open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meas torc allta

Is planda bláthanna a bhaineann leis an bhfine Hypericaceae é ***Hypericum androsaemum***, dá ngairtear **meas torc allta** sa Ghaeilge. Is tor ilbhliantúil é a shroicheann suas le 70 cm ar airde, dúchasach do choillte agus do chnoic oscailte san Eoráise.


(MHNT) Hypericum androsaemum - Leaves and buds.jpg|Dail a blagur.
Hypericum androsaemum Dziurawiec barwierski 01.jpg|Blodyn
Hypericum androsaemum Dziurawiec barwierski fruit 1.jpg|Ffrwyth


## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Lus na Maighdine Muire

Planda bliantúil nó ilbhliantúil, uaireanta ina thom, is ea **lus na Maighdine Muire** (*Hypericum perforatum*). Luaitear le Colm Cille is Muire chomh maith é. Tá sé dúchasach ar fud na réigiún measartha is na sléibhte trópaiceacha. Na duilleoga breactha le faireoga, urchomhaireach nó bíseach, an-chaol nó ubhchruthach. Na bláthanna go minic mór feiceálach, buí le 5 pheiteal is an-chuid staimíní. Capsúl nó caor an toradh. An-chuid úsáidí aige mar luibh sa sean-am: cosaint ar asarlaíocht is oilc eile, agus luibh íce. Chuir Bord Leigheasra na hÉireann cosc ar a dhíol in Éirinn mar chógas leighis i 2001, mar gheall ar na drochiarmhairtí a fhéadfaidh a bheith aige, go mór mór nuair a bhíonn cógais eile leighis in úsáid ag duine ag an am céanna.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Beathnua baineann

Is planda é an **beathnua baineann** (ainmníocht dhéthéarmach: *Hypericum pulchrum*; Béarla: *slender St John's-wort*).  

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Catagóir:Hypericum
Catagóir:Flóra na hEorpa
Catagóir:Flóra na Nua-Shéalainne
Robert Southwell (Íosánach)

Naomh Caitliceach is ea **Robert Southwell**, a rugadh ar an 1561 i Horsham St Faith, Norfolk agus a cuireadh chun báis ar an 21 Feabhra 1595, i dTyburn, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1561
Catagóir:Básanna i 1595
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Íosánaigh
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Greg Norman

Is iar-galfaire Astrálach é **Gregory John Norman** a rugadh i Mount Isa, Queensland ar an 10 Feabhra 1955.

Catagóir:Imreoirí gailf
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Gone Boy

Craoladh an naoú heipeasóid, **"Gone Boy"**, den naoú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 10 Nollaig 2017. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 6.06 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 29)
1925 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1925.

## Eachtraí

## Breitheanna
* 22 Aibreán – George Cole, aisteoir Sasanach

## Tagairtí


Catagóir:1925
ICarly

Is sraith ghrinn Mheiriceánach do dhéagóirí é ***iCarly*** a craoladh ar an Nickelodeon ó 8 Meán Fómhair 2007 go dtí 23 Nollaig 2012. Dan Schneider a chruthaigh an tsraith. Ghlac Miranda Cosgrove, Jennette McCurdy, Nathan Kress, Jerry Trainor, agus Noah Munck páirt ann.

## Carachtair
* Carly Shay - Miranda Cosgrove
* Sam Puckett - Jennette McCurdy
* Freddie Benson - Nathan Kress
* Spencer Shay - Jerry Trainor
* Gibby - Noah Munch

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* iCarly ar IMDB

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2007
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2012
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
1928 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1928.

## Eachtraí

## Breitheanna
* 4 Aibreán – Estelle Harris, ban-aisteoir Meiriceánach

## Básanna

## Tagairtí


Catagóir:1928
1929 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1929.

## Eachtraí

## Breitheanna

## Tagairtí


Catagóir:1929
Gaston Thorn

Bhí **Gaston Thorn**  (3 Meán Fómhair 1928 – 26 Lúnasa 2007) ina iar-Fheisire de Pharlaimint na hEorpa ó 1959 go 1969. Agus níos déanaí, bhí sé ina Phríomh-Aire ar Lucsamburg ó 1974 go 1979 agus ina Uachtarán ar an gCoimisiún Eorpach ó 1981 go 1985. 

## Saol
Agus é ina dhéagóir gabhadh é toisc gur chuir sé in aghaidh fhorghabháil Ghearmánach Lucsamburg. Cuireadh i campa géibhinn é ar feadh roinnt míonna.clé|mion|10 Nollaig 1984

I ndiaidh an chogaidh rinne sé staidéar ar an dlí i bPáras agus Lausanne. Bronnadh dochtúireacht sa dlí air sa bhliain 1955 agus chuaigh sé leis an dlíodóireacht i Lucsamburg. Le linn dó a bheith ina mhac léinn bhí sé ina Uachtararán ar Aontas Náisiúnta na Mac Léinn i Lucsamburg agus ar Chomhdháil Idirnáisiúnta na Mac Léinn.mion|uaimh i Nikloskierfecht|cléBhí sé ina bhall den Pháirtí Daonlathach (liobrálaithe), sa Pharlaimint (ó 1959 ar aghaidh), ina Chathaoirleach ar an bPáirtí (1962-69), ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála Eachtraí (1969-80), ina Aire Eacnamaíochta (1977-80) agus ina Príomh-Aire ó 1974 go 1979.
### Taidhleoir
Bhí Thorn ina

* Uachtarán Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe ó 1975 go 1976, agus
* Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh ó 1981 go 1985.

Bhí a lán deacrachtaí aige agus é ina Uachtarán ar an gCoimisiún, mar gheall ar an drochbhail a bhí ar chúrsaí eacnamaíochta ag an am agus achrainn idir na Ballstáit. 

Tháinig Jacques Delors  i gcomharbas air, tréimhse ní b'fhuinniúla le linn dó a bheith sa phost (1985-95).

### Fear gnó
Tar éis do Thorn éirí as an gCoimisiún, dhírigh sé ar an ngnó. Bhí sé gníomhach i ngnóthaí idirnáisiúnta agus polaitiúla freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2007
Catagóir:Polaiteoirí de chuid Lucsamburg
Catagóir:Sealbhóirí oifig phoiblí den Aontas Eorpach
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
1931 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1931.

## Eachtraí

## Cláir theilifíse nua

## Breitheanna

## Tagairtí


Catagóir:1931
1926 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1926.

## Eachtraí

## Breitheanna
* 8 Bealtaine - David Attenborough, craoltóir Béarla agus nádúraí.

## Tagairtí


Catagóir:1926
Dinah Jane

Is amhránaí Meiriceánach í **Dinah Jane Milika Ilaisaane Hansen**, a rugadh ar an 22 Meitheamh 1997. Tá sí ina ball den ghrúpa Fifth Harmony.

## Óige

## Dioscliosta
### Singlí

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Fifth Harmony
Catagóir:Daoine beo
Beathnua sraoilleach

Is planda é an **beathnua sraoilleach** (*Hypericum humifusum*). Dúchasach in iarthar na hEorpa. 

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Goirmín searraigh

Is planda é an **goirmín searraigh** (*Viola tricolor*). Bláth fiáin atá ann. Dúchasach don Eoraip.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
John Southworth (mairtíreach)

Naomh Caitliceach is ea  Caitliceach é **John Southworth**. Rugadh é ar an 1592 i Lancashire agus cuireadh chun báis é ar an 28 Meitheamh 1654, i dTyburn, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1592
Catagóir:Básanna i 1654
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Vijay Singh

Is galfaire Fidsíoch é **Vijay Singh** a rugadh ar an Viti Levu, Fidsí ar an 22 Feabhra 1963.

Catagóir:Imreoirí gailf
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Sclábhaíocht san Libia

deas|250px|thumb|Margadh sclábhánta
## Daoradh chun sclábhaíochta na Eorpaigh
* Féach Trádáil sclábhaithe Bharbarach

## Sclábhaíocht sa ré iar-Gaddafi

D'fhoilsigh an Eagraíocht Idirnáisiúnta um Imirce tuairisc in Aibreán 2017 á thaispeáint go líon mór na imircigh as an Afraic fho-Shahárach ag dul go Eoraip díolta  mar sclábhaithe tar éis á gcoinneáil lena gáinneálaithe ar dhaoine nó dreamanna mílíste. 

Catagóir:An Libia
Catagóir:Sclábhaíocht
Teachtaireacht

deas|250px|thumb|Bean ag scríobh teachtaireacht
Is cumarsáid ó bhéal nó scríofa curtha go faighteoir nach féidir teagmháil a dhéanamh go díreach í **teachtaireacht**.

Catagóir:Cumarsáid
Klingenthal

Is baile sa tSacsain é **Klingenthal** (i Gaeilge: gleann fuaimmach). Tá breis is 8,783 daoine ina gcónaí ann. Sreabhann abhainn Zwota ón gleann, is isteach i bPoblacht na Seice.

## Stair
Luaitear Klingenthal den chéad uair i gcáipéisí i 1602. Ba é an "Höllhammer" (i nGaeilge: casúr an log) an chéad fhoirgneamh sa bhaile, tógtha i 1591 chun méine a phróiseáil.

Sna céadta bliain amach romhainn, bhí cuid mhór den fhás daonra ina dhídeanaithe Protastúnach ó Bohemia Caitliceach. Thug siad uirlisí ceoil mar gheilleagar. Thug siad uirlisí ceoil ceardaíocht leo.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Cogadh Yom Kippur

Bhris Cogadh Yom Kippur amach an 6 Deireadh Fómhair 1973, nuair a d’ionsaigh na Siriaigh (le meithleacha ón Iaráic, ó Iordáin, ón Araib Shádach agus ó Mharacó) fórsaí Iosraelacha in Arda Golan, agus ag an am céanna, d’ionsaigh an Éigipt iad feadh na Canála Suais.  

I ndiaidh beagnach trí seachtaine de chomhrac, inar cailleadh timpeall 21,000 duine, comhaontaíodh sos comhraic an 22 Deireadh Fómhair - cé gur lean fórsaí Iosraelacha an Ginearáil Sharon orthu i mbun ionsaithe go dtí an 24 Deireadh Fómhair.

mion|clé|220x220px

## An tSíocháin
clé|mion|Arda Golan|220x220px
Scoir fórsaí Iosrael agus na Siria ó Arda Golan trí chomhaontú nuair a tháinig deireadh le Cogadh Yom Kippur.

Ar an 25 Deireadh Fómhair, ghlac Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe le rún ag údarú fórsa síochánaíochta éigeandála - Dara Fórsa Éigeandála na Náisiún Aontaithe (UNEF II agus UNDOF in Arda Golan).

In Arda Golan, imscaradh an Fórsa go dtí limistéir deighilte atá 80 km ar fhad agus idir 10km agus 1km ar leithead.

D'aontaigh Rialtas na hÉireann le hiarratas chun trúpaí de chuid na Náisiún Aontaithe a chur ar fáil. Ba é an bealach ba thapúla chun fórsa a chur isteach sa réigiún ná meithleacha a bhí in UNFICYP (an Chipir) cheana féin a aistriú ann. Tarraingíodh Grúpa Coisithe 25 amach as an Chipir, sula raibh sé socraithe síos fiú, agus seoladh é go Caireo.

mion|clé|Sinai|339x339px

Cuireadh 130 trúpa breise as Éirinn le meitheal na hÉireann agus chuaigh siad i mbun dualgais i bhFásach Síonáí. Tar éis sé mhí, tháinig Grúpa Coisithe 26 in ionad Ghrúpa Coisithe 25 ar cuireadh tuilleadh trúpaí leis, agus nach raibh ach ag socrú síos nuair a bhí ar Rialtas na hÉireann beagnach gach duine dóibh a tharraingt amach i mBealtaine 1974, de bharr forbairtí tromchúiseacha in Éirinn ag an am (na Trioblóidí).

## Iarmhairtí
Shocraigh tíortha a tháirgeann peitriliam (Eagraíocht na dTíortha Onnmhairithe Peitriliam nó ETOP) táirgeadh an pheitriliam a laghdú 5% sa mhí ar an 17 Deireadh Fómhair, agus onnmhairiú chuig roinnt tíortha iartharacha a laghdú nó a thoirmeasc. Bheartaigh ETOP praghsanna peitriliam a mhéadú go mór.

## Féach freisin

* Yom Kippur
* Cogadh na Sé Lá, 1967

## Tagairtí


Catagóir:Stair Iosrael
Catagóir:Stair na hÉigipte
Catagóir:Stair na Siria
Catagóir:1973
Catagóir:Yom Kippur
Siúlóireacht

[mion|355x355px|[Gleann Dá Loch]]
Siúlóireacht

## Féach freisin

* Cosáin fhad-achair in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Siúlóireacht
Anabalacht

Is éard is **Anabalacht** ann, (ón*[[An tSean-Ghréigis|Ghréigis]]*: ἁνά, (aná) "aníos" agus "βάλλειν" (bállō), "caitheamh"), ná an tsraith de bhealaí meitibileacha a thógann móilíní ó aonaid níos lú. Tá fuinneamh ag teastáil i gcomhair na  n-imoibrithe seo,  ar a dtugtar freisin próiseas ineargónach. Dóigh amháin chun próiseas meitibileach a rangú, cibé acu ag leibhéal ceallach, orgáin nó orgánach, mar "anabalach" nó mar "catabalach", a bhfuil ina  mhalairt agus dá bhrí sin an macramóilín a scaradh. Tiomáineann an chatabalacht an anabalacht, ina mbristear móilíní móra síos i gcodanna níos lú agus ansin ina n-úsádítear an fuinneamh le haghaidh na cillriospráide. Bíonn go leor  próiseas anabalach faoi thiomáint ag hidrealú na trífhosfáite adenosine (ATP).
De ghnáth, téann na bpróiseas anabalach i dtreo orgán agus fíochán a thairiscint. Cuireann na próisis seo fás agus idirdhealú na gceall chun cinn agus méadú na colainne, próiseas a bhaineann le sintéis móilíní choimpléasca. Cuimsíonn samplaí de phróisis anabalacha fás agus mianrú cnáimhe agus méadú ar mhais an mhatáin. Go hiondúil, rangaíonn na hinchríneolaithe hormóin mar anabalacht nó catabalacht, ag brath ar an pháirt den mheitibileacht a spreagann siad. Tugtar stéaróidigh anabalacha ar na hormóin anabalacha clasaiceacha, a spreagann sintéis phróitéine, fás an mhatáin agus inslin. Déantar an cothromú idir anabalacht agus catabalacht a rialú freisin trí rithimí laethúla, le próisis cosúil le meitibileacht glúcóis ag athrú chun gnáth ghníomhaíochtaí an ainmhí a mheaitseáil le linn an lae.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

*
Catagóir:Fiseolaíocht
Catagóir:Meitibileacht
Catagóir:Riospráid cheallach
Catagóir:Próisis fhiseolaíocha
Simone Veil

Dlíodóir, polaiteoir agus feimineach ón bhFrainc ba ea **Simone Veil** ̈(née Jacob; 13 Iúil 1927 – 30 Meitheamh 2017).  Ba aire rialtais, údar, an chéad uachtarán mná ar Pharlaimint na hEorpa (1979-82) í.  Tháinig sí slán ó champa báis Auschwitz ag deireadh an Dara Cogadh Domhanda. 

clé|mion|202x202px|ómós do Simone Veil, agus scéal a beatha

## Saol
clé|mion|305x305px|1980

### Giúdachas
De shliocht Giúdach, tháinig slán as Auschwitz sa bhliain 1945. Na heachtraí thrámacha a bhain di le linn a hóige sa Dara Chogadh Domhanda a ghríosaigh í chun oibre ar son Eoraip Aontaithe, agus chaith sí a saol ag cur na cúise sin chun cinn.   

Tá clú uirthi ar fud na hEorpa fós as a chinntiú go ndéanfaí na Giúdaigh a maraíodh le linn an Uileloiscthe a urramú agus a choimeád inár gcuimhne. 
clé|mion|1993

### Aire
Tá cáil ar leith ar Veil sa Fhrainc as an nginmhilleadh a dhéanamh dleathach agus as beatha na mban agus dálaí na gcimí a fheabhsú. 

Mar aire rialtais sa Fhrainc, thug sí reachtaíocht ginmhillte isteach sna 1970idí. Ritheadh an reachtaíocht a cheadaíonn ginmhilleadh sa Fhrainc ("la Loi Veil sur l’IVG") sa bhliain 1974 agus Veil i gceannas ar an Roinn Sláinte i rialtas Giscard d’Estaing (1974-81). 

### AE
Na heachtraí thrámacha a bhain di le linn a hóige sa Dara Chogadh Domhanda a ghríosaigh í chun oibre ar son Eoraip Aontaithe, agus chaith sí a saol ag cur na cúise sin chun cinn. 

Sa bhliain 1979, ceapadh í ina feisire de Pharlaimint na hEorpa  agus toghadh í mar Uachtarán na Parlaiminte. D’fhan sí sa ról sin go dtí 1982. D’fhág sin gurbh í an chéad Uachtarán í den chéad Pharlaimint a toghadh go díreach agus gurbh í an chéad Uachtarán mná í  (1979–1982 a tréimhse oifige). 
clé|mion|202x202px

### Údar
Toghadh Veil ina ball den Académie française ag deireadh mhí na Samhna 2008.  Glactar leis go forleathan go raibh a háit ar an Académie tuillte aici. Ach tháinig thart ar 100 duine le chéile ar an Pont des Arts i bPáras ar lá na vótála chun cur in aghaidh an gradam a bhronnadh uirthi, agus feachtas ar bun acu in aghaidh an ghinmhillte i gcónaí. 

D'éag Veil ar 30 Meitheamh 2017.

## Féach freisin

* Uileloscadh
* Ursula Hirschmann, Louise Weiss

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Catagóir:Dlíodóirí Francacha
Catagóir:Polaiteoirí na Fraince
Catagóir:Feiminigh
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Marthanóirí ón Uileloscadh
Catagóir:Ceannródaithe Lánpháirtiú na hEorpa
Fuinseagach

*Baineann an t-alt seo le géineas *Circaea*. Má tá spéis agat sa speiceas is coitianta ar a dtugtar “fuinseagach”, féach [[Circaea lutetiana]].*

Is planda bláthanna san fhine Onagraceae é **an fhuinseagach** (géineas ***Circaea***). Tá cur síos déanta ar thart ar dhá dhosaen tacsón, ocht speiceas san áireamh. Faightear plandaí den ghéineas ar fud fhoraoisí measartha agus tuaisceartacha an Leathsféir Thuaidh. Faightear trí thacsón i Meiriceá Thuaidh: *Circaea alpina*, *Circaea canadensis*, agus an hibrideach *Circaea ×&nbsp; sterilis*. Is tagairt don bhandraíodóir Circé ó mhiotaseolaíocht na Gréige é ainm an ghéinis — deirtear a d'úsáid Circé an planda mar ortha.

### Tacsóin

* *Circaea alpina* 
** *Circaea alpina* fosp.&nbsp;*alpina*
** *Circaea alpina* fosp.&nbsp;*angustifolia* 
** *Circaea alpina* fosp.&nbsp;*caulescens* 
** *Circaea alpina* fosp.&nbsp;*imaicola* 
** *Circaea alpina* fosp.&nbsp;*micrantha* 
** *Circaea alpina* fosp.&nbsp;*pacifica* 
* *Circaea canadensis* 
** *Circaea canadensis* fosp.&nbsp;*canadensis*
** *Circaea canadensis* fosp.&nbsp;*quadrisulcata* 
* *Circaea cordata* 
* *Circaea erubescens* 
* *Circaea glabrescens* 
* *Circaea lutetiana* 
* *Circaea mollis* 
* *Circaea repens* 

Aithníonn Plants of the World Online ocht hibrideach ainmnithe freisin:

* ''Circaea'' ×&nbsp;''decipiens'' 
* ''Circaea'' ×&nbsp;''dubia'' 
* ''Circaea'' ×&nbsp;''intermedia'' 
* ''Circaea'' ×&nbsp;''mentiens'' 
* ''Circaea'' ×&nbsp;''ovata'' 
* ''Circaea'' ×&nbsp;''skvortsovii'' 
* ''Circaea'' ×&nbsp;''sterilis'' 
* ''Circaea'' ×&nbsp;''taronensis'' 

## Tagairtí

Catagóir:Tacsóin ainmnithe ag Carl von Linné
Catagóir:Plandaí
Fótatrófach

deas|mion|Fótatrófaigh trastíre agus uisceacha : plandaí ag fás ar lomán atá tite ar snámh in uisce  algaí-saibhir
**Fótatrófaigh **(*[[An tSean-Ghréigis|Gr]]*: φῶς, φωτός = solas, τροϕή = cothú) a thugtar ar orgánaigh ar féidir leo fótaghabháil i gcomhair fuinnimh a fháil. Úsáideann siad fuinneamh ó sholas chun  próisis éagsúla meitibileach cheallacha a chur i gcrích. Míthuiscint choitianta is ea í go bhfuil fótatrófaigh fótaisintéiseach éigeantach. Is minic a bhíonn go leor fótatrófaigh, ach ní hiad go léir, fótaisintéis a dhéanamh., Tiontaíonn siad Dé-ocsaíde charbóin go hanabalach go dtí ábhar orgánach chun leas a bhaint as ó thaobh struchtúir agus feidhm de, nó níos déanaí mar fhoinse le haghaidh   próiseas catabalach (m. sh. i bhfoirm stáirsí, siúcraí agus saillte). 
Catagóir:Fótaisintéis
1955 Tubaiste Le Mans

clé|250px|mion|Cuimhneachán
Tharla **Tubaiste Le Mans na bliana 1955** i rith an rása caranna úd '24 Uair Le Mans' sa Circuit de la Sarthe i Le Mans, an Fhrainc, ar an 11 Meitheamh, nuair a thit blúirí smionagar as tuairt mhór sa slua. Bhí triúr is ochtó daoine den lucht féachana agus tiománaí Francach Pierre Bouillin (Pierre Levegh) maraithe agus 180 nach mór gortaithe.  

Catagóir:Stumpaí Foirmle a hAon
Catagóir:Rásaíocht
Catagóir:1955
Cúrsóir Gearmánach Admiral Graf Spee

mion|clé

Ba long chogaidh de chuid na nGearmánach í an ***Admiral Graf Spee***, cúrsóir trom nó "cathlong póca" mar a dúirt na Sasanaigh agus ar cheann de na longa cogaidh ba nua-aoisí sna 1930idí, seoid den Kriegsmarine.  Seoladh í ar an 30 Meitheamh 1934 i Wilhelmshaven.clé|mion|An turas deireanach a rinne an ''Admiral Graf Spee''
## Cath Río de la Plata, 1939
Tharla Cath Río de la Plata ar an 13-14 Nollaig 1939 san Atlantach Theas.   

Rinne longa cogaidh de chuid an Chabhlaigh Ríoga díobháil don *Admiral Graf Spee* agus tugadh chun duga í i Montevideo. Bhí Uragua neodrach ag an am.  

Ansin cuireadh an dallamullóg ar na Naitsithe;  cheap siad go raibh fórsa mór Briotanach ag fanacht dóibh amach ó chósta Uragua agus go raibh siad sáinnithe í i Montevideo. Mar sin chuir Captaen Langsdorff a long féin go tóin poll san inbhear amach ó Montevideo ar an 17 Nollaig 1939.   

Bhain an Bhreatain bua mór amach,  cé gur chaill siad cuid mhór mairnéalaigh sa chath. Thug Captaen Langsdorff lámh ina bhás féin in Buenos Aires dhá lá níos déanaí.  Shocraigh an-chuid de na mairnéalach Gearmánach síos san Airgintín nó Uragua.  

## Tagairtí

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Uragua
Catagóir:Longa
Catagóir:Eachtraí muirí
Catagóir:1939
Catagóir:Cathanna
Carachtair Shínise shimplithe

Is éard is **carachtair Shínise shimplithe** (An tSínis: 简化字; jiǎnhuàzì) ann ná carachtair Shínise  chaighdeánaithe, fhorordaithe sa *Tábla Ginearálta de Charachtair Shínise Chaighdeánacha* (Pinyin: *Tōngyòng Guīfàn Hànzì Biǎo*)), le húsáid ar mhórthír na tSíne. Chomh maith leis na carachtair Shínise thraidisiúnta, ceann den dá sraith de charachtar caighdeánach is ea iad de leagan comhaimseartha na Sínise scríofa. Chuir rialtas  Dhaon-Phoblacht na Síne ar mhórthíra na tSíne iad chun cinn le haghaidh úsáide i bpriontáil ó na 1950í agus sna 1960í chun na litearthachta a spreagadh . Úsáidtear iad go hoifigiúil i nDaon-Phoblacht na Síne agus Singeapór.
mion|clé|125px|"Carachtar Sínise" scríofa le carachtair shimplithe
mion|clé|125px|"Carachtar Sínise" scríofa le carachtair thraidisiúnta

Úsáidtear carachtair Shínise thraidisiúnta faoi láthair i Hong Cong, Macao, agus i bPoblacht na Síne (Taiwan). Cé gur féidir carachtair thraidisiúnta a bheith léite agus a bheith intuigthe go fóill ag go leor daoine ar mhórthír na Síne agus ag pobal na Síne i Mhalaeisia agus Singeapór, go ginearálta, baineann na grúpaí seo úsáid as na carachtair shimplithe. Go hiondúil, baineann na Sínigh ar an gcoigríoch úsáid as carachtair thraidisiúnta.

## Nótaí agus tagairtí

Catagóir:Ailt le téacs sa tSínis
Catagóir:An tSínis
Alberto Santos-Dumont

Ceapadóir agus ceannródaí eitlíochta ab ea **Alberto Santos-Dumont** (20 Iúil 1873 – 23 Iúil 1932). Cheap sé an t-eitleán. D'éirigh leis eitilt fhada fhuinnmhithe faoi stiúir a dhéanamh den chéad uair in aerárthach níos troime ná an t-aer sa bhliain 1906 i bPáras. 
[clé|mion|Alberto Santos-Dumont agus an "Demoiselle", 1908 i b[PárasInternational Phonetic Alphabet - SIL|177x177px]]Fíordheimhníodh na heitiltí sa bhliain 1906 don chéad uair riamh.  Deimhníodh na heitiltí Wright níos déanaí, i 1908, agus níor bhunaigh siad comhlacht déantúsaíochta aerárthach ach i 1909.
Tar éis an éacht seo, dhear sé eitleáin fuinnmhithe eile sna blianta ina ndiaidh, mar shampla an "Demoiselle", 1908 i bPáras. 

Dearmadta inniu, ní raibh sé dána riamh i gcúrsaí gnó agus thit scléaróis iolrach air.

## Tagairtí
clé|mion|Alberto Santos-Dumont, 1922|234x234px

Catagóir:Aireagóirí
Catagóir:Eitleoirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1873
Catagóir:Básanna i 1932
Catagóir:Daoine le scléaróis iolrach
Clástrafóibe

Is faitíos neamhréasúnach as cuimse roimh áiteanna cúnga í an **chlástrafóibe** (nó an t-*uamhan clóis*).

Catagóir:Fóibí
Agrafóibe

deas|250px|thumb|Agrafóibee
Is faitíos neamhréasúnach as cuimse roimh áiteanna plódaithe í an **agrafóibe** (nó an t-*uamhan sráide*).

Catagóir:Fóibí
Ray Reardon

Imreoir snúcair gairmiúil Breatnach ab ea **Ray Reardon**, a rugadh ar an 8 Deireadh Fómhair 1932 i dTredegar, Monmouthshire agus a fuair bás ar an 19 Iúil 2024.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí snúcair na Breataine Bige
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2024
John Stone (mairtíreach)

Naomh Caitliceach is ea **John Stone**. Cuireadh chun báis é ar an 27 Nollaig 1539, i gCanterbury, Kent.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1539
Catagóir:Agaistínigh
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Fir
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
An Mionlach Polannach i bPoblacht na hÉireann

Bhí 122,515 Polannach ina gcónaí i bPoblacht na hÉireann de réir an daonáirimh in 2016 (2.57% de dhaonra na Poblachta). 

Is féidir le saoránaigh na Polainne atá ina gcónaí in Éirinn vóta a chaitheamh i dtoghcháin de chuid na Polainne. Tá stáisiúin toghcháin speisialta i mBéal Feirste, i gCorcaigh, agus i gCathair Luimnigh. Is i mBaile Átha Cliath an líon is mó Polannach, agus baineann siad úsáid as ambasáid na Polainne ar Bhóthar Aelsbaire. Dá bharr sin, bíonn páirtithe polaitíochta na Polainne i mbun feachtais in Éirinn le haghaidh tacaíochta toghcháin.

## Tagairtí
### Sliocht Athfhriotail
 
 
 

Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
Zhou Youguang

Eacnamaí Síneach, baincéir, teangeolaí, Síneolaí, foilsitheoir, agus árdcheintearad, ar a dtugtar "athair na Pinyine" , ab ea **Zhou Youguang** (Sínis: 周有光; pinyin: Zhōu Yǒuguāng; 13 Eanáir 1906 – 14 Eanáir 2017).

Is éard is Pinyin (Sínis: 拼音; Pinyin: pīnyīn) ann ná córas oifigiúil 
Dhaon-Phoblacht na Síne (DPS) le haghaidh carachtar Sínise a thras-scríobh sa chló  rómhánach, a raibh glactha go hoifigiúil ag rialtas Dhaon-Phoblacht na Síne sa bhliain 1958, ag an Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán (EIC) sa bhliain 1982, agus ag na Náisiún Aontaithe sa bhliain 1986.
Catagóir:Ailt le téacs sa tSínis

## Tagairtí

Catagóir:Pinyin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1906
Catagóir:Básanna in 2017
John Wall (sagart agus mairtíreach)

Naomh Caitliceach is ea **John Wall**. Rugadh é ar an 1620 i bPreston, Lancashire. Cuireadh chun báis é ar an 22 Lúnasa 1679, i Worcester, Sasana.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1620
Catagóir:Básanna i 1679
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Proinsiasaigh
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Jimmy White

Imreoir snúcair gairmiúil Sasanach is ea **James Warren White**, a rugadh ar an 2 Bealtaine 1962 i dTooting, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí snúcair na Sasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Liotuánaigh in Éirinn

[deas|250px|thumb|Siopa Liotuánach i m[Baile Átha Cliath]]
Bhí 36,683 Liotuánach ina gcónaí in Éireann de réir an daonáirimh in 2011.

Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
1933 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1933.

## Eachtraí

## Cláir theilifíse nua

## Breitheanna

## Tagairtí


Catagóir:1933
1934 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1934.

## Eachtraí

## Breitheanna

## Tagairtí


Catagóir:1934
Boomerang (RA & Éire)

Is stáisiún teilifíse é **Boomerang** atá mar chuid de Turner Broadcasting System Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 27 Bealtaine 2000.

## Comhbhealach
*Cartoon Network
*Cartoonito
*Turner Classic Movies
*TruTV
*Boomerang

## Tagairtí

Catagóir:Turner Broadcasting System Europe
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
MTV Hits (RA & Éire)

Is stáisiún teilifíse é **MTV Hits** atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 1 Bealtaine 2001.

## Comhbhealach
*MTV
*MTV Base
*MTV Classic
*MTV Dance
*MTV Live
*MTV Music
*MTV Rocks
*VH1
*Viva
*BET
*Channel 5
*5Star
*5USA
*My5
*Comedy Central
*Comedy Central Extra
*Nickelodeon
*Nick Jr.
*Nick Jr. Too
*Nicktoons
*5Spike

## Tagairtí

Catagóir:Turner Broadcasting System Europe
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Oifig Taifead Poiblí Thuaisceart Éireann (OTPTÉ)

Is é **Oifig Taifead Poiblí Thuaisceart Éireann** nó **OTPTÉ**; (Béarla:* Public Record Office of Northern Ireland*, (PRONI)), an cartlann oifigiúil do Thuaisceart Éireann, agus os cionn trí mhilliúín taifead poiblí agus príobháideach i dtaisce acu. Cuireann OTPTÉ oidhreacht ar leith cartlainne ar fáil do Thuaisceart Éireann, do na gúine atá ann faoi láthair, agus atá le teacht.

Rudaí gur is féidir leat a dhéanamh ag OTOTÉ ná; 

* do chúlra teaghlaigh agus stair áitiúil a imscriúdú

* sult a bhaint as cainteanna agus léachta

* tabhairt faoi thaighde

* idirdhnomhú le taispeántais

Tá sé ina rannóg laistigh de na Pobail ar Chomhtháthú an Grúpa ar an Roinn Pobail (DfC).
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge

Tá meascán uathúil de thaifid phríobháideacha agus oifigiúla ag OTPTÉ.  Nascann sé na feidhmeanna agus na freagrachtaí raon de hinstitiúidí: tá sé ag an am céanna ina Oifig Taifead Poiblí, ina rannóg lámhscríbhinní de leabharlann náisiúnta, ina oifig thaifead an Chontae do na sé chontae i dTuaisceart Éireann, agus ina shealbhóir de raon mór de thaiféid phríobháideacha. Cuimsíonn a raon de shainchúram, i measc rudaí *eile, *rialtas láir agus áitiúil, na heaglaisí agus an earnáil phríobháideach, rud ar leith do Thuaisceart Éireann.

## Stair
mion|Baile Mhoireil
Bunaíodh OTPTÉ faoi Acht um Thaifid Phoiblí  (Tuaisceart Éireann), 1923. Osclaíodh an  comhlacht nua don phobal ar an Luan 3 Márta 1924, ar an ceathrú urlár den iar stóras-línéadach i lár Bhéal Feirste (ag Sráid  Uí Mhuirí). Is é an dúshlán láithreach a bhí acu ná ionadaithe na dtaifead  a cailleadh i mBaile Átha Cliath le linn dhóiteáin na Ceithre Cúirteanna, Meitheamh 1922, a aithint agus a chaomhnú. D'éirigh leis an chéad Leas-Coimeádaí, an Dr David A. Cairt  athchóipeanna a fháil de go leor de na taifid seo tré cóipeanna eile a iarraidh ar aturnaetha, daoine gnó, polaiteoirí, séipéil agus lucht an uaslathais.

## Athlonnú go dtí Ceathrú  an Titanic
mion|OTPTÉ ag Búlbhard an Titanic
I mí an Mhárta 2011, d'oscailt OTPTÉ arís in áitribh úr nua tógtha ag 2 Búlbhard an Titanic, BT3 9HQ, sa Cheathrú Titanic,  Béal Feirste, thart ar aon mhíle ó lár na cathrach. 

## An Eagraíocht faoi láthair
Bíonn OTPTÉ ar oscailt ag 9:00-16:45 Dé Luain go Dé Céadaoin,  agus Dé haoine, agus 10:00-20:45 ar an Déardaoin. Iad siúd nach bhfuil in ann cuairt a thabhairt agus chlárú ar  láthair ag OTPTÉ, is féidir úsáid a bhaint as an chianchuardach ar líne agus an tseirbhís chóipeála, cé go bhfuil táille le haghaidh seo. 

### Taifid
deas|mion|Bulla de chuid an Phápa a d ' eisigh Honorius III sa bhliain 1219

### Rochtain a fháil ar thaifid

### Taifid ar líne

### OTPTÉ ar na meáin shóisialta

## Féach freisin
* Liosta de ranna Rialtais agus le gníomhaireachtaí i dTuaisceart Éireann

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Oifig Taifead Poiblí Thuaisceart Éireann
* An gCartlann Náisiúnta
* Cartlann Náisiúnta na hÉireann
* Taifid Náisiúnta  na hAlban 
* An Roinn Pobail
Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann
Catagóir:Gníomhaireachtaí rialtais Thuaisceart Éireann
Alicia Adélaide Needham

Cumadóir amhrán agus bailéad Éireannach ba ea **Alicia Adélaide Needham** (31 Deireadh Fómhair 1863 – 24 Nollaig 1945). Chaith sí a dúthracht le hobair na Sufraigéidí, agus ba í an chéad bhean a stiúir ceoltóirí i Halla Ríoga Albert, Londain, í agus an chéad uachtarán mná ar Eisteddfod Náisiúnta na Breataine Bige.

## Saol
Rugadh Needham san Seanchaisleán, Co. na Mí. Montgomery a sloinne réamhphósta. Chuaigh sí chuig scoil chónaithe i nDoire ar feadh ceithre bliana agus chaith sí an bhliain ina dhiaidh sin i mBaile an Chaistil, ar Oileán Mhanann. Bhí sí i mbun staidéir san Acadamh Ríoga Ceoil i Londain ar feadh bliana amháin (is dócha, an bhliain acadúil 1880-1). Rinne sí staidéar ar an phianó leis an phianódóir agus cumadóir Éireannach Arthur O'Leary, ar an armóin agus ar an chuntraphointe le Frank Davenport agus ó am go chéile le George Alexander Macfarren agus Ebenezer Prout.

Ní sé soiléir cad a rinne sí sna trí bliana idir an dá linn sular atosaigh sí ar a cuid staidéir sa bhliain 1884, ach bhain sí céim amach sa bhliain 1887 agus rinneadh ceadúnach den Acadamh di sa bhliain 1889. In 1893 d'éirigh léi freisin sna scrúduithe le bheith ina comhalta de Choláiste Ríoga an Cheoil. Phós sí Joseph Needham, dochtúir a bhí ina chónaí i Londain, sa bhliain 1892, agus sa bhliain 1900 saolaíodh a leanbh aonair, ar ar tugadh Joseph Needham freisin.

## Oibreacha roghnaithe
* *An Album of Hush Songs* (1897)
* *The Seventh English Edward* (1902)
* *A Bunch of Shamrocks: Irish Song Cycle for Four Solo Voices* (1904)
* *Twelve Small Songs for Small People* (1904)
* *Four Songs for Women Suffragists* (1908)
* *A Bunch of Heather: Scottish Song Cycle* (1910)
* *Army and Navy Songcycle* (1912)

## Leabharliosta
* Annie Patterson: "Alicia Adelaide Needham", in: *Weekly Irish Times*, 9 meitheamh 1900
* Eithne Nic Pheadair [= Annie Patterson]: "Alicia Adelaide Needham", in: *The Leader* 23 (1916) 14, lgh.&#x20;227-8
* Jennifer O'Connor & Axel Klein: "Needham, Alicia Adelaide", in: *Ciclipéid Cheol na hÉireann*, ed. H. Bán & B. Boydell (Baile Átha Cliath: UCD Press, 2013)
* Oxford DNB

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1863
Catagóir:Básanna i 1945
Nickelodeon (RA & Éire)

Is bealach teilifíse táille é **Nickelodeon** ar chuid de Viacom International Media Networks Europe é. Sa Ríocht Aontaithe, craoladh an chéad chlár ar an 1 Meán Fómhair 1993, agus thosaigh an stáisiún ag craoladh in Éirinn go luath ina dhiaidh sin. In Éirinn, tá an bealach le fál ar Virgin Media Ireland, Eir TV agus Sky Ireland. Is é an chéad bhealach idirnáisiúnta taobh amuigh de Mheiriceá Thuaidh é.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil, dáta rochtana is déanaí, 18 DF 2019

Catagóir:Turner Broadcasting System Europe
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Nicktoons (RA & Éire)

Nicktoons Too (UK and Ireland) was launched on May 1st, 2006.

May 5, 2007

## Programming for Nicktoons Too
*"The Fairly OddParents"
*"SpongeBob SquarePants"
*"Rugrats"
*"Oh Yeah! Cartoons" (late at night)
*"My Life As A Teenage Robot"
*"Danny Phantom"
*"All Grown Up!"
*""
*"Hey Arnold!"
*"King Arthur's Disasters"
*"KaBlam!" (late at night)
*"Skyland"
*"Silverwing" (late at night)
*"Rocket Power"
*"Mix Master"
*"Monster by Mistake"
*"Rocko's Modern Life"
*"Jimmy Neutron"
*"CatDog"
*"Catscratch"
*"The X's"
*"The Angry Beavers"
*"Ren & Stimpy"
*"The Wild Thornberrys"
*"Doug"
*"Yu-Gi-Oh! GX"
*"Yu-Gi-Oh!"
## Former Programming
*"Winx Club"

## Coming Soon
*"Viva Piñata" (From June 4)

## Tagairtí

Catagóir:Turner Broadcasting System Europe
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Good Food

Is stáisiún teilifíse é **Good Food** (iar: **UK Food**, **UKTV Food**) atá mar chuid de UKTV. Craoladh an chéad chlár ar an 5 Samhain 2001.

## Comhbhealach
*Alibi
*Dave
*Drama
*Eden
*Gold
*Home
*Really
*W
*Yesterday

## Tagairtí

Catagóir:UKTV
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
W (bealach teilifíse an RA)

Is stáisiún teilifíse é **W** (iar: **Watch**) atá mar chuid de UKTV. Craoladh an chéad chlár ar an 7 Deireadh Fómhair 2008.

## Comhbhealach
*Alibi
*Dave
*Drama
*Eden
*Gold
*Good Food
*Home
*Really
*Yesterday

## Tagairtí

Catagóir:UKTV
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Albanaigh na hUladh

Is daoine de shliocht Albanach ina gcónaí in Éirinn iad  **Albanaigh na hUladh**. 

Catagóir:Grúpaí eitneacha san Eoraip
Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
Catagóir:Diaspóra na hAlbanaigh
Catagóir:Albanaigh na hUladh
Catagóir:Grúpaí eitneacha i dTuaisceart Éireann
Sky One

Is stáisiún teilifíse é **Sky One** (iar: **Satellite Television** (1982–1984), **Sky Channel** (1984–1989), **Sky 1** (1996–1997, 2008–2017)) atá mar chuid de Sky plc. Craoladh an chéad chlár ar an 26 Aibreán 1982.

## Comhbhealach
*Challenge
*Pick
*Real Lives
*Sky Two
*Sky Arts
*Sky Atlantic
*Sky Cinema
*Sky Witness
*Sky News
*Sky Sports
*Sky Sports F1
*Sky Sports Box Office
*Sky Sports News

## Tagairtí

Catagóir:Bealaí theilifíse Sky plc
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Diaspóra na nAlbanach

deas|250px|thumb|Diaspóra na hAlbanaigh
Is daoine de shliocht Albanach atá scaipthe ar fud an domhain iad **Diaspóra na nAlbanach**.

Catagóir:Diaspóra na hAlbanaigh
Catagóir:Albain
Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
BBC HD

Ba stáisiún teilifíse é **BBC HD** a bhí mar chuid de BBC. Craoladh an chéad chlár ar an 1 Nollaig 2007 agus an clár deireanach ar an 26 Márta 2013.

## Tagairtí

Catagóir:BBC
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Lysimachia nummularia

Is planda blátha é ***Lysimachia nummularia*** nó **lus an dá phingin**. Tá sé dúchasach don Eoraip agus tugadh isteach i Meiriceá Thuaidh freisin.  

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Lus Cholm Cille

Is planda bláthach ilbhliantúil é **lus Cholm Cille** (*Lysimachia nemorum*). Tá sé dúchasach in Éirinn, sa Bhreatain Mhór agus in iarthar mhór-roinn na hEorpa.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Henry Walpole

Naomh Caitliceach is ea **Henry Walpole** a rugadh ar an 1558 i nDocking, Norfolk é agus a cuireadh chun báis  ar an 7 Aibreán 1595, in Eabhrac, Sasana.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1558
Catagóir:Básanna i 1595
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Íosánaigh
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Mark Williams

Imreoir snúcair gairmiúil Breatnach is ea **Mark James Williams**, a rugadh ar an 21 Márta 1975 i gCwm, Glynebwy.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí snúcair na Breataine Bige
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Nigéaraigh in Éirinn

Tá 14,432 náisiúnach Éireannach a rugadh sa Nigéir ina gcónaí in Éirinn de réir an Daonáireamh 2016. 

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
Filipínigh in Éirinn

Fostaítear **pobal na n-inimirceach de chuid [[Na hOileáin Fhilipíneacha|na nOileán Filipíneach]] in [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]]** den chuid is mó san earnáil chúram sláinte, cé go n-oibríonn cuid eile díobh i dturasóireacht agus i dteicneolaíocht na faisnéise. Ó díreach 500 duine aonair sa bhliain 1999, d'fhás siad go dtí daonra 11,500 faoi 2007, fás de 2200 % in ach ocht mbliana. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Filipinos in Ireland , sraith alt as *[[Metro Éireann]]*
*Philippine Honorary Consul, Ireland

Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
Éire
Ioslam i bPoblacht na hÉireann

[deas|250px|thumb|[Mosc Bhaile Átha Cliath]]
Tá 63,000 Moslamaigh ina gcónaí in Éirinn de réir an 2016 daonáireamh. 

Catagóir:Creideamh in Éirinn
Catagóir:Ioslam
1942 sa teilifís

Is liosta é seo d'eachtraí teilifíse sa bhliain 1942.

## Eachtraí

## Cláir theilifíse nua

## Cláir theilifíse ag deireadh

## Breitheanna

## Básanna

## Tagairtí


Catagóir:1942
Turcaigh in Éirinn

deas|250px|thumb|Siopa Turcach
Tá 2,000-3,000 eitneach Turcaigh ina gcónaí in Éireann de réir an 2011 daonáireamh iad **Turcaigh in Éirinn**.

## Daoine tábhachtacha
* Erdal Eren BAYRAK, Fiontraí (de shliocht na Tuirce)

Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
Muintir na hÁise Theas in Éirinn

Is éard atá i gceist le **Muintir na hÁise Theas in Éirinn** ná an60,000 - 100,000 de mhuintir na hÁise Theas atá ina gcónaí in Éirinn de réir daonáireamh 2011.

Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
Daoine gorma in Éirinn

Bhí 65,078 duine de chine gorm ina gcónaí i Phoblacht na hÉireann de réir daonáireamh 2011 agus 1,136 ina gcónaí i dTuaisceart Éireann.

## Féach freisin

* Duine de dhath

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
Catagóir:Daoine gorma
Catagóir:Daoine de dhath
Glasluibh bheag

Is planda í an **ghlasluibh bheag** (*Pyrola minor*). Faightear í i dtuaisceart na hEoráise agus Mheiriceá Thuaidh.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Margaret Ward

Naomh Caitliceach is ea **Margaret Ward** a rugadh sna 1550idí i gCongleton, Cheshire agus a cuireadh báis ar an 30 Lúnasa 1588, i dTyburn, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1588
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Mná
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Dennis Taylor

Imreoir snúcair gairmiúil Éireannach is ea **Dennis Taylor**, a rugadh *Denis Taylor* ar an 19 Eanáir 1949 in Oileán an Ghuail, Contae Thír Eoghain.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí snúcair Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine Albanacha na hUladh
Catagóir:Daoine beo
Lucht Romanaí in Éirinn

Tá thart ar 3000 Romanaí eitneach ina gcónaí in Éireann de réir dhaonáireamh na bliana 2011; is iadsan an **lucht Romanaí in Éirinn**.

Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn
Liosta teangacha de réir cainteoirí dúchasacha

Is **liosta teangacha de réir cainteoirí dúchasacha** é seo. Tá an liosta bunaithe ar mheastacháin a rinne *Nationalencyklopedin* sa bhliain 2007. Nuashonraithe 2010 meastacháin ar fáil freisin sa tábla seo.

Catagóir:Liostaí
Catagóir:Teangacha
Lassie (sraith theilifíse 1954)

Clár teilifíse is ea **Lassie** (1954 – 1973). 

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1954
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1973
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir CBS
Blue Peter

Clár teilifíse do leanaí de chuid an BBC is ea ***Blue Peter***.

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1958
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Catagóir:Cláir do pháistí
The Flintstones

Clár teilifíse is ea **The Flintstones** (1960 – 1973). 

## Carachtair
### The Flintstones
*Fred Flintstone
*Wilma Flintstone
*Pebbles Flintstone
*Dino
*Baby Puss

### The Rubbles
*Barney Rubble
*Betty Rubble
*Bamm-Bamm Rubble
*Hoppy

### Carachtair eile
*Mr. Slate
*Arnold
*Joe Rockhead
*Pearl Slaghoople
*The Great Gazoo
*Uncle Tex Hardrock
*Sam Slagheap

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1960
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1966
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir ABC
Ed Sullivan

Pearsa teilifíse, iriseoir agus colúnaí Meiriceánach ab ea **Ed Sullivan** (28 Meán Fómhair 1901 – 13 Deireadh Fómhair 1974). Rugadh in Harlem, i gCathair Nua-Eabhrac, é agus fuair sé bás i Manhattan sa chathair chéanna. Tógadh é, áfach, in Port Chester, fo-bhaile de Chathair Nua-Eabhrac i gContae Westchester. Tá cáil air as an seó teilifíse ilsiamsa a raibh sé mar óstach air sna blianta 1948–1971, *The Ed Sullivan Show* (*The Toast of the Town* sna blianta luatha).

Catagóir:Teilifís sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1901
Catagóir:Básanna i 1974
The Jetsons

Clár teilifíse is ea **The Jetsons**. 

## Carachtair
*George Jetson
*Jane Jetson
*Judy Angela Jetson
*Elroy Jetson
*Rosie
*Astro
*Orbitty
*Cosmo Spacely
*Spencer Cogswell
*R.U.D.I.

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1962
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1963
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1985
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1987
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir ABC
Top Cat

Clár teilifíse is ea **Top Cat**. 

## Carachtair
;Príomhguthanna:
*Arnold Stang mar Top Cat
*Maurice Gosfield mar Benny the Ball
*Allen Jenkins mar Officer Dibble
*Marvin Kaplan mar Choo-Choo
*Leo De Lyon mar Brain, Spook
*John Stephenson mar Fancy-Fancy

;Guthanna eile:
*Bea Benaderet
*Herschel Bernardi
*Daws Butler
*Paul Frees
*Sally Jones
*Don Messick
*Ge Ge Pearson
*Gigi Perreau
*Jean Vander Pyl

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1961
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1962
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir ABC
RTÉ News: Nine O'Clock

Is clár nuachta Béarla a chraol ar RTÉ a hAon ó 31 Nollaig 1961 é **RTÉ News: Nine O'Clock**. Eileen Dunne a chuireann an chlár i láthair. Tháinig Sharon Ní Bheoláin chun an chlár i láthair i mí Eanáir 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1961
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Cláir nuachta
Tolka Row

Ba shobaldráma é ***Tolka Row*** a bhí á chraoladh ar RTÉ.

## Carachtair
*Jack Nolan - Des Perry
*Rita Nolan - May Oliss
*Seán Nolan - Jim Bartley
*Statia Nolan-Doyle - Iris Lawler/Sheila O'Sullivan
*Oliver Feeney - John Molloy
*Assumpta Feeney - Aileen Harte
*Concepta Feeney - Virginia Cole
*Queenie Butler - May Cluskey
*Mr. Pender - Ritchie Stewart
*Harry Allen - Martin Dempsey
*Andy Kinnear - Gerry Alexander
*Peggy Kinnear - Laurie Morton
*Gabby Doyle - John McDarby
*Paddy Moore - Paddy Long
*Mrs. Moore - Úna McCourt
*Molly Ryan - Patricia Martin
*Jim "Beardie" Toomey - Andrew Irvine

## Tagairtí

Catagóir:Sobalchlár
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1964
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1968
Catagóir:Cláir RTÉ
Scooby-Doo, Where Are You!

Clár teilifíse Meiriceánach is ea ***Scooby-Doo, Where Are You!***. 

## Carachtair
*Don Messick mar Scooby-Doo
*Casey Kasem mar Norville "Shaggy" Rogers
*Frank Welker mar Fred Jones
*Stefanianna Christopherson mar Daphne Blake (séasúr 1)
*Heather North mar Daphne Blake (séasúr 2 agus 3)
*Nicole Jaffe mar Velma Dinkley (séasúr 1 agus 2)
*Pat Stevens mar Velma Dinkley (séasúr 3)

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1960
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1966
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir ficsean uafáis Meiriceánacha
Catagóir:Scéalta bleachtaireachta
Catagóir:Cláir ABC
Last of the Summer Wine

Coiméide Briotanach is ea ***Last of the Summer Wine***. Thosaigh sé ag craoladh ar an 4 Eanáir 1973 agus chríochnaigh sé ar 29 Lúnasa 2010.

## Carachtair

## Tagairtí

Catagóir:Cláir dráma grinn suímh
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1973
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2010
Catagóir:Cláir BBC
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Menyanthes trifoliata

Géineas monitíopach de phlandaí bláthanna is ea *Menyanthes*, sa bhfine Menyanthaceae ina bhfuil an speiceas amháin ***Menyanthes trifoliata*** (Gaeilge: *báchrán*). Tagann an t-ainm Menyanthes ó na focail Gréigis *menyein*, rud a chiallaíonn "ag nochtadh", agus *anthos*, a chiallaíonn "bláth", ag tagairt d'oscailt seicheamhach de bhláthanna ar an bhláthra.
  
## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
The Riordans

Ba shobaldráma é ***The Riordans*** a bhí á chraoladh ar RTÉ.

## Carachtair
*John Cowley mar Tom Riordan
*Frank O'Donovan mar Batty Brennan
*Tom Hickey mar Benjy Riordan
*Gabriel Byrne mar Pat Barry
*Annie D'Alton mar Minnie Brennan
*Moira Deady mar Mary Riordan
*Tony Doyle mar Father Sheehy
*Johnny Hoey mar Francie Maher
*Mary Kearns mar Delia Maher
*Biddy White Lennon mar Maggie Riordan
*Anna Manahan mar 
*Pamela Mant mar Mrs Howard
*Dermot McDowell mar Dan Hennessy
*Chris O'Neill mar Michael Riordan
*Jack O'Reilly mar Johnny Mac
*Gerry Sullivan mar Owen Howard
*Joe Pilkington mar Eamonn Maher
*Ann Rowan mar Julia Mac
*Vincent Smith mar Murph
*Brenda Wilde mar Eily Maher
*mar Frank Tracey

## Tagairtí

Catagóir:Sobalchlár
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1965
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1979
Catagóir:Cláir RTÉ
Wacky Races

Clár teilifíse is ea **Wacky Races**. 

## Carachtair
*Paul Winchell – Dick Dastardly, Private Meekly, Clyde
*Don Messick – Muttley, Professor Pat Pending, Gravel Slag, Little Gruesome, Ring-a-Ding, Sawtooth
*Daws Butler – Rock Slag, Big Gruesome, Red Max, Sergeant Blast, Peter Perfect, Rufus Ruffcut
*John Stephenson – Luke, Blubber Bear
*Janet Waldo – Penelope Pitstop
*Dave Willock – Reacaire

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1968
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1969
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir CBS
Dréimire buí

Is planda é an **dréimire buí** (*Blackstonia perfoliata*). Fásann sé sna tíortha timpeall na Meánmhara agus isteach in iarthuaisceart na hEorpa.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Little House on the Prairie

Clár teilifíse is ea ***Little House on the Prairie*** a bunaíodh ar shraith de leabhair. 

## Carachtair
*Michael Landon mar Charles Ingalls
*Karen Grassle mar Caroline Quiner Ingalls (séasúir 1–8)
*Melissa Gilbert mar Laura Ingalls Wilder
*Melissa Sue Anderson mar Mary Ingalls Kendall (séasúir 1–7)
*Lindsay agus Sidney Greenbush mar Carrie Ingalls (séasúir 1–8)
*Matthew Labyorteaux mar Albert (Quinn) Ingalls (séasúir 5–9)
*Richard Bull mar Nels Oleson
*Katherine "Scottie" MacGregor mar Harriet Oleson
*Alison Arngrim mar Nellie Oleson Dalton (séasúir 1-7, 9)
*Jonathan Gilbert mar Willie Oleson
*Victor French mar Isaiah Edwards (séasúir 1–3, 6, 8–9)
*Bonnie Bartlett mar Grace Snider Edwards (séasúir 1–3, 6)
*Kevin Hagen mar Dr. Hiram Baker
*Dabbs Greer mar Rev. Robert Alden
*Charlotte Stewart mar Eva Beadle Simms (séasúir 1–4)
*Karl Swenson mar Lars Hanson (seasons 1–5)
*Radames Pera mar John (Sanderson, Jr.) Edwards (séasúir 2 & 3)
*Brian Part mar Carl (Sanderson) Edwards (séasúir 2 & 3)
*Kyle Richards mar Alicia (Sanderson) Edwards (séasúir 2–3, 6, 8)
*Merlin Olsen mar Jonathan Garvey (séasúir 4–7)
*Hersha Parady mar Alice Garvey (séasúir 4–6)
*Patrick Labyorteaux mar Andrew "Andy" Garvey (séasúir 4–7)
*Linwood Boomer mar Adam Kendall (séasúir 4–8)
*Ketty Lester mar Hester-Sue Terhune (séasúir 5–9)
*Wendi agus Brenda Turnbaug mar Grace Ingalls (séasúir 5–8)
*Dean Butler mar Almanzo Wilder (séasúir 6–9)
*Lucy Lee Flippin mar Eliza Jane Wilder (séasúir 6–8)
*Sarah E. agus Jennifer Coleman mar Rose Wilder (séasúir 8–9)
*Jennifer agus Michelle Steffin mar Rose Wilder (film)
*Allison Balson mar Nancy Oleson (séasúir 8 & 9)
*Jason Bateman mar James (Cooper) Ingalls (séasúir 7 & 8)
*Missy Francis mar Cassandra (Cooper) Ingalls (séasúir 7 & 8)
*Shannen Doherty mar Jenny Wilder (séasúr 9)

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1974
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1983
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir NBC
Meiriceánaigh Afracacha

Tá 40,695,277 **Meiriceánach Afracach** (nó Afrai-Mheiriceánach) (12.7% den daonra) ina gcónaí i Stáit Aontaithe Mheiriceá de réir an daonáireamh 2015. 

clé|250px|thumb|Meiriceánaigh Afracacha
[clé|thumb|250px|[Buachaill hAfraice-Mheiriceánach, 1942.]]

Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Augustine Webster

Naomh Caitliceach is ea **Augustine Webster**. Cuireadh chun báis ar an 4 Bealtaine 1535, i dTyburn, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1535
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Fir
Catagóir:Mairtírigh Sasanacha
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Peter Ebdon

Imreoir snúcair gairmiúil Sasanach is ea **Peter David Ebdon**, a rugadh ar an 27 Lúnasa 1970 in Islington, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí snúcair na Sasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo