Bealtaine 1972, lámhachadh agus maraíodh Patrick McVeigh, 44 bliain d'aois, fear Caitliceach (agus athair seisear clainne), agus gortaíodh ceathrar eile. Bhí siad ag comhrá le chéile ar an tsráid i gceantar Bhaile Andarsan in iarthar Bhéal Feiste.

Scaoileadh leo ó gluaisteán a bhíothas a thiomáint tríd an gceantar ag an am.  Bhí na saighdiuirí ón Military Reaction Force (MRF) sa charr nuair a scaoileadh leo.

Bunaíodh an MRF i 1971 le hionsaithe sceimhlitheoireachta a dhéanamh ar Chaitlicigh le súil an bonn a bhaint de thacaíocht an phobail náisiúnaigh don IRA.  Cuid de straitéis frithcheannairce na Breataine a bhí ann ar cuireadh barr feabhais air roimhe sin sa Mhalae, sa Chéinia agus i dtíortha eile, agus atá luaite leis an nGinearál Frank Kitson go háirithe.

Rud atá íorónta, bhí seal caite ag Patrick McVeigh é féin in Arm na Breataine.

## Fiosrúcháin
Chuir póilíní an Tuaiscirt tús le fiosrúchán nua faoi na hionsaithe lámhaigh i bhfianaise ar tháinig chun solais i gclár faisnéise an BBC sa bhliain 2013.

In 2024, is fearr déanach ná riamh, bhí sé fógartha ag an tSeirbhís Ionchúiseamh Poiblí sa Tuaisceart go raibh iarshaighdiúir in Arm na Breataine le cúiseamh i bhfear Caitliceach a dhúnmharú agus in iarracht a dhéanamh ceathrar eile a dhúnmharú i mBéal Feirste i 1972. 

"Saighdiúir F" atáthar a thabhairt ar an bhfear atá le cúiseamh ina dhúnmharú  (ní hé an 'Saighdiúir F' céanna é atá cúisithe i ndúnmharú i nDoire Domhnach na Fola).  Ní hionann é agus an Saighdiúir F atá le cur ar a thriail faoi bheirt a dhúnmharú i nDoire Domhnach na Fola.  Bhí Saighdiúir F,chomh maith le triúr eile dá ngairtear Saighdiúirí B, C agus D, le cúiseamh i mbeirt Chaitliceach eile a lámhach agus in iarracht a dhéanamh iad a dhúnmharú an lá sular dúnmharaíodh Patrick McVeigh.

## Féach freisin

* Military Reaction Force

## Tagairtí

Catagóir:1972
Catagóir:Dúnmharuithe
Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Haas F1 Team

Is foireann rásaíochta le ceadúnas Meiriceánach é **Haas Formula LLC**, ag glacadh páirte i bhFoirmle a hAon faoin ainm **MoneyGram Haas F1 Team**, a bhunaigh úinéir foirne NASCAR Cup Series Gene Haas i mí Aibreáin 2014. Seoladh an fhoireann i 2016. Is é Ayao Komatsu ceann feadhna na foirne.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Iontrálaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Haas i bhFoirmle a hAon
Mercedes-Benz i bhFoirmle a hAon

Is branda gluaisteáin Gearmánach den Mercedes-Benz Group é Mercedes-Benz, atá i bhFoirmle a hAon faoi láthair faoin ainm **Mercedes-AMG Petronas F1 Team** bunaithe in Brackley, Sasana le ceadúnas rásaíochta Gearmánach. Tá baint acu i bhFoirmle a hAon ó thaobh úinéir foirne agus déantóir innill de do thréimhsí éagsúla ó 1954. Cuirtear an leasainm the "**Silver Arrows**" (Gearmáinis: *Silberpfeile*) orthu go minic. Ó mí Eanáir 2022 ar aghaidh, tá comhúinéireacht chothrom idir Ineos, an Mercedes-Benz Group agus Toto Wolff, atá mar cheann feadhna agus POF na foirne.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Iontrálaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Mercedes-Benz i bhFoirmle a hAon
Andrea Palandri

Is ceoltóir agus acadóir Iodálach é **Andrea Palandri**, agus tógadh é idir Londain agus an Veinéis. Thosnaigh sé ag seimint an veidhlín nuair a bhí sé ceithre bliana d'aois, agus thit sé i ngrá leis an gceol traidisiúnta sna déagaibh, go háirithe leis an stíl veidhlín a bhí ag Pádraig O’Keeffe, Denis Murphy agus Paddy Cronin. Ó d’aistrigh sé go hÉirinn sa bhliain 2014 tá ceol seinnte ag Andrea ag féilte ar nós *Masters of Tradition* i mBeanntraí agus in Acadamh Ríoga an Cheoil i mBaile Átha Cliath. Tá dlúthdhiosca *An Veidhlín Muimhneach* eisithe aige le déanaí.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil: andreapalandri.com

## Tagairtí

Catagóir:Acadóirí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ceoltóirí Iodálacha
Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh
Catagóir:Fir
Catagóir:Veidhleadóirí
Catagóir:Gaeilgeoirí
Racing Bulls

Is foireann agus déantóir Iodálach é **Racing Bulls S.p.A.**, ag dul in iomaíocht i bhFoirmle a hAon mar **Visa Cash App Racing Bulls F1 Team** (giorraithe chuig **Racing Bulls** nó **VCARB**) ó 2024. Is é ceann amháin de na dhá dhéantóir atá ag an ilchomhlacht Ostarach Red Bull GmbH, is é Red Bull Racing a chomhfhoireann.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Iontrálaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Red Bull i bhFoirmle a hAon