Máirtín Ó Murchú

Teangeolaí, canúineolaí agus ceannródaí i sochtheangeolaíocht na Gaeilge a bhí san Ollamh **Máirtín Ó Murchú** (1932 - 22 Eanáir 2026, gan coinne).   Ceannródaí i léann na soch-theangeolaíochta i dtaca leis an nGaeilge ab ea é, agus b'iomaí alt agus leabhar a bhí scríofa aige i bhfearainn na teangeolaíochta agus na sochtheangeolaíochta. 

## Saol
San 1960idí, bhí Máirtín Ó Murchú ina Léachtóir sa Ghaeilge,  i gColáiste na hOllscoile Corcaigh agus ansin ina Ollamh le Nua-Ghaeilge i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath 1971 - 1986.

Bhí sé ina Ollamh Sinsearach i Scoil an Léinn Cheiltigh in Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath 1987 - 2006. Chaith sé deich gcinn de na blianta sin ina Stiúrthóir ar Scoil an Léinn Cheiltigh.

Bhí suim mhór aige i litriú agus i bhfoghraíocht na Gaeilge a chaighdeánú tuilleadh le dúil an teanga a chur chun cinn.

Bhí an tOllamh Ó Murchú pósta ag an oideachasóir Gaeilge Helen Ó Murchú.  Maireann a bhean chéile agus a dtriúr clainne, Caoimhín, Caitríona agus Damhnait.
[clé|mion|220x220px|[Siorrachd Pheairt]]

## Saothar
Is iomaí saothar tábhachtach – idir leabhair agus ailt – sna réimsí léinn sin a tháinig uaidh i gcaitheamh a shaoil. 

I measc a chuid foilseachán eile:

* (1969) *Common Core and Underlying Forms*

* (1971) ***Urlabhra agus Pobal***  (Comhairle na Gaeilge), a bhunsaothar tagartha.  B’fhéidir gur san leabhrán *Urlabhra agus Pobal* (1971);  is ann a thug áiteamh ar son dhátheangachas de shaghas eile dúinn agus inar chuir an téarma ‘débhéascna’ inár láthair mar chuid den áiteamh sin.

* (1985) *The Irish Language*. Dept. of Foreign Affairs/Bord na Gaeilge
* (1989)    ***Oirthear Shiorrachd Pheairt*** **/  ''East Perthshire Gaelic.***  Ó thaobh taighde ar [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]], is é an saothar is mó a tháinig uaidh, agus an saothar is tábhachtaí, b'fhéidir.**   Toradh obair pháirce a rinne sé i measc na gcainteoirí deireanacha Gaeilge sa cheantar sin i lár na hAlban atá sa leabhar. Murach a chuid oibre, bheadh mioneolas agus saineolas ar an gcanúint sin imithe le sruth na staire.  (Rinne sé obair pháirce chomh maith in [[Uibhist a Deas]] i dtús na 1960idí le haghaidh Shuirbhé Teangeolaíochta na hAlban).
* (1993) "Aspects of the Societal Status of Modern Irish" i *The Celtic Languages*; eagarthóirí: Martin J. Ball agus James Fife. (Routledge Language Family Descriptions.) [[Londain]]: [[Routledge]] 
* (2000) "An Ghaeltacht mar réigiún cultúrtha: léargas teangeolaíoch" i *Teanga, pobal agus réigiún*; eagarthóirí: Liam Mac Mathúna, Ciarán Mac Murchaidh agus Máirín Nic Eoin. [[Baile Átha Cliath]]: [[Coiscéim]]
* (2001) *Cumann Buan-Choimeádta na Gaeilge: tús an athréimnithe*  ([[Cois Life]])*,* a shaothar ar luathghluaiseacht na Gaeilge;  léirigh sé go raibh fothaí na hathbheochana le fáil sa chumann sin i dtosach ach gan aon chreidiúint a bhaint ónar tháinig ina dhiaidh. 
* (2002) *Ag Dul ó Chion: Cás na Gaeilge 1952-2002*. (An aimsir óg. 1. Paimfléad.) Baile Átha Cliath: Coiscéim.    Rianaíonn sé na claochluithe a tháinig ar pholasaí an stáit sa tréimhse sin agus an tslí ina raibh, dar leis, sinn lánullamh ar dhul chun cinn mór a dhéanamh i ndeireadh na 1960idí, ach gur lena linn sin go beacht a scaoileadh polasaithe níos dearfaí le sruth.
* (2005) * and Ó Donaill* i *Dinneen and the Dictionary*; eagarthóir: Pádraigín Riggs. Londain: [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]]
* (2021)  *West Perthshire Gaelic''.

## Nasc seachtrach
* Foilseacháin de chuid Máirtín Ó Murchú

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2026
Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha
Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Socheolaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932