open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eachtra imirceach San Antonio, 2022

Ar 27 Meitheamh 2022, bhí 53 corp faighte i leantóir leoraí i San Antonio, Texas, daoine fásta agus inimiricigh go léir. Bhí sé dhuine dhéag eile fós ina mbeatha sa leoraí, ceathrar páistí ina measc.

Bhí an leoraí páirceáilte in aice leis an iarnród ar cholbha theas na cathrach. Bhí an teocht chomh hard le 39 céim i San Antonio ag an am agus ní raibh aon uisce sa leoraí.  Leantóir cuisniúcháin ba ea é agus ní raibh aon chóras aerchóirithe ann... é sin nó ní raibh sé ar siúl.

Tháinig duine, a bhí ag obair in aice láimhe, ar na hinimircigh tar éis dó glao ar fhóirithint a chloisteáil ag teacht as an leoraí. Tugadh chuig ospidéil áitiúla láithreach an 16 duine a bhí fós beo, agus cuireadh cóir leighis orthu faoi thnáitheadh teasa agus stróc teasa.

Bhí sé deimhnithe gurbh as Meicsiceo 22 de na mairbh. B'as Guatamala agus Hondúras cuid eile acu.

### Cóir
Thart ar 250 ciliméadar atá idir San Antonio agus teorainn Mheicsiceo, agus tugadh na hinimiricigh chun na Stát Aontaithe go mídhleathach.

Mhaígh Greg Abbott, gobharnóir Texas agus ón bPáirtí Poblachtach,  gurb í an fháilte a chuireann na Daonlathaithe roimh inimircigh údar an oilc. Chuir sé an milleán faoin tragóid ar Uachtarán na Stát Aontaithe Joe Biden.

Bhí ceathrar gafa faoin scéal, an tiománaí ina measc.

## Féach freisin

* Eachtra imirceach Parndorf

* Eachtra imirceach Essex, 2019
* Tubaiste i Muir nIocht, Samhain 2021

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí imirceacha
Catagóir:2022
Catagóir:Stair Texas
Catagóir:San Antonio, Texas
Possibly in Michigan

Is gearrscannán uafáis Meiriceánach é **Possibly in Michigan** a bhí cruthaithe ag Cecelia Condit. Fuair an scannán maoiniú ón National Endowment for the Arts agus ón Ohio Arts Council.

## Cliar

* Cecelia Condit, Bill Blume agus Stephen Vogel i bpáirt Arthur.
* Jill Sands i bpáirt Sharon.
* Karen Skladany i bpáirt  Janice

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

*  ag IMDb

Catagóir:Gearrscannáin‎
Catagóir:Scannáin 1983
Catagóir:Scannáin Béarla‎
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha‎
Catagóir:Scannáin uafáis
Na Dualaigh

Is grúpa eitneach Bantúch iad na Dualaigh (nó Sawa) ó Chamarún. Cónaíonn siad go príomha i réigiún cladachúil agus iardheisceart  Chamarún agus is cuid de na Sawabantú nó "daoine cósta" . Chuir an Dualaigh  fáilte roimh bheartais choilíneacha na Gearmáine agus na Fraince. Mhéadaigh líon na nAfracach a labhraíonn Gearmáinis ina labhraítear Gearmáinis i gceithre choilíneacht Ghearmánach in Iarthar na hAfraice roimh 1914. Chuir ceannaireacht na nDualach in 1884 an treibh faoi rial na nGearmánach. D'iompaigh an chuid is mó acu ar an Phrotastúnachas agus cuireadh oideachas orthu ar nós na Gearmáine. B'fhearr le hoifigigh choilíneacha agus le lucht gnó iad a bheith mar chléirigh neamhchostasach in oifigí rialtais agus gnólachtaí na Gearmáine san Afraic. Bhí an-tionchar acu go stairiúil i gCamarún mar gheall ar an teagmháil fhada a bhí acu le hEorpaigh, an ráta ard oideachais, agus an rachmais a gnóthaíodh thar na céadta bliain mar thrádálaithe sclábhaithe agus úinéirí talún.
Northrop Grumman B-21 Raider

Is é an **Northrop Grumman B -21 Raider** an buamadóir straitéiseach Meiriceánach á bhforbairt d'Aerfhórsa na Stáit Aontaithe (AFSA) ag Northrop Grumman. Mar chuid den chlár Bhuamadóir Ionsaithe  Fadraoin (B-IFR), tá sé le bheith ina buamadóir straitéiseach idir-ilchríochach fadraoin, téaltaitheach don AFAS, atá in ann airm thraidisiúnta agus teirmeanúicléacha a sheachadadh.
## Tagairtí

B-21 Raider
Catagóir: Aerárthaí míleata na Stát Aontaithe atá beartaithe
Catagóir:Aerárthaí téaltaitheacha
Catagóir:Aerárthaí buamála de chuid na Stát Aontaithe
Catagóir:Buamadóirí straitéiseacha
Jimín Mháire Thaidhg

Úrscéal grinn don aos óg leis an Seabhac (Pádraig Ó Siochfhradha) is ea ***Jimín Mháire Thaidhg*** a chéadfhoilsigh Comhlucht Oideachais na hÉireann sa bhliain 1919. Leanann sé eachtraí buachalla óig darb ainm Séamus Ó Breasail, nó Jimín Mháire Thaidhg mar is fearr aithne air. Is í Máire Thaidhg máthair dhian Jimín, agus bíonn Jimín cráite i gceart aici. I gCorca Dhuibhne atá an leabhar suite, agus is sa chanúint sin a scríobhadh an buntéacs, cé go bhfuil leagan caighdeánaithe ann anois. 

Foilsíodh "eagrán scoile" den leabhar (a d'fhoilsítí go minic faoin ainm simplí "*Jimín*") in 1921, a d'úsáidtí i scoileanna na hÉireann ar feadh na mblianta fada. Baineadh tagairtí don chleamhnas, do chaidrimh idir daoine fásta agus don bhás as an eagrán scoile.

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalta Gaeilge
Catagóir:Úrscéalta Éireannacha
Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Leabhair do pháistí
Catagóir:Greann na Gaeilge
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1919
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1910idí
Catagóir:Leabhair do pháistí
Alan Parker

Stiúrthóir scannán Sasanach ab ea **Alan Parker** (14 Feabhra 1944 – 31 Iúil 2020). Bhí clú agus cáil air mar dhéantóir scannán éagsúil ar nós Midnight Express, Fame, The Commitments, agus Bugsy Malone. 

Le linn a shaoil bhain Parker a lán duaiseanna agus gradam, sé Ghradam Oscar san áireamh.

Bhí sé sé bliana is seachtó d’aois nuair a bhásaigh sé ar 31 Iúil 2020.

## Féach freisin

* The Commitments

## Tagairtí

Catagóir:Stiúrthóirí scannán Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Básanna in 2022
Beàrnaraigh

Tá roinnt oileán ann a bhfuil an t-ainm Beàrnaraigh orthu:

* Beàrnaraigh Mòr (Beàrnaraigh Leòdhais)
* Beàrnaraigh na Hearadh (Beàrnaraigh Uibhist)
* Beàrnaraigh Cheann Bharraigh (Beàrnaraigh an Easbaig)
* Beàrnaraigh, Lios Mòr
* Beàrnaraigh Beag, gar dó Bheàrnaraigh Mòr

Catagóir:Oileáin na hAlban
Dionnasg an Fhearainn

mion| Suaitheantas Dhionnasg an Fhearainn (1880idí)
Cuireadh tús leis an chéad **Dionnasg an Fhearainn** (Béarla : *Highland Land League* )* sna 1880idí i [[Gaeltacht na hAlban|nGaeltacht na hAlban]] mar chuid de Streachailt an Fhearainn. Ba é an ghairm shlógaidh a bhí acu ná "Is treasa tuath na tighearna" (ga. *Is treise tuath ná tiarna'')

Thosaigh an darna 'Dionnasg an Fhearainn' mar pháirtí polaitíochta i nGlaschú sa bhliain 1909 . Bhí siad ag iarraidh féinrialtas in Albain, agus bhí baill de Dhionnasg an Fhearainn an-tábhachtach i mbunú Páirtí Náisiúnta na hAlban i 1934 .

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na hAlban
Cluain Bheirn

Is baile agus paróiste sibhialta i gContae na Gaillimhe í **Cluain Bheirn** (*Clonbern*, nó *Clonberne* scaití, i mBéarla). 

I mbarúntacht Bhéal Átha Mó atá an paróiste suite. Is cuid é de pharóiste Caitliceach Chill Choirín agus Chluain Bheirn. 

Tá scoil náisiúnta, eaglais, teach altranais agus gnólachtaí eile suite ar an mbaile.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Glinsce, Contae na Gaillimhe (Béal Átha Mó)

Is sráidbhaile agus paróiste sibhialta é **Glinsce**, nó **Gleann Uisce** scaití, atá suite i gContae na Gaillimhe agus i mbarúntacht Bhéal Átha Mó. Tá sé thart ar 68 km ó chathair na Gaillimhe agus thart ar 30 km ó bhaile Ros Comáin. 

I measc na seirbhísí atá le fáil ar an mbaile tá siopa, pub, scoil náisiúnta, páirc CLG agus eaglais. Tá Caisleán Ghlinsce in aice láimhe. Tógadh sin ar ordú an Bhairnéad Uileog de Búrca ag tosú thart ar 1628. Maítear gurb é sin an caisleán deireanach a tógadh in Éirinn, rud a bhraitheann ar an sainmhíniú atá ann ar 'caisleán', dar ndóigh. 

Baile na Cille an t-ainm oifigiúil atá ar pharóiste Ghlinsce agus is sa mbaile fearainn sin atá an reilig áitiúil suite. Tá sé ina chuid de pharóiste Caitliceach Ghlinsce agus Chill Bheagnait. Mar a léiríos leagan "Gleann Uisce" an ainm, tá abhainn ag rith láimh leis an áit, mar atá, Abhainn na Suca.

## Féach freisin
Glinsce, leathanach idirdhealaithe le cúpla áit eile in Éirinn ar a dtugtar 'Glinsce'.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Anlann soighe

Is éard is **anlann soighe** ann ná anlann coipthe a dhéantar as pónairí soighe, grán, sáile agus múscáin.

## Tagairtí

Catagóir:Anlainn
Caisleán Ghlinsce

Tá **Caisleán Ghlinsce** suite i nGlinsce in oirthuaisceart Chontae na Gaillimhe. 

Is minic a mhaítear gurbh é an caisleán deireanach a tógadh in Éirinn é, ach deirtear uaireanta eile nach caisleán atá ann ach túrtheach. Pé scéal é, is deimhin gur cuireadh tús le hobair ar an bhfoirgneamh atá anois ann thart ar 1628 ar ordú Bhairnéad Ghlinsce, Uileog de Búrca, ar láthair caisleáin níos sine. I measc na ndaoine eile a raibh cónaí orthu sa gcaisleán, tá Liam de Búrca, nó Liam Garbh mar a tugadh air, agus Nuala na Miodóige, bean uasail a fheictear i bhfinscéalta áitiúla.

## Tagairtí

Catagóir:Caisleáin i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Caisleáin na hÉireann
Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Bairnéad

Is éard is **bairnéad** ann, nó **banbhairnéad** más bean atá i gceist (Béarla: *baron*, *baronetess*) ná duine a bhfuil bairnéadacht acu, teideal a bhronnas an Choróin sa Ríocht Aontaithe agus a bhronnadh an Choróin i Sasana, in Éirinn, sa mBreatain Mhór agus in Albain Nua. Feictear tagairtí don teideal chomh fada siar leis an 14ú haois ach cruthaíodh córas na mbairnéadachtaí atá ann faoi láthair i réimeas Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire le tuilleadh ioncaim a thabhairt isteach don Choróin. 

Tugtar "*sir*" ar bhairnéid, amhail ridirí, agus "*dame*" ar bhanbhairnéid. Tá bairnéadachtaí ar an aon chineál onóra oidhreachtúla sa Ríocht Aontaithe nach meastar tiarnas ceart a bheith iontu.  

## Líon Bairnéadachtaí

## Tagairtí
Baile Dhollainn

Is baile suite i gContae an Dúin é **Baile Dhollainn** ().

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Achd na Croitearachd (1886)

Is dlí de chuid Pharlaimint na Ríochta Aontaithe é **Achd na Croitearachd (1886)** nó **Achd Chroitearachd (Alba) 1886**  (*Béarla*:*Crofters Holdings (Scotland) Act 1886*) atá i bhfeidhm go dtí an lá atá inniu ann. Chruthaigh an t-acht seo sainmhínithe dlíthiúla do na téarmaí 'paróiste crochtóireachta' agus 'crochtóir'. Don chéad uair, fuair na crochtóirí daingneacht tionachta ar a gcuid talún agus mar sin chuir an t-acht seo deireadh le Fuadach na nGael. Ar go leor bealaí, múnlaíodh an tAcht ar Achtanna Talún na hÉireann 1870 agus 1881 den chuid is mó.

## Tagairtí

Catagóir:Albain
Catagóir:Dlí reachtúil
Catagóir:Parlaimint na Ríochta Aontaithe
Boighreán

Is éard is **boighreán** nó *baighreán* ann ná coirce a chuirtear ar maos in uisce nó go dtagann dath bán ar an uisce. Uaireanta fágtar é go mbíonn blas géar air. D'úsáidtí é nuair a bhíodh bainne gann. Is cosúil go dtugtaí do dhaoine i dtithe na mbocht é le linn an Ghorta Mhóir. Tá cineálacha éagsúla bia tar éis teacht chun cinn ó shin a dtugtar an t-ainm céanna orthu. *Làgan* a thugtar ar leagan na hAlban.

## Tagairtí

catagóir: Bia
Uimhreacha Laidine

Is iad na **huimhreacha Laidine** na focail a úsáidtear chun uimhreacha laistigh den teanga Laidineach a chur in iúl. Tá siad bunaithe go bunúsach ar a sinsir Próta-Ind-Eorpais, agus na bunuimhreacha Laidineacha atá le fáil den chuid is mó sna teangacha Rómánsacha. San Seandacht agus le linn na Meánaoise ba ghnách leo uimhreacha Rómhánacha a léiriú i scríbhinn.

Úsáidtear fréamhacha uimhriúla Laidine go minic sa Bhéarla an lae inniu, go háirithe in ainmneacha uimhreacha móra..

## Forbhreathnú
Bhí roinnt tacar focal sa Laidin a úsáideadh chun críocha éagsúla. Taispeántar cuid de na tacair sin sna táblaí thíos..

### Bunuimhreacha
Is iad na bunuimhreacha na gnáthuimhreacha a úsáidtear chun gnáth-ainmfhocail a chomhaireamh(' a haon ', 'dó ',' trí 'agus mar sin de)::Is féidir an cónasc et idir uimhreacha a fhágáil ar lár: . Ní úsáidtear et nuair atá níos mó ná dhá fhocal in uimhir chomhshuite: . Is féidir ord na bhfocal sna huimhreacha ó 21 go 99 a inbhéartú: . Ainmnítear uimhreacha dar críoch 8 nó 9 ar mhodh dealaithe de ghnáth: . Féadfaidh uimhreacha teacht roimh nó  i ndiaidh a n-ainmfhocail

Tá formhór na n-uimhreacha do-athraitheach agus ní athraíonn siad a gcuid deirí:

*  (Livy)

: ‘Bhí Ancus i réim ar feadh 24 bliain’

Mar sin féin, athraíonn na huimhreacha 1, 2, 3, agus 200, 300, srl. a deirí le haghaidh inscne agus tuiseal gramadaí. D**íochlaontar**  ‘a haon’ cosúil le forainm agus tá ginideach  aige (nó  ) agus tabharthach  :

Tá foirmeacha firinscneacha, baininscneacha agus neodracha ag na chéad trí uimhir agus d**íochlaontar** iad go hiomlán mar seo a leanas (cliceáil ar GL nó Wh chun an tábla a athrú go dtí an t-ord Meiriceánach mar a fhaightear in Gildersleeve agus Lodge, nó Wheelock):

*  (Catullus)

: 'Lig dúinn iad a luacháil (ar an luach) singil mar as!'

*  (Curtius)

: 'beirt dá thriúr mac'

*  (Cicero)

: 'roinneann siad an rud ar fad ina dhá chuid'

 '1000' dodhíochlaonta san uimhir uatha ach athraitheach san uimhir iolra::

*  (Catullus)

: 'tabhair míle póg dom, ansin céad'

*  (Ágastas)

: beagán níos mó ná 300,000

Nuair is ainmfhocal iolra atá ann, cuirtear an t-ainmfhocal a ndéanann sé sa tuiseal ginideach:

*  (Curtius)

: 'ina dteannta le sé mhíle (de) marcach'

 '1000 paces' (iolra ); sé an Laidin do mhíle

*  (An Vulgáid)

: 'An té a chuireann iallach ort míle a shiúl, imigh dha mhíle eile leis '

Nuair is iolra an uimhir, fágtar an ginideach   ar lár uaireanta: 

* (Caesar)

: 

### Orduimhreacha
Orduimhreacha**tar** orduimhreacha ar nós aidiachtaí sa chéad díochlaonadh agus sa dara díochlaonadh. Nuair a dhíochlaontar dhá fhocal orduimhriúil (trí déag ar aghaidh), díochlaontar an dá fhocal mar a chéile ó thaobh inscne, uimhir agus tuiseal.

* prīmus 'an chéad'
* secundus 'an dara'
* tertius 'an tríú'
* vīcēsimus/vīcēnsimus **'an fichiú**'

## Tagairtí

Catagóir:Ailt le téacs i Laidin
Michael Logue

Príomháidh na hÉireann Uile agus cairdinéal ba ea **Michael Logue** (1 Deireadh Fómhair 1840 – 19 Samhain 1924). 

Cheap an Pápa Leo XIII ina Ardeaspag ar Dheoise Ard Mhacha agus Éarlamh na hÉireann Uile sa bhliain 1887 mar chomharba ar an Easpag. Eisean a bhí ina chomharba ar Ardeaspag Daniel MacGettigan.  Rinneadh Cairdinéal de ar 19 Eanáir 1893.

D’éag Logue in Ara Coeli, teach cónaithe Easpag Ard Macha taobh leis an Ardeaglais, ar 19 Samhain 1924 in aois 84 dó.

### Polaitíocht
clé|mion|Logue sa bhliain 1908
Bhí an Cairdinéal go láidir in aghaidh na gluaiseachta poblachtaí.

Sa bhliain 1916, nuair a bhí Éirí Amach na Cásca críochnaithe, chuir   Logue teileagram chuig Leo XIII  ag rá ‘Ar an dea-uair, tá an t-éirí amach thart. Ghéill na ceannaircigh gan choinníoll. Tá súil agam go mbeidh an tsíocháin i réim arís’. Thug sé sin pléisiúr don Phápa. Chorraigh na heachtraí Leo XIII agus d’ordaigh sé do Logue agus na heaspaig a rá le daoine a bheith dílis do Shasana. 

Sa bhliain 1921, ba é an Logue  a bhí mar uachtarán ar Chros Bhán na hÉireann.

### Gaeilge
As Cill Mhic nÉanáin*,* Contae Dhún na nGall, bhí Gaeilge ag Logue.  Ar an 7 Bealtaine 1899, thug sé an Aitheasc ag an tríú Oireachtas ar siúl, san Rotunda i Seomraí an Chonnradh agus i dTeach an Árd Mhéara i mBaile Átha Cliath.

Tharraing Logue conspóid. Bhí an tAthair Ó hIceadha an-dian ar easpaig Chaitliceacha na hÉireann. D’ionsaigh sé Logue agus baill eile den chliarlathas agus thug sé ‘worthless faction’ agus ‘authors of squalid and foolish apostasy’ orthu.

## Féach freisin

* Tomás Ó Fiaich
* Cros Bhán na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1840
Catagóir:Básanna i 1924
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall

Catagóir:Ceannairí reiligiúnacha
Catagóir:Gaeilgeoirí
Glynis Johns

Iar-aisteoir, rinceoir, ceoltóir agus amhránaí Briotanach ab ea **Glynis Margaret Payne Johns** (5 Deireadh Fómhair 1923 - 4 Eanáir 2024). Rugadh i Pretoria na hAfraice Theas í. Bhí gairm bheatha ag Johns thar níos mó ná seasca bliain. Le linn an ama seo, bhí sí le feiceáil i níos mó ná 60 scannán agus 30 dráma. Ba iníon í don aisteoir Mervyn Johns.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Básanna in 2024
Haiceálaí

Is éard is **haiceálaí** ann ná duine a bhfuil ardscileanna ríomhaireachta aige/aici a úsáideann eolas teicniúil chun sprioc a bhaint amach nó constaicí a shárú laistigh de chóras ríomhaireachta, go háirithe ar bhealach cliste nó seiftiúil. I measc saineolaithe ríomhaireachta, is téarma moltach é seo. Sa lá atá inniu ann, áfach, is minic a úsáidtear an téarma seo le brí ghaolmhar ach difriúil; is é sin “haiceálaí slándála” (nó “bradaí”), duine a bhriseann isteach i gcóras ríomhaireachta gan chead. 

Cuirtear “naíonáin scriptithe” san áireamh le haiceálaithe den sórt seo — daoine gan mórán eolais teicneolaíochta acu a úsáideann ríomhchláir scríofa ag daoine eile chun briseadh isteach i ríomhairí. Toisc go bhfuil an lámh in uachtar sna meáin chumarsáide ag an mbrí a bhaineann le cúrsaí slándála, feictear téarmaí eile i nGaeilge ar an mbrí níos leithne, mar shampla “seifteoir” nó “ríomhéigeas”. Ba é “bradaí” an téarma a mhol an Coiste Téarmaíochta ar “haiceálaí slándála” i dtús báire, ach dímholadh an téarma sin tamall ó shin, agus is é “haiceálaí” an téarma oifigiúil anois, in ainneoin na hathbhrí. Tá an bhunbhrí fós i mbéal an phobail i dtéarmaí nua ar nós “haiceálaí fáis” agus “haiceálaí saoil”.

Tháinig cultúr na haiceálaithe chun cinn i dtús báire i measc pobail ríomhchláraitheoirí agus dearthóirí córais sna 1960idí ag MIT, go háirithe sa Tech Model Railroad Club agus sa tSaotharlann Intleachta Saorga. Leathnaigh an coincheap go dtí an pobal a thóg ríomhairí baile mar chaitheamh aimsire sna 1970idí, mar shampla an Homebrew Computer Club. Rinne an t-údar Steven Levy cur síos ar an stair seo ina leabhar *Hackers: Heroes of the Computer Revolution* a foilsíodh den chéad uair in 1984.

## Haiceálaithe cáiliúla
* Bill Joy
* Donald Knuth
* Dennis Ritchie
* Alan Kay
* Ken Thompson
* Richard Stallman
* Linus Torvalds
* Larry Wall

## Féach freisin
* Bradaí

## Tagairtí

Catagóir:Ríomhchlárú
Catagóir:Slándáil ríomhaireachta
Catagóir:Haiceáil
Elliott Smith

Amhránaí is scríbhneoir ab ea **Steven Paul Smith** (6 Lúnasa 1969 - 21 Deireadh Fómhair 2003) ar a dtugtar **Elliott Smith** go forleathan. Tá clú agus cáil air mar gheall ar a stíl uathúil scríbhneoireachta. Bhain sé an-úsáid as an ngiotár, ach bhain sé úsáid as an pianó, clairinéad, dordghiotár, na drumaí agus an orgán béil freisin.

Rugadh é i Omaha, Nebraska, ach togadh é i Texas agus caith sé formhór dá shaol i Portland, Oregon. Thosaigh sé ag seinm ceol lena bhanna ceoil Heatmiser i 1991, agus thosaigh sé a ghairm aonair i 1994 lena albam *[[Roman Candle]]*. Tháinig tóir air a chuid ceol i 1997 nuair a bhí a amhráin, *[[Miss Misery]]*, le cloisteáil sa scannáin *[[Good Will Hunting]]*. Bhí an amhráin róghnaithe don duais ‘Bunamhráin is Fearr’ i Ghradaim an Acadaimh, 1998, ach níor bhuaigh sé.

Bhí neamhord easnamh airde agus dúlagar ag Elliott Smith, agus bhí sé gafa le alcól agus drugaí le linn a shaol. Bhí an tionchar ag na fadhbanna seo ar a shaol agus a chuid obair, agus is minic gur léirigh iad i focail a chuid amhráin. I 2003, fuair sé bás i Los Angeles, California, ó dhá sá ina cliabhrach. Níl sé fíorshoiléir an féinmharú a bhí ann nó dúnmharú.

Bhí a albam deireanach, *[[From a Basement on a Hill]]*, curtha amach tar éis a bháis i 2004.

## Dioscliosta
**Albaim stiúideo:**

* Roman Candle (1994)
* Elliott Smith (1995)
* Either/Or (1997)
* XO (1998)
* Figure 8 (2000)

**Albaim iarbháis:**

* From a Basement on the Hill (2004)

**Albaim cnuasach:**

* New Moon (2007)

## Tagairtí
Gruagaireacht

Is éard is **gruagaireacht** ann ná stíleáil na gruaige le cuma a athrú.

[mion|Líníocht le [Leonardo da Vinci]]

## Tagairtí

Catagóir:Gruagaireacht
Díorthach

[mion| [Graf|Graf feidhme, tarraingthe i ndubh, agus an tadhlaí-líne leis an ngraf sin, tarraingthe i dearg. Tá fána an tadhlaí-líne

comhionann le díorthach na feidhme ag an bpointe marcáilte.]]
Sa mhatamaitic, tomhaiseann **díorthach** feidhme d’athróg réadach an íogaireacht d’athrú ar luach feidhme (luach aschuir) maidir le hathrú ina argóint (luach  ionchuir). Uirlis bhunúsach calcalais iad díorthaigh. Mar shampla, is é an díorthach shuíomh réada atá ag gluaiseacht i leith ama, ná treoluas an réada: tomhaiseann sé seo cé chomh tapa agus a athraíonn suíomh an ruda nuair a théann an t-am ar aghaidh.
Amazon (comhlacht)

Is ollchomhlacht ríomhthráchtála é **Amazon, Inc**, ar cheann de na comhlachtaí siopadóireachta agus teicneolaíochta ilnáisiúnta is mó ar domhan.  Bhunaigh Jeff Bezos an comhlacht ar 5 Iúil, 1994 i Bullueve, Washington.  Deirtear gurb é Amazon an margadh is mó ar líne ar domhan..
[clé|mion|[Jeff Bezos|Jeff Bezos, 2018|320x320px]]

### Cúrsaí gnó
**2022**

Tá 1.6 milliún duine fostaithe go lánaimseartha agus go páirtaimseartha ag Amazon ar fud an domhain sa bhliain 2022. Ach thug an comhlacht le fios le linn an samhraidh 2022 go rabhthas le bac a chur ar earcaíocht go ceann roinnt míonna.

Cé gur mór an scrios atá déanta ag an gcoróinvíreas sna blianta 2020-2022, bhí comhlacht amháin a bhuail an t-iarann go háirithe nuair a bhí sé te – Amazon.

Ach i mí na Samhna 2022, bhí sé beartaithe ag Amazon thart ar 10,000 duine a ligean chun siúil ó rannóga corparáideacha agus teicneolaíochta an chomhlachta gan mhoill. Ansin i mí an Mhárta, chinn Amazon le 9,000 oibrí eile a ligean chun siúil (daoine sna rannóga seirbhísí ar líne, acmhainní daonna, fógraíochta agus cluichíochta is mó).  Dúirt príomhfheidhmeannach Amazon, Andy Jassy, go ndearnadh an cinneadh tuilleadh oibrithe a scaoileadh chun bealaigh mar go gcaithfeadh an comhlacht fuineadh de réir na mine i bhfianaise na héiginnteachta eacnamaíochta a bhí ann.

**2026**

In 2026 d'fhógair Amazon inniu go bhfuil 16,000 fostaí le ligean chun siúil acu go hidirnáisiúnta. Bhí sé tugtha le fios ag Amazon gur earcaigh siad an iomarca daoine le linn na paindéime Covid-19, tráth a bhí an-éileamh ar sheirbhísí siopadóireachta ar líne. Agus bhí an Intleacht Shaorga ag teacht in áit daoine go mear i rannóga áirithe sa chomhlacht.

### Comhlíonadh
Sa bhliain 2023, bhí €746 milliún d'fhíneáil gearrtha ag an gCoimisiún um Chosaint Sonraí in Lucsamburg ar Amazon faoin dlí a shárú. Bhí Amazon  ag aistriú sonraí pearsanta ón Aontas Eorpach go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá.

### Éire
Bhí thart ar 5,000 duine fostaithe ag Amazon in Éirinn sa bhliain 2022.  Lig an comhlacht thart ar 150 duine chun siúil in Éirinn mí Dheireadh Fómhair 2025. D'ainneoin sin, in 2026, bhí beagnach 6,500 duine fostaithe ag Amazon in Éirinn.

## Féach freisin

* Jeff Bezos
* Amazon Web Services

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha
Catagóir:Comhlachtaí teicneolaíochta
Catagóir:Amazon (comhlacht)
Catagóir:Comhlachtaí lonnaithe i Washington (stát)
Raphael Warnock

Is tréadaí Baisteach Meiriceánach é  **Raphael Gamaliel Warnock**  (a rugadh 23 Iúil, 1969) agus polaiteoir ag feidhmiú mar sheanadóir sóisearach na Stát Aontaithe ó Gheorgia ó 2021 i leith. Comhalta den Pháirtí Daonlathach, chuaigh sé i mbun oifige an 20 Eanáir 2021.

Ó 2005 i leith, bhí Warnock ina thréadaí sinsearach san Ebenezer Baptist Church  Ba é an tréadaí sinsearach san Douglas Memorial Community Church go dtí 2005.

Bhain Warnock  cáil amach dó féin i bpolaitíocht Gheorgia mar phríomhghníomhaí san fheachtas chun Medicaid a leathnú sa stát faoin Affordable Care Act.
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baistigh
Catagóir:Cléir
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Diagairí na Críostaíochta
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha
Catagóir:Gníomhaithe in aghaidh an bhochtanais
Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha Afracacha
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin, 2022

Ar 7 Nollaig 2022, bhí 25 duine gafa sa Ghearmáin maidir le hiarrachtaí  an Rialtas Gearmánach a threascairt.
Bhí grúpa (darbh ainm an 'Patriotische Union' nó 'Der Rat') a raibh ceangal aige le lucht na h-eite atá go mór ar dheis (an AfD srl) ag pleanáil ceannasaíocht nua a chur i bhfeidhm ar an tír. Maítear go raibh an grúpa ag beartú an lámh láidir a úsáid chun a mbealach a dhéanamh isteach i bParlaimint na Gearmáine agus forlámhas a fháil ar riaradh na tíre. 
[clé|mion|[Birgit Malsack-Winkemann]]
Bhí grúpa daoine armtha faoi réir le tabhairt faoin bparlaimint.  Gabhadh Prince Heinrich XIII (Heinrich Reuss), agus Birgit Malsack-Winkemann (ar scor ón AfD)

## Féach freisin

* Reichstag (foirgneamh)

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Gearmáine
Catagóir:2022
Catagóir:Polaitíocht na Gearmáine
Catagóir:Réabhlóidí
Coimisinéir Eorpach

Is éard is **Coimisinéir Eorpach** ann ná duine atá mar bhall den Choimisiún Eorpach‎.  Tá ball as gach ballstát den Aontas ar an gCoimisiún, rud a chiallaíonn go bhfuil 27 coimisinéirí páirteach ann. Tá tuarastal €300,000 (saor ó cháin) in aghaidh na bliana ar dul leis an bpost.
[clé|mion|[Mairead McGuinness|Mairéad McGuinness, Coimisinéir 2019-2024]]
[clé|mion|[Michael McGrath, 2024-2029]]

### Ceapachán
Maireann téarma an Choimisiúin cúig bliana. Caitheann gach ballstáit an Aontais Eorpaigh a Choimisinéir(í) féin a ainmniú roimh chruinniú mullaigh den Chomhairle Eorpach. Níl iontu ach ainmniúcháin, ámh, mar go gcaithfidh Parlaimint na hEorpa gach ceann acu a cheadú sular féidir aon duine a cheapadh.  Tá na Coimisinéirí  freagrach do Pharlaimint na hEorpa.

### Reachtaíocht
Is é príomhchúram na gCoimisinéirí polasaithe a mholadh agus a chur i bhfeidhm.  Seolann an Coimisinéir Eorpach cuí dréacht-mholtaí na reachtaíochta chuig na coistí i bParlaimint na hEorpa ; scrúdaíonn siad na rialacha atá beartaithe agus mholann siad leasuithe. Má tá Coimisinéir ag iarraidh reachtaíocht a thabhairt isteach, cuirtear an dréacht faoi bhráid an choiste a dhéanfaidh an cinneadh a scrúdú agus leasuithe a chur chun cinn.

## Féach freisin

* Feisire de Pharlaimint na hEorpa
* An Coimisiún Eorpach
* Coimisinéirí Eorpacha 
* Dlí an Aontais Eorpaigh

## Tagairtí

Catagóir:Coimisinéirí Eorpacha
Catagóir:Coimisiún Eorpach
DMG Media

Cuideachta sealbhaíochta idirmheánach is ea **DMG Media** le haghaidh Associated Newspapers, Northcliffe Media, Harmsworth Printing, Harmsworth Media agus fochuideachtaí eile de chuid an Daily Mail and General Trust (DMGT) Tá sé lonnaithe ag 9 Derry Street, i Kensington, Londain Thiar.

Tá láithreacht láidir i margadh na hÉireann ag DMG. Is foilseacháin de chuid DMG iad an *[[Daily Mail|Irish Daily Mail]], Ireland on Sunday,* Evoke.ie*,* Extra.ie, Business Plus agus foilseacháin eile nach iad.

Sa bhliain 2022, sheol DMG Media suíomh nuachta Gaeilge, ExtraG.ie.

## Féach freisin
* ''Daily Mail''
* ''Irish Daily Mail''
* ExtraG.ie

## Naisc sheachtracha
* Extrag.ie

## Tagairtí

Catagóir:Daily Mail and Genearal Trust
Catagóir:Meáin chumarsáide
Catagóir:Nuachtáin
Catagóir:Nuacht
Catagóir:Comhlachtaí Briotanacha
Klaus Lackner

Is é **Klaus S. Lackner** an Stiúrthóir  Bunaidh ar an Lárionad um Astaíochtaí Diúltacha Carbóin (LADC), ( (CNCE) agus is ollamh é sa School of Sustainable Engineering and the Built Environment ag Ollscoil Stáit Arizona. Is comhairleoir eolaíochta é do Carbon Collect Limited (athraíodh an t-ainm ó Silicon Kingdom Holdings Limited i mí Aibreáin 2021),  agus comhairleoir eolaíochta sinsearach do Aircela Inc. Is ceannródaí é i mbainistíocht carbóin agus is é an chéad duine é a mhol dé-ocsaíd charbóin a ghabháil ón aer i gcomhthéacs dul i ngleic le hathrú aeráide. 

I measc a chuid saothar tá modhanna éighníomhacha a léiriú agus a fheabhsú chun dé-ocsaíd charbóin a bhaint as an atmaisféar, teicneolaíocht gabhála aeir a chomhtháthú le feidhmeanna chun dé-ocsaíd charbóin a úsáid, roghanna diúscartha sábháilte agus buana le haghaidh dé-ocsaíd charbóin a fhiosrú, agus deiseanna uathoibrithe agus scálaithe a aithint. Ón 28 Nollaig 2019 luadh a fhoilseacháin 12771 uair agus é is a h - inninnéacs 53As of 28 Nollaig 2019  Luadh a fhoilseacháin 12771 uair agus is é a h-innéacs ná 53.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Dámh Ollscoil Stáit Arizona
Catagóir:Dámh Ollscoil Columbia
Catagóir:Dámh Scoil na hInnealtóireachta agus na hEolaíochta Feidhmí Columbia
Bettina Bauer-Ehrlich

Péintéir Ostarach agus maisitheoir leabhar do pháistí ab ea **Bettina Ehrlich**, *née* Bauer, (10 Márta 1903 – 10 Deireadh Fómhair 1985),  ar scríobh sí go leor díobh freisin.  Bhí cónaí uirthi ar feadh tamaill i mBeirlín agus i bPáras, agus ó 1938 i Sasana.

## Teaghlaigh agus oideachas
Rugadh Bettina Bauer i Vín na hOstaire, ar 10 Márta 1903 . Rinne sí staidéar ar feadh trí bliana ag an Kunstgewerbeschule, nó scoil ealaíon agus ceardaíochta, i Vín (Ollscoil na nEalaíon Feidhmeach anois). Bhí cónaí uirthi i mBeirlín ar feadh dhá bhliain agus i bPáras ar feadh bliana, agus léirigh sí obair i ngach cathair.

Ar 27 Samhain 1930 phós sí an dealbhóir Georg Ehrlich ; cosúil léi, ba Ghiúdach é. Tar éis Anschluss Naitsíoch i Márta 1938, bhí sé róchontúirteach dóibh a bheith san Ostair. Bhí Ehrlich i Sasana ag an am, agus d'fhan sé ann; chuaigh Bettina leis i mí Iúil 1938, ag tabhairt go leor dá shaothar léi. 

## Obair
D'oibrigh Bettina Ehrlich i go leor meáin, lena n-áirítear uiscedhath, olaí agus teicnící priontála éagsúla (eitseáil, líonó-ghearradh, liteagrafaíocht agus gearrtha adhmaid). Ag an Exposition Internationale des Arts et Techniques dans la Vie Moderne i bPáras i 1937, bhuaigh sí bonn airgid as a síodaí lámhphéinteáilte. 

Thosaigh Ehrlich ag léiriú agus ag scríobh leabhair do leanaí le linn an Dara Cogadh Domhanda . D'fhoilsigh Chatto &amp;amp; Windus an bheirt *acu*  *Show Me Yours: A Little Paintbook* and *Poo-Tsee, the Water-Tortoise* i 1943, faoin ainm cleite "Bettina ". Ar an iomlán, léirigh sí níos mó ná fiche, an chuid is mó a scríobh sí féin.

Catagóir:Péintéirí Ostaracha
Catagóir:Daoine as Vín
Catagóir:Básanna i 1985
Catagóir:Daoine a rugadh i 1903
ExtraG.ie

Is suíomh nuachta Gaeilge é **ExtraG.ie**, a chuireann seirbhís nuachta ar fáil do phobal na Gaeilge. Bhí an tseirbhís seolta ag DMG Media, cuideachta phríobháideach, ar leo Extra.ie, ar 5 Nollaig 2022. Foilsítear *ExtraG Gach Seachtain* mar fhorlíonadh leis an *[[Irish Daily Mail]]* gach Aoine.

## Ábhar
Tá ailt nuachta, siamsaíochta, agus spóirt á bhfoilsiú ar an ardán. Is "aistriúcháin ar na hailt Bhéarla atá ar fáil ar Extra.ie, atá i bhformhór mhór na n-alt Gaeilge" ar ExtraG.ie.
Bíonn na scéalta i "nGaeilge shimplí" (míchruinn go minic) agus cúpla focal Béarla idir lúibíní do dhaoine nach dtuigeann gach focal, agus dírithe ar “ dhaoine óga nach cainteoirí líofa iad”. 

Is iad Garett Murphy, príomheagarthóir Extra.ie, agus Joe Breathnach, eagarthóir le DMG agus láithreoir ar Raidió na Life, atá i mbun an tsuímh.

## Cáineadh
Ar 5 Nollaig 2022, "Ar seoladh an tsuímh ... dúirt Joe Breathnach: Tá an-áthas orm... ag tabhairt an nuacht is déanaí, i nGaeilge shimplí, dúinn siúd a bhfuil grá againn don teanga agus a bhfuil fuath againn don ngramadach. Mar sin más fearr leat Mo Salah ná an Modh Coinníollach, bíonn ExtraG.ie beo...".

Déanann ExtraG.ie cóipeáil agus greamú uaireanta, focal ar fhocal, gan tagairt le cuidiú ó sheirbhís meaisínaistriúcháin cosúil le Google Translate (mar shampla, ar 6 Feabhra 2023, Nuacht RTÉ agus ExtraG.ie). 

I gcásanna eile, tá Gaeilge bhacach ann (comhréir, comhréiteach*,* litriú, béarlachas, srl).

Níor thaitin *ExtraG* le Rónán Ó Muirthile. Ba dhóigh leis gurb é a bhí i gceist leis an gcuid ba mheasa de *ExtraG* ná "athchúrsáil" scéalta. Mhaígh sé nach raibh ann ach bealach chun poiblíocht a ghnóthú, agus áit chun fógraí a chur i nGaeilge.  

Mheas Ó Muirthile freisin, ó tharla gur foilseachán é de chuid chomhlacht a bhfuil chomh "fite fuaite sna meáin shóisialta" agus chomh dírithe ar "dhaoine a mhealladh isteach", gur léirigh líon beag a leantóirí nach raibh an mháthairchuideachta dáiríre faoin méid atá á dhéanamh acu.

## Féach freisin
* DMG Media
* *[[Tuairisc.ie]]*
* *[[Nós (iris)|NÓS]]*
* *[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]*
* *[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]*
* *[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]*

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* Nuacht RTÉ
* Tuairisc.ie 

## Tagairtí

Catagóir:Daily Mail and Genearal Trust
Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge
Catagóir:Meáin na Gaeilge
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2022
Catagóir:Bunaithe sna 2020í
Catagóir:Nuacht
Metafizika (iriseán)

***Metafizika*** () — iris idirnáisiúnta staidéar fealsúnach agus idirdhisciplíneach a foilsíodh i bPoblacht na hAsarbaiseáine. Soláthraíonn sé ailt eolaíochta a bhaineann leis an Asarbaiseáin agus fealsúnacht an domhain, stair, cultúr, litríocht, ealaín agus réimsí eile na heolaíochta ar fáil do léitheoirí.

## Eolas faoin iris
Cláraíodh iris “Metafizika” le hAireacht Dlí agus Cirt Phoblacht na hAsarbaiseáine in 2017 faoi uimhir 4144. Is iris eolaíoch fealsúnach agus idirdhisciplíneach idirnáisiúnta é "Fealsúnacht agus Idirdhisciplíneach" i réimse na n-eolaíochtaí i bPoblacht na hAsarbaiseáine.

Foilsítear an iris “Metafizika” 4 huaire sa bhliain. Glactar le gach alt san iris i Béarla, Asarbaiseáinis, Tuircis, Rúisis, Peirsis agus Araibis má fhaigheann siad tuairim dhearfach ó shaineolaithe.

De réir chinneadh Presidium an Choimisiúin um Fhianú Níos Airde faoi Uachtarán Phoblacht na hAsarbaiseáine, cuireadh an iris “Metafizika” san áireamh i liosta na bhfoilseachán eolaíochta tréimhsiúil a moladh d'fhoilsiú phríomhthorthaí na dtráchtas i bPoblacht na hAsarbaiseáine ar an bhFealsúnacht. agus Socheolaíocht, Eolaíochtaí Polaitiúla agus Oideolaíocht.

D'eagraigh an “Journal of Metafizika” a ghníomhaíocht de réir dhlíthe Phoblacht na hAsarbaiseáine, a reacht féin agus ceanglais na gcaighdeán idirnáisiúnta. Is é príomhsprioc na hirise cur go fiúntach le forbairt na heolaíochta. Tá sé chun eolas a chur ar an bpobal eolaíoch ar an taighde atá déanta ar na leathanaigh fealsúnachta, diagachta, socheolaíochta, síceolaíochta, staire, focleolaíochta, oideolaíochta, dlí, agus eolaíochtaí eacnamaíocha. Is é cuspóir na hirise rannchuidiú le scaipeadh leathan thorthaí an chur chuige idirdhisciplíneach ar na fadhbanna a d’fhéadfadh a bheith mar thoradh ar phlé eolaíoch leathan, taighde ar pharaidímí agus nuálaíochtaí na heolaíochta a chruthóidh plé eolaíoch i measc eolaithe agus taighdeoirí.

## Codanna den irisleabhar
* Fealsúnacht, Diagacht, Socheolaíocht agus Síceolaíocht
* Stair, Seandálaíocht agus Antraipeolaíocht
* Fioleolaíocht agus Oideolaíocht
* Dlí agus Eolaíochtaí Polaitiúla
* Eolaíochtaí eacnamaíocha
* Ealaíona agus Ailtireacht

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Leathanach Baile Oifigiúil
* Rochtain ar líne
* Cartlann ar líne

Catagóir:Irisí léannta
Catagóir:Tréimhseacháin Asarbaiseánacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin Asarbaiseáinise
Catagóir:Tréimhseacháin Rúisise
Catagóir:Tréimhseacháin Fairsise
Catagóir:Tréimhseacháin Araibise
Catagóir:Tréimhseacháin Tuircise
Catagóir:Ráitheacháin
Catagóir:Fealsúnacht
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2017
Catagóir:Bunaithe sna 2010í
Vallabhbhai Patel

Dlíodóir agus polaiteoir de chuid na hIndia ab ea **Vallabhbhai Jhaverbhai Patel** (Gúisearáitis: [ʋəlːəbːʰɑi dʒʰəʋeɾbʰɑi pəʈel]; *pə-TEL*; 31 Deireadh Fómhair 1875 – 15 Nollaig 1950). Tugadh **Sardar** (nó Taoiseach) air mar leasainm. 

Duine de na náisiúnaithe agus polaiteoirí is mó le rá lena linn ba ea é.   Rinne Narendra Modi dia beag de sna 2010idí, agus tógadh an dealbh is mó ar domhan de, 'Dealbh an Aontais', in Gujarat, a osclaíodh ar 31 D.F. 2018
clé|mion|Sardar ar chlé, in éineacht le Mahatma Gandhi (roim 1948)

## Saol
clé|mion|'Dealbh an Aontais', an dealbh is mó ar domhan in Gujarat
D'éirigh go maith le Sardar mar dhlíodóir ar feadh roinnt mhaith blianta. 

Rinneadh ceannaire de chuid Chomhdháil Náisiúnta na hIndia de sa bhliain 1931. Bhí Sardar ar na cosantóirí ba dhílse a bhí ag Gandhi le linn feachtas, cosúil leis na gluaiseachtaí um an Neamh-chomhoibriú agus "Scoir an India". 

I ndiaidh an neamhspleáchais, bhí páirt lárnach ag Sandar i ndréachtú Bhunreacht na hIndia. 

Mar Aire Gnóthaí Baile agus an Leas-Phríomh-Aire ón mbliain 1947 go dtí gur éag sé, bhí páirt lárnach aige i lánpháirtiú na stát "prionsúil" (Gujarat, Bhopal, Cochin srl) isteach in Aontas na hIndia agus i bhforbairt sheirbhísí náisiúnta le haghaidh an riaracháin agus na póilíneachta agus páirteanna eile den stát.

Bhuail taom croí é ar 15 Nollaig 1950, in aois 75 dó.

## Féach freisin

* Comhdháil Náisiúnta na hIndia

## Tagairtí

Catagóir:Dlíodóirí Indiacha
Catagóir:Polaiteoirí na hIndia
Catagóir:Daoine a rugadh i 1875
Catagóir:Básanna i 1950
Rafael Orozco Maestre

Amhránaí, ceoltóir amhrán Colómach a bhí i **Rafael José Orozco Maestre** (a rugadh i nBecerril, Colómach ar an 24 Márta 1954 agus a cailleadh i Barranquilla ar an 11 Meitheamh 1992).

## Dioscliosta

* 1975 – *Adelante*
* 1975 – *Con emoción*
* 1977 – *Binomio de oro*
* 1977 – *Por lo alto*
* 1978 – *Enamorado como siempre*
* 1978 – *Los Elegidos*
* 1979 – *Súper vallenato*
* 1980 – *Clase aparte*
* 1980 – *De caché*
* 1981 – *5 años de oro*
* 1982 – *Festival vallenato*
* 1982 – *Fuera de serie*
* 1983 – *Mucha calidad*
* 1984 – *Somos vallenato*
* 1985 – *Superior*
* 1986 – *Binomio de oro*
* 1987 – *En concierto*
* 1988 – *Internacional*
* 1989 – *De Exportación*
* 1990 – *De fiesta con binomio de oro*
* 1991 – *De américa*
* 1991 – *Por siempre*

## Tagairtí

## Naisc

* Discogs
* MusicBrainz
* Allmusic

Catagóir:Ceoltóirí Colómacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Básanna i 1992
Coimhlint na nOrd

Coimhlint pholaitiúil a bhí i g**Coimhlint na nOrd**, ar a dtugtar **Streachailt na nOrd** uaireanta, idir na pleibigh (na comóntaigh) agus na paitrígh (an uasalaicme) de Phoblacht na sean-Róimhe a mhair ó 500 RCR go 287 RCR, inar lorg na pleibigh comhionannas polaitíochta leis na paitrígh. Bhí ról mór aige seo i bhforbairt Bhunreacht Phoblacht na Róimhe. Go gairid i ndiaidh bhunú na Poblachta, mar thoradh ar an gcoimhlint seo scar na paitrígh leis an Róimh chun dul go dtí an Sliabh Naofa (*Mons Sacer*) ag am cogaidh. Ba é an toradh a bhí air sin ná oifig na dtreabhann pleibeach (*tribunus plebis)* a chruthú, agus leis sin fuair na pleibigh fíorchumhacht den chéad uair

Ar dtús, ní raibh cead ach ag paitrígh  seasamh i dtoghchán d'oifig pholaitiúil, ach le himeacht ama cúlghaireadh na dlíthe seo, agus sa deireadh osclaíodh na hoifigí go léir do na pleibigh. Ós rud é gur tugadh ballraíocht i Seanad na Róimhe don chuid is mó de na daoine aonair a toghadh chuig oifig pholaitiúil, chabhraigh an fhorbairt seo leis an Seanad a athrú ó chomhlacht na bpaitríoch go comhlacht na bpaitríoch uasalaicmeach agus na bpleibeach uasalaicmeach araon. Tharla an fhorbairt seo ag an am céanna a raibh cumhacht breise á fháil ag gcomhthionól reachtach na bpleibeach, Chomhairle na bPleibeach. Ar dtús, ní raibh feidhm ag a chuid gníomhartha (“pobalbhreitheanna”) ach maidir do na pleibigh, ach tar éis 339 RCR, nuair a thionscain an chéad deachtóir Plebánach Q. Publilius Philo na dlíthe seo, bhí feidhm acu ar na pleibigh agus na bpaitrígh araon. Ba é an t-athrú is bunúsaí, áfach, ná bronnadh *tribunicia potestas* ina bhféadfadh binsí na bpleibeach reachtaíocht neamhfhabhrach a chrosadh.
## Tagairtí

Catagóir:Aicme sóisialta sa Sean-Róimh
Catagóir:Poblacht Rómhánach
Tefillin

thumb|Sraith de ''ghassos'' (lit. "tiubh", déanta as craiceann bó seachas as chraiceann caorach), píosa leathair aonair, tefillin sa traidisiún Aisceanásaíoch
Is éard is **tefillin** ann  (, **Tefilín**)  nó **fíleachtaeir,** ná  sraith de bhoscaí beaga leathair dubha ar a bhfuil strapaí leathair ina bhfuil scrollaí pár inscríofa le véarsaí ón Tóra. Caitheann Giúdaigh fásta t**efillin**  le linn paidreacha maidine i rith na seachtaine. I bpobail Cheartchreidmheacha agus thraidisiúnta, is fir amháin a chaitear iad, agus ligeann roinnt pobal Leasaithe agus Coimeádach (Masorti) iad a chaitheamh ag fir agus mná araon. De réir dlí na nGiúdach traidisiúnta (halacha), tá mná díolmhaithe ó na haitheanta dearfacha is mó a bhíonn ag brath ar am.
## Tagairtí

Catagóir:Crios muinchille
Catagóir:Leabhar Dheotranaimí
Catagóir:Leabhar Eacsadas
Catagóir:Callagrafaíocht Eabhraise
Catagóir:Earraí liotúirgeacha Giúdacha
Catagóir:Éadaí leathair
Catagóir:Mitzvoth Dearfach
Catagóir:Ceannbheart reiligiúnach
Catagóir:Úsáidí leathair sa Ghiúdachas
Catagóir:Focail agus frásaí Eabhraise sa Bhíobla Eabhraise
Catagóir:Focail agus frásaí Eabhraise i ndlí na nGiúdach
Maruithe Dhún Mánmhaí

Maraíodh triúr déag Protastúnach in imeacht trí oíche ar 26–28 Aibreán 1922 i nDún Mánmhaí, Contae Chorcaí, agus sa cheantar máguaird.

Bhí Cogadh na Saoirse thart i mí Iúil 1921 agus bhí Cogadh na gCarad ar tí tosú.

### Léirmhíniú
Brathadóirí is dílseoirí a bhí sna 13 agus/nó thacaigh siad leis gConradh Angla-Éireannach. Ba Phrotastúnaigh iad leis, rud a d’fhág toise seicteachais leis an marú.

Ba i 1998 a foilsíodh an saothar staire *The IRA and Its Enemies* leis an údar Ceanadach Peter Hart. Mhaígh sé go raibh an seicteachas ag éirí thiar as Cogadh na Saoirse. 

## Féach freisin

* Dún Mánmhaí, Contae Chorcaí
* Cogadh na Saoirse (Éire)
* Cogadh Cathartha na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:1922
Catagóir:Stair Chontae Chorcaí
Catagóir:Cogadh na Saoirse in Éirinn
Catagóir:Seicteachas
Catagóir:Cogadh Cathartha na hÉireann
Ceartas aeráide

Catagóir:Athrú aeráide
mion|Crann chóir aeráide
Is éard atá i gceist le **ceartas aeráide** **(**nó cóir aeráide) ná gurb iad na tíortha is saibhre ar domhan, na truaillitheoirí is mó fadó - agus fós inniu de ghnáth - a íocann a gcion féin den ualach chun an t-athrú aeráide a mhaolú agus an timpeallacht a chosaint. Ar an taobh eile, is éard atá i gceist le héagóir aeráide ná gurb iad na fir, na mná agus na páistí is leochailí ar domhan na daoine is mó atá thíos le hathrú aeráide. Mar shampla, cé nach bhfuil an Afraic freagrach ach as beagnach 4% d’astaíochtaí an domhain, is í is mó atá thíos le míbhuntáistí an athraithe aeráide de réir na saineolaithe.
mion|Crann chóir aeráide

### Roinnt na gcostas
mion|"Act Now", 2019
Baineann bunchúiseanna athrú aeráide go dlúth le stíl mhaireachtála an ró-thomhaltais na dtíortha saibhre. Is iad na daoine bochta leochailleacha a bhfuil a gcearta maidir le bia, fothain, uisce agus beatha i mbaol cheana féin, is mó a fhulaingíonn toisc na héagóra seo.

Tagraíonn cóir aeráide don doicheall a bhíonn ar rialtais na dtíortha tionsclaithe, Éire san áireamh, gníomhartha móra a thógaint chun an ró-thomhaltas a mhaolú.

Braitheann na daoine i nDeisceart an Domhain iarmhairtí athrú aeráide i bhfad níos mó ná mar a bhraithimidne in Éirinn iad.  Mar shampla, bhí aon trian den Phacastáin buailte ag na tuilte sa bhliain 2022, agus cúnamh airgid idirnáisiúnta in easnamh.

mion|Saint Paul, Minnesota
### Cóir aeráide in Éirinn?
Tá Éire ar an dara tír is measa san Eoraip maidir le méid na n-astaíochtaí carbóin in aghaidh an duine.

Ghlac Rialtas na hÉireann sa bhliain 2020 leis an bprionsabal an "truaillitheoir a íocann";  gheall Clár an Rialtais "sin á dhéanamh againn, díreoimid aon arduithe cánach ar na cánacha sin a ghearrann cáin ar seachtrachtaí diúltacha, ar nós cáin charbóin, cáin ar shiúcra agus cáin ar phlaisteach".

### Ciste idirnáisiúnta
Le linn COP 27 in Sharm El Sheikh san Éigipt sa bhliain 2022, bunaíodh ciste idirnáisiúnta le teacht i gcabhair ar phobail leochaileacha ar fud an domhain a bhfuil an t-athrú aeráide ag dul i gcion go mór orthu.  Don chéad uair, ghlac na tíortha saibhre leis an bprionsabal an 'údar an truaillithe a íocann". 

Chuir Éire €10 milliún sa chiste, méid beag bídeach.

## Féach freisin

* Seachtracht
* Cáin charbóin
* Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022

## Naisc

* PLEAN GNÍMH DON AERÁID 2021

## Tagairtí

Catagóir:Ceartas
Portráid

Is éard is **portráid** ann ná léiriú ealaíonta de dhuine ina bhfuil príomhchúram ar an aghaidh.

mion|Portráid adhlactha de ghasúr beag

## Tagairtí

Catagóir:Portráidí
Catagóir:Pictiúir
An Cogadh Rúis-Turcach (1806-1812)

Bhí **An Cogadh Rúis-Turcach (1806 &#x2013; 1812)** idir Impireacht na Rúise agus an Impireacht Ottomanach ar cheann de na Cogaí Rúis-Turcach. Bhí an Rúis i réim, ach bhí an dá thaobh ag iarraidh síocháin mar bhí faitíos orthu go n-aistreoidh Napoléon soir. [1]

## Cúlra
Bhris an cogadh amach in aghaidh chúlra na gCogaí Napoléon. Sa bhliain 1806, chuir Sultan Selim III, spreagtha ag bua na Rúise ag Austerlitz agus comhairle ó Impireacht na Fraince, Constantine Ypsilantis a bhí ar son na Rúise mar Hospodar (Gaeilge: *Tiarna*) Phrionsacht Wallachia agus Alexander Mourousis mar Hospodar na Moldóive, an dá stát vasáilleach Otamánach, as oifig. Ag an am céanna, ghabh Impireacht na Fraince seilbh ar an Dalmáit agus bhagair sí briseadh isteach i bprionsacht na Danóibe ag am ar bith. D'fhonn teorainn na Rúise a chosaint ar ionsaí féideartha ón bhFrainc, chuaigh meithle de 40,000 Rúiseach ar aghaidh go dtí an Mholdóiv agus Wallachia. D'fhreagair an Sultan trí  srianadh rochtanana ar an Dardainéil a chur i bhfeidhm ar longa na Rúise agus  d'fhógair sé cogadh ar an Rúis.

## Tagairtí

1806-1812
Catagóir:Cogaí Napoléonacha
Ritchie Torres

Is polaiteoir Meiriceánach as Nua Eabhrac é **Ritchie John Torres** (rugadh 12 Márta, 1988).   Ball den Pháirtí Daonlathach, is é Torres ionadaí SAM don 15ú ceantar comhdhála i Nua Eabhrac.  Clúdaíonn an ceantar an chuid is mó den Bronx Theas. Tá sé ar cheann de na ceantair is lú de réir ceantair sa tír, a chlúdaíonn ach cúpla míle cearnach. Déanann Torres ionadaíocht don  cheantar Comhdhála is boichte i Stát Nua-Eabhrac.
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Seachtracht

[mion|Seachtracht dhiúltach agus [soláthar agus éileamh, mar shampla, truailliú]]
Is éard is **seachtracht** ann ná costas nó buntáiste a bhaineann le gníomhaíocht eacnamaíoch nach bhfuil corpraithe sa phróiseas cinnteoireachta den tosca eacnamaíoch a dhéanann an gníomh. Mar sin, bheadh gá le hidirghabháil chun iompraíochtaí a chur chun cinn a mbíonn seachtrachtaí dearfacha mar thoradh orthu agus chun seachtrachtaí diúltacha a dhíspreagadh.

#### Samplaː seachtracht dhiúltach
Is seachtracht dhiúltach é an truailliú arna ghiniúint ag fuinneamh neamh-inathnuaite. Go minic, níl aon bhealach ag tríú páirtithe chun an truailliú sin a stopadh nó a laghdú tríd an margadh toisc nach ann do “mhargadh le haghaidh truailliú” ina bhféadfadh na tríú páirtithe sin an mhonarcha a íoc chun laghdú a dhéanamh ar a cuid truaillithe.
[mion|[Farraige|An fharraige ː acmhainn saor in aisce, gan rialacháin ?]]

#### Samplaː seachtracht dhearfach
Má nascann tomhaltóir le líonra cuirfear lena leasa, ach má nascann sé/sí, méadaíonn an líonra agus bíonn níos mó nasctha, a ardaíonn leas na n-úsáideoirí deiridh ar an líonra céanna (seachtrachtaí líonra dearfacha).

### Réiteach na faidhbeː cáin nó rialacháin
B'fhéidir gur íocann 'údar an truaillithe" na damáistí.  Mar shampla, ghlac Rialtas na hÉireann sa bhliain 2020 leis an bprionsabal an "truaillitheoir a íocann"; gheall Clár an Rialtais "sin á dhéanamh againn, díreoimid aon arduithe cánach ar na cánacha sin a ghearrann cáin ar seachtrachtaí diúltacha, ar nós cáin charbóin, cáin ar shiúcra agus cáin ar phlaisteach".

## Féach freisin

* Cóir aeráide
* Cáin charbóin
* Soláthar agus éileamh

## Tagairtí

Catagóir:Eacnamaíocht
Catagóir:Timpeallacht
Catagóir:Truailliú