open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Y Mers

mion|424x424px|An Bhreatain Bheag sa bhliain 1234 (Marchia Wallie agus Pura Wallia) <br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br />

Is é  ***Y Mers***  (Gaeilge:**An Mharg**) an t-ainm Breatnaise ar na críocha Normannach a bhí idir an Bhreatain Bheag neamhspleách agus Sasana sa Mheánaois .

Rialaigh teaghlaigh chumhachtacha Normannacha í óna mbunáiteanna in Chester, Shrewsbury agus Hereford. De réir a chéile, trí idirphósadh srl, comhshamhlaíodh na teaghlaigh seo isteach i dteaghlaigh uasaicmeacha na Breataine Bige agus Sasana agus mar thoradh air sin is gnách le staraithe  'Cambra-Normannaigh'. Cuimsíonn an téarma na tiarnaí níos déanaí a cruthaíodh tar éis ionradh Tywysogaeth Cymru (Phrionsacht na Breataine Bige) 1282 -83, m.sh. :cy:Swydd_y_Waun, :cy:Brwmffild_a_Iâl ac :cy:Arglwyddiaeth_Dinbych Gaeilge:  Chirkshire, Broomfield agus Yale agus Tiarnas Denbigh). Ina theannta sin, tá na críocha Normannacha i ndeisceart na Breataine Bige, ó :cy:Gwent i :cy:Sir_Benfro (Gwent go Sir Benfro, san áireamh freisin, de gnáth.
## Tagairtí

Catagóir:16ú haois sa Bhreatain Bheag
Catagóir:Normannaigh sa Bhreatain Bheag
Catagóir:Stair na Breataine Beaga
Buamáil mhosc Peshawar, 2023

Ar 30 Eanair 2023, bhí os cionn 60 maraithe agus na céadta gortaithe ag buama i mosc i gcathair Peshawar, in iarthuaisceart na Pacastáine.

### Cúlra
Tá Peshawar suite sa chúige Khyber Pakhtunkhwa. Tharla ionsaithe ar mhoscanna sa réigiún seo cheana,sna blianta 2013, 2015, agus 2022, agus eachtraí go leor eile. Cuireadh an milleán go minic ar an Talaban de chuid na Pacastáine. 

### Imeachtaí
Bhí an mosc i gcompún foirgneamh ina bhfuil ceanncheathrú na bpóilíní réigiúnda, chomh maith le rannóg frithsceimhlitheoireachta, áit 'ardslándála' mar a déarfá.

Póilíní ag paidreacha an mheán lae ab ea formhór na ndaoine a bhí i láthair... agus buamadóir féinmharaithe, aon fhear amháin is cosúil.  Thit díon an mhosc anuas sa mhullach orthu. Bhí foirgnimh leagtha de bharr an phléascadh.

## Féach freisin
Buamáil mhosc Peshawar, 2022

Buamáil mhosc Peshawar, 2015

Buamáil mhosc Peshawar, 2013

## Tagairtí

Catagóir:2023
Catagóir:Stair na Pacastáine
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta Ioslamacha
Catagóir:Buamáil fhéinmharaithe
Catagóir:Dúnmharú féinmharaithe
Martin Landau

Ba aisteoir, cóitseálaí gníomhach, léiritheoir agus cartúnaí eagarthóireachta Meiriceánach é **Martin James Landau**  / (20 Meitheamh, 1928 – 15 Iúil, 2017). Thosaigh a ghairmréim sna 1950idí, le luath - láithriú scannán lena n-áirítear ról tacaíochta in *Northwest by Northwest* (1959) le hAlfred Hitchcock, ag aisteoireacht le Cary Grant. Bhí rólanna rialta aige sa tsraith theilifíse *Mission Impossible* (1966 -1969) agus *Space: 1999* (1975 -1977).

Bronnadh an *Golden Globe Award* don *Best Supporting Actor – Motion Picture* ar Landau, chomh maith lena chéad ainmniúchán don *Academy Award for Best Supporting Actor*, as a ról in *Tucker: The Man and his Dream* (1988); fuair sé an dara hainmniúchán Oscar as a léiriú in *Crimes and Misdemeanors* (1989) le Woody Allen. Thuill a léiriú i ról tacaíochta Bela Lugosi in Ed Wood (1994) Gradaim an Acadaimh dó, Screen Actors Guild Awardagus Golden Globe Award. Lean sé air ag aisteoireacht i scannáin agus ar an teilifís, agus bhí sé i gceannas ar chraobh Hollywood den Actors Studio go dtí go bhfuair sé bás i mí Iúil 2017.
## Tagairt

Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Còiseam II na h-Alba

Bhí **Còiseam II na h-Alba** nó **Còiseam mac Aoidh** ina rí ar Albain idir 900 agus 943 . Mac ab ea é d'Áed mac Cináeda, Rí na gCruithneach.

Catagóir:Daoine a rugadh sa 9ú haois
Catagóir:Céilí Dé
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na nAlbanach
Wenzel Hablik

Ba ealaíontóir é **Wenzel August Hablik**, nó **Wenceslav Habluk** nó  **Wilhelm August Hablik** mar is fearr a aithne, (4 Lúnasa 1881 - 23 Márta 1934). Bhí baint aige le Eispriseanachas Gearmánach.


Íomhá:Wenzel Hablik Sylt Sonnenuntergang Dünen 1912.jpg|Sylt, Luí na gréine, Dumhcha (1912)
Íomhá:Wenzel Hablik.jpg|Ailtireacht Útóipeacht Cycle. Túir Eitleán, Sadhlainne, Árasáin Ealaíontóirí (1921)
Íomhá:Wenzel Hablik Der Weg des Genius.jpg|Cosán an Ghiniais (1918)
Íomhá:Wenzel Hablik Große bunte utopische Bauten.jpg|Construála Útóipeach Dhathannach Mhór (1922)
Íomhá:Wenzel Hablik, Křišťálový zámek v moři, 1914, Národní galerie v Praze.jpg|Caisleán Criostal sa Spéir (1914)


## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1934
Catagóir:Daoine a rugadh i 1881
Catagóir:Ealaíontóirí Gearmánacha
Rónán Mac Con Iomaire

Is é **Rónán Mac Con Iomaire** (a rugadh 2 Eanáir 1975) Stiúrthóir Forbartha Réigiúnaí, Pobail agus Pleanála Teanga Údarás na Gaeltachta,  ceann de na poist is sinsearaí in Údarás na Gaeltachta. Is iad na príomhchúraimí atá luaite leis an bpost ná an phleanáil teanga a fhorbairt, an fhorbairt réigiúnach, an fhorbairt fiontraíochta, an fhorbairt chultúrtha, forbairt an gheilleagair shóisialta agus an fhorbairt pobail.

### Gairm
Iar-iriseoir le TG4 agus iar-leascheannaire ar RTÉ Raidió na Gaeltachta (2011-2014) é Rónán Mac Con Iomaire, ar ceapadh ina Ghrúpcheannasaí Gaeilge ar RTÉ é in 2014.

### Údar
Is é údar *Rocky Ros Muc*, an leabhar mór-ráchairte faoi shaol an dornálaí Gaeltachta Seán Ó Mainnín.  Is leabhar é faoin dornálaí Gaeltachta, Seán Ó Mainnín, a throid i gCraobh an Domhain i Nua-Eabhrac i gcoinne Mike McCallum in 1982.  Bronnadh duais i gComórtas na Scríbhneoirí Úra, Oireachtas na Gaeilge,  ar Rónán Mac Con Iomaire dá shaothar. 

### Pearsanta
Rugadh agus tógadh Mac Con Iomaire le Gaeilge sa nGaeltacht agus tá sé ina chónaí ar an gCeathrú Rua. Is é a athair Tomás Mac Con Iomaire, léiritheoir raidió agus iriseoir Gaeilge.

## Féach freisin

* Tomás Mac Con Iomaire

## Tagairtí

Catagóir:Údarás na Gaeltachta
Catagóir:Lucht RTÉ
Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Alumni Ollscoil Chathair Átha Cliath
Catagóir:Trí-atlanaithe
Catagóir:Iriseoirí Gaeilge
George Marlay

Sagart Anglacánach Éireannach ab ea George Marlay san ochtú haois déag:   bhí sé ina Easpag ar an Droim Mór  ó 1745 go dtí 1763. Thug sé a ainm do Marlay Park, a bhfuil an-tóir air anois i ndeisceart Bhaile Átha Cliath.

Rugadh é sa **Chraobhach Bheag**, gar do **Bhaile Uí Mhatháin.** Contae an Longfoirt, an mac ab óige ag Anthony Marlay agus Elizabeth Morgan. Ba as Newcastle-upon-Tyne ó dhúchas a athair, agus ba mhac é le laoch Chogaidh Chathartha Shasana, Sir John Marlay. Tháinig a mháthair ó theaghlach seanbhunaithe i gContae Shligigh. Ba é Thomas Marlay, Tiarna Príomh-Bhreitheamh na hÉireann, a dheartháir. Ba é Tomás athair Richard Marlay, Easpag Phort Láirge agus an saighdiúir Coirnéal Thomas Marlay, agus seanathair an státaire nótáilte Henry Grattan. .

Fuair Marlay a chuid oideachais i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. ☃☃ Bhí sé ina PhReibindire ar Ráth Bhoth agus ina Reachtaire ar Lú. 

Phós sé Elizabeth Dunleavy agus bhí beirt pháistí acu, George agus Elizabeth. Ba oifigeach airm é George, a throid i gCogadh Saoirse Mheiriceá, agus gabhadh é tar éis Chath Saratoga. Phós sé an Bhantiarna Catherine Butler, an iníon ab óige le Brinsley Butler, 1ú Iarla Bhéal Átha Liag agus an Bhantiarna Jane Rochfort, agus chónaigh sé go príomha i Londain. Phós Elizabeth an baincéir mór le rá David La Touche, a rinneadh ina chéad Ghobharnóir ar Bhanc na hÉireann. Thóg David teach iontach ó dheas de chathair Bhaile Átha Cliath, ar thug sé **Teach Marlay** ai, in ómós do chlann a mhná céile. Sa lá atá inniu ann tá sé in úinéireacht phoiblí agus ina áis phoiblí a bhfuil an-tóir air ag muintir Bhaile Átha Cliath agus ag turasóirí araon.

Fuair Marlay bás ar 13 Aibreán 1763.

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Básanna i 1763
Catagóir:Easpaig
Coir chogaidh

Is ionann **coir chogaidh** agus sárú ar dhlíthe an chogaidh as a n-eascraíonn freagracht choiriúil aonair as gníomhartha comhraiceoirí i gcaingean, mar shampla sibhialtaigh a mharú d’aon ghnó nó príosúnaigh chogaidh a mharú d’aon ghnó, céastóireacht, gialla a ghlacadh, maoin shibhialtach a scrios gan ghá, foréigean gnéis aimsir an chogaidh, agus pioladóireacht.

D’eascair coincheap foirmiúil na gcoireanna cogaidh as códú an ghnáthdhlí idirnáisiúnta a bhí i bhfeidhm ar chogaíocht idir stáit cheannasacha, amhail Cód Lieber (1863) Arm an Aontais i gCogadh Cathartha Mheiriceá agus Coinbhinsiúin na Háige 1899 agus 1907 le haghaidh idirnáisiúnta cogadh.

## Stair

Sa bhliain 1474, ba é Peter von Hagenbach an chéad triail le haghaidh coire cogaidh, a thuig binse ad hoc de chuid Impireacht Naofa na Róimhe, as an bhfreagracht ceannais a bhí air as gníomhartha a shaighdiúirí. In ainneoin gur áitíodh go raibh géillte aige d’orduithe uachtaracha, ciontaíodh von Hagenbach, daoradh chun báis é, agus dícheannaíodh é.

### Coinbhinsiúin na Háige

Conarthaí idirnáisiúnta a bhí i gCoinbhinsiúin na Háige a caibidlíodh ag an gCéad agus ag an Dara Comhdháil Síochána ag an Háig, an Ísiltír, i 1899 agus 1907, faoi seach, agus bhí siad, in éineacht le Coinbhinsiúin na Ginéive, i measc na chéad ráitis ar dhlíthe cogaidh agus coireanna cogaidh i. corpas tosaigh an dlí tuata idirnáisiúnta.

## Tagairtí

Catagóir:Cearta daonna
Catagóir:Coireanna cogaidh
Scála Scoville

Is tomhas é **Scála Scoville** ar an bpointeacht (cé chomh spíosrach nó "teas") de phiobair chili, mar a thaifeadtar in aonaid teasa Scoville (SHU), bunaithe ar thiúchan capsaicinoids, ina bhfuil capsaicin mar an chomhpháirt is mó. Tá an scála ainmnithe i ndiaidh a cruthaitheoir, an cógaiseoir Meiriceánach Wilbur Scoville, a bhfuil a mhodh 1912 ar a dtugtar an tástáil orgánaileipteacha Scoville. Is measúnú suibiachtúil é tástáil orgánaileipteach Scoville a dhíorthaítear ón íogaireacht capsaicinoid ag daoine a bhfuil taithí acu ar chilis te a ithe.

## Rátálacha Scoville
Úsáidtear piobar sillí Capsicum go coitianta chun pungency a chur i cuisíní ar fud an domhain. Tá raon teasa an phiobair léirithe ag scór Scoville ó 500 nó níos lú (piobair milis) go dtí os cionn 1.5 milliún (Carolina Reaper)

## Tagairtí

Catagóir:Aonaid tomhais
Victoria Coffey

Péidiatraí Éireannach ab ea **Victoria Coffey** (16 Méan Fómhar 1911 - 15 Meitheamh 1999). Bhain sí céim amach ó Choláiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn. Níos déanaí ina saol, bhí sí mar cheann de na chéad daoine riamh chun taighde a dhéanamh ar Shiondróm Bás Tobann Naíonán (SIDS).

## An Ollscoil
Chéimnigh sí ón ollscoil RCSI le céim ceadúnach agus céim  cnáimhseachas.Níos déanaí ghlac sí an diplóma i sláinte pháistí san RCSI i 1943.

## Saol Oibre
An chéad seasamh oifigeach tí a bhí ag Coffey ná ag obair mar máinlia san ospidéal  i gcontae an Mhí.

D'oibrigh sí taobh le Tom Lane,Oliver St,John Gogarty,Henry Stokes agus Robert Collis.

D'oibrigh sí chomh maith mar cléireach cliniciúil ag an Ospidéal Ollscoile an Choim do Mhná agus do Naíonáin, roimh í a bheith cheaptha mar an oifigeach leighis i gceannas ar bpáistí ag ospidéal St Kevin  i 1943

Catagóir:Básanna i 1999
Catagóir:Daoine a rugadh i 1911
Catagóir:Máinlianna Éireannacha
Catagóir:Péidiatraithe Éireannacha

Catagóir:Coláiste Oiriall
James Murnaghan

Ba bhreitheamh Éireannach é **James Augustine Murnaghan** (19 Aibreán 1881 – 20 Eanáir 1973) a d’fhóin mar Bhreitheamh sa Chúirt Uachtarach ó 1925 go 1953 agus ina Bhreitheamh san Ard-Chúirt ó 1924 go 1925.

Bhí sé ina Ollamh le Dlí-eolaíocht agus le Dlí na Róimhe i Scoil Dlí COBÁC ó 1911 go 1924, áit ar mhúin sé an dlí idirnáisiúnta.
[clé|mion|[Bunreacht Shaorstát Éireann idir lámha sa bhliain 1922; Murnaghan  Xú (?) ó chlé go deas]]
Bhí Murnaghan ina bhall den Choiste an Bhunreachta 1922, a dhréachtaigh Bunreacht Shaorstát Éireann.

## Féach freisin

* Bunreacht Shaorstát Éireann

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1881
Catagóir:Básanna i 1973
Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann
Catagóir:Baill de Choiste an Bhunreachta 1922, Saorstát Éireann
Colias croceus

Is speiceas féileacán san fhine Pieridae é **an bhuíóg chróch** (*Colias croceus*), a ndearna Geoffroy Saint-Hilaire cur síos uirthi ar dtús, faoin ainm *Papilo croceus*, i bPáras na Fraince. Tá sí an-chosúil leis an speiceas ar a dtugtar *Colias alfacariensis*.

## Tagairtí

Catagóir:Féileacáin
Cros Bhríde

mion
Is beag duine in Éirinn nach bhfaca ceann de na crosa beaga gleoite a dhéantar as giolcacha (luachair), ar a dtugtar **Bogha Bhríde**, **Cros Bhríde,** nó **crosóg Bhríde.**.
mion
Is ar Lá Fhéile Bríde a dhéantar iad de ghnáth. Crochtar sa teach iad chun muintir an tí a chosaint ó thinte agus ó olc. Creidtear go gcosnóidh an chros seo muintir an tí go ceann bliana má chrochtar os cionn an dorais í

### Stair
Ceaptar go dtéann nós na gcros siar go dtí an tréimhse réamh-Chríostaí sa tír. Tá crosa de shaghsanna éagsúla le feiceáil ar seanchlocha timpeall na tíre.
mion

### Nósanna
Ar Oiche Bhríde, d’fhágadh na brídeoga bearta luachra nó bearta tuí lasmuigh de na doirse. Ag titim na hoíche, bhailíodh cailíní óga iad agus, tar éis cead isteach sa teach a fháil in ainm Bhríde, théidís isteach agus dhéanaidís Crosa Bhríde. Chuirtí na crosa nua sa díon agus os cionn an dorais chun an teach a chosaint ó thine agus ó gach olc agus dhóití na sean chinn. 

## Féach freisin

* Lá Fhéile Bríde
* Bríd na Briotáine
* Brigit (bandia págánach)

## Naisc sheachtracha

* Taispeánann Jimí Ó Finneadha, fear Gaeltachta as Cois Fharraige, dúinn cén chaoi le Cros Bhríde a dhéanamh as luachair ansseo.

## Tagairtí

Catagóir:Imbolc
Catagóir:Cultúr na hÉireann
Catagóir:Siombailí
Catagóir:Críostaíocht
Sundar Pichai

Feidhmeannach gnó Indiach - Mheiriceánach is ea **Sundararajan Pichai** (10 Meitheamh, 1972), nó Sundar Pichai mar is fearr aithne air.**  . **Is é an príomhoifigeach feidhmiúcháin (POF) d' Alphabet Inc agus a fhochmhlachta''' Google.

Rugadh Pichai i Madurai na hIndia, agus bhain sé céim amach ó IIT Kharagpur  san innealtóireacht mhiotaleolaíochta. Nuair a bhog sé go dtí na Stáit Aontaithe, ghnóthaigh sé M.S. ó Ollscoil Stanford in eolaíocht ábhar agus innealtóireacht agus ghnóthaigh sé MBA ó Scoil Wharton in Ollscoil Pennsylvania, áit ar ainmníodh é ina Scoláire Siebel agus ina Scoláire Palmer, faoi seach.

Thosaigh Pichai a  ghairmréim mar innealtóir ábhair. Tar éis tréimhse ghairid ag an ngnólacht comhairliúcháin bainistíochta McKinsey &amp;amp; Co., chuaigh Pichai isteach i Google in 2004, áit a raibh sé i gceannas ar bainistiú táirge agus nuálaíochtaí le haghaidh sraith de tháirgí bogearraí cliant Google, lena n-áirítear Google Chrome agus ChromeOS, chomh maith le a bheith freagrach go príomha as Google Drive. Ina theannta sin, rinne sé maoirsiú ar fhorbairt feidhmchláir eile ar nós Gmail agus Google Maps. Sa bhliain 2010, d'fhógair Pichai freisin go raibh Google ag iarraidh an CODEC nua físe VP8 a fhoinsiú go hoscailte agus thug sé isteach an fhormáid físeáin nua, WebM. Eisíodh an Chromebook in 2012. In 2013, chuir Pichai Android leis an leis an liosta de tháirgí Google a ndearna sé maoirseacht orthu..

Roghnaíodh Pichai ina chéad POF eile ar Google ar an 10 Lúnasa, 2015, tar éis dó a bheith ceaptha roimhe seo ina Cheannaire Táirge ag an bPríomhfheidhmeannach Larry Page. Ar 24 Deireadh Fómhair, 2015, ghlac sé an post nua tar éis Alphabet Inc. a bheith curtha ar bun, an chuideachta shealbhaíochta nua do theaghlach na gcomhlachtaí Google. Ceapadh é ar Bhord Stiúrthóirí Alphabet in 2017.

Cuireadh Pichai san áireamh i liosta bliantúil Time de na 100 duine is mó a raibh tionchar acu in 2016 agus 2020. 

## Luathshaol agus oideachas
Rugadh Pichai i Madurai, Tamil Nadu, India. Bhí a mháthair, Lakshmi, ina luathscríbhneoir, agus bhí a athair, Regunatha Pichai, ina innealtóir leictreach ag GEC, ilchuideachta na Breataine. Bhí monarcha déantúsaíochta ag a athair freisin  a tháirg comhpháirteanna leictreacha.

Chríochnaigh Pichai scolaíocht i Meánscoil Shinsearach Jawahar Vidyalaya  in Ashok Nagar, Chennai agus chríochnaigh sé Rang XII ó scoil Vana Vani ag IIT Madras. 

## Gairmréim
[mion|250x250px| Pichai ag labhairt ag Mobile World Congress 2015 in [Barcelona, sa Spáinn]]
## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Balúin bhrathadóireachta na Síne

Seolann an tSín **balúin brathadóireachta** os cionn na Stát Aontaithe go rialta, de réir údaráis Mheiriceá. Tháinig  an fhaisnéis chun solais ar 2/3 Feabhra 2023 le linn preasócáidí (mar shampla, an Peinteagán anseo). Roimh an ócáid, chonaic gnáthdhaoine an balún seo agus balúin eile; níor thuig siad céard a bhí ann (réad eitilte gan aithint b'fhéidir) agus bhí siad ag cur ceisteanna ar na húdaráis.[mion|Cheap daoine airithe, roimh an 2 Feabhra 2023, go raibh [An Ghealach|gealach nua sa spéir.|clé]]
### Cúlra
Le linn 1943-1944, sheol impireacht na Seapáine 9,300 buama bhalún os cionn na Stát Aontaithe, na Fu-Go agus  éifeachtach ach ar éigean ag an am. 

### Feabhra 2023
Dúirt oifigigh sna Stáit Aontaithe gur gléas brathadóireachta ba ea an balún a bhí ag foluain os cionn iarthar na tíre ag an am. Ón tSín a tháinig an balún, agus ag bailiú faisnéise a bhí, dar leo. Thug an preas "an tsúil sa spéir" ar an mbalún. Ag an am céanna, bhí sé tugtha le fios ag Rialtas Cheanada go raibh balún "brathadóireachta" ag foluain os cionn na tíre sin freisin. 

Tháinig an t-eolas chun solais ag am míthráthúil, agus Runaí Stáit Mheiriceá Antony Blinken le dul ar cuairt go Béising. Thug Rialtas na Síne le fios gur aerlong shibhialtach a cuireadh dá cúrsa a bhí sa bhalún. Ar 4 Feabhra, scriosadh an balún faireachais  amach ó chósta thoir na Stát Aontaithe, Na Carolinas 

### Eachtraí eile
Sna laethanta dár gcionn, bhí árthaigh eile tugtha go talamh ag aerfhórsa na Stát Aontaithe, ar an 10, 11, 12 Feabhra srl.  Ar 11 Feabhra, scaoil eitleán cogaidh árthach neamhaitheanta a bhí ar foluain os cionn Loch Huron ar an teorainn le Ceanada.

## Féach freisin

* An buama Fu-Go

## Tagairtí

Catagóir:Caidreamh idirnáisiúnta
Catagóir:Polaitíocht na Síne
Catagóir:Spiaireacht
Catagóir:2023
Catagóir:Balúin (aerloingseoireacht)
Catagóir:Caidreamh Sín-Meiriceánach
Catagóir:Aerthaiscéalaíocht
Catagóir:Réada eitilte gan aithint
Wild Youth

Is banna buachaillí as Baile Átha Cliath é **Wild Youth**.
Tá ceathrar sa ghrúpa David Whelan, Conor O’Donohoe, Ed Porter agus Callum McAdam.

### Stair
Bunaíodh an banna ceoil sa bhliain 2016. Eisíodh a gcéad singil in 2017,  *All or Nothing* agus bhí siad ar stáitse le Zara Larsson agus Niall Horan.

Sheinn siad ag Electric Picnic den chéad uair in 2019, ar an bpríomhstáitse le Years and Years, The 1975 agus The Strokes.

#### Comórtas Amhrán Eoraifíse, 2023
Ar 3 Feabhra 2023, toghadh **Wild Youth** mar iontráil na hÉireann 2023 don Chomórtas Amhrán Eoraifíse*,* an Eurovision i Learpholl, leis an amhrán, *We Are One*. Chan siad sa chéad bhabhta leathcheannais ar an 9ú Bealtaine 2023 ach níor éirigh leo áit a fháil sa bhabhta ceannais.

## Féach freisin

* Boyzone
* Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2016
Catagóir:Popghrúpaí Éireannacha
Catagóir:Lucht Comórtais na hEoraifíse
Comhairle Fhìobha

Is comhairle áitiúil í **Comhairle Fhìobha** a dhéileálann le ceisteanna áitiúla i Fìobha, agus is í an tríú comhairle is mó in Albain, le 75 comhaltaí tofa  sa comhairle.

Chruthaigh an tAcht Rialtais Áitiúil (Albain) 1973 córas nua comhairlí agus Roinn Fhìobha le trí chomhairle ceantair. Díscaoileadh na comhairlí ceantair i 1995 agus fuair Comhairle Fhìobha a gcuid freagrachtaí.

De ghnáth toghtar comhairleoirí gach cúig bliana. I dtoghchán 2012 toghadh 78 comhairleoir, ach laghdaíodh é sin go 75 faoi am thoghchán 2017, tar éis do Choimisiún na Teorann d'Albain athbhreithniú a dhéanamh. Laghdaíodh líon na mbard ó 23 go 22.

Cinneann na comhairleoirí ag chruinnithe rialta de chuid na Comhairle, nó ag a naoi gcoiste ginearálta eile (amhail; Turasóireacht agus iompar, Oideachas, Timpeallacht, Tithíocht, Ceadúnú srl.), dhá choiste pleanála, agus seacht gcoiste ceantair .

Tar éis toghcháin na comhairle. i mí na Bealtaine 2017,  níor bhain aon pháirtí móramh amach, agus mar thoradh air sin dréachtaíodh Comhaontú Comhroinnte Cumhachta idir Páirtí Náisiúnta na hAlban (PNA) agus grúpa an Lucht Oibre chun smacht a roinnt go cothrom. Aontaíodh go bhfeidhmeodh Daibhidh Alexander (PNA) agus Daibhidh Ros  (An Lucht Oibre) mar chomhcheannairí ar an gComhairle.

Toghtar  "Propast Fìobha" gach cúig bliana, atá ina chathaoirleach ar chruinnithe iomlána na comhairle agus a ghníomhaíonn i gcáil shearmanach thar ceann na comhairle. Is é Jim Leishman MBE, iarbhainisteoir peile,  an Propast reatha, a toghadh den chéad uair i mBealtaine 2012.

## Comhdhéanamh polaitiúil

Ó thoghchán na Bealtaine 2017 tá roinnt athruithe déanta ar chomhdhéanamh na Comhairle, cé go bhfuil comh-riarachán an PNA-an Lucht Oibre fós ann. 

* D'éirigh Lesley Laird (Lucht Oibre) as i mí an Mheithimh 2018, cuireadh Dave Coleman (Coimeádach) ina áit i bhfothoghchán i mí Mheán Fómhair 2018. replaced by Dave Coleman (Conservative) in a September 2018 by-election.
* D'éirigh Alan Craig (Coimeádach) as oifig in 2019, tháinig Derek Glen (PNA) ina ionad, i bhfothoghchán i mí na Samhna 2019.
* D'éirigh Samantha Steele (PNA) as oifig in 2019, tháinig Sharon Green Wilson (PNA) ina hionad, i bhfothoghchán i mí na Samhna 2019.
* D'éirigh Linda Holt as na Coimeádaigh i mí na Nollag 2019 agus tá sí anois ina comhairleoir neamhspleách.

Rinne na Coimeádaigh dul chun cinn suntasach i dtoghchán 2017 agus, cé gur chaill an PNA a cheannaire ar an gcomhairle, Neale Hanvey, chríochnaigh sé mar an páirtí is mó. D'aontaigh an PNA agus an Lucht Oibre dul ar ais i gcomhrialtas, le comhcheannairí comhairle.
## Tagairtí
Tetraonini

Treibh d'éin sa bhfine Phasianidae atá sna **Tetraonini**. Ina measc, tá an chearc fhraoigh agus a ghaolta, chomh maith leis na turcaithe.

Catagóir:Phasianidae
Catagóir:Galliformes
Catagóir:Éin
Cearc shailí

Is éan de chuid an fhofhine Tetraonini í an **chearc shailí**, nó **cearc fhraoigh na sailí** (*Lagopus lagopus*). Fospeiceas dá chuid is ea í an chearc fhraoigh féin.

## Tagairtí

Catagóir:Galliformes
Catagóir:Éin
Catagóir:Phasianidae
Marú Tyre Nichols

Fear Afrai-Mheiriceánach ab ea **Tyre Nichols** (5 Meitheamh 1993– 10 Eanáir 2023). Ar an 7 Eanáir 2023, stopadh Nichols agus é ag tiomáint abhaile in Memphis, Tennessee. Dúirt na póilíní go raibh Nichols ag tiomáint go contúirteach. Ach níl aon fhianaise ann go raibh sé sin fíor. 
clé|mion|Agóíd
Ar feadh trí nóiméad, bhuail cúigear póilíní, Afrai-Mheiriceánach go léir, Nichols. Fuarthas Nichols briste brúite ina dhiaidh sin. Tógadh Nichols go dtí ospidéal ach fuair sé bás trí lá ina dhiaidh. 

Ar 27 Eanáir, chuir an Rannóg Póilíneachta in Memphis físeán den eachtra amach agus chaill an cúigear a bpost. 

Spreag an eachtra díospóireacht faoi bhrúidiúlacht na bpóilíní i Meiriceá, aon uair amháin eile. Reáchtáladh agóidí ar siúl ar fud na tíre agus b'éigean don Uachtarán Joe Biden achainí ar son na síochána a dhéanamh.

## Féach freisin

* Dúnmharú George Floyd
* Dúnmharú Emmett Till

## Tagairtí

Catagóir:Conspóidí forfheidhmithe an dlí
Catagóir:Eachtraí ciníocha
Catagóir:Daoine dúnmharaithe
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:2023
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Tennessee
Ashoka

Bhí **Ashoka** (304 RC go 232 RC) ina impire ar an Impireacht Mhóiríoch. Meastar gurbh é an rialtóir is mó a bhí ar an India riamh. Mhair a réimeas ó 269 RC go 232 RC san India ársa. Chuimsigh impireacht Ashoka an chuid is mó de chríoch na hIndia, an Phacastáin, an Afganastáin, Neipeal, agus an Bhanglaidéis. Is í an Impireacht ollmhór Mhóiríoch seo an Impireacht Indiach is mó ón am sin go dtí an lá atá inniu ann.

Tá cáil ar an Impire Ashoka freisin as a riar éifeachtach agus as an Búdachas a chur chun cinn óna Impireacht ollmhór.

## Tagairtí

Catagóir:Búdachas
Catagóir:Impirí
Catagóir:Stair na hIndia
An Triail (Franz Kafka)

mion|clé
Úrscéal mór le rá ó pheann an scríbhneora Gearmáinise Franz Kafka is ea  ***Der Process*** nó **An Triail**, foilsithe sa bhliain 1925 don chéad uair. 

Chuaigh Kafka i mbun pinn ar an ábhar idir na blianta 1914 agus 1915, ach níor chríochnaigh sé an scéal riamh agus níor foilsíodh é go dtí an bhliain 1925. Scéal fir darbh ainm Josef K. atá ann, baincéir rathúil atá gafa agus curtha ar thriail ag údarás anaithnid de bharr chúiseanna nach luaitear riamh ach oiread.

*Der Process* a thug Kafka air i nGearmáinis a linne féin, ach feictear leaganacha eile idir *Der Prozess*, *Der Proceß* agus *Der Prozeß*.

### Gaeilge

Catagóir:Úrscéalta le Franz Kafka
Catagóir:Eiseachas
D'aistrigh Risteárd Mac Annraoi an t-úrscéal go Gaeilge.

## Féach freisin

* An Triail (Máiréad Ní Ghráda)

## Tagairtí

Catagóir:Franz Kafka
Catagóir:Úrscéalta le Franz Kafka
Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Coláiste Hymers

Is scoil lae chomhoideachais agus neamhspléach in Kingston upon Hull é **Coláiste Hymers**.  Is ceann de na scoileanna is fearr sa cheantar í, ag múineadh páistí idir 3 bliana agus 18 mbliana d'aois. Is ball de Chomhdháil na nArdmháistrí agus na nArdmháistreásaí é an coláiste. 

### Stair
Bunaíodh sa bhliain 1893 í, a bhuí le mórshuim airgid cionroinnte in uacht John Hymers. Bhí an scoil ar oscailt do bhuachaillí amháin i dtús báire, ach thosaigh sé ag glacadh le cailíní de réir a chéile ó na 1970idí, go dtí go raibh sé ina scoil chomhoideachais go hiomlán i 1989.

Bhí ocht n-ardmháistir i gceannas ar an scoil ó bhunaíodh í; cuireadh an ardmháistir reatha Justin Stanley, seánchlasaicíoch, i mbun an choláiste i Meán Fómhair 2019.

## Tagairtí

Catagóir:East Riding of Yorkshire
Catagóir:Meánscoileanna
Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023

Go moch ar maidin ar 6 Feabhra 2023, bhuail crith talún deisceart na Tuirce agus tuaisceart na Siria (lena n-áirítear an Chordastáin). Bhí **crith talún Gaziantep** Mw 7.8 ar scála méide na móiminte (an méid seismeach).  Tuairiscítear gur airíodh an crith chomh fada i gcéin leis an gCipir agus an Liobáin.  Maraíodh b'fhéidir 60,000.

### Scrios
Sa Tuirc, ba iad bailte Gaziantep, Pazarcık, Nurdağı agus İslâhiye ba ghaire d'eipealár an chreatha, agus rinne cuid mhór damáiste sa Chordastáin (in Diyarbakır, mórchathair na gCoirdíneach in oirdheisceart na Tuirce).. Sa tSiria, buaileadh na cathracha Aleppo, Latakia, Hama agus Tartus,

Tharla crith ollmhór eile i Kahramanmaraş (Mw 7.5) cúpla uair an chloig ina dhiaidh an chéad cheann agus tuairiscítear nár bheag an scrios a rinne sé ar lorg an chéad chinn.

Idir bhailte móra agus bhailte beaga i réigiún an-fhairsing sa Tuirc agus sa tSiria araon a buaileadh, áiteanna amuigh ar chúl éaga go minic. Mar bharr ar an tragóid, chomh maith leis na daoine atá ina gcónaí sa réigiún lena saol ar fad, tá na milliúin eile ag baint fúthu ann ó theith siad ón gcogaíocht in áiteanna eile sa Mheánoirthear.

### Fóirithint
Maraíodh b'fhéidir 60,000 duine mar gheall ar an tragóid.

Bhí na mílte sáinnithe agus chuir siad glaoch go minic ar a gcairde. Ach bhí na seirbhísí tarrthála faoi róbhrú Stadadh den obair go minic de dheasca na drochaimsire, sneachta agus báisteach throm.

Rinne ballstáit an Aontais Eorpaigh agus Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh – mar aon le breis agus dhá scór tír eile – fóirithint ar na húdaráis.

### Cúlra
Ní gan choinne ar fad a tharla an crith talún ó tá an réigiún a buaileadh suite ar éasclíne idir dhá mhórphláta theicteonacha atá á bhrú go seasta. I 1999, maraíodh os cionn 17,000 duine nuair a bhuail crith talún ceantar İzmit in iarthuaisceart na Tuirce, 100km ó Istanbul, agus méid sheismeach 7.6 ann.

In 2011, maraíodh thart ar 500 duine mar gheall ar chrith talún a tharla i réigiún Coirdíneach Van in oirthear na tíre.

## Féach freisin

* Crith talún İzmit, 1999
* Crith talún Marrakesh–Safi, 2023

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Tuirce
Catagóir:Stair na Siria
Catagóir:2023
Catagóir:Creathanna talún
Crith talún İzmit, 1999

clé|mion
Ar 17 Lúnasa 1999, maraíodh os cionn 17,000 duine nuair a bhuail crith talún ceantar İzmit, in iarthuaisceart na Tuirce, eipealár Gölcük  100km ó Istanbul, agus méid sheismeach 7.6 ann.

Cuntas finné súlːBhí taithí agam ar bhuamaí agus a leithéid sin, ó bheith i mo chónaí i mBéal Feirste agus i nDoire, ach bhí sé seo chomh mór sin. Ní raibh muid in ann an rud a shamhlú. Bhí an áit ar fad scriosta, bhí oiread cumhachta ag baint leis.

## Féach freisin

* Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Tuirce
Catagóir:Creathanna talún
Catagóir:1999
Hoplostethus atlanticus

Iasc domhainfharraige sách mór a bhaineann leis an fhine Trachichthyidae is ea **an gainneachán flannbhuí** (*Hoplostethus atlanticus* ). Tá Cumann Caomhnaithe Mara na Ríochta Aontaithe tar éis an gainneachán flannbhuí a chatagóiriú mar “leochaileach do shaothrú”. Faightear é in uiscí 3 go 9 °C, (bataipeiligeach, 180 - go -1,800 - méadar in uiscí an Aigéin Chiúin Thiar,, san Aigéan Atlantach thoir (ón Íoslainn go Maracó, agus ó Bhá Walvis, an Namaib, go Durban, an Afraic Theas), an tAigéan Indiach (amach ón Nua-Shéalainn agus an Astráil), agus san Aigéan Ciúin thoir amach ón tSile. Is díol suntais é an gainneachán flannbhuí mar gheall ar a shaolré urghnách, a bhfuil níos mó ná 200 bliain slánaithe aige. Tá sé tábhachtach d'iascaigh tráil domhainuisce. Dath geal donnrua is ea an t-iasc, agus é ag dul go dath cróchbhuí tar éis bháis.

## Cur síos
[mion|280x280px| Iasc sna [Oileáin Fharó|hOileáin Fharó  An gainneachán flannbhuí (*Hoplostethus atlanticus* ) Stampa na Scigirí, eisithe: 7 Feabhra 1994 An tEalaíontóir: Astrid Andreasen]]

## Tagairtí

gainneachán flannbhuí
Catagóir:Iasc tráchtála
gainneachán flannbhuí
Catagóir:Iasc an Atlantaigh Thoir
Catagóir:Iasc mara Dheisceart na hAstráile
Catagóir:Iasc mara na Nua-Shéalainne
gainneachán flannbhuí
Tregaian

Sráidbhaile i bpobal Llanddyfnan, Ynys Môn, An Bhreatain Bheag is ea **Tregaian** . Tá an sráidbhaile seo 215.9 km ó Chaerdydd agus 346.9 km ó Londain .

Is é Rhun ap Iorwerth (Plaid Cymru) an Feisire i Senedd Cymru agus Virginia Crosbie (Coimeádaigh) an Feisire Parlaiminte i Westminster.

## Tagairtí

Catagóir:Llanddyfnan
Catagóir:Sráidbhailte in Ynys Môn
Tregele

Sráidbhaile beag i bpobal Llanbadrig, Ynys Môn is ea ** Tregele**  . Tá sé suite i dtuaisceart an oileáin ar an bhóthar an A5025, timpeall trí cheathrú míle siar ó dheas ón shráidbhaile Cemaes .
faic|mion| Breathnaíonn an íomhá seo beagán siar ó thuaidh ó SH354928 trasna talamh féaraigh taobh thoir de Tregele. Is féidir Stáisiún Cumhachta Wylfa a fheiceáil i gcéin.
Tá bóthar ag rith síos go Cuan Cemlyn ar an gcósta thiar thuaidh. Leathmhíle ó dheas ón sráidbhaile tá cromlech ar Foel Fawr, ar an mbóthar go Llanfechell .

Tá stáisiún cumhachta núicléach Wylfa díreach os cionn leathmhíle lastuaidh den sráidbhaile, agus anaclann dúlra Cemlyn in aice láimhe.

## Tagairtí

Catagóir:Llanbadrig
Catagóir:Sráidbhailte in Ynys Môn
Flammulina velutipes

Is speiceas é **an chaidhp fhlannbhuí** () de mhuisiriún duilleoige san fhine Physalacriaceae. Tá an speiceas le fáil san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh. Go dtí le déanaí measadh go raibh baint ag *Flammulina velutipes* le *Flammulina filiformis* na hÁise, a shaothraítear le haghaidh bia mar "enokitake" (榎茸, エノキタケ), nó "beacán snáthaid órga", ach léirigh seicheamhú ADN go bhfuil difríocht shoiléir eatarthu.

## Tacsanomaíocht
Rinne an luibheolaí William Curtis cur síos ar an speiceas ó Shasana ar dtús i 1782 mar Agaricus velutipes. D'aistrigh Rolf Singer go dtí an géineas *Flammulina* é sa bhliain 1951 .

## Tagairtí

Catagóir:Fungais
Impatiens capensis

Is planda bliantúil san fhine Balsaminaceae, atá dúchasach do Mheiriceá Thuaidh é ***Impatiens capensis*** nó  **an balsaimín flannbhuí**. Bíonn sé ar fáil go coitianta in  ísleáin, díoga, agus i ngóilíní, ag fás go minic taobh le taobh lena ghaol neamhchoitianta, *Impatiens pallida*.

## Cur síos
clé|mion| Bláthanna agus duilleoga
Is planda luibheach é an balsaimín flannbhuí a fhásann 0.9-1.5 m ar airde agus a bhláthaíonn go déanach san earrach go luath san fhómhar. Tá na bláthanna flannbhuí (uaireanta cródheargbhuí nó go annamh buí) le coróinín tríliopach; Tá ceann de na liopaí cailise daite mar an gcéanna leis an  choróinín agus déanann sé foirmeacha spor cónúil crúcach ar chúl an bhlátha. Féadfaidh plandaí bláthanna cléisteagamaca ornáideacha a tháirgeadh freisin, nach dteastaíonn crosphailniú uathu.

## Tagairtí

capensis
Catagóir:Flóra Mheiriceá Thuaidh
Catagóir:Plandaí le cur síos orthu in 1775
Catagóir:Anxiolytics
Niamh Bhreathnach

Teachta Dála i nDún Laoghaire agus iarAire Oideachais ba ea **Niamh Bhreathnach** ó Pháirtí an Lucht Oibre (1 Meitheamh 1945 – 6 Feabhra 2023).   

### Gairm
Ceapadh Niamh Bhreathnach ina hAire Oideachais sa bhliain 1993 (tráth a raibh beirt bhan ina nAirí Rialtais – í féin agus Máire Geoghegan-Quinn a bhí ina hAire Dlí agus Cirt). 
Lena linn sa Roinn Oideachais, cuireadh táillí tríú leibhéal ar ceal; cuireadh le caiteachas an Stáit ar ghnóthaí oideachais; agus tugadh isteach clár nua le scoileanna i gceantair bhochta agus i gceantair tuaithe a thabhairt i gcrann (réamhtheachtaí an chláir DEIS).

### Pearsanta
B'iníon í le Breandán Bhreathnach, an ceoltóir a scríobh an leabhar *Ceol RInce na hÉireann*.

Mhair a fear céile Tom Ferris, agus a gclann Clíodhna agus Macdara.

## Féach freisin

* Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún Laoghaire
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)

* An Roinn Oideachais agus Scileanna

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Hidrealú alcaileach (diúscairt coirp)

mion| Córas diúscartha ag an Institiúid um Thaighde Bithshlándála, taobh istigh de Halla Pat Roberts ag Ollscoil Stáit Kansas
Is próiseas é **hidrealú alcaileach** (ar a dtugtar **bithchréamadh**, **créamadh uisce**, **créamadh gan lasair**, nó *resomation* i mBéarla) chun taisí daonna agus peataí a dhiúscairt trí úsáid a bhaint as buac agus teas, agus is rogha eile é ar adhlacadh nó créamadh.

## Próiseas
Tá an próiseas bunaithe ar hidrealú alcaileach : cuirtear an corp in árthach brú a líonadh ansin le meascán uisce agus hiodrocsaíd photaisiam, agus téite go teocht timpeall 160 C, ach ag brú ardaithe, a chuireann cosc ar fiuchadh. Ina áit sin, déantar an corp a bhriseadh síos go héifeachtach ina chomhpháirteanna ceimiceacha, a thógann thart ar cheithre go sé huaire an chloig. Féadfar teocht agus brú níos ísle a úsáid, ach ar feadh  tréimhse níos faide , (98 C, 14 go 16 uair an chloig). Ag tús an phróisis, tá an meascán an-bhunata , le leibhéal pH de thart ar 14; Titeann an pH go 11 faoin deireadh, ach braitheann an leibhéal pH deiridh ar an am oibríochta iomlán agus an méid saille sa chorp.

Is é an toradh ná cainníocht de leacht glasdonn  imrithe ar dhath an róis (ina bhfuil aimíonaigéid, peiptídí, siúcraí agus salainn) agus bog, cnámh bhán  phóiriúil (fosfáit chailciam) go héasca brúite sa lámh (cé go n-úsáidtear meilteoir cnámh níos minící) d'fhonn deannaigh  a bhfuil dath bán air a chruthú. Is féidir na 'luaithrigh' a chur chuig neasghaol an muintir. Faightear réidh leis an leacht tríd an gcóras séarachais sláintíochta, nó trí mhodh éigin eile, lena n-áirítear é a úsáid i ghairdín nó i spás glas. Chun 450 kg a dhiúscairt, úsáidtear thart ar 230–910 L. d'uisce, rud a fhágann go bhfuil 450–1,140 L. d'eisilteach ann, a iompraíonn meáchan tirim (ábhar neamhorgánach agus mianraí) de 9.1 kg (thart ar 2% den mheáchan bunaidh).
## Tagairtí
Catagóir:Nósanna adhlactha
Clóiríd vinile

Is orgánaclóiríd í **clóiríd vinile ** a bhfuil an fhoirmle H 2 C=CHCl aici. Tugtar **monaiméir clóiríd vinile** (MCV) nó **déchlóireatán** uirthi freisin. Is ceimiceán tionsclaíoch tábhachtach í an chomhdhúil éadathach seo a úsáidtear go príomha chun an   polaiméir chlóiríd pholaivinile (CPV) a tháirgeadh. Táirgtear thart ar 13 milliún tonna gach bliain. Tá MCV i measc na fiche peitriceimiceán is mó (ceimiceáin a dhíorthaítear ó pheitriliam) i dtáirgeadh an domhain.  Tá na Stáit Aontaithe fós ar an réigiún déantúsaíochta MCV is mó faoi láthair mar gheall ar a chostas íseal táirgeachta in amhábhair chlóirín agus eitiléine. Is déantóir  mór í an tSín freisin agus ceann de na tomhaltóirí is mó de MCV. Is gás i an chlóiríd vinile a bhfuil boladh milis uirthi. Tá sí an-tocsaineach, inadhainte, agus carcanaigineach. Is féidir í a fháil sa timpeallacht nuair a bhriseann orgánaigh ithreach síos tuaslagóirí clóirínithe. Is féidir le clóiríd vinile a scaoileann tionscai nó a chruthaítear trí mhiondealú a dhéanamh ar cheimiceáin chlóirínithe eile dul isteach san aer agus soláthairtí uisce óil. Éilleáin coitianta is ea clóiríd vinile a fhaightear in aice le líonadh talún. San am atá thart, baineadh úsáid as MCV mar chuisneán..

## Tagairtí

Catagóir:Organaclóirídí
Catagóir:Truailleáin aeir ghuaiseacha
Catagóir:Heipitocsainí
Catagóir:Monaiméirí
Catagóir:Carcanaiginí Grúpa 1 IARC
Catagóir:Ceimiceáin tráchtearraí
Catagóir:Comhdhúile vinile
John O’Byrne

Breitheamh agus abhcóide Éireannach ab ea  **John O’Byrne** (24 Aibreán 1884 – 14 Eanáir 1954). D’fhóin sé mar Bhreitheamh sa Chúirt Uachtarach, ina Bhreitheamh san Ard-Chúirt ó 1926 go 1940 agus Ard-Aighne na hÉireann ó 1924 go 1926.
[clé|mion|[Bunreacht Shaorstát Éireann idir lámha sa bhliain 1922; John O’Byrne Xú ó chlé go deas]]
Bhí sé ina bhall den Choiste a dhréachtaigh Bunreacht Shaorstát Éireann 1922.

## Féach freisin

* Bunreacht Shaorstát Éireann

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Aighní na hÉireann
Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1884
Catagóir:Básanna i 1954
Catagóir:Alumni Ollscoil Ríoga na hÉireann
Catagóir:Baill de Choiste an Bhunreachta 1922, Saorstát Éireann
Lemoncello

Banna ceoil tíre Éireannach is ea **Lemoncello**, agus is iad na baill Laura Quirke, amhránaí is scríbhneoir, agus Claire Kinsella, seinnteoir dordveidhle. Bunaíodh an banna nuair a chas siad in Ollscoil Mhá Nuad.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Instagram Lemoncello oifigiúil

Catagóir:Grúpaí ceoil
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Ceol tíre
Michael McGlynn

Cumadóir is ea **Michael McGlynn** (a rugadh ar 11 Bealtaine 1964). Is ar an gceol do chóracha is mó a bhfuil a cháil bunaithe, cé go bhfuil ceol uirlise cumtha aige chomh maith. Bhunaigh sé an cór Anúna agus ba é an cór sin a chan ag tús Riverdance nuair a chéad chraoladh beo é ag comórtas Eoraifíse na bliana 1994.
clé|mion|Michael McGlynn, 2008

## Gairm
Rugadh Michael McGlynn i mBaile Átha Cliath i 1964. Bhunaigh sé an cór Anúna sa bhliain 1987 agus bhí d‟aidhm aige an ceol traidisiúnta a chur chun cinn, ach é i riocht nua-aimseartha. Meascann sé an ceol traidisiúnta modúil le comhcheol saibhir, mistéireach ina chuid saothar.  

Tugann McGlynn cúrsaí do chóracha chomh maith le bheith ag obair mar stiúrthóir ar a chór Anúna, a bhíonn ag taisteal ar fud an domhain ag canadh.

Bhunaigh McGlynn an grúpa M'ANAM sa bhliain 2018. 

## Féach freisin

* Anúna

## Tagairtí

Catagóir:Cumadóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Ceol eaglasta
LRRC15

Is próitéin é **seicheamh athfhillteach leoicín-mhar 15** nó  **LRRC15** atá ionchódaithe ag an ngéin LRRC15 i ndaoine.  Tá sí suite ar chrómasóim 3 ag 3q29, a bhaineann leis an bhfofhine LRR, a bhfuil baint aige le hidirghníomhaíochtaí cill-cill agus cill- siad *micrithimpeallachta*. Tá réamhfhianaise ann go bhféadfadh baint a bheith ag léiriú le déine COVID-19 agus gur fachtóir coisctheach é d’iontráil SARS-CoV-2 i gcealla. Níl fearainn ​​incheallacha soiléir ag LRRC15. Léiríonn LRRC15 patrún léirithe, an-srianta, ach cuirtear in iúl é i réimsí a chomhdhéanann bacainní imdhíonachta ó dhúchas amhail an phlacaint, an craiceann, fibreablastaí gníomhachtaithe i gcréachtaí, agus fíocháin linfóideacha mar an liathán D’fhéadfadh ról éigin a bheith ag LRRC15 san imdhíonacht dhúchasach. Cuirtear LRRC15 in iúl go hiomrallach in ailse.
## Tuilleadh léitheoireachta

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Naisc sheachtracha
*‘Crazy interesting’ findings by Australian researchers may reveal key to Covid immunity
## Tagairtí
Ochtán

Is hidreacarbón agus alcán é **ochtán** leis an bhfoirmle cheimiceach C8H18, agus an fhoirmle struchtúrach chomhdhlúite  CH3(CH2)6CH3. Tá go leor isiméirí struchtúracha ag ochtán atá éagsúil ó thaobh méid agus suíomh  brainseála sa slabhra carbóin. Úsáidtear ceann de na isiméirí seo, 2,2,4-trímheitiolpinteán (ar a dtugtar iosochtán de ghnáth) mar cheann de na luachanna caighdeánacha sa grádú ochtáin breosla .

Is comhpháirt de ghásailín (peitril) é ochtán. Cosúil le gach hidreacarbóin íseal-mheáchan móilíneach, tá ochtán so-ghalaithe agus an-inadhainte.

## Tagairtí

Catagóir:Hidreacarbóin
Feuillets d'Hypnos

Scrítear na **Bileoga Hypnos** () idir 1943 agus 1944 - nuair a bhí an file i ngleic le Frithsheasmhacht na Fraince le linn an Dara Coghadh Domhanda, faoin ainm Captaen Alexander - ach ní raibhtear foilsithe go dtí go raibh thart ag an gCoghadh, in 1946. Á fhoilsiú ar leithligh ar dtús, bhí siad ansin comhtháite sa chnuasach *Feall agus mistéir* (*Fureur et mystere)* (1948)*,* suite idir *Iarsmaí aonair* (Seules demeurent) agus *Dán smeara* (Poeme pulvarisé) (1947). Sna blianta 1943, thóg René Char, insan ceannaire don Ghníomh Seirbhise Paraisiúit don chrios 'Durance', an leasainm 'Hypnos', ag tagairt don fhear a choimeádann faire amach i rith na hoíche. Thug a leasainm inspioráid i bpáirt do theideal an tsaothair. Tiomnaithe d'Albert Camus, dlúthchara le René Char, tá an cnuasach ceangailte leis na smaointe a fhorbraítear in *An fear éirithe (L'homme révolté).*  

I m*Bileoga* *Hypnos,* bíonn na dánta i bhfoirm nótaí gearra, fiú aphorisms, agus tá sé mar aidhm ag an scríbhneoireacht ginearálú a dhéanamh agus é fós a bheith machnamhach. Baineann cuid de na 237 nóta fileata seo leis an nath cainte “*ne t’attarde pas à l’ornière des résultats*” (ná moilligh i gclais na dtorthaí), agus baineann cuid eile go beacht le gníomhartha na Frithbheartaíochta, i bhfoirm gearrscéalta. nó teistiméireachtaí. Mar sin féin, is cosúil le breathnuithe simplí iad go leor acu, smaointe a gabhadh ar an bpointe, a scríobhann an file síos ar pháipéar iad ionas nach ligfidh siad dóibh imeacht. Á scríobh iad, tugtar mothú fileata agus maschnamhach do na nótaí páirce seo, rud a dtugann Heidegger *Dichtung* air  .

## Tagairtí

Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Filíocht
Volker Türk

Is dlíodóir Ostarach agus oifigeach de chuid na Náisiún Aontaithe é **Volker Türk**, a rugadh sa bhliain 1965. . Tá sé ina Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine ón 17 Deireadh Fómhair 2022.

## Oideachas
Rugadh Türk i Linz, agus fuair Türk Máistreacht sa Dlí ó Ollscoil Linz agus dochtúireacht sa dlí idirnáisiúnta ó Ollscoil Vín, an Ostair. Bhí a thráchtas dochtúireachta ag Ollscoil Vín ar oifig Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh Dídeanaithe agus a shainordú, agus d’fhoilsigh Duncker & Humblot, Beirlín é sa bhliain 1992.

## Gairm
Sa bhliain 1991, ceapadh Türk ina Oifigeach Gairmiúil Sóisearach ag na Náisiúin Aontaithe agus bhí sannadh sealadach aige i gCuáit  a bhí maoinithe ag Aireacht Eachtrach na hOstaire. Bhí poist éagsúla aige ansin le hArd-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe le haghaidh Dídeanaithe (UNHCR) i réigiúin éagsúla ar fud an domhain, lena n-áirítear an Mhalaeisia, an Chosaiv, an Bhoisnia-Heirseagaivéin agus Poblacht Dhaonlathach an Chongó.  Ina dhiaidh sin, bhí sé ina Stiúrthóir ar an Rannán um Chosaint Dlíthiúil Idirnáisiúnta ag ceanncheathrú UNHCR sa Ghinéiv. I mí Feabhra 2015, ceapadh é ina Ard-Choimisinéir Cúnta um Chosaint, rud a fhágann gurb é an t-oifigeach Ostarach de chuid na NA is airde é.

An 18 Aibreán 2019, cheap an tArd-Rúnaí António Guterres Türk chun teacht i gcomharbacht ar Fabrizio Hochschild Drummond mar Ard-Rúnaí Cúnta um Chomhordú Straitéiseach in Oifig Feidhmiúcháin an Ard-Rúnaí ag Rúnaíocht na Náisiún Aontaithe. .

Ó 2021 go 2022, bhí Türk ina Fho-Rúnaí um Bheartas in Oifig Feidhmiúcháin an Ard-Rúnaí.

### Ard-Choimisinéir na NA do Chearta an Duine, 2022–faoi láthair
Ar an 8 Meán Fómhair 2022, tar éis vóta fabhrach an Chomhthionóil Ghinearálta, roghnaíodh Türk chun teacht i gcomharbacht ar Michelle Bachelet na Sile mar Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe um Chearta an Duine ;   ag an am céanna,  áiríodh Federico Villegas agus Adama Dieng ar na hiarrthóirí eile.   Chuaigh sé i mbun oifige an 17 Deireadh Fómhair 2022.

## Saol pearsanta
Tá cónaí ar Türk sa Ghinéiv.

## Gradaim
I mí na Bealtaine 2016, bronnadh Gradam um Chearta an Duine d'Ollscoil Graz ar Türk.

## Foilseacháin

* Erika Feller, Volker Türk, Frances Nicholson (eag. ): *Cosaint do Dhídeanaithe sa Dlí Idirnáisiúnta* . Cambridge University Press, Cambridge 2003, ISBN 0-521-53281-7 .

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Drong Ghleann Anna

[mion|[Reisimint Chosanta Uladh (UDR)]]
Bhí an drong dhílseach, an **Drong Ghleann Anna** (nó the **Glenanne** **Gang**) a ghníomhaigh as teach feirme i nGleann Anna i gContae Ard Mhacha, freagrach as breis is céad dúnmharú sna 1970idí agus 80idí. Bhí baill den UDR (reisimint logánta d’Arm na Breataine) agus comhaltaí den RUC i gcomhghuaillíocht leis an UVF i lár Uladh gníomhach san drong.

Bhain gníomhaíochtaí Dhrong Ghleann Anna le feachtas marfach paraimíleatach na ndílseoirí, ní hamháin i gcoinne poblachtánach, ach níos minice i gcoinne an phobail náisiúnaigh i gcoitinne. Tá neart cásanna ann ina bhfuil sé cruthaithe, ní hamháin go bhfuair siad cabhair ó Arm na Breataine agus ó na póilíní, ach gur stiúir stát na Breataine a chuid gníomhaíochtaí mar straitéis frithcheannairce i gcoinne poblachtánach agus náisiúnaithe araon.

### Imeachtaí
Is i dtriantán an áir nó an ‘murder triangle’ i lár agus tuaisceart Chontae Ard Mhacha agus in oirthear Thír Eoghain a chothaigh an drong sceon i measc Chaitliceach ar feadh deich mbliana. I measc na ndaoine a mharaigh siad bhí baill an Miami Showband, muintir Reavey, agus na scórtha eachtraí eile leis an drong sin a raibh baill de na fórsaí slándála ina measc; “eiseamláir” an chlaonpháirteachais..

### Claonpháirteachas
Thar na mblianta, mhúscail an fhianaise faoi chlaonpháirteachas ceisteanna dlisteanacha faoi ról an stáit.
Faoi lár na seachtóidí, cuireadh i leith an Ghrúpa Speisialta Patróil, aonad frithsceimhlitheoireachta de chuid Chonstáblacht Ríoga Uladh, go raibh siad páirteach i sraith de dhúnmharuithe seicteacha a rinneadh i lár Uladh, ar nós dhúnmharuithe Reavey agus O'Dowd sa bhliain 1976.
mion|Óglaigh Uladh
Ciontaíodh beirt bhall de chuid an Ghrúpa Speisialta, John Weir agus Billy McCaughey, sa bhliain 1980 i ndúnmharú a rinneadh trí bliana roimhe sin, in ionsaí ar theach tábhairne i gCéideadh, agus i bhfuadach sagairt. Tharraing siad amhras ar a gcuid comhoibritheoirí in aon dúnmharú déag ar a laghad, agus iad ag áitiú gur cuid iad de chomhcheilg fhorleathan a raibh Brainse Speisialta Chonstáblacht Ríoga Uladh, seirbhísí faisnéise Arm na Breataine, agus Fórsa Óglaigh Uladh páirteach inti.

Nuair a bhí na fir seo daortha, cuireadh deireadh leis an nGrúpa Speisialta Patróil. Thug Lárionad Pat Finucane, aturnae Náisiúnaíoch, le fios go raibh an drong a raibh Weir agus McCaughey ag tagairt di, agus í comhdhéanta as saighdiúirí Briotanacha, saighdiúirí dubha agus paraimíleataigh Phrotastúnacha, - go raibh an drong seo freagrach as seacht ndúnmharú is ceithre scór sna seachtóidí.

## Féach freisin

* Sléacht Annie's Bar
* Buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin
* Sléacht Thulaigh Álainn (1975)
* Ionsaithe ar Donnelly's Bar agus Kay's Tavern (1975)
* Dúnmharú an Miami Showband (1975)
* Ráig foréigin de chuid an UVF (Deireadh Fómhair 1975)
* Maruithe Reavey agus O'Dowd
* Stakeknife

## Tagairtí

Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí
Catagóir:Na Trioblóidí
Catagóir:Coirpigh Éireannacha
Catagóir:Drong Ghleann Anna
Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn
Catagóir:Óglaigh Uladh
Catagóir:Comhcheilg choiriúil
Catagóir:Constáblacht Ríoga Uladh
Coill Naomh Gobnait

Coill darach agus limistéar faoi chosaint i Múscraí Thiar, i gContae Chorcaí is ea **Coill Ghobnait**, nó **Coill Naomh Gobnait** (). 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí