Cenél Conaill

Géag Uí Néill an Tuaiscirt ba ea **Cenél Conaill** a mhaíodh gurbh é Conall Gulban mac Níall Noígíallach a sinsear, an chéad Éireannach a d'iompaigh ina Chríostaí, a deirtear. Tugadh Tír Chonaill ar a ríocht dhúchais, agus a n-ionad cumhachta ar Mhaigh Íotha i nGleann na Finne. Leathadar de réir a chéile isteach i gcontaetha Dún na nGall agus Fear Manach an lae inniu.

Bhíodh Cenél Conaill ag troid go minic lena ngaoil, Cenél nEógain, agus ghabhadar faoin 12ú haois a lárionad Aileach ar Inis Eoghain. Tháinig Cenél nEógain ina n-ionad áfach mar ríthe Uí Néill an Tuaisceart.

Seo a leanas liosta de phríomhchlanna an Cenél.

Is é is Colm Cille, a bhunaigh mainistir Dhoire, an bhall is cáiliúla de chuid Cenél Conaill. Maítear gur gharmhac Chonaill Ghulbain é.

## ''Cenél Luighdech''
Lugaid mac Sétnai, fionnó Chonaill Ghulbain, ba ea sinsear Cenél Luighdech; aitheanta níos coitianta mar *Síl Lugdach*). Síneadh a gcuid tailte dúchais ó Ghaoth Dobhair go dtí An tSúileach. Bhíodh Uí Dhomhnaill agus Uí Dhochartaigh, ina gclanna is cumhachtaí de Cenél Conaill.

### Clann Chionnfhaoladh
Géag de *Cenél Luighdech* is ea Clann Chionnfhaoladh ainmnithe as Cionnfhaoladh seanathair Bhaoill (Báegell). Sinsear eapainmneach an phríomhchlann Uí Bhaoill ba ea Baoll féin. Taoisigh Thír Ainmhireach agus Tír Bhoghaine i ndeisceart Dún na nGall ba ea iad. 
Shíneadh a gcuid críoch ó thús ó Bhaile Dhún na nGall go dtí gar do Chill Mhic Réanáin ar an gcósta thiar. Faoin 13ú haois, bhí a thailte roinnte ina ndá leath ag clann Uí Dhomhnaill; Tír Ainmhireach sa deisceart agus na Trí Tuatha sa tuaisceart. Deirtear go bhfuil an bharúntacht, Baollaigh ainmnithe astu.  

### Clann Dálaigh
Géag Uí Dhomhnaill de Cenél Luighdech is ea Clann Dálaigh (aitheanta fosta mar Síol Dálaigh). Ainmnithe as Dálach athair Éineacháin (féach thíos), taoiseach Cenél Luighdech, is ea iad.

## ''Cenél Aedha''
Áed mac Ainmuirech, dubhó Chonaill Ghulbain, ba ea sinsear Cenél Aedha. *[[Ainmuire mac Sétnai]]* ba ea a athair, agus *[[Lugaid mac Sétnai]]*, bunaitheoir *Cenél Luighdech*, a uncail. Deirtear go bhfuil an bharúntacht Tír Aodha ainmnithe astu.

## ''Cenél mBógaine''
Énna Bóguine mac Conall Gulban ba ea sinsear Cenél mBógaine. Deirtear gurbh é Tír Bhóghona a gcríocha, a deir O'Donovan gurbh ionann sin agus an bharúntacht Báinigh agus cuid den bharúntacht Baollaigh.

Tugtar seachtar mac d'Énna sna ginealaigh le fáil in Laud 610, tiomsaithe c.1000 AD:
:*Secht maic Bógaine .i. Áedh Cesdubh, Feidilmid, Brandubh Caech Cluassach, Anmere, Crimthan Lethan, Fergus, Eichín & Melge*.

Tá leagan eile ámh sa saothair le Ó Cléirigh:
:*(Da)Ui. mic Enda bogaine mic Conaill gulban .i. Melge, Lugaid,Criomhthann, Anguine, Niall, Cathair. Mac don Chathair sin Caelmhaine diaruo mac an Conall errderc*.

De shliocht Cineál is ea Naomh Cróine Bheag.

## ''Cenél Duach''
Ainmnithe as Tigernach Duí mac Conall Gulban is ea *Cenél Duach*. Deirtear go raibh *Ninnid* mac Tiarnaigh ar an bhfód ag Cath Móin Daire Lothair (Muine Mór, Contae Doire), áit a chloígh Uí Néill an Tuaiscirt na Cruithne. Bhí *[[Báetán mac Ninnedo]]* mhic Tiarnach ina Rí na Teamhrach le bliain amháin, sa bhliain 568.

## ''Cenél Énna''
De shliocht Énna, séú mac Chonaill Ghulbain, is ea Cenél Énna. Feictear iad mar ríthe Maigh Íotha, Tír Énna agus Fánaid.

### Ó Breasláin
Géag de Cenél Énna trí *Fergus Fanad* is ea Uí Bhreasláin

## Clanna eile

## Féach freisin
* Uí Néill
** Uí Néill an Deiscirt
** Uí Néill an Tuaiscirt
*** Cineál Chonaill
**** Conall Gulban
**** Tír Chonaill
**** Ríthe Thír Chonaill
*** Cineál Eoghain

## Foinsí
* Robert Bell (1988). "The Book of Ulster Surnames", The Black Staff Press

## Tagairtí