Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann

:*Do Thuaisceart Éireann, féach ar [[Paindéim COVID-19 i dTuaisceart Éireann]].*

mion|250px|Rátaí minicíochta 14 lá in aghaidh 100,000 daoine den daonra i ngach contae, amhail 23 Meithmeamh 2021.

Thosaigh an **paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann** ar an 29 Feabhra 2020. Fógraíodh i ráiteas ón bhFoireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí, ar 29 Feabhra 2020 go raibh cás deimhnithe Covid-19 (Coróinvíreas) dearbhaithe acu.  

## Amlíne
Fear ba ea an chéad íospartach, a chónaigh sa chuid thoir den tír. Thaistil sé ó limistéar i dtuaisceart na hIodáile a bhí thíos leis an víreas . Dúirt an Dr Tony Holohan, Príomhoifigeach Míochaine sa Roinn Sláinte: “Bhíothas ag súil leis go dtiocfadh cás chun cinn. Táimid ag ullmhú dó sin le seachtainí fada anuas.” Laistigh de thrí seachtaine ina dhiaidh sin, dearbhaíodh cásanna i ngach contaetha. Chuaigh an phaindéim i bhfeidhm ar go leor gnéithe den tsochaí. 

An 12 Márta 2020, dhún Rialtas na hÉireann gach scoil, coláiste, saoráid cúram leanaí agus institiúid chultúrtha, agus mhol an rialtas cruinnithe móra a chur ar ceal. Cuireadh deireadh le féilte Lá Fhéile Pádraig, agus thug an Taoiseach, Leo Varadkar, aghaidh ar an náisiún an oíche sin. 

Dúnadh beagnach gach gnó, ionad, saoráid agus taitneamhachtaí ar an 24 Márta; ach ceadaíodh cruinnithe de suas le ceathrar. 

Trí lá ina dhiaidh sin an 27 Márta, chuir an rialtas ordú "fanacht sa bhaile" i bhfeidhm, ag toirmeasc ar gach taisteal agus teagmháil neamhriachtanach le daoine lasmuigh de theach duine. 

Dúradh le daoine scothaosta agus leo siúd a bhfuil riochtaí sláinte áirithe orthu chun cocúnú nó clutharú a dhéanamh. Thosaigh daoine ag cleachtadh "scoitheadh sóisialta" (fanacht dhá mhéadar amach ó dhaoine). Tugadh cumhacht do na Garda Síochána na bearta a fhorfheidhmiú, a síneadh arís agus arís eile go dtí 18 Bealtaine.

Cuireadh cúrsaí 2020 Ardteistiméireacht, Teastas Sóisearach agus gach cúrsa samhraidh 2020 Gaeilge sa Gaeltacht ar ceal. Sheol an Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) feachtas earcaíochta, ag iarraidh ar ghairmithe cúram sláinte agus neamh-chúram sláinte araon “a bheith ar glao ar Éirinn”. 

Faoi lár mhí Aibreáin, thuairiscigh an Fhoireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí (FNESP) go raibh ráta fáis an phaindéim tiomáinte “chomh híseal agus is gá dó a bheith”, go raibh an cuar leacaithe agus nach mbeadh aon bhuaic ag teacht. 

#### Rialtas
D'fhan rialtas an 32ú Dáil sa phost le linn roinnt míonna tosaigh den phaindéim go dtí gur ceapadh a chomharba ar an 27 Meitheamh. 

Shuigh Dáil Éireann le níos lú ball agus bhog sí óna teach traidisiúnta ag Teach Laighean go dtí an Ionad Comhdhála chun riachtanais scaradh sóisialta a éascú. Rith an Oireachtas gníomh éigeandála a thug cumhacht don stát a choinneáil daoine, taisteal a shrianadh agus daoine a choinneáil ina dtithe chun scaipeadh an víris a rialú. Ritheadh ​​tuilleadh reachtaíochta éigeandála an tseachtain dár gcionn.
[mion|Dhá phionta den ghreann cáiliúil Éireannach Guinness a seachadadh úr ó theach tábhairne. Ba nuálaíocht úrnua den phaindéim in Éirinn an tseirbhís seachadta piontaí. Dheimhnigh [Garda Síochána - nuair a ghlac sé comhairle dlí - nach raibh aon dlí ann i gcoinne na seirbhíse.]]

### Samhradh 2020
Tháinig laghdú mall ar chásanna laethúla agus ar bhásanna i mí an Mheithimh agus i mí Iúil 2020. I mí Lúnasa, gearradh glasáil réigiúnach trí seachtaine i dtrí chontae tar éis ardú suntasach i gcásanna dearbhaithe go príomha i ngléasraí próiseála feola. 

### Geimhreadh 2020
I mí Dheireadh Fómhair 2020, atheagraíodh srianta glasála ar fud na tíre tar éis borradh gasta i gcásanna deimhnithe agus an dara tonn de COVID-19 a thabhairt isteach in Éirinn. Mar thoradh ar an dara glasáil bhí ráta minicíochta 14 lá na hÉireann ar an ráta is ísle san Aontas Eorpach, agus maolaíodh srianta go luath i mí na Nollag. 

Tháinig an tríú tonn de COVID-19 go hÉirinn tar éis srianta a mhaolú. Ghníomhaigh an rialtas go gasta agus an 24 Nollaig (Oíche Nollag), cuireadh srianta glasála ar ais ar fud na tíre tar éis borradh eile i gcásanna dearbhaithe in Éirinn. Ar Lá Fhéile Stiofáin, tháinig an chéad loingsiú den vacsaín Pfizer/BioNTech COVID-19 go Poblacht na hÉireann. Cuireadh tús le vacsaínithe trí lá ina dhiaidh sin an 29 Nollaig 2020.

### 2021
Faoi 25 Meitheamh 2021, bhí 270,477 cás agus 4,989 bás dearbhaithe ag an Roinn Sláinte. Bhí níos mó ná 90% díobh siúd a fuair bás os cionn 65 bliana d’aois, agus bhí tinnis bhunúsacha ar a bhformhór nó bhí cónaí orthu i dtithe cúraim. Amhail 11 Bealtaine 2021, tá 1,922,913 vacsaín riartha. Tugadh an chéad dáileog den vacsaín do 1,408,105 duine, agus tugadh an dara dáileog den vacsaín do 514,808 duine.

## Iarmhairtí
Ba chúis leis na srianta a forchuireadh cúlú géar, ardú gan fasach ar dhífhostaíocht agus rinne sé damáiste mór do gach earnáil. Cuireadh Íocaíocht Dífhostaíochta Phaindéimeach COVID-19 agus Scéim Fóirdheontais Pá Sealadach COVID-19 ar bun. 

## Gailearaí

Íomhá:"Cocooning" during the 2020 coronavirus pandemic.jpg|mion|Clutharúː tugann garmhac cuairt ar a sheanmháthair. ina teach féin.
Íomhá:Irish grocery store showing a one-way system, instructions on social distancing, disposable gloves for shoppers, and supplies to clean trolleys.jpg|Ollmhargadh: córas aon-bhealach, treoracha maidir le fadú sóisialta, lámhainní indiúscartha, soláthairtí glantacháin go hiomlán
Íomhá:Ersatz protection for employees deployed in a grocery store during the 2020 coronavirus pandemic.jpg|Cosaint bhunúsach d’fhostaithe na siopaí grósaera
Íomhá:Pharmacy in Ireland during the 2020 coronavirus pandemic.jpg|Cógaisíocht inar cuireadh haiste in ionad an dorais chun earraí a mhalartú.
Íomhá:Shop door in Ireland during the 2020 coronavirus pandemic.jpg|Doras an tsiopa
Íomhá:Irish butcher implementing ad-hoc social distancing measures duing the 2020 pandemic.jpg|Búistéir Éireannach ag cur bearta um fhadú sóisialta ad hoc i bhfeidhm
Íomhá:Collection of books at an Irish primary school during the 2020 pandemic.jpg|Málaí leabhar curtha taobh amuigh de bhunscoil in Éirinn le bailiú
Íomhá:Queue at Irish grocery store during the 2020 coronavirus pandemic.jpg|Daoine ag scuaine ag ollmhargadh in Éirinn; stiallacha de théip dhubh ar an talamh chun bearnaí 2 mhéadar a theorannú
Íomhá:St Mochta's church Porterstown.jpg|Fógra pinned chuig séipéal Naomh Mochta i mBaile Phort Láirge ag rá go bhfuil an séipéal dúnta
Íomhá:Porterstown Park in lockdown.jpg|Páirc Portertown faoi ghlas ach daoine fós le feiceáil sa pháirc
Íomhá:Paramedic wearing PPE mask, eye protection, and gown in Ireland 2020.jpg|An Irish paramedic en route to a so-called "query case" during the pandemic in Ireland.
|Sínigh Iarnród Éireann scaradh sóisialta ar thraein i mí Iúil 2020.
Íomhá:Supermarket social distancing signs.jpg|Comharthaí urláir scaradh sóisialta in ollmhargadh in Éirinn i mí Lúnasa 2020.
Íomhá:First Day of School.jpg|Beannaíonn príomhoide agus leas-phríomhoide do mhic léinn atá ag filleadh ar an gcéad lá den scoil.
Íomhá:Bus Éireann social distancing signs on a bus in October 2020.jpg|Síníonn Bus Éireann scaradh sóisialta ar bhus i mí Dheireadh Fómhair 2020.
Íomhá:Floor physical distancing sign in an Irish store, amidst Christmas merchandise, in October 2020.jpg|Comhartha um fhadú fisiceach urláir i siopa Éireannach, i measc earraí Nollag, i mí Dheireadh Fómhair 2020.
Íomhá:Social Distant Santa.jpg|Tugann Daidí na Nollag cuairt lasmuigh ar eastát tithíochta i Maigh Nuad, Nollaig 2020
Íomhá:Social distancing at a funeral.jpg|Cosc ar fhreastal ar shochraid, déanann caoineoirí líne ar phríomhshráid Maigh Nuad chun meas a thabhairt do na daoine a d’imigh ar scor, Nollaig 2020. 
Íomhá:Bram Stoker Park social distancing 01.jpg|mion|Scoitheadh sóisialta nó scoitheadh fisiciúilː marcáil dhá mhéadar do chuairteoirí ar Pháirc Bram Stoker i Marino, Baile Átha Cliath
Íomhá:Bilingual Irish-English COVID-19 sign at Heuston Station Dublin (2021).jpg|thumb|Comhartha dátheangach ag Iarnród Éireann i Stáisiún Traenach Heuston, 2021.
Íomhá:COVID-19 Social Distancing Bilingual Sign Tír na nÓg Park Carpenterstown (2020).jpg|thumb|Comhartha dátheangach Chomhairle Contae Fhine Gall i bPáirc Tír na nÓg i mBaile an Chairpintéaraigh, 2020.


## Féach freisin
* Coróinvíreas
* COVID-19
* Paindéim COVID-19

## Naisc sheachtracha

* Seo agaibh Foclóir Beag Béarla-Gaeilge an Chóroínvíris.  Tá foclóir beag curtha le chéile ag Tuairisc.ie de na téarmaí nua a bhíonn á n-úsáid againn i ré an choróinvíris, nó ré an víris chorónaigh más fearr leat.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Paindéim COVID-19
Catagóir:Sláinte in Éirinn