open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uachdar Àrdair

Is baile taobh ó thuaidh de Mhonadh Ochail i gComhairle Pheairt is Cheann Rois, Albain, é **Uachdar Àrdair** 
Gar don bhaile tá Óstán an Gleneagles, áit a raibh an 31ú cruinniú den G8, i mí Iúil 2005. Ag an am sin bhí círéibeacha sa bhaile.

Thug an tSráid Ard 2.5 ciliméadar ar fad an t-ainm coitianta "*The Lang Toun*" ar an mbaile.

Is ceann scríbe siopadóireachta é an baile nua-aimseartha ina bhfuil siopaí agus caiféanna neamhspleácha éagsúla.

Sa bhliain 2020 bhí 5870 duine ina gcónaí anseo.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Àird an Teine

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Àird an Teine** nó **Àird an t-Sionnaich**.
## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Achadh na Croise

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Achadh na Croise**.

## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Àird an t-Sàilein

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Áird an t-Sáilein**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Georg Voigt

Ba staraí Gearmánach é **Georg Voigt** a rugadh sa bhliain 1827 i Königsberg sa Phrúis Thoir. Fuair ​​sé bás i Leipzig sa bhliain 1891. Ba mhac an staraí Johannes Voight é Georg. Bhain Georg, chomh maith le Jacob Burckhardt, le bunaitheoirí an taighde nua-aimseartha, i dtaobh an Renaissance san Iodáil. 
Sa bhliain 1860, ceapadh é mar ollamh staire in Ollscoil Rostock, ar mholadh ó Heinrich von Sybel. Sa bhliain 1866, ceapadh é ina ollamh staire in Ollscoil Leipzig, i ndiaidh an staraí Wilhelm Wachsmuth. Bhain a chuid taighde le téamaí an daonnachais sa 15ú haois agus sa 16ú agus ar stair an chogaidh Schmalkalden. Murab ionann agus Burckhardt, bhain taighde Voigt le chéad céad na gluaiseachta a tháinig ón Renaissance a thosaigh i bhFlórans agus a scaip fud fad na hEorpa. Chuir Buckhardt síos ar gach gné den tsochaí Iodálach le linn an Renaissance.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1827
Catagóir:Básanna i 1891
Catagóir:Staraithe Gearmánacha
Catagóir:Daoine as Königsberg
Catagóir:Daoine as Cúige na Prúise
Catagóir:alumni Ollscoil Königsberg
Catagóir:Ollscoil Rostock
Catagóir:Ollscoil Leipzig
Palmerston North

Cathair sa Nua-Shéalainn is ea **Palmerston North** (Maorais: **), agus é suite ar an Oileán Thuaidh. 

## Aeráid

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha agus Bailte sa Nua-Shéalainne
Dùn Eibhinn

Is dún cnoic atá suite ar Cholbhasa, oileán in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in Albain, é **Dùn Eibhinn**. Tógadh é san 11ú haois. Daingean Uiginneach a bhíodh ann.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Parthalán Aspal

Duine de Dháréag Aspal Íosa ba ea **Parthalán**. 

Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Dáréag Aspal
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh
Dún Tealtaig

Is dún cinn tíre atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd in Albain é **Dún Tealtaig**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Sgalasaig

Is baile suite ar an Colbhasa san Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Sgalasaig**.

## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Lugano

Is í **Lugano** (, , , ) an  naoú cathair is mó san Eilvéis. 

Tá an chathair suite cois Loch Lugano (*Lago di Lugano*) i gcantún Ticino in aice le teorann na hIodáile i ndeisceart na hEilvéise. Bhí breis is 55,000 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011. Is í Lugano an chathair is mó sa chantún *Ticino* agus is í an tríú háit is tábhachtaí san Eilvéis i gcúrsaí airgid, i ndiaidh chathrach Zürich agus Na Ginéive. 

Trí shliabh mhóra atá le feiceáil ó lár na cathrach: *Monte Brè* (925m) in oirthear na cathrach, sliabh *Sighignola* (1,314m) san oirdheisceart, agus *Monte San Salvatore* (912m) sa deisceart.

Ba í Lugano an áit a bhí an chéad Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse ar siúl sa bhliain 1956.

## Teangacha

Is í Lugano an chathair is mó taobh amuigh don Iodáil le tromlach Iodáilis.

Ba í Iodáilis an teanga is comónta(i 2000) agus í an céad theanga do 80.3%(de dhaonra Lugano), Gearmáinis an dara teanga is comónta agus í an céad theanga do 7.1%, Seirbea-Chróitis an tríú teanga is comónta agus í an céad theanga do 2.7%.

As na teangacha oifigiúla (san Eilvéis) sa bhliain 2004, bhí Iodáilis an céad theanga (20,998), Gearmáinis (1,855), Fraincis (597) agus Rómainis (39). Bhí teanga eile mar chéad teanga ag 3,071.

## Daoine aitheanta
* Carla Del Ponte (* 1947), dlítheoir Eilvéiseach.
* Hermann Hesse (1877-1962), scríbhneoir agus file Gearmánach-Eilvéiseach. Bhí Hesse ina chónaí san áit an chuid is mó dá shaol agus fuair sé bás i *Montagniola*, baile beag in aice le Lugano, sa bhliain 1962.

## Íomhánna

Íomhá:Lugano_prokudin.jpg|Radhairc na cathrach (íomhá déanta idir 1905 agus 1910).
Íomhá:Lugano_-_Piazza_della_Riforma.jpg|Cearnach i Lugano.
Íomhá:Lugano_San_Lorenzo_esterno.jpg|Ardeaglais *San Lorenzo*.
Íomhá:Campione d’Italia (2006).jpg|Sliabh *Sighignola*. 
Íomhá:Pazzallo01.JPG|*Grotto Morchino, Pazzallo*, áit san úrscéal *Klingsors letzter Sommer* le Hermann Hesse ón mbliain 1919. 
Íomhá:Location map Lugano Switzerland-reddot-2.png|Suíomh san Eilvéis


## Naisc sheachtracha

* lugano.ch (Iodáilis)
* Wikivoyage - Lugano (Béarla)

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Eilvéis
An Rubha Bhódaich

Is baile suite ar an Eilean Bhóid in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **an Rubha Bhódaich**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Ásgaig

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Ásgaig**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Innis Taigh a' Mhanaich

Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Innis Taigh a' Mhanaich**. 

Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Napier

Cathair sa Nua-Shéalainn is ea **Napier** (Maorais: **). 

## Aeráid

## Comhchathracha
* Lianyungang, An tSín 
* Tomakomai, An tSeapáin 
* Victoria, Ceanada 

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha agus Bailte sa Nua-Shéalainne
Aontas Náisiúin Mheiriceá Theas

Is eagraíocht idirnáisiúnta, pholaitiúil agus eacnamaíochta í **Aontas Náisiúin Mheiriceá Theas** (, , , ).

Bunaíodh an tAontas sa bhliain 2008 trí *Chonradh Bunreachtúil* ar an tsamhail AE.
Roimhe sin, bhí dhá eagraíocht eacnamaíochta ann: *Mercosur* agus *Comhphobal Náisiúin [[Na hAindéis|na n-Aindéis]]*. 

Faoi láthair (2012), tá na Ballstáit mar a leanas: An Airgintín, An Bholaiv, An Bhrasaíl, An tSile, An Cholóim, Eacuadór, An Ghuáin, Paragua, Peiriú, Suranam, Uragua, Veiniséala

## Tagairtí

mion|clé|UNASUR 2008

Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Quito

thumb|Suíomh
Is í **Quito** (nó *San Francisco de Quito*) príomhchathair Eacuadór, Meiriceá Theas.
Tá an chathair suite sna hAindéis ag airde de thart ar 2,850m. Tá tuairim is 1.4 milliún duine ina gcónaí ann agus is í Quito an dara chathair is mó na tíre sin tar éis Guayaquil.
thumb|left|577px|Plaza de San Francisco, Quito

Catagóir:Príomhchathracha Mheiriceá Theas
Catagóir:Eacuadór
New Plymouth

Cathair sa Nua-Shéalainn is ea **New Plymouth** (Maorais: **). 

## Aeráid

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha agus Bailte sa Nua-Shéalainne
Bundúchasaigh Mheiriceá

[thumb|[Tatanka Iyotanka (), duine de na Meiriceánaigh Dúchasacha]]
Daoine dúchasacha Chríocha Mheiriceá iad **na hIndiaigh Mheiriceá** , nó **na Meiriceánaigh Dhúchasacha** nó fiú **na bundúchasaigh Mheiriceá**. 

## Stair
Deoire eolaithe gur tháinig na Meiriceánaigh Dhúchasacha go dtí Meiriceá Thuaidh ón tSibéir timpeall 15,000 RC ar a laghad. Ach le déanaí, tá fianaise ann go raibh Meiriceánaigh Dhúchasacha i Meiriceá Thuaidh timpeall 130,000 RC.

Bhí timpeall 100 milliún duine ina gcónaí i Meiriceá Thuaidh agus Meiriceá Theas sa bhliain 1492. I Meicsiceo agus i bPeiriú, bhí cathracha móra ann. Bhí timpeall 300,000 duine ina gcónaí i dTenochtitlán, an phríomhchathair Astacach.

## Coilíniú
Tháinig Críostóir Colambas go dtí an Muir Chairib sa bhliain 1492. Bhí sé i mbun feachtas cinedhíothach i gcoinne na Taíno, agus fuair 95 faoin gcéad de na Taíno bás.  

Tháinig na Sasanaigh sa bhliain 1584 agus rinneadar campa ar Oileán Roanoke. Ar dtús, bhí na bundúchasaigh an-chairdiúil leo. Thóg na Sasanaigh beirt bhundúchasaigh thar n-ais go Sasana leo darbh ainm Wanchese agus Manteo. 

Tháinig na Sasanaigh thar n-ais aríst sa bhliain 1585 chun coilíneacht a cruthú ar Oileán Roanoke. Chuadar ar thuras taiscéalaíochta go Aquascogoc. Tar éis bualadh leis na Bundúchasaigh sa sráidbhaile ann, shíl na Sasanaigh gur ghoid iad cupán airgid uathu. Scrios na taiscéalaithe an sráidbhaile go hiomlán agus theith na Bundúchasaigh.

Thug na Bundúchasaigh faoi ndeara go raibh go leor acu ag fáil bháis tar éis bualadh leis na Sasanaigh. Ní raibh taithí ag a gcórais imdhíonachta le bolgach nó leis an fliú faraor agus chruthaigh sé an-chuid fadhbanna leo. 

Ag an deireadh, theip an choilíneach ar Oileán Roanoke agus bhí an caidreamh idir na Bundúchasaigh agus na Sasanaigh lagaithe go mór. Cruthnaigh na Sasanaigh coilíneacht nua sa bhliain 1607 agus thug siad an t-ainm Baile Shéamais (Jamestown) air. Sna blianta ina dhiadh sin, bhí tionchar an choilínithe ar na Bundúchasaigh Mheiriceá go millteach.

Sa bhliain 1700, ní raibh fágtha ach b'fhéidir 12 milliún bundúchasach.
[mion|Naomh Maximon, dia de chuid na [Máigheach|Máigheach]]

## Inniu
Tá timpeall 61 milliún Meiriceánach Dúchasach ann inniu. Tá siad ag dul i ngleic le ciníochas, leithcheal agus imeallú.

## Éire agus na Chéad Náisiúin
Is clár faisnéise ceannródaíoch é *Éire agus Na Chéad Naisiúin* ina nochtar scéal nár insíodh fós faoin phlé a bhí ag Éireannaigh leis na Chéad Náisiúin i Meiriceá Thuaidh. Mar scannán bóthair trasna na Stát Aontaithe a cruthaíodh an scannán mealltach seo ina bhfuil dhá pheirspictíocht. Scrúdaítear taithí inimircigh na hÉireann trínár lionsa féin agus trí lionsa na ndaoine dúchasacha a raibh tionchar ag ár dteacht ann orthu.

## Féach freisin

* Tarbh ina Shuí
* Astacach, Aruacach, Ailiútaigh, Algancach
* Beothuk
* Cióbha, na Ceatsuaigh, Cairibeach, Cómáinsí, Craíoch
* Guaránach
* Hóipeach
* Incigh
* Máigheach, Móháic
* Navachóigh
* Óisibis, na hOilmicigh
* Seiricíoch, Sioiseoiní, Suíúigh
* Típí

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Obar Fhargaidh

Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é **Obar Fhargaidh**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Dún Galláin

Is dún suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Dún Galláin**. 

Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Aisginis

Is baile suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd é **Aisginis**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Sír Moorabool

Ceantar Rialtais Áitiúil (‘Local Government Area’ i mBéarla) de chuid Victoria na hAstráile is ea **Sír Moorabool**. Bunaíodh an sír sa bhliain 1994 tar éis teacht le chéile síreanna Bacchus Marsh, Ballan agus cuideanna de Sír Bungaree agus Cathair Werribee.

## Bardaí

* Bungal
* East Moorabool
* West Moorabool
* Woodlands

Catagóir:Ceantair Rialtas Áitiúla i Victoria
Mainz

Is í **Mainz** príomhchathair an stáit Tír na Réine agus an Phalaitíneacht sa Ghearmáin. 

Tá an chathair suite cois abhainn na Réine in oirthear an stáit ar an teorainn leis an stát Hessen. Bhí timpeall 200,000 duine ina gcónaí inti sa bhliain 2011 agus is í Mainz an chathair is mó i dTír na Réine agus an Phalaitíneacht.

Tá ceanncheathrú stáisiún teilifíse ZDF lonnaithe i Mainz agus na stiúideonna is tábhachtaí chomh maith. Tá an ZDF ar cheann de na stáisiúin teilifíse is mó san Eoraip. 

Chomh maith le sin, tá ollscoil thábhachtach ann freisin. Bunaiodh *Ollscoil Mainz* nó *Ollscoil Gutenberg* (), mar a thugtar anois uirthi, sa bhliain 1477. Faoi láthair, tá breis is 35,000 mac léinn ag freastal ar an ollscoil.

## Íomhánna

íomhá:Mainz_altstadt.jpg|Sean-lár na cathrach Mainz.
íomhá:Mainz_aerial_photograph.jpg|Mainz (ar dheas) agus Wiesbaden (ar chlé) ón spéir. 
íomhá:Jupitersaeule.jpg|Colún ó Ré Rómhánach ()
íomhá:Staatskanzlei-landtag-mz001.jpg|An „Landtag“ (Parlaimint an stáit) cois abhainn na Réine
íomhá:ZDF-Hochhaus Mainz 20211105 HOF0779900001020211121 RAW-Exportcens.jpg|Ceanncheathrú stáisiún teilifíse ZDF. 
íomhá:Locator map MZ (town) in Rhineland-Palatinate.svg|Suíomh phríomhchathair Mainz i dTír na Réine agus an Phalaitíneacht.
íomhá:Mainz Gutenbergdenkmal BW 2012-08-18 17-22-22.JPG|Dealbh Gutenberg le Bertel Thorvaldsen (1837) ar Chearnóg Gutenberg (*Gutenbergplatz*)
íomhá:Gutenberg-statue-uni-mainz.jpg|Dealbh Gutenberg ag an *Ollscoil Gutenberg*


## Daoine aitheanta
* Johannes Gutenberg, clódóir Gearmánach a rugadh i Mainz timpeall 1400.
* Franz Bopp (1791-1867), teangeolaí Gearmánach a rugadh i Mainz. 
## Naisc sheachtracha
* Wikivoyage - Mainz (en)
* Mainz - Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe
Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Jacob Burckhardt

Ba staraí Eilvéiseach é **Carl Jacob Christoph Burckhardt**, a rugadh ar an 25 mí an Mhárta 1818 i mBasel san Eilvéis. Tá cáil idirnáisiúnta aige mar staraí ealaíne agus cultúrtha.

Bhí Burckhardt ar dhuine de scoláirí móra agus ba thábhachtaí sa naoú haois déag i stair chultúrtha agus stair na n-ealaíon, go háirithe ó ré na hAthbheochana idir na Meánaoiseanna agus an Ré Nua-aoiseach san Iodáil. Bhí sé ina ollamh ar ollscoileanna éagsúla ar feadh a shaoil sa Ghearmáin agus san Eilvéis, m.sh. ar Ollscoil Basel. Tá go leor leabhar scríofa aige freisin, ina measc an dá leabhar seo atá an-cháiliúl: *Die Kultur der Renaissance in Italien*, foilsithe sa bhliain 1860 agus *Die Geschichte der Renaissance in Italien*, foilsithe sa bhliain 1867.

Chaith Jacob Burckhardt na blianta deireannacha a shaoil i mBasel agus fuair sé bás san áit chéanna ar an 8 Bealtaine 1897.
## Íomhánna

Íomhá:Burckhardt.JPG|Burckhardt thart ar 1840.
Íomhá:Die Kultur der Renaissance in Italien - Page n6.pdf|J. Burckhardt: *Die Kultur der Renaissance in Italien*, foilsithe 1860, lch 6. 
Íomhá:Die_Kultur_der_Renaissance_in_Italien.jpg|*The Civilization of the Renaissance in Italy*. Leathanach d'eagrán Béarla, foilsithe 1878.
Íomhá:CHF1000_8_front.jpg|Tá portráid de Burckhardt le feiceáil ar nóta bainc na hEilvéise de 1000 CHF sa lá atá inniu ann.


## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* archive.org/ J. Burckhardt: ''Die Kultur der Renaissance in Italien'', 1860  
* en.wikisource.org: ''The Civilization of the Renaissance in Italy'', 1878 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1818
Catagóir:Básanna i 1897
Catagóir:Staraithe Eilvéiseacha
Quentin Tarantino

Stiúrthóir agus léiritheoir scannán Meiriceánach is ea **Quentin Jerome Tarantino** (a rugadh 27 Márta 1963 in Knoxville, Tennessee). 

Tá go leor duaiseanna bainte amach aige i gcomhair scannán éagsúil, cosúil le *Pulp Fiction*, *Reservoir Dogs*, agus *Donnie Brasco*. An chéad scannán a rinne sé ná *My Best Friends Birthday*.

## Saol pearsanta

Tá Quentin nasctha le cúpla bean i dtreo rómánsúil.
Bean cosúil le Mira Sorvino, stiúrthóirí Allison Anders agus Sofia Coppola, aisteoir Julie Dreyfus agus fuirseoirí Kathy Griffin agus Margaret Cho. Ní dúirt sé nach raibh sé chun bean chéile a ghlacadh agus páiste a bheith aige sula raibh sé 60 ach cheapann sé go bhfuil an t-ádh air ina shaol le haghaidh scannán a dhéanamh.

Tá plean aige éirí as scannáin a dhéanamh nuair atá trí scór bainte amach aige ionas go mbeadh sé in ann úrscéalta a scríobh.

Cheannaigh sé an "New Beverly Theatre" i Mí Feabhra 2010.

## Duaiseanna

* Bhuaigh *Reservoir Dogs* an "Critics Award" ag an gceathrú Yubari International Film Festival.
* Bhuaigh *Pulp Fiction* an *Palme d'Or* i 1994.
* In 2005, bhuaigh Tarantino an duais "Icon of the decade".
* In 2008, bhuaigh sé an duais "Filmmaker on the Edge".
* In 2009, bhí an scannán *Inglorious Bastards* ainmnithe d'ocht gcinn "Oscar".

## Tagairtí

Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Achadh Loinne

Is sráidbhaile suite i Siorrachd Pheairt is Cheann Rois é **Achadh Loinne**.(Béarla:Auchlyne)  Té suite tuairim is cúig mhíle siar ó Chill Fhinn ar Loch Tatha), amach ó phríomhbhóthar an A85 a ritheann ó Pheairt go hÒban.

Tá sé comhdhéanta de 3 theach, teach mór (le cheathrú seirbhísigh in aice láimhe, garraí daingean agus conchróite) agus feirm, agus tá deich cónaitheoir buan.

Tá 'Auchlyne' sa Ghuáin freisin. Ní fios an bhfuil aon nasc díreach ann. Is dócha gurb é Albanach a d'ainmnigh 'Auchlyne', an Ghuáin, ós rud é gur díorthaíodh an t-ainm Béarla 'Auchlyne' ón leagan Gaelach 'Achadh Loinne'. Tá 'Auchlyne Estate' ann freisin, atá á rialú ag Eaglais Phobal na hAlban.

## Dinnseanchas
Ciallaíonn Achadh "páirc", ach d'fhéadfadh go gciallódh "Loinne" , i nGaeilge Pheairt, clós nó gort ina bhfuil tuí nó grán i gcruacha" nó "i riocht / cuma mhaith". Go stairiúil, b'fhéidir gurbh é "Achline" nó "Auchlin" an logainm.

## Suíomh
Tá Achadh Loinne suite ar an taobh thuaidh de Ghleann Dochard, áit a dtéann an machaire réidh taobh leis an abhainn isteach i mBràghaid Albann. Tá sé faoi theorainn ag Allt Thiar an Achaidh Linne agus ar an taobh thoir ag Allt Thoir an Achaidh Linne.
## Daoine Cáiliúla
Ghabh Duleep Singh  le léas Taigh Achadh Loinne  ó  Mhorair Bràid Albainn i samhradh na bliana 1858..

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shruighlea
Innis Tuathar

Sráidbhaile in Albain is ea **Innis Tuathar** atá suite idir Dùn Dèagh agus Peairt ar an taobh ó thuaidh den Linne Tatha.  Tá sé tuairim is 14 km ó lár chathair Dhùn Dè agus 21 km ó  Pheairt. Tá seachbhealach ar an sráidbhaile ar chúlbhóthar an A90 agus baineann sé leas as acomhal  uasbhealaigh (deighilt leibhéal) isteach ar an mbóthar a fhágann go bhfuil an-tóir air i measc na gcomaitéirí atá ag obair i nDún Dé agus níos faide i gcéin.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Sgàin

Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é **Sgàin**.

## Féach freisin

* Lia Fàil

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Jade Ewen

Amhránaí, scríbhneoir amhrán agus aisteoir ó Shasana is ea **Jade Ewen** (rugadh 24 Eanáir, 1988). Is ball den phopbanna Sugababes í.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine Briotanacha gorma
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Lucht Comórtais na hEoraifíse
Catagóir:Popcheoltóirí Sasanacha
Houécourt

Común is ea **Houécourt** sa roinn Vosges, i Lorraine in oirthuaisceart na Fraince.

## Féach freisin
*Ceantair sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair sa Fhrainc
Ollscoil Daido

Is ollscoil phríobháideach í **Ollscoil Daido** (; Seapáinis: *大同大学 Daidō daigaku*) in Minami-ku, Nagoya, an tSeapáin. Bunaíodh an scoil sa bhliain 1939. Tá an scoil gar do Stáisiún Daidōchō.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Láithreán gréasáin oifigiúil (Seapáinis)

Catagóir:Ollscoileanna
Catagóir:Cultúr na Seapáine
Buirg Londan Hounslow

Is Buirg Londan i Londain Thiar, Sasana é **London Borough of Hounslow**.

## Ceantair

* Bedfont, Brentford, Brentford End
* Chiswick, Cranford
* Feltham
* Grove Park, Gunnersbury
* Hanworth, Hatton, Heston, Hounslow, Hyde Thuaidh
* Isleworth
* Lampton
* Osterley
* Spring Grove
* Woodlands

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Boston Manor
* Chiswick House
* Griffin Park, Gunnersbury Park
* Osterley Park
* Syon House

Catagóir:Sasana
Catagóir:London Borough of Hounslow
Catagóir:Buirgí na Londan
Buirg Londan Greenwich

Is Buirg Londan i Londain Theas, Sasana é **Royal Borough of Greenwich**.

## Ceantair

* Abbey Wood
* Blackheath
* Charlton
* Deptford
* Eltham
* Falconwood
* Horn Park
* Kidbrooke
* Maze Hill, Middle Park, Mottingham
* New Charlton, New Eltham
* Plumstead
* Shooter's Hill
* Thamesmead
* Westcombe Park, Woolwich

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Bacainn na Tamaise
* Cutty Sark
* Eltham Palace
* Greenwich Park
* Músaem Muirí Náisiúnta 
* Old Royal Naval College, Ollscoil Greenwich
* Plumstead Common Windmill
* Queen's House
* Réadlann Ríoga, Ranger's House
* Caisleán Severndroog 

## Tagairtí

Catagóir:Sasana
Catagóir:Royal Borough of Greenwich
Catagóir:Buirgí na Londan
2ú haois RC

## 2ú haois RC
Is í **an dara haois RC** an aois a mhair ó 200 RC go dtí 101 RC.

## Forbhreathnú
An Tríú Cogadh Púnach (149 RC - 146 RC).

Deireadh Ré Heilléanaíoch agus tús Ré Rómhánach (146 RC)

## Imeachtaí
* 106 RC 3 Eanáir: Rugadh Cicearó

## Daoine suntasacha

## Tagairtí

-08
Caladair

Is sráidbhaile suite in Comhairle na Gàidhealtachd é **Caladair**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Geadais

Is sráidbhaile suite in Inbhear nÁrainn, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Geadais**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Inbhear nÁrainn
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Cumaradh Mòr

Is oileán suite ar an gcósta i gComhairle Shiorrachd Áir a Tuath é **Cumaradh Mòr**.

Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Fothair Tabhaicht

Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é **Fothair Tabhaicht**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
4ú haois RC

## 4ú haois RC
Is í an **an ceathrú haois** an aois a mhair ó 400 RC go dtí 301 RC. 

## Forbhreathnú
Tús Ré Heilléanaíoch. Tharla cath Issos idir Alastar Mór agus Darius III, rí na Peirsigh sa bhliain 333 RC. Chloígh Alastar Mór na Peirsigh agus a rí Darius i g*cath Gaugamela* sa bhliain 331 RC.

## Imeachtaí
* 399 RC: Cailleadh Sócraitéas, fealsúnaí Gréagach
* 384 RC: Rugadh Arastotail, fealsúnaí Gréagach
* 356 RC: Rugadh Alastar Mór
* 347 RC: Cailleadh Platón, fealsúnaí Gréagach
* 336 RC: Cailleadh Pilib II, rí na Macadóine
* 323 RC: Cailleadh Alastar Mór
* 322 RC: Cailleadh Arastotail

## Daoine suntasacha

## Tagairtí

-06
3ú haois RC

## 3ú haois RC
Is í an **an tríú haois** an aois a mhair ó 300 RC go dtí 201 RC. 

## Forbhreathnú
Leathnaigh Poblacht na Róimhe amach.

Tharla na Cogaí Púnacha:
* An Chéad Chogadh Púnach (264 RC - 241 RC)
* An Dara Cogadh Púnach (218 RC - 201 RC)
mion|300px|dheis|An domhan ag deireadh an 3ú haois RC

## Imeachtaí
* 287 RC: Rugadh Airciméidéas
* Thart ar 270 RC: Cailleadh Eipiciúras
* 202 RC: Cuireadh tús leis an Ríshliocht Han sa tSín, a mhair go dtí an bhliain CE 220
* 212 RC: Cailleadh Airciméidéas san ionsaí a rinne na Rómhánaigh ar chathair Sioracús sa bhliain

## Daoine suntasacha

## Tagairtí

-07
5ú haois RC

## 5ú haois RC
Is í an **an cúigiú haois RC** an aois a mhair ó 500 RC go dtí 401 RC. 

## Forbhreathnú
Tharla Cath Mharatóin sa bhliain 490 RC a chríochnaigh leis an chéad bhua ag na Gréagaigh ar na Peirsigh. 

Bhí Cogadh na Peilipinéise ar siúl idir an Aithin agus Sparta ón mbliain 431 RC go dtí 404 RC.

## Imeachtaí
* 486 RC: Cailleadh rí na Peirsigh Darius Mór nó *Darius I*.
* 484 RC: Rugadh Héaradatas, stairaí Gréagach
* 479 RC: Cailleadh Confúicias, fealsamh Síneach cáiliúil 
* 460 RC: Rugadh Thucydides, staireolaí Gréagach
* Thart ar 460 RC: Rugadh Hipeacraitéas, lia sa Sean-Ghréig
* 427 RC: Rugadh Platón, fealsúnaí Gréagach
* 425 RC: Cailleadh stairaí Gréagach Héaradatas
* Sa 5ú haois RC: Cailleadh Panini, teangeolaí Indach 

## Daoine suntasacha

## Tagairtí

-04
Lana Del Rey

Amhránaí Meiriceánach is ea **Lana Del Rey** a rugadh faoin ainm **Elizabeth Woolridge Grant** ar 21 Meitheamh 1985.

Thosaigh sí ag obair i g clubanna i Nua-Eabhrac nuair a bhí sí ocht mbliana déag d'aois. Chuir sí amach albam "*Lana Del Rey aka Lizzy Grant*". Scríobh sí ansin amhrán ar a dtugtar "*Video Games*". D'éirigh go hiontach leis an albam. Díoladh lán leoraí den albam

Scaoileadh an t-albam, "*Born to Die*" i mí Eanáir 2012.

## Dioscliosta
* *[[Lana Del Ray (albam)|Lana Del Ray]]* (2010)
* *[[Born to Die]]* (2012)
* *[[Ultraviolence (albam)|Ultraviolence]]* (2014)
* *[[Honeymoon (albam Lana Del Rey)|Honeymoon]]* (2015)
* *[[Lust for Life (albam Lana Del Rey)|Lust for Life]]* (2017)
* *Norman Fucking Rockwell!* (2019)
* *Violet Bent Backwards Over the Grass* (2020)
* *Chemtrails over the Country Club* (2021)
* *Blue Banisters* (2021)
* *Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd* (2023)
* *Lasso* (2024)

;Ceirníní Leathfhada
* *Kill Kill* (2008)
* *Lana Del Rey* (2012)
* *Paradise* (2012)
* *Tropico*' (2013)

## Scannánliosta

## Camchuairteanna
* Born to Die Tour (2011–2012)
* Paradise Tour (2013–2014)
* The Endless Summer Tour (2015)
* LA to the Moon Tour (2018)

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
An Eaglais Bhreac

deas|250px|thumb|An Eaglais Bhreac
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice í **an Eaglais Bhreac**. Bhí Am Mòd Nàiseanta Rìoghail ar siúl idir an 10 agus 18 Deireadh Fómhair, 2008.

## Stair
Sa bhliain 1298 chaill Uilleam Uallas Blàr na h-Eaglaise Bricee in aghaidh airm a bhí trí huaire níos líonmhaire ná an t-arm s'aige féin. Troideadh an dàrna Blàr na h-Eaglaise Brice ar an 17 Eanáir 1746, ar Mhonaradh na hEaglaise Brice, timpeall trí mhíle siar ó dheas ón mbaile. Ba é seo an darna cath an Éirí Amach Seacaibíteach, 1745-1746.

## Cultúr
Is san Eaglais Bhreac a bunaíodh an banna miotal trom Gun Ghaol, a chasann i nGaeilge na hAlban.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Fionn Treabh

Is baile suite i gComhairle Shruighlea é **Fionn Treabh**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shruighlea
Cill Earn

Is baile suite i gComhairle Shruighlea, i lár na hAlban, í **Cill Earn** (nó **Cill Earnain**). Tá timpeall is 1,700 duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shruighlea
40idí RC

## Eachtraí
49 RC 10 Eanáir: Thrasnaigh Iúil Caesar abhainn Rubicon, ag cur tús le cogadh leis an Róimh.

## Breitheanna

## Básanna
* Iúil Caesar, 15 Márta 44 RC
* Cicearó, 7 Nollaig 43 RC
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-0996
An Daingneach

Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice is ea  **an Daingneach**.. Go stairiúil i Siorrachd Shruighlea , tá sé suite 11 ciliméadar siar ón Eaglais Bhreac, agus 10 km soir ó thuaidh ó Chomar nan Allt, in aice leis na mótarbhealaí an M80 agus an M876 araon. Sa bhliain 2011, bhí daonra cónaitheach de 8,300 ag an Daingneach.
## Stair
Tá an Daingneach scartha ó shráidbhaile comharsanachta Dùn a' Bhàis ag an Abhainn CarrannTógadh droichead cloiche thar an abhainn sa bhliain 1825. Críochnaíodh an *Denny Town House* sa bhliain 1931. Go dtí tús na 1980idí, bhí an Daingneach ina lárionad do thionscal trom, lena n-áirítear roinnt teilgcheártaí iarainn, oibreacha brící,  gualmhianaigh agus muilte páipéir.

Críochnaíodh an chéad chéim de scéim athghiniúna £7.6 milliún i lár an bhaile sa bhliain 2017.

## Daoine suntasacha
* Thomas Bain,  polaiteoir
* John Adam Cramb, staraí
* David Forrester, diagaire
* George William Gray, poitigéir
* Matthew Hay, dochtúir
* Carl Kirkwood, polaiteoir
* Christian Maclagan, seandálaí
* Stevie McCrorie, ceoltóir
* William Morehead, úinéir talún

Sa Chéad Chogadh Domhanda chláraigh 902 fear ón Dhaingneach agus ó Dhùn a' Bhàis. Díobh siúd, maraíodh 154 igcomhrac nó fuair siad bás ar seirbhís. Thuill 31 fear oirnis.

## Tagairtí
An Daingneach
Catagóir:Bailte san Eaglais Bhreac (ceantar comhairle)
Catagóir:Comhairle Shruighlea
Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na h-Eaglaise Brice
60idí RC

## Eachtraí
Tháinig Ptolemaios XII (nó *Tolamaes*) chun cumhacht san Éigipt sa bhliain 69 RC.

## Breitheanna
* Thart ar 64 RC: Strabó, geografaí agus fealsamh Gréagach.
* 63 RC 23 Meán Fómhair: *Gaius Julius Caesar Octavianus* nó Ágastas, an chéad Impire na Róimhe

## Básanna
* 61 RC: Posidonius as Apamea, fealsúnaí Gréagach 

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-0994
100idí RC

thumb|Léarscáil d'Oirthear domhain timpeall 100 RC
## Eachtraí
Cathanna éagsúla ar siúl idir na Rómánaigh agus treibheanna Gearmánacha (*Cimbri et Teutoni*, mar a dtugtar orthu) ó bhliain 109 RC go dtí 101 RC.

## Breitheanna
* 100 RC 13 Iúil: Iúil Caesar, (b. 44 RC)
* 106 RC 3 Eanáir: Cicearó, (b. 43 RC)
* 106 RC 29 Meán Fómhair: Poimpéas, (b. 48 RC)

## Básanna
* 101 RC: Cleopatra III, banríon san Éigipt

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-0990
210idí RC

## Eachtraí
D’ionsaigh na Rómánaigh cathair Sioracús sa bhliain 212 RC.

## Breitheanna
* 214 RC: Carneades as Cyrene, fealsamh Gréagach.
* 210 RC: Ptolemaeus V, rí san Éigipt.

## Básanna
* 212 RC: Airciméidéas, matamaiticeoir, fisiceoir, innealtóir, aireagóir, agus réalteolaí Gréagach. 
* 210 RC: Qin Shi Huang, rí agus Impire na Síne.

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-0979
Baile Deàrnaig

Is baile suite i Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear é **Baile Deàrnaig**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear
50idí RC

## Eachtraí
Cogadh na Gaille (58 RC-51 RC).

Bhain na Rómhánaigh bua iomlán amach i gCath cinntitheach Alesia sa bhliain 52 RC.

## Breitheanna
* 59 RC: *Titus Livius* nó Livias, scríbhneoir agus staraí Rómhánach
* Thart ar 54 RC: Dionysios as Halikarnassos, scríbhneoir agus staraí Gréagach-Rómhánach

## Básanna
* 51 RC: Posidonius as Apamea, fealsúnaí Gréagach 

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-0995
320idí RC

## Eachtraí
Tháinig deireadh leis an Ré Chlasaiceach thart ar 323 RC. 

## Breitheanna
* 324 RC: Antiochus I Soter, Rí Seiliúcach (nó *Seleucid*).

## Básanna
* 323 RC: Alastar Mór, rí na Macadóine
* 322 RC: Arastotail, fealsúnaí Gréagach.

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-0968
420idí RC

## Eachtraí

## Breitheanna
* 427 RC: Platón, fealsúnaí Gréagach.

## Básanna
* 425 RC: Héaradatas, stairaí Gréagach. 

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-0958
30idí RC

thumb|Octavianus agus Marcus Antonius
## Eachtraí
Tharla Cath Actium idir Octavianus agus Marcus Antonius sa bhliain 31 RC.
Tháinig Octavianus mar bhuaiteoir go Cathair Alastair sa bhliain 30 RC.

## Breitheanna

## Básanna
* 30 RC 1 Lúnasa: Marcus Antonius
* 30 RC 12 Lúnasa: Cléópatra, i gCathair Alastair san Éigipt

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-0997
20idí RC

thumb|180px|Teampall na nDéithe (''Pantheon'') sa Róimh

## Eachtraí
Bhronn Seanad na Róimhe an teideal Ágastas ar Octavianus sa bhliain 27 RC. 

Tógadh Teampall na nDéithe (nó *Pantheon* sa Laidin), foirgneamh mór sa Róimh, don chéad uair faoi cheannas Marcus Vipsanius Agrippa sa bhliain 27 RC.

## Breitheanna
* 27 RC: *Han Aidi*, Impire na Síne

## Básanna
* 29 RC: Adiatorix, rialtóir i gcathair Heraclea Pontica san Áise Bheag.
* 27 RC: Marcus Terentius Varro, scoláire agus scríbhneoir Rómhánach.

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-0998
10idí RC

thumb|150px|Germanicus
thumb|180px|Veirgil
## Eachtraí
Bunaíodh cathair Rómhánach Augusta Treverorum sa bhliain 16 RC.
 
Tharla cath idir na Rómhánaigh agus na Gearmánaigh sa bhliain 17 RC nó 16 RC a dtugtar *Clades Lolliana* (Briseadh cath Lollius).

## Breitheanna
* 15 RC 24 Bealtaine: Nero Claudius Germanicus, ceannaire Rómhánach; athair an impire Caligula.
* 10 RC 1 Lúnasa: *Claudius* nó Cláidias, Impire na Róimhe.

## Básanna
* 19 RC 21 Meán Fómhair: *Publius Vergilius Maro* nó Veirgil, file Rómhánach.
## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-0999
Leth-Pheairt

deas|250px|thumb| Lèirbeart
Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é **Lèirbeart** nó **Leth-Pheairt**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Sliabh Mhanann

Is baile suite i gComhairle na h-Eaglaise Brice é **Sliabh Mhanann**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Srath Bhlathain

deas|250px|thumb|Srath Bhlathain
Is baile suite i gComhairle Shruighlea é **Srath Bhlathain**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shruighlea
Ceann Rois (baile)

Is baile suite i gComhairle Pheairt is Cheann Rois é **Ceann Rois**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Inbhir Narann

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Inbhir Narann**.

## Sráidbhailte

* Àird Chlach, Áird nan Saor, Allt Éireann
* Caladar 
* Feárnais 
* Geadais 

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Inbhir Narann 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Inbhear nÁrainn
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Cill Saidhe

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath í **Cill Saidhe** nó **Cill Saidh**.
clé|250px|thumb|Cill Saidhe

## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
70idí RC

## Eachtraí
Éirí Amach Spartacus san Iodáil idir 73 RC agus 71 RC.

## Breitheanna
* 77 RC: Liu Xiang, scoláire Síneach.
* 76 RC: Gaius Asinius Pollio, polaiteoir, staraí agus file Rómhánach.
* 70 RC: Veirgil, file Rómhánach.

## Básanna
* 77 RC: Marcus Aemilius Lepidus, polaiteoir Rómhánach.
* 71 RC: Spartacus, ceannaire "Éirí Amach Spartacus"

## Ceannairí domhanda

## Tagairtí

-0993
80idí RC

thumb|Rí Artimedoros

## Eachtraí
D’ainmnigh an seanaid Rómhánach Sulla mar dheachtóir Phoblacht na Róimhe sa bhliain 81 RC.

## Breitheanna
* 86 RC: *Gaius Sallustius Crispus* nó Sallust, polaiteoir agus staraí Rómhánach.
* 85 RC: *Marcus Iunius Brutus* nó Brutus, polaiteoir Rómhánach.
* 82 RC: Publius Terentius Varro nó *Atacinus*, file Rómhánach.
## Básanna
* 85 RC: Artemidoros Aniketos, rí Ind-Gréagach

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-0992
90idí RC

[thumb|Tigran Mór ([Airméinis: *Tigran mets*)]]
thumb|An Airméin le linn tréimhse rialtais Rí Tigran Mór

## Eachtraí
95 RC: Tháinig Tigranes II nó *Tigran Mór* chun cumhachta mar rí na hAirméine.

90 RC: Bhronn dlí Rómhánach *Lex Iulia* saoránacht Rómhánach ar gach uile dhuine san Iodáil nach raibh ina fhreasúra le linn an chogadh idir an Róimh agus cathracha Iodálacha eile.

## Breitheanna
* 99 RC: *Titus Lucretius Carus* nó Lucretius, file agus fealsúnaí Rómhánach.
* 94 RC: *Han Zhaodi*, Impire na Síne

## Básanna
* 98 RC: *Kaika*, Impire na Seapáine

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-0991
0idí RC

thumb|150px|Baill an tSeanaid ar an altóir shíochána ''Ara Pacis''
thumb|150px|Gaius Maecenas, pátrún na n-Ealaíne

## Eachtraí
9 RC: Coisricean den altóir shíochána *Ara Pacis* in éineacht leis an *Solarium Augusti* sa Róimh in onóir na tréimhse síochána *Pax Augusta*.

2 RC: Bronnadh teideál *Pater Patriae* ar Ágastas.

## Breitheanna
* 5 RC: *Han Guangwu di*, Impire na Síne.
* Thart ar 4 RC: Seneca, fealsúnaí agus scríbhneoir Rómhánach
* 3 RC: *Lucius Livius Ocella Servius Sulpicius Galba* nó Galba, ceannaire Rómhánach agus Impire na Róimhe.

## Básanna
* 8 RC: *Nero Claudius Drusus* nó Drusus, ceannaire Rómhánach.
* 8 RC: *Quintus Horatius Flaccus* nó Horatius, scríbhneoir agus file Rómhánach.
* 8 RC: Gaius Maecenas, pátrún na n-Ealaíne.
* 1 RC: *Liu Xin* nó Han Aidi, Impire na Síne.

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-1000
6ú haois RC

## 6ú haois RC
Is í an **an séú haois RC** an aois a mhair ó 600 RC go dtí 501 RC. 

## Forbhreathnú

## Imeachtaí
## Daoine suntasacha
* Tailéas, eolaí Gréagach.
* Píotágarás, matamaiticeoir agus fealsamh Gréagach.

## Tagairtí

-03
7ú haois RC

## 7ú haois RC
Is í an **an seachtú haois RC** an aois a mhair ó 700 RC go dtí 601 RC. 

## Forbhreathnú

## Imeachtaí
## Daoine suntasacha
* 610 BC—Rugadh Anaximander

## Tagairtí

-02
8ú haois RC

Is í an **an t-ochtú haois RC** an aois a mhair ó 800 RC go dtí 701 RC. 

## Forbhreathnú

## Imeachtaí
De réir traidisiún, bhí an Róimh (nó cathair na seacht gcnoc) bunaithe ag Romulus & Remus ar an 21 Aibreán sa bhliain 753 RC.

## Daoine suntasacha
* 740s RC—Romulus agus Remus

## Tagairtí

-01
48 RC

## Eachtraí
 
## Breitheanna

## Básanna
* 29 Meán Fómhair: Poimpéas (r. 106 RC)

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-09952
140idí RC

thumb|Iarsmaí na Cartaige
## Eachtraí
An Tríú Cogadh Púnach (149 RC - 146 RC). Scríos na Cartaige.

## Breitheanna
* 
## Básanna
*
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-0986
0idí

thumb|Léarscáil d'Oirthear domhain timpeall na bliana 1.
## Tarluithe
* Bunaíodh ríocht Axum san Aetóip
* Cath Fhoraois Teutoburg sa bhliain 9.

## Básanna
*

## Tagairtí

000
9ú haois RC

Is í an **an naoú haois RC** an aois a mhair ó 900 RC go dtí 801 RC. 

## Forbhreathnú

## Imeachtaí
814 RC: De réir Dionysios as Halikarnassos, staraí Gréagach, bhí cathair na Cartaige bunaithe.

## Daoine suntasacha

## Tagairtí

-0
270idí RC

## Eachtraí
*
## Breitheanna
* Thart ar 276 RC: Éarastaitéanas (Eratosthenes), matamaiticeoir agus réalteolaí Gréagach.

## Básanna
* 279 RC: Brennos, ceannaire Gallach.
* 270 RC: Eipiciúras, fealsamh Gréagach.

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-0973
10idí

## Tarluithe
*

## Breitheanna
* 31 Lúnasa 12 - Caligula, Impire Rómhánach (b. 41)
 
## Básanna
*

## Tagairtí

001
Jim Florentine

Is fuirseoir agus aisteoir Meiriceánach é **James** "**Jim**" **Florentine**, a rugadh sa bhliain 1964.

Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
An Chartaig

Ba chathair Fhéiníceach í **an Chartaig** (Féinícis: *Qart-ḥadašt*), 
a bhí lonnaithe i dTuaisceart na hAfraice ar Mhurascaill na Túinéise.
Ba iad na Féinícigh a bhunaigh an chathair, de réir an traidisiúin, sa bhliain 814 RC.

Ar dtús, bhí sí ag brath ar an stát Féiníceach Tioras, ach bhain an Chartaig a neamhspleáchas amach thart ar 650 RC, agus bhunaigh sí mórcheannas amach ar na lonnaíochtaí Féiníceacha eile ar fud na Meánmhara. Nuair a bhí an chathair in airde a réime, mhéadaigh a tionchar polaitiúil fud fad na Meánmhara Thiar, agus bhí sí ar cheann de na moil trádála ba mhó. 

Thosaigh turnamh na cathrach Féinícigh leis na Cogaí Púnacha idir Poblacht na Róimhe agus an Chartaig, ón bhliain 264 RC go dtí 146 RC. Ag deireadh an tríú chogaidh, bhí an Chartaig áit scríosta go hiomlán ag na Rómánaigh.

[thumb|clé|Limistéar faoi smacht na Cartaige thart ar [264 RC.]]
Le breis agus céad bliain, bhí an Chartaig áit thréigthe. Tháinig athfhoirgniú na cathrach sa bhliain 29 RC mar *Colonia Iulia Concordia Carthago* faoi Impire Ágastas, ach cha raibh innti ansin ach gnáth-chathair choiteann san Impireacht na Róimhe. D'fhás an chathair go tapa, áfach, agus sa dara haois bhí an Chartaig ar ais arís: an ceathrú cathair ba mhó san Impireacht na Róimhe. Ba iad cathair na Róimhe féin, Cathair Alastair agus an Antioch na cathracha amháin a bhí ní ba mhó ná cathair na Cartaige.

Bhí an Chartaig lárionad na Luath-Chríostaíochta agus cathaoir an easpaig ba thábhachtaí san Iarthar na hImpireachta seachas an Pápa. Bhí *Augustinus de Hippo* (354-430) nó Naomh Agaistín, mar a dtugtar air freisin, ina chónaí sa Chartaig ar feadh tamaillín. Thosaigh sé ag freastail mar mhac léinn reitrice ar ollscoil na Cartaige sa bhliain 371 . Ní ba dhéanaí, bhí sé ag múineadh reitrice ag an ollscoil chéanna chomh maith. 
Nuair a d'ionsaigh na Vandail cathair Hippo sa bhliain 430, fuair Agaistín bás san áit chéanna, agus naoi mbliana i ndiaidh sin, ghlac na Vandail seilbh ar an Chartaig freisin.

Beagnach céad bliain i ndiaidh sin, thart ar 532/533, tháinig na Rómhánaigh ar ais chuig an Chartaig, agus d'éirigh leo an chathair a ghabháil arís faoi Impire an Oirthir Iustinianus I.

thumb|clé|Léarscáil lár na cathrach i dtréimhse Rómhánach
Thosaigh na hArabaigh Mhuslamacha concas ar an Afraic Thuaidh sa bhliain 647, agus ghlac siad seilbh ar an Chartaig i gcath na Cartaige sa bhliain 698. Ba le linn an chatha a scriosadh an chathair go hiomlán don dara babhta, agus tháinig deireadh leis an tSeanaois Chlasaiceach san Afraic Thuaidh le concas agus scrios na Cartaige ag na hArabaigh sa bhliain sin.

Sa lá atá inniu ann, tá fothracha na Cartaige le feiceáil i mbruachbhaile Thúinis, príomhchathair na Túinéise.

## Tagairtí

Catagóir:An Chartaig
Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir:Turasóireacht sa Túinéis
Catagóir:An tSean-Róimh
Adam Carolla

Is pearsa theilifíse, aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é **Adam Carolla** (rugadh sa bhliain 1964 é).

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Richard Steven Horvitz

Is aisteoir Meiriceánach é **Richard Steven Horvitz**, a rugadh sa bhliain 1966.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Tony Barbieri

Is aisteoir Meiriceánach é **Anthony J.** "**Tony**" **Barbieri** (rugadh sa bhliain 1963 é).

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Jack Angel

B'aisteoir Meiriceánach é **Jack Angel**, a rugadh ar an 24 Deireadh Fómhair 1930 i Modesto, California agus a fuair bás ar an 18 Deireadh Fómhair 2021. Imirceach ón Ghréig a athair, feirmeoir i nGleann Lárnach California a raibh cáil air mar "Rí na bPónairí". D'oibríodh Jack Angel de ghnáth mar aisteoir gutha i gcláir agus fógraí teilifíse, scannáin, cluichí ríomhaire, srl.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna in 2021
Patrice O'Neal

Ba aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é **Patrice O'Neal** nó **Patrice Malcolm Oneal** (7 Nollaig, 1969 – 29 Samhain, 2011).

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Básanna in 2011
James Coburn

Ba aisteoir Meiriceánach (as Nebraska) é **James Coburn**. (31 Lúnasa, 1928 - 18 Samhain, 2002)

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2002
Catagóir:Daoine as Nebraska
Ned Beatty

B'aisteoir Meiriceánach é **Ned Thomas Beatty** a rugadh sa bhliain 1937. Fuair sé bás ar 13 Meitheamh 2021.

## Gradaim agus ainmniúcháin
Bhí gradam amháin buaite ag Beatty. Bhí 5 ainmniúchán faighte aige.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Chris Rock

**Christopher Julius "Chris" Rock III** is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach a rugadh sa bhliain 7 Feabhra 1965.

## Tagairtí

Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Tara Strong

Is ban-aisteoir agus amhránaí Ceanadach í **Tara Lyn Strong** a rugadh sa bhliain 1973. Ghlac sí an guth de Bubbles i *[[The Powerpuff Girls]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Ban-aisteoirí Ceanadacha
Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine beo
Jeffrey Garcia

Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é **Jeffrey Garcia** (rugadh 3 Bealtaine 1977). Aithnítear é go hiondúil mar gheall ar ghuthú charachtair Sheen Estevez sa scannán úd *Jimmy Neutron: Boy Genius* agus sa tsraith theilifíse a bunaíodh air, *The Adventures of Jimmy Neutron: Boy Genius*, chomh maith le *Planet Sheen* ar Nickelodeon.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
CeeLo Green

Is ceoltóir, amhránaí, rapcheoltóir agus aisteoir Meiriceánach é **CeeLo Green** a rugadh faoin ainm **Thomas DeCarlo Callaway** sa bhliain 1974. Ba bhreitheamh é ar *[[The Voice (SA)|The Voice]]*.

## Dioscliosta
* *[[Cee-Lo Green and His Perfect Imperfections]]* (2002)
* *[[Cee-Lo Green... Is the Soul Machine]]* (2004)
* *[[The Lady Killer (album)|The Lady Killer]]* (2010)
* *[[Cee Lo's Magic Moment]]* (2012)
* *[[Heart Blanche]]* (2015)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Breithiúna The Voice
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Rapcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Uisge For

Is abhainn suite i gComhairle Shruighlea é an **Uisge For** nó **Abhainn Foirthe**.
Sreabhann sí ó bhaile Shruighlea san iarthar, go dtí an fharraige, agus an Linn Giùdain san oirthear. Sula sroicheann sí Sruighlea, tugtar an Abhainn Dubh uirthi, cé go dtugtar an Uisge For ar an dá cheann, an Abhainn Dhubh agus an Uisge For. Os cionn  Sruighlea athraíonn gné na habhann, toisc go sroicheann grinneall na farraige Sruighlea, bhí soithí farraige in seoladh go Sruighlea.
## Bailte
* Sruighlea
* Camas Choinnich
* Alamhagh
* Allmhagh a Deas
* Airth

## Naisc sheachtracha
* Fife Place-name Data: Forth

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle Shruighlea
Uisge For
Forth
Baile Hamaltan

Is baile suite i Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas, i ndeisceart láir na hAlban, é **Baile Hamaltan**. Fuarthas 48,546 duine ina gcónaí i mBaile Hamaltan le linn daonáireamh na bliana 2001.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas
Na Tròisichean

Is gleann suite i gComhairle Shruighlea é **na Tròisichean**.

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle Shruighlea
An Druim Dubh

Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar é **an Druim Dubh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Lodainn an Iar
Allt nan Clach

Is baile suite i gComhairle Lodainn an Iar é **Allt nan Clach**. 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Lodainn an Iar
Ráth Thormoid

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é **Ráth Thormoid**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Tobar Bhríde

Is baile beag suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain, in oirthuaisceart na hAlban, é **Tobar Bhríde** (Béarla: *Brideswell*).

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Srath Dheathain

Is baile suite i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é **Srath Dheathain**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
42 RC

## Eachtraí
* 
## Breitheanna
16 Samhain: *Tiberius Julius Caesar Augustus* nó Tiberius, impire na Róimhe

## Básanna
* 

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-09958
30 RC

## Eachtraí
* 
## Breitheanna
*
## Básanna
* 1 Lúnasa: Marcus Antonius

* 12 Lúnasa: Cléópatra, i gCathair Alastair san Éigipt

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-09970
84 RC

## Eachtraí
*
## Breitheanna
* Gaius Valerius Catullus

## Básanna
*
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09916
70 RC

## Eachtraí
*
## Breitheanna
* 15 Deireadh Fómhair: *Publius Vergilius Maro* nó Veirgil, file Rómhánach (b. 19 RC)

## Básanna
*
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09930
27 RC

## Eachtraí
Bhronn Seanad na Róimhe an teideal Ágastas ar Octavianus sa bhliain seo. 

Tógadh Teampall na nDéithe (nó *Pantheon* sa Laidin), foirgneamh mór sa Róimh, don chéad uair faoi cheannas Marcus Vipsanius Agrippa.

## Breitheanna
*
## Básanna
* Horatius

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-09973
126 RC

Bhí an bhliain **126 RC **bliain an fhéilire Rómhánach.
## Eachtraí

### De réir áite

#### An tSiria
* Éiríonn Tyre amach go rathúil ón Impireacht Seleucid
* Éiríonn le Seleucus V Philometer a athair Demetrius II mar rí an Impireacht Seleucid. Mar gheall ar a óige, Gníomhaíonn a leasmháthair Cléópatra Thea mar ionadaí.
## Breitheanna
*
## Básanna
*
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09874
146 RC

## Eachtraí
Deireadh leis an Tríú Cogadh (149 RC - 146 RC) idir na Rómhánaigh agus na Cartagaigh. Scríos cathrach na Cartaige go hiomlán ag na Rómhánaigh.
thumb|Iarsmaí na Cartaige

## Breitheanna
*
## Básanna
* Alexander Balas, Rí Seiliúcach (nó *Seleucid*) ó 150 RC go dtí 146 BC
thumb|Rí Seiliúcach ''Alexander Balas'' agus a bhean chéile ''Cleopatra Thea''

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09854
149 RC

## Eachtraí
Cuireadh tús leis an Tríú Cogadh Púnach (149 RC - 146 RC) le Cath na Cartaige. 
thumb|Iarsmaí na Cartaige

## Breitheanna
*
## Básanna
*Marcus Porcius Cato* nó Cato Censorius, státaire Rómhánach (br. 234 RC)

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09851
Cill Ghoin

Is sráidbhaile agus baile fearainn í **Cill Ghoin.** Tá an baile suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. 

## Naisc sheachtracha

* Cill Ghoin ar logainm.ie

## Tagairtí

Catagóir:An Muirthead
Catagóir:Sráidbhailte in Iorras
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
An Aidhniúis

Is teanga dhúchais na Seapáine í an **Aidhniúis** (Aidhniúis: アィヌ・イタㇰ, nó, *Aynu=itak*, Seapáinis: アイヌ語, *Ainu-go*Béarla: /ainu/). Labhraítear í ar an oileán Hokkaido i dtuaisceart na Seapáine. Is í teanga stairiúil na nAidhniúch í. Bhí cainteóirí ann sa Rúis (Sachailín agus sna h-Oileáin Chúiríl) go dtí na 1960idí.

## Stair
Ceaptar gurb í an Aidhniúis an teanga a labhraíodh sa tSeapáin sular tháinig na Seapánaigh ann idir 700 agus 1300 bliana ó shin. Comharthaíonn logainmneacha i dtuaisceart na Seapáine (Tohoku) go raibh lonnaíochtaí Aidhniúcha ann sa chuid is faide ó thuaidh den oileán Honshu. Faightear a lán logainmneacha Aidhniúise ar an oileán Hokkaido, ina labhraítear an teanga go fóill le roinnt bheag daoine. 

D'aithin rialtas na Seapáine an teanga go hoifigiúil den chéad uair i mí Feabhra 2019. 

## Canúintí
mion|clé|Canúintí na h-Aidhniúise
Maidir le canúintí na h-Aidhniúise, tá Yakumo, Oshmambe, Horobetsu, Biratori, Niikappu, Samani, Nukkibetsu, Obihiro, Asahikawa, Kushiro, Bihoro, Nayoro agus Soya ann sa tSeapáin, chomh maith leis na canúintí a bhí ann sa Rúis.

## Fóineólaíocht
Is teanga CV(C), (C=Consan, V=Guta), í an Aidhniúis.

### Gutaí

Bhí gutaí fada ag Aidhniúis Shachailín.

### Consain

Fuaimnítear /ti/ agus /tsi/ mar [t͡ʃi], agus /s/ mar [ʃ] roimh /i/ ag deireadh siolla.

## Tagairtí

## Féach freisin
* Aidhniúch

Catagóir:Teangacha na hÁise
Catagóir:Cultúr na Seapáine