open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inis Bó Finne, Contae na hIarmhí

Is oileán suite i Loch Rí ar an Sionainn is ea **Inis Bó Finne**.

## An inis

Is oileán  ar fad í Inis Bó Finne, suite ar chois oirthear de Loch Rí, leis An Teanga, Contae na hIarmhí an baile is cóngaraí.

## Stair
Deirtear gur bhunaigh Naomh Ríoch mainistir Agaistíneach ar Inis Bó Finne sa bhliain 530.  Feictear uaireanta na lomaistriúcháin Laidine *Īnsula Vaccae Albae* nó *Īnsula Vitulae Albae*.

San *Topographical Dictionary of Ireland* (1837) deirtear go raibh   talún arúil.  In "Griffith's Valuation" (lár-19ú haois) insítear go raibh i seilbh Susan Galbraith agus go raibh trí theaghlach ina gcónaí ann: Uí Scalaí, Uí Chonaill agus Uí Ifearnáin.  Sa daonáireamh 1911, bhí triúr déag ann.

I rith an gheimhridh 2009, thug Aerchór na hÉireann fodar eallaigh i héileacaptar chuig an inis don fheirmeoir dearanach ann, John Connell, agus an loch reoite.. He was the last permanent resident of the island and died on 12 February 2018.

## Foirgnimh
Faightear ar an inis fothracha de dhá chill.  Is den 12ú haois ceann amháin acu, suite in oirthuaisceart na hinse agus clós neamhrialta aici.  Tá ann meánlann, croslann agus sacraistí.  Taobh thuaidh den altóir, tá fuinneog Rómhánúil, agus os cionn fuinneoga eile, tá íomhá de cheann easpaig.  Tá an chill eile níos lú, as an 12ú/13ú haois.

## Tagairtí annálacha
Foinsí: Annála na gCeithre Máistrí (ACM), Annála Inis Faithlinn (AIF), Annála Tiarnaigh (AT), Annála Uladh (AU)
* **ACM 750.3**: * Fiangalach, mac Anmchadha, mic Maoile Curaich, abb Insi Bo Finne for Loch Ribh[, d'écc]
* *'AU 755.5**: ..., '' Fiangalach m. Anmchada filii Maele Curaich abb Innse Bo Finne for Loch Ri ... mortui sunt
* **AIF 922.2**: '' Tomrair mc. Elgi, iarla do Gallaib ... luid for Loch Rí coro oirg a h-uile inse, ...
* **AIF 1016.1**: '' Sloged mór la mc. m-[[Brian Bóraimhe|Briain]] co Loch Rí coro ort [[Inis Cloithrinn|Inis Clothrand]] & Inis Bó Finne
* **ACM 1089.8**: '' Cobhlach Fer Mumhan .i. im [[Muircheartach Ua Briain]], do thiachtain for [[an tSionainn|Sionainn]], & for [[Loch Rí|Loch Ribh]] co ro airccset cealla an locha, .i. [[Inis Cloithrinn|Inis Clothrann]], Inis Bó Finne, Inis Aingginn [''Hare Island''] & Cluain Eamhain
* **AT 1089.1*': * Coblach mor la Muirchertach h-Úa mBriain ríg Muman for Sinaind & for Loch Ri, co ro aírgset Inis Bo Finde & Inis Clothrann...

## Tagairtí

Catagóir:An tSionainn
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Eitilt Air India 171

D'fhág **Air India Eitilt 171** cathair Ahmedabad  i stát Gujarat in iarthar na hIndia ar 12 Meitheamh 2025 ag 1.39 i.n., am na hIndia. Thuairt an t-eitleán go gairid tar éis di aerfort Ahmedabad a fhágáil, 30 soicind níos déanaí. Bhí Eitilt 171 ar a bealach go Londain, le tuirlingt in Aerfort Gatwick i Londain ag 6.25 i.n., am Shasana.

## Imeachtaí
Boeing 787-8 "Dreamliner" a bhí san eitleán, ar árthach réasúnta nua-aimseartha í.  Thuairt Eitilt 171  i gceantar cónaithe gar don aerfort. Bhuail sí coláiste leighis agus bhí na mic léinn i measc na marbh.

Maraíodh thart ar 300 duine. Bhí 242 duine san eitleán.  Saoránaigh na hIndia ab ea formhór na bpaisinéirí, agus bhí daoine ón mBreatain (53) agus ón bPortaingéil (7) ina measc leis.  Bhí an t-eitleán ina chaor thine ach tháinig paisinéir amháin slán as.

## Cúiseanna
Chuir an píolóta glao mayday sular thuairt sí. Bhí fearas tuirlingthe an eitleáin le feiceáil sular thuairt sí cé gur cheart dó a bheith i bhfolach i mbolg an eitleáin.   Tharla gearradh cumhachta is cosúil.

## Féach freisin

* Teagmhais eitlíochta

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hIndia
Catagóir:2025
Catagóir:Teagmhais eitlíochta
Catagóir:Boeing
Loch Bó Finne

Is ainm de dhá loch i nÉirinn é ** Loch Bó Finne: **
* Loch Bó Finne, Contae na Gaillimhe, suite i gConamara
* Loch Bó Finne (An tSionainn), ar an Sionainn ar an imeall idir na contaetha Ros Comáin agus Liotrama
Loch Bó Finne, Contae na Gaillimhe

Is loch fionnuisce é ** Loch Bó Finne** suite i gConamara, Contae na Gaillimhe.

## Tíreolaíocht
Tá an loch  taobh thiar d'Uachtar Ard.  Téann an bóthar N59 taobh leis an locha.  Is cuid den Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta i gConamara.

## Féach freisin
* Loch Bó Finne (idirdhealú)

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae na Gaillimhe
Loch Foirbis

Tá ** Loch Foirbis** ar an Sionainn, suite taobh thiar den Lios Breac, i Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta.

## Féach freisin
* Lochanna na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:An tSionainn
Catagóir:Lochanna Chontae an Longfoirt
Catagóir:Lochanna Chontae Ros Comáin
Loch Bó Dearg

Tá ** Loch Bó Dearg** ar an Sionainn i gContaetha Ros Comáin agus Liotrama.

## Cúr síos
Is mór ar an Sionainn é, le achar dromchla tuairim is  aige.  Tá sé suite idir Cill Mhór, Contae Ros Comáin agus Eanach Duibh i gContae Liatroma.  Tá Doire Chairn, i seilbh na clainne Nesbitt sna luath-1800í, ar bhruach an locha.

Tá Loch Bó Dearg scoite ó Loch Bó Finne le Caolas Dhoire Chairn. 

## Seanscéal
Tá seanscéal ann a insítear conas a bhfuair an dá loch, Finne agus Dearg a n-ainmneacha.  

Fuarthas murúch san uisce agus tógadh í go dtí teach feirme in aice láimhe.  Chun an comhar a íoc leis na daoine ag ucht a gcuid cineáltais, thuaidh di ag déanamh feasa dóibh.  Thuar sí, dá gcuirfí ar agus san d uisce í ar Oíche Lá na Bealtaine, chúiteofaí iad an bhliain dár gcionn later.  Rinne na daoine amhlaidh, agus tar éis bliana, d'fhill siad  chonaic siad dhá bhó ag teacht as an uisce, ceann acu rua (dearg) agus ceann eile bán (finne).

## Stair
Bhain Tuathal Teachtmhar úsáid as Loch Bó Dearg chun teorainn Ríocht na Mí ársa a chruthú: 
:Ó Loch Bó Dearg go Biorra,
:ó'n Sionainn soir go fairrge

## Áineas
Tá Loch Bó Dearg aitheanta mar iascach le haghaidh na n-iasc a leanas: bran, ruán, róiste, liús, eascann agus péirse.

Tá an North Shannon Motor Yacht Club (NSMYC) lonnaithe ar Loch Bó Dearg.

## Féach freisin
* Loch Bó Finne

## Tagairtí

Catagóir:An tSionainn
Catagóir:Lochanna Chontae Liatroma
Catagóir:Lochanna Chontae Ros Comáin
Loch Teapa

Tá ** Loch Teapa** ar an Sionainn, suite gar de .

## Tagairtí

Catagóir:An tSionainn
Catagóir:Lochanna Chontae Liatroma
Brian Wilson

clé|mion|268x268px|1963
Amhránaí agus cumadóir amhrán mór le as i Hawthorne, California, rá ba ea **Brian Wilson** ( 20 Meitheamh 1942 – 11 Meitheamh 2025). Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an bhanna ceoil, The Beach Boys, sna seascaidí agus bhí sé ina cheann feadhna ar an ngrúpa ó thaobh an cheoil de. 
clé|mion|311x311px|1971
clé|mion|226x226px|1990
Bhain The Beach Boys cáil amach mar gheall ar a bhfoinn bhinne agus an nasc idir a gceol agus an cultúr surfála, rud atá le clos sna hamhráin ar nós “Surfin’ USA’, “Surfin’ Safari” agus “Surfer Girl”.  Mar léiritheoir ceoil, bhí sé freagrach as fuaim shainiúil na Beach Boys, go háirithe trí úsáid nuálach a bhaint as armónachas gutha agus teicnící taifeadta. Is é an t-albam “Pet Sounds”  (1966) an ceirnín a bhfuil an cháil is mó air, agus, de réir go leor daoine, is é an t-albam is fearr a taifeadadh riamh.  Ba é Wilson a cheap agus a stiúir é beagnach ina aonar.

D’fhulaing Wilson le fadhbanna meabhairshláinte le linn a shaoil, agus de réir a chomhpháirtithe sa ghrúpa, mhéadaigh a úsáid drugaí, go háirithe LSD, a chuid fadhbanna. Tharraing sé siar go mór ó léirithe beo agus ó chúraimí bainistíochta an ghrúpa.

Bhí blianta corracha aige sna seachtóidí agus sna hochtóidí.  D’fhulaing sé ó scitsifréine éadrom agus dúlagar, agus chaith sé blianta á chóireáil, uaireanta ar bhealaí conspóideacha.

Tháinig feabhas ar a shaol arís nuair a phós sé Melinda Ledbetter in 1995 agus chuaigh sé thar n-ais ar chamchuairteanna. Fágann Wilson oidhreacht ollmhór ar an gceol agus ar an gcultúr den bhfichiú haois.

Tá tionchar a chuid oibre le sonrú i gceol ilghnéitheach ó na 1960idí ar aghaidh. Bhí gradam Grammy faighte aige agus glacadh leis san Rock and Roll Hall of Fame i 1988 mar bhall de na Beach Boys.

## Féach freisin

* The Beach Boys

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Amhránaithe popcheoil
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Cumadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine le scitsifréine
Catagóir:Daoine as California
Loc Albert

Is loc canála ar  é ** Loc Albert ** (). Téann an chanáil timpeall ar sraith neamh-inseolta ar an Sionainn idir Droim ar Snámh agus Baile Shéamais, Contae Liotrama.  Tá an chanáil agus an loc féin i gContae Ros Comáin. 

Is é méid an loic ná  x .  Tógadh an loc ag na Shannon Commissioners sa bhliain 1848 mar chuid d'oibreacha níos leithne ar Sheolbhealach na Sionnaine.

Díreach os comhair an loic, tá lochán darb ainm Lough Nanoge.

## Stádas cosanta
Tá an loc liostaithe ag Fardal Náisiúnta na hOidhreachta Ailtireachta (seirbhís foráilte ag An Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus na Meán) faoina catagóirí ailtireachta, sóisialta agus ábhar suime teicniúil. Tá idir an chanáil agus an loc le fáil sa Taifead ar Dhéanmhais Chosanta (tag. 01200548).

## Nótaí

## Tagairtí

Catagóir:An tSionainn
Catagóir:Locanna na hÉireann
Abhainn Chalatroma

Éiríonn **Abhainn Chalatroma** () i gContae Thiobraid Árann.  Tagann sí le chéile leis an nGaothach taobh thoir den Aonach agus sruthaíonn an abha i Loch Deirgeirt isteach taobh ó thuaidh de .  Cruthaítear sraith bheag den teorainn idir Uíbh Fhailí agus Tiobraid Árann ag an abhainn.  Ritheann an abha tríd an mbaile fearainn, Calatroim.

## Áineas
Tá tóir ar Abhainn Chalatroma mar ionad slatiascaireachta;  faightear bradán agus breac inti, le 15&nbsp;km ar fad.  Tugadh maoiniú don Ormonde Anglers Association chun an Calatroim agus an Ghaothach a fhorbairt.

## Droichid
Is droichead trí-stuach bóthair é ** Droichead Ráth Durlais,** suite i mbaile fearainn Ráth Bhaile. Tógadh é san 18ú haois.  Tá sé liostaithe as ucht a chuid suime teicniúla agus ailtireachta.

Tá an droichead ag ** Cluain Mór,** suite i mbaile fearainn Béal Átha na hImrí.  Tá sé liostaithe as ucht a chuid suime teicniúla agus ailtireachta.

Is droichead trí-stuach é ** Droichead Áth na Méadal,** suite i mbaile fearann  i gContae Uíbh Fhailí.  Tógadh é san 18ú haois.  Tá sé liostaithe as ucht a chuid suime teicniúla agus ailtireachta.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha Chontae Thiobraid Árann
Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
Canáil na Leithcheathrún

Is canáil inseolta  ar fad í ** Canáil na Leithcheathrún ** ().  Nascann sí sráidbhaile na Leathcheathrún i gContae Ros Comáin le Loch Rí.

Tógadh í sna 1840í chun aolchloch as cairéal a iompú chuig Áth Luain le haghaidh tionscadail thógála faoi réir Coimisinéirí na Sionainne.  Ligeadh i léig í tar éis seacht bliana déag.  Glanadh í sa bhliain 1889 agus dreideáladh í sna 1960í ag Oifig na nOibreacha Poiblí.

## Tagairtí

Catagóir:An tSionainn
Catagóir:Canálacha na hÉireann
Catagóir:Tíreolaíocht Chontae Ros Comáin
Abhainn na Mainistreach

Is tréig-abhainn na Sionainne í **Abhainn na Mainistreach** () a shíleann ó thoir agus ó dheas timpeall Oileán an Rí i gcathair Luimnigh. Casann sí arís leis an Sionainn ag Oileán Gheata Ifrinn, nach bhfeictear ach ag lag trá.  Téann na droichid a leanas trasna na habhann: Droichead na Mainistreach, Droichead Baal, Droichead na Canálach, Droichead Mhaitiú, Droichead Uí Dhuibhir agus Cosdhroichead Síbhéalta Uí Allmhuráin.  Ainmníodh an abha as an iar-Mhainistir Phroinsiasach in aice léi.

## Stair
Óir go raibh Oileán na Rí timpeallaithe ag an Sionainn agus Abhainn na Mainistreach, bhí sé sách éasca é a chosaint.  Bunaíodh Luimneach ann ag Lochlannaigh sa naoú haois.  Bhí ról riachtanach ag an abhainn ó shin i leith, go háirithe le linn léigear 1650 Chromail, agus léigear 1691 sa .

## Seandálaíocht
Go luath sna 2000í, fuarthas roinnt déantán stairiúil tar éis don abhainn a taosctha, ina measc: séala Caladh Luimnigh; buamaí moirtéir slána as na 1690í; agus déantán cré-umha Lochlannach, c. 1000.

## Tagairtí

Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
Catagóir:Aibhneacha Chontae Luimnigh
Canáil Chill Srianáin

Téann ** Canáil Chill Srianáin ** () timpeall ar sraith neamh-inseolta ar an Sionainn idir Baile Shéamais agus Droim ar Snámh, Contae Liatroma.  

Tá an chanáil 2.6&nbsp;km ar fad suite i gContae Ros Comáin.  Tógadh an chanáil ag na Shannon Commissioners sa bhliain 1848 in ionad canálach níos lú a bhí ann, mar chuid d'oibreacha níos leithne ar   Sheolbhealach na Sionnaine.

## Struchtúir ar an gcanáil
Tá na struchtúir a leanas liostaithe ag Fardal Náisiúnta na hOidhreachta Ailtireachta faoina catagóirí ailtireachta, sóisialta agus ábhar suime teicniúil:
* Loc Albert (1848) agus tigín coimeádaí an loic.
* Droichead Chanáil Chill Srianáin (C. 1850), droichead garbhéadain le a réise amháin thar an gcanáil.

## Tagairtí

Catagóir:An tSionainn
Catagóir:Canálacha na hÉireann
Catagóir:Tíreolaíocht Chontae Liatroma
An Inthe

Éiríonn **An Inthe** ()  gar de  i gContae Uíbh Fhailí, agus ritheann sí siar ó thuaidh i Loch Deirgeirt isteach ag Drom Aidhneach.  Cruthaíonn sí cuid den teorainn idir na contaetha Tiobraid Árann agus Uíbh Fhailí.  Ritheann an abhainn trí na bailte Cloch Shiurdáin agus Buiríos Uí Chéin, agus ansin thar Chaisleán , fothrach túrthí le Síle na gcíoch ann.

## Droichid
Téann an bóthar R491 thar ** Droichead Chnoc Oirill ** ó Uíbh Fhailí ar an mbruach ó dheas go Cloch Shiurdáin ó thuaidh i dTiobraid Árann.

Téann an bóthar R493 trasna na habhann thar ** Droichead Bhaile an Doire ** le cúig stua ísle.

Tógadh ** Droichead Dola Diméin Dhrom Aidhneach ** le trí stua sa bhliain 1776.  Tá foscadán an bhailitheora fós le feiceáil.

Téann an bóithrín go Maigh Drithne trasna na hInthe thar ** droichid cloiche ** le ráillí iarainn theilgthe.

I bPáirc Bhuiríos Uí Chéin, nascann ** droichid choisithe ** dhá thaobh na páirce agus an abha ag rith trína lár.

## Slatiascaireacht
Rinneadh suirbhé iascaireachta leictreach don abhainn ag Baile an Doire i Meán Fómhair 2012 ag Iascach Intíre Éireann.  Fuarthas speicis amhail is breac donn (26) agus bradán (15).

## Tagairtí

Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
Hammy Sgìth

Is file agus ceoltóir rap Gàidhlig é **Hammy Sgìth**.

Bíonn sé ag cruthú ceoil ar lipéad *[[Wee Studio]]* agus bhí súil a chéad albam a chur amach samhradh 2025.

Cruthaíodh an t-albam le seinnteoir ceirníní a fuair sé le hoidhreacht óna leasmháthair a bhí á úsáid aici sna hochtóidí agus bailiúchán mór taifeadtaí, ar a dtugann sé ‘*landfill trad*’ a rinneadh sna seascaidí agus sna seachtóidí a fuair Hammy i siopaí carthanachta i nGlaschú.

Ina chuid filíochta, déanann sé iarracht domhan osréalach a chruthú trí tharraingt ar thobar an bhéaloidis agus ar chultúr te bruite an lae inniu. Scríobhann sé faoi na fianna agus faoi Chú Chulainn agus meascann iad le ceol a chumtar ar Mic agus MPC. Tá a phróiseas cruthaitheach le feiceáil ar TikTok – áit a roinneann sé a chuid smaointe ar chultúr reatha na hAlban agus gníomhaíocht ar son na Gàidhlig.

## Naisc sheachtracha
*Hammy Sgìth
*Aig An Taigh | At the House 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Rapálaithe Albanacha
Catagóir:Filí Albanacha
Catagóir:Filí Gaelacha
Catagóir:Rapálaithe Ghaeilge na hAlban
Ryan Malgarini

Is aisteoir Meiriceánach é **Ryan Timothy Malgarini** (a rugadh ar an 12 Meitheamh 1992).

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Junk Kouture

clé|mion|2019 Grand Finalist - My Granny Got in Guineys
Is comórtas faisin agus comórtas teilifíse é *Junk Kouture* do dhéagóirí san iar-bhunscoil in Éirinn, agus timpeall an domhain. Úsáideann na daltaí ábhair in-athchúrsáilte chun feisteas a chruthú. Roghnaíonn na moltóirí an feisteas is fearr, agus freastalaíonn siad ar an mbabhta deiridh.

In Éirinn, bíonn *Junk Kouture* ar siúl i mí Dheireadh Fómhair sa Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath gach bliain (ó 2010).

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Faisean
Catagóir:Taispeántais
Catagóir:Ógántacht
An Eithne

Abhainn de chuid Abhantrach na Sionainne is ea ** An Eithne ** ().  Tá sí  ar fad, agus tá roinnt lochanna aici ar feadh a cúrsa.

## Sanasaíocht
Tá an abhainn ainmnithe as *[[Ethniu]]*, an phearsa mhiotaseolaíochta a fuair bás a deirtear i bhfánsruth atá i léinseacha íochtaracha na habhann.

## Cúrsa
Éiríonn An Eithne mar tsruthán ag Sliabh na Caillí, i mbaile fearainn , gar den Seanchaisleán, ceantar cnocach ina bhfuil  tuamaí meigiliteacha ainmnithe agus as Loch Craobh, all in Contae na Mí.  Anseo ina léinseacha uachtaracha, cruthaíonn sí an teorainn idir Contaetha na Mí a agus an Chabháin le hachar gearr, síos théann sí i Loch Síleann isteach, air a bhuaileann Cabhán agus an Mhí lr Contae na hIarmhí.  Glaoitear scaití An Eithne Uachtarach ar ann abhainn anseo (nó ).

Ag Loch Síleann, ritheann go leor craobh-aibhneacha isteach, ina measc Abhainn Mountnugent (Mount Nugent)  agus Srutháin Garrán Bell (aitheanta fosta mar Bealach an Chaoláin) agus Cruabhar, maraon leis na srutháin *Mauraghboy*, Carraig, Roisín, Muine Bheag agus Teach Scoile.   Faightear aolchloch faoi bhíonn na hEithne Uachtarach agus Loch Síleann féin, cás go ritheann roinnt desna craobh-aibhneacha thar grianchloichít.

Ó Loch Síleann amach, cruthaíonn an Eithne Íochtarach an teorainn idir an Iarmhí agus an Cabhán.  Sreabhann sí tríd an sráidbhaile Fiodh an Átha, agus ansin i Loch Cinnéile isteach, áit a bhuaileann an Cabhán agus an Iarmhí le Longfort.  

As sin amach, is ionann an abhainn agus an teorainn idir Longfort agus an Iarmhí, go dtí go dtéann sí san Iarmhí isteach gar den Sráid agus sreabhann sí isteach i Loch Dairbhreach.  Tá trácht ar leith leis an loch seo agus an seanscéal Oidheadh Chlainne Lir.  

Sreabhann An Eithne ansin gar den tsráidbhaile Béal Átha na Leac agus isteach i Loch Iarainn, agus  trasnaíonn i Longfort isteach gar de . Is é anseo a iompraíonn an Whitworth Aqueduct An Chanáil Ríoga that an abhainn, agus soláthraíonn pumpaí an chanáil le huisce canal with water.  Ag Tigh na Leice in aice láimhe, de réir an seanchais, bháigh Eithne san fhánsruth.  Le fada an lá, sholáthair an fánsrith úd cumhacht do dhá mhuileann.  Leanann sí ar aghaidh thar Newcastle House go dtí Baile Uí Mhatháin.

thumb|left|An Eithne ag Droichead an Chaisleáin Nua

Leis an sruth ó Bhaile Uí Mhatháin, cruthaíonn an Eithne an teorainn idir Longfort agus an Iarmhí, agus ritheann sí siar i Loch Rí isteach ag Bá na hEithne.

## Naisc sheachtracha
*Whitewater Guide don Eithne

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha Chontae na Mí
Catagóir:Aibhneacha Chontae na hIarmhí
Catagóir:Aibhneacha Chontae an Longfoirt
Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
Lámhach pholaiteoirí Minnesota 2025

Ar an 14 Meitheamh 2025,  mharaigh Vance Boelter, tréadaí agus iar-shaighdiúir tuarastail, Seanadóir de chuid na nDaonlathach i Stát Minnesota agus a fear céile. Dhá lá níos déanaí, bhí Boelter cúisithe i mbeirt a mharú agus in iarracht beirt eile a mharú.
clé|mion|294x294px|An Seanadóir Stáit Melissa Hortmann
clé|mion|356x356px|Vance Boelter
## Imeachtaí
I bhfad amach ar an eite dheis, bhí baint ag Boelter (tréadaí soiscéalach agus 57 bliain d'aois ag an am) le hinstitiúidí craobhscaoileadh creidimh. Saighdiúir tuarastail a bhí ann a chaith seal i nGaza agus san Afraic.

Ar an 14 Meitheamh, d'fhág Boelter feithicil a bhí cosúil le feithicil póilíní os comhair tigh Hoffman, John Hoffman, Seanadóir de chuid na nDaonlathach i Stát Minnesota. Bhí liosta sa gcarr ag fear an ghunna de pholaiteoirí, Hoffman san áireamh. Chomh maith leis sin bhí 3 raidhfil AK-47 agus gunna láimhe aige.

Chuir Boelter 9 bpiléar i John Hoffman, agus 8 bpiléar ina bhean chéile, Yvette Hoffman (míorúilt a bhí ann gur tháinig siad slán;  gortaithe go dona, tháinig biseach orthu ar ball). 

Tamall níos déanaí, cúpla míle ó láthair an chéad ionsaí, mharaigh sé Melissa Hortmann, Seanadóir eile de chuid na nDaonlathach i Stát Minnesota agus a fear céile Mark Hortmann i mbruachbhaile Brooklyn Park i Minneapolis. Mharaigh sé madra an teaghlaigh chomh maith.

Bhíothas sa tóir ar Vance Boelter ar feadh dhá lá; rugadh air faoi dheireadh i bhfolach i gcoill. Cúisíodh é as beirt a dhúnmharú agus as iarracht a dhéanamh beirt eile a dhúnmharú. Cúisíodh é i ndúnmharú Melissa Hortmann agus i ndúnmharú a fir céile Mark Hortmann. Bhí sé cúisithe freisin i lámhach John Hoffman, agus a bhean chéile Yvette Hoffman.

Dúirt Gobharnóir an Stáit Tim Walz (Daonlathach) gur "dearcadh polaitiúil ba chionsiocair" leis an marú agus leis an iarracht ar mharú.

## Féach freisin

* Tim Walz

## Tagairtí

Catagóir:2025
Catagóir:Minnesota
Catagóir:Dara téarma Donald Trump
Catagóir:Eachtraí lámhaigh
Loch na gCurrach

Tá ** Loch na gCurrach ** suite ar an Sionainn, taobh ó dheas de  ar an teorainn idir contaetha Ros Comáin agus Liatroma.

## Fiadhúlra
Is iascach é Loch na gCurrach agus liús, róiste agus bran le fáil ann.

## Tagairtí

Catagóir:An tSionainn
Catagóir:Lochanna Chontae Liatroma
Catagóir:Lochanna Chontae Ros Comáin
Loch Éadaoine

Tá ** Loch Éadaoine ** ( nó fosta * Lough Drumharlow *) suite díreach taobh thiar de , ar abhainn na Búille agus í ag dul sa tSionainn isteach.

## Fiadhúlra
Is iad Róiste, bran (iasc), breac donn agus ruán na héisc le fáil ann.

Tá talamh calaidh fairsing ar bhruach an locha.  Moltar go mbeidh Limistéar Oidhreachta Nádúrtha ann dá bharr.  Cothaíonn ealta géanna bánéadanacha (*Anser albifrons flavirostris*) ann.

## Regatta
Eagraíodh regatta ar an loch sa bhliain 1895, ach ní choíche óir go bhfuil an loch ró-bheag.
 
## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Ros Comáin
Loch Fuinseann

Tá ** Loch Fuinseann** suite taobh thiar de Loch Rí i gContae Ros Comáin.  Is Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta (nó LSC) é.

Is turlach é Loch Fuinseann, loch  séasúrach faighte go háirithe sa réigiún carst taobh thiar den tSionainn.  Glaodh air * Ireland's amazing disappearing lake*, toisc go bhféadfadh sé a fholmhú go tapaidh agus gan choinne, ag marú scaití dá bharr na mílte iasc.  

Bhain sé an stádas LSC amach toisc go bhfuil ann dhá shórt gnáthóg áirithe: 
* Turlaigh
* Aibhneacha le bruacha lábacha agus le fásra *Chenopodion rubri p.p.* agus *Bidention p.p.*

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Ros Comáin
Scéal (idirdhealú)

* Scéal .i. cuntas, eachtra, tuairisc srl.
* ''Scéal'' (nuachtán): nuachtán Gaeilge a bunaíodh sa bhliain 2025
* ''Scéal'' (irisleabhar): nuachtán de chuid Choláiste na nGael
* ''An Scéal'' (nuachtlitir): ríomhlitir i nGlaschú
An Abhainn Mhór, Contae an Chabháin

Éiríonn ** An Abhainn Mhór ** i mBinn Chuilceach, i mbaile fearainn , paróiste sibhialta Cill Náile, paróiste , barúntacht Teallach Eathach, contae an Chabháin.  Sreabhann sí siar ó thuaidh go dtí go ritheann sí sa tSionainn isteach i mbaile fearainn .

## Foinse na Sionainne
Maítear gurb í an Abhainn Mhór fíor-fhoinse na Sionainne.  Sreabhann an Abhainn Mhór le 14.5 km (9.0 mi) trí Ghleann Ghaibhle sula ritheann sí sa tSionainn c. 3 km faoi bhun Log na Sionna.  Mar fíor san, chuirfeadh sin 11 km le fad na Sionainne.

## Stair
Sa leabhar dánta, Duanaire Mhéig Shamhradháin (en) as na 1350í, déantar trácht ar 'Abhainn Mhór' (dán XV, rann 9).  Is amhlaidh ón gcur síos ámh, it gurb í An Abhainn Bhuí ag Béal an Átha Móir (Contae Liatroma) atá i gceist. 

## Fiadhúlra
Tá breac donn le fáil san abhainn. 

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin
Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
Ryan’s Daughter

Is scannán rómánsúil agus stairiúil  é **"Ryan's Daughter"** (1970) a stiúir David Lean. Tá sé suite in iarthar na hÉireann i ndiaidh Éirí Amach na Cásca, timpeall na bliana 1916–1917.  Ghnóthaigh an scannán ocht n-ainmniúchán Oscar agus thug sé dhá cheann leis, ceann don stiúrthóir, agus (níos tábhachtaí don turasóireacht) ceann don chineamatagrafaíocht.

[clé|mion|287x287px|[John Mills]]
clé|mion|253x253px|Leo McKern
clé|mion|332x332px|Trá an Choma/​Coumeenoole Bay
clé|mion|220x220px|An scoil

## Scéal
Tá an scéal suite i gCiarraí, sa bhliain 1916–17, ag insint scéal grá tríthochaireach faoi Rosy Ryan (Sarah Miles), a pósann múinteoir níos sine (Robert Mitchum), ach a mothaíonn go maith go bhfuil grá aici d’oifigeach Sasanach fraochtha (Christopher Jones).

## Duaiseanna
Thug cineamatagrafaíocht an chreach leis oíche Oscar (mar aon le duais aisteoireachta do John Mills). Thug na léirmheastóirí íde na muc agus na madraí ar an saothar agus ní dhearna David Lean (a raibh na táirgí mór-ráchairte *Bridge Over the River Kwai, Lawrence of Arabia* agus *Dr. Zhivago* tagtha óna cheárta roimhe sin) aon scannán eile ar feadh ceithre bliana déag. Ba chuma sin, bhí cóta bán na gCiarraíoch déanta. ‘Is mór an trua nach raibh iníon eile ag an Rianach’ ba ea an port a bhíodh ag muintir na háite ar feadh na mblianta.

## Léiriú
Rinneadh an scannán i Super Panavision 70, le ceol ag Maurice Jarre, agus grianghrafadóireacht ag Freddie Young.

## Féach freisin

* Niall Tóibín

## Tagairtí

Catagóir:Corca Dhuibhne
Catagóir:Niall Tóibín
Catagóir:Scannáin 1970
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Liosta Lochanna na hÉireann

Seo a leanas liosta lochanna ar oileán na hÉireann, i dteannta le tábla desna cinn is mó. 

De réir Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (GCC), tá tuairim is 12,000 loch i bPoblacht na hÉireann, le hachar níos mó ná 1,200 ciliméadar cearnach.  Is é Loch nEathach i dTuaisceart Éireann an loch is mó de réir achair.  Is é Loch Coirib an dara is mó, agus an ceann is mó sa Phoblacht.  De réir toirte, is é Loch nEathach fosta an loch is mó, agus Loch Measca an ceann is mó sa Phoblacht.

## Lochanna is mó
Is iad a leanas na lochanna fionnuisce is mó na hÉireann:

Nóta: Toirt = Achar * Meándomhain

Is é Loch Mhucrois, i Lochanna Chill Airne, an loch Éireannach is doimhne, le huasdomhain 75 m aige.

## Lochanna fionnuisce
Níl ann sa liosta a leanas ach lochanna atá tábhachtach ó thaobh tíreolaíochta, geolaíochta nó staire de.  Cuirtear ann fosta na contaetha agus achair.  Tógadh lochanna na Poblachta go formhór as an tuairisc *A Reference Based Typology and Ecological Assessment System for Irish Lakes* leis an nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil.

[thumb|[Loch Buinne sa Bhoirinn]]

[thumb|right|Báid iascaireachta ar [Inis Mhic Uí Chuinn, Loch Coirib]]

[thumb|[Loch Cuilinn faoi Néifinn]]

[thumb|[Loch Deán]]

[thumb|[Loch Dearg agus *Station Island*]]

[thumb|right|[Loch Dairbhreach agus Cnoic Eoghain]]

[thumb|[Loch Dhoire an Chláir]]

[thumb|[Dúloch, Contae Mhaigh Eo (Muraisc)|Dúloch, Maigh Eo agus Delphi]]

[thumb|[Loch an Ghleanna Mhóir]]

[thumb|[Loch an Ghleanna Bhig]]

[thumb|[Loch Ghleann an Chairthe agus Binn Ghulbain]]

[thumb|[Loch Goir]]

[thumb|[Loch Eidhneach agus na Beanna Beola]]

[thumb|[Loch Cé agus Carraig Locha Cé]]

[thumb|[Loch na Coille Móire agus Binn Ghuaire]]

[thumb|right|[Loch Léinn agus Inis Turgesius]]

[thumb|[Loch Mac nÉan Íochtair agus *Inishee Island*]]

[thumb|[Loch Mháimín agus na Beanna Beola]]

[thumb|[Loch Té agus Sléibhte Chill Mhantáin]]

[thumb|[Loch Ghleann Bheatha i nGleann Bheatha]]

[thumb|[Loch Uachtair ag Coillidh Chaoin]]

## Lochanna goirte
* Loch Tóchair, Loch Garman

## Turlacha

* *[[Loughareema]]*, Aontroim
* Turlach Ghleann na Madadh, Gaillimh
* Loch an Leathbhaile, Gaillimh
* Turlach Ráth Asáin, Gaillimh
* Log na Sionna, Cabháin

## Taiscumair
* Poll an Phúca, Chill Mhantáin
* *[[Silent Valley Reservoir]]*, An Dún
* Taiscumar Speilgeach, An Dún
* Taiscumar Fheartraí, Cill Mhantáin 

## Lochanna farraige
* Loch Lao, Aontroim agus An Dún
* Loch Cuan, An Dúin
* Loch Feabhail, Dún na nGall agus Doire
* Cuan na Gaillimhe nó Loch Lurgain, Gaillimh
* Loch Oighinn, Corcaigh
* Loch Latharna, Aontroim
* Loch Machan, Corcaigh
* Inbhear na Sionainne, An Mhumha
* Cuan Thrá Lí nó Loch Foirdhreamhain, Ciarraí
* Cuan Phort Láirge nó Loch Dá Chaoch, Port Láirge 
* Cuan Loch Garman, Loch Garman

## Fiordanna
* Loch Cairlinn, Lú agus An Dún
* Loch Súilí, Dún na nGall 
* An Caoláire Rua, Maigh Eo agus Gaillimh

## Féach freisin
* Aibhneacha na hÉireann
* Liosta Aibhneacha na hÉireann
* Tomhaidhm

## Tagairtí
Henry Mountcharles

Úinéir aitheanta Chaisleán Bhaile Shláine i gContae na Mí ba ea an **Henry Mountcharles** (25 Bealtaine 1951 – 18 Meitheamh 2025), nó an **Tiarna Mount Charles,** **"Viscount Slane",**   nó an **Ró-Onórach** **Henry Vivien Pierpont Conyngham, 8ú Marquess Conyngham.******

[clé|mion|[Caisleán Bhaile Shláine]]

### Cáil
Bhí cáil ar an Mountcharles as na ceolchoirmeacha móra a reáchtáil sé i bhfearann an chaisleáin ó lár na n-ochtóidí i leith ar thriall na táinte orthu. Léithéidí The Rolling Stones, Bob Dylan, Bruce Springsteen, David Bowie, U2, Queen, Guns N’ Roses, Oasis, Madonna agus tuilleadh nach iad, sheinn siad ar fad ann ag tráthanna éagsúla.  Sa bhliain 1981,  eagraíodh an chéad cheolchoirm ollmhór i gCaisleán Shláine, le Thin Lizzy agus U2.

Bhunaigh sé an distillery Slane Irish Whiskey in 2015 le cabhair ó Brown‑Forman.

Ball d'Fhine Gael ab ea Mountcharles tráth, agus bhí sé ina iarrthóir toghcháin ag an bpáirtí sin cúpla uair.  Sheas sé do Sheanad Éireann — níor éirigh leis.

### Saol
Rugadh Mountcharles sa Rotunda, Baile Átha Cliath, an mac is sine den 7ú Marquess Conyngham, sean-theaghlach Anglo-Éireannach.

Bhí Mountcharles trom ar an tobac nuair a bhí sé óg, agus ina alcólach níos déanaí.  Tháinig ailse scamhóg air in 2014. Chuaigh sé faoi scian agus bhí babhtaí ceimiteiripe agus teiripe radaíochta aige ach níor éirigh leis na hiarrachtaí é a thabhairt slán ón ailse.

Bhásaigh Mountcharles ar an 18 Meitheamh 2025, in aois 74 bliain d'aois dó. Mhair a bhean chéile, an Bhantiarna Iona, agus ceathrar clainne, Alexander, Henrietta, Wolfe agus Tamara.

## Féach freisin

* Caisleán Bhaile Shláine
* Baile Shláine

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Baile Shláine
Catagóir:Tiarnaí talún
Catagóir:Impreasóirí
Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard
Catagóir:Alumni Scoil Harrow
Catagóir:Daoine as Contae na Mí
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Daoine Éireannacha den 20ú haois
Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann
Catagóir:Lucht an óil
Catagóir:Básanna de bharr ailse in Éirinn
Loch Buinne

Is loch fionnuisce é ** Loch Buinne** (.i., tuile), suite sa Bhoirinn, Contae an Chláir.

## Tíreolaíocht
Tá Loch Buinne suite  siar ó dheas de , gar den tsráidbhaile, Móinín na gCloigeann.  Tá Loch Buinne tuairim is  ar fad agus  ar leithead.  

## Hidreolaíocht
Níl aon insreabhadh nó eis-sreabhadh buan ag Loch Buinne.  Soláthraítear é le tobair agus síleann an t-uisce amach trí scoilteáin taobh ó thuaidh den loch.  Tá an loch olagatrófach.

## Stair an dúlra
I measc iasc le fáil i Loch Buinne, tá include péirse, ruán, liús agus eascann atá i mbaol criticiúil.

## Riarachán
Tá Loch Buinne suite laistigh de  the dlínse , é féin istigh de Réigiún an Iarthair Láir.  Tá an loch laigh den *[[Burren and Cliffs of Moher Geopark]]*, Páirc Náisiúnta Bhoirne agus Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta na Boirne Thoir, faoi réim An tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra.

## Féach freisin
* Liosta Lochanna na hÉireann

## Tagairtí
Loch an Ghleanna Mhóir

Is loch fionnuisce é ** Loch an Ghleanna Mhóir ** sa  i gContae Chiarraí.

## Tíreolaíocht
Tá Loch an Ghleanna Mhóir tuairim is  ar fad thuaidh–theas agus  ar leithead.  Tá sé suite  siar ó dheas de Neidín, gar den tsráidbhaile, An Láithreach.

## Hidrolaíocht agus Stair an dúlra
Ritheann Loch an Ghleanna Mhóir sa * Croansaght River * isteach, a sreabhann féin go dtí Cuan Cheann Mara.

Faightear bradán agus breac geal sa loch.

## Féach freisin
* Liosta Lochanna na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí
Loch Dhoire an Chláir

Is loch fionnuisce é ** Loch Dhoire an Chláir,** suite ag an mbealach isteach chun Ghleann Eidhneach i Conamara, Contae na Gaillimhe.

## Tíreolaíocht
Tá Loch Dhoire an Chláir suite tuairim is  taobh thoir den Chlochán ar an mbóthar N59.  Tá na Beanna Beola ar an taobh thuaidh, le Binn Doire Chláir suite os cionn an locha féin.  

Soláthraítear an loch ó aibhneacha as Loch Eidhneach, é féin soláthraithe ag roinnt aibhneacha sa cheantar, ina measc go príomhach Abhainn Ghleann Eidhneach (a éiríonn go hard thuas sa ghleann ar fhána na Binne Báine agus Binne Duibhe) agus Abhainn Tuairín Uí Chuanna.  Sreabhann an loch féin i Loch Bhaile na hInse isteach, áit a ritheann sé leis An Abhainn Mhór agus uaidh sin chuig Cuan na Beirtrí Buí.

## Iascaireacht
Tá clú ag Loch Dhoire an Chláir as ucht a chuid iascaireachta, agus bradán agus breac geal le fáil ann.  Téitear ag iascaireacht ar "Butaí" (.i. céanna fada amach ón mbruach), go háirithe Buta Dhoire an Chláir Butts, Buta Ghleann Dá Loch agus *Greenpoint Butts*.  Tá an loch agus na cearta iascaireachta i seilbh na gcraobhacha áitiúla.

## Ceantar ardscéimhe
Is ceantar mór le rá é Loch Dhoire an Chláir mar áit fhíorálainn.  Tá radharcanna uaidh ar Ghleann Chóchan sna Beanna Beola agus na sléibhte de chuid Chrú Capaill Ghleann Chóchan, siúlóid 16–km a thógann 8–9 n-uair, agus a mheastar gurb é i measc na slite cnocadóireachta is fearr i nÉirinn.

## Gailearaí


File:Derryclare Lough, Twelve Bens.jpg | Binn Doire Chláir (lár), Binn an Choire (clé), agus Binn Bhubh (clé ar fad)

File:Derryclare Horseshoe, Connemara, Ireland.jpg | Binn Doire Chláir le Crú Capaill Ghleann Chóchan i scamall

File:Derryclare Lake, Connemara.jpg | Radharc ar Chrú Capaill Ghleann Chóchan ó Loch Dhoire an Chláir


## Tuilleadh le léamh
* 
* 
* 
* 

## Féach freisin
* Loch Eidhneach
* Na Beanna Beola
* Cnoc Maol Réidh, sliabhraon mór sa Chaoláire Rua
* Sléibhte Mhám Toirc, sliabhraon mór i gConamara
* Liosta Sléibhte na hÉireann
* Liosta Lochanna na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae na Gaillimhe
Loch Ghleann an Chairthe

Is loch fionnuisce é ** Loch Ghleann an Chairthe ** (.i., gallán), suite go formhór i gContae Liatroma agus cuid bheag i gContae Shligigh.  Tá ábhar .  Tá Eas Ghleann an Chairthe ann gar de bhruach thuaidh an locha ar an taobh Liatroma.

## Tíreolaíocht agus Hidreolaíocht
thumb|Ó dheas i dtreo ''Cope's Mountain

thumb|Eas Ghleann an Chairthe

Tá Loch Ghleann an Chairthe suite idir na Sléibhte Dhartraí raibh ó thuaidh agus an sliabhraon le *Cope's Mountain* taobh ó dheas.  Tá an loch  soir ó thuaidh ó Shligeach agus  siar ó  Uí Ruairc.  Tá sé   ar fad thiar-thoir agus  ar leithead.

Soláthraítear Loch Gleann an Chairthe go príomha ag an Eas ar bhruach thuaidh an locha, agus ag Abhainn an Duifriain, a ritheann isteach ar an taobh thoir.  Ritheann Sruth in Aghaidh an Aird isteach fosta díreach taobh thiar den Eas.  

Sreabhann an loch siar i nAbhainn Dhroim Chliabh isteach, a shreabhann féin isteach i gCuan Shligigh.  

Tá doimhneacht an locha is mó gar den bhruach theas, le seilf níos éadoimhne ó thuaidh.

Tá dhá  ar an loch: ceann amháin ar an taobh thiar gar den Abhainn Dhroim Chliabh; agus ceann eile ar an taobh thoir gar d'Abhainn an Duifriain.

thumb|left|Crannóg thoir

## Stair an dúlra
I measc na n-iasc ann i Loch Gleann an Chairthe, tá bradán agus breac donn.  

Agus i measc beathra éan, tá lacha bhadánach, lacha mhásach agus órshúileach.  Is éin imirceacha iad seo a chaitheann an geimhreadh ar an loch.

thumb|Griangraf le Robert French, tógtha roimh 1914

## Éiceolaíocht
Tuairiscítear go bhfuil caighdeán an uisce ar fheabhas sna blianta 2001-2003, le rátáil olagatrófach aige.  Tá éiceolaíocht an locha, maraon le huiscebhealaí Éireannacha eile, faoi bhagairt ámh ag na speicis ionracha tím chatach, diúilicín riabhach agus breallach fionnuisce.

## Stair
Tráth dá raibh, glaodh *Glenn Dalláin* ar an ngleann mar chuid den Ríocht .  Déantar trácht ar an loch agus na crannóga inti i nAnnála na gCeithre Máistrí:
 An chrannócc airtherach baoí ar Loch Glinne Dalláin do ghabháil lá cloinn Domhnaill mic Donnchaidh Uí Ruairc ar Donnchadh mac Donnchaidh I Ruairc. A cenn aimsire iar sin tucsat clann Donnchaidh Uí Ruairc (Domhnall, & Fer Gan Ainm) ionnsaicchidh ar an c-crannóicc go ro chuirset teine isin m-baile gan fhios.

## Geilleagar
Bhídís ag baint bairít ag Gleann Chairbre sna Sléibhte Dhartraí os cionn an locha idir na blianta 1894 agus 1979.  Tógadh rópabhealach ón mianach chuig bruach an locha sa bhliain 1942, chun an bairít a seoladh ar aghaidh ar bóthar.

Tá gléasra buidéalaithe an *Glencar Water Company* suite gar de bhruach thuaidh an locha.  Bunaíodh an comhlacht sa bhliain 2008, chun uisce a thabhairt ón tobar atá ar an láthair acu a thagann ó Shléibhte Dhartraí.

## Cultúr na ndaoine
* San úrscéal den bhliain 2018 *[[Normal People]]* le Sally Rooney, atá cuid de suite i Sligeach, sa chaibidil 'July 2014', tugann an bheirt phríomhcharachtar cuairt ar An Leathros agus Eas Ghleann an Chairthe, 

## Féach freisin
* Liosta Lochanna na hÉireann

## Tuilleadh le léamh
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Liatroma
Catagóir:Lochanna Chontae Shligigh
Partij voor de Vrijheid

Bhunaigh Geert Wilders an **Partij voor de Vrijheid** *(***PVV***),* 'Páirtí ar son na Saoirse' san Ísiltír in 2006, páirtí frith-inimirce, Ioslamafóibeach agus frith-Eorpach.
[clé|mion|304x304px|[Geert Wilders in 2017]]

### 2024-2025
[clé|mion|293x293px|[Rialtas Schoof|Dick Schoof in 2024]]
Chuaigh Rialtas Schoof san Ísiltír,  rialtas i bhfad amach ar an eite dheis,  i mbun oibre ar an 2 Iúil 2024.   Dick Schoof de chuid an PVV a bhí i gceannas ar an gcomhrialtas   Chun comhrialtas a bhunú, tháinig  le chéile an PVV , na feirmeoirí feargacha (an BBB), na nualiobrálaigh (an VVD) agus "deistapóirí" an NSC.  Thit an rialtas as a chéile ar an 3 Meitheamh 2025.  Níor éirigh leis an rialtas bliain féin a bhaint amach i gcumhacht.

Dar le Wilders, ní dhearna an rialtas dóthain chun stop a chur le teacht iarrthóirí tearmainn agus inimirceach mídhleathach chun na hÍsiltíre – d’ainneoin gur ag an PVV féin a bhí an aireacht Tearmainn agus Inimirce agus go raibh an rialtas seo ar an gceann ba ghéire riamh maidir leis an dá cheist sin.

## Féach freisin

* Polaitíocht na hÍsiltíre
* Geert Wilders
* An FPÖ, "Páirtí na Saoirse" san Ostair, páirtí eile atá an-fhada amach ar an eite dheis

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na hÍsiltíre
Catagóir:Páirtithe polaitíochta
Loch Mháimín

Is loch fionnuisce é **Loch Mháimín** suite i gConamara, Contae na Gaillimhe.

## Tíreolaíocht agus Stair an dúlra
Tá Loch Mháimín suite fad an bhóthair R341 tuairim is  taobh ó dheas den Chlochán agus  taobh thiar de .  Tá an loch lastigh den Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta Phortach Chonamara.

## Féach freisin
* Liosta Lochanna na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir: Lochanna Chontae na Gaillimhe
Dúnfort Naomh Eilís

**Dúnfort Naomh Eilís** (Úcr. **Фортеця Святої Єлизавети**) Is dún daingean é seo i gcathair Kropyvnytskyi, ceann de 10 ndún ​​daingean den chineál seo ar fud na hEorpa agus príomhshiombail lár na hÚcráine.

Tar éis do lonnaitheoirí ó Dheisceart na hEorpa coilíneacht na "Seirbia Nua" a bhunú, thóg Cosacaigh Úcránacha, ar orduithe na Banimpire Rúiseach Eilís, an dúnfort seo chun na críocha seo a chosaint ar ionsaithe ón Impireacht Otomanach. Sa bhliain 1654, cruthaíodh comhghuaillíocht mhíleata, agus ghlac Úcránaigh páirt i roinnt cogaí ar thaobh na Rúise. Le linn an chogaidh leis an Impireacht Otamánach ó 1768 go 1774, sheas an dúnfort, a raibh 6,000 saighdiúir ann, go rathúil i gcoinne léigear ollmhór ó 70,000 ionsaitheoir agus chuir sé ionsaí Turcach ar ceal. Sa bhliain 1784, iompraíodh gunnaí ón daingean go Kherson. Sa bhliain 1794, bhí 162 gunna anseo, ag freastal ar 277 saighdiúir. Tar éis an 18ú haois, níor mhair ach dhá channa - cuireadh iad ar pheideastail chloiche in aice le bealach isteach an phríomhgheata. Ar an 17 Meán Fómhair 1842, tháinig an tImpire Nicholas I chuig an daingean le haghaidh paráid, sa bhliain 1874 - Alexander II, agus sa bhliain 1888 - Alexander III .

Le linn an chogaidh leis an bPoblacht Phobail Úcránach, bhí an chathair faoi fhorghabháil ag na cumannaigh, a chruthaigh príosún do na naimhde polaitiúla anseo. Le linn an ghorta shaorga, ar aithníodh é mar chinedhíothú, i 1932–1933 agus na ndúnmharuithe mais i 1937, rinne an OGPU agus an NKVD (póilíní rúnda speisialta an Aontais Shóivéadaigh uasal) fáil réidh go rúnda le coirp na ndaoine a fuair bás den ocras agus na ndaoine a lámhachadh le linn na mblianta faoi chois. Bhí cosc ​​ar phlé ar an ábhar faoi chois pholaitiúil an Aontais Shóivéadaigh fiú i gcomhráite príobháideacha, gan trácht ar sna meáin; d’fhéadfadh aon trácht air príosúnacht an údair nó ospidéal síciatrach a bheith mar thoradh air, go dtí titim na deachtóireachta i 1991 .

Le linn fhorghabháil na Naitsithe ar an gcathair ó 1941 go 1944, lámhachadh na mílte Giúdach agus trodaithe frithsheasmhachta anseo arís agus arís eile. Tar éis na saortha, cuireadh na mairbh anseo. Ó 1950 i leith, tógadh séadchomhartha mór anseo d’íospartaigh an Dara Cogadh Domhanda, ina bhfuil 50,000 uaigh, Úcránaigh agus Giúdaigh den chuid is mó.

Sna 1960idí, tógadh séadchomharthaí cloiche ar na huaigheanna, agus go luath sna 1980idí, cuireadh dealbha i lár na n-uaigheanna. Tá séadchomharthaí ann atá tiomnaithe do laochra an Dara Cogadh Domhanda agus Chogadh na Rúise-na hÚcráine (2014-). Ina theannta sin, i 2016, tógadh séadchomhartha d’íospartaigh an ghorta idir 1932 agus 1933 .

## References
Oxyura maccoa

Is lacha tumadóireachta righinearrach í an ***Oxyura maccoa*** (ó **an lacha mhaccoa**) a fhaightear ar fud Oirthear agus Dheisceart na hAfraice. 

## Cur síos
Mar bhaill den ghrúpa lachain raighinearraigh, is minic a fhaightear iad ag lapadáíl san uisce agus a gcuid cleití eireabaill dírithe suas.  Mar lachain thumthacha, bíonn a gcorp speisialaithe chun a bheith ina snámhóirí aclaí faoi uisce agus mar sin tréithe áirithe caillte acu a ligeann dóibh gluaiseacht go maith ar ar an talamh.  Mar thoradh air sin, bíonn a gcosa suite níos faide siar óna gcorp, rud a fhágann go mbíonn siad  mishoghluaiste agus iad ag siúl amach as an uisce.

alt=Illustration of male (left) and female (right) Maccoa ducks|clé|mion|300x300px| Lachain Maccoa fireann (ar chlé) agus baineann (ar dheis).

### Fireann
Seasann an póraitheoir fireannach amach go soiléir lena ghob gorm cóbaltach ag síneadh amach ó cheann agus scornach dubh go hiomlán. Tá dath donnrua ar an bhrollach agus ar an droim agus is minic a bhíonn na codanna íochtaracha liathdhonn, bíonn an geadán dúdhonn, agus bíonn an t-eireaball agus na cosa dubh. Agus é ag eitilt, is féidir cleití neasbhána faoi na sciatháin agus na cleití ascaille bána den fhireannach a fheiceáil.  Tá fireannaigh nach bhfuil ag pórú an-chosúil leis na baineannaigh, seachas cúpla gnéithe: coróin níos dorcha agus leid de dhonnrua ar a dhroim.

### Baineann
Ní bhíonn an Maccoa baineannach comh daite leis an  Maccoa fireannach. Tá gob liathdhubh uirthi le rinn gheal, aghaidh dhonn éadrom le coróin dhorcha agus leiceann stríocach, agus sceadamán neasbhán.  Tá brollach donn éadrom, droim donn níos dorcha, na codanna íochtaracha neasbhán,  troithe dubha agus cleití eireabaill dubha ag an mbaineannach freisin.

### Ógánaigh
Mar atá i gcás go leor éan, bíonn clúmh ag lachain óga Maccoa cosúil le cinn na mbaineannach fásta. Mar sin féin, tá a gcuid cleití eireabaill níos caola agus níos gearrtha, agus tá dath donn níos dorcha ar a gcoróin. 
alt=A blue-billed duck (oxyura australis) floating in water.|clé|mion| An lacha ghormghobach ( ''Oxyura australis'' )
alt=White-headed duck (''Oxyura leucocephala''). Relative of the maccoa duck.|clé|mion| An lacha cheannbhán (''Oxyura leucocephala'')

## Tagairtí

Catagóir:Oxyurinae
Catagóir:Éin na hAfraice Thoir
Catagóir:Éin Dheisceart na hAfraice
Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1838
Catagóir:Tacsón ainmnithe ag Thomas Campbell Eyton
Loch Eidhneach

Is loch fionnuisce é ** Loch Eidhneach** suite sa Ghleann Eidhneach i gConamara, Contae na Gaillimhe.

## Tíreolaíocht
Tá Loch Eidhneach suite  taobh thoir denChlochán ar an bóthar R344 i nGleann Eidhneach.  Tá na Beanna Beola suite taobh thiar, le Doire an Chláir  agus Binn an Choire  díreach os cionn an locha.  Tá an chuid is mó de  ar an taobh thiar, leis an ndá bhinn is airde Leitir Breacáin  agus Binn idir an Dá Log , fosta is cionn an locha

Soláthraítear Loch Eidhneach ag roinnt sruthán, ina measc go príomhach Abhainn Ghleann Eidhneach (a éiríonn go hard thuas sa ghleann ar fhána na Binne Báine agus Binne Duibhe) agus Abhainn Tuairín Uí Chuanna.  Tar éis dó a sreabhadh i Lough Eidhneach isteach, sreabhann an abhainn i Loch Dhoire an Chláir isteach, agus as sin isteach i Loch Bhaile na hInse, air a ritheann sé leis an nAbhainn Mhór agus sa deireadh i Cuan na Beirtrí Buí isteach.

## Iascaireacht
Tá clú ag Loch Eidhneach mar ionad iascaireachta, agus ann bradán agus breac geal, go formhór le báid.

Tá an loch agus na cearta iascaireachta i seilbh na gcraobhacha iascaireachta áitiúla sa ghleann.

## Ceantar ardscéimhe
Is ceantar mór le rá é Loch Eidhneach mar áit fhíorálainn.  Ar an taobh thiar, tá radharcanna ar an gcoire mór domhain idir Doire an Chláir agus Binn an Choire, chomh maith leis an coire is lú idir Binn an Choire agus Binn an Choire *North Top*.  Tá radharcanna an dusta ar Choill Dhoire an Chláir agus ar Anaclann Dúlra Dhoire an Chláir, suite ag bun an dá chóiré áit a bhuaileann siad le chéile ag an loch.

Ag an gceann is faide ó thuaidh an locha, díreach in aice le Binn an Choire Bhig (), tá radharcanna ar Ghleann Eidhneach.  Téitear ag ailleadóireacht ar an mballa theas den ghleann ar *Carrot Ridge.*  Ag barr an ghleanna, faightear an  () agus an mullach is airde sna Beanna Beola, an Bhinn Bhán ().

## Gailearaí


File:Derryclare, Bencorr & Benbaun from lower south ridge of Letterbreckaun.jpg|Loch Eidhneach feicthe ó Leitir Breacáin, le Doire an Chláir (clé), Binn an Choire (lár) and An Bhinn Bhán (deis)

File:Twelve Bens across Lough Inagh.jpg|* [[Doire an Chláir]] (clé), [[Binn an Choire]] (lár), Binn an Choire *North Top* (deis) agus dhá chóiré ar Log an Choire

File:Lough Inagh, Inagh Valley from Letterbreckaun.jpg|Loch Eidhneach agus na [[Beanna Beola]], feicthe ó [[Sléibhte Mhám Toirc]]

File:Lough Inagh, Connemara, Ireland.jpg |* Loch Eidhneach agus Cnoc Lios Uachtair (back, right), viewed from Knockpasheemore

File:Twelve Bens from Lough Inagh.jpg|Ag féachaint siar ar Loch Eidhneach go dtí Doire an Chláir agus Binn an Choire–Binn an Choire *North Top* agus Log an Choire


## Tuilleadh le léamh
* 
* 
* 
* 

## Féach freisin
* Loch Dhoire an Chláir
* Na Beanna Beola
* Cnoc Maol Réidh, sliabhraon mór sa Chaoláire Rua
* Sléibhte Mhám Toirc, i gConamara
* Liosta Shléibhte na hÉireann
* Liosta Lochanna na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae na Gaillimhe
Loch an Ghleanna Bhig

Is loch fionnuisce é ** Loch an Ghleanna Bhig** suite ar leithinis an  i gContae Chorcaí.

## Tíreolaíocht
Tá Loch an Ghleanna Bhig  ar fad agus  ar leithead.  Tá sé suite tuairim is  siar ó dheas den Neidín, gar den tsráidbhaile Dhá Dhrom.

## Hidreolaíocht
Ritheann Loch an Ghleanna Bhig i nAbhainn na *gCappul* isteach, a sreabhann féin insan Ribhéar isteach ag *Cappul*.  Tá an loch olagatrófach.

## Stair an dúlra
I measc na n-iasc le fáil i Loch an Ghleanna Bhig, tá breac donn, bradán agus eascann atá i mbaol criticiúil.  Tá an loch lastigh den Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta Phortach na Ghleanna Mhóir.

## Féach freisin
* Liosta Lochanna na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir: Lochanna Chontae Chorcaí
Loch an Chuais

Is loch fionnuisce é ** Loch an Chuais** suite ar leithinis Uíbh Ráthaigh i gContae Chiarraí gar desna Cruacha Dubha.

## Tíreolaíocht
Tá Loch an Chuais  ar fad agus  ar leithead.  Tá sé suite tuairim is   taobh ó dheas de  gar den tsráidbhaile .

## Stair an dúlra
I measc na n-iasc atá i Loch an Chuais, tá breac donn, ruabhreac Artach, bradán agus eascann atá i mbaol criticiúil.  Tá an loch lastigh den Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta Pháirc Náisiúnta Chill Airne, na gCruach Dubh agus Abhantrach Abhainn Chárthaí.

## Féach freisin
* Liosta Lochanna na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Chiarraí
Loch na Coille Móire

Is loch fionnuisce é ** Loch na Coille Móire,** suite i gConamara, Contae na Gaillimhe.

## Tíreolaíocht
Tá Loch na Coille Móire  ar fad agus  ar leithead.  Tá sé suite tuairim is  soir ó thuaidh ón gClochán, díreach taobh thoir de .  Tá Mainistir na Coille Móire, a meallann a lán turasóirí, in aice láimhe ar bhruach Loch Pholl an Chapaill.

## Stair an dúlra
I measc na n-iasc atá le fáil i Loch na Coille Móire ll, tá bradán agus breac donn.  Tá an loch lastigh den Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta Bheanna Beola/An Gharráin.

## Féach freisin
* Liosta Lochanna na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae na Gaillimhe