open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sportverein Austria Salzburg

Club peile atá suite i Salzburg, An Ostair is ea **Sportverein Austria Salzburg**.

## Stair
Bunaíodh an club sa bhliain 2005. Bhunaigh na "Corcairghorm-bána", tacadóirí den seanchlub SV Austria Salzburg a bunaíodh sa bhliain 1933. Ní raibh siad sásta nuair a cheannaigh an comhlacht Red Bull é agus d'athraigh siad an t-ainm an chlub go Red Bull Salzburg sa bhliain 2005.

Bhí an grúpa seo ag iarraidh caomhnú traidisiún an chlub. Dúirt Bhí Red Bull gur club agus foireann nua a bhí i gceist ag briseadh le stair an sean chlub. Ar 7 Deireadh Fómhair d'éirigh leis na Corcairghorm-bána sean ainm an chub, "SV Austria Salzburg" a chlárú chomh maith leis an sean suaitheantas. Bhí orthu foireann nua a chruthú agus cuireadh isteach ar 2. Klasse Nord, an seachtú céim síos i bpeil na hOstaire don shéasúr 2006-07.

D'imir siad an chéad chluiche mar fhoireann nua ar an 29 Iúil, 2006 i gcoinne Lieferinger SV, club sacair eile lonnaithe i Salzburg. Bhuaigh siad le 6-0. Bhuaigh siad an Craobhchomortas an bhliain sin agus ardaíodh an fhoireann chuig1. Klasse Nord. Ar 19 Bealtaine 2008 bhuaigh siad an 1. Klasse Nord agus ardaíodh iad don chúigiú sraith i measc sraithe na hOstaire. An bhliain dár gcion bhuaigh siad 2. Salzburg Landesliga. Mar sin chuir an fhoireann isteach ar 1. Salzburg Landesliga, 'sé sin ceathrú céim i bpeil na hOstaire, don shéasúr 2009/10.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub

Catagóir:Clubanna sacair na hOstaire
An Tibir

Is í **an Tibir** an tríú habhainn is faide san Iodáil. I sléibhte na nAipiníní i réigiún na Tuscáine atá a tobar, agus tagann sí amach sa Mheánmhuir ag cathair na Róimhe.

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na Róimhe
Catagóir:Tíreolaíocht na hIodáile
Catagóir:Aibhneacha na hIodáile
GOAL

Is cumann carthanachta idirnáisiúnta é **GOAL**. Is é John O'Shea, iaririseoir spóirt, bunaitheoir agus príomhfheidhmeannach na heagraíochta. 

mion|clé|Cabhair dhaonnúil
### Stair
Bunaíodh GOAL sa bhliain 1977  i mBaile Átha Cliath. Tá an cheanncheathrú suite ann i gcónaí.

Roimh 2025, bhí GOAL ag feidhmiú i 14 tír ar fud an domhain, cuid mhaith acu san Afraic.  Bhí foirne oibre ag GOAL san Afraic, sa Mheánoirthear, Meiriceá Theas agus Láir agus sa Mhuir Chairb.
### 2025
Bhí na Stáit Aontaithe an tír is mó a bhíodh ag deonadh airgid don eagraíocht go dtí 2025.  €206m a fuair GOAL mar ioncam i 2023; tháinig 50% de sin ó Rialtas Mheiriceá.

Ach in 2025, chuir na Stáit Aontaithe stop lena gcúnamh forbartha, a bhuíochas do pholasaithe an uachtaráin Trump a tháinig i gcumhacht i mí Eanáir 2025 (=> Dara téarma Trump).  Rinne na thíortha san Eoraip gearradh siar ar chistí airgeadais ag an am céanna.

Cailleadh breis is 900 duine go domhanda a bpostanna san eagraíocht GOAL, 28 díobh in Éirinn.  Chuir na ciorruithe géara isteach ar dhaoine bochta timpeall an domhain.

## Féach freisin

* Trócaire,  Concern, US AID

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil - GOAL.ie

Catagóir:Carthanais bunaithe in Éirinn
Catagóir:Cabhair dhaonnúil
Wexford Football Club

Is club peile é **Wexford Football Club** as Loch Garman. Is é Noel O'Connor traenálaí na 'Youths' a bhí bunaithe í 2007. Imríonn an fhoireann i Sraith na hÉireann.

Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann
Nairobi

Is é **Nairobi** príomhchathair na Céinia, agus é ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Tá sé suite i gCúige Nairobi i ndeisceart na tíre, 150km slí ón Meánchiorcal: réigiún trópaiceach atá ann. Is é an chathair is mó daonra in oirthear na hAfraice é agus tuairim is 3 milliún duine ina gcónaí ann. Tá Nairobi 1795 méadar os cionn leibhéil na farraige. 150 km² achar iomlán na cathrach.

Sa bhliain 1889 a bunaíodh stáisiún lasta Nairobi ar an iarnród idir Mombasa agus Uganda. Tháinig borradh agus fás ar Nairobí agus roghnaíodh mar phríomhchathair Oir-Afraic na Breataine é sa bhliain 1907, agus mar phríomhchathair phoblacht neamhspleách na Céinia sa bhliain 1963.

Is iad an tSvahaílis agus an Béarla príomhtheangacha na cathrach, ach úsáídtear teangacha eile ar nós Kikuyu, Luo agus an patois ar a dtugtar Sheng.

## Leabharliosta
*  Raoul J. Granqvist, *The bulldozer and the world : culture at work in postcolonial Nairobi*, Peter Lang, Frankfurt, Berlin, Berne, 2004, 198 p.
*  Claude Blevin et Jean Bouczo, *Nairobi : un siècle d'histoire (1898-1997)*, Institut français de recherche en Afrique, Nairobi, 1997, 67 p. 
*  Hélène Charton-Bigot et Deyssi Rodriguez-Torres (dir.), *Nairobi contemporain : les paradoxes d'une ville fragmentée*, Karthala, Paris ; IFRA, Nairobi, 2006, 527 p. 

## Naisc
* Comhairle cathrach Nairobi 

Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Catagóir:An Chéinia
El Escorial

Is mainistir stairiúil í **El Escorial, Mainistir Ríoga de San Lorenzo El Real** (Spáinnis: *Monasterio de El Escorial* nó *El Escorial*). Cuimsíonn sé dhá choimpléasc ailtireachta, an mhainistir ríoga féin, agus La Granjilla de La Fresneda, teach fiaigh agus dídean manachúil thart ar 5km ar shiúl.

Dhear Philip II agus a ailtire, Juan Bautista de Toledo, El Escorial bunaithe ar Real Sitio, Real Casa de Campo, Tierra de Realengo agus Tierra de Abadengo. An phríomhaidhm a bhí ag Philip II ná “áit chónaithe a thógáil i gcomhair choróin Chaitliceach na Spáinne”, agus dá bharr sin, bhí an t-ab i gceannas ar an áit. Sa 16ú haois, bhí na manaigh Iarómacha mar úinéirí ar El Escorial. Faoi láthair, is mainistir Agaistíneach é.

Tá sé cinn is fiche de ríthe (agus banríon amháin, Éilís II), de ríshliocht na Hapsburgach agus na Búrbónach, ó Rí Séarlas I (Séarlas V, Impire Naofa Rómhánach) go dtí an lá atá inniu (seachas Philip V agus Ferdinand VI), curtha i bPaintéón na Ríthe.

Bíonn an-tóir ag turasóirí ar an áit, is féidir le turasóirí teacht chun chuairte don lá ó Mhaidrid – tagann níos mó ná 500,000 cuairteoir gach bliain.

## Íomhánna
 
File:Vista aerea del Monasterio de El Escorial.jpg|El Escorial
File:Monastery El Escorial Spain Gardens Old Style Cut Into A Maze Pattern for Walking.jpg|Gairdíní
File:Evangelg.jpg|Aghaidh 
File:Facade monastery San Lorenzo de El Escorial Spain.jpg|Mainistir San Lorenzo 
File:EscorialBiblioteca.jpg|Leabharlann 
 

## Tagairtí

Catagóir:Turasóireacht sa Spáinn
Catagóir:Maidrid
Catagóir:Stair na Spáinne
Catagóir:Mainistreacha
Christiaan Huygens

Bhí **Christiaan Huygens** (14 Aibreán 1629 - 8 Iúil 1695) mar réalteolaí agus fisiceoir Ollannach.  Chuir sé teoiric thonnach an tsolais is prionsabal Huygens faoi bhráid an phobail, agus d'fhionn polarú solais.  Ba é Huygens an chéad duine a thairg gur tonnta atá sa solas, rud nár ghlac Newton leis in aon chor. 

## Taighde

### Fisic
Bhí baint ag Huygens le forbairt an calcalas nua aimsithe. Bhí a obair tábhachtach ó thaobh a argóintí i bhfabhar tonn teoiric an tsolais. Léargas a d'fhoilsigh Huygens i 1678 is ea Prionsabal Huygens, gur féidir cruth fronta toinne a réamhinsint agus í faoi fhorás.    

D'fhoirmligh Huygens Dara Dlí Niútan i bhfoirm cearnach, níos déanaí rinne Isaac Newton ceartúcháin agus ath-fhoirmligh sé an dlí.   

Cosantóir luath ar theoiric thonnach an tsolais ab ea Christian Huygens, ach chloígh Newton leis an tsean-teoiric, an teoiric choirpíneach, go raibh solas déanta as páirteagail nó coirpíní.  Bhí Huygens is Newton tar éis polarú solais le criostal cailcíte a bhrath, ach níorbh fhéidir leo an feiniméan a mhíniú.   
[clé|mion|150x150px|[Prionsabal Huygens]]

### Réalteolaíocht
Bhraith sé fáinne is 4ú satailít Sataim sa bhliain 1655 (gealach Satarn, Titan). Fad is a bhí sé ag staidéar fáinní Saturn, sa bhliain 1656. d'fhionn sé go raibh siad déanta de carraigeacha.  

Sa bhliain chéanna, rinne sé staidéar ar, agus sceitse de, Réaltnéal Oiríon. Bhí a phictiúir foilsithe sa *Systema Saturnium* sa bhliain 1659.  
clé|mion|241x241px|Huyghens - Traité de la lumière
Ag baint úsáid as a teileascóp, bhí sé in ann na réaltaí sa réaltnéal a aimsiú. (Glaodh an Réigiún Huygens ar an píosa is gile sa taobh istigh den réaltnéal). D'fhionn sé freisin cúpla réaltnéal eile (réaltaí dúbailte) . 

### Ceapadóir
Thóg sé an chéad chlog luascadáin i 1657.  Rinne Huygens obair ar chloig níos cruinne, go háirithe ó thaobh loingseoireacht. Sa bhliain 1658 d'fhoilsigh sé leabhair faoi seo darbh ainm Horologium. Eisean a cheap an Chlog luascadánach, a bhí an tábhachtach ó thaobh coimeád an t-am, agus staidéar ar an t-am.
clé|mion|150x150px|"Systema Saturnium" le Christiaan Huygens

## Saol
Rugadh Huygens sa Háig. Rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil Leiden agus an Cóláiste Óráiste i mBreda, roimh staidéar ar an eolaíocht.  

Bhí sé chairdiúil le Blaise Pascal, agus eisean a thug spreagadh do Huygens a leabhair faoi teoiric dóchúlacht a fhoilsiú sa bhliain 1657.

Toghadh Huygens mar baill den Cumann Ríoga sa bhliain 1663. Sa bhliain 1666 bhog sé go Páras agus d'oibrigh sé sa Acadamh Eolaíochta na Fraince faoi pátrúnacht Laoiseach XIV na Fraince. Rinne sé níos mó staidéar ar an réalteolaíocht ag baint úsáid sa réadlann i bPáras. 

Sa bhliain 1684 d'fhoilsigh sé "Astroscopia Compendiaria", a rinne chuir síos ar a teileascóip nua gan feadáin .

Bhog Huygens ar ais go dtí an Háig sa bhliain 1681 tar éis a bheith an-tinn. Fuair sé bás ansin ar 8 Iúil 1695.

## Féach freisin

* prionsabal Huygens 
* optaic
* aistear Cassini-Huygens

## Tagairtí

Catagóir:Matamaiticeoirí
Catagóir:Fisiceoirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1629
Catagóir:Básanna i 1695
Catagóir:Réalteolaithe
Bórón

Is dúil cheimiceach é an **bórón**. Is í an mhais adamhach atá aige ná 10.811 g/mol agus is iad an uimhir adamhach agus an tsiombail cheimiceach atá aige ná 5 agus B. Ina fhoirm **chriostalta** is miotalóideach briosc, dorcha, lonrach *é* ;  ina fhoirm  éagruthach is púdar donn é. 

Is é an chumraíocht leictreonach atá aige ná 1s22s22p1. Is é sin, níl ach trí leictreon ar an dara sceall. Tá an bórón ar fáil sa dúlra flúirseach go maith i mianraí éagsúla, ar nós bórás (teitreabóráit sóidiam), úilicsít (go bunúsach, meascán as bóráití an tsóidiam agus an chailciam), sasóilít (arb ionann í agus an t-aigéad bórach) agus a lán eile.

Úsáidtear an bórón - an dúil cheimiceach féin - ina dhópán sa leictreonaic, is é sin, measctar iarsmaí beaga bóróin tríd an sileacan le seoltacht an tsileacain a athrú - sin é an rud a dtugtar "dópáil" air i dtionsclaíocht na leathsheoltóirí. Mar a chonaic muid, níl ach trí leictreon ar an sceall is faide amuigh in adamh an bhóróin, ach in adamh an tsileacain, tá ceithre leictreon ar sceall na bhfiúsleictreon. Má chuirtear adamh amháin bóróin i struchtúr an chriostal sileacain, fágfar áit aon leictreon amháin folamh, ionas go gcaithfidh an bórón leictreon a fháil ar iasacht ón gcéad adamh sileacain eile. Ansin, áfach, beidh folúntas nua timpeall an adaimh sin. - Is féidir le folúntais den chineál sin sruth leictreach a iompar, agus mar sin, ní gá ach le beagáinín bóróin le seoltacht leictreach an tsileacain a ardú go mór. 

Tá go leor allatróp ag an mbórón: an bórón dímhorfach, an t-alfa-bhórón rombaihéidreach, an béitea-bhórón rombaihéadrach, agus an gáma-bhórón ortarombach, agus eile. Is féidir, fiú, bórón miotalach a tháirgeadh, ach le sin a dhéanamh, teastaíonn bórón iontach glan agus imthoscaí speisialta (brú ard agus teocht ard). 

Is í an uimhir ocsaídiúcháin is tipiciúla ag an mbórón ina chuid comhdhúl ná +3. Ina lán comhdhúl dá chuid, áfach, bíonn sé deacair an struchtúr a léiriú le coincheapanna coinbhinsiúnacha na ceimice ar nós nasc comhfhiúsach nó uimhir ocsaídiúcháin. Mar sin, bíonn teoiric na bhfithiseán móilíneach riachtanach le cur síos éigin a thabhairt orthu. Sampla de seo iad na bóráin nó na hidridí bóróin, is é sin, comhdhúile an bhóróin agus na hidrigine. Nó bíonn níos mó adaimh hidrigine sna comhdhúile seo ná mar ba chóir, de réir na tuisceana coinbhinsiúnaí. Baintear úsáid as na bóráin mar imoibrithe sa cheimic orgánach, agus iad ina ndí-ocsaídeoirí láidre. 

Is dócha gurb é an t-aigéad bórach, H3BO3, an chomhdhúil is tábhachtaí de chuid an bhóróin. Aigéad lag é. 

Nuair a úsáidtear bórón agus nítrigin, is féidir móilíní a thógáil a bhíonn an-chosúil le móilíní na gcomhdhúl orgánach. Mar shampla, tá an bóraisín, B3H6N3, iontach cosúil leis an mbeinséin. 

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Sileacan

Is dúil cheimiceach é an **sileacan**. Is é an meáchán adamhach atá aige ná 28.0855 g/mol. Is é dúil uimhir a 14 é, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná **Sí**. Is miotalóideach é ar dual dó ceithre nasc ceimiceacha a cheangal, agus is é an dara dúil is coitianta i sceall an Domhain. Ní bhíonn sé le fáil sa dúlra i bhfoirm dúile, ach bíonn na sileacáití - clocha ina bhfuil miotal éigin nasctha de na hiain sileacáite, a bhfuil ocsaigin agus sileacan iontu - iontach coitianta sa dúlra. D'fhéadfá a rá gur sileacáit de chineál éigin atá i bhformhór na gcloch. Comhdhúil choitianta sa nádúr í an dé-ocsaíd sileacain freisin, SiO2, nó an tsilice, atá ar fáil sa dúlra i bhfoirmeacha éagsúla cosúil leis an ngrianchloch. 

Úsáidtear sileacan glan sa leictreonaic. Is leathsheoltóir é an sileacan, agus is féidir seoltacht leictreach an tsileacain a athrú go mionchruinn trí breiseáin a chur leis - is é sin, tríd an sileacan a "dhópáil", mar a deir an béarlagair. Maidir leis na sileacáití nádúrtha agus an dé-ocsaíd, is féidir gloine, ábhar ceirmeach nó ábhar tógála eile a dhéanamh díobh. Tá sileacan sna plaistigh shileacain, nó *Silicone*, a chuirtear faoi chíocha na mban le cuma níos cobhsaí a chur orthu, mar shampla. 

Déanann an sileacan páirt thábhachtach i meitibileacht na bplandaí, ach ní bhíonn ach iarsmaí de ag teastáil ó na hainmhithe. 

Is féidir comhdhúile casta a thógáil ina bhfuil slabhraí d'adaimh shileacain le fáil, ach tríd is tríd, bíonn slabhraí na n-adamh sileacain i bhfad níos laige ná na slabhraí carbóin. Mar shampla, tá na sioláin - SiH4, Si2H6 7rl - níos éagobhsaí ná na comhdhúile analógacha carbóin (na halcáin), agus is dual do na sioláin dul trí thine as a stuaim féin. 

Dúil sách támh é an sileacan, ach imoibríonn sé leis na substaintí alcaileacha agus leis na halaiginí. An chuid is mó de na haigéid, áfach, ní féidir leo a dhath a dhéanamh dó, amach ó mheascáin áirithe a bhfuil aigéad nítreach agus fluairíd hidrigine iontu. 

Tá trí iseatóp cobhsaí ag an sileacan: 28Si, arb é an t-iseatóp is cobhsaí (92.23 % de shileacan an dúlra), 29Si (4.67 %) agus 30Si (3.1 %). Tá iarsmaí den iseatóp radaighníomhach úd 32Si ar fáil sa dúlra freisin, nó claochlaíonn an radaíocht chosmach an t-argón go sileacan den iseatóp seo. 

Déantar sileacan trí dhé-ocsaíd sileacain a théamh suas go 1,900&nbsp;°C i stuafhoirnéis leictreach, agus leictreoidí carbóin á n-úsáid leis an stua leictreach a ghineadh. Nuair a bheidh an fhoirnéis sách te, tosóidh an carbón ag dí-ocsaídiú na dé-ocsaíde go sileacan, agus an carbón féin á n-ocsaídiú go dé-ocsaíd agus aonocsaíd carbóin. Fágfar an sileacan leáite thíos in íochtar na foirnéise, agus ansin, draenálfar as an bhfoirnéis é agus ligfear dó fuarú síos. An sileacan seo, tugtar sileacan den ghrád miotalóireachta air, agus bíonn sé 98 % ar íonacht. Má theastaíonn uainn sileacan níos glaine, áfach, is fearr dúinn silice a leá agus a leictrealú.

Tá criostail an tsileacain cosúil leis an diamant, is é sin, tá struchtúr ciúbach éadanláraithe acu.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Fosfar (dúil 15)

Is é an **fosfar** dúil cheimiceach uimhir a cúig déag. Tá sé 30.973762 g/mol ar mheáchan adamhach, agus is é **P** an tsiombail cheimiceach. Neamh-mhiotal é an fosfar a bhfuil a lán allatróp éagsúil aige. Bíonn an fosfar coitianta go leor sa dúlra, ós fosfáití iad a lán cineálacha cloiche. 

Aithnítear a lán iseatóp radaighníomhach ag an bhfosfar, ach is é 31P an t-aon cheann cobhsaí atá aige, agus dá réir sin níl ach iarsmaí d'iseatóip eile le haithint i bhfosfar an dúlra. Is iad an dá raidiseatóp is cobhsaí ná 32P (leathré: 14.268 lá) agus 33P (leathré: 25.34 lá). 

Tá an fosfar an-araiciseach chun imoibriú a dhéanamh, agus mar sin, ní fhaightear ina dhúil é sa dúlra. Tá ról tábhachtach aige sa bhitheolaíocht, agus teacht air san aigéad dí-ocsairibeanúicléasach, san aigéad ribeanúicléasach, sa trífhosfáit adanóisín, sna fosfailipidí agus i gcuid mhaith substaintí bithcheimiceacha eile. Úsáidtear fosfar i leasú talún, i dtaos fiacla, i gcipíní, i néargháis, i dtine ealaíne, i bhfeithidicídí agus i nglantaigh.

Ba é an t-ailceimiceoir Gearmánach Hennig Brandt a d'aonraigh an fosfar bán an chéad uair sa bhliain 1669, nuair a bhí sé ag iarraidh órchloch a dhéanamh as a chuid múin féin. 

Amach ón bhfosfar bán, tá roinnt allatróp eile ag an dúil seo. Tá an fosfar bán comhdhéanta as móilíní ceithre adamh, P4, agus is iad na móilíní seo atá le fáil san fhosfar ghásaithe chomh maith, ach titfidh siad as a chéile go móilíní dé-adamhacha P2. Nimh atá san fhosfar bhán, ós rud é go bhfuil sé an-araiciseach chun imoibriú a dhéanamh. Maidir leis an bhfosfar dearg, tá sé comhdhéanta as slabhraí fada polaiméireacha. Is féidir fosfar dearg a fháil tríd an bhfosfar bán a théamh suas go 250&nbsp;°C. Ar dtús, gheofar fosfar dearg dímhorfach, ach ansin, má choinnítear ag téamh an fhosfair, tiocfaidh struchtúr criostalta ann.

Tá na fisiceoirí in ann trí iseatóp is fiche a aithint ag an bhfosfar, ach is é fosfar a 31 an t-aon cheann atá cobhsaí. Mar sin, is é an t-aon iseatóp amháin atá ar fáil sa dúlra. 

Tá an fosfar saibhir in ocsaigéad éagsúla. Seo iad na cinn is tábhachtaí:

## Fosfaracht nó fosfaraíocht
Tugtar fosfaracht nó fosfaraíocht ar an méarnáil a thagann i substaintí áirithe agus iad tar éis solas nó radaíocht a shú isteach, ach le fírinne, ní fosfaracht den chineál seo atá i gceist le méarnáil an fhosfair bháin, ach ceimealonracht. Is é sin, tá imoibriú ceimiceach ar siúl idir an fosfar agus ocsaigin an aeir - tá an fosfar bán á dhó os íseal, ag déanamh cráindó - agus is é an t-imoibriú sin is cúis leis an loinnir.

## Féach freisin

* Fosfaracht
* Fosfar (lonracht)
* Lonracht

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Fosfar (dúil 15)
Catagóir:Neamh-mhiotail iladamhacha
Catagóir:Salainn mhianracha
Catagóir:Breoslaí piriteicniúla
Loreena McKennitt

Is í **Loreena McKennitt** (rugadh 17 Feabhra 1957) amhránaí (ceol tíre) Ceanadach.

## Oibreacha
* *Elemental*
* *To Drive the Cold Winter Away*
* *Parallel Dreams*
* *The Visit*
* *The Mask and Mirror*
* *The Book of Secrets*
* *An Ancient Muse*

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil Loreena

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Joe Gamble

Is imreoir sacair Éireannach é **Joe Gamble** (rugadh é ar an 1 Eanáir 1982) i gCorcaigh. Imríonn Joe le Luimneach sa tSraith Eircom. Is imreoir lár páirce é. Thosaigh sé ag imirt leis na 'Rebels' sa bhliain 2000 ach ansin cheannaigh Reading é. Ní raibh Joe sásta i Sasana agus i 2004 tháinig sé ar ais go Corcaigh. Bhuaigh Joe an Eircom League Premier Division le 'City' sa bhliain 2005 agus Corn FAI sa bhliain 2007. Fuair sé cártaí dearg v Drogheda United ar an 25 Aibreán, 2008, agus v Shamrock Rovers ar an 29 Lúnasa, 2008.

## Gairmréim idirnáisiúnta
D'imir Gamble i gcomhair an fhoireann Éireannach "faoi 21" ocht n-uaire agus scóráil sé cúl amháin. Sa bhliain 2006 tháinig Joe isteach sa scuad sinsearach i gcoinne na Sile, ach níor imir sé sa chluiche. Sa bhliain chéanna, d'imir Joe i gcomhair an fhoireann Éireannach "B" i gcoinne Albain. Sa bhliain 2007 d'imir Joe i gcomhair foireann peile na hÉireann i gcoinne Eacuadór - tháinig sé isteach mar ionadaí sa dara leath.

## Clubanna
* 1999-2000 - Cork City FC - *1(0)*
* 2001-2004 - Reading F.C. - * 0(0)*
* 2004-inniú - Cork City FC - *?(?)*

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Radacarbón

mion|Carbon-14
mion|1.  foirmiú   ''2.''  lobhadh   3.  beothach = marbh  (nó lobhadh)
Is éard atá i gceist leis an **radacarbón** ná an t-iseatóp radaighníomhach de chuid an charbóin atá ar fáil sa dúlra, nó **<sup>14</sup>C,** **C-14** nó **carbón-14**. 

Is é 12C an t-iseatóp is coitianta atá ag an gcarbón, agus sé phrótón is sé neodrón - nó dhá núicléón déag ar fad - sa núicléas aige, agus is iseatóp cobhsaí, neamh-radaighníomhach é. An radacarbón, áfach, tá dhá neodrón níos mó aige, agus is dual dó an cineál meath radaighníomhach teacht air a dtugtar béite-mheath air. Go bunúsach, iompaíonn ceann de na neodróin i núicléas an radacarbóin go prótón, ionas go gcruthaítear 14-N, iseatóp de chuid na nítrigine nach bhfuil radaighníomhach ar aon nós.

Cruthaítear radacarbón go nádúrtha thuas san atmaisféar faoi thionchar na radaíochta cosmaí. Sin í an fhoinse a sholáthraíonn adaimh nua radacarbóin de réir mar a thagann meath ar na seanchinn. Tá leathré an radacarbóin chomh gearr is nach iseatóp príomhordúil é, ach iseatóp cosmaigineach. Is é sin, caithfidh an radaíocht chosmach núicléis nua radacarbóin a sholáthar, nó tháinig meath radaighníomhach cheana féin ar an oiread radacarbóin a bhí ann san am a foirmíodh an Domhan agus an grianchóras.

Is í an leathré atá ag an radacarbón ná timpeall ar 5700 bliain. Baintear úsáid as an radacarbón sa dátú radacarbóin (carbóntréimhsiú). Bíonn céatadán an radacarbóin i gcarbón na n-organach beo sách do-athraithe, agus iad ag idirghníomhú leis an gcarbón ina dtimpeallacht. I ndiaidh bhás an orgánaigh, áfach, tagann laghdú ar an gcéatadán seo agus an radacarbón ag meath. Mar sin, is féidir breithiúnas a thabhairt ar aois na n-iarsmaí bitheolaíocha tríd an radaighníomhacht a fhanann iontu a thomhas.

### Stair
Ba iad na ceimiceoirí Sam Ruben, Meiriceánach, agus Martin Kamen, Ceanadach, a d'aithin an radacarbón mar iseatóp ar leith an chéad uair, thiar i Saotharlann Radaíochta Berkeley, ar cuid í d'Ollscoil California, ar an 27ú Feabhra 1940

## Féach freisin

* Dátú radacharbóin

## Tagairtí

Catagóir:Fisic núicléach
Catagóir:Iseatóip charbóin
Loch Issícúil

Is í **Loch Issícúil** an loch is mó i bPoblacht An Chirgeastáin. Is í ceann do na lochanna is airde ar domhain. Tá breac rua (nó *farol* i Rúisis) le fáil ann nach bhfuil le fáil aon áit eile ar domhain.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Túras go dtí an loch - As Béarla 

Catagóir:Lochanna
Iarann

Is dúil cheimiceach é an t-**iarann**. Is é an miotal is tábhachtaí atá ann ó thaobh na gnáthúsáide de. Is í an uimhir adamhach atá aige ná **26**, agus is é an tsiombail cheimiceach ná **Fe**. Tá sé ar an mbeagán dúl a bhfuil fearómaighnéadas iontu - is é sin, tarraingíonn na maighnéid iarann, agus is féidir smután iarainn a iompú ina mhaighnéad.

Tá an t-iarann an-fhlúirseach i screamh an Domhain - glactar leis go bhfuil sé ar an gceathrú dúil is flúirsí ansin. Níl sé gann san Ollchruinne ar fad ach oiread, nó tá sé ar ceann de na dúile is troime a chruthaítear sna gnáthréaltaí - dúile is troime ná é, tá ollnóva de dhíth le hiad a chruthú. 

Tá trí iseatóp cobhsaí ag an iarann, mar atá, Fe-56 (91.72 % d'iarann an dúlra), Fe-57 (2.2 % d'iarann an dúlra), agus Fe-58 (0.28 % d'iarann an dúlra). Thairis sin, tá aon iseatóp radaighníomhach amháin ar fáil sa dúlra, Fe-54 (5.8 % d'iarann an dúlra), agus is í an leathré atá aige ná 3.1 x 1022 bliain (31,000,000,000,000,000,000,000 bliain). 

Ní féidir teacht ar an iarann i bhfoirm na dúile, áfach. Ní mór é a bhaint as an iarnmhianach agus a dhí-ocsaídiú. Cé go bhfuil an t-iarann an-úsáideach mar mhiotal, tagann meirg air go héasca. Is éard atá ann, mar mheirg, ná trí-ocsaíd iarainn, nó Fe2O3. Leis an iarann a dhéanamh díonta ar an meirg, measctar miotail eile tríd. Thar aon rud eile, áfach, is leis an gcarbón a chóimhiotalaítear an t-iarann, ionas go bhfaightear cruach. I bhfoirm cruach is mó a úsáidtear an t-iarann. 

[thumb|left|Tagann dealramh dearg/donn an [uisce ón iarann sna clochanna]]

## Ceimic an Iarainn

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is tábhachtaí agus is coitianta ná +II agus +III. Is iad comhdhúile an iarainn (III) a aithnítear ar dhath deargrua na meirge. Bíonn dath uaine i gcomhdhúile an iarainn (II). Is ionann an mheirg agus an dé-ocsaíd trí-iarainn, nó ocsaíd an iarainn (III), Fe2O3. Tá dhá ocsaíd eile ag an iarann, an ocsaíd mheasctha Fe3O4, ina bhfuil idir iarann (II) agus iarann (III), agus í i bhfad níos cobhsaí ná ocsaíd ghlan an iarainn (II), FeO. Bíonn sé deacair FeO a tháirgeadh, agus is dual don ocsaíd seo claochlú go hiarann agus Fe3O4. Tugtar díréiriúchán (Béarla: *disproportionation*) ar an gcineál seo próiseas, nó ocsaídítear cuid d'adaimh an iarainn (ó Fe2+ go Fe3+) agus dí-ocsaídítear cuid eile (ó Fe2+ go Fe).

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Cóimhiotail
Cóbalt

Is dúil cheimiceach é an **cóbalt**, agus is miotal é a bhfuil dlúthghaol aige leis an iarann. Is é an meáchan adamhach atá aige ná 58.933195(5) g·mol−1. Is é an uimhir adamhach atá ag an gcóbalt ná 27, agus is é Co an tsiombail a sheasann dó. Níl ach aon iseatóp cobhsaí amháin ag an gcóbalt, is é sin, 59Co. Is féidir iseatóip radaighníomhacha a tháirgeadh go saorga, agus is é 60Co an ceann is cobhsaí acu, nó is í an leathré atá aige ná 5.2714 bliain. Tagann béite-mheath radaighníomhach ar 60Co, agus é ag claochlú go 60Ni, ar ceann d'iseatóip chobhsaí na nicile é.

Miotal airgeadgheal nó liath é an cóbalt, agus fearómaighnéadas ann. Ní féidir teacht ar an gcóbalt sa dúlra i bhfoirm na dúile aonraithe, ach bíonn comhdhúile an chóbailt réasúnta coitianta. Is minic a fhaightear in éineacht nó in aice leis an nicil é. Tá cóbalt riachtanach san orgánach daonna féin, nó is cuid de vitimín B-12 é.

Is iad +2 agus +3 na huimhreacha ocsaídiúcháin is tábhachtaí, ach tá +1 ann chomh maith. Tá an iliomad comhdhúile ag an gcóbalt, agus úsáid á baint astu le freastal ar a lán riachtanaisí éagsúla. Mar shampla, is éard atá sa ghorm chóbaltach (cineál dath gorm) ná comhocsaíd an chóbailt (uimhir ocsaídiúcháin +2) agus an alúmanaim, CoAl2O4.

Úsáidtear an cóbalt i gcóimhiotail. Thairis sin, úsáidtear iseatóip radaighníomhacha an chóbailt mar rianairí sa mhíochaine - is é sin, cuirtear blúire beag den chóbalt radaighníomhach ag cúrsaíocht i gcolainn agus i meitibileacht an othair le súil is go gcuideodh sé leis an dochtúir galair áirithe, ar nós siadaí urchóideacha, a aithint. Tá an t-iseatóp úd 60Co in ann gámaradaíocht láidir a astú, agus úsáidtear é le cealla ailse a mharú freisin.

Le bheith beacht, ní hé an cóbalt a astaíonn na gáma-ghathanna, ach an t-iseatóp nicile is toradh do bhéite-mheath an chóbailt. Fágann an béite-mheath an nicil flosctha - is é sin, luchtaithe le fuinneamh; agus caithfidh an t-adamh nicile an fuinneamh seo a astú uaidh le staid chobhsaí a bhaint amach.

Uaireanta, déantar tagairt do "bhuama cóbailt", mar shaghas buama adamhach atá níos urchóidí ná an gnáthchineál. Níor tógadh aon cheann den bhuama seo riamh, cé go raibh sé i mbéal an phobail tráth. Is éard a bheadh ina leithéid ná gnáthbhuama adamhach a mbeadh cóbalt ina thimpeall. Nuair a phléascfadh an buama, d'iompódh an gnáthchóbalt ina raidiseatóp - is é 60Co an t-iseatóp a bheadh i gceist - agus chuirfeadh sé go mór mór leis an truailliú radaighníomhach i ndiaidh na pléisce. 

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Billy Roche

Is drámadóir Éireannach é **Billy Roche** (rugadh é sa bhliain 1949 i Loch Garman).

## Saol agus Saothar
Ba mar amhránaí leis an *Roach Band* is ea a thosaigh sé.  Is iad muintir Loch Garman is mó a bhíonn faoi chaibidil aige agus é ag cumadh. 

An chuid is clúití dá shaothar ná *The Wexford Trilogy (A Handful of Stars, Poor Beast in The Rain, Belfry), The Cavalcaders, Amphibians, On Such As We.* 

I measc a shaothair freisin tá úrscéal, *Tumbling Down* agus cnuasach ghearrscéalta *[[Tales from Rainwater Pond]]*. 

Tá cuid mhaith taithí mar aisteoir aige freisin. Tá sé ina bhall de Aosdána ó 2007 i leith agus suim ar leith aige i dteagasc agus forbairt scríbhneoirí óga.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Indiam

Is é an t-**indiam** dúil cheimiceach uimhir a 49, agus is é an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná **In**. Tá an t-indiam 114.818 g/mol ar mheáchan adamhach. Miotal iar-thrasdultach atá ann, agus é an-bhog, so-chomhleáite. Tá an t-indiam cosúil leis an ngailliam agus leis an tailliam, agus é idir eatarthu idir an dá dhúil seo ó thaobh a lán saintréithe de. Thángthas air sna mianraí since thiar sa bhliain 1863, agus fuair sé a ainm ón líne speictreach ar dhath an indeagó a thug an chéad leid go raibh dúil nua anaithnid sna mianraí sin. Inniu féin, is iad na mianraí since an fhoinse is fearr indiam dá bhfuil ann. Ba iad na ceimiceoirí Gearmánacha Ferdinand Reich agus Hieronymus Theodor Richter a rinne an fhionnachtain.

Tá dhá iseatóp nádúrtha ag an indiam, is é sin, indiam a 113 (4.3 % d'indiam an dúlra) agus indiam a 115 (95.7 %). Iseatóp radaighníomhach é an dara ceann acu, is é sin, an ceann is flúirsí. Ina dhiaidh sin féin is féidir dearmad a dhéanamh den radaighníomhaíocht sin, ó tá an t-iseatóp chomh fadsaolach is atá - tá sé 441 trilliún bliain ar leathré.

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin ná +1 agus +3. Ocsaídeoirí réasúnta láidir iad comhdhúile indiam +3, agus dí-ocsaídeoirí cumhachtacha iad comhdhúile indiam +1. Ocsaíd amfaiteireach í ocsaíd indiam +3, nó an tseisce-ocsaíd In2O3, agus is féidir léi imoibriú mar a bheadh aigéad ann, ionas go bhfaighfear salainn an aigéid indiaigh HInO2. Ón taobh eile de, is féidir leis an ocsaíd sin gnó an bhuna a dhéanamh, má thagann sí i dteagmháil le haigéid. Bíonn salainn an aigéid indiaigh réasúnta dothuaslagtha san uisce. Na salainn a chruthaíonn an t-ian indiam In3+ leis na haigéid láidre, áfach, bíonn siad sách sothuaslagtha.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Tailliam

Is dúil cheimiceach é an **tailliam**. Is é an meáchan adamhach atá aige ná 204.388 g/mol. Is é dúil uimhir a **81** é, agus is é **Tl** an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha. Ceann de na miotail iar-thrasdultacha atá ann. Tá sé cosúil leis an stán, ach tagann smúit air faoi thionchar an aeir. Nimh atá ann, agus sna laethanta a bhí, ba ghnách luchóga móra agus feithidí a mharú le tailliam. Tá sé chomh nimhiúil don duine féin, áfach, go bhfuil an chuid is mó de na náisiúin shibhialta ag iarraidh éirí as an úsáid sin. Bhain a lán dúnmharfóirí úsáid as an tailliam chomh maith. 

Inniu, úsáidtear an chuid is mó den tailliam sa leictreonaic, go háirithe sna leathsheoltóirí. Tá an tailliam an-bhraiteach ar an radaíocht infridhearg, nó athróidh a sheoltacht go mór má bhuaileann radaíocht den chineál sin é. Is féidir tailliam a úsáid i mbrathadóirí radaíochta eile freisin, cosúil leis na cinn a aithníonn radaighníomhaíocht.

Tá dhá staid ocsaídiúcháin ag an tailliam ina chuid comhdhúil: +1 agus +3. 

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Luaidhe

Is í an **luaidhe** dúil cheimiceach uimhir a dó is ceithre scór (82), agus í 207.2 g/mol ar mheáchan adamhach. **Pb** an tsiombail cheimiceach. Miotal bog atá inti, agus bíonn comhdhúile na luaidhe dainséarach go leor don duine agus don dúlra, mar is dual do na trom-mhiotail. Tá loinnir ghealghorm sa luaidhe nuaghearrtha, ach tagann smúit liath ocsaíde uirthi de réir a chéile agus í i dteagmháil le hocsaigin an aeir. Is í an luaidhe an dúil is troime (de réir na huimhreach adamhaí) a bhfuil iseatóip chobhsaí aici, ach tá leathré an bhiosmait chomh fada agus go bhfuil sé chomh maith againn dearcadh ar an mbiosmat nádúrtha mar dhúil chobhsaí.

Úsáidtear luaidhe sna tógálacha, sna cadhnraí gluaisteáin, i bpiléir, agus i sciatha cosanta in aghaidh na radaighníomhaíochta. Is maith an chosaint atá sa luaidhe ar an radaíocht, ós rud é go stopann sé cuid mhór de na gáma-ghathanna agus na X-ghathanna féin. Ina dhiaidh sin féin, táthar ag iarraidh éirí as an luaidhe don chuid is mó, toisc gur trom-mhiotal agus nimh atá inti. Déanann an luaidhe dochar agus damáiste do na néaróga ach go háirithe, agus í á carnadh sa cholainn.

Tá an luaidhe trom agus bog araon, rud a chiallaíonn gur féidir di camadh agus dul as a riocht faoina meáchan féin. 

Tá ceithre iseatóp nádúrtha ag an luaidhe, is é sin, Pb-204 (1.4 % de luaidhe an dúlra), Pb-206 (24.1 %), Pb-207 (22.1 %) agus Pb-208 (52.4 %). Iseatóp radaighníomhach é Pb-204, ach is féidir neamhshuim a dhéanamh dá radaighníomhaíocht, ó tá a leathré chomh fada (1.4 x 1017 bliain - is é sin, 14,000,000,000,000,000 bliain, nó 14 chuaidrilliún bliain).

Mianraí tábhachtacha luaidhe iad an ghailéin (PbS, suilfíd luaidhe), a bhíonn measctha trí mhianta since; an bhúlainséirít (Pb5Sb4S11, suilfíd mheasctha na luaidhe agus an antamóin), an anglaisít (sulfáit luaidhe, PbSO4) agus an cheiriúisít (carbónáit luaidhe, PbCO3).

Is í an uimhir ocsaídiúcháin is coitianta atá ag an luaidhe ina cuid comhdhúl ná +2, ach is féidir leis an luaidhe an uimhir ocsaídiúcháin is dual do na dúile eile sa ghrúpa - mar atá, +4 - a bhaint amach chomh maith. Níl sé furasta luaidhe a ocsaídiú go +4. Nuair a rachaidh an fluairín i bhfeidhm ar an miotal luaidhe, ní dhéanfar ach défhluairíd luaidhe PbF2, cé gurb iomaí dúil nach sroicheann an uimhir ocsaídiúcháin is airde ach amháin faoi thionchar an fhluairín.

Na comhdhúile ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin is airde ag an luaidhe, is comhdhúile orgánacha iad de ghnáth. Sampla tipiciúil é an luaidhe teitreitile Pb[(CH2CH3)4] a d'úsáidtí mar bhreisín sa pheitreal sna laethanta a bhí, le maolú ar chnagadh an innill, go dtí gur glacadh leis go raibh an iomarca dochair ann don chomhshaol. 

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Luaidhe
Biosmat

Is dúil cheimiceach é an **biosmat**. Is é an meáchan adamhach atá aige ná 208.98038 g/mol. Is í an uimhir adamhach atá aige ná **83**, agus is í an tsiombail adamhach a sheasann dó ná **Bi**.

Miotal trom sobhriste é an biosmat agus blas beag pinc ar an loinnir gheal atá ann. Ó thaobh na ceimice de, tá sé cosúil leis an arsanaic agus leis an antamón, agus is í an ghnáthuimhir ocsaídiúcháin a bhíonn aige sna comhdhúile ná +3. Úsáidtear an biosmat i dtáirgí cosmaideacha agus sa leigheaseolaíocht, go háirithe le húsáid na luaidhe a sheachaint. Tá comhdhúile áirithe de chuid an bhiosmait nimhiúil go leor, ach tríd is tríd, ní bhíonn an biosmat leath chomh nimhiúil leis an luaidhe.

Dúil radaighníomhach é an biosmat. Ar feadh i bhfad, shíltí go raibh iseatóp nádúrtha an bhiosmait, 209Bi, ar an núiclíd chobhsaí ba troime a bhí ann. Ón taobh eile de, bhí an chuma ar an scéal go gcaithfeadh an t-iseatóp sin féin a bheith radaighníomhach ar chúiseanna teoiriciúla. Sa bhliain 2003, fuair na heolaithe in Orsay sa Fhrainc amach gur núiclíd radaighníomhach a bhí ann dáiríribh, agus an t-alfa-mheath ag teacht air. Ina dhiaidh sin féin, tá leibhéal na radaighníomhaíochta sin chomh híseal, agus leathré an iseatóip chomh fada, is gur féidir dearmad a dhéanamh di sa ghnáthshaol. Le fírinne, tá leathré an bhiosmait billiún oiread níos faide ná aois na hollchruinne féin.

Nuair a thiocfaidh biosmat gásaithe i dteagmháil le hocsaigin an aeir, ocsaídeofar go trí-ocsaíd dé-bhiosmait Bi2O3 é. Ocsaíd aigéadach atá inti agus í ag cruthú salann in éineacht le hiain na miotal. Tá dhá chineál ocsainian ag an ocsaíd seo, mar atá, BiO2- agus BiO33-. Le fírinne, tá sé de chlaonadh sa dá chineál ainian polaiméirí a chruthú. Mar shampla, tá ainian ciúbach ochtaiméireach, Bi8O2424- i gcomhdhúil an bhiosmait, an litiam agus na hocsaigine Li3BiO3.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Kilkenny City Association Football Club

Ba club peile é **Kilkenny City Association Football Club** as Cill Chainnigh. Bunaíodh na *cats* sa bhliain 1966.

Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann
Séamus Ó Néill

Scríbhneoir Éireannach ó Chaisleán Uidhilín, Contae an Dúin, ab ea **Séamus Ó Néill** (21 Bealtaine 1910 – 2 Meitheamh 1981).

## Saol
Bhain sé bunchéim amach in Ollscoil na Ríona i mBéal Feirste, agus ansin rinne sé taighde i gColáiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath faoi stiúir Eoin Mhic Néill. D'fhreastail sé ar ollscoil in Innsbruck na hOstaire freisin. Ghlac sé post ag múineadh i gColáiste Carysfort. Chaith sé tréimhsí mar eagarthóir ar *An Iris* agus *Comhar*.

## Saothar

Is é *Subh Milis* an dán is cáiliúla dár chum Ó Néill. Scríobh sé gearrscéalta don aos óg (*An Seansaighdiúir*) agus úrscéalta, go háirithe *Máire Nic Artáin*, leabhar soléite i nGaeilge Uladh den chéad scoth a ríomhann scéal grá an chailín Chaitlicigh agus an bhuachalla Phrotastúnaigh i mBaile Átha Cliath i dtús na 20ú haoise.

### Saothar
* An Sean-saighdiúir agus Scéalta Eile, 1945.
* An iris/eagarth, 1945-1946.
* Colm Cille : drama i gceithre radharcanna, 1946.
* Tonn tuile (Tidal Wave), úrscéal, Sáirséal agus Dill, 1947.
* Dánta, roimh-1949;
* Iomramh an Ousel (The Voyage of the Ousel), Dánta, roimh-1949;
* Buaidh an Ultaigh, Dráma, pre-1949;
* Díolta Faoina Luach, Dráma, pre-1949;
* Ní Chuireann Siad Síol, Dráma, pre-1949;
* Dánta do pháistí, 1949.
* Súil timpeall (Eye Around), Aiste, 1951.
* Up the Rebels, Oifig an tSoláthair, 1954. Trans. Doiminic Ó Ceallaigh.
* Ag baint fraochán : agus scéalta eile 1955

## Foinsí
* *The Oxford Companion to Irish Literature*, Welch, R. (eag), The Clarendon Press, Oxford, 1996. 
* *A Biographical Dictionary of Irish Writers*, Anne Brady & Brian Cleeve (eagarthóirí), The Lilliput Press, 1985.
* *Dictionary of Ulster Biography*, i Newmann, K. (comp.), Coláiste na Ríona, Béal Feirste, 1993. 
* Séamus Ó Néill bibliography James Hardiman Library, UCG 
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               
* Máire Nic Artáin (Maire McCartan), úrscéal, Cló Morainn, 1959.
* Iníon Rí Dhún Sobhairce : tragóid trí ghníomh, 1967.
* Faill ar an bhFeart : dráma trí ghníomh, c.1970.
* An tSiúr Pól : dráma trí ghníomh, c.1973.
* Rún an Oileáin ,1975. Dráma a léiríodh ar stáitse Halla Damer, Baile Átha Cliath 5-10 Meitheamh, 1961.
* Iníon rí na Spáinne, 1978.
## Naisc sheachtracha
*[ http://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=358 Séamus Ó Néill ag Ainm.ie. Arna rochtain ar 6 Iúil 2017]
*Tonn Tuile: Caint is plé le hEithne Ní Néill
## Tagairtí

*

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae an Dúin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Básanna i 1986
Antamón

Is é an t-**antamón** dúil cheimiceach uimhir a 51, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná **Sb**. Tá an giorrúchán seo bunaithe ar sheanainm na dúile, *stibiam*, nach n-úsáidtear a thuilleadh. Stibnít a thugtar i gcónaí ar an mianra arb é an fhoinse is fearr antamóin amuigh - go bunúsach, is éard atá ann ná suilfíd antamóin, Sb2S3.

thumb|left|Antamón dúchasach le haghaidheanna criostalacha lonracha agus scoilteanna scoilteachta
Is miotalóideach é an t-antamón, is é sin, dúil atá cineál idir eatarthu idir miotal agus neamh-mhiotal. Tá ceithre allatróp ag an antamón: an t-antamón miotalach, an t-antamón buí, an t-antamón dubh, agus an t-antamón pléascach. Is é an t-allatróp miotalchosúil an ceann is cobhsaí acu, nó tá sé de chlaontacht sna cinn eile claochlú go miotal. 

Tá antamón an dúlra comhdhéanta as dhá iseatóp chobhsaí, mar atá, 121Sb (57.36 % den antamón nádúrtha) agus 123Sb (42.64 %). Is é 125Sb an raidiseatóp is tábhachtaí, agus é dhá bhliain agus naoi mí ar leathré, a bheag nó a mhór. 

Dealraíonn sé go bhfuil aithne ag an gcine daonna ar an antamón leis na cianta cairbreacha anuas, nó tá na seandálaithe tar éis teacht ar dhéantúsáin antamóin nó antamónbhrataithe ón tríú mílaois roimh bhreith Chríost. Tá sé ina ábhar conspóide, áfach, cé a thug an chéad chur síos ar tháirgeadh an antamóin atá fágtha againn. Dealraíonn sé go bhfuil an chéad oideas miotalóireachta don antamón sa leabhar úd *De la pirotechnia* a scríobh an tIodálach Vannoccio Biringuccio sa bhliain 1540. 

Is iad +3 agus +5 uimhreacha ocsaídiúcháin an antamóin ina chuid comhdhúl.

Úsáidtear antamón sna cóimhiotail agus sna leathsheoltóirí.

Nimh is ea an t-antamón, agus é ag oibriú ar an orgánach cosúil leis an arsanaic.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Micreathonnán

thumb|deas|200px|Micreathonnán

Is é is **micreathonnán** nó **oigheann micreathonnta** ann ná gléas cócaireachta ina n-úsáidtear micreathonnta, is é sin, radaíocht a bhfuil minicíocht agus tonnfhad na radathonnta is airde minicíochta, nó is lú tonnfhaid, aici. D'fhéadfá a rá go bhfuil na micreathonnta idir na gnáth-radathonnta agus an radaíocht infridhearg (an radaíocht teasa). Is é an tonnfhad is tipiciúla ag na micreathonnta san oigheann den chineál seo ná 12.24 cm, agus é ag freagairt do mhinicíocht 2.45 GHz. Is é an rud atá ag tarlú le linn úsáid an mhicreathonnáin ná go bhfuil na micreathonnta ag dul tríd an mbia agus an bia ag glacadh fuinnimh chuige ó na tonnta tríd an bpróiseas ar a dtugtar téamh tréleictreach. Tá a lán móilíní ann, sa bhia féin, a bhfuil móimint dhépholach ag baint leo, is é sin, is féidir pol leictreach diúltach agus pol leictreach deimhneach a aithint ar an móilín, ós rud é nach bhfuil na leictreoin scaipthe cothrom ar fud an mhóilín. Faoi thionchar na micreathonnta, tosóidh na móilíní seo ag iarraidh iad féin a chur faoi ordú a cheadódh dóibh pol diúltach a chur in aice le pol deimhneach an mhóilín eile agus a mhalairt. Ansin, tosóidh siad ag rothlú, agus is é an rothlú seo is cúis leis an téamh. 

Tá an t-uisce comhdhéanta as móilíní dépholacha, agus mar sin, oibríonn an micreathonnán go maith air. Ní bhíonn na móilíní saille nó siúcra chomh maith céanna á dtéamh, ós rud é nach bhfuil siad chomh dépholach leis an uisce. Ní bhíonn mórán maithe sa mhicreathonnán leis an uisce sioctha (oighear) a théamh ach an oiread, ós rud é nach bhfuil cead rothlaithe ag na móilíní uisce i gcriostal an oighir.

Is minic a shíltear go dtéitear an bia sa mhicreathonnán "ón taobh istigh", is é sin, go ngintear an teas taobh istigh den bhia. Ní mar sin atá, áfach. Is é dromchla an bhia is mó a ghlacann teas ón radaíocht micreathonnta, díreach mar a bhíonn ag tarlú i ngnáth-oigheann. Scéal eile ar fad é go mbíonn na micreathonnta, go háirithe na micreathonnta is airde minicíochta agus is giorra tonnfhaid, in ann dul síos trí dhromchla an bhia an áit a bhfuil sé tirim.

### Struchtúr an mhicreathonnáin

Is iad comhpháirteanna an mhicreathonnáin ná:

* an claochladán ardvoltais, a sholáthraíonn fuinneamh don mhaighnéatrón;
* an maighnéatrón (an logmhaighnéatrón), is é sin, cineál folúsfheadán ina ngintear na micreathonnta féin;
* ciorcad rialúcháin an mhaighnéatróin, agus micririalaitheoir (cineál micreaphróiseálaí nó slis ríomhaireachta) leabaithe ann;
* tonntreoraí, is é sin, gléas leis na micreathonnta a rialú is a threorú;
* seomra cócaireachta, is é sin, an bosca ina gcuirtear an bia.

Catagóir:Cócaireacht
Go Soirbhí Dia don tSár

200px|mion|Bratach na hImpireachta
B'é **Боже, Царя храни!** amhrán náisiúnta Impireacht na Rúise, 1833-1917. B'é an Prionsa Alexei Lvov a chum an ceol agus Vasily Zhukovsky a scríobh na liricí. Roghnaíodh an t-amhrán mar amhrán náisiúnta na hImpireachta sa bhliain 1833, agus mhair sé go dtí Réabhlóid na Rúise sa bhliain 1917.

## Téacs
Боже, царя храни!
Сильный, державный,
Царствуй на славу нам,
Царствуй на страх врагам,
Царь православный. 
Боже, царя храни!

Боже, Царя храни! 
Славному долги дни
Дай на земли!
Гордых смирителю:
Слабых хранителю,
Всех утешителю —
Все ниспошли!

Перводержавную
Русь Православную
Боже, храни!
Царство ей стройное,
В силе спокойное, -
Все ж недостойное,
Прочь отжени!

О, провидение, 
Благословение
Нам ниспошли!
К благу стремление,
В счастье смирение,
В скорби терпение
Дай на земли!

## Aistriúchán Gaeilge
Go soirbhí Dia don tSár, 
atá láidir cumhachtach. 
Bí dár rialú, 
agus tú ag tabhú onóra dúinne 
agus ag cur sceimhle ar na naimhde. 
Go soirbhí Dia don tSár!

Go soirbhí Dia don tSár! 
Tabhair dó saol fada onórach,
ós eisean a umhlaíonn 
lucht an uabhair,
a chosnaíonn lucht na fannlaige 
agus a thugann sólás do chách.

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Club Peile Bhaile Átha Luain

Is club peile é **Club Peile Bhaile Átha Luain** (Béarla: *Athlone Town Football Club*) ó  Bhaile Átha Luain. Is é Roddy Collins bainisteoir an chlub, a bunaíodh sa bhliain 1887. Imríonn an fhoireann i Sraith na hÉireann. Bhuaigh an club an comórtas 'Céad Roinn Sraith na hÉirean' sa bhliain 2013, nuair a fuair siad an lámh in uachtar in aghaidh Phort Láirge Aontaithe (Béarla: *Waterford United*) ar an 27 Meán Fómhair.

Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann
Amhránaí

Is ceoltóir é an t-**amhránaí** a bhíonn ag canadh chun ceoil a chruthú. De ghnáth, bíonn príomhamhránaí agus amhránaithe taca i ngrúpaí ceoil. 
Is minic go mbíonn uirlisí ceoil á seinm ag an amhránaí chomh maith le bheith ag canadh. Bíonn amhránaithe aonair ann agus amhránaithe atá mar bhall de bhanna ceoil ar leith.

mion|200px|clé|Das Konzert (Ceolchoirm) le Lorenzo Costa, t. 1490

I measc na amhránaithe Éireannacha pop is cáiliúla: Bono as U2, Bob Geldof as the Boomtown Rats, Andrea Corr as the Corrs, Brian McFadden as Westlife, Damien Rice agus Enya.

Na amhránaithe rock Meiriceánacha is mó le rá, ‘siad Billy Joel, Ray Charles agus Bob Dylan. Tá mórán amhránaithe snagcheoil freisin cosúil le Sarah Vaughn, Ella Fitzgerald agus Billie Holiday.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

## Féach freisin
* :Catagóir:Amhráin
* :Catagóir:Amhráin Éireannacha
* :Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
* :Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós


Catagóir:Amhránaíocht
Westlife

Is popbhanna Éireannach é **Westlife** as Sligeach agus Baile Átha Cliath. Tháinig Kian Egan, Mark Feehily, Shane Filan, Nicky Byrne, agus Brian McFadden le chéile i 1998 agus scaoil siad a gcéad albam - *Westlife* i 1999. Is é Louis Walsh (iarbhainisteoir Boyzone) a mbainisteoir. Faoi láthair, tá sé albam acu agus chuaigh trí cinn go dtí an chéad áit sna cairteacha sa Ríocht Aontaithe. Tá 14 shinglí a chuaigh go dtí uimhir 1 acu. D'fhág Brian McFadden an banna i 2004 ach lean Westlife ar aghaidh gan é.

## Foirmiú
Roimh Weslife bhí Kian, Mark agus Shane i bpopbhanna eile darbh ainm IOYOU le triúr fear eile ó Sligeach. Bhí Mary McDonagh mar bhainisteoir an bhanna agus cuireadh singil amach darbh ainm "Together Girl Forever". D'imigh máthair Shane i dteagmháil le bainisteoir Boyzone, Louis Walsh, bhí suim aige sa bhanna ach ní raibh Simon Cowell sásta go leor leo. Bhí triúr caite amach ón mbanna agus bhí triallaithe do bheirt ball nua eagraithe i mBaile Átha Cliath, sa chaoi seo tháinig siad ar Brian McFadden agus Nicky Byrne. Foirmíodh an grúpa nua seo ar 3ú Iúil 1998 faoin ainm Westside ach bhí an t-ainm seo tógtha cheana féin agus athraíodh é go Westlife.

## Dioscliosta

## Camchuairteanna
*East Meets Westlife Tour 
*Where Dreams Come True Tour 
*World of Our Own Tour 
*Unbreakable Tour 
*Turnaround Tour 
*Number Ones Tour 
*Face To Face Tour 
*The Love Tour 
*Back Home Tour / 10th year anniversary 
*Where We Are Tour 
*Gravity Tour
*Greatest Hits Tour
*The Twenty Tour

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil - westlife.com

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Westlife
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1998
Páirtí Sóisialach (Éire)

Is páirtí polaitíochta de chuid na heite clé in Éirinn é an **Páirtí Sóisialach**. 

### Stair
Ba é Joe Higgins an t-aon Teachta Dála ón Pháirtí Sóisialach idir 1997 agus 2007. Chaill sé a shuíochán san olltoghchán sa bhliain 2007, agus níor éirigh leis an hiarrthóirí eile - Clare Daly, Mick Murphy agus Mick Barry - suíochán a bhaint. 

Bhain Higgins suíochán amach i bparlaimint na hEorpa i mí an Mheithimh 2009.

Bhí Higgins ina TD arís ó 2011 go dtí 2016.

B'é Joe Higgins ceannaire an pháirtí go dtí 2016. Toghadh beirt ionadaí acu don 31ú Dáil; Joe Higgins agus Clare Daly. 

## Dáil Éireann

## Féach freisin

* Dlúthpháirtíocht (páirtí polaitíochta), 2014-

* Pobal seachas Brabús agus Pobal seachas Bhrabús/Dlúthphairtíocht

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an Pháirtí (as Béarla) 

## Tagairtí

Sóisialach
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1996
Catagóir:Eagraíochtaí sóisialacha in Éirinn