open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha

Bunaíodh **Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha** (**GCB**; aitheanta as Béarla mar *Fundamental Rights Agency* (*FRA*)) le Rialachán ón gComhairle (CE) 168/2007 ar an 15ú Feabhra 2007, agus cuireadh i bhfeidhm í ar an 1d Márta an bhliain úd.  Tá a ceanncheathrú suite i Vín, an Ostair.

## Mandáid
Is gníomhaireacht an AE í an GCB, atá curtha de chúram uirthi "dáta ar cearta bunúsacha a bhailiú agus a anailísiú, i gcomhthéacs gach ceart atá le fáil sa Chairt".  Le fírinne, tá béim ar ábhair atá faoi réir dlí an AE".  Sainmhínítear naoi n-ábhar ag cinneadh ón gComhairle 252/2013/EU an 11d Márta 2013, mar a leanas:
# rochtain ar an gceartas
# íospartaigh coireachta
# an tsochaí faisnéise
# imeascadh na Romach
# comhar breithiúnach
# cearta an linbh
# leithcheal
# inimirce
# ciníochas agus seineafóibe.

Níl mandáid ag an nGCB chun idirghabháil a dhéanamh i gcásanna áirithe ach ina ionad sin iniúchadh a dhéanamh ar ceisteanna agus treochtaí leathana.  Is iad modhanna oibre na GCB ná  suirbhéanna; tuairiscí; tacaíocht le forais, ballstáit agus tíortha is iarrthóirí an AE; agus feachtais chun daoine a chur ar an eolas faoi chearta bunúsacha.  

## Stair
I dtosach báire, bunaíodh an *Coimisiún um Chiníochas agus Seineafóibe* (CCS) sa bhliain 1994. D'éirigh an ghníomhaireacht ina *Lárionad Eorpach um Fhaireachán ar an gCiníochas agus ar an tSeineafóibe* (LEF) i mí Meithimh 1998, nuair a tugadh mandáid níos leithne dó. le ceanncheathrú i Vín.  Tháinig an GCB i gcomharba ar an LEF sa bhliain 2007.  

Mar sin féin, ní raibh gach éinne ar aon tuairim go raibh gá ann san AE do ghníomhaireacht um chearta bunúsacha, i bhfianaise go raibh cearta daonna cheana féin ina bpríomhbheartas Comhairle na hEorpa (CnE), agus gach ballstát den AE ina bhall den eagraíocht úd.

## Foilsiúcháin
Ó thús, tá suirbhéanna déanta agus tuairiscí foilsithe ag an GCB, atá ar fáil ar líne.  Seo a leanas roinnt dóibh ar a thug breathnóirí eachtracha aird shuntasach orthu.
* Suirbhé: Foréigean in aghaidh na mBan.
* Dlí an Liotuáine um Chosaint do Mhion-aoisigh
* Suirbhé: EU-MIDIS (Mionlaigh agus Leithcheal — AE-MILIC)
* Suirbhé: Leispiach, Aerach, Déghnéasach agus Trasinscneach
* Suirbhé: Roma

* Tuairisc: Sainmhíniú Oibre ar an bhFrithsheimíteachas
* Tuairisc: Méadú ionsaithe frithsheimíteachasa san AE
* Tuairisc: Méadú ionsaithe Ioslamafóibeasa san AE tar éis 9/11

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh
Cú glas

De réir Féineachais, seandlíthe traidisiúnta na hÉireann, eachtrannach a chuir faoi sa tuath ab ea an **[[cú glas]]**. Mhínigh gluaiseoir ón 9ú haois gur "deorad loingsigh" a bhí ann .i. deoraí a tháinig ó thír thar lear. Bhí suim ar leith ag na dlíthe ann má phós sé bean den tuath toisc nach raibh *"[[lóg n-enech]]"* (luach oinigh) dá chuid féin aige mar eachtrannach. Is é sin le rá, ní raibh stádas aige i gcúrsaí dlí. Má aithníonn gaolta na mná an pósadh, áfach, glactar leis go bhfuil leath den *lóg n-enech* atá ag a bhean aige. Ach níl sé in ann conarthaí a dhéanamh gan chead a mhná agus tá uirthi íoc as aon fhiacha atá air agus as aon chánacha nó fíneála a ghearrtar air. Níl aon fhreagracht air maidir le tógáil a leanaí. Tá sí sin faoina bhean agus a muintir. Níl sé freagrach as cionta a dhéanann a leanaí ach oiread.

## Naisc sheachtracha
* Cú ar eDIL

## Tagairtí

Catagóir:An Féineachas
Catagóir:Imirce dhaonna
Foilseacháin Ábhair Spioradálta

Is teach foilsitheoireachta é **[[Foilseacháin Ábhair Spioradálta]]** (FS nó FÁS) atá faoi choimirce na nÍosánach. Bunaíodh FS i 1956 “chun leabhair a sholáthar i nGaeilge ar ábhair a bhaineann le creideamh agus leis an gcultúr Críostaí”. Tá breis agus trí scór leabhar foilsithe acu. Faigheann lucht síntiúis *[[An Timire]]* na leabhair nua a fhoilsíonn FÁS isteach sa mhargadh.

D'fhás an teach foilsitheoireachta as *[[Geamhar (iris)|Geamhar]]*, iris bheag a bhí ag Cuallacht Mhuire gan Smál. Bhí Breandán Mac Giolla Choille ina eagarthóir ar an iris. Chuir ceapadh Éilís Ní Thiarnaigh mar eagarthóir sa bhliain 2000 tús le ré nua don bhfoilsitheoir. Alan Mac Eochagáin a tháinig i gcomharbacht uirthi agus ó 2012 i leith is é Frainc Mac Brádaigh atá ina eagarthóir.

Déanfar ceiliúradh sa bhliain 2026 ar 70 bliain d’Fhoilseacháin Ábhair Spioradálta.

Tá foireann an ráitheacháin *An Timire* agus Foilseacháin Ábhair Spioradálta lonnaithe in aon oifig amháin, ar leis na hÍosánaigh í, ar Shráid Líosain Íochtarach i mBaile Átha Cliath.

## Féach freisin
* ''An Timire''

## Naisc sheachtracha
* Catalóg na Leabhar

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí foilsitheoireachta Éireannacha
Catagóir:Comhlachtaí foilsitheoireachta
Catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge
Catagóir:Cumann Íosa
Catagóir:Meáin Chaitliceacha
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1956
Caitríona Nic an tSaoir

Is eagarthóir, léiritheoir margaíochta agus láithreoir aimsire le TG4 í **Caitríona Nic an tSaoir**. Tá sí gníomhach i réimse na craoltóireachta agus na cumarsáide, agus tá taithí aici ar obair ar cheamara agus as ceamara araon. Cé gur thosaigh sí amach ina gairm bheatha mar mhúinteoir, d’aistrigh sí go dtí saol na meán ina dhiaidh sin.

## Gairm le TG4

Sa ról atá aici le TG4, tá Caitríona freagrach as tograí margaíochta físe a eagrú agus a léiriú ar ardáin éagsúla. I measc na n-imeachtaí a bhfuil baint aici leo tá Gradam Ceoil TG4, Fleadh Cheoil na hÉireann, agus Cluichí Ceannais Pheil na mBan. Mar láithreoir aimsire, ullmhaíonn agus láithríonn sí tuairiscí aimsire agus míreanna leanúnachais.

## Cúlra Oideachais agus Teanga

Tógadh Caitríona le Gaeilge i bpobal tuaithe an Chreagáin, Contae Aontroma. Rinne sí staidéar ar an nGaeilge sa mheánscoil, agus chaith sí samhraí i Machaire Rabhartaigh, áit a ndearna sí cúrsaí le Gael Linn. Bhí an Ghaeilge lárnach ina cúrsa ollscoile agus bhí sí gníomhach i bpobal Gaeilge Bhéal Feirste.

## Faisean agus Stíl

Faigheann Caitríona inspioráid faisin ó dhaoine amhail Julie Lellouche, Carrie Bankston, agus Sinéad Gannon, chomh maith le stíl Scandi. Ceannaíonn sí éadaí ó fhoinsí éagsúla ar nós Kaiia, Gina Tricot, NA-KD, ASOS, agus Vinted.

## Aistriú Gairme

Thosaigh Caitríona amach ina saol oibre mar mhúinteoir ach ghlac sí leis an deis dul i dtreo nua nuair a thosaigh sí cúrsa máistreachta ar Bhainistíocht agus Gnó Digiteach. Chonaic sí fógra de chuid TG4 agus chuir sí isteach ar an bpost sa Rannóg Cumarsáide.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Lucht TG4
Catagóir:Mná
Focus Ireland

Is é **Focus Ireland** (FI) an eagraíocht is mó in Éirinn atá ag plé le daoine gan dídean,  eagraíocht a tháinig ar an saol i dtús ama le aird an phobail a tharraingt ar riachtanas na mban a bhí gan dídean i mBaile Átha Cliath sna hochtóidí,  Scaip tionchar na heagraíochta ina dhiaidh sin agus rinneadh cúram don tír uilig.  

## Stair
Ba í an tSiúr Stanislaus Kennedy nó 'Sister Stan' mar ab fhearr aithne uirthi i mBaile Átha Cliath a bhunaigh an eagraíocht Focus Point i 1985. Bhí a ainm athraithe sna 1990idí  go Focus Ireland,  

D’oscail FI an chéad ionad sa tír -  i bhFionnghlas -  in 2001 ina gcuirtear lóistín ar fáil don teaghlach ar fad le chéile. Sa bhliain 2001 bhí 150 duine fostaithe go lánaimseartha acu, 80 ar scéimeanna FÁS agus 100 duine ag obair go deonach.  Phléigh FI ag an am le os cionn 5,000 duine gan dídean sa bhliain 2001, chuir siad tithe ar fáil do 300 díobh.  In 2018, phléigh FI le os cionn 5,000 duine gan dídean sa bhliain 2001, chuir siad tithe ar fáil do 1,100 díobh.  

Sa bhliain 2017, chuir Barry O’Sullivan (Príomhfheidhmeannach Altocloud agus ‘Dragon’ ón gclár teilifíse *Dragon’s Den* ar RTÉ) a theach in Árainn ar ceant ar mhaithe le Focus Ireland.    

Tá baint mhór ag FI i gcónaí le taighde ar bhochtanas agus ar chúrsaí sóisialta.

## Féach freisin

* Stanislaus Kennedy
* Easpa dídine in Éirinn
## Tagairtí

Catagóir:Easpa dídine
Catagóir:Bochtaineacht in Éirinn
Catagóir:Eagraíochtaí Éireannacha
Catagóir:Carthanais bunaithe in Éirinn
Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh

Is gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh é an t**Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh** (Fraincis: *Centre de traduction des organes de l’Union européenne (CdT)*), lonnaithe i gCathair Lucsamburg.  Tá mar príomh-fhreagracht aige ná seirbhísí aistriúcháin a chur ar fáil do ghníomhaireachtaí agus forais an AeE. 

## Bunús agus rialachas
Bunaíodh an ghníomhaireacht ag an gComhairle i mí na Samhna 1994.  Leasaíodh í faoi dhó:
* 1995:
** cuireadh le freagrachtaí an tIonad ar forais a raibh seirbhísí aistriúcháin acu
** neartaíodh comhoibriú idir-fhoras i réimse aistriúcháin translation
* 2003: 
** ailíníiú le buiséad na gComhphobal.

Tá an tIonad faoi riail Bord Bainistíochta, agus ann ionadaí ón gCoimisiún, na ballstáit agus a chliaint. 

Tá ionadaí dlí an Ionaid freagracht ar riarachán ó lá go lá agus déanann sé tuairisciú leis an mBord.

## Freagrachtaí
Tá níos mó ná 700 teanga le cloisteáil san Ionad, idir na ceithre teanga oifigiúla is fiche an AE agus teangacha éagsúla eile lasmuigh den Eoraip.  Cuireann sé seirbhísí aistriúcháin ar fáil d'fhorais díláraithe an AE ar bhonn aontuithe comhoibrithe

I dteannta sin, cuireann an tIonad comhoibriú idir sheirbhísí aistriúcháin éagsúla an AE chun cinn.

## Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip
Faoi bhainistíocht an Ionaid, tá Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip (TIGHE; Béarla: *IATE*), an bunachar téarmaíochta is mó ar domhan.

## Naisc sheachtracha
* ''Ionad Aistriúcháin (CdT)
*  Téarmaíocht Idirghníomhach don Eoraip (TIGHE / IATE)

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh
Tuirse

Is staid í **an tuirse** ina mbíonn tú gan fuinneamh nó le heaspa fuinnimh ar feadh tréimhse fada ama.   Úsáidtear tuirse i ndá chomhthéacs: sa chiall leighis, agus i gciall na tuirse normálta.

Ó thaobh na míochaine de, meastar gur comhartha í an tuirse, agus uaireanta bíonn sí bainteach le riochtaí leighis lena n-áirítear galar uath-imdhíonachta, cliseadh orgán, riochtaí na péine ainsealaí, neamhoird giúmar, galar croí, galair thógálacha, agus riochtaí iar-thógálacha.  Mar sin féin, is casta í an tuirse agus i suas le trian de chásanna cúram príomhúil ní aimsítear aon diagnóis leighis ná síciatrach.   

I gciall na tuirse, is minic a leanann tuirse gníomhaíocht fhisiciúil nó mheabhrach fhada. Eascraíonn tuirse fhisiciúil as tuirse matáin a eascraíonn as gníomhaíocht fhisiciúil dhian.    Eascraíonn tuirse mheabhrach as tréimhsí fada de hgníomhaíocht chognaích a chuireann isteach ar chumas cognaíoch, is féidir léi a léiriú mar chodladh, marbhántacht, nó traochadh aird threoraithe,  agus is féidir léi feidhmíocht fhisiciúil a lagú freisin. 

## Sainmhíniú
Úsáidtear tuirse i gcomhthéacs leighisí chun cur síos a dhéanamh ar eispéiris ísealfhuinnimh nach mbíonn mar thoradh ar ghnáthshaol.

## Tagairtí

Catagóir:Comharthaí
Catagóir:Tuirse
Urlacan

Is éard is **urlacan** (ar a dtugtar cur amach agus **caitheamh aníos freisin)** ná brúchtú fórsúil ábhar an bhoilg go fórsúil tríd an mbéal agus uaireanta tríd an srón.

D'fhéadfadh urlacan a bheith mar thoradh ar ghalair cosúil le nimhiú bia, gaistreintríteas, toircheas, tinneas gluaisne, nó póit; nó is féidir gur iarmhairt galair ar nós meall inchinne, brú ionchráiniach ardaithe, nó ró-nochtadh do radaíocht ianúcháin é. Tugtar masmas ar an mothúchán go bhfuil duine ar tí urlacan; is minic a thagann sé roimh urlacan, ach ní bhíonn sé mar thoradh air i gcónaí. Is féidir le lagú mar gheall ar alcól nó ainéistéise ionanálú urlacan a chur faoi deara. I gcásanna tromchúiseacha, ina dtarlaíonn díhiodráitiú, d'fhéadfadh go mbeadh gá le sreabhán infhéitheach. Bíonn frithurlacaigh riachtanach uaireanta chun masmas agus urlacan a chosc. Is féidir le hurlacan féinspreagtha a bheith ina chomhpháirt de neamhord itheacháin ar nós bulimia nervosa, agus tá sé aicmithe anois mar neamhord itheacháin leis féin, neamhord purgaithe .

## Tagairtí

Urlacan
Catagóir:Frithluailí
Catagóir:Siomptóim agus comharthaí: Córas díleá agus bolg
Catagóir:Sreabháin choirp
Catagóir:Urlacaigh
Catagóir:Sreabháin choirp
Catagóir:Gaistreintreolaíocht
Bridges (comhdháil acadúil)

Comhdháil acadúil idirnáisiúnta is ea na **Bridges**, nó **The Bridges Organisation**, atá dírithe go hiomláin ar na naisc idir an mata agus cúrsaí ealaíne agus cultúrtha. Ní hiad na hamharc-ealaíona amháin a bhíonn á bplé ann, ach an ceol, litríocht, ailtireacht agus na taibhealaíona chomh maith.

Tá an chomhdháil á heagrú ar bhonn bliantúil ó 1998 i leith.

### In Éirinn
Beidh Éire mar thír óstach do Bridges den chéad uair in 2026. Beidh an fhéile ar siúl ón 5-9 Lúnasa in Ollscoil na Gaillimhe. Beidh cuid mhaith imeachtaí poiblí ann; taispeántas amharc-ealaíon, léachtaí poiblí, fleadh mion-scannán agus gníomhaíocht láimhe ina measc.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Matamaitic
Catagóir:Na hEalaíona
Catagóir:Comhdhálacha
Aicéatáit Abiraterone

Is cógas é **aicéatáit abiraterone**, a dhíoltar faoin ainm branda **Zytiga** i measc nithe eile, a úsáidtear chun ailse phróstataigh a chóireáil.  Go sonrach, úsáidtear é i dteannta le cortacaistéaróideach le haghaidh ailse próstataigh atá frithsheasmhach in aghaidh  coillte (mCRPC) agus ailse phróstataigh mheiteastáiseach atá coilleadh-íogair agus a bhfuil ardriosca ag gabháil leis (mCSPC).   Ba chóir é a úsáid tar éis na magairlí a bhaint nó i dteannta le hanalógach de hormón scaoilte gónadatróifine (GnRH) .  Tógtar é tríd an mbéal. 

I measc na fo-iarmhairtí coitianta tá tuirse, urlacan, tinneas cinn, artrailge, hipirtheannas, éidéime, hipeacailéime, hipirglicéime, ráigeanna teasa, buinneach, agus casacht. . D'fhéadfadh cliseadh ae agus neamhleorgacht aidréineacortach a bheith i gceist le fo-iarmhairtí tromchúiseacha eile. I bhfir ar féidir lena gcomhpháirtithe a bheith ag iompar clainne, moltar breithrialú. Soláthraithe mar aicéatáit abiraterone tiontaítear é sa chorp go abiraterone. Oibríonn aicéatáit Abiraterone trí tháirgeadh na n-andraiginí a chosc – go sonrach cuireann sé bac ar CYP17A1 – agus ar an gcaoi sin laghdaíonn sé táirgeadh téististéaróin. Agus é sin á dhéanamh, cuireann sé cosc ar éifeachtaí na hormóin seo in ailse próstataigh.

Sa bhliain 1995, rinneadh cur síos ar aicéatáit abiraterone, agus ceadaíodh é le haghaidh úsáide leighis sna Stáit Aontaithe agus san Aontas Eorpach i 2011. Tá sé ar Liosta na gCógas Riachtanach de chuid na hEagraíochta Domhanda Sláinte. Tá sé ar fáil mar chógas cineálach.
## Tagairtí

Catagóir:Coscairí Hiodrocsaíláise
Catagóir:Antaéastraiginí
Catagóir:Réamhdhrugaí
Catagóir:Ailse próstataigh
Catagóir:Coscairí CYP2D6
Catagóir:Coscairí CYP17A1
Bai Xuoqian

Polaiteoir ón réigiúin Kokang is ea **Bai Suocheng** nó **BaiXuoqian** (); rugadh 14 Bealtaine 1950) ón Stát Shan, Maenmar. Bhí sé ina leas-cheannasaí roimhe seo ar an fhriotíocht armtha 'Arm Chomhghuaillíocht Dhaonlathach Náisiúntachtaí Mhaenmar', agus ina Theachta Parlaiminte de Comhthionól Reachtach (nó *Hluttaw*) an Stáit Shan ina dhiaidh sin, ag déanamh ionadaíochta ar Laukkai agus ina chéad cheannaire ar Chrios Féinriartha Kokang (*Kokang Self-Administered Zone*). Sa bhliain 2024, eiseachadadh chuig an tSín é as ionaid chamscéimeanna ar líne agus teileafóin a reáchtáil. 

## Naisc sheachtracha
*Myanmar hands over junta-backed warlords to China in telecoms scam case 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Kokang
Catagóir:Réibiliúnaigh de chuid Mhaenmar
Catagóir:Polaiteoirí Mhaenmar de bhunadh na Síne
Catagóir:Baill reachtais de stáit agus réigiúin Mhaenmar
Catagóir:Gáinneálaithe drugaí Mhaenmar
Catagóir:Daoine as Stát Shan
Catagóir:Daoine a eiseachadadh chun na Síne
Catagóir:Daoine Maenmaracha i bpríosún thar lear
Club of Rome

clé|mion|220x220px|Villa Farnesina, An Róimh
[clé|mion|224x224px|Léaráid 35. lch 124, ''[The Limits to Growth* (1972)]]
Bunaíodh an *'Club of Rome*' i mí Aibreáin 1968 nuair a tháinig grúpa idirnáisiúnta le chéile (lucht acadúil, taidhleoirí agus lucht gnó) ag Villa Farnesina sa Róimh. Bhunaigh Aurelio Peccei (tionsclaí Iodálach) agus Alexander King (eolaí Albannach) é.

Is é 1972 an bhliain ar foilsíodh a chéad tuarascáil mhór, "[[The Limits to Growth|*The Limits to Growth'']]". Chuir foireann ó Institiúid Teicneolaíochta Massachusetts (MIT) an tuarascáil seo le chéile. Díoladh 30 milliún cóip den tuarascáil i níos mó ná 30 teanga, rud a rinne an leabhar comhshaoil is mó díolacháin sa stair de.

## Féach freisin

* Athrú aeráide san Aontas Eorpach
* Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh, 2024
* Beartas comhshaoil an Aontais Eorpaigh

## Tagairtí


Catagóir:Club of Rome
Catagóir:Fás eacnamaíoch
Catagóir:Comhshaol
Catagóir:Athrú aeráide
Catagóir:1972
Catagóir:An Róimh
Póit

Is éard is **póit** ann ná grúpa siomptóm fiseolaíocha agus síceolaíocha a d'fhéadfadh tarlú tar éis an iomarca alcóil a ól, amhail fíon, beoir agus deochanna meisciúla . Is féidir le póit maireachtáil ar feadh roinnt uaireanta an chloig nó ar feadh níos mó ná 24 uair an chloig. I measc na ngnáth-airíonna a bhaineann le póit tá tinneas cinn, codlatacht, laige, fadhbanna  **smaointe**, béal tirim, meadhrán, tuirse, pian sna matáin, (m.sh., masmas, urlacan, buinneach ), easpa ocrais,  solas íogair, dúlagar, cur allais, hipearsochorraitheacht, brú fola ard, greannaitheacht agus imní .  

Cé nach bhfuil mórán tuisceana fós ar chúiseanna póite,  is eol roinnt fachtóirí a bheith i gceist, lena n-áirítear carnadh  aicéataildéid, athruithe sa chóras imdhíonachta agus i meitibileacht glúcóis, díhiodráitiú, aigéadóis mheitibileach, suaitheadh ar shintéis prostaglaindine, méadú ar aschur cairdiach, soitheachleathadh, easpa codlata, agus míchothú . Tá ról tábhachtach ag éifeachtaí breiseán atá sainiúil do dheochanna nó fotháirgí amhail comhaicmigh i ndeochanna alcólacha freisin.  De ghnáth, tarlaíonn na hairíonna tar éis don éifeacht mheisciúil a bhaineann leis an alcól  dul i léig, go hiondúil maidin lá arna mhárach tar éis oíche óil throm. 

Cé gur moladh go leor leigheasanna agus  réiteach tíre, níl aon fhianaise láidir ann a thugann le fios go bhfuil aon cheann acu éifeachtach chun póit a chosc nó a chóireáil.   Is iad alcól a sheachaint nó ól go measartha na bealaí is éifeachtaí chun póit a sheachaint.  I measc na n-iarmhairtí socheacnamaíocha a bhaineann le póit tá neamhláithreacht san ionad oibre, feidhmíocht lagaithe poist, táirgiúlacht laghdaithe agus droch -ghnóthachtáil acadúil . Féadfaidh póit cur isteach ar fheidhmíocht le linn gníomhaíochtaí laethúla a d'fhéadfadh a bheith contúirteach amhail tiomáint gluaisteáin nó oibriú innealra trom . 

## Comharthaí agus hairíonna
mion|Ceann de na comharthaí a bhaineann le póit throm is ea tinneas cinn.
mion|Pictiúr ón mbliain 1681 a thaispeánann duine atá buailte ag urlacan, comhartha tipiciúil de phóit alcóil

## Tagairtí

Catagóir:Mí-úsáid alcóil
Catagóir:Éifeachtaí sláinte alcóil
Catagóir:Cultúr an óil
Catagóir:Tinneas cinn
Catagóir:Éifeachtaí drugaí sícighníomhacha
Catagóir:Neamhoird a bhaineann le substaintí
Teangacha Mailéalamacha

Is iad na teangacha Mailéalaimis an grúpa teangacha Dráivideach is dlúithe le Mailéalaimis.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha de réir tíre
Lorgchódú

Is teicníc forbartha bogearraí le cúnamh intleachta saorga é **lorgchódú** () a chuir Andrej Karpathy i mbéal an phobail i mí Feabhra 2025.    Liostáladh an téarma *Vibe Coding* ar shuíomh gréasáin Merriam-Webster an mhí dár gcionn mar théarma "slang & trending".  Ainmníodh é mar Fhocal na Bliana de chuid *Collins Dictionary*  do 2025.  

Déanann lorgchódú cur síos ar chur chuige chatbot-bhunaithe chun bogearraí a chruthú ina ndéanann an forbróir cur síos ar thionscadal nó tasc ar shamhail teanga mhór (STM), a ghineann cód bunaithe ar an leid. Ní dhéanann an forbróir an cód a athbhreithniú nó a chur in eagar, ach úsáideann sé uirlisí agus torthaí forghníomhaithe amháin chun é a mheas agus iarrann sé feabhsuithe ar an STM. Murab ionann agus códú traidisiúnta IS-chuidithe nó dísríomhchlárú, seachnaíonn an forbróir daonna scrúdú ar an gcód, glacann sé le comhlántaí molta ag SI gan athbhreithniú daonna, agus díríonn sé níos mó ar thurgnamh atriallach ná cruinneas nó struchtúr cód.
## Tagairtí

Catagóir:Paraidímí ríomhchlárúcháin
Catagóir:Nuafhocail 2025
Catagóir:Feidhmeanna na hintleachta saorga
Catagóir:Dordfhocald
DJ Próvaí

Is ceoltóir agus gníomhaí teanga é **DJ Próvaí** nó JJ Ó Dochartaigh, a bhfuil aithne fhorleathan air mar bhall den rapghrúpa Gaeilge Kneecap. Tá cáil bainte amach aige as an mbealach ina gcuireann sé an Ghaeilge chun cinn i gcultúr comhaimseartha na hóige.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Rapálaithe Gaeilge
Catagóir:Rapálaithe Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe Gaeilge
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
JJ O Dochartaigh
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Aisteoirí Gaeilge
Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Catagóir:Daoine ó Dhoire
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Tremella mesenterica

Is glóthfhungas coitianta é ***Tremella mesenterica***   sa bhfine Tremellaceae de na hAgaricomycotina. Tá an spórthoradh anfhungais glóthach, buí-flannbhuí, ar féidir leis fás go dtí 7.5 cm ar trastomhas, le dromchla casta nó lobach air atá gréisceach nó sleamhain nuair a bhíonn sé tais.
## Tagairtí
mesenterica
Catagóir:Fungais na hAfraice
Catagóir:Fungaisna hAstráile
Catagóir:Fungais na hÁise
Catagóir:Fungais na hEorpa
Catagóir:Fungais Mheiriceá Thuaidh
Catagóir:Tacsóin ainmnithe ag Anders Jahan Retzius
Catagóir:Fungais a ndearnadh cur síos orthu sa bhliain 1769
Catagóir:Speicis fhungais
Coimisiún um Rialáil Cumarsáide

Is é an **Coimisiún um Rialáil Cumarsáide** nó **ComReg** an comhlacht stáit in Éirinn atá freagrach as rialú na hearnála cumarsáide leictreonaí (teileachumarsáide, radachumarsáid, craoladh agus seirbhísí ardráta) agus an earnáil poist.

Feidhmíonn ComReg mar chomhlacht coláisteach, glacann na Coimisinéirí na cinntí ar fad le chéile. 

## Seribhísí
Tá raon leathan dualgas teileachumarsáide (nó seirbhisí cumarsáide leictreonaí agus líonra chun cur síos níos cuimsí a chur air), poist agus bhainistiú speictrim orthu. Feidhmíonn ComReg faoi scáth reachtaíocht na hÉireann agus an AE sna hearnálacha seo.  Tá ComReg freagrach as iomaíocht a chur chun cinn, tomhaltóirí a chosaint, agus nuálaíocht a spreagadh. Bíonn ComReg ag plé le ceisteanna deacra dlí, eacnamaíochta agus teicneolaíochta. 

**Compare**

Tá treoir iontaofa á cur ar fáil ag an gCoimisiún um Rialáil Cumarsáide do thomhaltóirí maidir le seirbhísí leathanbhanda, fóin agus líne thalún ó 2002 i leith.  Is uirlis ar líne í Compare, inar féidir leat cliceáil ar an tseirbhís atá á lorg agat chun eolas a fháil ar na roghanna go léir atá ar fáil duit.  Déanann an uirlis cuardach ar phleananna fón póca, leathanbhanda, fón baile agus mar sin de.

## Féach freisin

* Coimisiún na Meán

## Tagairtí

Catagóir:Coimisiún na Meán
Catagóir:Cumarsáid i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Cumarsáid in Éirinn
Catagóir:Gníomhaireachtaí Rialtas na hÉireann
Catagóir:Meáin chumarsáide
Catagóir:Rialtóirí
Catagóir:Teileachumarsáid
Catagóir:Radachumarsáid
Catagóir:Seirbhísí poist
Clár Cúnaimh um Cothú Forlíontach

Is clár rialtais feidearálach de chuid Stáit Aontaithe Mheiriceá é an **Clár Cúnaimh um Cothú Forlíontach (CCCF)** (), ar a dtugtaí *Clár an Stampa Bia* roimhe seo, agus sa ghnáthchaint fós, nó go simplí *stampaí bia*, a sholáthraíonn cumhacht ceannaigh bia do dhaoine ar ioncam íseal agus gan ioncam chun cabhrú leo cothú agus sláinte leordhóthanach a choinneáil. Is clár cúnaimh feidearálach é atá á riaradh ag Roinn Talmhaíochta na Stát Aontaithe (USDA) faoin tSeirbhís Bia agus Cothaithe (FNS), cé go ndáileann ranna sonracha de stáit na Stát Aontaithe (mar shampla, an Rannán Seirbhísí Sóisialta, an Roinn Sláinte agus Seirbhísí Daonna, srl.) na sochair.

## Naisc sheachtracha
*Ordaíonn an Breitheamh do rialtas Trump sochair CCCF a mhaoiniú go hiomlán i mí na Samhna. (i mBéarla)

## Tagairtí

Catagóir:Cúnamh cónaidhme sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Slándáil bia sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cláir na Sochaí Móire
Clár Cúnaimh um Cothú Forlíontachh
Catagóir:Cláir Roinn Talmhaíochta na Stát Aontaithe
Torcuil Crichton

Is tuairisceoir, craoltóir agus polaiteoir Albanach é **Torcuil Crichton** FP.

Rugadh Crichton i mí na Nollag 1964. Is as Dail Fheurach, an Rubha, Eilean Leòdhais dó, áit ar fhás sé aníos. D'fhreastail sé ar Bhunscoil an Chnoic.

## Gairm iriseoireachta
D'oibrigh sé ar son a' Phàipeir Bhig, don Glasgow Herald, don Sunday Herald agus ar son an Daily Record mar chomhfhreagraí polaitiúil i Westminster. Thuairiscigh sé na heachtraí in Oirdheisceart na hÁise tar éis an tsunami i 2004, agus é ag obair don Sunday Herald.

## Gairm pholaitiúil
Roghnaíodh é mar iarrthóir parlaiminteach an Lucht Oibre i mí Eanáir 2023 agus toghadh é in olltoghchán 2024.

Ar dhul isteach sa pharlaimint dó, thóg sé an mionn dílseachta ag baint úsáide as leagan Gaeilge den Bhíobla.

Rinne sé ionadaíocht ar na hOileáin Thiar i dTeach na dTeachtaí don Lucht Oibre i ndiaidh olltoghchán 2024. >

## Fuadaithe
D’aistrigh sé *Kidnapped* ('Fo Bhruid') le Robert Louis Stevenson go Gaeilge na hAlban agus chuir sé sa 21ú haois é. Tá an leabhar seo ar fáil mar leabhar fuaime ag Stòrlann.

## Teaghlach
Tá deartháir aige, Dómhnall, a sheas mar iarrthóir an Lucht Oibre do Na h-Eileanan an Iar i dtoghchán Pharlaimint na hAlban 2011, agus é ag teacht sa dara háit ar Alasdair Allan.Is tuairisceoir, craoltóir agus polaiteoir Albanach é **Torcuil Crichton** MP.

Rugadh é san Rubha, Eilean Leòdhais agus d'oibrigh sé ar son a' Phàipeir Bhig, don Glasgow Herald, don Sunday Herald agus ar son an Daily Record mar chomhfhreagraí polaitiúil i Westminster. Thuairiscigh sé na heachtraí in Oirdheisceart na hÁise tar éis an tsunami i 2004, agus é ag obair don Sunday Herald.

Rinne sé ionadaíocht ar na hOileáin Thiar i dTeach na dTeachtaí don Lucht Oibre i ndiaidh olltoghchán 2024.

## Tagairtí

* 
* 

## Naisc sheachtracha
*

Catagóir:Polaitíocht na hAlban
Sceallóga Nollag

Is mias Feirsteach í **[[sceallóga Nollag]]**, mar a réitítear sceallóga prátaí faoi mheascán bia a shamhlaítear le dinnéar na Nollag, ar nós búiste agus súlaigh. Is béile é a tháinig chun cinn sna 2020idí agus a bhí go mór i mbéal an phobail ar na meáin shóisialta. Maítear gurb é Selby's, siopa sceallóg agus éisc ar Bhóthar na bhFál, a chuir tús leis an nós seo.

## Féach freisin
* Mála spíosrach
* *[[Mitraillette]]*

## Tagairtí

Catagóir:Bia na hÉireann
Catagóir:Nollaig in Éirinn
Catagóir:Mearbhia
Catagóir:Prátaí
Catagóir:Bia agus deoch
Slieve True

Cnoc is ea Sliabh an Triúir a sheasann 312m ar ard (1,024ft) I gContae Aontroma, Tuaisceart Éireann. Tá sé gar do Knockagh Monument agus do Bhaile na Manach, tuairim is 6km (3.7míle) ó thuaidh ó Bhéal Feirste.

Ba de na trí ghallán (cloch ina sheasamh go hingearach) a dtagann ainm Shliabh an Triúir (ar a dtugtar "Na Trí Bhraithre" freisin) atá thart ar aon leathmhíle amháin (0.80km) siar ó dheas ón mullach. Rinneadh mar chuid de chlaí páirce iad ó shin. Tá carn ann sa cheantar freisin. 

I mí na Bealtaine 2013, d’oscail an comhlacht Éireannach leictreachais Gaelectric feirm ghaoithe sa cheantar Carn Hill i Sliabh an Triúir, ina raibh sé thuirbín gaoithe ar chostas iomlán £20&nbsp;milliún.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Catagóir:Tíreolaíocht Chontae Aontroma
Na 'Disappeared'

D’admhaigh an tIRA Sealadach agus an tINLA i 1998 gur mharaigh siad daoine gan tásc gan tuairisc a thabhairt fúthu le linn na dTrioblóidí. Tugadh **na** **<nowiki/>'Disappeared**' orthu, ceann de na feachtais ba shuaraí agus ba ghránna le linn na dTrioblóidí.
mion|293x293px

## Scéal
D’admhaigh an IRA gurbh iadsan a mharaigh trí dhuine dhéag, dáréag fear agus bean amháin, Jean McConville. D’admhaigh an INLA gurbh iad a mharaigh Séamus Ruddy a fuarthas sa Fhrainc in 2017. Níor admhaigh éinne gurbh iadsan a mharaigh Charlie Armstrong ná Gerry Evans. Tá Columba McVeigh ar dhuine de thriúr atá fós ar iarraidh.   Sé dhuine dhéag a bhí ar liosta an Choimisiúin um Aimsiú Taisí Íospartach.

Tá dalladh fianaise againn faoin damáiste do ghaolta a rinne maruithe ina raibh corp ar fáil ag teaghlaigh le hadhlacadh agus lena chaoineadh. Tá ualach breise crá croí ag baint leis an bhail a fágadh ar mhuintir na ndaoine a fuadaíodh, na ‘Disappeared’.  Ní hamháin gur maraíodh iad agus gur fágadh a muintir gan eolas ná uaigh, ach insíodh bréaga faoina lán acu freisin chun an fhírinne uafásach a cheilt.

Tá triúr acu fós ar iarraidh, Columba McVeigh, Joe Lynskey agus Captaen Robert Nairac. Fuair a muintir léas dóchais in 2019 nuair a gheall duine anaithnid $60,000 mar luach saothair as eolas. D’ainneoin iliomad iarrachtaí tá teipthe ar an gCoimisiún Neamhspleách um Aimsiú Taisí Íospartach a theacht ar choirp Columba McVeigh, Joseph Lynskey agus Robert Nairac. Tá sár-obair déanta ag an gCoimisiún agus taisí trí dhuine dhéag tugtha ar ais dá muintir chun iad a adhlacadh. Tá súil acu go gcuideoidh an luach saothair atá geallta don charthanacht Crimestoppers leo bailchríoch a chur ar a gcuardaigh.

## Féach freisin

* Columba McVeigh
* Jean McConville 
* Robert Nairac
* Joe Lynskey

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Catagóir:Na Trioblóidí
Catagóir:IRA Sealadach
Catagóir:Dúnmharuithe
Catagóir:Coireanna in Éirinn
Catagóir:Daoine fuadaithe
An tÚdarás Eorpach Saothair

Is gníomhaireacht an Aontas Eorpach é **an tÚdarás Eorpach Saothair** (**ÚES**) (Béarla: *European Labour Authority* (*ELA*)), ar a bhfuil freagracht air as dul i dtacaíocht ar dlí Eorpach an tsaothair a chur i bhfeidhm.  Thosaigh a chuid oibre ar an 17ú Deireadh Fómhair 2019.  Is dóigh anois go bhfuil buiséad €50 milliúin an bhliain aige, le foireann 140 duine.  Tá a cheanncheathrú suite san Bhratasláiv, an tSlóvaic.

## Misean
Cruthaíodh na ÚES chun cuidiú leis na Ballstáit agus leis an gCoimisiún Eorpach, rialacha saothair an AR, soghluaisteacht agus slándáil shóisialach san áireamh, a chur i bhfeidhm go cothrom agus go héifeachtach.

## Feidhmeanna
Cuireann an ÚES le fáil mar a leanas chun a chuid aidhmeanna a bhaint amach:
* eolas agus seirbhísí maidir le soghluaisteacht saothair do dhaoine, fostaitheoirí agus comhpháirtithe sóisialta.
* tacaíocht le seirbhísí Eorpacha fostaíochta
* cigireacht thrasteorann
* comhoibriú idir bhallstáit
* oiliúint
* idirghabháil
* measúnú riosca
* caidreamh idir comhpháirtithe sóisialta
* uirlisí digiteacha

## Stair
mion | Ceanncheathrú an ÚES i Landererova 12, an Bhratasláiv.

Mhol Jean-Claude Juncker an ghníomhaireacht don chéad uair le linn a aitheasc ar Staid an Aontais sa bhliain 2017.  Ar an 13ú Feabhra 2018, chuir an Coimisiún Eorpach i láthair a chéad dréacht den rialachán ag bunú an údaráis.  Ar an 14ú Feabhra 2019, tháinig Parliament agus an Chomhairle ar aontú sealadach maidir leis an moladh.  On 13ú Meitheamh 2019, ceapadh an Bhratasláiv ina ceanncheathrú an údaráis, a osclaíodh go hoifigiúil ar an 9ú Samhain 2021.

## Féach freisin
* 
* Dlí saothair an Aontais Eorpaigh

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh
Polaitíocht na hAlban

Feidhmíonn polaitíocht na hAlban laistigh de bhunreacht na Ríochta Aontaithe, a bhfuil Albain ina tír de. Is daonlathas í Albain, agus ionadaíocht aici i bParlaimint na hAlban agus i bParlaimint na Ríochta Aontaithe ó Acht na hAlban 1998. Is é Rialtas na hAlban a fheidhmíonn an chuid is mó den chumhacht feidhmiúcháin, faoi stiúir chéad-aire na hAlban, an ceann rialtais i gcóras ilpháirtí. Tá breithiúnacht na hAlban, atá ag plé le dlí na hAlban, neamhspleách ar an reachtas agus ar Rialtas na hAlban, agus tá an Tiarna Abhcóide atá ina phríomhchomhairleoir dlí do Rialtas na hAlban i gceannas uirthi.**  **Is í Parlaimint na hAlban a chinneann dlí na hAlban go príomha. Roinneann Rialtas na hAlban cumhachtaí feidhmiúcháin teoranta, go háirithe maidir le cúrsaí forchoimeádta, le hOifig na hAlban, roinn rialtais de chuid na Breataine faoi cheannas Rúnaí Stáit na hAlban 

Chuaigh Ríocht na hAlban isteach in aontas fioscach agus polaitiúil le Ríocht Shasana le hAchtanna an Aontais 1707, trínar  cuireadh deireadh le Parlaimint na hAlban mar aon lena comhghleacaí Sasanach chun Parlaimint na Breataine Móire a bhunú, agus ó shin i leith, rinne baill de Theach na dTeachtaí ionadaíocht ar Albain i bPálás Westminster. Aththionóladh Parlaimint na hAlban sa bhliain 1999, mar thoradh ar Acht na hAlban 1998 agus an reifreann díláraithe Albanach roimhe sin i 1997, a tionóladh faoi Acht na Reifreann (Albain agus an Bhreatain Bheag) 1997 .

Ba cheisteanna polaitiúla suntasacha iad saincheisteanna náisiúnachais na hAlban agus neamhspleáchas na hAlban ag tús an 21ú haois. Nuair a bhunaigh Páirtí Náisiúnta na hAlban rialtas tromlaigh tar éis thoghchán Pharlaimint na hAlban 2011 agus nuair a rith siad Acht Reifreann Neamhspleáchais na hAlban 2013, chríochnaigh parlaimint na Breataine Comhaontú Dhún Éideann le Rialtas na hAlban, rud a chuir ar chumas reifreann neamhspleáchais na hAlban 2014 a bheith ar siúl. Tionóladh an reifreann ar an 18 Meán Fómhair 2014, agus vótáil 55.3% chun fanacht sa Ríocht Aontaithe agus vótáil 44.7% ar son neamhspleáchais.

## Stair

### Ríocht na hAlban
Le himeacht ama, comhchuimsíodh na ríochtaí beaga iomadúla Dál Riada, Cait, Cé, Foirtrinn, Fìobha, Srath Chluaidh, Gall-Ghàidhealaibh, Northumbria agus Iarlacht Arcaibh isteach i ríocht Ríocht na hAlban; stát ceannasach, neamhspleách a bhí ann go dtí síníodh Conradh an Aontais i 1707 le Ríocht Shasana. Choinnigh Ríocht na hAlban cuid de deasghnátha ríogacht na gCruithneach agus na nGael. Is féidir iad seo a fheiceáil san deasghnátha casta le linn an chorónaithe ag Clach Sgàin.  Cé gur institiúid taistil den chuid is mó a bhí i monarcacht na hAlban sa Mheánaois, d'fhan Scone ar cheann de na suíomhanna ba thábhachtaí di, agus caisleáin ríoga i Stirling agus Perth ag éirí suntasach sa Mheánaois dhéanach sular fhorbair Dún Éideann mar phríomhchathair sa dara leath den 15ú haois. 
## Tagairtí
Catagóir:Bunreacht na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Polaitíocht na hAlban
AWS

Seirbhís néal ríomhaireachta de chuid Amazon is ea **Amazon Web Services**, nó **AWS,** ar cheann de na seirbhísí néalríomhaireachta is mó agus is tábhachtaí ar domhan.  Bunaíodh AWS in 2006 mar chuid de Amazon.com, .
clé|mion|220x220px
[clé|mion|220x220px|Ionad AWS ollmhór in [Oregon]]

### Príomhsheirbhísí
Cuireann AWS raon leathan seirbhísí ar fáil, lena n-áirítear néalríomhaireacht (EC2), néalstóráil (S3), bunachair shonraí (RDS), líonrú, agus go leor eile. Soláthraíonn AWS bonneagar is féidir a scálú go héasca de réir riachtanais an chustaiméara.

Úsáideann gnólachtaí beaga agus móra araon AWS - ó ghnólachtaí onnmhaire amhail Netflix, Airbnb, agus NASA go cuideachtaí nua agus forbróirí aonair. 

Oibríonn AWS ar mhúnla "íoc-mar-a-úsáidtear" - íocann custaiméirí as na hacmhainní a úsáideann siad amháin. Ciallaíonn sé seo gur féidir le gnólachtaí costais a laghdú agus scálú suas nó síos de réir mar is gá. Tugann AWS deis mar sin do ghnólachtaí de gach saghas seirbhísí ríomhaireachta a úsáid gan infheistíocht ollmhór i mbonneagar fisiceach.

Tá ionaid sonraí ag AWS ar fud an domhain (in Éirinn chomh maith), rud a ligeann do chustaiméirí seirbhísí a chur ar fáil go háitiúil agus dlíthe áitiúla um chosaint sonraí a chomhlíonadh.

### 2025
Ar an  20 Deireadh Fómhair 2025 d'imigh na céadta suíomh idirlín agus aipeanna as líne ar fud an domhain. Bhí AWS, as ord ar feadh roinnt uaireanta an chloig, rud a chuir isteach ar na mílte suíomh idirlíne agus gnóanna ar líne. Fadhb theicniúil le AWS faoi ndear é seo. Ghoill an fhadhb ar shuíomhanna áirithe, ina measc 'Snapchat' agus 'Lloyds Bank'.  Bhí deacrachtaí ag go leor daoine fáil isteach i suíomhanna idirlín agus aipeanna ar nós Duolingo agus Zoom Ní raibh tionchar mór ag na fadhbanna in Éirinn.

## Féach freisin

* Amazon (comhlacht)

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha
Catagóir:Comhlachtaí teicneolaíochta
Catagóir:Néalríomhaireacht
Catagóir:Néalstóráil
Catagóir:Amazon (comhlacht)
Catagóir:Comhlachtaí lonnaithe i Washington (stát)
An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí

Is gníomhaireacht an AE é **An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí** (**ÚEUM**) (Béarla: *European Securities and Markets Authority* (*ESMA*)) lonnaithe i bPáras.

Tháinig ÚEUM in ionad an Choiste um Rialtóirí Urrús Eorpach (CRUE) ar an 1d Eanáir 2011.  Is é ar cheann de thrí Choiste um Rialtóirí Eorpach, bunaithe laistigh den Chóras Eorpach um Maoirseacht Airgeadais (CEMA), i dteannta leis an Údarás Baincéireachta Eorpach (ÚBE) agus an Údarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde (ÚEAPC).

## Achoimre
mion | 103, rue de Grenelle in Paris, ceanncheathrú UEUM idir na blianta 2011 agus 2019

Bunaíodh ÚEUM mar thoradh an to the  agus ghéarchéim limistéar an euro.  Níor tháinig an creat maoirseachta airgeadais le Lamfalussy slán as an ngéarchéim agus cuireadh ceart rialúcháin De Larosière ar bun ina ionad.  

## Bunús dlíthiúil
Tugann Rialachán UEUM don údarás a bhunús dlíthiúil, a chuid freagrachtaí agus cumhachtacha.  Dar le hairteagal 1(5) den rialachán, is é cuspóir an údaráis ná cobhsaíocht agus éifeachtacht chóras airgeadais an AE a chosaint.  I dteannta sin, feictear freagrachtaí eile in airteagal 1(6):
* feidhmiú an mhhargaidh inmheánaigh
* feidhmiú mhargaí airgeadais
* maoirseacht idirnáisiúnta 
* iomaíocht chóir
* riarachán rioscaí
* cosaint custaiméirí agus investor

Tá an t-údarás eagraithe mar a leanas de réir airteagal 6:
* Bord Maoirseoir
* Bord Bainistíochta
* Cathaoirleach
* Stiúrthóir Feidhmiúcháin
* Bord Achomhairc

De réir an rialacháin, áirítear 7, is í bPáras atá tá ceanncheathrú an Údaráis suite.

## Údaráis inniúil náisiúnta
* Eire: Banc Ceannais na hÉireann (BCÉ)

## Tagairtí

Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh
Joan Bennett Kennedy

Bhí **Virginia Joan Bennett Kennedy**, mainicín agus pianódóir as Massachusetts (1936-2025) ina céad bhean chéile (1958–1982) ag an Seanadóir Ted Kennedy.
clé|mion|266x266px|timpeall 1960-1968
clé|mion|293x293px|1968
clé|mion|293x293px|1974
clé|mion|220x220px|1980

## Beatha
Mainicín a bhí intí nuair a thug Ted Kennedy suntas di ar thuras go Nua-Eabhrac i 1957. Ach chomh maith leis an dathúlacht, ba cheoltóir cumasach clasaiceach a bhí inti ar an bpianó. Scríobh sí leabhar faoin gceol clasaiceach.
Bhí sí ar dhuine den teaghlach iomráiteach a bhain le tréimhse ‘Camelot’ i stair Mheiriceá – tráth a raibh John F Kennedy, deartháir a céile, ina Uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

Toghadh Ted Kennedy ina Sheanadóir do Massachusetts i 1962. Bhí cáil na fánaíochta air scaití agus cáil na dráibhéireachta, cáil an óil agus cáil na bradaíola ó thaobh na mban de. Tháinig an crú ar tairne uilig i 1969 nuair a chuaigh an carr a bhí sé a thiomáint sa bhfarraige i Chappaquiddick, oileán amach ó chósta Mhassachusetts. Bádh an paisinéara ban a bhí ina chuideachta – dúirt sé go raibh sé ag tabhairt síob abhaile di – agus shnámh sé féin as contúirt.

Sheas a bhean chéile leis agus mhair an dílseacht sin go dtí deireadh na 1970idí nuair a chuaigh Ted Kennedy ag fiach ar ainmniúchán na nDaonlathach do thoghchán 1980. Chasadh Joan an pianó ag tús na n-ócáidí stocaireachta. ‘This Land Is Your Land’, amhrán Woodie Guthrie, an fonn a chastaí. D’fhéadfadh sé – go réadúil - a bheith tarlaithe sa stair, go mbeadh Joan Kennedy ina máistreás ar an Teach Bán – an First Lady – ach is iomaí sin cor agus casadh a bhí ina cosán. Thug Ted Kennedy iarraidh faoin Uachtaránacht i 1980 ach bhí an iomarca smionagar pearsanta le láimhsiú aige.

Scar Ted agus Joan Kennedy óna chéile uilig i 1982.  Bhí triúr páiste acu - Kara, Edward Jr., agus Patrick.

Sna 1980idí, chuaigh  Joan Kennedy ar an ól go trom agus bhí sí tamall ina sraoill ar an tsráid. Fuarthas ag tráth amháin í agus í sínte ar chosán i mBoston, a gualainn briste agus fuil lena héadan de bharr titim agus í óltach. Fiú agus go raibh sí feiceálach agus cumasach, ba go drogallach a thug sí faoin saol poiblí, rud nach raibh ag teacht léi go nádúrtha.  Buaileadh go leor den mhilleán faoi chás Joan Kennedy ar a fear céile.  

Moladh Joan Kennedy as an gcaoi ar labhair sí amach go poiblí faoina deacrachtaí leis an ól agus an ísle brí agus tá a cuid misnigh agus a cuid dea-thréithe molta ag a beirt mhac. Bhí duine acu, Patrick Kennedy, ina Fheisire go dtí Teach na nIonadaithe i Washington thar cheann Stát Rhode Island.

Shéalaigh sí i mBoston ar an 11 Deireadh Fómhair 2025 in aois naoi mbliana agus ceithre scór.

## Féach freisin

* Ted Kennedy
* Scannal Chappaquiddick

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Daoine as Massachusetts
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Mná
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Alcólaigh
Catagóir:Teaghlach Uí Chinnéide
Svitlana Hrynchuk

Polaiteoir Úcránach is ea **Svitlana Vasylivna Hrynchuk** (; rugadh í ar an 11 Samhain 1985), atá ina hAire Fuinnimh san Úcráin ó 17 Iúil 2025. Roimhe sin, bhí sí ina hAire um Chaomhnú Comhshaoil agus Acmhainní Nádúrtha ó 2024 go 2025 i rialtas Denys Shmyhal. Ó 2023 go 2024, bhí sí ina Leas-Aire Fuinnimh. Ó 2022 go 2023, bhí sí ina Leas-Aire um Chaomhnú Comhshaoil agus Acmhainní Nádúrtha.

## Luathshaol
Rugadh Hrynchuk ar an 11 Samhain 1985 i Chernivtsi, a bhí mar chuid de Phoblacht Shóivéadach Shóisialach na hÚcráine ag an am. Sa bhliain 2008, bhain sí céim amach ó Institiúid Trádála agus Eacnamaíochta Chernivtsi in Ollscoil Trádála agus Eacnamaíochta an Stáit. Ansin, sa bhliain 2013, chosain sí a tráchtas PhD agus fuair sí an teideal 'Iarrthóir na nEolaíochtaí', go sonrach san eacnamaíocht. Bhí a tráchtas ar fhorbairt morgáistí sa talmhaíocht san Úcráin.

## Gairmeréim
Ó 2016 go 2019, bhí sí ina Stiúrthóir ar an Roinn um Athrú Aeráide agus Cosaint Ózóin san Aireacht Comhshaoil. Sa bhliain 2019, ceapadh í ina comhairleoir do Phríomh-Aire na hÚcráine, ag tabhairt comhairle maidir le saincheisteanna a bhain le cosaint an chomhshaoil agus athrú aeráide. Sa bhliain 2020, ceapadh í ina comhairleoir don Aire Airgeadais, sé sin Serhiy Marchenko tráth a ceapacháin. Ó 2022 go 2023, bhí sí ina Leas-Aire um Chosaint an Chomhshaoil agus Acmhainní Nádúrtha, agus ansin ó 2023 go 2024, bhí sí ina Leas-Aire Fuinnimh.

## Saol pearsanta
Bhí sí pósta le Vyacheslav Grinchuk, atá ina fhiontraí i réimse na n-áiteanna tarraingthe agus na bpáirceanna siamsaíochta agus bunaitheoir na heagraíochta "Oifig na nGníomhaithe Timpeallachta Neamhspleácha". Sa bhliain 2022, stop Hrynchuk á lua i ndearbhuithe oifigiúla. Le chéile, bhí iníon amháin acu, Yulia.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Mná
Catagóir:Polaiteoirí na hÚcráine
Músaem Muirí na Gailíse

Tógadh **Músaem Muirí na Gailíse** nó **Museo do Mar de Galicia** in 2004, lonnaithe sa chathair Vigo.   Iascaireacht, feirmeoireacht sliogéisc, tógáil báid, gnóthaí móra próiseáil éisc, siopaí móra earraí mara – tádar uile le feiceáil ann. 

## Taispeántas
Insítear stair an cheantair agus go háirithe na tionscail mhóra mhara a d’fhás ann ó thosaigh taiscéalaíocht na mara ón Spáinn.  Tá na ‘bateas’ diúilicíní an-fheiceálach amuigh ar an bhfarraige. Sa mhúsaem deirtear go bhfuil 3,000 acu ann agus suas le 12,000 duine ag obair sa tionscal. Agus 300,000 tonna diúilicíní á dtáirgeadh chuile bhliain sa Ghailís féin, is ón nGailís a thagann 20% de tháirgeadh iomlán diúilicíní  an domhain.

Tógadh Músaem Muirí  na Gailíse in 2004, ach tá cuma an-nua-aoiseach fós air. Tá leagan amach drámatúil air, agus fuinneoga socraithe in áiteacha a thugann léargas amach ar an gcuan, nó ar theach solais, nó ar radharc álainn den saol cois cuain.
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px

### An Naomh Gobnait
Tá an naomhóg, an ‘Naomh Gobnait’. suite san iarsmalann, timpeallaithe ag taispeántais éagsúla a bhaineann le cathair mhór Vigo – na longa, na báid iascaireachta, na monarchana canála, na longa cabhlaigh, na hinnill, na hiarsmaí ó Mheiriceá, na cairteacha.  Thart timpeall ar an Naomh Gobnait, tá taispeántas an-deas ag míniú stair ‘Camino an tSáile’, le cois beagán den stair a bhaineann leis an Spáinn agus Éire ann freisin.

In 2017 Bhásaigh Domhnall Mac Síthigh ó Baile an Fheirtéaraigh in eachtra farraige a tharla amach ó chósta iarthuaisceart na Spáinne, mar ar iompaigh an naomhóg, an Naomh Gobnait, nó Naomhóg na Tinte, béal fúithi.

## Féach freisin

* Vigo
* An Ghailís 
* Domhnall Mac Síthigh 

## Tagairtí

Catagóir:An Ghailís
Catagóir:Camino de Santiago
Catagóir:Músaeim
Catagóir:Vigo
Catagóir:An tAigéan Atlantach Thuaidh
Conchubhar Ó Luasa

Amhránaí ar an sean-nós é **Conchubhar Ó Luasa**. Is ó Ghaeltacht Mhúscraí do Chonchubhar agus bhuaigh sé Corn Uí Riada ag Oireachtas na Samhna in 2017. Ceapadh é ina ealaíontóir cónaitheach i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Rob Fell

Is fliúiteadóir agus píobaire é **Rob Fell** atá lonnaithe i gCorca Dhuibhne. Is as na Foidhrí dó.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Píobairí uilleann Éireannacha
Kvartal 95 Studio

Is comhlacht léiriúcháin Úcránach é ***Kvartal 95 Studio*** (; ); a bhunaigh Volodymyr Zelenskyy sa bhliain 2003 in éineacht le Serhiy Shefir agus Boris Shefir. Táirgeann an comhlacht scannáin agus seónna teilifíse i Rúisis agus in Úcráinis, chomh maith le ceolchoirmeacha a eagrú.
## Stair
Bunaíodh Kvartal 95 Studio i 2003 ar bhonn na foirne KVN Kvartal 95, atá, ar a seal, ainmnithe i ndiaidh an 95ú Kvartal, comharsanacht i Kryvyi Rih. Bunaíodh foireann Kvartal 95 KVN sa bhliain 1997  fad is a bhí a tús oifigiúil ar siúl sa bhliain 1998 ag an bhféile KVN i Sochi. Ba é Volodymyr Zelenskyy, a bhí ar siúl i dtoghchán uachtaránachta na hÚcráine 2019, a chruthaigh an stiúideo chomh maith le foireann KVN, agus toghadh é ina Uachtarán ar an Úcráin. 

Dar le Zelenskyy, is é cuspóir an chomhlachta "áit níos fearr, áit níos cineálta agus ní b'áthasaí a dhéanamh den domhan le cabhair ó na huirlisí sin atá againn, se sin greann agus cruthaitheacht". Tá seónna a raibh tóir ag an bpobal orthu amhail *Vechirniy Kvartal*, *Svaty*, agus *Слуга Народу* curtha ar fáil aige.
## Naisc sheachtracha
*Deir Zelenskyy nár labhair sé le Mindich ó bhris scannal an éillithe (i mBéarla)
## Tagairtí
Catagóir:Kvartal95 Stiúideo
Catagóir:Stiúideonna teilifíse san Úcráin
Catagóir:Volodymyr Zelenskyy
Catagóir:Comhlachtaí atá lonnaithe i gCív
Catagóir:Comhlachtaí Úcránacha a bunaíodh sa bhliain 2003
Catagóir:Cumann grinn na hÚcráine
Catagóir:Grúpálacha grinn
Catagóir:Kryvyi Rih
Catagóir: Comhlachtaí siamsaíochta a bunaíodh sa bhliain 2003
Catagóir:Stiúideonna scannán na hÚcráine
Catagóir:Comhlachtaí léiriúcháin teilifíse na hÚcráine
Lobhadh inchinne

mion|307x307px|Fógra i scoil san Astráil, 2024
Tá **lobhadh inchinne** ina théarma Béarla nua-aimseartha a chuireann síos ar an staid mheabhrach a thagann ó ábhar suaraíochta ar líne (ar TikTok go háirithe)

De réir an tslí a úsáidtear é, baineann sé le:

* Ábhar gan luach ar ardáin ar nós TikTok, Instagram Reels, YouTube Shorts – go háirithe físeáin ghearra
* An staid chognaíoch ina mbíonn d'aird mheabhrach ag meath 
* Mothú go bhfuil d'intinn i riocht leamh tar éis tréimhse fhada ag scrolláil trí ábhar gan substaint

Roghnaíodh "brain rot" mar Fhocal na Bliana 2024 ag Foclóir Béarla Oxford, rud a léiríonn cé chomh forleathan is atá an coincheap seo anois i gcultúr idirlín an lae inniu.

## Gaeilge

## Féach freisin

* 6-7 (méim)

## Tagairtí

Catagóir:Béarlagair
Catagóir:Glúin Z
Catagóir:Glúin Alpha
Catagóir:Méimeanna idirlín
Catagóir:TikTok
Karoshi

mion|Agóid ag iarraidh deireadh a chur lé Karoshi i dTóiceo, 2018

Is téarma Seapánach é ***Karoshi*** (), ar féidir é a aistriú go 'bás ón ualach oibre', a bhaineann le bás tobann a bhaineann le slí bheatha.

## Tagairtí

Catagóir:Cúiseanna báis
Catagóir:Sochaí na Seapáine
Catagóir:Téarmaí gnó na Seapáine
Catagóir:Geilleagar na Seapáine
Catagóir:Siondróim faoi cheangal cultúir
Catagóir:Fostaíocht sa tSeapáin
Catagóir:Focail agus frásaí Seapánacha