open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ruairi Quinn

Is polaiteoir Éireannach é **Ruairí Ó Cuinn** nó **Ruairi Quinn** (2 Aibreán, 1946 a rugadh é). Is ball de Pháirtí an Lucht Oibre agus Teachta Dála é. Ba é ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre ó 1997 go dtí 2002.

Níor ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thoir Theas

## Tagairtí

Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 13ú Seanad
Catagóir:Baill den 15ú Seanad
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
Brian Cowen

Is polaiteoir Éireannach agus iar-Theachta Dála é **Brian Cowen** nó **Brian Ó Comhain** (10 Eanáir, 1960 a rugadh é). Ba é an 12ú Taoiseach (ceann Rialtais na hÉireann) ó 7 Bealtaine 2008 go dtí 9 Márta 2011.

Ó Mheán Fómhair 2004 bhí Cowen ina Aire Airgeadais, roimhe seo b'é an tAire Gnóthaí Eachtracha. Ar an 9 Aibreán 2008 d'éirigh sé ina cheannaire ar an bpáirtí Fianna Fáil. Bhí sé ina Thánaiste ón 14 Meitheamh 2007 go dtí gur toghadh é mar Thaoiseach. Ar an 22 Eanáir 2011 d'éirigh sé as mar cheannaire Fhianna Fáil ag lua cainteanna a bhí aige lena mhuintir agus le polaiteoirí eile mar chúis leis.

## Saol
Rugadh Cowen sa Tulach Mhór, Co. Uíbh Fhailí. D'fhás sé aníos i gClóirtheach, Co. Uíbh Fhailí.

Toghadh Cowen don Dáil don chéad uair i 1984 tar éis bháis a athar, a bhí ina TD sa dáilcheantar céanna. Ní raibh sé ach 24 bliain d'aois ag an am. Fuair an Teachta Ó Comhain 26,022 vótaí ina chéad toghchán i 1984, rud nach ndearna sé arís ó shin.

Nuair a toghadh é mar Uachtarán Fhianna Fáil in Aibreán 2008, thug sé cuid mhaith dá óráid i nGaeilge:

:"I dtosach báire, ba mhaith liom labhairt i mo theanga dhúchais. Is mór an onóir dom ceannaireacht an pháirtí a ghlacadh agus táim fíor-bhuíoch do mo chomh-pholaiteóirí, mo chairde, a roghnaigh mé don post fíorthábhachtach seo.
:Ó bhíos ar scoil, tá grá agam don teanga agus tá sé ar intinn agam gach tacaíocht a thabhairt do fhorbairt na Gaoluinne amach anseo. Cé nach féidir linn go léir ár dteanga a labhairt go líofa, táim cinnte go bhfuilimid báúil di. De bharr go bhfuil cónaí orainn ar oileán atá ar imeall na hEorpa, níl brú orainn Gaoluinn a labhairt. Dá mbeimís lonnaithe i lár na hEorpa táim cinnte go mbeadh Gaoluinn már (sic) chéad teanga againn mar bheimís ag éisteacht le teangacha éagsúla agus in iomaíocht leo.
:Is cuid dár gcultúr dár n-oidhreacht, dár bhféinionannas í, ár dteanga agus caithimidne, baill Fhianna Fáil, tréaniarracht a dhéanamh chun Gaoluinn a chur chun cinn.
:Sar i bhfad beimid ag plé Chonradh Liospóin agus tá sé de dhualgas orainn teanga bhinn ár sinsear a fhorbairt agus féin-aitheantas mhuintir na hÉireann a chothú.
:Sé atá á mholadh agam ná stádas na teanga a ardú agus sochaí na tíre a spreagadh agus a ghríosadh chun cuspóirí ár sinsear a bhaint amach."

[thumb|left|Brian Ó Comhain ag bronnadh babhla seamróige ar [Barack Obama, sa Teach Bán]]
### Scaoil bainc na hÉireann, 2008
Thug Cowen isteach barántas iomlán na mbanc ar an 29/30 Meán Fómhair 2008. Chinn sé, in éineacht le Brian Lenihan, at t-aire airgeadais, teacht i gcabhair ar bhainc chomhlachais na tíre a bhí sna croití deireanacha, agus luach €440 billiún i gceist le scéim ráthaíochta na mbanc.

## Féach freisin

* Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí in Uíbh Fhailí
* Brendan Cowen, a athair
* Barry Cowen, deartháir

## Tagairtí

Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Comhain, Brian O
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Uíbh Fhailí
Máirtín Óg Mac Donncha

Is as an gCeathrú Rua i nGaeltacht Chonamara é **Máirtín óg Mac Donncha** agus tá éachtaí móra déanta aige ar a rothar. Is fear gnó é agus tá go leor dá chuid ama caite aige ag bailiú airgid do chúiseanna carthanachta.

## Turas trasna Mheiriceá
Roinnt blianta ó shin thug sé aghaidh ar na Stáit Aontaithe agus rinne sé aistear mór rothaíochta leis an ngrúpa na Blazing Saddles . Thaistil siad ó thaobh amháin de chósta Mheiriceá go dtí an an taobh eile. Bhailigh siad slám mór airgid ar an turas. Spreag sé an pobal sa mbaile in Éirinn leis na tuairiscí a sheol sé abhaile chuig RTÉ Raidió na Gaeltachta le linn an turais. 

Bhí cur síos iontach aige ar an anró agus an stró a bhain leis an turas — na háiteacha a chonaic sé agus an chaoi ar éirigh leis na rothaithe eile ina chuideachta. Bhí an rothaí cáiliúil Seán Kelly i gceannas ar an turas seo agus tá breis turas déanta acu go deimhin ó shin.

## Rás an Turcaí

Is é Máirtín óg Mac Donncha a chuir tús le rás an turcaí ar an gCeathrú Rua. Tá rothaithe cáiliúla anois ag freastal ar an ócáid seo agus bíonn an baile beo beathach le linn na hócáide sin.
Rugbaí

thumb|deas|220px|Beirt imreoirí i mbun rugbaí a imirt

Is saghas spóirt (saghas peile, chun a bheith níos cruinne) é **rugbaí** (nó **rugar** uaireanta) a fhorbraíodh in áiteanna éagsúla i Sasana. Deirtear gur tháinig an spórt ar an bhfód don chéad uair sa Scoil Rugby, atá suite i Rugby, Warwickshire. 

Nuair a luaitear an téarma "rugbaí", is iad atá i gceist don chuid is mó ná an dá leagan den chuiche is mó - Rugbaí Sraithe agus Rugbaí Aontais. Cé gur fhás peil Mheiriceánach,  peil Astrálach agus peil Cheanadach as rugbaí, ní chuirtear iad sa chatagóir céanna.

## Rialacha
Go bunúsach, imríonn dhá fhoireann in aghaidh a chéile, agus bíonn an bua ag an bhfoireann is mó pointí. Faigheann na foirne pointí nuair a scórálann siad úid nó scórálann siad pionóis. I rugbaí aontais, faigheann foirne 5 phointe nuair scórálann siad úd agus 3 phointe nuair a scórálann siad pionós. Tar éis úd a scóráil, is féidir iarracht a dhéanamh ar chic tiontú, agus scórálann siad 2 phointe le rath sa chic seo.

Bronntar trí phointe nuair a chuirtear an liathróid thar an trasnán mar phreabchúl. .

Tar éis mhion-fheall, cuirtear tús leis an imirt in athuair nuair a bhuaileann na foirne le chéile i gclibirt. Nuair a théann an liathróid amach thar an taobhlíne, caitear isteach arís í mar shíneadh amach.

## Féach freisin

* Rugbaí Sraithe
* Rugbaí Aontais

## Téarmaíocht

## Comórtais idirnáisiúnta
* Corn Rugbaí an Domhain: an príomhchomórtas idirnáisiúnta. Bhí an bua ag an Afraic Theas ag an 6ú comórtas sa bhliain 2007 sa Fhrainc. 
* Comórtas na Sé Náisiún: imríonn Éire, Sasana, an Bhreatain Bheag, Albain, an Fhrainc, agus an Iodáil sa chomórtas bliantúil seo.

## Tagairtí
John Snow

Lia ab ea **John Snow** (15 Márta 1813 - 16 Meitheamh 1858) a raibh dlúthbhaint aige le cúrsaí sláinte phoiblí i Londain (a bhí buailte le calar sa bhliain 1854).  Laoch mór i bhforbairt leighis ab ea é.   

## Saol
Rugadh is tógadh Snow in Eabhrac, Sasana. Ba é an duine is sine de naonúr  clainne é.  D'oibrigh a athair mar sclábhaí.  

Bhí sé ina phrintíseach, in aois a ceathair déag, ag máinlia, darb ainm Thomas Harding i Newcastle on Tyne. I 1836 thosaigh sé a chuid staidéir sa scoil leighis Hunterian i Londain. 
clé|mion|216x216px
Sa bhliain 1838 cláraíodh é mar bhall de Coláiste Ríoga na Máinlianna i Sasana. Bronnadh céim air i 1844 agus bhain sé ballraíocht amach i gColáiste Ríoga na Lianna i 1850.

D’fhoghlaim sé conas ainéistéise a úsáid ó na Meiriceánaigh agus bhí inniúlacht mhaith aige sa chleachtadh sin. Thug sé éitear don bhanríon Victoria dhá uair is í i luí seoil.

Dob é an cur chuige a tharraing an clú is mó air áfach ná a choincheap gurb iad bitheoga ba chúis leis an calar, in áit thruailliú aeir (tuairim a bhí fairsing fán am sin). 
mion
Sa bhliain 1854 bhí briseadh amach ollmhór de chalar i Soho i Londain. Mar gheall ar staidéar cruinn agus anailís staitistiúil, chruthaigh Snow gurb í an fhoinse uisce a bhí ag scaipeadh an ghalair. Rinne sé éacht nuair a cuireadh stop leis. 

D’fhoilsigh sé cur síos amháin in 1849, agus tar éis an briseadh amach i Soho in 1855, d’fhoilsigh sé aiste níos mó (*On the Mode of Communication of Cholera* an teideal a bhí uirthi).

Bhuail stróc é ar 10 Meitheamh 1858, agus fuair sé bás sé lá níos déanaí, in aois 45 dó.
clé|mion|Cuimhneachán
## Tagairtí

Snow, John
Snow, John
Catagóir:Daoine as Eabhrac
Catagóir:Sláinte phoiblí
Catagóir:Lianna Sasanacha
Catagóir:Lianna sláinteachais phoiblí
Barry Andrews

Polaiteoir Éireannach is ea **Barra Mac Aindriu** nó **Barry Andrews** (ar an 16 Bealtaine 1967 a rugadh é). Is Teachta Dála é i ndáilcheantar Dún Laoghaire. Is ball d'Fhianna Fáil é. 

Oileadh i gColáiste na Carraige Duibhe, agus an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath é. Bhain sé céim mháistreachta amach sa nua-stair. D'oibrigh sé mar mhúinteoir meánscoile ó 1991 go 1997.
## Féach freisin

* Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún Laoghaire
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Bernard Ó hAilín

Ba pholaiteoir Éireeannach é **Bernard Ó hAilín** (9 Meán Fómhair 1944 – 22 Meitheamh 2024). Ba bhall d'Fhine Gael é. Rugadh i Cathair Chorcaí é.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Thuaidh-Lár
* Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Fir
Catagóir:Méaraí Éireannacha
Catagóir:Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Ivor Mac Alaigh

Is polaiteoir Éireannach é **Ivor Mac Alaigh** (6 Bealtaine 1958 a rugadh é). Is ball d'Fhianna Fáíl é agus Teachta Dála ón dáilcheantar BÁC lár-thuaidh é. B'é Aire Stáit ó 2002 go dtí 2005. Rugadh i gCluain Tarbh, Baile Átha Cliath é.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
* Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 23ú Seanad
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Coirpigh Éireannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
1578

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 1 Aibreán — William Harvey, dochtúir Sasanach (b. 1657)

## Básanna
* 20 Meán Fómhair — Pierre Lescot, péintéir Francach
*

Catagóir:Blianta
An Aivéistis

Seanteanga Oir-Iaránach is ea an **Aivéistis** a bhí á scríobh san Iaráin ocht gcéad bliain roimh bhreith Chríost. Is í an Aivéistis teanga an leabhair *Aivéasta*, arb é scrioptúr naofa an tSóróstarachais é. Is iad na *Gataí* an chuid is sine den Aivéasta, agus iad scríofa i dteanga ar a dtugtar Sean-Aivéistis. Creidtear gurb é Sorastar, bunaitheoir an reiligiúin, féin a chum na Gataí, agus tá an teanga iontu chomh seanársa go bhfuil sí níos cosúla leis an tSanscrait ná leis na teangacha Iaránacha eile. Tá an chuid eile den Aivéasta cumtha i leagan níos deireanaí den teanga chéanna, ar a dtugtar Aivéistis Óg. Is dócha go bhfuil an Aivéistis Óg an-chóngarach don chineál teanga a labhraítí in Oirthear na hIaráine faoin am ar cumadh an leabhar féin. Níos deireanaí fós, bhítí ag cumadh téacsaí i leagan truaillithe den Aivéistis Óg nach raibh á labhairt go nádúrtha ag aon duine a thuilleadh. Is gnách "Aivéistis Óg Shaorga" a thabhairt ar an gcineál seo Aivéistise. Ba í teanga liotúirgeach na sagart Sorastrach í.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teangacha na hÁise
Catagóir:Teangacha marbha na hÁise
Catagóir:Sóróstarachas
Catagóir:An Aivéistis
Catagóir:An Iaráin
Rudolf Virchow

Lia ab ea **Rudolf Virchow** (rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair 1821 i Schivelbein, Pomerania é agus fuair sé bás ar 5 Meán Fómhair 1902 i mBeirlín) ón Ghearmáin, a bhí ina phaiteolaí, réamhstairí, bhitheolaí agus pholaiteoir.

## Luathshaol
Oileadh é i leigheas san acadamh míleata i mBeirlín, agus bronnadh a chéim air sa bhliain 1843. Rinneadh ollamh de sa bhliain 1847. 

Bhog sé go Würzburg dhá bhliain ina dhiaidh sin ar cúiseanna a bhain le polaitíocht. D’fhill sé ar Bheirlín sa bhliain 1856.

## Leigheas

### Leoicéime
Deirtear go ndearna sé go leor fionnachtana ina shaol. Dúradh gurb eisean an chéad duine a rinne cur síos ar leoicéime.

### Dlí.
clé|mion
Sé an dlí eolaíochta is cáiliúla a rinne sé cur síos ar ná *Omnis cellula e cellula* (is ó chill a thagann chuile cill) a foilsíodh sa bhliain 1855. Tá an coincheap seo bainteach leis an smaoineamh nach n’éiríon an t-orgánach uilig tinn ach gurb iad na cilliní iad féin a n-éiríonn tinn. 

### Eambólacht
Rinne Virchow soiléiriú ar an eambólacht sna scamhógaí agus b’eisean a thug an t-ainm *embolus* (Gaeilge: eambólas) dúinn. Thug sé cuntas ar tinneas ar a ghlaoitear *Triad* a bhaineann le cruthú *thrombus*.

### Polaitíocht
mion
Ba pholaiteoir é freisin (Ball de Comhairle Cathrach Beirlín, An Pharlaimint Prúiseach ó 1861 agus an *[[Reichstag]]* 1880-1893). Rinne sé sárobair ar son sláinte an cosmhuintir ag iarraidh feabhas a chuir ar a bhfoinsí uisce agus leasú cúrsaí séarachais. Chreid sé go raibh dlúthbhaint ag cúrsaí sóisialta le sláinte agus chuir sé an smaoineamh sin chun chinn. Bhí sé ina bhunaitheoir den pháirtí polaitiúla, na Liobrálaigh, agus sheas sé go daingean in aghaidh Bismarck.
mion|Péintéir: Hans Schadow, 1896
D’obair sé lámh as lámh le Bismarck ar shlí amháin, áfach, agus b’in sa *Kulturkampf* (focal a chum sé fhéin is é ag tagairt do na *Maigesetz*, ie Dlíthe Bhealtaine) in aghaidh an chléir Chaitliceach. 

### Scríbhneoireacht
Ba scríbhneoir torthúil é. Rinne sé cur síos ar modh chun scrúdadh iarbháis a dhéanamh a bhfuil á n-úsáid go forleathan síos go dtí an lá atá inniu ann. 
mion
B’é Virchow duine de bhunaitheoirí leigheas mar eolaíocht agus tá a thionchar fós le feiscint i ngach gné de chleachtadh an leighis chomhaimseartha.

## Tagairtí

Virchow, Rudolf
Virchow, Rudolf
Virchow, Rudolf
Virchow, Rudolf
Catagóir:Lianna Gearmánacha
Cadhcáil in uiscí ciúine

thumb|K-2
Tá cadhcaí i gcóir rásaíocht in uiscí ciúine go ginearálta déanta as ábhair le meáchan éadrom agus mar sin d'fhéadfadh siad a bheith roinnt lag, níl aon chineál uisce eile feiliúnach dóibh ach uisce réasúnta calmach. Tá siad tanaí agus an-chorrach. Teastaíonn leibhéal maith saineolas chun iad a chéaslóireacht go maith ach tá siad an -tapaidh nuair atá siad in úsáid ag daoine inniúíl.

Ins na Cluichí Oilimpeacha glacann na fir páirt ins an rás C-1, C-2, K-1 agus K-2 ag 500 agus 1000m agus i K-4 ag 1000m amháin. Ní ghlacann na mná páirt ach ins K-1, K-2 agus K-4, ar fad ag 500m.
Liam Aighleart

Is pholaiteoir Éireannach é **Liam Aighleart** () (ar 27 Meán Fómhair, 1952 a rugadh é). Is ball d'Fhianna Fáil é. Feisire de Pharlaimint na hEorpa agus Teachta Dála ab ea é. 

Rugadh i gContae Chill Chainnigh i 1952 é. Oileadh i gColaiste St Kieran, Cill Chainnigh. D'Oibrigh sé mar theicneoir saotharlainne roimh a shaol polaitíochta. Toghadh go dtí Comhairle Chontae Chill Chainnigh i 1974 é. Toghadh go dtí an Dáil i 1977 é. B'é Aire Stáit é sa Roinn Fuinnimh (1988-1989), sa Roinn Oideachais (1992-1994) agus sa Roinn Talmhaíochta agus Bia (2002-2004). D'éirigh sé as an bpolaitíocht sa bhliain 2014.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Fir
Cómhaoin Wikimedia

Stór íomhánna, fuaimeanna agus áiseanna eile is ea an **Chómhaoin Wikimedia** (nó **Wikimedia Commons** i mBéarla) agus é ar fáil saor in aisce. Óstálaíonn an fhondúireacht neamhbhrabúis Wikimedia é.
## Naisc sheachtracha
* 

Catagóir:Vicipéid
Mary Lou McDonald

Is polaiteoir Éireannach í **Mary Lou McDonald** (1 Bealtaine, 1969 a rugadh í). Is uachtarán Shinn Féin, Teachta Dála agus is iar-FPE í. Is ball de Ard-Chomhairle Shinn Féin í. Tá sí ina huachtarán ar Shinn Féin ó mí Feabhra na bliana 2018 (agus í ceaptha in áit Ghearóid Mhic Ádhaimh). Tá sí ina Teachta Dála le haghaidh Bhaile Átha Cliath Láir ó Olltoghchán na hÉireann 2011 i leith. Bhí sí ina Leas-Uachtáran Shinn Féin idir 2009 agus 2018 
clé|mion|220x220px|2009
clé|mion|259x259px|2016
clé|mion|220x220px|2024

## Cúlra
Rugadh Mary Lou McDonald i mBaile an Teampaill i ndeisceart Bhaile Átha Cliath. Fuair ​​McDonald a cuid oideachais ag an Notre Dame School, scoil táille Chaitliceach do chailíní i mBaile an Teampaill, áit a raibh baint aici i ndíospóireacht.
Tar éis na scoile, d'fhreastail McDonald ar Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, agus fuair sí céim Bhaitsiléara i Litríocht an Bhéarla
chais, Coláiste na Tríonóide, in Ollscoil Luimnigh agus in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath í. Ba iad na hábhair faoi staidéar aici ná litríocht an Bhéarla, Staidéar Um Lánpháirtiú na hEorpa agus Bainistíocht Acmhainní Daonna.

## Polaitíocht
Ag tús na bliana 2025, chuir McDonald í féin as an áireamh don Uachtarántacht. Ach sula dtáinig Sos an tSamhraidh san Oireachtas, dúirt sí nach raibh sí ag cur aon ní as an áireamh go mbeadh machnamh déanta ag an bpáirtí.  Ansin chuir sí í féin as an áireamh san iomaíocht ar an 8 Meán Fómhair.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Láir

## Naisc sheachtracha
* Leathanach Gréasáin Shinn Féin 
* Leathanach Gréasáin Pharlaimint na hEorpa

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni Ollscoil Chathair Átha Cliath
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Ceannairí Shinn Féin
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)
An Astráil Theas

Stát de chuid na hAstráile ó 1836 is ea **An Astráil Theas** (Béarla: *South Australia,* cód poist: **SA**). Is réigiún mór tirim é, agus is e Adelaide an phríomhchathair. Tá an-cháil ar an Astráil Theas maidir le fíon, beagnach 45% den táirgeadh náisiúnta go háirithe sa mBarossa Valley in aice le hAdelaide. Tháinig Liútaraigh as Gearmáine timpeall 1840 is chuireadar fúthu sa mBarossa Valley (60 ciliméadar ó Adelaide). Fuaireadar ithir shaibhir, dóthain báistí is dalladh gréine rompu agus thosaigh siad ar tháirgeadh fíona ann.

## Cathracha san Astráil Theas
Tá mórchuid dhaonra an stáit ina chónaí taobh istigh de réigiún cathrach Adelaide, cathair a raibh daonra 1,262,940 aice sa bhliain 2011 (77.1% daonra an stáit). Is iad seo na láithreacha tábhachtacha daonra eile sa stáit: Mount Gambier (28,313), Whyalla (22,489), Murray Bridge (17,152), Port Lincoln (15,682), Port Pirie (14,281), Port Augusta (14,196), agus Victor Harbor (13,671).

## Tagairtí
Adelaide

Is í Adelaide príomhcathair na hAstráile Theas agus an cúigiú cathair is mó san Astráil.  Tá Adelaide suite ar an abhainn Torrens. "City of Churches" an leasainm atá ar Adelaide.

Ainmníodh an chathair tar éis "Adelaide of Saxe-Meiningen" a bhí pósta leis an rí William IV. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1836. 

## Daonáireamh
Daonáireamh (2002):  bhí 1.29 milliún duine ina gcónaí sa chathair.

## Aeráid

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Astráil
Seán Ó Neachtain

:*Baineann an t-alt seo leis an bpolaiteoir. Má tá tú ag lorg eolais faoin scríobhaí agus scoláire (17ú/18ú haois), léigh [[Seán Ó Neachtain (Scoláire Gaeilge)]].*

Is polaiteoir Éireannach é **Seán Ó Neachtain** (22 Bealtaine 1947 a rugadh é). Bhí sé ina fheisire i bParlaimint na hEorpa ó (2004 go 2009). Is ball d'Fhianna Fáil é.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* ONeachtain.com 
* Leathanach Gréasáin Pharlaimint na hEorpa

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Eoin Ryan

Is polaiteoir Éireannach é **Eoin Óg Ó Riain**, nó **Eoin Ryan** de ghnáth, a rugadh ar 24 Feabhra 1953 i mBaile Átha Cliath. Ba Theachta Dála do BÁC Thoir Theas é ar feadh na mblianta idir 1992-2007. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil. 

Rugadh i mBaile Átha Cliath é. Toghadh go dtí Comhairle Chathair Bhaile Átha Cliath i 1985, agus go dtí Seanad Éireann i 1989. Toghadh go dtí Dáil Éireann é i 1992 agus arís i 1997, 2002. Toghadh go dtí Parlaimint na hEorpa é in 2004 ach chaill sé a shuíochán i dtoghchán 2009.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thoir Theas

## Naisc sheachtracha
* Leathanach Gréasáin Pharlaimint na hEorpa

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Baill den 19ú Seanad
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Sead

Is tír thalamhiata é **Sead**, go hoifigiúil **Poblacht Sead**, atá suite ag crosbhóthar na hAfraice Thuaidh agus Láir. Tá teorainn leis An Libia ó thuaidh, leis An tSúdáin ar an taobh thoir, le Poblacht na hAfraice Láir ó dheas, le Camarún san iardheisceart, An Nigéir san iardheisceart (ag Loch Sead), agus An Nígir san iarthar. Tá daonra 16 milliún ag Sead, a bhfuil 1.6 milliún acu ina gcónaí sa phríomhchathair agus sa chathair is mó, N'Djamena. Le réimse iomlán de thart ar 1,300,000 km cearnach (500,000 mhíle cearnach), Is é Sead an cúigiú tír is mó san Afraic agus an fichiú náisiún is mó de réir achar ar domhan.

## Tagairtí

Catagóir:Poblachtaí
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Tíortha na hAfraice
Catagóir:Sead
Catagóir:Naisc wayback teimpléad webarchive
Catagóir:Ailt le téacs sa Fhraincis
Catagóir:Ailt le téacs san Araibís
Caiseoipé (réaltbhuíon)

Tá **Caiseoipé** ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta leo; tá sí ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin Tolamaes sa dara haois. Is é **Cassiopeia** an t-ainm Laidine a thugtar uirthi. 

## Príomhghnéithe
* γ Cas: réalta athraitheach chorr agus fréamhshamhail na réaltaí Gamma Cassiopeiae (.i. B-réaltaí atá ag rothlú go mear agus ag cailleadh maise óna gcreasa meánchriosacha); méid 1.3 – 3.0. Is réalta dhúbailte optúil chomh maith í γ Cas (BU 1038): méid 2.20 agus 10.90; deighilt 2.3"; uillinn suímh 252° (sa bhliain 1961). Tá comhbhall eile le feiceáil freisin (BU 499): méid 12.90; deighilt 53.2"; uillinn suímh 346° (sa bhliain 1999).

* η Cas: ilréalta le hocht chomhbhall (STF 60); tá an AB-péire ar cheann de na déréaltaí is cáiliúla sa spéir; William Herschel a d'aimsigh sa bhliain 1779 í; méid 3.52 agus 7.36; deighilt 12.9"; uillinn suímh 319° (2005). Is comhbhaill optúla iad na sé chomhbhall eile agus iad ar méid 8.41 go 11.75.

* ι Cas: ar cheann de na tríréaltaí is áille sa spéir (STF 262); tá na trí chomhbhall ar méid 4.63, 6.92 agus 8.40; deighilt 2.9" agus 7.6"; uillinn suímh 230° agus 115° (2004); is réalta athraitheach an phríomhréalta den saghas Réalta Alpha Canum Venaticorum, agus is déréalta speictreascópach í chomh maith.

* ρ Cas: hipearfhathach buíbhán atá níos mó ná 500&nbsp;000 uair chomh lonrúil leis an nGrian; athraíonn sí ón gceathrú go dtí an séú méid gach 10 nó 11 mí.

* R Cas: réalta Mira Ceti (saghas **M**) agus tríréalta optúil (ES 37). Tá an phríomhréalta ar méid 4.70 go 13.50; tréimhse 430.46 lá. Tá na comhbhaill B agus C ar méid 14.50 agus 11.00; deighilt 18.1" agus 30.3"; uillinn suímh 269° agus 321° (sna blianta 1962 agus 1991 faoi seach).

* RZ Cas: réalta athraitheach uraitheach den saghas **EA/SD** (.i. cosúil le hAlgol ach leathscoite); ar méid 6.18 go 7.72; tréimhse 1.195247 lá. Tá an tréimhse ag dul chun síneadh le tamall anuas!

* AO Cas: réalta athraitheach cháiliúil, agus ar cheann de na córais réaltacha is mórmhaise dá bhfuil ann; den saghas **ELL/KE** (.i. réalta athraitheach rothlaithe éileapsóideach agus déréalta theagmhála atá ann); méid 6.07 go 6.24; tréimhse 3.523487 lá.

## Réada suntasacha domhainspéire
* M52: réaltbhraisle oscailte atá infheicthe le déshúiligh.

* M103: réaltbhraisle oscailte bheag is fhadaithe atá sárfheicthe le teileascóp beag seachas déshúiligh.

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* Caiseoipé ar shuíomh Robin Gatter 
* Ian Ridpath's Star Tales
* Caiseoipé agus miotaseolaíocht an Domhain 
* Caiseoipé ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: Caiseoipé 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Caiseoipé

## Tagairtí
* 

Caiseoipé
Gabriel de Mhistéal

Is polaiteoir Éireannach é **Gabriel de Mhistéal** (Béarla: *Gabriel 'Gay' Mitchell*) (30 Nollaig 1951 a rugadh é). Is iar-Theachta Dála é agus Feisire Pharlaimint na hEorpa é. Is ball d'Fhine Gael é. B'é an t-Ard Mheara Bhaile Átha Cliath. Ainmníodh é ag Fine Gael le páirt a ghlacadh i Toghchán uachtaránachta na hÉireann sa bhliain 2011.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Fir
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Antuairp

Cathair sa Bheilg is ea **Antuairp** (Ollainnis: *Antwerpen*, Fraincis: *Anvers*, Béarla: *Antwerp*). Is í Antuairp príomhchathair Chúige Antuairp agus tá breis is 493,000 duine ina gcónaí ann.

## Íomhánna

File:OLV-Kathedraal.jpg|*Onze-Lieve-Vrouwekathedraal* (Ardeaglais)
File:Stadhuis.jpg|*Stadhuis* (Halla cathrach)
File:0_Het_Steen_-_Antwerpen_(1).JPG|Caisleán *Het Steen*, an foirgníomh is sine sa chathair
File:Skyline_Antwerpen.jpg|Spéirlíne na cathrach
File:AntwerpenLocatie.png|Suíomh na cathrach i gcúige Antuairp
File:Map of Antwerpen in belgium-viol-reddot-t.png|Suíomh san Fhlóndras


 

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Beilge
Beannchar, Contae an Dúin

clé|mion|1953
Tá **Beannchar** (*Bangor* as Béarla) suite ar theacht isteach Loch Lao agus tá bá mór foscúil in aice leis. Is cathair í i gContae an Dúin i gCúige Uladh. Tá 58,388 duine ina gcónaí i mBeannchar de réir daonáirimh 2001.
[clé|mion|An Halla Máisiún, Bóthar Hamilton, Beannchar, [Contae an Dúin|An Dún]]

## Stair
Sna meánaoiseanna, bhí an méid sin clú ar Bheannchar in oirthuaisceart na hÉireann gur luadh é ar léarscáil an domhain.

Ar an *[[Mappa Mundi]]* atá le feiceáil i dTeampall Hereford i Sasana, tá íomhá na hÉireann ar imeall an domhain, agus níl ach ceithre lonnaíocht ainmnithe; Beannchar (ar tugadh “Civitas bencur” air), Baile Átha Cliath, Ard Mhacha agus Cill Dara.  

Bhí meas mór ar Bheannchar ag an am mar gheall ar a mhainistir, a bhunaigh Naomh Comhghall sa bhliain 558 AD. 
[clé|mion|Radharc ar an g[calafort mar a bhí in 1910 agus in 2015]]
Mhair sár-ré mhainistir Bheannchair go dtí an 9ú haois, nuair a thosaigh na Lochlannaigh á hionsaí.

Is é an limistéar farraige soir ó thuaidh ó Bheannchar ná Cuan Bhaile Uí Thuamhan, a ainmníodh i ndiaidh bhaile fearainn Bhéal Átha Beithe lastoir den bhaile. Le linn an Dara Cogadh Domhanda baineadh úsáid as an gcuan mar bhunáit chun trúpaí Meiriceánacha a thraenáil le haghaidh Operation Overlord (D-Day)

## Féach freisin

* Naomh Comhghall

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Kathy Sinnott

Is polaiteoir í **Kathy Sinnott** (29 Meán Fómhair 1950 a rugadh í). Ba Fheisire Pharlaimint na hEorpa ó Éirinn í (2004-2009). Is bean feachtais chearta daoine faoi mhíchumas í. Rugadh in Chicago, Illinois, na Stáit Aontaithe, í.

Sinnott, Kathy
Sinnott, Kathy
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Osló

Is é **Osló** (An Ioruais: *Oslo*) príomhchathair na hIorua agus é ar an gcathair is mó sa tír freisin. Tá sé suite in oirdheisceart na tíre, ag an gceann is faide ó thuaidh in fiord Osló. Creidtear go raibh an chathair bunaithe ag an rí Lochlannach Harald Hardråde sa bhliain 1048.

## Comhchathracha:

* Gothenburg,an tSualainn
* Mbombela, an Afraic Theas
* Saint Petersburg, an Rúis
* Schleswig-Holstein, an Ghearmáin
* Shanghai, an tSín
* Vilnias, an Liotuáin
* Vársá, an Pholainn

### Crainn Nollag

Tá traidisiún ag Osló crainn Nollag a thabhairt gach bliain do na cathracha seo a leanas: Washington D.C., Nua-Eabhrac, Londain, Dún Éideann, Rotterdam, Antuairp agus Réicivíc. Tá crann sprúis 20-25m tugtha don Ríocht Aontaithe ó 1947 i leith mar bhuíochas don chabhair a fuair siad sa Dara Cogadh Domhanda.

## Tagairtí

Catagóir:Osló
Catagóir:An Iorua
Catagóir:Cathracha
Catagóir:Príomhchathracha
Catagóir:Cathracha na hIorua
Catagóir:An Iorua
Catagóir:Tíortha Nordacha
Catagóir:Cathracha Nordacha
Catagóir:Príomhchathracha Nordacha
Catagóir:Cathracha san Eoraip a bhfuil calafoirt
An Capall Beag

Tá **an Capall Beag** ar an dara réaltbhuíon is lú i measc na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha; níl ach an Chros amháin níos lú. D'ainneoin a mhéide bige agus d'ainneoin nach bhfuil aon réaltaí geala ar a chuid (níl réalta ar bith ann níos gile ná an ceathrú méid), bhí an Capall Beag ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. **Equuleus** an t-ainm Laidine a thugtar ar an réaltbhuíon seo, a chiallaíonn "searrach".

## Príomhghnéithe
Tá an Capall Beag ar an dara réaltbhuíon is lú, agus é 72 céim cearnach ar achar (is í an Chros amháin atá níos lú). Is amhlaidh gur an-doiléir don réaltbhuíon seo.

* α Equ: an réalta is gile, dá ngairtear freisin **Kitalpha**; ar méid 3.92 agus ar aicme speictreach F8.

* γ Equ: réalta athraitheach den saghas réalta Alpha Canum Venaticorum (**ACVO**); ar méid 4.58 go 4.77; ar tréimhse 12.499 nóiméad. Is ilréalta chomh maith í γ Equ, le ceithre chomhbhall. Tá an AB péire (KNT 5) ar méid 4.70v agus 8.69; ar deighilt 1.5"; agus ar uillinn suímh 264° (sa bhliain 1994. Tá C (BU 71) ar méid 12.60, ar deighilt 57.3", agus ar uillinn suímh 360° (2002). Tá D (STFA 54) ar méid 6.06, ar deighilt 337.7", agus ar uillin suímh 152° (2001).

* ε Equ: ilréalta le ceithre chomhbhall (STF 2737). Is déréalta an AB péire, ar méid 5.96 is 6.31, ar deighilt 0.6", ar uillinn suímh 284° (2005). Tá AB-C ar méid 5.30 is 7.05; ar deighilt 10.9", agus ar uillinn suímh 67° (2005). Tá AD ar méid 5.30 is 12.40, ar deighilt 78.6", agus ar uillinn suímh 286° (2005). Níl in C agus D ach comhbhaill optúla

* δ Equ: déréalta shuntasach. Tá an AB péire (STT 535) ar méid 5.19 is 5.52, ar deighilt 0.3", agus ar uillinn suímh 29° (2005); 5.7 bliain an tréimhse fithise. Tá réalta eile le feiceáil freisin, ach is comhbhall optúil í; tá AB-C (STF 2777) ar méid 4.54 is 10.17, ar deighilt 72.5", agus ar uillinn suímh 6° (2005)

* R Equ: réalta Mira Ceti (**M**); ar amharcmhéid 8.70 go 15.00; tréimhse 260.76 lá

## Réada suntasacha domhainspéire

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an Capall Beag ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Capall Beag agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Capall Beag ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Capall Beag 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Capall Beag

## Tagairtí
* 

Capall Beag
An Ceinteár

Is réaltbhuíon gheal é **an Ceintéar** atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí theas. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na réaltbhuíonta is mó ar spéir na hoíche. Is ceann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha é, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Tugtar **Centaurus** mar ainm Laidine ar an gCeinteár.

## Príomhghnéithe
* α Cen: tríréalta cháiliúil, agus an córas réaltach is gaire don Ghrianchóras. Tá an AB péire ar aicme speictreach G2V agus K1V – cosúil leis an nGrian ó thaobh maise de – agus ar méid 0.14 agus 1.24 faoi seach. Tá α&nbsp;Cen&nbsp;A ar an ceathrú réalta is gile ar spéir na hoíche, agus tá α&nbsp;Cen&nbsp;B ar an aonú ceann is fiche. Proxima Centauri a thugtar ar an tríú comhbhall; is abhac dearg í seo, ar aicme speictreach M5V, agus ar méid 11.10. Tá Proxima ar an réalta is gaire don Ghrian, agus is é sin is cúis leis a hainm, rud a chiallaíonn "is gaire" as Laidin.

* β Cen: réalta eile den chéad mhéid de chuid an Cheinteáir, dá ngairtear freisin Hadar nó Agena. Tá an réalta seo ar an deichiú réalt is gile ar spéir na hoíche: ar méid 0.60 agus ar aicme speictreach B1III. Is tríréalta í fosta. Comdhéanann an Aa péire déréalta speictreascópach (RBT 1), ar méid 1.29 is 1.44, agus ar uillinn suímh 125° (sa bhliain 2002). Is réalta dhúbailte é an Aa-B péire (VOU 31), ar méid 0.58 is 3.95, ar deighilt 0.9" agus ar uillinn suímh 234° (1991).

* BPM 37093: meastar gur réalta dhíchineálach í seo (.i. abhac bán), atá cuimsithe de charbón criostaltha.

## Réada suntasacha domhainspéire
* ω Cen: réaltbhraisle chruinneogach

* NGC 3918: réaltnéal pláinéadach dá ngairtear **An Réaltnéal Pláinéadach Gorm**

* NGC 5128: réaltra dá ngairtear freisin **Centaurus A**

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an Ceinteár ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Ceinteár agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Ceinteár ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Ceinteár 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Ceinteár

## Tagairtí
* 

Ceinteár
An Chíle

Réaltbhuíon dheisceartach is ea **an Chíle**; is cuid de seanréaltbhuíon na Loinge, nó Argo Navis, í, a bhí ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Tá Canopus, an dara réalta is gile ar spéir na hoíche, le feiceáil ar an gCíle. Ina theannta sin faightear an réalta ollmhór Eta Carinae freisin ar an réaltbhuíon seo; tá an réalta seo leabaithe i Réaltnéal Eta Carinae (NGC 3372) atá infheicthe ag an tsúil fhornocht.

Tá an Chíle ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. **Carina**, a chiallaíonn "cíle", an t-ainm Laidine a thugtar uirthi.

## Príomhghnéithe
* α Car: tá Canopus ar an dara réalta is gile ar spéir na hoíche; ar méid −0.72 atá sí. Is ollfhathach buíbhán í, ar aicme speictreach F0 Ia. Meastar go bhfuil sí 310 solasbhliain i bhfad ón ngrianchóras, agus 20,000 uair ar a laghad níos lonrúla ná an Ghrian.

* η Car: réalta athraitheach an-suimiúil is ea η Car atá suite i lár Réaltnéal Eta Carinae. Féach thíos le tuilleadh eolais.

* υ Car: déréalta is ea υ Car (RMK 11). Ar méid 3.02 atá an phríomhréalta, agus 6.00 an comhbhall. Tá siad ar deighilt 5" agus ar uillinn suímh 129° (sa bhliain 2000).

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 3372: **Réaltnéal Eta Carinae**

* NGC 3532: réaltbhraisle oscailte

* IC 2602: réaltbhraisle oscailte dá ngairtear freisin **Pléadach an Deiscirt**. Is í θ Car an réalt is gile dá bhfuil infheicthe i lár na braisle seo.

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an Chíle ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Chíle agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Chíle ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Chíle 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Chíle

## Tagairtí
* 

Cíle
An Clog

Tá **an Clog** ar cheann de na réaltbhuíonta is doiléire atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí theas. Is é **Horologium**, a chiallaíonn "clog", an t-ainm Laidine a thugtar air.

## Príomhghnéithe
* R Hor: réalta Mira Ceti

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 1261: réaltbhraisle chruinneogach

* AM 1: réaltbhraisle chruinneogach; ceaptar gur réaltbhraisle idir-réaltrach í seo

## Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an Chloig. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. **Coelum Australe Stelliferum** an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó **Le Navire**, mar a thug sé air sa chéad eagrán).

Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Clog ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.

Ar dtús thug Lacaille an t-ainm Fraincise **l'Horloge** ar an réaltbhuíon seo, ainm a d'aistrigh se go dtí an Laidin mar **Horologium Oscillitorium** ar *Coelum Australe Stelliferum*, le honóir do Christiaan Huygens, an t-eolaí Ollannach a d'fhionn an clog luascadáin. Idir sin is tráthas giorraíodh an t-ainm ag an Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta chun é a dhéanamh níos lú foclach.

## Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Chloig go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an Clog ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Clog agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Clog ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Clog 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Clog

## Tagairtí
* 

Clog
Microsoft Office Word

Is ríomhchlár próiseála focal é **Microsoft Office Word** ó Microsoft. Is é Richard Brodie a scríobh é do ríomhairí IBM ag rith DOS i 1983. Ina dhiaidh sin, scríobh leagain éagsúla a d’oibrigh ar an Apple Macintosh (1984), SCO Unix, OS/2 agus Microsoft Windows (1989). Níorbh i bhfad sula raibh sé bainteach leis an bhfoireann Microsoft Office.

Is ó Bravo, an bunphróiseálaí focal, a cruthaíodh ag Xerox PARC, a tháinig an chuid is mó de na gnéithe. D'fhág cruthaitheoir Bravo, Charles Simonyi PARC sa bhliain 1981 nuair a fuair sé fostaíocht le Microsoft. D'fhostaigh Simonyi Richard Brodie, a chuidigh leis le Bravo, an samhradh sin.

Scaoileadh Word do ríomhairí MS-DOS ar 2 Bealtaine, 1983. Níor cuireadh fáilte mhór roimhe agus níor éirigh leis chomh geal leis na próiseálaithe focal eile ar an margadh, ar nós WordPerfect.

## Leagain
Leagain le haghaidh MS-DOS, ina measc siúd:
* 1983 Samhain Word 1
* 1985 Word 2
* 1986 Word 3
* 1987 Word 4 (tugadh *Microsoft Word 4.0 for the PC* ar an leagan seo fosta)
* 1989 Word 5
* 1991 Word 5.1
* 1993 Word 6.0

Leagain le haghaidh an Apple Macintosh, ina measc siúd:
* 1985 Eanáir Word 1 for Macintosh
* 1987 Word 3
* 1989 Word 4
* 1991 Word 5
* 1993 Word 6
* 1998 Word 98
* 2000 Word 2001, an leagan deireanach a d'oibrigh le Mac OS 9
* 2001 Word v.X, an chéad leagan a d'oibrigh le Mac OS X amháin
* 2004 Word 2004

Leagain le haghaidh Microsoft Windows, ina measc siúd:
* 1989 Mí na Samhna Word for Windows
* 1991 Word 2 for Windows
* 1993 Word 6 for Windows (Athuimhríodh "6" chun go mbeadh uimhir an leagain Windows ar taobh leis an leagan DOS, an leagan Macintosh, chomh maith le WordPerfect, an príomhphróiseálaí focal ag an am sin)
* 1995 Word 95, nó Word 7 mar a tugadh air chomh maith
* 1997 Word 97, nó Word 8 mar a tugadh air chomh maith
* 1999 Word 2000, nó Word 9 mar a tugadh air chomh maith
* 2001 Word 2002, nó Word 10 nó Word XP mar a tugadh air chomh maith
* 2003 Word 2003 (*Microsoft Office Word 2003* go hoifigiúil), nó Word 11 mar a tugadh air chomh maith
* 2007 Word 2007 (*Microsoft Office Word 2007* go hoifigiúil), nó Word 12 mar a thugtar air chomh maith; le scaoileadh in 2007

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Microsoft
Túr Raghnaill

Is túr cloiche ciorclach é **Túr Raghnaill** nó **Túr Reginald** (Béarla: **), atá suite i gcathair Phort Láirge. Tá sé in aice le hEaglais Fhrancach. Tógadh é ag tosach an 13ú haois mar chuid de chosaint na cathrach. Tógadh an dara cuid de sa 15ú haois. Bhaintí úsáid as mar mhuileann airgid, mar phríosún agus mar stóras míleata chomh maith. Rinneadh athchóiriú air agus tá taispeántas staire do thurasóirí ann anois. Is séadchomhartha náisiúnta é an foirgneamh seo.

## Féach freisin
* Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Port Láirge)

## Naisc Sheachtracha
* heritageireland.ie - Túr Raghnaill

## Tagairtí

Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Contae Phort Láirge
Catagóir:Caisleáin na hÉireann
Crannlann John F. Kennedy

Bailiúchán plandaí de sheasamh idirnáisiúnta is ea **Crannlann John F. Kennedy**, atá suite i gContae Loch Garman, Poblacht na hÉireann. Ba i gcuimhne ar John Fitzgerald Kennedy, Uachtarán na Stát Aontaithe ó 1960 go 1963, ar rugadh a shin-sheanathair, Patrick, i mBaile Uí Dhonnagáin in aice láimhe, a tionscnaíodh an chrannlann seo in aice le Ros Mhic Triúin, Contae Loch Garman.

Tá achar 252 heicteár (623 acra) ann ar shleasa theas agus ar bharr Shliabh Coillte. Tá 4,500 cineál crann agus tor as gach aeráid measartha ar domhan sa bhailiúchán, curtha in ord luibheolaíoch. Tá 200 lota foraoise ann i ngrúpaí de réir mór-roinne dúchais. Tá bóthar suas go dtí an mullach ar 271m óna bhfuil radharcanna lánléargais.

D’fhéadfadh sé gurb é an loch an chuid is gleoite den chrannlann, agus is tearmann é d’éanlaith uisce. Tá radhairc iontacha lánléargais ó mhullach an chnoic, 271 méadar os cionn leibhéal na farraige. Tá taispeántais shuimiúla maidir le JFK agus leis an gCrannlann féin san ionad cuairteoirí.

## Naisc sheachtracha
* heritageireland.ie - Crannlann John F Kennedy (As Gaeilge)

Catagóir:Contae Loch Garman
Catagóir:Crannlanna
Coill Mhic Thomáisín

Baile is ea **Coill Mhic Thomáisín** nó **Coill Mhic Thomáisfhinn** (Béarla: *Kilmacthomas*) atá suite i lár Contae Phoirt Láirge, An Mhumhain, i bPoblacht na hÉireann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Phort Láirge
Cill Chomhghaill

**Cill Chomhghaill** (Béarla: *Kilcoole*). Sráidbaile i gContae Chill Mhantáin, Poblacht na hÉireann atá suite 3km dheas ó Bhaile Na Clocha Liatha. Rinne RTÉ an sraithclár *Glenroe* (An Ghleann Rua) timpeall an bhaile bhig. Dar le daonáireamh 2016, bhí 4,239 duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Mhantáin
Domhnach Daoi

deas|250px|thumb|Domhnach Daoi
Is baile beag suite i gContae An Dúin é **Domhnach Daoi**. Tá sé suite ar chósta thoir an chontae, tuairim is ocht míle déag ó Bhéal Feirste, i dTuaisceart Éireann. 

Calafort iascaireachta, suite cúig mhíle thoir theas ó Bheannchar is ea é. Tá 6470 duine ina gcónaí i gceantar Dhomhnach Daoi (Daonáireamh 2001). Tá Grace Neill’s suite ann agus deirtear gurb é an teach tábhairne is sine in Éirinn é.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Proinsias de Rossa

Is iarpholaiteoir Éireannach é **Proinsias De Rossa** (15 Bealtaine 1940 a rugadh é). Bhí sé ina cheannaire ar Pháirtí na nOibrí ó 1988 go 1992, nuair a d'fhág sé an páirtí úd in éineacht le seisear dá sheachtar Teachtaí Dála le páirtí sóisialach nua, an Daonlathas Clé, a bhunú. 

Toghadh ina cheannaire ar an Daonlathas Clé é, post a bhí aige go dtí cumascadh an pháirtí le Páirtí an Lucht Oibre i 1999. Thug sé an Daonlathas Clé isteach i gcomhrialtas le Fine Gael agus an Lucht Oibre i 1994 agus b'é De Rossa an tAire Leasa Shóisialaigh le linn an rialtais sin. In ndiaidh cumascadh an Daonlathais Chlé agus an Lucht Oibre i 1999, toghadh De Rossa ina uachtarán ar Pháirtí an Lucht Oibre, ach post oinigh nach mór a bhí ann. 

Toghadh ina Fheisire de chuid Pharlaimint na hEorpa é i 1989 agus arís i 1999, 2004 agus 2009. Scoir sé den pholaitíocht i 2012.

Bhuaigh sé cás clúmhillte i gcoinne Independent Newspapers Ltd. i 1999 sa chás *De Rossa v Independent Newspapers Ltd.* [1999] IESC 63.

## Féach freisin
* Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh
* Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh  (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
OpenOffice.org

Sraith feidhmchlár oifige shaor agus foinse oscailte is ea **OpenOffice.org**, ina bhfuil comhpháirteanna do phróiseáil focal, scarbhileoga, láithreoireacht, grafaic veicteoireach agus bunachair shonraí. Tá leaganacha ar fáil d'ardáin éagsúla, ar nós Microsoft Windows, córais Unix-iúla leis an X Window System ar nós GNU/Linux, BSD, Solaris agus Mac OS X. 

Tá sé mar chuspóir a lucht forbartha go mbeadh sé comhoiriúnach le Microsoft Office. Tacaíonn sé an caighdeán Open Document a ghabhann le hidirmhalartú sonraí.

Is féidir an OpenOffice a úsáid in aisce.

## Comhpháirteanna
Bailliúchán d'fheidhmchláir éagsúla atá in OpenOffice.org a chomhoibríonn le chéile. I measc na gcomhpháirteanna, tá:
* OpenOffice.org Writer: Próiseálaí Focal fuinniúil lenar féidir leat doiciméid, tuarascálacha, nuachtlitreacha agus bróisiúir a chruthú. 
* OpenOffice.org Calc: Scarbhileog atá lán le gnéithe sainiúla. 
* OpenOffice.org Impress: An modh is tapúla chun taispeántais ilmheáin a chruthú. 
* OpenOffice.org Draw: Cuirfidh an clár seo ar do chumas idir léaráidí simplí, léiriúcháin bhríomhara thríthoiseacha, agus maisíochtaí éagsúla a dhéanamh. 
* OpenOffice.org Base: Clár láidir a thabharfas na huirlisí cuí duit gnáthobair bunachar sonraí a dhéanamh go simplí ar bhonn scarbhileoig.
* Macrathaifeadán
* OpenOffice.org Math: Clár a chuidíonn leat obair le cothromóidí matamaiticiúla.
* Meardhúisire
Ní féidir na comhpháirteanna seo a lódáil anuas ina n-aonar, ach is féidir iad a shuiteáil ar leith ar Windows (ní féidir é seo a dhéanamh ar Linux nó ar Mac OS X).

## Naisc sheachtracha
* Leathanach baile oifigiúil OpenOffice.org
* Leathanach baile thionscadal Gaeilge OpenOffice.org 

Catagóir:Ríomhaireacht
Catagóir:Teicneolaíocht oiriúnaithe don Ghaeilge