open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rhumsaa

Is baile i dtuaisceart Oileán Mhanann é **Rhumsaa** (Béarla: *Ramsey*), (litriú Ghaeilge na hÉireann Rumsabh). Tagann an t-ainm ón tSean-Lochlainnis *hrams-á*, a chilallaíonn 'abhainn na creamha'

Catagóir:Bailte in Oileán Mhanann
Trefriw

Is baile in Bwrdeistref Sirol Conwy, An Bhreatain Bheag é **Trefriw**. I 2001, bhí 1338 duine ina gcónaí ann.
Obar Chaladair

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Obar Chaladair**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Taiscéalaíocht uirbeach

Is éard is **Taiscéalaíocht Uirbeach** nó *Uirbeics* ann ná caitheamh aimsire as an ngnáth. An rud atá i gceist leis an uirbthaiscéalaíocht seo ná go dtéann daoine ag taiscéalaíocht thart faoi sheanfhoirgnimh fud fad an domhain le blaiseadh a fháil den saol mar a bhí agus dul go háiteanna nach minic do dhaoine a bheith iontu. Bítear ag cuartú seanbheairicí, ag ransáil in otharlanna meabhairghalair atá imithe ó mhaith, ag tóraíocht timpeall monarchana ón gcéad seo caite, ag sleamhnú trí sheantolláin ar thóir na tóraíochta féin. Bíonn daoine tógtha leis an ailtireacht is an meathlú uirbeach, an mothú dána dalba sin, agus ag samhlú nó ag mothú sprideanna agus míle rud eile. É ina spórt, ina chaitheamh aimsire do roinnt eile fós.

Is dócha go raibh sé linn i gcónaí riamh ach tháinig uirbeics chun cinn faoi bhrat aitheanta, i Meiriceá ach go háirithe. Is fochultúr forbartha atá ann.

## In Éirinn
Tá seoid leathfholaithe de chuid Bhaile Átha Cliath ag titim chun raice i lár Pháirc an Fhionnuisce. Is é sin Dún na hArmlainne, áit a gcoinnítí piléir agus gunnaí tráth dá raibh. Tógadh an áit ar dtús sa bhliain 1734 agus tá stair shuimiúil ag an áit; ghoid an IRA slám mór piléar ón áit agus is iomaí duine mór le rá a chónaigh ann. Cé gur ríspéisiúil an áit ó thaobh na hailtireachta de, tá an geata isteach ann faoi ghlas le blianta fada anois is gan cead dul isteach ann ag éinne. Gan chead, ach téann mar sin féin. Tá go leor grianghraf álainn a léiríonn na foirnimh éagsúla istigh ann. 

Cuid mhór den spéis sa taiscéalaíocht seo baineann sé leis an suntas a thugtar fud fad an domhain, nach mór, don rud atá sean. An rud atá sean tá sé diamhair, draíochtúil, is dáinsearach seans, rómánsúil cinnte agus éagsúlacht neamhghnách ag roinnt leis. Mar sin is sna seanfhoirgnimh is mó a chuirtear spéis, is mó an spéis chéanna má bhaineann stair ar leith leis an suíomh, Dún na hArmlainne thuas abair. 

## Tuilleadh eolais

Tá tuilleadh eolais faoin Uirbeics in Éirinn ar fáil ag abandonedireland.ie - Suíomh Uirbeics in Éirinn

catagóir:Caitheamh aimsire
catagóir:Taiscéalaíocht
catagóir:fochultúir
Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige

Tá **Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige** (Breatnais: *Llyfrgell Genedlaethol Cymru*; IPA: ˈɬəvrgeɬ geneˈdlaɪθol kəmˈrɪ) suite in Aberystwyth. Bunaíodh i 1907 é. Coimeádann an leabharlann níos mó ná 4 milliún leabhar agus tá 30,000 lámhscríbhinn ann atá tearc agus luachmhar.

I measc na leabhar clúiteach, tá an chéad leabhar a bhí scríofa sa Bhreatnais ann, foilsithe i 1546. Tá an chéad aistriúchán ar an mBíobla, ón bhliain 1588, le feiceáil freisin.  Feictear lámhscríbhinní mar *Leabhar Dubh Caerfyrddin* (Breatnais: *Llyfr Du Caerfyrddin*), an ceann is sine (timpeall is 1250) scríofa go hiomlán sa Bhreatnais, agus *Leabhar Taliesin* (Breatnais: *Llyfr Taliesin*) le filíocht as an 14ú haois. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige
* Bunachar sonraí na Leabharlainne ar an Idirlíon 
* Digital Mirror Pictiúir, mapaí, agus lámhscríbhinní.
* Leabhar Dubh Caerfyrddin i Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige.
* Leabhar Taliesin i Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige.

Catagóir:Leabharlanna
Meathlú uirbeach

Is éard is **meathlú uirbeach** ann ná suíomh uirbeach a bheith ag titim as a chéile. Déantar an meathlú uirbeach a lua san ealaín, sa phleanáil uirbeach agus i go leor réimsí den saol.

catagóir:Uirbeachas
Catagóir:Bochtaineacht
Hendrik Martenszoon Sorgh

Péintéir mór le rá as an Ísiltír ab ea **Hendrick Martensz. Sorgh** (Ainm iomlán: Hendrick Martenszoon Sorgh, Rotterdam, timpeall 1610 - *Ibidem*, 28 Meitheamh 1670). Phós sé Adriaantje Hollaer 20 Feabhra 1633. Rugadh san Ísiltír é le linn Phoblacht na Seacht nDúiche Aontaithe, nuair a bhí an tír thar a bheith saibhir. Bhí sé ina phrintíseach (Ollainnis: *Leerling*) ag David Teniers, as Antuairp. Phéinteáladh sé margaí go minic.

## Tagairtí

Catagóir:Péintéirí Ollannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1610
Catagóir:Básanna i 1670
Blazin' in Beauly

Is feis agus scoil fhidléireachta é **Blazin' in Beauly**, a bhíonn ar siúl sa Mhanachainn gach bliain ó bhunaigh an grúpa ceoil *Blazin' Fiddles* é i 2001. Ar feadh seachtaine, tá ranganna fidléireachta ar fáil ag cúig nó sé leibhéal éagsúil, ceolchoirmeacha, agus seisiúin cheoil san óstán *Caledonian* agus san óstán *Lovat Arms*. Tionóltar i lár Dheireadh Fómhair é gach bliain, de ghnáth nuair a bhíonn na scoileanna ar saoire in Albain agus nuair a bhíonn an Mód Náisiúnta ar siúl freisin.

## Nasc seachtrach

Blazin' in Beauly (suíomh oifigiúil)
Am Ploc

Is sráidbhaile suite i gComhairle na Gàidhealtachd in Albain é **Am Ploc** nó **Ploc Loch Aillse** (Béarla:*Plockton*). Tá an baile suite in aice le Loch Carrann. 
Amharcann Am Ploc soir amach ar an bhfarraige, ar shiúl ón phríomhghaoth, agus in éineacht le Síobadh Mór an Atlantaigh tugtar aeráid an-chineálta dó, in ainneoin a dhomhanleithead i bhfad ó thuaidh, rud a fhágann go n-éireoidh go maith leis an speiceas *Cordyline australis* bheith faoi bhláth anseo.

Is iad a chomhordanáidí ná: 57° 20′ 16.84″ Thuaidh agus 5° 39′ 8.32″ Thiar.

## An baile
Tógadh an chuid is mó de na tithe san 18ú agus 19ú haois. Is ceantar caomhnaithe é lár na cathrach, thart ar Sràid a' Chala  agus Sràid Innes Ba í an iascaireacht an tionscal ba thábhachtaí ag an am sin. Sa lá atá inniu ann tá turasóireacht an-láidir sa bhaile, go príomha toisc gur taifeadadh an tsraith theilifíse *Hamish Macbeth* le Robert Carlyle anseo agus ghlac go leor daoine ón dúiche páirt ann. Taifeadadh cuid den scannán *The Wicker Man* (an t-ancaire ag tús an scannáin) agus an *Inspector Alleyn Mysteries* anseo freisin. 
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Francis Sheehy-Skeffington

Ba gníomhaí cearta daonna agus síochánaí Éireannach ó Choill an Chollaigh i gContae an Chabháin a bhí go mór ar son ceart vótála do mhná é **Proinsias Mac Síthigh-Sceimhealtún**  nó **Francis Sheehy-Skeffington** i mBéarla (23 Nollaig 1878 – 26 Aibreán 1916).

Spréach sé leis na héagóracha follasacha a bhí ann ag an am. Bhain íoróin nach beag leis nuair a cuireadh i bpríosún go héagórach é, íospartach neamhchiontach san aighneas 1916, agus dúnmharaíodh é. 

## Saol
Ba chéimí é de chuid UCD agus reachtaire ar Chumann L&H, COBÁC. Ba chara é le James Joyce, Oliver St. John Gogarty, Tom Kettle, agus athair Conor Cruise O'Brien.

[clé|mion|Hanna Sheehy i 1916 sna [Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe|alt=|257x257px]]

Phós sé Hanna Sheehy sa bhliain 1903 agus ghlac sé lena sloinne ina ainm féin. Tugadh *Skeffy* air scaití.

[mion|clé|Bóthar [Ráth Maonais

Throid Sheehy Skeffington go tréan chun cearta vótála mná a fháil in Éirinn;  bhunaigh sé an foilseachán "The Irish Citizen" lena bhean chéile.]]

## Dúnmharú
Dúnmharaíodh Sheehy Skeffington le linn Éirí Amach na Cásca. Gabhtar é ar 25 Aibreán 1916 in Portobello. Níor ghlac Sheehy Skeffington aon pháirt san éirí amach. Bhí grúpa daoine á chruinniú aige ag an am chun cosc a chur ar chreach siopaí agus gnóthaí. 

Coimeádadh siar faoi choinneáil é agus, ar deireadh, lámhachadh é ag saighdiúirí na Breataine faoi threoir J.C. Bowen-Colthurst, captaen  (cinneadh a tharraing trioblóid air níos déanaí). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Aindiachaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1878
Catagóir:Básanna i 1916
Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon
Toni Morrison

Scríbhneoir, ollamh litríochta agus duine d’fhathaigh litríocht Mheiriceá ab ea **Toni Morrison**, nó **Chloe Ardelia Wofford **mar atá a hainm scríte ar a teastas breithe. Rugadh í ar an 18 Feabhra 1931 i mbaile beag darb ainm Lorain, Ohio. Fuair sí bás ar 5 Lúnasa 2019.
clé|mion|1970
Bhain Morrison cáil amach mar gheall ar liriciúlacht a saothar agus í ag cur síos go macánta ar uafás na sclábhaíochta agus ar stair na nAfracach Meiriceánach.

## Beatha

An chéad leabhar ar fhoilsigh sí ná The Bluest Eye (1970). 

Ba é *Song of Solomon*, úrscéal staire a foilsíodh i 1977, a tharraing aird an tsaoil mhóir ar Morrison.

Is dóigh gurb é *Beloved]* (1987), úrscéal ar a bronnadh Duais Pulitzer agus an *American Book Prize* sa bhliain 1988, an saothar is iomráití dá cuid, ar an saothar léi is mó a chuaigh i bhfeidhm ar an bpobal.

11 úrscéal ar fad a scríobh sí agus ba é *God Help the Child* an ceann deireanach acu.
[clé|mion|País Vasco, [Tír na mBascach]]

### Duaiseanna
Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1993. Ba í an t-ochtú bean a bronnadh an duais seo uirthi.  Nuair a bhuaigh sí an duais, dúirt na moltóirí gur mhian le Morrison “dul go domhain sa teanga agus í a shaoradh ó laincisí cine”. Ina hóráid Nobel, thagair Morrison féin do thábhacht na teanga sa saol chomh maith.

Chomh maith leis an duais Nobel, b’iomaí duais agus gradam eile a tugadh do Morrison, ina measc an gradam National Book Circle, céimeanna oinigh ó olscoileanna Oxford, Harvard agus na Ginéive, *Légion d’Honneur* na Fraince agus Bonn Saoirse an Uachtaráin a bhronn Barack Obama uirthi.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Litríochta
Catagóir:Daoine gorma
Catagóir:Sclábhaíocht
Basseterre

Is é **Basseterre** an phríomhchathair i San Críostóir-Nimheas. Tháinig an t-ainm ón fhocal Fraincise a chiallaíonn “talamh íseal”. Tá an baile suite in iardheisceart an oileáin San Críostóir. Tá na Sléibhte *Olivees* agus na Sléibhte *Conaree-Morne* lastoir den chathair. Bhí 13,000 duine ina gcónaí in Basseterre sa bhliain 2013.

Is é ceann de na bailte is sine sna hAintillí. Bhunaigh na Francaigh an baile sa bhliain 1627.

Catagóir:San Críostóir-Nimheas
Catagóir:Príomhchathracha na Cairibe
Gerard ter Borch

Ba phéintéir cáiliúil as an Ísiltír é **Gerard ter Borch** nó **Gerard Terburg** (IPA: /ɣəˈrɑrt tər ˈbɔrx/ nó /ɣəˈrɑrt tərˈbʏrx/, Zwolle, Nollaig 1617 - Deventer, 8 Nollaig 1681). Chuaigh sé go Haarlem i 1633, áit a raibh tionchar mór ag Pieter de Molijn air. Shiúil sé ar fud na hEorpa. Rugadh san Ísiltír é le linn Phoblacht na Seacht nDúiche Aontaithe, nuair a bhí an an tír an-saibhir.
## Beathaisnéis
Rugadh Gerard ter Borch i mí na Nollag 1617 i Zwolle i gcúige Overijssel i bPoblacht na nDúitseach.

Fuair sé oideachas den scoth óna athair Gerard ter Borch Mór ( *Gerard ter Borch de Oude* ), ealaíontóir freisin, agus d'fhorbair sé a thallann go han-luath. Cruthaíonn an inscríbhinn ar staidéar ar chloigeann go raibh Ter Borch in Amstardam sa bhliain 1632, áit a ndearna sé staidéar, b'fhéidir, faoi Willem Cornelisz Duyster nó Pieter Codde. Is féidir tionchar Duyster a rianú i bpictiúr ar a bhfuil an dáta 1638, san *Ionides Bequest* (Músaem Victoria agus Albert, Londain). Sa bhliain 1634 rinne sé staidéar faoi Pieter de Molijn i Haarlem. Taifead den tréimhse seo a chaith sé in Haarlem is ea 'The Consultation*' (1635)* atá san Berlinische Galerie, i mBerlin.
lár|mion|The Military Gallant, Taigh-tasgaidh Louvre
## Nasc seachtrach
* Gailearaí ABC 

## Tagairtí

Catagóir:Péintéirí Ollannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1617
Catagóir:Básanna i 1681
Montevideo

Is é **Montevideo** príomhchathair Uragua. Tá an chathair suite i ndeisceart na tíre. Tá níos mó ná 1,000,000 duine ina gcónaí sa chathair féin, agus mar sin is é an chathair is mó sa tír agus an t-aon chathair le daonáireamh os cionn 1,000,000. Tá tránna breátha ann, mar shampla: Pocitos, Buceo, Malvín, Playa de los Ingleses, Playa Verde, Punta Gorda agus Carrasco. Tá an chathair lán d'fhoirgnimh stairiúla. De réir "*Mercer Human Resource Consulting*" is é Montevideo an chathair i Meiriceá Laidineach le cáilíocht na beatha is airde.
.

## Bailte Ceangailte
* El Aaiún
* Beirlín

## Tagairtí

## Nasc Seachtrach
* Montevideo - Leathanach oifigiúil

Catagóir:Uragua
Catagóir:Príomhchathracha Mheiriceá Theas
Sandra White

Is polaiteoir Albanach í **Sandra White**. Rugadh ar 17 Lúnasa 1951 í. Tá sí ina ball de Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Ó 2011, tá sí ina ball de Pàrlamaid na h-Alba don dáilcheantar Glaschú Ceilbhinn.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh Phàrlamaid na h-Alba
* Suíomh PNA 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Shmuel Yosef Agnon

Ba scríbhneoir Giúdach é **Shmuel Yosef Agnon** (Eabhrais: שמואל יוסף עגנון). Rugadh i 1888 é i mbaile beag darb ainm Buczacz, sa Ghailís (in Úcráin an lae inniu), ag am Impireacht na hOstaire, agus fuair sé bás in Iarúsailéim i 1970. Bhuaigh sé Duais Nobel na Litríochta i 1966.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1970
Catagóir:Daoine a rugadh i 1888
Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha
Port nan Long, An t-Eilean Sgitheanach

Is baile suite san Eilean Sgitheanach, i gComhairle na Gàidhealtachd é **Port nan Long**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Port an t-Sròim

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Port an t-Sròim**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Seumas Mac a' Phearsain

Ba scríbhneoir agus polaiteoir Albanach é **James Macpherson** nó **Seumas Mac a' Phearsain** (27 Deireadh Fómhair 1736  i Ruadhainn, Gaeltacht na hAlban - 17 Feabhra 1796). Tá clú air mar "aistritheoir" ar fhilíocht *Ossian*.

## A Bheatha
Ó 1753 amach chuaigh sé ar Choláiste an Rí in Obar Dheathain agus ansin ar Ollscoil Dhún Éideann. Ag an am sin, thosaigh sé ag scríobh filíochta, mar shampla *The Highlander* i 1758, ach ní raibh mórán de foilsithe.

Tháinig cáil air mar gheall ar an "aistriúchán" ar *Fragments of Ancient Poetry*, foilsithe ag Hugh Blair i 1760. Tháinig na leabhair *Fingal, an Ancient Epic Poem in Six Books* (1761), *Temora* (1763) agus *The Works of Ossian* (1765) amach tar éis sin. Fuaireadar clú mar obair de chuid an amhránaí Ghaelaigh *Ossian*. Bhíothas den tuairim gur bhailiúchán de bhéaloideas ársa a bhí iontu, a d'aimsigh Macpherson i nGaeltacht na hAlban agus sna hOileáin Siar. Bhí na leabhair aistrithe chuig theangacha Eorpacha eile, agus thaitin siad leis an lucht léitheoireachta ansin. Leis an tsuim a bhí in *Ossian*, d'athraigh an t-ainm ar Ghaeilge na hAlban ó "Erse" go "Gàidhlig".

Tharla conspóid mhór maidir le hOssian agus cé chomh fírinneach a bhí obair Macpherson. Inniu, táthar den tuairim gurbh é Macpherson féin a scríobh an fhilíocht.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Albanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1736
Catagóir:Básanna i 1796
Ruadhainn, Bàideanach

Is baile beag i mBàideanach, Comhairle na Gàidhealtachd é **Ruadhainn** (Béarla: *Ruthven*). Tá sé suite timpeall leathmhíle (0.80km) laisteas de Cheann a' Ghiúthsaich agus timpeall 43 míle (69 km) laisteas d'Inbhear Nis sa chontae traidisiúnta Contae Inbhear Nis.

Rugadh James Macpherson, a rinne an "t-aistriúchán" ar fhilíocht *Ossian*, i Ruadhainn sa bhliain 1736.

Feictear fothracha *Ruthven Barracks*, ionad tábhachtach ag an arm dearg sna blianta tar éis bhliain Phrionsa Séarlas, lastoir den bhaile.

## Tagairtí
 

## Nascanna Seachtracha
*Ruadhainn, *Gazetteer for Scotland* (Béarla)

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Ruadhainn

Tá níos mó ná áit amháin ann leis an ainm **Ruadhainn**:
* Ruadhainn, Obar Dheathain
* Ruadhainn, Bàideanach
Gustave Flaubert

Ba shárúdar Francach é **Gustave Flaubert** (IPA: ɡystav flobɛʁ). Rugadh i Rouen é, ar an 12ú lá de mhí na Nollag 1821, agus fuair sé bás ar an 8ú lá de mhí na Bealtaine 1880, i mbaile beag darb ainm Croisset.

Mar dhuine de na scríbhneoirí próis is fearr sa dara leath den 19ú haois, bhí tionchar mór ag Flaubert ar litríocht na Fraince mar thoradh ar chumhacht a stíle sna húrscéalta móra a scríobh sé, mar shampla *Madame Bovary* (1857), *Salammbô* (1862), *L'Éducation sentimentale* (1869), nó fiú a chuid gearrscéalta, mar *Trois Contes* (1877).

## A chuid oibre

**Leabhair**
* *Rêve d'enfer*, 1837
* *Mémoires d'un fou*, 1838
* *Madame Bovary*, 1857 agus 1930
* *Salammbô*, 1862 agus 1874
* *L'Éducation sentimentale*, 1869
* *Le Candidat* (vaudeville), 1874
* *La Tentation de saint Antoine*, 1874 agus 1903
* *Trois Contes* :*Un cœur simple*, *La Légende de saint Julien l'Hospitalier*, *Hérodias*, 1877
* *Le Château des cœurs* (Dràma), 1880
* *Bouvard et Pécuchet* (neamhchríochnaithe), 1881
* *Par les champs et les grèves (Voyage en Bretagne)*, 1886
* *Mémoires d'un fou*, 1901
* *À bord de la Cange*, 1904
* *Œuvres de jeunesse inédites*, 1910
* *Dictionnaire des idées reçues*, 1913
* *Premières œuvres*, 4 imleabhar, 1914 – 1920
* *Novembre*, 1928 (ach 1842)
* *Souvenirs, notes et pensées intimes ([[1838]] – [[1841]])*, 1965
* *Album*, annoté par Jean Bruneau agus Jean A. Ducourneau, 1972
* *Bibliomanie et autres textes [[1836]] - [[1839]]*, 1982

**Litreacha**
* *Lettres à la municipalité de Rouen*, 1872
* *Lettres à George Sand*, 1884
* *Correspondance*, 4 imleabhar, 1887 – 1893
* *Lettres à sa nièce Caroline*, 1906 
* *Lettres inédites à Georges Charpentier*, 1911
* *Lettres inédites à la Mathilde Bonaparte*, 1927 
* *Correspondance*, 9 imleabhar,  1926 - 1933 agus *Supplément*, 4 leabhar, 1954
* *Lettres inédites à Tourgueneff*, 1946
* *Lettres inédites à Raoul Duval*, 1950
* *Lettres d'Orient*, 1990
* *Correspondance*, nótaí le Yvan Leclerc agus Jean-Benoît Guinot, 6 imleabhar: I (1830 - 1851), 1973; II (1851 - 1858), 1980; III (1859 - 1868), 1991; IV (1869 1875), 1998; V (1875 – 1880), 2007; Index, 2007 (eag. Jean Bruneau)

**Bailiúcháin**
* *Œuvres complètes*, 8 n-imleabhar, 1885 (Quantin)
* *Œuvres*, 10 n-imleabhar, 1874 – 1885 (Lemerre)
* *Œuvres complètes* 1926 - 1933 (Conard)
* *Œuvres complètes illustrées*, 1921 – 1925
* *Œuvres*, 2 imleabhar. 1951 – 1952 agus 1989 (clóbhualadh nua), nótaí le Albert Thibaudet agus René Dumesnil (Gallimard)
* *Œuvres complètes*, 1940  – 1957 (Les Belles Lettres)
* *Œuvres complètes*, 2 imleabhar. 1964 (Seuil)
* *Œuvres complètes*, 18 imleabhar, 1965 – 1965, nótaí le Maurice Nadeau
* *Œuvres complètes*, 16 imleabhar, 1975 (Études littéraires françaises) 
* *Œuvres complètes*, 16 imleabhar, 1971 – 1975, nótaí le Maurice Bardèche
* *Œuvres complètes*, nótaí le Claudine Gothot-Mersch agus Guy Sagnesinconnue, 5 imleabhar: *Œuvres de jeunesse*, 2001; I-V: air an t-slighe.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1821
Catagóir:Básanna i 1880
An Ráthaig Mhór

Is ceantar suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **an Ráthaig Mhór**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Galphunc

Is éard is **Galphunc** ann ná fosheánra den fhicsean eolaíochta a mheascann punc agus an ghalchumhacht, i suíomh atá faoi thionchar an Iarthair i rith an 19ú céad le linn ré na tionsclaíochta. Sa litríocht, sa cheol, agus san fhaisean a dhéantar tagairt agus forbairt don choincheap seo.

## Féach Freisin
* Ficsean eolaíochta

Catagóir:Ficsean eolaíochta de réir seánra
catagóir:fochultúir
catagóir:ficsean eolaíochta
Fionntán Mac Aodha Bhuí

Bhí **Fionntán Mac Aodha Bhuí** (1924-2012) ina ailtire, pleanálaí agus gníomhaire teanga.

Bhí ochtar cloinne aige. Orthu siúd tá Rónán Mac Aodha Bhuí, craoltóir.

## Naisc sheachtracha
* Nótaí Cuimhneacháin, lena mhac Iarla

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1924
Catagóir:Básanna in 2012
Salachaidh

Is baile beag suite i gComhairle na Gàidhealtachd, in Albain, é **Salachaidh**. Tá an gráigbhaile suite ar an bhruach thuaidh de Loch Long.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Leithghabháil chultúrtha

Is éard is **leithghabháil chultúrtha** ann ná gnéithe de chultúr áirithe a bheith á dtógáil agus á n-úsáid ag grúpa a bhaineann le cultúr eile. Déanann sé cur síos ar chomhshamhlú cultúr, ach is féidir leis tagairt do dhearcadh diúltach chultúr an mhóraimh i leith chultúr an mhionlaigh chomh maith.

## Naisc sheachtracha
*Alt i nGaeilge ar an gcoincheap ar Nos.ie

catagóir:Iarnua-aoiseachas
catagóir:Fochultúir
catagóir:Téarmaí cultúrtha
catagóir:Ceartaiseacht pholaitiúil
Strath Rúsdail

deas|250px|thumb|Strath Rúsdail
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Strath Rúsdail**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Sròn a' Chritheagain

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Sròn a' Chritheagain** nó **Sròn Chritheagain**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Sgurr Gaoithe

Is ceantar suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Sgurr Gaoithe**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Sìleas na Ceapaich

Ba í **Sìleas na Ceapaich** nó **Sìleas NicDhòmhnaill** (c. 1660 - 1729) iníon Ghilleasbuig, Mhic 'ic Raghnaill, an 15ú taoiseach de Dhòmhnallaich na Ceapaich.

Phòs Sìleas Alasdair Gòrdanach agus chuaigh siad a chónaí i mBaile Dhòrnaidh, láimh le Hunndaidh. Tá seanbhallóga an tí le feiceáil fós ar an mbóthar idir Obar Dheathain agus Monadh Choinnich. Tá sé le tuiscint ó fhilíocht Shìleas go raibh cúigear mac acu agus triùr nó ceathrar iníonacha.

## Filíocht

Aithnítear Sìleas na Ceapaich mar phríomhfhile éirí amach 1715, an chéad iarracht a rinneadh ar choróin na Breataine a fháil ar ais do na Stíobhartaigh. Tá cáil uirthi chomh maith as na dánta spioradálta a chum sí, amhail “Laoidh air Bàs a Fir agus a h-Ighne” a rinne sí tar éis bhás a fir chéile agus a hiníne Anna. Bhain Sìleas le pobal Caitliceach, agus is é “Laoidh Mhoire Mhaighdeann” ab fhaide a mhair i measc na ndaoine. Tugann sé cuntas ar bheatha Chríost as an Tiomna Nua, agus míniú ar chrá na máthar faoinar tharla dá Mac.

I gclár de chuid an BBC in 2003, dúirt an scoláire Colm Ó Baoill faoin gcuntas a thugann an béaloideas uirthi:

::Gu robh i na h-òige car beadarra, “frolicsome” mar a sgrìobhar sa Bheurla: agus chan eil fios nach eil fìrinn ann; tha daoine ann a chreideas gur e mac dìolain a bha sa mhac a bu shine aice. Chan innis am beul-aithris dhuinn dè am buaidh a bha aig pòsadh Shìleas (ann an 1685) air a' bheadradh seo, ach theirear gu robh 'coinneachadh' aice ris a' bhàs. An dèidh sin dh'atharraich i beusan, dh'fhàs i cràbhach agus shìn i air laoidhean a dhèanamh. Chan eil fios idir dè an fhìrinn a tha san sgeulachd seo, no a bheil fìrinn idir ann.

Léiríonn a lán d’amhráin Shìlis claonadh láidir Seaicibíteach. Ina measc sin tá "Do Fheachd Mhorair Màr" agus "Òran air là Sliabh an t-Siorraim". 

Taispeánann a cuid filíochta mórtas a cine, na Dòmhnallaich, agus mórtas a teaghlaigh féin, go háirithe sna píosaí seo: "Cumha Bàs a Fir agus a h-Ighne" agus "Marbhrann air Bàs a Fir". 

Is léir ó íomhánna agus ó mheadaireacht fhilíocht Shìleas go raibh sí, mar iníon taoisigh, oilte i bhfilíocht na Gàidhlig. Tugann a cuid filíochta léargas dúinn freisin ar ghnóthaí na mban, ag tabhairt comhairle d’iníon faoi chora an tsaoil, faoi chúrsaí cúrsaí pósta agus creidimh agus faoi bhás clainne, agus ina theannta sin ag léiriú an dearcaidh a bhí ag daoine i leith imeachtaí móra na linne. Féach “Òran do Alasdair Ghlinnne Garadh”:

:Alasdair à Gleanna Garadh,
:Thug thu an-diugh gal air mo shùilean;
:'s beag iongnaidh mi bhith trom chreuchdach:
:'s tric ga reubadh as ùr sinn.
:deacair dhomhsa bhith gan osnaich
:'s meud an dosgainn th' air mo chàirdean;
:'s tric an t-eug oirnn a' gearradh,
:taghadh nan darag as àirde...

## Le léamh
Tá filíocht Shìlis cruinnithe ag Colm Ó Baoill in *Bàrdachd Shìlis na Ceapaich* (Scottish Gaelic Texts Society, 1972)

## Nótaí

## Naisc sheachtracha
*BBC Alba: Làrach nam Bàrd: Sìleas na Ceapaich

Catagóir:Filí Albanacha
Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban
Uachdar Thìre

Sráidbhaile i nGarbhchríocha na hAlban is ea **Uachdar Thìre** agus é suite leathmhíle slí ó bhruach thuaidh Loch Aillse, láimh le Caol Loch Aillse. Is cuid de limistéar Chomhairle na nGarbhchríoch é. 

Tá Bunscoil Uachdar Thìre ag freastal ar an gceantar, agus ar Acha Mòr, Baile Rath agus An Dòrnaidh chomh maith.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Aonach Meadhoin

Is sliabh in Albain í **Aonach Meadhoin**, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Acadamh na Lianna

thumb|Suaitheantas an chumainnIs éard is **Acadamh na Lianna** ann ná grúpa dochtúirí agus daoine sna gairmeacha gaolmhara nó le spéis sa leighis a eagraíonn cruinnithe, léachtaí agus eile as Gaeilge in Éirinn. Bunaíodh an Acadamh sna seascaidí déanacha. Idir na bunaitheoirí bhí na dochtúirí Liam Ó Sé, Eithne MacAodh, Roibéard Ó Cuinn agus Niall Ó Gallachóir.  

Foilsíodh stair na heagraíochta faoin teideal *Dochtúirí an Dóchais*,  Stair Acadamh na Lianna 1968-2018, agus seoladh é ag cruinniú na hAcadaimh i mí na  Nollag 2018. Colm Ó Sé, dochtúir teaghlaigh agus mac le duine de na bunaitheoirí, a chuir i dtoll a chéile é. Foilsíodh é cothrom agus caoga bliana ó bhunaíodh an cumann. 

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Leigheas in Éirinn
Catagóir:Grúpaí Gaeilge
Catagóir:Eagraíochtaí Uile-Éireann
Nathan Carter

Is amhránaí agus ceoltóir Sasanach / Éireannach é **Nathan Carter**. Rugadh é i Learpholl, Sasana ar an 28 Bealtaine, 1990.

clé|mion|220x220px|Country Music Festival 2017

## Gairm
Rugadh Carter i Learpholl do thuismitheoirí a tháinig ón Iúr, Tuaisceart Éireann. Chuaigh sé chuig Scoil Bishop Eton in Allerton, Learpholl ag seinm an bhosca ceoil i gceolchoirm na scoile. In aois a 10, bhuaigh sé an "All Ireland Title for Traditional Singing". Ag 18 bhog sé as Learpholl chun cónaí in Éirinn.

Tá 13 albam stiúideo agus 6 albam beo eisithe ag Carter go go dtí mí na Nollag 2022. 

Scaoileadh a leagan de "Wagon Wheel" ar an 15 Meitheamh 2012; bhí tóir ollmhór air. Bhuaigh Carter Gradaim Cheoil Tíre na hÉireann RTÉ in 2016.

## Dioscliosta
### Albaim
*2007: *Starting Out*
*2010: *The Way You Love Me* 
*2011: *Time of My Life* 
*2012: *Wagon Wheel* 
*2013: *Where I Wanna Be*
*2014: *Christmas Stuff*
*2015: *Beautiful Life*
*2016: *Stayin' Up All Night*
*2017: *Livin' The Dream*
*2018: *Born for the Road*
*2019: *Irish Heartland*

### Albaim Bheo
*2012: *The Live Show*
*2013: *The Wagon Wheel Show – Live*
*2015: *Live at the Marquee*
*2017: *Nathan Carter (Live at the Marquee Cork)*
*2017: *Celtic Roots (Live)*

### Singlí
*2012: "Wagon Wheel" https://www.youtube.com/watch?v=m3h6Nr1Smw0
*2012: "One for the Road"
*2013: "Caledonia" https://www.youtube.com/watch?v=nNZElYMa_mw
*2013: "Where I Wanna Be" https://www.youtube.com/watch?v=R9kvYm9XTBQ
*2013: "Boys of Summer"
*2013: "The Town I Loved So Well"
*2014: "Simple Life" https://www.youtube.com/watch?v=A4h7pBJPFP8
*2014: "On the Boat to Liverpool" https://www.youtube.com/watch?v=wnSMqnzmltw
*2014: "Good Time Girls" https://www.youtube.com/watch?v=jeCD57mQifg
*2015: "Good Morning Beautiful"
*2015: "Good Luck to the Girl" https://www.youtube.com/watch?v=svL8wRGuvik
*2016: "Temple Bar" https://www.youtube.com/watch?v=njnEMHSidN4
*2016: "Liverpool"
*2017: "Livin' the Dream"
*2017: "Christmas to Me"
*2018: "This Song is For You"
*2018: "Give It to Me"
*2018: "Winnie O'Neill"

## Gradaim agus ainmniúcháin

## Féach freisin

* Ceol tíre na hÉireann

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ceol tíre na hÉireann
Lee Matthews

Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach é **Lee Matthews** (**Lee Mulhern** - **Lee.M**). Rugadh é ar an Ómaigh, Contae Thír Eoghain, Tuaisceart Éireann, ar an 12 Meitheamh, 1988.

## Dioscliosta
### Albaim
;Lee Mulhern
*1996: **Hey Good Looking**

;Lee Matthews
*2014: **A Little Bitty Country**
Tracklist
#"Sadie's Got Her New Dress On" (3:05)
#"Mirror on the Wall" (3:11)
#"Brokenheartsville" (3:54)
#"Not a Day Goes By" (4:05)
#"Little Bitty" (2:23)
#"Drink, Swear, Steal and Lie" (3:02)
#"Don't Shut Me Out" (5:34)
#"Mud on the Tires" (3:12)
#"That Country Girl" (3:09)
#"The Voyage" (3:20)
#"There's Irish in Our Eyes" (3:05)
#"Love Shine a Light" (2:45)

*2015: **It's a Great Day to Be Alive**
Tracklist
#"Cotton Eye Joe" (3:07)
#"Your Sweet Loving" (2:46)
#"It's a Great Day to Be Alive" (3:21)
#"Bang On the Ear" (4:10)
#"The Irish Way" (3:16)
#"Buy Me a Boat" (2:54)
#"Here I Go Again" (3:16)
#"Norma Jean Riley" (2:43)
#"Then" (4:14)
#"Got My Mind Set On You" (3:01)
#"Girl Next Door" (3:28)
#"If Tomorrow Never Comes" (3:54)

### Singlí
;NXT-GEN (Lee.M & Pete Doherty)
*2012: "Magnetic" http://www.youtube.com/watch?v=WM19IXtOvAo 
;Lee.M
*2012: "Slow Motion" (Lee.M & J. Pearl le Iyaz agus Snoop Dogg) http://www.youtube.com/watch?v=fB0sBUzjutk
;Lee Matthews
*2013: "Sadie's Got Her New Dress On" http://www.youtube.com/watch?v=RpBTvfs67y4
*2014: "That Country Girl" http://www.youtube.com/watch?v=fLq8q5tBBpw
*2014: "Love Shine a Light" http://www.youtube.com/watch?v=6A2S64PQJfo
*2014: "There's Irish In Our Eyes" http://www.youtube.com/watch?v=_Bxy_Xo-brA
*2014: "The Voyage" http://www.youtube.com/watch?v=3T4vucDysj0
*2015: "Cotton Eye Joe"
*2015: "It's a Great Day to Be Alive"
*2015: "Buy Me a Boat"
*2015: "Girl Next Door"
*2015: "The Irish Way" https://www.youtube.com/watch?v=XXy8zMJMbak
*2015: "Bang on the Ear"
*2016: "The Farmer Wants a Wife" https://www.youtube.com/watch?v=DWYjUd5TLWM
*2016: "Do Dat Diddly Ding Dang"
*2018: "A Mother's Call"
*2018: "Seven Nights in Eire"

## Gradaim
### [[Gradaim Ceoil Tíre na hÉireann]]

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain
Catagóir:Daoine beo
Bernadette Soubirous

Rugadh **Maria Bernada Sobirós** (Ocsatáinis) nó **Marie Bernarde Soubirous **(Fraincis) nó **Naomh Bernadette de Lourdes** (7 Eanáir 1844 – 16 Aibreán 1879) i Lourdes, sa Fhrainc.  

## Luathshaol
Bhí a clann beo bocht. Labhair siad Ocsatáinis (Gascon), agus bhí Francais ar bith acu.  

Bhuail an calar Bernadette sa bhliain 1854. Bhí uirthi dul ag obair agus í 14 bliain d'aois.

## Taispeánadh
Nuair a bhí Bernadette ag trasnú abhainn in aice lena baile, ar an 11 Feabhra 1858, chonaic Bernadette ‘bean álainn óg’. 

Ocht n-uaire déag a chonaic Bernadette Máthair Dé sa bhfochla i Massabielle. Irr sí ar an gcailín óg macánta guí ar son na bpeacach, agus a iarraidh ar dhaoine aithrí a dhéanamh ar a son. 

Dúirt an Mhaighdean Ghlórmhar léi ar an 25 Márta 1858, *‘Is Mise An Ghiniúint Gan Smál’*. 

## Saol cráifeach
Chuaigh Bernadette isteach i gClochar Siúracha na Carthanachta, i Nevers, áit ar chaith sí an chuid eile dá saol ag guí.

D’éag Bernadette ar an 16 Aibreán 1879, in aois 36 bliain di. Bhí sí buailte go dona ag an eitinn agus bhí asma ag cur as di i rith an ama. 

## Tionchar
Ar an 8 Nollaig 1933, naomhainmnigh an Pápa Pius XI í, agus dúirt sé, "Go dtugaimis ómós do Naomh Bernadette agus í i láthair Dé agus an Mhaighdean Mhuire".

## Íomhánna

Íomhá:Bernadette soubirous 1 publicdomain.jpg|Bernadette Soubirous
Íomhá:Bernadette Soubiroust - Project Gutenberg eText 18729.jpg|Bernadette Soubirous
Íomhá:Bernadette soubirous 2 publicdomain.gif|Bernadette Soubirous
Íomhá:France-002034 - Bernadette Soubirous (15775013222).jpg|
Íomhá:Maison paternelle de Bernadette Soubirous.jpg|Teach a athair
Íomhá:Bernadette Soubirous en 1861 photo Bernadou 4.jpg|Bernadette Soubirous
Íomhá:Bernadette Soubirous en 1863 photo Billard-Perrin 2.jpg|Bernadette Soubirous
Íomhá:Bernadette Soubirous en 1861 photo Bernadou 1.jpg|Bernadette Soubirous, 1861 
 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1844
Catagóir:Básanna i 1879
Catagóir:Mná
Catagóir:Muire
Catagóir:Naoimh Francacha
Naoned

Is cathair í **Naoned** [ˈnɑ̃wnət] (Fraincis: *Nantes*, Gallois: *Naunnt*) sa Bhriotáin, in iarthuaisceart na Fraince. Is í príomhchathair traidisiúnta na Briotáine í. Tá sí suite ar an Abhainn Liger.

Chuir Anraí IV na Fraince Forógra Nantes i bhfeidhm sa bhliain 1598, rud a bhronn saoirse reiligiúnach áirithe ar Phrotastúnaigh na Fraince agus a réitigh ceist an chreidimh sa Fhrainc ar feadh tamaill áirithe.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Fraince
Am Monadh Ruadh

Is sliabhraon in oirthear Ghaeltacht na hAlban é **Am Monadh Ruadh** (Béarla: *The Cairngorms*). Tá sé suite idir An Aghaidh Mhòr san iarthar, Abèidh san oirthear,  Obar Neithich sa tuaisceart,  Bràigh Mhàrr sa deisceart.

Rinneadh Páirc Náisiúnta den cheantar sa bhliain 2003, an dara páirc náisiúnta in Albain, cé go raibh forbairtí conspóideacha ar siúl cheana féin, le limistéar mór sciála a dhéanamh ar a' Chàrn Gorm. Meallann an am Monadh Ruadh dreapadóirí sa gheimhreadh agus sa samhradh agus tá go leor deiseanna ann siúl trí ghleannta agus suas cnoic. Is é an gleann is cáiliúla An Làirig Dhrù. Sa gheimhreadh, is breá le sciálaithe teacht go dtí an ceantar, cuid acu ag úsáid an ionad sciála oifigiúil, agus roinnt ag sciáil i gceantair iargúlta ar fud na móin.

## Beanna

* Beinn Mac Duibh (1309 m)
* Am Bràigh Riabhach (1296 m)
* Càrn an t-Sabhail (1293 m)
* Sgòrr an Lochain Uaine (1258 m)
* An Càrn Gorm (1245 m)

## Bailte
* An Aghaidh Mhòr
* Inbhir Tuilnein
* Baile Ùr an t-Slèibh
* Dail Chuinnidh
* Ceann a' Ghiùthsaich
* Coit a' Ghartain
* Obar Neithich (Am Monadh Ruadh)
* Bealadair
* Bràigh Mharr
* Drochaid Chàrr

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Duilleag Oifigeil Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh *(Beurla)*
** Place-names  *(pdf)*
* Duilleag Ionad-sgìthidh a' Chùirn Ghuirm *(Beurla)*
* Rewilding Britain: pròiseactan: Gleann Fèisidh
* Rewilding Britain: pròiseactan: Tèarmann Nàdair Nàiseanta Obar Neithich 

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
An Sgùrr, Eige

Is cnoc in Albain í **an Sgùrr**, atá suite in Eige i gComhairle na Gàidhealtachd. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Sgùrr na Cìche (Cnòideart)

Sliabh i gCnóideart atá suite i nGhàidhealtachd na h-Alba is ea **Sgùrr na Cìche**',. Tá sé 1040m ar airde agus is Binn Rothaich iargúlta í. Tá sé suite idir ceann Loch Nibheis agus ceann Loch Chuaich.
Tá cruth cíche, ar an sliabh agus tá sé le feiceáil ó Àird a’ Bhàsair san Eilean Sgitheanach. Téann druim thoir an tsléibhe go Garbh Chìoch Mhòr (1013m), Garbh Chìoch Bheag  (968m) agus Sgùrr nan Coireachan (953m).

Tá céim suas an tsléibhe idir Sgurr na Cîche agus Garbh Cíoch Mòr ó Ghleann Deasaraidh, agus sin an bealach is coitianta chun an mullach a bhaint amach, ag tosú an lae ag ceann Loch Airceig. Tá sé coitianta freisin an oíche a chaitheamh ag Sourlies agus Droim a Gortein a dhreapadh ón iardheisceart, cé nach bhfuil céim ar bith ann. Is siúlóid sléibhe é an siúlóid, agus ní gá trealamh dreapadóireachta chun an mullach a bhaint amach, áfach, tá an talamh bog-fliuch uaireanta, agus tá codanna den sliabh creagach agus géar..
## Naisc sheachtracha
* Sgùrr na Cìche aig munromagic.com (Béarla) 
* Sgùrr na Cìche aig walkhighlands.co.uk (Béarla)
* *The Munros: Scottish Mountaineering Club Hillwalkers Guide*, by Donald J. Bennet.ISBN 0-907521-57-6
## Tagairtí

Catagóir:Beanna Rothacha
Catagóir:Cnòideart
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Munros
Sgùrr a' Mhadaidh Ruaidh

Is sliabh in Albain í **Sgùrr a' Mhadaidh Ruaidh**, atá suite i gComhairle na Gàidhealtachd. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Naomh Caitríona Siena

Naomh is ea **Caitríona Siena** (25 Márta 1347 – 29 Aibreán 1380), a rugadh *Caterina di Giacomo di Benincasa* i Siena, san Iodáil.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1347
Catagóir:Básanna i 1380
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Díthreabhaigh
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Doiminicigh
Catagóir:Fealsúna Iodálacha
Catagóir:Fealsúnacht na Meánaoise
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Mná
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Catagóir:Taidhleoirí
Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas

Ceantair chomhairle na hAlban de chuid na hAlban is ea **Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas**. 

## Bailte

* Bigear, Baile an t-Saoir, Baile Udain
* Camas Long, Cathair MoLuaig, Cille Bhríghde an Ear, A' Chathair Nuadh, Caisteal Tarrais, Creamhain Eóin, A’ Choitcheann, Comh Dobhair Alt
* Dún Saghair, Dúbhghlas, Dail Bhaile Dhealgaiche
* Féith na Maighiche
* Hamaltan, Hamaltan an Iar
* Lannraig, Lios MoChuda 
* An Ruadh-Ghleann
* Strath Aibhne
* Taigh na h-Uiseig, An Tórr Breac, Taobh an Uillt

## Tíreolaíocht

* Dail Chluaidh, Dúghlas
* Teinnteach

## Cultúr

* Am Baile Úr
* Baile Mhéaraidh
* Hamaltan Mheadhain
* Oilthigh na h-Alba an Iar

Catagóir:Ceantair chomhairle na hAlban
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas
Loch Achaidh na h-Inich

deas|250px|thumb|Loch Achaidh na h-Inich
Is loch suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Loch Achaidh na h-Inich**.

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Comhairle Mheadhan Lodainn

Ceantair chomhairle na hAlban de chuid na hAlban is ea **Comhairle Mheadhan Lodainn**.

## Bailte

* Baile nan Trodach
* Críochtán
* Dail Cheith
* Peighinn na Cuthaig
* Roslainn

## Tíreolaíocht

* Na hArdtailte Theas, Abhainn Thuaidh
* Easg

Catagóir:Ceantair chomhairle na hAlban
Catagóir:Comhairle Mheadhan Lodainn
Loch Afraig

Is loch suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Loch Afraig**.

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Loch Bhraoin (loch)

deas|250px|thumb|Loch Bhraoin
Is loch suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Loch Bhraoin**.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Loch Bhraoin 

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
A Night at the Opera

Is albam ón bhanna Queen é ***A Night at the Opera***, a bhí eisíodh ar an 21 Samhain 1975. Is é an ceathrú albam stiúideo acu.

## Traicliosta

### Taobh 1
# "Death on Two Legs (Dedicated to...)" – 3:43
# "Lazing on a Sunday Afternoon" – 1:07
# "I'm In Love with My Car" – 3:04
# "You're My Best Friend" – 2:52
# "39" – 3:30
# "Sweet Lady" – 4:03
# "Seaside Rendezvous" – 2:14

### Taobh 2
# "The Prophet's Song" – 8:20
# "Love of My Life" – 3:38
# "Good Company" – 3:23
# "Bohemian Rhapsody" – 5:54
# "God Save the Queen" – 1:13

## Tagairtí

Catagóir:Queen
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1975
Kevin Walker

Is amhránaí, ceoltóir agus imreoir sacair Éireannach é **Kevin Walker**. Rugadh in Örebro na Sualainne é ar an 3 Lúnasa 1989. B'eisean an buaiteoir i séasúr 9 ar an leagan Sualannach de *Idol*. Ón mbliain 2011 d'imir sé i lár na páirce do GIF Sundsvall i bhfoshraith Superettan sa tSualainn. Imreoir lár páirce é Walker ó 2015 le Djurgårdens IF.

## Dioscliosta
### Albaim
*2013: *Belong*
### Singlí
*2013: "Belong" http://www.youtube.com/watch?v=WGdYRnZRUNg

## Sacar
;An tSualainn
*2006–2007: Örebro SK
*2007–2011: AIK
**2008→ Väsby United
**2010→ Väsby United
**2010→ Assyriska Föreningen 
**2011→ GIF Sundsvall
*2012–2014: GIF Sundsvall
*2015-: Djurgårdens IF

mion|320x320px|left|Kevin Walker, Djurgårdens IF, an tSualainn
	
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Imreoirí sacair na Sualainne
Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe Sualannacha
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí Sualannacha
Catagóir:Daoine beo
Cothromóid dhifreálach

Is éard is **cothromóid dhifreálach** ann, ná cothromóid mhatamaiticiúil le haghaidh feidhme anaithnide i gcomhair athróige amháin nó níos mó, agus ina mbíonn díorthaigh de chuid na feidhme ann freisin.

Is féidir go leor dlíthe nádúrtha a fhoirmliú tré leas a bhaint as cothromóidí difreálacha. mar sin, is gléas riachtanach iad cothromóidí difreálacha le haghaidh samhaltaithe mhatamaiticiúla. 

## Bogearraí

* ExpressionsinBar
* Maple: dsolve
* SageMath
* Xcas: desolve(y'=k*y,y)

Catagóir:Matamaitic
Comhairle Chrìochan na h-Alba

Ceantair chomhairle na hAlban de chuid na hAlban is ea **Comhairle Chrìochan na h-Alba**. 

## Bailte

* Abaid Bhaoithin, Alan Crom, Allt na Crà, Allt an Fhùcadair
* Baile Úr Chille Bhoisil, Baile Alain, Baile Eighe, Bun na h-Aibhne, Bun Chadain, Baile Chaisteil, Baile Ghille Mhoire, Baile Mhacais, Baile nan Damh, Bruach Thuaidh
* Cealsaidh, Cathair Lannraig, Cille Bheagha, Ceann Ruighe, Cill Aba, Cille Bhoisil, Ceann Tìobhiot, Cille Bhríghde
* An Dún, Dún Airchill, Deadard, Deanaim, Drochaid Eadaraig
* Eadaraig, An Eaglais, Eaglais Ruail
* An Geal Áth
* Hamhaig
* Inbhir Eighe, Inbhir Leitheann
* Labhdar, Leum na Caillich, An Lainn, Longphort Mhacais, Liontan Ruairidh
* Maol Ros
* Na Púballan
* Ruail Bheathaig, Rosbrog
* An Sruthan Fuar, Salcraig, Sliabh Thuaidh
* Taigh a' Ghranndaich

## Tíreolaíocht

* Abhainn Thuaidh, Abhainn Leitheinn
* Srath Thuaidh
* Uisge Dháidh

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair chomhairle na hAlban
Na Lochan Sgeireach

Is grúpa lochanna fionnuisce suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **na Lochan Sgeireach**.
clé|250px|thumb|Na Lochan Sgeireach

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Allt Grànnda

Is abhainn suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Allt Grànnda**.

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Ted Brocklebank

Is polaiteoir Albanach é **Ted Brocklebank**, BPA (Ball de Pharlaimint na hAlban). Rugadh 24 Meán Fómhair 1942 é, i gCill Rìmhinn.  Mar BhPA tá sé ina ionadaí do Lár na hAlban agus Fìobha. Tá sé ina bhall de Pháirtí Coimeádach na hAlban.

## Nasc seachtrach
Leathanach oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine beo
Pòl Mac a' Bhreatunnaich

Is údar Ghaeilge na hAlban é Pòl Mac a' Bhreatunnaich.

Ina leabhar *Turas Thar Chuain*, déanann sé cur síos ar thuras a rinne sé timpeall an Domhain ag obair ar bhord loinge.

## Leabharliosta
*Turas Thar Chuain* Acair: Steòrnabhagh, Leòdhas. 1989. ISBN 0 86152 896 4
Taigh an Ròid

Is ceantar i gComhairle Cathair Dhún Éideann é **Taigh an Róid** (Béarla: *Holyrood*, Béarla Ghallta: *Halyruid*), áit a bhfuil Párlamaid na h-Alba suite anois. Tá sé ag bun an Mhíle Ríoga, cóngarach don Phálás agus *Dynamic Earth*.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Cathair Dhún Éideann
catagóir:Áiteanna in Albain
Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh

Contae de chuid na hAlban is ea **Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh**.

## Bailte

* Achadh na h-Eaglaise, An Áird, Amisfield, Applegarthtown, Àrd Bhaile, Achadh an Cáirn, An Abaid Úr, Ae, Auldgirth
* Baile Ùr nan Stiùbhartach, Baile na h-Eaglaise, Bàrr na Driseig, Baile MhicIllFhaolain, Baile Mac Aoidh, A' Bhorlainn, Baile Úr Ghall-Ghaidhealaibh, Baile na h-Úige, Bankend, Beattock, Bentpath
* Caisteal Dhúghlais, Canonbaidh, Cathair, Cille Chonaill, Cille Chuithbeirt, An Córsa Feárna, Clachan Mór, Chapelknowe, Cille Chonaill, Cill Osbairn, Cille Phàdraig nam Fleamach, Crois Mhìcheil, Comar Dreas, Clachan Ghlinn Lus, Clachan Eóin, Clarencefield, Cuingealach, Ceann Drochaid, Cille Bhlàthain, Cathair Ruairidh, Caisteal nan Ceanadach, Cille Choluim, Collin, 
* Dail Bheithe, Dalswinton, Daltan, Doire Chonaill, Dòrnach, Dún Phris, Dùn Sgoir, Druim Lannraig, An Druim Mòr, Dubhras na Frìthe, Dùn Choll, Dùn Droighnein, Dún Reicheit, Drochaid Charrainn, Drochaid a' Mhuilinn, Drochaid Mhic Iain, 
* Eaglais Bhride, Eaglais Fheichein, Eastriggs, An Eileirg, Eskdalemuir
* Greatna, Gleann Lochair, Gall-Ghaidhealaibh, Gleann Chapall
* Hightae, Hoddom
* Inbhir Anainn
* Kettleholm, Kirtlebridge
* Langaim, Loch Mhabain, Locarbaidh, Lios Uillt, Loch Ríoghaine
* Am Magh Fada, Machair an Sgithich, Middlebie, Am Mòine Naomh, Machair Ghallghaidhealaibh, Mouswald
* Parkgate, Port Aiseig a' Chrìch, Port Neasaig, Port Phádraig, Powfoot
* Ruadhail
* An t-Seann Chathair, An t-Srón Reamhar
* Taigh an Rathaid, Taigh Mhártainn, Templand, Tìr na h-Eaglaise, Torthorwald, Tynron
* Wamphray, Waterbeck

## Tíreolaíocht

* Abhainn Nid, Na hArdtailte Theas
* Beinn Iolaire
* Coire Riabhach, Carrann
* Easg
* An Gleann Cain, Gaeilge na Gall-Ghaidhealaibh
* Linne Salmhaigh, Loch an Bharr
* Maol nan Gall
* Na Rannaibh
* Sruth na Maoile
* Uisge Dhé

## Tagairtí

Catagóir:Ceantair chomhairle na hAlban
Catagóir:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Eòghan MacLachlainn

Fear léinn agus file Ghaeilge na hAlban ab ea **Eòghann MacLachlainn** (Béarla: *Ewen MacLachlan*) (1775–1822).  Rugadh agus tógadh i Loch Abar é.

Tá clú air mar gheall ar aistriúcháin go Gaeilge na hAlban a rinne sé ar sheanlitríocht as Gréigis agus as Laidin, filíocht Ghaeilge na hAlban a scríobh sé féin, agus an obair a rinne sé ar an Dictionarium Scoto-Celticum (Foclóir an Chumainn Ghaelaigh).

## A bheatha

Rugadh é sa bhliain 1773 i Loch Abar.

Chuaigh sé go Coláiste an Rìgh, Obar Dheathain. 
Bhí sé ina leabharlannaí i gColáiste an Rìgh.

D'oibrigh sé freisin do Chomann Gàidhealtachd na h-Alba ag scrúdú a gcuid lámhscríbhinní don fheachtas ina raibh baint ag an gComann leis agus na dánta Oisein le  Seumas Mac a' Phearsain a dhearbhú.  Scríobh sé tuairisc ar na lámhscríbhinní dar teideal *The Celtic Analysis*anois ag NLS Adv.MS.72.3.4).

Ag tús an 19ú haois, chuaigh Comann Gàidhealtachd na h-Alba i mbun feachtais ar son Cathair Cheilteach a bhunú ag leibhéal na hollscoile. Bhíothas ag súil go mbeadh MacLachlainn ina Chathaoirleach, ach níor éirigh leis an bhfeachtas agus stop sé in 1813.

An bhliain dár gcionn, thosaigh sé ag obair ar Fhaclair Gàidhlig Comann Gàidhealtachd na h-Alba a foilsíodh sa bhliain 1828. Lean sé air ag comhbhainistiú obair an fhoclóra leis an Urr. Dr Iain MacLeòid go dtí go bhfuair sé bás.

Mar fhile, scríobh sé i Laidin agus i nGréigis chomh maith le Béarla agus Gaeilge na hAlban.  D'fhoilsigh sé leabhar dánta, *Metrical Effusions*, sa bhliain 1807.

D'aistrigh sé An tÍliad go Gaeilge na hAlban, ach níor foilsíodh é go dtí 1937.

Fuair sé bás sa bhliain 1822 agus é 47 bliain d'aois.
## Clár léitheoireachta

### Foillseachaidhean MhicLachlainn
* 1807. Ewen MacLachlan *Attempts in verse* (Aberdeen: Printed for the author by J. Chalmers) (ann am Beurla, Laideann agus Greugais)

* 1808. Evano McLachlan *Collegium Bengalense: nobilissimo et ornatissimo viro Marchioni de Wellesley, Indiae Orientalis Praefecto* (Aberdoniae [Obar Dheathain]: J. Chalmers)

* 1810. Ewen MacLachlan *Elegy on the death of Mr. James Beattie.* (Aberdeen: s.n.)

* 1813. P. MacPharlain *Co'-chruinneachadh de dh'orain agus de luinneagaibh thaghta Ghae'lach / Maille ris an Treas Duan de Sgeulachd na Tròidhe air a chur an Gaelig o'n Ghrèugais le Eobhon Mac Lachainn.* (Dun-Eudainn [Dùn Èideann]: T. Stiubhart)

* 1937. Ewen MacLachlan *Ewen MacLachlan's Gaelic verse : comprising a translation of Homer's Iliad, books I-VIII, and original compositions* deas. le John MacDonald. (Inverness: Printed for the University of Aberdeen by R. Carruthers)

### Dàin

* **An t-Earrach**: ann an *An Lasair*

### Obair Eagarthóireachta
* 1818. Seumas Mac a' Phearsain *Dàna Oisein mhic Fhinn: air an cur amach airson maith coitcheannta muinntir na Gaeltachd.* deas. le 'Eobhan Mac Lachlainn' (Dun-Eidin [Dùn Èideann]: T. Stiubhart) (Leth-bhreac didseatach NLS)

### Scríbhinní mar gheall air
* Meek, D. (2003) *Caran an t-Saoghail* Edinburgh: Birlinn

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1775
Catagóir:Básanna i 1822
Catagóir:Filí Albanacha
An Comunn Gàidhealach

Is eagraíocht dheonach charthanachta é **An Comunn Gàidhealach** (Gaeilge: *An Cumann Gaelach*) a bunaíodh in 1874 chun teanga agus cultúr na nGael a chur chun cinn. Eagraíonn siad an Mód Náisiúnta Ríoga gach bliain – príomhfheis chultúrtha na nGael in Albain (de réir an chumainn féin). Ba í A Soilse Banríon na Breataine, Eilís II, patrún an Chumainn. 

## Stair

Uachtaráin an chumainn

## Tagairtí

## Nasc seachtrach
An Comunn Gàidhealach

Catagóir:Gaeilge na hAlban
Catagóir:Albain