open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Na Glasáin

Is bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath iad **na Glasáin** (Béarla: *Windy Arbour*). Tá stad de chuid Luas ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Iarthar na Cathrach

Is bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Iarthar na Cathrach** (Béarla: *Citywest*). Téann líne Luas ann, stad deireanach na Líne Deirge.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
An Naigín

Is bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **An Naigín** (*Sáile an Chnocáin* tráth; Béarla: *Sallynoggin* ). Sráidbhaile is ea é i bparóiste dlí Bhaile na Manach, barúntacht Ráth an Dúin.

## Ainm

Tugtar *Sáile an Chnocáin* mar bhunleagan Gaeilge den logainm, ach is dócha gur bréagshanasaíocht atá i gceist leis sin.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Loch Aillionn

Is loch i gContae Liatroma é **Loch Aillionn**.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Liatroma
Catagóir:An tSionainn
An Loch Bán

Is loch atá suite ar an teorainn idir Contae na Mí agus Contae na hIarmhí é **an Loch Bán**.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae na hIarmhí
Loch Bhaile an tSagairt

Is loch i gContae Thír Eoghain é **Loch Bhaile an tSagairt**.

Catagóir:Lochanna Chontae Thír Eoghain
Loch Dairbhreach

Is loch i gContae na hIarmhí é **Loch Dairbhreach**.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae na hIarmhí
1298

## Eachtraí
* 22 Iúil - Cath na hEaglaise Brice in Albain

## Breitheanna
* 

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
Loch Dhún Lúiche

Is loch i gContae Dhún na nGall í **Loch Dhún Lúiche**. Tá sí suite ag bun na hEaragaile agus in aice Dhún Lúiche.

Is ar bhruach Loch Dhún Lúiche atá Ionad Cois Locha, áit a bhíonn cuid mhaith d'imeachtaí na féile Dorn san Aer ar siúl. Go deimhin, bíonn ceolchoirmeacha dlútha ar siúl i mbád sa loch féin mar chuid den fhéile.

## Féach freisin
* Gaoth Dobhair agus an ceantar máguaird

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Dhún na nGall
Catagóir:Gaoth Dobhair agus an ceantar máguaird
Loch Ainninn

Is loch i gContae na hIarmhí í **Loch Ainninn**.

Ainmníodh an loch as Ainninn mac Neimhidh.  Deirtear sna seanscéalta gur tomhaidhm í an loch, a sceith amach as an talamh agus uaigh Ainninne á thochailt. 

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae na hIarmhí
Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Oileáin Chóplainn

Is oileáin iad **Oileáin Chóplainn** atá suite soir amach ó chósta Aird Uladh in oirthuaisceart Chontae an Dúin i dTuaisceart Éireann. 

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Loch Iascaigh

:* Gan a bheith measctha le [[Loch Iascaí]], Contae Shligigh



Is [[loch]] i g[[Contae Dhún na nGall]] é *'Loch Iascaigh'''.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Dhún na nGall
An tSúdáin Theas

Tír thalamhiata in oirthear na hAfraice is ea **an tSúdáin Theas**, nó **Poblacht na Súdáine Theas**, go hoifigiúil. Is é Juba an phríomhchathair agus an chathair is mó inti. 

## Daonra
Bhí corradh is 12 milliún duine ina gcónaí sa tSúdáin Theas de réir meastachán sa bhliain 2018.

## Stair
Bhain an tSúdáin Theas a cuid neamhspleáchais amach ó Phoblacht na Súdáine ar an 9 Iúil 2011 tar éis reifrinn in Eanáir na bliana céanna.

## Féach freisin

* Poblacht na Súdáine

## Tagairtí

Catagóir:An tSúdáin Theas
Catagóir:Tíortha na hAfraice
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Na Maighdeanacha

Is oileáin **na Maighdeanacha** (nó **Na Faoilinn**) atá suite s Sruth na Maoile 13 mhíle soir ó Latharna ar chósta oirthear Chontae Aontroma i dTuaisceart Éireann. 

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Chontae Aontroma
Loch Éirne

Is loch i gContae Fhear Manach í **Loch Éirne**.

Tá an Éirne suite i mBéal Átha Seanaidh, Co. Dhún na nGall. Dobharcheantar 4,374 km2 atá i gceist, a éiríonn i gCo. an Chabháin agus a shreabhann beagnach 100&nbsp;km trí Loch Gabhna agus Loch Uachtair agus Loch Éirne Uachtarach agus Íochtarach sula dtéann sí amach san fharraige i mBéal Átha Seanaidh, Co. Dhún na nGall.

Tá Daimhinis, áit ar tiomsaíodh an Bansheanchas, suite i Loch Éirne íochtarach.

## Iascach na hÉirne
Tá cearta iascaigh ag BSL ar an Éirne Íochtarach, ar Thaiscumar Eas Aoidh Rua agus ar roinnt craobh-aibhneacha i gCo. Dhún na nGall. Tá an chuid eile de dhobharcheantar na hÉirne faoi rialú Roinn Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta Thuaisceart Éireann (DCAL) agus Iascaigh Intíre na hÉireann (IFI). Riarann an Coiste um Chosaint na hÉirne (JEPC) dobharcheantar na hÉirne ina hiomláine.

Tá breac iascach agus garbhiascach maith ar fáil ar an Éirne.

## Oileáin loch
* Badhbha
* Loiste Mór
* Loiste Beag
* Daimhinis

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Fhear Manach
Rocal

Is oileán beag san Aigéan Atlantach Thuaidh é **Rocal** nó **Rocabarraigh**. Carraig mhór atá ann agus é ina shesamh breis is 50 troigh ar airde. Níl éinne ina chónaí air. Tá úinéireacht na carraige faoi chaibidil idir Phoblacht na hÉireann agus an Ríocht Aontaithe. 

De réir Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Dhlí na Farraige (UNCLOS), maidir leis na cineálacha carraige seo, ní féidir limistéar eisiach eacnamaíochta ná scairbh ilchríochach a bheith acu. 

Táis féideartha gur tháinig a ainm ón bhfocal "racálach", comhchiallach mar turscar, nó as Gaeilge na hAlban, "rocail", leis an brí "búirí". 

Tugadh faoi deara breis agus fiche cineál d’éan mara timpeall na carraige, ganéid, fulmairí, foracha agus saidhbhéir ina measc. Ní fhanann aon neach ar an gcarraig don bhliain ar fad, ach amháin na faochain agus moilisc eile. 

## Stair
Ar an 28 Meitheamh 1904, cailleadh 635 duine nuair a chuaigh an SS Norge, línéir Danmhargach, go tóin na farraige in aice le Rocal. 

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí
 

Catagóir:Oileáin san Atlantach Thuaidh
Catagóir:Críocha faoi dhíospóid
Catagóir:Tíreolaíocht na hEorpa
Loch Ghleann Bheatha

Is loch i gContae Dhún na nGall í **Loch Ghleann Bheatha**.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Dhún na nGall
Loch Goir

Is loch i gContae Luimnigh é **Loch Goir**, idir na bailte Baile Hiobaird agus An Brú. Tá cruth crú capaill ar an loch ag bun Chnoc an Dúin. Is suíomh tábhachtach idirnáisiúnta é Loch Goir mar gheall ar shaibhreas seandálaíochta agus timpeallachta an cheantair. Is ann atá an ciorcal cloiche is sine agus is mó in Éirinn agus an t-aon loch nádúrtha lena mbaineann tábhacht in Oirdheisceart Luimnigh. Bhí daoine ina gcónaí in aice le Loch Goir ó thart ar 3000 RC agus tá iarsmaí iomadúla meigiliteacha ann .

Tá  Lios na Gráinsí (an liagchiorcal is mó in Éirinn) agus dolmain suite in aice leis an loch. Tá iarsmaí trí chrannóg ar a laghad i láthair, agus tá iarsmaí de thithe ón gClochaois i láthair, agus tá iarsmaí de thithe ón gClochaois aimsithe (tugtar "Na Spéaclaí" ar imlíne na dtithe). Tá roinnt ráthanna le fáil sa cheantar, agus dún cnoic amháin ag breathnú amach ar an loch. Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann iad cuid acu. Tá roinnt ráthanna le fáil sa cheantar, agus dún cnoic amháin ag breathnú amach ar an loch. Séadchomharthaí náisiúnta Éireannacha iad cuid acu.

Is anseo a deirtear go gcodlaíonn Gearóid Mac Gearailt, 3ú hIarla Dheasumhan, taoiseach, leasrí, agus file; an fear ar bhaist na Gaeil ‘Gearóid Iarla’ mar ainm air. Dílseánach den Bhandia Áine, deirtear go gcodlaíonn sé i bpluais agus go n-eascraíonn sé tráth atá Éire i ngátar, agus go rachadh sé ag marcaíocht ar fud an locha ar a chapall mór bán crúite in airgid. 

Bíonn ionad cuairteoirí oscailte in aice le Loch Goir, mar aon le carrchlós agus limistéar picnice. Tá cladach céimseach i láthair ag an limistéar cuairteoirí, le cuid éadomhain den loch ag síneadh suas go dtí an fhaice faoi chothabháil. Mar thoradh air sin, is minic a úsáidtear an limistéar le haghaidh spóirt uisce, cé go gcuirtear cosc ar bháid mhótair ar an loch.

Tá caisleán, nó túrtheach (dúnta do chuairteoirí) in aice leis an mbealach isteach chuig an gcarrchlós. Tugtar Caisleán Bourchier air i ndiaidh Sir George Bourchier, mac an dara hIarla Bath, luíonn sé ag caolas na leithinse, san áit a dtagann tonnta an locha timpeall uirthi. Tá roinnt foirgneamh eile ann; amhail séipéal Luath-Chríostaí ag an mbóthar ag dul síos go dtí an loch. Ag ceann thall an locha tá fothrach caisleáin Normannaigh, an Caisleán Dubh, a shroichtear le siúlóid Éirí Amach i nDeasumhain, agus is dócha gurb í seo an áit inar dhaingnigh Iarla Dheasumhan a údarás i 1573, tar éis dó a chuid éadaí Sasanacha a chaitheamh uaidh agus baill éadaigh Éireannacha a chaitheamh, ar fhilleadh ar Chúige Mumhan ó Londain dó.

Is áit cháiliúil é Loch Goir chun cnámharlaigh fhia mhóir na hÉireann a aimsiú. Tá samplaí ag Ard-Mhúsaem na hÉireann – Stair an Dúlra ó Loch Goir, mar atá ag Iarsmalanna agus Gailearaithe Leeds, i Sasana.

Tugtar Loch Goir ar an mbaile fearainn sa cheantar seo freisin.

## Naisc sheachtracha
*Ionad Cuairteoirí agus Páirc- Cois Locha Loch Goir

## Tagairtí

Catagóir:Láithreáin Seandálaíochta i gContae Luimnigh
Catagóir:Lochanna Chontae Luimnigh
Catagóir:Séadchomharthaí náisiúnta i gContae Luimnigh
Catagóir:Músaeim i gContae Luimnigh
Catagóir:Músaeim seandálaíochta in Éirinn
Loch Mac nÉan Íochtair

:* Féach freisin: [[Loch Mac nÉan]]


Is [[loch]] i g[[Contae Fhear Manach]], agus cuid an-bheag dó i g[[Contae an Chabháin]], é *'Loch Mac nÉan Íochtair'''.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Fhear Manach
Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin
Loch Meilbhe

Loch in iarthuaisceart na hÉireann is ea **Loch Meilbhe**. atá ar an teorainn idir Contae Liatroma agus Contae Fhear Manach. Tá clú agus cáil idirnáisiúnta air mar gheall ar a raon uathúil plandaí agus ainmhithe.

## Éiceolaíocht
Tuairiscíodh go raibh caighdeán an uisce ar fheabhas c. 2001 – c. 2003 le ráta olagatrófach.  Tá éiceolaíocht Loch Meilbhe agus uiscebhealaí Éireannacha eile, fós faoi bhagairt ag an líobhógach Afracach (*Lagarosiphon major*), an diúilicín riabhach (*Dreissena polymorpha*), agus an speiceas ionrach an débhlaoscaigh fionnuisce.

## Éisc agus slatiascaireacht
 
Is loch cáiliúil in Éirinn é Loch Meilbhe le haghaidh iascach. Is féidir leat cineálacha éagsúla éisc a ghabháil ag amanna éagsúla den bhliain, a leithéid agus; an bradán earaigh ó Feabhra go Bealtaine, an bláthán ó Bhealtaine go Iúil, an  giolla rua, an samlachán, agus an breac fíochmhar i rith an tséasúir.

Tá an ruabhreac (*Salvelinus grayi*), speiceas eindéimeach le fáil i Loch Meilbhe chomh maith.

Moltar giolla nó bádóir go láidir do shlatiascairí nach bhfuil cur amach acu ar an loch.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Fhear Manach
Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe
Loch Uachtair

Is loch i gContae an Chabháin é **Loch Uachtair**.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin
Loch Rí

Is loch ar an Sionainn é **Loch Rí**, suite i gcontaetha an Longfoirt agus na hIarmhí ar an taobh thoir, agus Contae Ros Comáin ar an taobh thiar.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae an Longfoirt
Catagóir:Lochanna Chontae na hIarmhí
Catagóir:Lochanna Chontae Ros Comáin
Catagóir:An tSionainn
Loch Síleann

Is loch i gContae na hIarmhí, gContae an Chabháin agus gContae na Mí é **Loch Síleann**.

## Eachtraí
Sa bhliain 2025 bhí an samhradh thar a bheith brothallach.  Timpeall 19 Iúil 2025,  fuair idir 800 agus 900 iasc bás in Abhainn Dhroichead Uí Dhálaigh agus oirthuaisceart Loch Síleann. An aimsir ba chúis le marú na n-iasc.  Bhí teocht an uisce ró-ard agus an leibhéal ocsaigine tuaslagtha ró-íseal ag an am.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae na hIarmhí
Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin
Catagóir:Lochanna Chontae na Mí
Loch Feabhail

Is loch i gContae Dhoire é **Loch Feabhail**.

Catagóir:Lochanna na hÉireann
Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe
Poll an Phúca (taiscumar)

Is taiscumar i gContae Chill Mhantáin é **Poll an Phúca** (Béarla: *Poulaphouca*).

Ar an 28 Samhain 1936, achtaíodh Acht Taisc-Iomar na Life, 1936. Bhí an tAcht bunaithe ar comhaontú idir Bardas Bhaile Átha Cliath agus Bord Soláthair an Leictreachais. Cruthaíodh  Taiscumar Pholl an Phúca ("Lochanna Bhaile Coimín") faoin Acht, idir 1937 agus 1940, chun cur le soláthair uisce na cathrach agus stáisiún cumhachta hidrileictrí nua a chur ar bun.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Mhantáin
Catagóir:Lochanna na hÉireann
Catagóir:Taiscumair
Taiscumar Speilgeach

Is taiscumar i gContae an Dúin é **Taiscumar Speilgeach**.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna na hÉireann
Catagóir:Taiscumair
Taiscumar Fheartraí

Is taiscumar i gContae Chill Mhantáin é **Taiscumar Fheartraí**.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna na hÉireann
Catagóir:Taiscumair
Loch Éireann

Is loch i gComhairle Pheairt is Cheann Rois in Albain é **Loch Éireann**. Loch fhada chaol atá ann, 10.5 km ar a fhad agus 1.5 ar leithead ag an phointe is leithne.

Catagóir:Lochanna na hAlban
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Log na Sionna

Is loch i gContae an Chabháin é **Log na Sionna**. Is as a thagann an tSionainn. Doire Leathan atá ar an mbaile fearainn a bhfuil sé ann, agus níl sé i bhfad ón Damhshraith, ón mBlaic ná ó Ghleann Ghaibhle. Tá sé ceangailte le linnte eile, péire i gContae Fhear Manach ina measc.
16 méadar (52 troigh) ar leithead atá an linn seo agus tumadh 14.6 méadar (48 troigh) síos inti cheana. 

## Stair
Tá tagairt do Log na Sionna i ndán a chum Giolla na Naomh Ó hUiginn thart ar 1349 agus atá le fáil i Leabhar Mhéig Shamhradháin: "Innte a-tá an tiobra as dtig Sionann/sruth as uaisle i n-Inis Fháil" (Inti atá an tobar as a dtagann an tSionainn, sruth is uaisle in Inis Fáil). I 1971 a rinne taiscéalaíocht istigh sa Log den chéad uair. Thum Roger Solari agus John Elliot 6 mhéadar síos ann. I 2008 agus 2009, chuaigh Alasdair Kennedy agus Paul Doig, agus Artur Kozłowski ina ndiaidh sin, níos faide síos ann agus fuair siad uaimh a raibh sruth láidir uisce ag teacht aníos tríd an urlár inti.

## Seanchas
De réir an tseanchais, is iníon le Manannán mac Lir a bádh sa linn seo is bunús le hainm na Sionainne. Tháinig sí go dtí an áit gan chead le torthaí a ithe ó chrann a bhí curtha ag na draoithe, agus shreabh uisce na habhann amach nuair a bádh í.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae an Chabháin
Catagóir:An tSionainn
Abhainn Eachroma

Is abhainn a théann trí Chontae Chill Mhantáin í an **Abhainn Eachroma**.

Is craobh-abhainn é d'Abhainn Abhóca, agus ritheann sí thart ar 12km sula mbuaileann sí léi.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Abhainn Abhóca

mion| An radharc in aimsir Moore.
[mion| [Thomas Moore ag *Chomar an Dá Abhann*.]]
Is abhainn i gContae Chill Mhantáin, Éire é an Abhainn Abhóca. Tá sé cuimsithe go hiomlán laistigh den chontae. Is é 56.3 km (35 míle) fad an abhainn.

Tosaíonn an Abhóca mar dhá abhainn, an Abhainn Mhór agus an Abhainn Bheag. Tagann siad seo le chéile ag láthair ar a dtugtar *Cumar an dá Uisce* i *nGleann na hAbhóca*, a mheastar a bheith ina láthair áilleachta áitiúil, agus a rinne Thomas Moore a cheiliúradh ina amhrán den ainm céanna.

Tá sráidbhaile Abhóca suite ar an abhainn.

Tá béal an abhainn i An tInbhear Mór.

## Tionscal
Tá mianach mór copair i nGleann na hAbhóca, agus níos faide síos an abhainn bhí monarcha leasacháin NET (dúntha ó 2002). Deirtear gur chuir siad seo go mór le truailliú i réimsí ísle na habhann.

## Iompar
Gabhann an líne iarnróid ó Bhaile Átha Cliath go Ros Láir freisin feadh Ghleann na hAbhóca, ag dul isteach sa tír óna bealach cósta den chuid is mó agus leanann bóthar an R752 go docht bruach thiar an Abhóca ó *Cumar an dá Uisce* go dtí An tInbhear Mór.

## Nótaí

## Naisc sheachtracha

* Aibhneacha Poblacht na hÉireann Tábla 3.10 P.38 (PDF)
Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
An Abhainn Bheag, Contae Chill Mhantáin

Is abhainn i gContae Chill Mhantáin í an **Abhainn Bheag**. Ritheann sí soir ó dheas trí Ghleann Molúra. 

Ritheann sí tríd an nGrianán agus tríd an gClais sula mbuaileann sí leis an Abhainn Mhór ag Cumar an dá Uisce chun Abhainn Abhóca a chruthú.

## Tagairtí

|

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
An Abhainn Mhór, Contae Chill Mhantáin

Is abhainn a théann trí Chontae Chill Mhantáin thiar ó
An Tóchar í an **Abhainn Mhór**. Ainm eile uirthi ná **Abhainn Dé**. Sruthann sí 19 km (30 míle) ar fad sula mbuaileann sí leis an Abhainn Bheag chun an Abhainn Abhóca a cruthú. Éiríonn an abhainn i Loch Deán i Sléibhte Chill Mhantáin. Tá cúrsa na habhann ar fad taobh istigh de Chontae Chill Mhantáin.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
An Abha Bheag

Is abhainn a théann trí Chontae Chorcaí í **an Abhainn Bheag**.

### Truailliú
Rinneadh slad mór ar éisc san Abhainn Mhór in aice le Mala i mí Lúnasa 2025. Maraíodh 42,000 iasc – bric bhuí fhiáine a mbunáite – i bhfad 30 ciliméadar den Abhainn Mhór idir Baile Lombaird agus Cill an Mhuilinn agus in dhá fho-abhainn léi, mar atá, An Abha Bheag agus An Chlaoideach.   Ba é an slad ar éisc ba mhó riamh sa Stát é.

Ní fios fós cad ba chionsiocair leis.   Cháin na daoine áitiúla sin na gníomhaireachtaí a d'fhiosraigh an slad as díriú an iomarca ar ghalar fungasach i measc na n-iasc a aimsiú nuair ba léir, dar leis na daoine sin, gur truailliú na habhann ba chúis leis.

In 2026 scríobh an Coimisiún Eorpach i dtuarascáil nár mhór do na húdaráis in Éirinn ciall cheannaithe a bheith acu agus feabhas a chur ar an gcaoi a dtéann siad i ngleic le sladanna tromchúiseacha ar éisc in aibhneacha na tíre.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
An Bhanna

Is abhainn a théann trí Chontae an Dúin í **an Bhanna**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
An Abhainn Dubh (Contae Mhaigh Eo)

Is abhainn ar an teorainn idir Contae Mhaigh Eo agus Contae na Gaillimhe í an **Abhainn Dubh**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
An Abhainn Mhór, Cúige Uladh

Is abhainn a théann trí Chontae Ard Mhacha í an **Abhainn Mhór** nó **Cluain-Dabhail**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Catagóir:Teorainn Phoblacht na hÉireann–na Ríochta Aontaithe
An Bhearú

Is abhainn in Éirinn í **An Bhéarú**. Tá sé ar cheann de Cumar na dtrí Uisce; is iad an tSiúir agus an Fheoir an dá cheann eile. Is í an Bhearú an ceann is faide de na trí abhainn agus, ag 192&nbsp;km (120&nbsp;mhíle), an dara abhainn is faide in Éirinn, taobh thiar den tSionainn. Is é dobharcheantar na Bearú ná 3,067&nbsp;km2 sula dtéann an Fheoir isteach beagán os cionn 20&nbsp;km roimh a bhéal. Is é meánráta sreafa fadtéarmach na habhann, arís sula dtéann an Fheoir isteach inti, ná 37.4 méadar ciúbach in aghaidh an tsoicind. Ag an gcumasc leis an bhFeoir, is é a abhantrach ná ca. 5,500&nbsp;km2 agus a urscaoileadh os cionn 80&nbsp;m3/s.

## Cúrsa
Tá foinse na Bearú ag Gleann Bearú i Sléibhte Shliabh Bladhma i gContae Laoise.

I measc na mbailte a dtéann an Bhearú tríd ar a bealach chun na farraige taobh amuigh de Phort Láirge tá Cúil an tSúdaire, Mainistir Eimhín, Baile Átha Í, Ceatharlach/An Ghráig, Muine Bheag, An Droichead Nua, Gráig na Manach agus Ros Mhic Thriúin.

Cruthaíonn an abhainn teorainn nádúrtha idir contaetha Chill Chainnigh agus Phort Láirge, ar a bruach dheis, agus, ar a bruach clé, contaetha Cheatharlach agus Loch Garman.

## Ainm
Thagann ainm *An Bhéarú ón* bPróta-Cheilteach *boru-* ("beirigh, fiuch"), rud a d'fhágfadh go bhfuil sé gaolmhar le *Borvo*, dia Ceilteach (Gallach) na mianraí agus an fíoruisce.

Tá baint ag ainm na habhann le gníomhais sheanscéalta Dían Cécht, a mharaigh trí nathair a fuarthas i gcroí mhac an Mhór-Ríoghain agus a chaith isteach sa Bhearú iad, rud a chuir ag fiuchadh í.

## Stair
Chuir an Bearú teorainn nádúrtha ar fáil go stairiúil idir ríochtaí Laigin ar an gcladach thoir agus Osraige ar an gcladach thiar.

## Féach freisin

* Liosta aibhneacha na hÉireann
* Cumar na dTrí Uisce

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Láithreán gréasáin Barrow Valley Guide
* láithreán gréasáin Abhainn na Bearú
* IWAI – Loingseoireacht na Bearú 
* Treoir Abhainn na Bearú
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Abhainn
An Bhúill

Is abhainn a théann trí Chontae Ros Comáin í an **Bhúill**, cuid d'abhantrach na Sionainne. Tosnaíonn sí i Loch Uí Ghadhra ar theorainn Shligigh agus síneann sí trí Mainistir na Búille go Loch Cé, agus as sin soir trí Chnoc an Viocáire go Loch Drumharlow, in aice le Cora Droma Rúisc. Síneann an Bhúill 64.4 km (40 míle slí) ar fad.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha Chontae Mhaigh Eo
Catagóir:Aibhneacha Chontae Ros Comáin
Catagóir:Aibhneacha Chontae Shligigh
Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
An Bhrosnach

Is abhainn a théann trí Chontae Uíbh Fhailí í an **Bhrosnach**.

## Tagairtí

Aibhneacha Chontae Uíbh Fhailí
Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
Abhainn an Chláir

Is abhainn a théann trí Chontae na Gaillimhe í **Abhainn an Chláir**. Éiríonn sí taobh ó thuaidh ó Bhéal Átha hAmhnais i gContae Mhaigh Eo. Téann sí trí dheisceart an chontae sin agus ansin ó dheas trí Chontae na Gaillimhe go dtéann sí isteach in Abhainn na Gaillimhe. Tá aistear 93km inti.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Abhainn na Creige

Is abhainn a théann trí Chontae na Gaillimhe í **Abhainn na Creige**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
An Deargail

Is abhainn a théann trí Chontae Chill Mhantáin í an **Deargail**.

Tá Eas Chonaill ar chúrsa na habhann, ag 121m is é an dara t-eas is airde in Éirinn.

Tá béal na habhann i gCuan Bhré.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Abhainn Cheathrú Aodha Dhuibh

Is abhainn a théann trí Chontae an Dúin í an **Abhainn Cheathrú Aodha Dhuibh**.

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
An Rí (abhainn)

Is abhainn a théann trí Chontae an Dúin agus Ard Mhacha í **An Rí** (nó **Abhainn Ghleann Rí** ).Tá Cathair an Iúir suite ar an Rí agus ina réimsí íochtaracha déanann sí an teorainn idir Contaetha Ard Mhacha agus an Dúin. Ina réimsí uachtaracha, sna cnoic thíos faoi Bheanna Boirche, tugtar Abhainn Ghleann Rí uirthi. Sileann an abhainn isteach i Loch Cairlinn in aice leis An Pointe.

## Féach freisin

* An tIúr
* Caol Uisce
* An Pointe

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann

Catagóir:Contae an Dúin
An Doiríoch

Is abhainn a théann trí Chontae Cheatharlach í **an Doiríoch**.

Is craobh-abhainn é de chuid Abhainn na Sláine; bhuaileann siad le chéile ag Cill Damháin.

Tá an abhainn 34km ar fad.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
An Daoil

Is abhainn a théann trí Chontae Luimnigh í an **Daoil**.

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Luimnigh
Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
Gaoth Sáile

Is sráidbhaile é **Gaoth Sáile**.  Tá sé suite in Iorrais, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Gaoth Sáile
Catagóir:Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Dumha Locha

Baile fearainn ar chósta Iorrais, Contae Mhaigh Eo é **Dumha Locha**. Tá sé 2493 acra (10.09 km2) ina achar, soir ó dheas ó Bhéal an Mhuirthead agus lonnaithe i nGaeltacht Mhaigh Eo.

## Stair
Tá daonra measartha maith sa bhaile fearainn le blianta fada, d'ainneoin a shuímh iargúlta. Sa bhliain 1841, díreach roimh an nGorta Mór, taifeadadh beagnach 600 duine a bhí ina gcónaí sa mbaile fearainn. Faoin mbliain 1911, ní raibh ach 311 áitritheoir ann. 

Críochnaíodh an chéad bhóthar idir Iorras agus Béal an Átha agus Caisleán an Bharraigh sa bhliain 1824. Le linn an Ghorta Mhóir, tógadh an chéad bhóthar mór go Dumha Locha mar thionscadal fóirithinte. Lig an bóthar nua do mhuintir Dhumha Locha teacht ar Bhéal an Mhuirthead, baile a bhí ag fás ag an am, timpeall seacht míle ar shiúl. Tógadh bóthar go dtí Stáisiún an Gharda Cósta i nDumha Locha. Le linn an Ghorta, díshealbhaíodh mórán daoine sa gceantar, agus dúradh gur tiarnaí talún cruálacha iad muintir Bingham a bhí ina gcónaí i nDumha Locha. Ag deireadh na naoú haoise déag, nuair a bhí Conradh na Talún i mbarr a réime, deirtear go raibh muintir na háite an-ghníomhach ar fad mar gheall ar an drochíde a d'fhulaing siad le linn an Ghorta Mhóir.

Sa bhliain 1899, d'iarr Bord na gCeantar Cúng ar na tiarnaí talún a gcuid eastát a dhíol. Bhí Arthur Shaen Bingham sásta cuid dá thalamh a dhíol ar an gcoinníoll go n-íocfaí praghas maith air. Faoi dheireadh thiar thall, rinneadh margadh leis, agus roinn Bord na gCeantar Cúng agus Coimisiún na Talún an talamh ar na tionóntaí.

[mion|upright|B'as Dumha Locha don scríbhneoir [Seán Ó Ruadháin]]

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Dumha Thuama

Is sráidbhaile é **Dumha Thuama.** Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Dumha Thuama
An Iascaigh

Is abhainn a théann trí Chontae Dhún na nGall í **an Iascaigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Cuan Bhaile Átha Cliath

Cuid de Mhuir Éireann é **Cuan Bhaile Átha Cliath**, agus é suite in oirthear Chontae Bhaile Átha Cliath i bPoblacht na hÉireann. Cuimsíonn an cuan seacht gciliméadar ar fhad ar bhruach na príomhchathrach, idir Cheann Binn Éadair ó thuaidh agus Deilginis ó dheas. Faightear Oileán an Tairbh i gcúinne thiar thuaidh an chuain, oileán saorga ina bhfuil trá chúig chiliméadar ar a dtugtar Cnocán Doirinne.

Tá Cathair Bhaile Átha Cliath ina theampaill ó thiar, ó thuaidh agus ó dheas, agus Muir Éireann ó thoir. Is sa chuan a ritheann príomh-aibhneacha na cathrach isteach sa mhuir - an Life, an Dothra agus an Tulcha. Tá uiscí an chuain éadomhain in áiteanna, rud a chothaíodh an-bhaol do thaiscéalaithe sna laethanta atá thart.

Titeann cuid mhaith den úrscéal Ulysses le James Joyce amach in áiteanna timpeall an chuain.

Catagóir:Cuanta na hÉireann
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
Masiela Lusha

Is ban-aisteoir, file, úrscéalaí agus gearrscéalaí Meiriceánach í **Masiela Lusha**, a rugadh ar an 23 Deireadh Fómhair 1985. Tá cáil bainte amach aici mar an carachtar Carmen Lopez ar an gclár teilifíse *George Lopez*.

Tá Lusha tar éis bheith i go leor scannán Hollywood freisin, ina measc *Blood: The Last Vampire*, *Time of the Comet*, *Muertas*, *Science of Cool*, *Clifford's Puppy Days*, *Ballad of Broken Angeles* agus *Katie Malone*.

## Naisc sheachtracha
* Bunachar IMDB 

Lusha, Masiela
Lusha, Masiela
Catagóir:Daoine beo
An Fhinn (Dún na nGall)

Is abhainn a théann trí Chontae Dhún na nGall í **an Fhinn** nó **Abhainn na Finne**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Abhainn an Lagáin

Is abhainn a théann trí Chontae an Dúin í **Abhainn an Lagáin**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Droichead na Life

Is droichead i lár Bhaile Átha Cliath é **Droichead na Life** (ainm oifigiúil), nó **Droichead na Leathphingine** mar a chloistear uaireanta chomh maith. Is droichead do choisithe é a ritheann thar an Life. Nascann sé tuaisceart agus deisceart na cathrach le chéile. Tá an droichead déanta as iarainn.

## Stair
Bhí Droichead na Leathphingine tógtha thiar sa bhliain 1816. Thosaigh daoine ag úsáid an Ha’penny Bridge i mí Bealtaine 1816. Fadó bhí ar na coisithe íoc as dul trasna Abhann na Life ar an droichead. Sin mar a fuair sé a leasainm.

*Droichead Wellington Bridge* a thugtaí i dtús báire air, in ómós d'Arthur Wellesley, an chéad Diúc Wellington.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i mBaile Átha Cliath
An Mháigh

Is abhainn a théann trí Chontae Chorcaí í an **Mháigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha Chontae Chorcaí
Catagóir:Aibhneacha Chontae Luimnigh
Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
An Poitéal

Is abhainn a théann trí Baile Átha Cliath í an **Poitéal**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Catagóir:Tamhlacht
Cloch Dábhiolla

Dhá oileán amach ó chósta na hÉireann i Muir Éireann iad **Cloch Dábhiolla**. 

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Inis Coilt

Is oileán agus baile fearainn ar chósta na hÉireann í **Inis Coilt**.

## Tagairtí
 

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae Bhaile Átha Cliath
An tSuca

Abhainn laistigh d'Abhantrach na Sionainne in Éirinn, 133 km (82.5 míle) ar fhad is ea **An tSuca** (Béarla: *The River Suck*). Is í príomh-fo-abhainn Abhainn na Sionainne í. Buaileann sé leis An tSionainn ciliméadar ó dheas ó shráidbhaile Dhroichead na Sionainne.

## Ainm
Faightear ainm na habhann ón *suca* Éireannach, gan brí éiginnte, a thagann ó *succín*, Meán-Ghaeilge, b’fhéidir, as "ómra."

## Cúrsa
Draenálann Abhainn na Suca limistéar 1,599 ciliméadar cearnach (617 méadar cearnach). Is cuid mhór den teorainn é idir Contae Ros Comáin agus Contae na Gaillimhe, ag sreabhadh feadh an taobh thiar de Chontae Ros Comáin. In éineacht leis an tSionainn ar an taobh thoir, cruthaíonn sí an fhoirm chúng fhada i ndeisceart Chontae Ros Comáin. 

Éiríonn an abhainn i gcnoic ar theorainn Chontae Mhaigh Eo agus Chontae Ros Comáin, agus téann sí ó Loch O'Flynn i dtreo ginearálta theas agus thoir theas. I measc na lonnaíochtaí cois na habhann tá Athleague, Béal Átha na Sluaighe, Béal Átha Feorainne, Béal Átha Mó, An Caisleán Riabhach, Glinsk, agus Tulrush, agus sreabhann sé isteach An tSionainn ciliméadar ó dheas ó shráidbhaile Dhroichead na Sionainne.

## Tíreolaíocht
Tá an t-uisce glan agus neamhthruaillithe agus sreabhann an abhainn trí tuath gan mhilleadh le móinteach, móinéir uisce agus talamh féaraigh. Tá roinnt stráicí ag sreabhadh go tapa agus tá cuid eile mall agus lúbach. Tá go leor bran, ruán, agus cúramán i roinnt codanna, agus tá péirse agus pike flúirseach freisin. Chun tuilte ag Béal Átha na Sluaighe a chosc, tógadh cora i 1885 díreach os cionn an droichid ceithre áirse, le doirse tarraingthe is féidir a ardú nuair a bhíonn tuile ag druidim.

Tá calaí na Suca ina Limistéar Cosanta Speisialta, ó  go dtí calaí na Sionainne (iad féin ina LCS) ag Droichead na Sionainne.

## Bealach Suca Valley
Is cosán fad-achair é Bealach Suca Valley. Is bealach ciorclach 105 ciliméadar (65 míle) ar fhad é a thosaíonn agus a chríochnaíonn i gCaisleán Riabhach, Contae Ros Comáin. Ainmníonn Oifig na gCosán Náisiúnta de Chomhairle Spóirt na hÉireann é mar Chonair Náisiúnta Marcáilte ar Bhealach agus tá sé á bhainistiú ag Comhairle Contae Ros Comáin, Cuideachta Forbartha Comhtháite Ros Comáin agus Coiste Suca Valley.

## Naisc sheachtracha
* The River Suck *Parliamentary Gazetteer of Ireland*, 1846.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha Chontae Ros Comáin
Catagóir:Craobh-aibhneacha na Sionainne
Catagóir:Limistéir Cosanta Speisialta na hÉireann
Catagóir:Limistéir Caomhantais Speisialta na hÉireann
Sugar Ray Robinson

Dornálaí Meiriceánach Afracach, a bhí ina churadh domhanda meánmheáchain as 1951-1952, ab ea **Sugar Ray Robinson** a rugadh *Walker Smith Jr* ar an 3 Bealtaine, 1921 in Ailey, Georgia, Georgia agus a fuair bás ar an 12 Aibreán 1989.

Áirítear é mar dhuine de na trodaithe is fearr riamh.

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna i 1989
Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Wladimir Klitschko

Dornálaí Úcránach, atá ina churadh domhanda trom-mheáchain, is ea **Wladimir Klitschko**. Rugadh é ar 25 Márta, 1976. Tá aithne air mar *Dr. Steelhammer*. 

## Tagairtí

upright|mion|clé|Wladimir Klitschko

Catagóir:Dornálaithe Úcránacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Oileán Sionnaigh

Is oileán ar chósta Bhaile Átha Cliath é **Oileán Sionnaigh**.

## Tagairtí
 

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Reachrainn

mion|An t-oiléan ón aer
Is oileán ar chósta na hÉireann é **Reachrainn**. Tá sé suite ceithre chiliméadar amach ó chósta Átha Cliath, i Muir Éireann. Is é an t-aon oileán amháin ar an gcósta thoir le daoine ina gcónaí air é. Murab ionann is na hoileáin ar chósta thiar na hÉireann, tá oidhreacht Lochlannach ar Reachrainn. Tháinig Lochlannaigh ón Danmhairg san ochtú haois agus chuir siad fúthu ar an oileán. Bhí Reachrainn faoi na Danair ar feadh trí chéad bliain, idir an t-ochtú agus an dara haois déag. Is leis an teaghlach Barings é ó 1904.

## Stair

### Luathré na Meánaoise
D’fhéadfadh sé gurb é Reachrainn an chéad áit in Éirinn a ndearna na hUigingigh ionsaí air. Scríobhtar in *Annála Uladh* don bhliain 795:Loscadh Rechrainne o geinntib & Sci do choscradh & do lomradh.Áfach, níl sé soiléir an é Reachrainn nó Reachraidh i gContae Aontrama atá i gceist san fhoinse seo.

## Féach freisin
* Reachlainn

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae Bhaile Átha Cliath
Inis Mac Neasáin

**Inis Mac Neasáin.**

## Féach freisin

* Dúnmharú Sarah Maria Louisa Kirwan (1852)

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Oileán Dheilginse

Is oileán ar chósta na hÉireann í **Oileán Dheilginse**. Tá sí suite i gcontae ríathach Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin i gContae Bhaile Átha Cliath. 

## Féach freisin
* Deilginis

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
An Tuscar

Is oileáin ar chósta na hÉireann iad **An Tuscar.** 

## Stair

Básaíodh 61 duine nuair a thit Eitilt 712 in aice leis an Tuscar i gContae Loch Garman. Ní fios cad ba chúis leis. Eitleán Vickers Viscount 803 a bhí i gceist, ba leis an aerlíne Aer Lingus an t-eitleán.

## Foinsí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Loch Garman
Catagóir:Tithe Solais na hÉireann
Páirtí Náisiúnta Corparáidíoch

Páirtí polaitiúil faisisteach Éireannach ab ea an **Páirtí Náisiúnta Corparáidíoch**, páirtí polaitiúil a bhunaigh Eoin Ó Dufaigh  I mí an Mheithimh  1935, naoi mhí tar éis dó éirí as mar cheannaire Fhine Gael. 

An aidhm a bhí ag an bPáirtí Náisiúnta Corparáidíoch ná stát corparáidíoch a chur ar bun in Éirinn agus bhí an páirtí go mór in éadan an chumannachais freisin. Bhí eite míleata ag an bpáirtí darbh ainm na Léinte Gorma. Níor mhair an páirtí ach go 1937.

## Tagairtí

Catagóir:An Eite Fhíordheis in Éirinn
Catagóir:Faisisteachas
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1935
Catagóir:Páirtithe polaitíochta ar an bhfíordheis
Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Poblachtachas na hÉireann
Seán Ó Cuirrín

Múinteoir agus aistritheoir Gaeilge a bhí i **Seán Ó Cuirrín** (1894–1980). Rugadh i mBaile na nGall Mór sa bhliain 1894 agus bhain sé amach a chéim ollscoile i gCorcaigh sa bhliain 1915. Ina dhiaidh sin bhí sé ag múineadh meánscoile i nGaeltacht na Rinne. Sa bhliain 1926, chuaigh sé ag teagasc i gColáiste Chnoc Mheilearaí, áit ar mhair sé ag obair go dtí go ndeachaigh sé ar pinsean sa bhliain 1959. Tá sé curtha i Reilig Mheilearaí.

Eisean a d'aistrigh an t-úrscéal uafáis *[[Dracula]]* le Bram Stoker go Gaeilge.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge
Catagóir:Aistritheoirí
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge
Catagóir:Ficsean Gotach Éireannach
Catagóir:Ficsean Gotach i nGaeilge
Catagóir:Ficsean Gotach
Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach
Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge
Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach
Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge
Catagóir:Gaeltacht na nDéise
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1894
Catagóir:Básanna i 1980
Na Sailtí

Dhá oileán bheaga ar chósta Ché na Cille Móire, Contae Loch Garman, Éire iad **na Sailtí**, mar atá **an Sailte Mór** (89 heicteár) agus **an Sailte Beag** (37 heicteár). Níl duine ná deoraí ina chónaí ann ó thús na 20ú aoise anuas. Ceadaíonn cónaitheoirí an oileáin, teaghlach Neale cuairteanna lae ar Great Saltee, cé nach bhfuil rochtain ar Little Saltee mar gheall ar na dálaí contúirteacha timpeall air.
[deas|mion|[Puifín|Puifíní, ceann de na mamaigh atá á chosaint ar na Sailtí]]

Limistéar faoi Chosaint Speisialta atá ann agus é ina meán síolraithe don iliomad speicis amhail fulmaire, gainéad, seaga, saidhbhéar, foracha, crosán, puifín agus an rón glas.

## Stair
Rinne Bagenal Harvey iarracht éalú chun na Fraince, in éineacht le John Henry Colclough, in aimsir Éirí Amach 1798 in Éirinn. Bhíodar beirt i bhfolach in uaimh sna Sailtí sular gabhadh iad.
clé|mion|177x177px

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Loch Garman
An tOileán Mór (An Cóbh)

Is oileán Éireannach é **an tOileán Mór** (nó **Oileán Mór an Bharraigh**). Tá sé suite i ngar don Chóbh, Contae Chorcaí. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chorcaí
Oileán Cathail

Is oileán Éireannach é **Oileán Cathail** i gCuan Chorcaí.

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chorcaí
Inis Sionnach

Is oileán i gCuan Chorcaí amach ó chósta na hÉireann é **Inis Sionnach** (Béarla: Haulbowline; Sean-Lochlainnis: Ál-boling). Bunaíodh an chéad chlub luamhaireachta ar domhan ar Inis Sionnach sa bhliain 1720. Is é taobh thiar an oileáin príomhbhunáit chabhlaigh agus ceanncheathrú An tSeirbhís Chabhlaigh, agus úsáideadh an taobh thoir roimhe seo le haghaidh tionscail throma agus athfhorbraíodh é ina dhiaidh sin mar pháirc.
clé|mion|LÉ Aisling (P23) taobh leis na sean-Stórais Victualling ó 1807-24

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Chorcaí

Catagóir:Seirbhís Chabhlaigh na hÉireann
Inis Píc (Cuan Chorcaí)

Is oileán i gCuan Chorcaí, i gContae Chorcaí, in Éirinn í **Inis Píc** (Béarla: *Spike Island*), nó **Príosún Dhún an Mhistéalaigh.**  Is ionad turasóireachta é inniu.   

## Stair
Tá an oileán beag an-stairiúil. Sa seachtú haois bhí mainistir ar an oileán agus manaigh ina gcónaí inti.  

Le 1300 bliain anuas bhí Inis Píc ina áit chónaithe ag círéibeoirí agus saighdiúirí dearga, captaein agus coirpigh, chomh maith le manaigh agus mainistreacha, peacaigh agus naoimh. 

San ochtú haois déag, bhunaigh na Sasanaigh dún. Is dúnfort réalta é (Dún an Mhistéalaigh). Ba í Inis Píc an príosún is mó do choirpigh ar domhan uair amháin.  mion|An priosún|cléBaisteadh an teideal 'Dún an Mhistéalaigh' ar Phíc sa bhliain 1951.  

Bhí Pic in úsáid mar phríosún go dtí na go dtí 2004. Ba ann a cuireadh daoine óga nó maistíní (le iompar frithshóisialta, mar sahampla ag goid carranna agus ag tiomáint go dáinséarach).  
Sna blianta dár gcionn, chaith Comhairle Chontae Chorcaí sé mhilliún euro ag cóiriú na háite.

## Turasóireacht
mion|Na Sasanaigh ag imeacht, 1938
Tá ionad turasóireachta ann anois. Is féidir cuairt a thabhairt ar an oileán ar bhád as Cóbh.  Thug 45,000 duine cuairt ar an oileán i 2016.

Ag na Duaiseanna Taistil Domhanda sa Rúis i 2017, bronnadh an chéad duais ar Ionad Turasóireachta Inis Píc.  

## Tagairtí
 

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chorcaí
Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Príosúin
Catagóir:Príosúin in Éirinn
Catagóir:Dlí agus Ceart in Éirinn
Oileán Inse Duine

Is oileán Éireannach é **Oileán Inse Duine.** 

Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chorcaí
Carraig Aonair

Is oileán Éireannach í **Carraig Aonair.** Tá sí suite 6.5 ciliméadar amach ó Chléire agus 13 ciliméadar ó chósta Contae Chorcaí. Is oileánín cré shlinneach í le grianchloch tríd. Éiríonn sí 30 méadar (98 troigh) ar airde nuair a bhíonn sé ina lag trá. Tá cainéal ina teorainn idir an Charraig Aonair agus an Charraig Aonair Beag (). Tá sise i bhfad níos lú ná an Charraig Aonair fhéin.

Is í an Charraig Aonair an pointe is faide ó dheas in Éirinn. "Ireland’s Teardrop" a thugtar uirthi mar ba í an radharc deireanach ar Éirinn a fheiceadh eisimircigh agus iad ag tabhairt a n-aghaidh ar Mheirceá Thuaidh. Cuid lárnach den turasóireacht i ndeiscert Chorcaí é an suíomh seo. 

## Teach solais
Tá teach solais, darb ainm Fastnet Lighthouse, tógtha ar an oileán iargúlta. Tá sé 54 méadar ar airde agus is eisean an dara ceann a tógadh ar an oileán. Is é Fastnet Lighthouse an ceann is airde agus is leithne in Éirinn.

Is é an cúis ar tógadh an chéad teach solais ná gur chuaigh an long “Stephen Whitney” go tóin poill amach ó chósta an Lao Thiar ar an 10 Samhain 1847. Cailleadh 92 duine, idir phaisinéirí agus chriú. Níor tháinig ach 18 duine slán as. Ba é cúis na tragóide ná botún stiúrtha. Bhí an solas ar bharr an phointe is airde i gCléire clúdaithe le ceo dlúth, mar ba ghnách, agus cuireadh an long ar strae dá dheasca. Socraíodh teach solais a thógáil ar an gCarraig Aonair dá bharr. Cuireadh an tógáil i gcrích sa bhliain 1854. Tósaíodh ar theach solais nua a thógáil sa bhliain 1897 mar ní raibh an déantús sásúil a dhóthain don aimsir chrua.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an teach solais 

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chorcaí
Catagóir:Tithe Solais na hÉireann
Inis Uí Drisceoil

Is oileán Éireannach í **Inis Uí Drisceoil** in Iarthar Chorcaí. Bíonn idir 20-30 duine ina chónaí ar an oileán.

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Oileáin Chorcaí
Oileán Faoide

Is oileán Éireannach é **Oileán Faoide**, atá suite san fharraige amuigh ó chósta thiar Chontae Chorcaí. 

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Oileáin Chorcaí
Garinis

Is oileán Éireannach é **Garinis** nó **Oileán an Chuilinn**. Tá an t-oileán suite sa chuan ag an nGleann Garbh in iarthar Chontae Chorcaí.

## Naisc sheachtracha
* Garinish.com 

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Contae Chorcaí
Catagóir:Oileáin Chorcaí
Oileán na gCánóg

Is oileán Éireannach é **Oileán na gCánóg.** 

## An t-éiceachóras
Limistéar faoi Chosaint Speisialta atá ann agus é ina meán síolraithe don iliomad speicis amhail gobdhearg, agus an puifín.

Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae Chiarraí
Catagóir:Gaeltacht Chontae Chiarraí
Sceilig Bheag

Is oileán Éireannach í **Sceilig Bheag.** 

Catagóir:Oileáin Chontae Chiarraí
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Na Scealaga

Is oileáin Éireannacha iad **na Scealaga.** Tá dhá oileán scile ann, Sceilig Mhichíl, an ceann is mó agus Sceilig Bheag an ceann is lú**.**

## Féach freisin
* Sceilig Mhichíl
* Sceilig Bheag
* Baile na Sceilg

Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Catagóir:Gaeltacht Chontae Chiarraí
Catagóir:Tithe Solais na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae Chiarraí
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Inis Mhic Aoibhleáin

Ceann de na Blascaodaí i gContae Chiarraí is ea **Inis Mhic Aoibhleáin** nó **Inishvickillane**. Tá sé suite taobh istigh de bharúntacht Chorca Dhuibhne. Is é an áit is faide siar in Éirinn, seachas an Tiaracht agus roinnt carraigeacha. 
clé|mion|220x220px|Inis Mhic Aoibhleáin agus teach Haughey

## Féach freisin

* Charles Haughey

## Tagairtí

Catagóir:Na Blascaodaí
Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae Chiarraí
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Catagóir:Charles Haughey
An Tiaracht

Is oileán sna Blascaodaí, i gContae Chiarraí, í **an Tiaracht**. Tá teach solais ar a chósta thiar. Póraíonn puifíní agus cánóga dubha ar an oileán. 

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Na Blascaodaí
Catagóir:Tithe Solais na hÉireann
Inis Tuaisceart

Is é **Inis Tuaisceart** an t-oileán is faide ó thuaidh de na Blascaodaí i gContae Chiarraí. Tugtar **an Fear Marbh** air freisin mar gheall ar an gcuma atá air ón mórthír (mar atá sa ghrianghraf ar dheis).

Tá coilíneachtaí tábhachtacha éanlaithe mhara ar Inis Tuaisceart, chomh maith le go leor fothracha foirgnimh cloiche ársa.

Is díol suntais ar leith í an choilíneacht de ghuairdill atá ann. Sa bhliain 2000, bhí níos mó ná 27,000 péire ann de réir an tsuirbhé Seabird 2000 — an choilíneacht is mó in Éirinn.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Oileáin Chontae Chiarraí
Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Catagóir:Na Blascaodaí
Na Machairí

Is oileáin iad **na Machairí** nó **Oileáin an Mhachaire**, i gContae Chiarraí.  Tá na hoileáin tréigthe anois. Tá fothracha mainistir Mheánaoiseach tábhachtach ag Oileán t-Seanaigh / Illauntannig. Bhí an mhainistir ceangailte le Naomh Seanán.

Tá ocht n-oileán ann: 
* *Gorach*
* *Inis Tuaisceart* (nó *Inis Tuaiscirt*)
* *an Mhuclach Bheag*
* *Oileán Bó*
* *Oileán Imill*
* *Oileán tSeanaigh* (an t-oileán is mó acu)
* *Oileán Traolaigh*
* *Rinn na bhFear Dearg*

## Oileán tSeanaigh

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae Chiarraí
Oileán na gCanánach

Is oileán Éireannach í **Oileán na gCanánach**. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae an Chláir
Catagóir:Oileáin abhann na hÉireann
Catagóir:An tSionainn
Inis Cathaigh

clé|mion|150x150px
Is oileán í **Inis Cathaigh** (), amach ó bhruach thuaidh Inbhear na Sionainne. B'é Cathach an t-ainm a bhí ar an ollphéist a bhí ann fadó. Tá Teampall an Chnoic thuas ar thalamh ard, an áit, de réir an tseanchais, ar fhág aingeal Seanán ionas go n-aimseodh sé – agus ansin go ruaigfeadh sé – an ollphéist mhara uafásach, an Cathach sa 6ú haois.  
[clé|mion|150x150px|[teach solais]]
Tá Ard na nAingeal, an cnoc is airde ar Inis Cathaigh, 68 méadar os cionn leibhéal na farraige. 
[clé|mion|150x150px|bataire gunna ó ré [Napoléon Bonaparte|Napoleon]]

## Stair
Is suíomh lonnaíochta luath-Chríostaí í Inis Cathaigh. Thóg Naomh Seanán, a rugadh sa cheantar seo, an mhainistir go luath sa séú haois. Bhí cloigtheach ollmhór mar chuid di, atá 36 méadar ar airde, agus é ar cheann de na cloigthithe is airde in Éirinn.

Tá fothraigh de shé theampall ar an suíomh chomh maith. Tá Teampall an Chnoic thuas ar thalamh ard, an áit, de réir an tseanchais, ar fhág aingeal Seanán ionas go n-aimseodh sé – agus ansin go ruaigfeadh sé – an ollphéist mhara uafásach, an Cathach. Creidtear go bhfuil Seanán curtha in aice le ceann eile de na teampaill mheánaoiseacha.
clé|mion|150x150px|fothracha (cloigtheach  agus eaglais)
Rinneadh ionradh ar Inis Cathaigh mórán uaireanta thar na haoiseanna. Chreid na Lochlannaigh go háirithe go raibh maoin agus rachmas sa mhainistir agus chuaigh siad ar ais arís agus arís eile chun slad a dhéanamh uirthi.

Tá bataire gunna ó ré Napoléon. 

## Cuairt
Is féidir dul chuig an oileán ar thuras gearr báid inniu, ó Chill Rois, Co. an Chláir. 

Tá fothraigh de shé theampall ar an suíomh.

Tá turas treoraithe ann, a chríochnaíonn san ionad cuairteoirí,  Lárionad Inis Cathaigh, sean-teachín oileáin ina bhfuil earraí  ar taispeáint, lena n-áirítear cloch oghaim. Le cairt dathúcháin, cuirfear siamsaíocht ar fáil do leanaí. Tógann an chuairt iomlán timpeall ar dhá uair go leith.
clé|mion|150x150px|cloigtheach
Tá  teach solais ann atá fós ag feidhmiú. 

## Féach freisin

* Seanán

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Inscríbhinní Oghaim
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae an Chláir
Garmna

Is oileán Éireannach é **Garmna.** Tá an oileán lonnaithe in iar dheisceart Gaeltacht Connamara. 

## An Ghaeilge i nGarmna
I ndaonáireamh 2016 dúirt 94.8% de mhuintir an oileáin go raibh Gaeilge acu agus dúirt 90.6% go labhraíonn siad Gaeilge gach lá.  

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Catagóir:Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Oileáin Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Eachinis

Is oileán Éireannach í **Eachinis.** 

Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae an Chláir
Oileán Eide

Is oileán Éireannach é **Oileán Eide**. Tá sé i Cuan na Gaillimhe.

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae na Gaillimhe
Inis Ní

Oileán beag de chuid na hÉireann is ea í **Inis Ní**. Tá an t-oileán seo suite i gCuan Chloch na Rón amach as chósta Chonamara. Bhí 26 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006. De réir an daonáirimh a ndeachaigh i bhfeidhm in 2011, bhí ardú ar líon na muintire go 43.

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Oileáin Chontae na Gaillimhe
Oileán Iomaí

Is oileán Éireannach amach ó chósta Contae na Gaillimhe í **Iomaí** (nó *Iomaidh*, *Iomaidh Féichín*, *Oileán Iomaidhe*).

Is cuid de Limistéar Cosanta Speisialta í Inis Bó Finne, i dteannta le hOileán Iomaí agus Tairbeart.

clé|mion|An mhainistir
[clé|mion|[Reilig]]
clé|mion|Fothracha
clé|mion|Léarscáil

## Stair
### Mainistir
Suíomh de mhainistir Éireannach is ea Iomaidh (Béarla: Omey), ar bhunaigh Naomh Féichín í sa 7tú haois. Ba é Naomh Feichín é féin a thóg an mhainistir agus a bhunaigh pobal manach ar an oileán sa 7ú haois. Mhair an mhainistir ar feadh tuairim is 200 bliain go dtí gur fhág cora crua an tsaoil lorg buan ar an bpobal. Rinne na Lochlannaigh ruathar ar an oileán sa 9ú haois.

Bánaíodh an ceantar aimsir an Ghorta Mhóir sa 19ú hAois. 

Sa bhliain 1981, tháinig seandálaithe ar Mhainistir Naomh Feichín, neadaithe i measc na ndumhcha cois cladaigh ar Oileán Iomaí.  

In 2023 a thosaigh an oilithreacht, ócaid bhliantúil atá beartaithe feasta. Tá saibhreas oidhreachta agus draíocht spioradálta ag baint leis an mainistir i gcónaí, dar le muintir na háite.

### Inniu
Tá an t-oileán tréigthe le fada an lá. Dúnadh an Scoil Náisiúnta i 1973. 

Is féidir tabhairt faoin gcuaird trasna an chladaigh agus lagtrá ann, ach ní mór filleadh arís ar an míntír sula mbéarfaidh an taoide ar na gluaisteáin.

Bíonn rásaíocht capall ar an trá gach samhradh. 

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Oilithreachtaí
Catagóir:Limistéir Cosanta Speisialta na hÉireann