Cú Raoi

Is rí na Mumhan é **Cú Roí** (Cú Ruí, Cú Raoi) **mac Dáire** sa Rúraíocht i miotaseolaíocht na hÉireann. Is mar laoch a bhfuil cumhachtaí draíochta agus cumas os cionn nádúir dhaonna aige agus mar dhuine atá in ann bréagriochtaí a chur air féin a léirítear é sna scéalta go hiondúil. Is dócha go gciallaíonn a ainm “cú an mhachaire”, nó níos sainiúla “cú na hármhá”. Aistríonn Pokorny an t-ainm (agus síleann sé gurb é Cú Raui leagan níos sine den ainm) mar “brüllender Schlachthund” (.i. árchú ag búiríl), áfach. Is mac le Dáire mac Dedad (nó Dáire Doimthech) é Cú Roí agus dá bhrí sin is ball den Chlanna Dedad é. Cheap T. F. Ó Rathaile nach raibh ach cumadóireacht sa scéal athaireachta seo, ámh, ag maíomh gurb an duine céanna iad Cú Roí agus Dáire ó bhunús.

## Fled Bricrenn
Tá ról tábhachtach ag Cú Roí sa scéal *[[Fled Bricrenn]]* ón ochtú aoise. Spreagann an cladhaire Bricriu na laochra móra Cú Chulainn, Conall Cernach agus Lóegaire Búadach leis an gcuradhmhír a lorg ag féasta, agus is é Cú Roí duine de breithiúnaithe atá ann leis an iomaíocht a mheasúnú. Cosúil leis na breithiúnaithe uilig, roghnaíonn seisean Cú Chulainn, ach níl Conall ná Lóegaire sásta glacadh lena measúnú. Nuair a fhilleas na triúr laochra go hUltaibh, tagann Cú Roí chuig chuile dhuine acu agus é i riocht bodaigh (*bachlach*) urghránna. Thug sé a ndúshlán a cheann féin a bhaint de, agus ansin ligean dósan iad a dhícheannadh. Níl duine díobh siúd ach Cú Chulainn sách cróga agus miadhach lena cheann féin a chur faoi thua an bhodaigh, agus is ar an ábhar sin a fhógraítear é mar churadh. Tá baint ag an scéal seo le móitíf an “chluiche dhícheannaigh” atá le fáil ina lán saothar eile níos deireanaí. Is é an dán Sasanach ón 14ú aois darb ainm “Sior Gawain agus an Cniocht Glas” (*Sir Gawain and the Green Knight*) an ceann ar a bhfuil an-chlú agus cáil.

## Cathair Conraoi
Is seanfhothrach ón Iarannaois í Cathair Conraoi ar Shliabh Mis, ar leithinis Chorca Dhuibhne, i gContae Chiarraí. Faightear ainm Chon Roí sa gcathair seo.

## Cú Roí i litríocht na Breataine Bige
Tá ainm Chon Roí in dá shaothar de chuid litríocht Bhreatnaise na meánaoise freisin. I dtosach báire, feictear an t-ainm sa bhfoirm thruaillithe, .i. *Cubert m. Daere* sa scéal Meán-Bhreatnaise *[[Culhwch ac Olwen]]*, in éindí le hainmneacha carachtar eile ón Rúraíocht – Conchobor, Fergus, Conall Cernach agus Lóegaire Búadach. Is mar ghrúpa amháin i liosta fada d’ainmneacha laochra de chuid Rí Artúr, a gceanglaíonn Culhwch air féin nuair a iarras sé teacht isteach i gcúirt Rí Artúr. Sa dara cás, caomhnaítear marbhna (*marwnat*) le haghaidh *Corroi/Corroy m[ab] Dayry* i Leabhar Taliesin. Maille le hainm Chon Roí, luaitear an iomarbhá idir é féin agus “Cocholyn” (.i. Cú Chulainn). 

## Bunfhoinsí
* *Amra Con Roí*
** Henry, P.L. (eag. agus aistr.). "*Amra Con Roi* (ACR): discussion, edition, translation." *Études Celtiques* 31 (1995): 179-94: 186-94. 
** Stokes, Whitley. "The Eulogy of Cúrói (Amra Chonroí)." *Ériu* 2 (1905): 1-4.
* *Táin bó Cúailnge* (Athleagan I), eag. agus aistr. Cecily O'Rahilly, *Táin Bó Cúalnge Recension 1*. Baile Átha Cliath: Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1976. Téacs agus aistriúchán Béarla ar fáil ó CELT.
* *Táin bó Cúailnge* (Athleagan II, Leabhar Laighneach), eag. agus aistr. Cecily O'Rahilly, *Táin Bó Cúalnge from the Book of Leinster*. Baile Átha Cliath: Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, 1967 (athchló: 1970). Téacs agus aistriúchán Béarla ar fáil ó CELT.
* *Culhwch ac Olwen*, eag. Rachel Bromwich agus D. Simon Evans, *Culhwch and Olwen: An Edition and Study of the Oldest Arthurian Tale*. Gwasg Prifysgol Cymru, 1992. ISBN 0-7083-1127-X.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Catagóir:Laochra miotaseolaíochta