open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mailí

Is tír san Afraic í **Mailí**, nó **Poblacht Mhailí**. Is í Bamako an phríomhchathair. Is iarchoilíneacht Fhrancach í. Tá Mailí ar an tseachtú tír is mó san Afraic, agus teorainneacha aici leis an Ailgéir, leis an Nígir, le Buircíne Fasó, leis an gCósta Eabhair, leis an nGuine, leis an tSeineagáil agus leis an Máratáin. Tá Mailí corradh is 1,240,000 ciliméadar cearnach ar achar, agus trí mhilliún déag de dhaoine ina gcónaí ansin.

Tá radharcra agus nádúr Mhailí an-éagsúil, nó tá talamh méith i ndeisceart na tíre áit a bhfuil Abhainn na Seineagáile agus Abhainn na Nigire ag tabhairt uisce, ach ón taobh eile de sroicheann críocha thuaidh na tíre go domhain isteach sa Sahára. Ceann de na tíortha is boichte atá ann, agus is ar iascaireacht agus ar thalmhaíocht is mó a thagann muintir Mhailí i dtír, cé go bhfuil ór, úráiniam agus salann in ithir na tíre.

Fuair Mailí a hainm ó Impireacht Mhailí, a bhí ag rialú an taobh seo den Afraic sna blianta 1230-1600. Bhí impireachtaí eile ann freisin a raibh tionchar acu sa réigiún tráth: Impireacht Ghána agus Impireacht *Songhay*. Go deireanach san ochtú haois déag, thit Mailí leis na Francaigh, a bhí díreach ag leathadh a n-impireachta coilíní féin in Iarthar na hAfraice. Bhain Mailí amach neamhspleáchas ón bhFrainc sa bhliain 1959, ach san am sin, ba aon stát amháin iad an tSeineagáil agus Mailí.

Scoilt an chónaidhm seo an bhliain dár gcionn. Bhí an tír á rialú ag aon pháirtí amháin ar feadh i bhfad, ach sa bhliain 1991, i ndiaidh réabhlóid mhíleata, cuireadh daonlathas ar bun sa tír. Sna blianta 1992-2002, bhí Alpha Oumar Konaré ag rialú na tíre, ach ansin, d'fhág sé an Uachtaránacht i dtoghcháin dhaonlathacha ag Amadou Toumani Touré, a bhí i gceannas ar na réabhlóidithe sa bhliain 1991.

Cé gur tír thar a bheith bocht í Mailí, áirítear ar ceann de na tíortha is cobhsaí san Afraic í inniu.

Is í an Fhraincis teanga oifigiúil Mhailí, ach is léir go bhfuil a lán teangacha eile le cloisteáil timpeall na tíre. Is í an teanga Bambara an ceann is tábhachtaí de na teangacha dúchasacha, agus is féidir le ochtar as an deichniúr de mhuintir Mhailí an teanga seo a labhairt. Ceann de na teangacha *Mande* í, cosúil lena lán teangacha in Iarthar na hAfraice (ar nós na dteangacha Dioula agus Mandinka, cuir i gcás), agus í intuigthe go maith ag cainteoirí na dteangacha seo.

Moslamaigh iad 90 % de mhuintir Mhailí, ach is tír shaolta í Mailí, agus ní raibh iarrachtaí ann le dlí Ioslam a chur i bhfeidhm. Críostaithe iad 5 %, agus cloíonn an 5 % eile le reiligiúin thraidisiúnta na hAfraice.

mion|225px|clé|Mosc i Djenné

Bhí Mailí riamh ar ceann de na lárionaid thábhachtacha chultúrtha san Afraic. Inniu, chuala an saol mór iomrá ar thraidisiún ceoltóireachta na tíre, agus chuaigh ainmneacha cosúil le Salif Keita ar fud an domhain. Thairis sin, tharraing a lán scríbhneoirí Mailíocha súil an tsaoil mhóir orthu féin. Tá a dtraidisiún litríochta féin ag na Mailígh, cé gur minic nach mbíonn ann ach béal-litríocht, agus í á hiompar ag na seanchaithe, nó na *griots*.

## Tagairtí


Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
An Mhaláiv

Is tír san Afraic í **an Mhaláiv**. Tá an Mhaláiv thart ar chomh mór le hÉirinn agus a leath arís.     

### Tíreolaíocht
Tá teorainneacha aici san iarthuaiscirt leis an tSaimbia, ó thuaidh leis an Tansáin, agus soir ó dheas, agus siar le Phoblacht Mhósaimbíc. Deighleann Loch na Maláive an tír ón Tansáin agus ó Mhósaimbíc. Tá méid na tíre níos mó ná 118,000 km ².

Is í Lilongwe an phríomhchathair. Is í Blantyre an chathair is mó sa tír.

### Daonra
Meastar an daonra a bheith tuairim ar .

Béarla is ea an teanga oifigiúil. Is teanga áitiúil í an tSiséivis a labhraíonn beagnach 60% den daonra. 

### Stair
Is iarchoilíneacht Bhriotanach í. B'é **Nyasaland** an seanainm a bhí uirthi. Ní fios cad as a d'eascair an t-ainm dúchasach. Tugann míniúchán amháin le fios dúinn go gciallaíonn an t-ainm "glioscarnach na Gréine agus í ag éirí thairis ar loch". Sin an fáth go bhfuil an Ghrian ar thaispeáint sa bhrat náisiúnta.

### Geilleagar
Bíonn roinnt de mhuintir na Maláive ag brath go mór ar an bhfeirmeoireacht chun maireachtáil. Mar gheall ar an tionchar a imríonn imeachtaí adhaimsire arb é an t-athrú aeráide is cúis leo, cosúil le triomach agus tuilte, tá an fheirmeoireacht éirithe an-deacair; níl dóthain bia ag fás. Bíonn ganntanas ainsealach bia sa Mhaláiv.

Tá an t-ionchas saoil an-íseal, timpeall 63.7 bliain. 

### Éire agus an Mhaláiv
Tá clár Chúnamh Éireann ag obair le rialtas na Maláive le fada chun cabhrú le feirmeoirí cur le fómhar na mbarr. Chomh maith leis sin, tacaíonn Cúnamh Éireann leis an obair a dhéanann Concern.

### Litríocht
Thug J.R.R. Tolkien, údar ''Tiarna na bhFáinní'', cuairt ar an Maláiv sna 1930idí. Síleann a lán daoine gur tírdhreach na Maláive a spreag Tolkien nuair a scríobh sé faoi na ‘Hobaid’ agus faoin ‘tSír’. 

## Gailearaí

Íomhá:Lake Malawi, view from Likoma Island.jpg|Loch na Maláive, ag amharc ó Oileán Likoma
Íomhá:Lilongwe Area 2.jpg|Lilongwe, príomhchathair na tíre
Íomhá:Mulanje Moutain.jpg|Sliabh Mulanje, i Réigiún an Deiscirt
Íomhá:Nkhata Bay, Malawi.jpg|Bá Nkhata, i Réigiún an Tuaiscirt, ar bhruach Loch na Maláive
Íomhá:2010-10-21 13-12-21 Malawi - Njolomole.JPG|An bóthar M1, idir Lilongwe agus Blantyre
Íomhá:Parliament Building of Malawi.jpg|Párlaimint na Maláive, i Lilongwe
Íomhá:Blantyre Kathedrale.jpg|Ardeaglais Blantyre
Íomhá:Independence Arch, Blantyre, Malawi.jpg|Áirse an Neamhspleáchais, leacht i mBlantyre 


## Tagairtí

Catagóir:An Mhaláiv
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Catagóir:Tíortha na hAfraice
An Namaib

clé|mion
Is tír san Afraic í **an Namaib**. Is í Windhoek an phríomhchathair.

## Stair
Ba coilíneacht de chuid na Gearmáine í an Afraic Thiar Theas sa 19ú haois.

Ar 18 Eanáir 1904 thosaigh Éirí Amach na Herero i gcoinne na nGearmánach san Afraic Thiar Theas. Cuireadh faoi chois é  go cruálach, gan trócaire. Dúradh gurb é seo an chéad uileloscadh den fichiú haois agus go raibh tionchar ag an eachtra seo ar na Naitsithe.
clé|mion|tirim agus te
Bhain An Namaib a neamhspleáchas amach ón Afraic Theas sa bhliain 1990, agus is ceann de na tíortha is óige ar domhan í.

## Tagairtí

Catagóir:An Namaib
N
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
An Nigéir

Is tír san Afraic í **an Nigéir**. Is í Abuja an phríomhchathair agus Lagos an chathair is mó. Iarchoilíneacht Bhriotanach í atá suite in Iarthar na hAfraice agus 923,768 ciliméadar cearnach ann. Tá sí ag críochantacht leis an Nígir, Camarún, Sead, agus Beinin. Táirgeoir mór ola í ach tá formhór na ndaoine an-bhocht. Tá siad roinnte ina dtreibheanna, agus is minic aighneas idir Críostaithe agus Moslamaigh.
 
Labhraítear trí príomhtheangacha dúchasacha, Yoruba, Hausa agus Igbo mar aon le cuid mhaith mionteangacha eile sa tír. Úsáidtear an Béarla go forleathan ann freisin.

Bhain an Nigéir neamhspleáchas amach sa bhliain 1960, agus rialtais mhíleata is mó a bhí i réim ó shin. Bhí cogadh cathartha sa tír sna seascaidí agus fuair na milliúin bás den ocras.
 
Aeráid theochreasach atá le fáil sa deisceart, ach tá an talamh ina fhásach beagnach sa tuaisceart mar a bhfuil cathair Jos. In ainneoin an tsaibhris uile a rinneadh as an ola tá fadhbanna móra sláinte sa tír i gcónaí. 

Bhí daonra 210 milliún ann sa bhliain 2021 agus é ag fás go mear. 

## Daoine iomráiteacha
* Chinua Achebe - úrscéalaí agus údar an-thorthúil

## Féach freisin

* Lucht na nIobóch

## Leabhair
* Ó Máille, Pádraig (1972). *Dúdhúchas*. BÁC: Sáirséal agus Dill.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:An Nigéir
Nigeria
Nigeria
Nigeria
Gaborone

Príomhchathair na Botsuáine is ea **Gaborone**. Tá an chathair suite in oirdheisceart na tíre. Tá 186,000 duine ina gcónaí i nGaborone (meastachán 2001).

## Tagairtí

Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Catagóir:An Bhotsuáin
Cabúl

Is í **Cabúl** (Peirsis: کابل) an phríomhchathair agus an chathair is mó san Afganastáin. Tá sí suite in aice leis an abhainn Cabúl, agus 1,800 méadar thuas sna sléibhte. Tá idir 2 agus 4 milliún duine ina gcónaí ann. Cosúil leis an tír féin, cónaíonn a lán saghsanna daoine éagsúla sa chathair - Paistigh, Táidsíceastánaigh agus Hazara. 

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:An Afganastáin
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
SSL

Is prótacal é **Secure Sockets Layer** (**SSL**) a dhearaigh Netscape Communications Corporation, údar an bhrabhsálaí cáiliúla Netscape Navigator, le haghaidh cumarsáid daingean ar an Idirlíon. Tháinig an leagan 3.0 amach i 1996, agus úsáideadh é mar bhunús forbartha don prótacal Transport Layer Security (TLS). Is prótacal caighdeánach é TLS ón IETF a bhfuil a sainmhíniú ar fáil i RFC 2246 (*The TLS Protocol Version 1.0*).

Catagóir:Idirlíon
An Mháratáin

Is tír in  iarthuaisceart na hAfraice í **an Mháratáin**. Is é Nuacsat nó Nouakchott an phríomhchathair.   

Tá sé an-tirim agus an-the agus clúdaíonn fásach an tSahára an chuid is mó den tír. Labhraíonn an daonra Araibis, Beirbeiris  agus Fraincis, agus is é Ioslam an reiligiún is mó.  

clé|mion|224x224px|topagrafaíocht
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px
clé|mion|220x220px|Margadh

### Tíreolaíocht
Gaineamhlach 90% den Mháratáin, maireann formhór na ndaoine i ndeisceart na tíre, áit nach bhfuil an aeráid is an teas chomh diamhair. Tá an phríomhchathair suite ar an aigéan Atlantach, mar a bhfuil faoiseamh éigin acu ón dteas.

Múraigh agus Arabaigh agus Beirbeirigh agus pobal dúchasach na hAfraice a mhaireann i Mauritania. Mórchuid teangacha dúchasacha agus an Fhraincis anuas air sin ag cuid mhaith acu. 

### Stair
Is iarchoilíneacht Fhrancach í.

### Cultúr
Moslamach Siach is creideamh d’fhormhór an daonra.  

Daorsmacht ar an mbean, cead a chinn is a chos ar an bhfear. Cead ag an bhfireannach scata ban a phósadh i dteannta a chéile, agus cCosc ar an mbean a leithéid de phribhléid.   Ach nach amhlaidh atá in aon chor i gcás an cholscartha. Seachas an cosc ar níos mó ná páirtí amháin a bheith ag bean ag an am céanna, tá saorchead aici colscaradh nuair a oireann sin di. Sa Mháratáin is gnáth-imeacht saoil é, agus údar ceiliúrtha go minic, ag brath ar an staid ina raibh caidreamh an phósta ina raibh an bhean sáinnithe. (ní hamhlaidh atá i dtíortha Moslamacha eile mórthimpeall orthu. Cúis náire agus stiogma de réir dealraimh a leithéid i Maracó). Measann socheolaithe go bhfuil mianach láidir matrarcach sna mná Beirbeireacha a thugann misneach dóibh a saol a chaitheamh mar is mian leo.  Téann mná colscartha ar an margadh agus go ndíolann siad a seanbhalcaisí, chomh maith le tranglam is airnéis an phósta, agus tosnaíonn amach nua glan arís le páirtí eile.

## Féach freisin

* *[[Mauretania Caesariensis|Mauretania]],* cúige Rómhánach  

## Tagairtí


Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:An Mhagraib
Catagóir:Afraic Thuaidh
Poblacht Mhósaimbíc

Is tír san Afraic í **Poblacht Mhósaimbíc**. Is í Maputo an phríomhchathair. Is iarchoilíneacht de chuid na Portaingéile í. Tá sí 801,590 ciliméadar cearnach ar achar, agus meastar go raibh breis is 22 milliún duine ina gcónaí sa tír sa bhliain 2010. 

Tá Mósaimbíc ag críochantaíocht leis an Maláiv, an tSaimbia, an tSiombáib, agus an Tansáin. Tá dhá oileán de chuid Mhósaimbíce, Oileán Chizumulu agus Oileán Likoma, suite i Loch na Maláive, ionas go bhfuil siad timpeallaithe ag uiscí na Maláive ó gach taobh. 

Is í an Phortaingéilis teanga oifigiúil Mhósaimbíce, ach is léir go bhfuil an dúrud teangacha bundúchasacha á labhairt ar fud na tíre. Is í an teanga Makhuwa an ceann is líonmhaire cainteoirí acu, ach níl sí féin ó dhúchas ach ag dhá nó trí mhilliún duine. Teangacha móra eile iad an teanga Tsonga agus an teanga Ndau.

Fuair an tír a neamhspleáchas sa bhliain 1975. Ina dhiaidh sin, áfach, chuir ceannairí FRELIMO, an ghluaiseacht treallchogaíochta, rialtas aon pháirtí ar bun a bhí go mór mór faoi thionchar an Aontais Shóivéadaigh. B'é Samora Machel a chuaigh i mbun na hUachtaránachta. Bhí cuid mhaith de mhuintir na tíre míshásta le polasaithe Marxacha Machel, agus tháinig gluaiseacht treallchogaíochta, RENAMO, ar an bhfód le troid a chur ar rialtas FRELIMO. Bhí RENAMO ag fáil cuidiú ón Afraic Theas, ina raibh an apairtéid faoi réim ag an am seo. Ón taobh eile, bhí Machel ag tacú go gníomhach le gluaiseachtaí frithapairtéide, ar nós na Comhdhála Náisiúnta Afracánaí (ANC). 

Ní raibh Machel ábalta geilleagar na tíre a choinneáil ag imeacht, áfach, agus an tír ag titim as a chéile de dheasca na cogaíochta. Ní raibh sé in ann ach na cathracha ar fud an chósta a choinneáil faoi smacht, áfach, agus treallchogaithe RENAMO ag rith damhsa faoin tuath. Sa bhliain 1983, d'admhaigh Machel nach raibh ag éirí leis na polasaithe Marxacha, agus go gcaithfí geilleagar margaidh a thabhairt isteach agus leasuithe polaitiúla a chur i gcrích. Trí bliana ina dhiaidh sin, áfach, fuair Machel bás tobann i dtimpiste eitleáin. Creidtear go raibh lámh ag fórsaí slándála na hAfraice Theas sa timpiste seo. 

Tháinig Joaquim Chissano i gcomharbas ar Machel, agus chuir seisean tús le comhchainteanna síochána le RENAMO. Sa bhliain 1990, tháinig daonlathas ilpháirtithe i bhfeidhm go hoifigiúil, nuair a reachtaíodh bunreacht nua. Mhair an cogadh cathartha go dtí an bhliain 1992, áfach. 

mion|300 px|clé|Cnoc Mourresse agus feirmeacha ina aice Gurué, i dtuaisceart na tíre

## Tagairtí

Catagóir:Mósaimbíc
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Daon-Phoblacht na Síne

Is stát san Áise í **Daon-Phoblacht na Síne** (Sínis: 中华人民共和国, pinyin: *Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó*, giorraithe as Gaeilge: **DPS**). Is tír chumannach oifigiúil faoi chóras aonpháirtí í. Tá níos mó daoine ina gcónaí sa tSín ná atá i dtír ar bith eile. 

Is iomaí fadhb le cearta daonna atá ann, agus go leor cinsireachta ann. Tá feachtais neamhspleáchais ar siúl sa Tibéid agus, go minic le foréigean, i Xinjiang.

## Tíreolaíocht

Is tírdhreach an tSín ollmhór agus éagsúil, idir na fásaigh Góibí agus Taklamakan ó thuaidh, a bhfuil tírdhreacha atá spalptha cheal báistí, agus le foraoisí fothrópaiceacha sa deisceart níos fliche. Deighleann na sliabhraonta Himiléithe (Himalaya), Karakoram, Pamir agus Tian Shan an tSín ón mhórchuid den Áise Theas agus Lár na hÁise.
### Geografaíocht Pholaitiúil

#### Rannta Riaracháin

##### Cúigí (省)

* Anhui (安徽)
* Fujian (福建)
* Gansu (甘肃)
* Guangdong (广东)
* Guizhou (贵州)
* Hainan (海南)
* Hebei (河北)
* Heilongjiang (黑龙江)
* Henan (河南)
* Hubei (湖北)
* Hunan (湖南)
* Jiangsu (江苏)
* Jiangxi (江西)
* Jilin (吉林)
* Liaoning (辽宁)
* Qinghai (青海)
* Shaanxi (陕西)
* Shandong (山东)
* Shanxi (山西)
* Sichuan (四川)
* Taiwan (台湾)†
* Yunnan (云南)
* Zhejiang (浙江)

##### Réigiúin Fhéinrialaitheacha

* Guangxi (广西壮族自治区)
* An Ion-Mhongóil / Nei Mongol (内蒙古自治区)
* Ningxia (宁夏回族自治区)
* Xinjiang (新疆维吾尔自治区)
* An Tibéid / Xizang (西藏自治区)

##### Bardasachtaí
* Beijing (北京市)
* Chongqing (重庆市)
* Shanghai (上海市)
* Tianjin (天津市)
##### Sainréigiúin Riaracháin
* Hong Cong / Xianggang (香港特別行政區)
* Macau / Aomen (澳門特別行政區)
	
[mionsamhail|clé|[Shang-hai, an chathair is mó sa tír.]]

## Tagairtí

*
*
Catagóir:Tíortha na hÁise Láir
Catagóir:Tíortha agus críocha labhartha na Sínise
Catagóir:Stáit chumannacha
Catagóir:Tíortha ag críochantacht leis an Aigéan Ciúin
Catagóir:Tíortha ag críochantacht le Muir na Síne Theas
Catagóir:Tíortha na hÁise Thoir
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Náisiúin G-20
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Poblachtaí
Catagóir:Stáit aon-pháirtí
Catagóir:Stáit agus críocha a bunaíodh sa bhliain 1949
Colorado

Is stát é **Colorado** atá suite i lár S.A.M. Is í Denver an phríomhchathair agus an chathair is mó. Tá cuid mhaith de na Sléibhte Carraigeacha suite in iarthar Cholorado. Is machairí móra atá san oirthear. Ainmníodh Colorado as an Abhainn Colorado. Thug na Spáinnigh "el Río Colorado" ("an abhainn dearg") ar an abhainn mar gheall ar an dath atá uirthi. An méid gláir san abhainn is cúis leis an dath.
mion|300 px|clé|Slaobhraon Tenmile in aice Leadville, Colorado

Tá geilleagar forbartha ilghnéitheach sa stát. Tá baint acmhainní nádúrtha (mianraí, ola) agus an t-agraithionscal tábhachtach, mar i gcéanna le seirbhísí agus áiseanna éagsúla de chuid an rialtas Fheidearálaigh. Orthu seo tá NORAD (ceannasaíocht mhíleata) agus Acadamh Aerfhórsa na Stát Aontaithe, i gColorado Springs, NOAA (an ghníomhaireacht mheitéareolaíochta) agus an U.S. Geological Survey, i mBoulder, agus Mionta Denver.

## Tíreolaíocht
#### Contaetha in Colorado

#### Bailte in Colorado

*  Aspen 
*  Aurora 
*  Boulder
*  Colorado Springs 
*  Denver
*  Fort Collins 
*  Glenwood Springs 
*  Lakewood

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Colorado.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Stáit Mheiriceá
Catagóir:Colorado
An Caisleán Nua, Contae an Dúin

thumb|right|An Caisleán Nua, Contae an DúinIs baile mór i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é **An Caisleán Nua** (Béarla: *Newcastle*). Tá sé suite i ndeisceart an chontae taobh le Muir Éireann.

Bhí daonra de 7,444 ann i nDaonáireamh 2001. Tá an ionad saoire cois farraige ar chósta Mhuir Éireann ag bun Shliabh Dónairt. Tá sé mar aidhm an bhaile féin a chur chun cinn mar an "rogha gníomhaíochta" do Thuaisceart Éireann.

## Tagairtí

Caisleán Nua, An
Stuart Sutcliffe

Ba ealaíontóir agus cheoltóir é **Stuart Fergusson Victor Sutcliffe** (23 Meitheamh 1940 – 10 Aibreán 1962). Bhí cáil ar Sutcliffe mar dhordghiotáraí sa bhanna rac-cheoil The Beatles sna blianta 1960 agus 1961. 

## Saol
Rugadh Sutcliffe i nDún Éideann, Albain, ach d'fhás sé anuas i Learpholl, Sasana. Bhuail sé le John Lennon san ollscoil, agus d'aontaigh Sutcliffe seinm leis an bhanna nua a bhí aige. Ní raibh Sutcliffe ábalta an uirlis a sheinm, ach cheap Lennon go raibh an stíl cheart aige. Chuaigh Sutcliffe leis an bhanna go dtí an Ghearmáin, agus bhuail sé le Astrid Kirchherr anseo, ealaíontóir agus grianghrafadóir. Bhí níos mó suim agus tréith ag Sutcliffe mar phéintéir, agus d'fhág sé an banna i 1961. Thosaigh Paul McCartney ag seinm an dordghiotáir ina áit. Phós sé le Kirchherr, ach fuair sé bás tar éis fuiliú inchinne, cúpla mí níos déanaí.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Básanna i 1962
Chicago, Illinois

Is é **Chicago** (nó **Siceagó**) an chathair is mó sa stát Illinois, agus an tríú cathair is mó i Stáit Aontaithe Mheiriceá, tar éis Nua-Eabhrac agus Los Angeles.

## Suíomh
Tá an chathair suite ar bhruach Loch Michigan.

Tugtar na leasainmneacha "An Chathair Ghaofar" ("The Windy City" as Béarla) agus "An Dara Cathair" ("The Second City" as Béarla) ar an gcathair go minic.

## Daonra
Tá beagnach deich milliún duine ina gcónaí sa chathair féin agus sna chomharsanachtaí máguaird. 

Tá níos mó daoine de bhunadh Éireannach ina gcónaí anseo ná cine ar bith eile. I measc na mórghrúpaí eitneacha eile tá Gearmáinis, Polainnis, Iodáilis, Sualainnis agus Gréigis.

## Stair
Ar 30 Nollaig 1903, bhásaigh 600 duine san Amharclann Iroquois. Ba bheag nár scriosadh sa tine é.

## Cultúr
Is mór-mhol spóirt agus ceoil é Chicago. I measc na bhfoirne móra spóirt tá na 
:Chicago Bears (Peil Mheiriceánach)
:Chicago Cubs & White Sox (Daorchluiche)
:Chicago Bulls (Cispheil)
:Chicago Blackhawks (Haca oighir)
:agus Chicago Fire (sacar).

Cuimsíonn an radharc saibhir ceoil snagcheol, gormacha, rac-cheol, ceol tíre agus go leor eile.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil na Cathrach

 

## Tagairtí

Catagóir:Chicago
Catagóir:Illinois
Catagóir:Cathracha in Illinois
Catagóir:Lárionaid daonra in Illinois
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Cathracha is mó daonra sna Stáit Aontaithe
Neville Chamberlain

Polaiteoir Briotanach ab ea **Arthur Neville Chamberlain**, (18 Márta 1869 – 9 Samhain 1940) agus Príomh-aire na Ríochta Aontaithe idir 1937 agus 1940.  

Bhí saol fada i bpolaitíocht ag Chamberlain, ach bhí deireadh dona aige nuair a bhris amach an Dara Cogadh Domhanda i 1939. 

## Féach freisin

* Comhaontú München

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1869
Catagóir:Básanna i 1940
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Daoine as Birmingham
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Méaraí
Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda
Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Lawrence Gonzi

Príomh-Aire Mhálta (2004–2013) agus an tAire Airgeadais ab ea **Lawrence Gonzi** (ar 1 Iúil 1953 a rugadh é in Vaileite). Bhuaigh sé an comórtas i gcomhair cheannasaíocht an pháirtí sa bhliain 2004, agus bhí sé ina phríomh-aire ar feadh 9 mbliana ina dhiaidh. Bhí sé páirteach i bpolaitíocht na tíre sin ar feadh 25 bliain.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Polaiteoirí Mhálta
Catagóir:Daoine beo
An Araib Shádach

Is tír sa Mheánoirthear í **an Araib Shádach**, an tír is mó sa réigiún sin. Is ríocht í, agus tír naofa í in Ioslam.

## Déimeagrafaic
Bhí tuairim is 32 milliún duine ina gcónaí sa tír sa bhliain 2022.  De réir Daonáireamh 2022, bhí thart ar 14 milliún *neamhnáisiúnach* ina gcónaí sa tír, nó 44% den daonra iomlán.  

Is í Riyadh an phríomhchathair agus an chathair is mó. 

## Stair agus polaitíocht
Bhunaigh  Muhammad ibn Abd al-Wahhab an ghluaiseacht Wahhabachas sa 18ú haois.     

Ar an 8 Eanáir 1926, d'éirigh Ibn Saud, Sultán de chuid Nejd, ina rí ar Ríocht Hejaz .     

Ar an 20 Bealtaine 1927, síníodh an conradh Jeddah, agus d'aithin an Ríocht Aontaithe an Rí Ibn Saud agus na ríochtaí Hejaz and Nejd.     

D'oscail an t-aitheantas seo an bealach chuig Ríocht na hAraibe Sádaí a chruthú.  Fograíodh neamspleáchas na hAraibe Sádaí ar an 23 Meán Fómhair 1932.    

Ba é Ibn Saud rí na hAraibe Sádaí  go dtí lá a bháis in 1953.    

Ba é Abdullah bin Abdulaziz al-Saud rí na hAraibe Sádaí ó 1 Lúnasa 2005 go dtí a bhás, ar 22 Eanáir 2015 (bhí sé nócha bliain d’aois ag an am sin). 

Is é a dheartháir óg, Salman bin Abdulaziz Al Saud a chomharba, agus ina rí ar an tír ó 2015.  Ach 'sé Mohammed bin Salman (a rugadh ar 31 Lúnasa 1985) i gceannas ar an tír i ndáiríre. 
 
## Geilleagar
Díolann Ríocht na hAraibe Sádaí níos mó ola ná aon tír eile. 
## Naisc sheachtracha
*Céasadh; ‘The forever prisoner’: Abu Zubaydah’s drawings expose the US’s depraved torture policy
## Tagairtí

Catagóir:An Araib Shádach
Catagóir:Náisiúin G-20
Araib Shádach
Hartford, Connecticut

Is í **Hartford** príomhchathair Connecticut, sna Stáit Aontaithe. Tá an chathair suite i gContae Hartford in aice le hAbhainn Connecticut i lár an stáit. Is í Hartford an dara cathair is mó sa stát tar éis Bridgeport.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cathracha in Connecticut
Catagóir:Contae Hartford, Connecticut
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Riyadh

Is í **Riyadh** (Araibis: الرياض ar-Riyāḍ) príomhchathair na hAraibe Sádaí. Cónaíonn 3,500,000 duine sa chathair, 17% de dhaonra na tíre. Tá an chathair suite i réigiún an-tirim, ach bíonn roinnt báistí ann. 

## Naisc sheachtracha
* Cathair Riyadh , suíomh oifigiúil

Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Catagóir:An Araib Shádach
Connecticut

Is stát i S.A.M. é **Connecticut**, atá suite sa réigíun Sasana Nua. Is í Hartford an phríomhchathair, agus is é Connecticut an stát is saibhre sa tír. Tá Connecticut ainmnithe as an Connecticut agus an stát roinnte ina dhá leath aice.

## Tíreolaíocht
#### Contaetha in Connecticut

*Contae Fairfield
*Contae Hartford 
*Contae Litchfield
*Contae Middlesex
*Contae New Haven
*Contae New London
*Contae Tolland
*Contae Windham

## Bailte in Connecticut

* Bridgeport 
* New Haven 
* **[[Hartford, Connecticut|Hartford]]** 
* Stamford

## Teangacha

I 2000 ba é Béarla an phríomhtheanga ag 81.69% (aois 5+) de dhaonra Connecticut. Ba Spáinnis an phríomhtheanga do 8.42%, Iodáilis an phríomhtheanga ag 1.59%, Fraincis an phríomhtheanga ag 1.31% agus bhí Polainnis an phríomhtheanga ag 1.2%.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Connecticut.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

mion|325 px|clé|Calafort New London, Connecticut

Catagóir:Stáit Mheiriceá

Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Uganda

Is tír san Afraic í **Uganda**. Is í Kampala an phríomhchathair.Tagann ainm na tíre ón ríocht Buganda i ndeisceart na tíre, timpeall na príomhchathrach. 

## Stair
[clé|mion|174x174px|[Milton Obote]]
Is iarchoilíneacht Bhriotanach í Uganda. 

Bhí Milton Obote i gcumhacht ó 1966 go dtí 25 Eanáir 1971. Tharla coup d'état agus tháinig an ginearál Idi Amin i gcumhacht. 

Maraíodh níos mó ná 300,000 duine le linn a réimis. Ar an 7 Lúnasa 1998, thug Idi Amin 90 lá do mhuintir na hÁise imeacht. Bhí siad ina gcónaí sa tír le fada an lá. Mar sin ruaigeadh an pobal Indiach as an tír. 
[clé|mion|269x269px|[Idi Amin, caracatúr]]
Tháinig Milton Obote ar ais i 1979, agus thosaigh cogadh cathartha, an "Bush War".

## Tagairtí

Catagóir:Uganda
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Pitfall!

mion|300px|clé|Íomhá as ''Pitfall!''.
Cluiche ríomhaire coitianta ab ea ***Pitfall!*** (an Béarla ar *Gaiste!*) a d'eisigh Activision le haghaidh an Atari 2600 i 1982. Meastar gurbh é an chéad chluiche ardáin é, agus go bhfuil sé i measc na gcluichí is rathúla a rinneadh le haghaidh an Atari 2600, agus 4 mhilliún cóip díolta.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Físchluichí
Washington, D.C.

Is é **Washington, D.C.** príomhchathair Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tagann an t-ainm ón gcéad Uachtarán, George Washington, agus ciallaíonn "D.C." *District of Columbia* (Ceantar Cholumbia). Sa chathair seo atá rialtas na Stát Aontaithe. De bhrí nach stát atá ann, ní chuireann votálaithe an cheantair seanadóirí go Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá ar chor ar bith. Tá cónaí ar uachtarán raithe SAM ann sa Teach Bán, a dearadh ag James Hoban agus a tógadh ag deireadh na hochtú haoise déag. 

Is cathair phleanáilte é Washington, D.C. Cuireadh Pierre Charles l'Enfant, an t-ailtire Francach, ag leagan amach príomhchathrach as an nua don phoblacht óg sa bhliain 1791, agus chruth sé plean Barócach, a bhunaigh sé ar roinnt cathracha san Eoraip. Cuireadh as an phost é an bhliain ina dhiaidh sin mar gheall ar a chuid "micreabhainisteoireachta"—duine doranna a bhí ann. Lean Andrew Ellicott agus Benjamin Banneker, Meiriceánaigh, den phleanáil agus thosaigh siad á cur i gcrích. Is ann atá an Smithsonian Institution, sraith iarsmalainne cáiliúla. 

## Aeráid

*
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Sasana Nua

Is réigiún in oirthuaisceart Stát Aontaithe Mheiriceá é **Sasana Nua**. Is é Bostún, i stát Massachusetts, an chathair is mó atá ann.   Is iad na stáit atá i Sasana Nua ná:

* Connecticut
* Maine
* Massachusetts
* New Hampshire
* Rhode Island
* Vermont

Is é Béarla an phríomhtheanga sa chuid is mó de Shasana Nua. Tá canúint Fraincise, ar a dtugtar Fraincis Shasana Nua, á labhairt chomh maith, go háirithe in Vermont agus Maine.
400px|deas|mion|Treibheanna bundúchasacha i ndeisceart Shasana Nua, timpeall 1600.


Íomhá:Barndoor Hills original.JPG|Connecticut
Íomhá:Portland HeadLight (cropped).jpg|Maine
Íomhá:Sunset on Cape Cod Bay.jpg|Massachusetts
Íomhá:Stark Covered Bridge 5.JPG|New Hampshire
Íomhá:Claiborne_Pell_Newport_Bridge.jpg|Rhode Island
Íomhá:Main Street, Montpelier VT.jpg|Vermont


## An Ghaeilge i Sasana Nua

De réir an American Community Survey 2006-2010, ba í an Ghaeilge an phríomhtheanga tí ag 3,857 duine i Sasana Nua. Bhí an chuid is mó 80% (3,075) ina gcónaí i Massachusetts.

## Féach freisin

* Wampanoag
* Mayflower

## Tagairtí


Catagóir:Tíreolaíocht na Stát Aontaithe
Missouri

Is stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Missouri**, atá suite i lár na tíre. Jefferson City an phríomhchathair, agus Kansas City an chathair is mó. Tá an chathair mhór St. Louis suite sa stát freisin, agus ritheann na haibhneacha Missouri agus Mississippi tríd an stát. 

Tá teorainneacha ag an stát le Kansas san iarthar, Nebraska san iarthuaisceart, Iowa sa tuaisceart, Illinois san oirthear, le Kentucky agus Tennessee san oirdheisceart, Arkansas sa deisceart agus le Oklahoma san iardheisceart. 

## Contaetha i Missouri

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Missouri.us  - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Stáit Mheiriceá
*
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
The Daze

Is banna rac-cheoil as Baile Átha Cliath é **The Daze**. Ceol "indie" a seinneann siad, le tionchar ó bhannaí cosúil le Joy Division agus Modest Mouse. Tá siad le chéile ar feadh trí bliana.

## Baill
* Dónall Ó Briain - dordghiotár
* Daithi Mac Fheargais - giotár
* Pól Ó Cléirigh - drumaí
* Cathal Mac Dómhnaill - priomh-amhránai, giotár

## Ceirníní

## Tagairtí

Daze, The
Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge

Bunaíodh **Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge** mar aonad laistigh d'Ollscoil na Gaillimhe le forbairtí a dhéanamh ar chúrsaí, ar thaighde, ar sheirbhísí agus ar ghníomhaíochtaí ollscoile eile trí mheán na Gaeilge agus le iad a sheachadadh agus a riaradh.

Cuireann clár cúrsaí an Acadaimh deiseanna ar fáil do mhic léinn cur lena gcuid scileanna agus a gcuid saineolais agus tabhairt faoi thaighde i réimsí cosúil leis an gcumarsáid raidió agus teilifíse, an t-aistriúchán, na healaíona, an teicneolaíocht faisnéise agus an t-oideachas.

## Ionaid an Acadaimh
Reáchtáiltear clár cúrsaí an Acadaimh ar champas Ollscoil na Gaillimhe; ar an gCeathrú Rua agus i gCarna i gCo. na Gaillimhe; agus i nGaoth Dobhair i gCo. Dhún na nGall. Is ionaid lán-Ghaeilge iad na hionaid Ghaeltachta. Ina theannta sin, cuirtear an Dioplóma sa Ghaeilge ar fáil i mbreis agus 20 ionad éagsúil ar fud na tíre.

## Léann Teanga: An Reiviú

Foilsítear *An Reiviú* mar chuid den chúrsa MA sa Léann Teanga leis an Acadamh. Pléann sé leis na téamaí seo a leanas: An tAistriúchán, Blaiseadh den Litríocht, Cúrsaí Cumarsáide, Dúchas, Léirmheasanna, Pleanáil Teanga, Réamhráite, an tSochtheangeolaíocht, Teagasc Teanga, An Teangeolaíocht, An Teicneolaíocht. Is iris phiarmheasúnaithe í.

## Naisc sheachtracha
* Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge
* Léann Teanga: An Reiviú

## Tagairtí


Catagóir:Ollscoil na Gaillimhe
Catagóir:Oideachas in Éirinn
Catagóir:Oideachas na Gaeilge
Catagóir:Gaeloideachas
Catagóir:Gaeltacht
Popcheol

[mion|[Seo Linn,  Vicar Street 2017]]
Is éard atá i gceist le **popcheol** ná seánra ceoil atá i mbéal an phobail i gcoitinne, agus i measc daoine óga go príomha, ó na  1950idí ar aghaidh. Ní stíl amháin atá i gceist, ach aon stíl atá faiseanta agus déanta do lucht éisteachta leathan. Go bunúsach, déantar popcheol chun sult a bhaint as, agus gan dúshlán a thabhairt d'éinne.

Thosaigh an popcheol sna 1950idí le rac is roll, ach d'éirigh i bhfad níos ilghnéithí leis na blianta trí thionchair eile a ghlacadh isteach, ó na gormacha, anamcheol, reigé, ceolta tuaithe, is stíleanna ciníocha éagsúla. Bhí na popcheoltóirí go mór chun tosaigh ag baint sochair as ceoI leictreonach, mar shampla chun ceo i damhsa hip hap is rapcheol a shaothrú. 

Thar aon rud eile is margadh ollmhór an popcheol, faoi rialacha na margaíochta an oiread ar a laghad is atá faoi stiúir an cheoil is na gceoltóirí.

## Seánraí
Is téarma ginearálta é “popcheol”, agus cuirtear a lán seánraí eile faoin teideal seo: 
* Rac-cheol
* Ceol tuaithe
* Ceol tíre
* Ceol hip-hap nó rapcheol
* Snagcheol

## Féach freisin

## Tagairtí
Sléibhte Mhám Toirc

Sliabhraon in iarthuaisceart Chontae na Gaillimhe thiar thuaidh is ea **Sléibhte Mhám Toirc**. Níl an pointe is airde ach 702 méadar os cionn lebhéil na farraige. Is fearr leis an gcuid is mó de na siúliórí Na Beanna Beola atá suite in aice le Sléibhte Mhám Toirc, ach de réir dealramh tá radharc álainn fós le feiceáil ó bharr an tsliabhraoin.

## Naisc
* Mountaineering Ireland 
* An Óige / Irish Youth Hostels Assoc. Contae na Gaillimhe 
 
## Leabharliosta
"*The Mountains of Connemara*: a hill walker's guide" (ISBN 0-9504002-4-6)

Mám Toirc
Olympus Mons

thumb|220px|Olympus Mons
Sciathbholcán is ea **Olympus Mons**, agus é suite ag an ochtú céim déag de leithead an Tuaiscirt, ag an dá chéad fiche agus séú céim d'fhad an oirthir (18° N 226° E) ar dhroim Mharsa. Tá sé ar an sliabh is airde ar fud an Ghrianchórais, nó tá sé seacht gciliméadar fichead níos airde ná a thimpeallacht, agus cúig chiliméadar fichead níos airde ná meánleibhéal Mharsa. *Nix Olympica* nó an Sneachta Oilimpeach a thug na réalteolaithe air ar dtús. Nuair a fuair na spástaiscéalaithe amach gur sliabh a bhí ann, baisteadh Olympus Mons nó Sliabh na hOilimpe air.

## Tagairtí

Catagóir:Mars
Alanis Morissette

Is amhránaí Ceanadach í **Alanis Morissette**. Rugadh í ar an 1ú Meitheamh 1974 in Ontario, Ceanada. Tá 16 Juno Awards agus 7 Grammy Awards buaite aici.

## Dioscliosta
* *Alanis* (1991)
* *Now Is the Time* (1992)
* *Jagged Little Pill* (1995)
* *Supposed Former Infatuation Junkie* (1998)
* *Under Rug Swept* (2002)
* *So-Called Chaos* (2004)
* *Flavors of Entanglement* (2008)
* *Havoc and Bright Lights* (2012)

## Naisc
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Eaglais Fhíor-Íosa

Is eaglais neamh-shainchreidmheach neamhspleách í **Eaglais Fhíor-Íosa**, (真[Zhēn]
耶[Yē]
穌[sū]
教[Jiào]
會[Huì]) a bunaíodh i mBéising na Síne, in 1917. Gluaiseacht a tosaíodh le leas a chur ar an Eaglais Phrotastúnach atá ann, ach a d'fhág An Áise scoilte i dtaobh cleachtadh creidimh de. 

## Na Cúig Theagasc
# An Spiorad Naomh
# Baisteadh 
# Comaoineach Naofa
# Sabóid (Dé Satharn)
# Níochán na gcos

Catagóir:Sainchreidimh Chríostaí
Cluichí Oilimpeacha

200px|right|thumb|Na cúig fháinne Oilimpeacha 
Is eachtra spóirt idirnáisiúnta iad na **Cluichí Oilimpeacha** a bhíonn ar siúl gach ceithre bliana. Imrítear go leor spórt éagsúla sna cluichí, agus tá cluichí ar leith ann do spóirt an tSamhraidh agus spóirt an Gheimhridh. Bunaíodh na Cluichí Oilimpeacha in Oilimpia na Sean-Ghréige, agus athbhunaíodh iad arís sa Fhrainc ag deireadh an 19ú haois.

Sa lá inniu, is é Coiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha a eagraíonn na cluichí nua-aimseartha.

## Éire
[clé|mion|Peil  i b[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1900|Páras sa bhliain 1900 ]]
Ba faoi ainm na Breataine a rinne Éireannaigh iomaíocht ag Cluichí Oilimpeacha na hAithne sa bhliain 1896, i bPáras i 1900 agus in St. Louis i 1904.
[mion|John J. Daly, buaiteoir in [Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1904|St. Louis sa bhliain 1904]]
Faoin am a dtáinig 1908 bhí roinnt de lúthchleasaithe na hÉireann ag éileamh go bhfaigheadh siad cead iomaíochta ar son a dtíre féin. Diúltaíodh dóibh, ach nuair a bhuail faitíos an lucht eagair go ndéanfadh na hÉireannaigh baghcat ar an ócáid, thoiligh siad ‘Great Britain and Ireland’ a thabhairt ar an bhfoireann. Ceadaíodh foireann haca agus foireann póló de chuid na tíre seo sa gcomórtas freisin mar chuid den réiteach.

Cé nár shásaigh sin chuile dhuine bhí roinnt áithrid Éireannach a bhí sásta dul san iomaíocht agus faoin am a raibh na Cluichí thart bhí 23 bonn Oilimpeach buaite ag lúthchleasaithe a saolaíodh sa tír seo.

## Na cluichí nua-aimseartha
Sa tábla seo tá sonraí na gcluichí ó 1896 (nuair a athbhunaíodh na cluichí) go dtí na cluichí is déanaí, chomh maith leis na cluichí atá deimhnithe as seo amach. Cealaíodh na cluichí i 1916, 1940 agus 1944 mar gheall ar na cogaí domhanda a bhí ar siúl.

## Féach freisin
* Cluichí Oilimpeacha
* Cluichí Eorpach
* Cluichí Áiseach
* Cluichí Domhan
* Cluichí Ciúin
* Cluichí Oilimpeacha do Dhaoine óga

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil na gCluichí Oilimpeacha
* Suíomh oifigiúil na gCluichí Oilimpeacha sa bhliain 2012 i Londain
* Suíomh oifigiúil Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh sa bhliain 2010 i Vancouver 
* Suíomh oifigiúil na gCluichí Oilimpeacha sa bhliain 2008 i mBéising 
* Suíomh oifigiúil Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh sa bhliain 2006 i dTorino 
* Suíomh oifigiúil Chluichí Oilimpeacha an tSamhraidh sa bhliain 2004 san Aithin
* Suíomh oifigiúil Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh sa bhliain 2002 i gCathair Salt Lake
Stephen Harper

Polaiteoir Ceanadach is ea **Stephen Joseph Harper**, agus Príomh-Aire Cheanada ó 2006 go 2015. Toghadh ar an 23 Eanáir 2006 é agus thosaigh sé sa phost ar an 6ú lá de mhí Feabhra, 2006. Rugadh i Toronto, Ontario é. Bhí sé ina cheannaire ar Pháirtí Coimeádach Cheanada.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Harper, Stephen
Jacques Godbout

Scríbhneoir é **Jacques Godbout** a rugadh i Québec, Ceanada ar 27 Samhain, 1933.  

Ghnóthaigh sé céim mháistir san Université de Montréal sa bhliain 1954 le tráchtas faoi Arthur Rimbaud, agus ceapadh é ina léachtóir fealsúnachta agus Fraincise in Ollscoil Addis Ababa na hAetóipe.  

D’fhill sé ar Cheanada i 1957 agus bhí sé ag obair mar scríbhneoir scripte le Bord Scannán Cheanada ó 1958–1960, ina stiúrthóir Fraincise (1970) agus ina léiritheoir agus ina eagarthóir. Bhí a ghairm mar fhile, úrscéalaí, fear aistí, drámadóir agus iriseoir á chur chun cinn aige an am céanna. 
clé|mion
Bhunaigh sé an reiviú *Liberté* i 1958. Foilsíodh trí leabhar filíochta dá chuid: *Carton-pâte* (1956), *Les Pavés secs* (1958) agus *C’est la chaude loi des hommes* (1960). Bronnadh an duais Prix Dupau ón Académie française air ar son a chéad úrscéil, *L’aquarium* (1962), agus an Governor General’s Literary Award i 1973 ar son *Salut Galarneau!* (1967). 

I measc na leabhar eile a scríobh sé tá *L’isle au dragon* (1976), *Les Têtes à Papineau* (1981), agus *Une Histoire américaine* (1986) faoi chultúr Mheiriceá agus an Fhraincis i Meiriceá Thuaidh tar éis reifreann 1980. Foilsíodh *Le Temps des Galarneau* (1993) agus *Opération Rimbaud* i 1999. Ag an am céanna bhí scannáin ficsin agus faisnéise á ndéanamh aige, ina measc *Kid Sentiment* (1968), *IXE-13* (1971), *Deux épisodes de la vie d'Hubert Aquin* (1979), *Comme en Californie* (1983), *Alias Will James* (1988), *Le Sort de l'Amérique* (1996) agus *Anne Hébert* (2000). 

Ghnóthaigh sé an Prix Duvernay, an prix Belgique-Canada agus Eurofipa onórach i 1997 ar son a chuid scannánaíochta. Bhí sé ina stiúrthóir agus ina bhunaitheoir ar *L’Actualité* agus bhunaigh sé Cumann Scríbhneoirí Québec (UNEQ) (1977–1978). Tá sé ina fhoilsitheoir agus ar bhord stiúrtha Éditions du Boréal ón mbliain 1987 i leith. 

Mar iriseoir, bhí ábhar dá chuid i gcló sna hirisí seo leanas: *Les Nouvelles Littéraires*, *Maclean's*, *Lettres françaises*, *L'Actualité*, *Le Jour*, *Cité libre*, *Parti pris*, *Vie des arts* agus *Le Devoir*. Bhí sé ar bhunaitheoirí an ghluaiseacht Fhéinrialtais Mouvement Souveraineté-Association as ar tháinig an Parti québecois ina dhiaidh sin.
 
Rinneadh clasaic de chuid litríocht Québec de *Salut Galarneau!* go mear tar éis a fhoilsithe, mar gheall ar a ghreann agus a léargas géar ar scitsifréine lucht Fraincise Cheanada, a bhí ag maireachtáil ar nós na Meiriceánach, ach a dteanga agus a gcultúr féin acu i gcónaí. Tá cónaí air i Montréal.

## Gaeilge
I mí Mhárta 2012 chuir na foilsitheoirí Coiscéim leagan Gaeilge de *Salut Galarneau!* i gcló. Is é Iarla Mac Aodha Bhuí an t-aistritheoir.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Daoine beo
Michel Tremblay

Drámadóir agus úrscéalaí a rugadh i Montréal, Québec, Ceanada i 1942 is ea **Michel Tremblay**. Baineann a chuid saothair go dlúth le dúchas Québec agus baineann sé úsáid as béarlagar áitiúil, 'joual', teanga na sráide i Montréal. Ghnóthaigh sé aitheantas agus duaiseanna lena chéad dráma, *Les Belles-Soeurs*, faoi mhná den aicme oibre. Thug an t-údar dúshlán na hEaglaise agus na bunaíochta sa dráma agus thug a shaothar spreagadh do ghluaiseacht an neamhspleáchais i Québec. Ina shaothar phróis (sa t-sraith Chroniques du Plateau Montreal)tugann sé léargas ar saol an mhionlaigh aeraigh i Montréal chomh maith, téama a thugann sé chun míntíreachais sna h-urscéalta Le Coeur Découvert agus Le Coeur Eclaté. Aistríodh drámaí go mórán teangacha agus léiríodh ar fud an domhain iad. 

Thosaigh Tremblay ag obair mar chlódóir nuair a bhí sé cúig bliana déag d'aois, agus chaith sé tamall de bhlianta leis an obair sin agus na drámaí luatha á scríobh aige. Foilsíodh a chéad úrscéal Contes pour buveurs attardés i 1966. Is iomaí gradam agus duais atá buaite aige ó shin.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine beo
Oileán Mhuirís

Is poblacht é **Oileán Mhuirís**. (Fraincis: *République de Maurice*).

Tháinig taiscéalaithe na Portaingéile ar an oileán seo i 1505, agus bhí ceannas ag na hOllannaigh, na Francaigh agus na Sasanaigh air faoi seach go dtí gur baineadh neamhspleáchas amach i 1968. Tír dhaonlathach atá ag brath ar thurasóireacht agus ar shiúcra. Tá sé suite soir ó chósta na hAfraice, ag 20 céim ó dheas, agus ar dhomhanfhad 57 soir. 

Is de shliocht Indiach formhór an daonra, le beagán Francach chomh maith. Is í an Fhraincis an teanga oifigiúil ach is Criól a labhraíonn timpeall 80% de na daoine.

## Staitisticí
* **Daonra**: 1,230,602. (meastachán 2005) 
* **Achar**: 2,040 ciliméadar cearnach. 
* **Aeráid**: Aeráid thropaiceach (gan d'acmhainní nádúrtha tír ach talamh curaíochta agus iascach)

## Tagairtí


Catagóir:Oileáin
Catagóir:An tAigéan Indiach
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
St. Louis

Is cathair í **St. Louis** (nó **Saint Louis** uaireanta), atá suite i stát Missouri, i Stáit Aontaithe Mheiriceá.

Catagóir:Missouri
Catagóir:Cathracha in Missouri
Catagóir:Lárionaid daonra in Missouri
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Dakota Theas

Is stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Dakota Theas** (Béarla: *South Dakota*), é suite i lár na tíre. Tá teorainneacha aici le Dakota Thuaidh, Nebraska, Iowa, Minnesota, Wyoming agus Montana. Tá an séadchomhartha cáiliúil Mount Rushmore suite sa stát seo. Is é Pierre príomhchathair an stáit; is é Sioux Falls an chathair is mó.

Tá an dá Dakota ainmnithe as na hIndiaigh Lakota agus Dakota a raibh an chuid is mó den stát faoina seilbh faoi dheireadh an 18ú haois. Sna 1890idí thug ruathar an óir sna Black Hills agus tógáil na n-iarnród a lán daoine de shliocht Eorpach isteach.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* South Dakota.us  - Suíomh idirlín oifigiúil.


Catagóir:Stáit Mheiriceá
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Dakota Thuaidh

Is stát i Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Dakota Thuaidh**. Tá teorainneacha aige le Ceanada ó thuaidh, agus leis na stáit eile Dakota Theas, Montana agus Minnesota.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* North Dakota.us - Suíomh idirlín oifigiúil.


Catagóir:Stáit Mheiriceá
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Delaware

Is stát de chuid S.A.M. é **Delaware** agus é suite in oirthear na tíre ar an gcósta Atlantach. Ba é Delaware an chéad stát a ghlac le Bunreacht Stáit Aontaithe Mheiriceá, agus mar sin tugtar an leasainm "An Chéad Stát" uirthi. Tá teorainneacha ag Delaware le Maryland, Pennsylvania, Virginia agus New Jersey. 'S é Delaware an dara stát is lú sa tír ó thaobh achar de agus an 46ú stát maidir le daonra. Tá Delaware ainmnithe i ndiaidh Thomas West, an tríú Barún De La Warr, uasal Sasanach agus an chéad ghobharnóir ar an choilíneacht úd.

## Teangacha

Sa bhliain 2000 bhí Béarla mar phríomhtheanga ag 91% de dhaonra Delaware (aois 5+). Spáinnis an phríomhtheanga ag 5% den daonra. Ba í an Fhraincis an phríomhtheanga ag 0.7% den daonra, Sínis an phríomhtheanga ag 0.5% agus Gearmáinis an phríomhtheanga ag 0.5%.

## Contaetha in Deleware
*Contae Kent
*Contae New Castle 
*Contae Sussex

## Naisc sheachtracha
* Delaware.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.


Image:Dover Delaware.jpg
Image:Lewes Outer Harbor.JPG
Image:Old Delaware State House 1.jpg


Catagóir:Stáit Mheiriceá
*
Catagóir:Stáit SAM a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
Catagóir:Áiteanna a bhfuil ainmneacha a thagann ón teangacha na Meiriceánach Dúchasach orthu
An Tasmáin

Stát agus oileán san Astráil ó 1825 is ea **an Tasmáin**. Is í Hobart an phríomhchathair agus an chathair is mó. Tá  ina gcónaí sa stát (2012).

## Bailte i dTasmáin
* Launceston, Devonport, agus Burnie

## Tagairtí

Tasmáin
Tasmáin, An
Catagóir:An Tasmáin
Georgia (stát S.A.M.)

Is stát i ndeisceart na Stát Aontaithe é **Georgia**. Tá sé ag críochantacht le Florida, Carolina Thuaidh, Carolina Theas, Alabama, Tennessee, agus leis an Aigéan Atlantach. Bunaíodh Georgia sa bhliain 1732, an ceann deireanach de na 13 choilíneacht. Ainmníodh Georgia in onóir an Rí Seoirse II. Úsáidtear an giorrúchán **GA** don phost.

[mion|250 px|clé|Teach Cúirte [Contae Meriwether, Georgia|Chontae Meriwether i Georgia, na Stáit Aontaithe]]

## Contaetha i nGeorgia

## Naisc sheachtracha
* Georgia.gov  - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Stáit Mheiriceá

Catagóir:Appalachia
Catagóir:Stáit in Appalachia
430idí

## Imeachtaí agus treochtaí
* **432**: De réir traidisiúin, tháinig Naomh Pádraig go hÉirinn mar easpag agus chuir tús lena mhisean chun na Gaeil a iompú chun na Críostaíochta.

## Ceannairí stáit
* Éire - Lóegaire mac Néill - Ard Rí (~428 go ~458)

## Tagairtí

043
1169

## Eachtraí
* Rinne arm Normannach ionradh ar Éirinn ar chuireadh Diarmuid Mac Murchadha Caomhánach. Ghabh siad seilbh ar dheisceart Chúíge Laighin.

## Breitheanna
* 

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
Guugu Yimidhirr

Is teanga Astrálach é **Guugu Yimidhirr**. Tá sé mar theanga ag muintir Guugu Yimidhirr, atá ina gcónaí in aice le Cooktown i dtuaisceart Queensland.

## Gramadach
Cosúil le teangacha Astrálacha eile, tá moirfeolaíocht áinsíoch ag forainmneacha Ghuugu Yimidhirr ach tá moirfeolaíocht oibríoch ag ainmfhocail eile. Is é sin le rá, tá an fhoirm chéanna ag ábhar bhriathair neamhaistrigh le hábhar bhriathair aistrigh más forainm é an t-ábhar, ach an fhoirm chéanna le cuspóir bhriathair aistrigh más ainmfhocal é.

Cibé ceann d'fhorainmneacha nó ainmfhocail a úsáidtear, is é gnáth-ord na habairte ná Ainmní Cuspóir Briathar, ach is féidir ord focail eile a úsáid chomh maith.

## Samplaí
Tagann an focal Béarla *kangaroo* ó Ghuugu Yimidhirr *gangurru* (/ɡaŋʊrʊ/).

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na hAstráile
Atlanta, Georgia

Is í **Atlanta** príomhchathair Georgia, i Meiriceá. *Atlantans* a thugtar ar mhuintir na cathrach. Tá breis is leathmhilliún duine ina gcónaí in Atlanta.

Is í Atlanta príomhbhaile Chontae Fulton agus tá cuid bheag den chathair suite i gContae DeKalb freisin.

Tá ceanncheathrúna domhanda Coca-Cola, AT&T Mobility, agus Delta Air Lines suite in Atlanta. Is é Aerfort Idirnáisiúnta Atlanta Hartsfield-Jackson (Béarla: Hartsfield–Jackson Atlanta International Airport) an t-aerfort is gnóthaí ar domhan. 

Catagóir:Atlanta
Karolos Papoulias

Uachtarán na Gréige ab ea **Karolos Papoulias** (Gréigis: Κάρολος Παπούλιας, AIF /'kaɾo̞lo̞s pa'puʎas/) (4 Bealtaine 1929 - 26 Nollaig 2021). Rugadh sa chathair Ioannina é Papoulias. Rinne sé staidéar ar an dlí in Ollscoil na hAithine agus Ollscoil Munich. Tá Gréigis, Gearmáinis, Iodáilis agus Fraincis aige.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Polaiteoirí na Gréige