Seán Mac Mathúna

Gearrscéalaí, úrscéalaí agus drámadóir as Trá Lí i gContae Chiarraí ba é **Seán Mac Mathúna** (1936 - 24 Nollaig 2025). 

Is mar ghearrscéalaí a cuireadh aithne air i dtosach, idir scéalta clasaiceacha agus osréalacha, ach lean saothair uaidh i seánraí éagsúla, haikúnna, úrscéalta stairiúla, ina measc an t-úrscéal mórdhíola *[[Hula Hul]]* (Leabhar Breac 2007), agus léiríodh drámaí leis in Amharclann na Mainistreach agus sa Taibhdhearc.

## Saothar
Bhí sé ar dhuine den líon beag scríbhneoirí a fuair aitheantas dá shaothar i nGaeilge agus i mBéarla. Bhí cáil ar úire a shamhlaíochta agus go háirithe ar a acmhainn grinn.

In eagrán mhí na Nollag 1970 de *[[Comhar]]* a foilsíodh an chéad scéal Gaeilge leis agus is ar *[[Scéala Éireann]]* a bhí an chéad cheann i mBéarla aige, in Aibreán 1974. 

Bhain sé cáil nach beag amach lena chnuasach gearrscéalta *[[Ding agus Scéalta Eile]]* (An Comhlacht Oideachais, 1983). Bhuaigh an dara cnuasach gearrscéalta leis, *Banana* (Cois Life), Gradam Uí Shúilleabháin in 1999.

Nuair a bhí *Ding agus Scéalta Eile* agus *Banana* as cló, foilsíodh rogha scéalta leis faoin teideal *Úlla* (Cois Life, 2005) agus tháinig an t-úrscéal *[[Hula Hul]]* leis (Leabhar Breac) in 2007. 

Ar na saothair i mBéarla leis an Mathúnach, tá cnuasach gearrscéalta *The Atheist,* rogha 1988 na Comhairle Ealaíon do Dhuais Liteartha na hEorpa. In 1992, agus *The Atheist* tagtha amach faoi chlúdach bog, bhí Mac Mathúna ina mholtóir ag an *[[The Irish Times|Irish Times]]* don Irish Literature Prize.  

### Drámaíocht
Scríobh sé an dráma *The Winter Thief,* tragóid lonnaithe i gCiarraí i rith Chogadh na Saoirse, a bhain Duais Bhanc na hÉireann i Lios Tuathail agus a léiríodh in Amharclann na Mainistreach i 1991. Nuair a léiríodh *The Winter Thief* léiríodh leagan Gaeilge, *Gadaí Géar na Geamhoíche*, rud nár tharla in Amharclann na Mainistreach roimhe ná ó shin. Léiríodh an dráma, leis an gcliar céanna, dhá oíche sa tseachtain i nGaeilge agus i mBéarla na hoícheanta eile. Ar na haisteoirí bhí Don Wycherley, Aisling O’Sullivan, Bosco Hogan, Macdara Ó Fatharta, Peadar Lamb agus Mick Lally. Lean an léiriú ar feadh ceithre seachtainí, le tinreamh maith agus léirmheasanna moltacha. Bhuaigh sé duais Oireachtais.

Feictear in *An Gadaí Géar/The Winter Thief* na tréithe a d’aithneodh léitheoirí na ngearrscéalta – réimse leathan stíle, ardchumas teanga, an fhileatacht is an fhealsúnacht agus an greann agus ábhar tromchúiseach á phlé. Scéal grá suite sa cheantar céanna le linn Chogadh na gCarad atá sa dara dráma leis, a raibh *Hula Hul* air, nuair a léiríodh sa Taibhdhearc é i 1999, agus a foilsíodh faoin teideal *Duilleoga Tae* in 2015 (Arlen House, 2015). Idir an dá linn bhí an teideal *Hula Hul* curtha ar úrscéal a d’eascair as scéal a instear sa dráma.

### Gearrscéalta

* *Ráfla* (An Comhlacht Oideachais, 1978)
* *Blas* (An Comhlacht Oideachais, 1979)

* *[[Ding agus Scéalta Eile]]* (An Comhlacht Oideachais, 1983) / *The Atheist and Other Stories* (Wolfhound, 1987)
* *Ceardlann 85* (Coiscéim, 1988)
* *Banana* (Cois Life, 1999)
* *Úlla* (Cois Life, 2005, 2011); tá closleabhar le Niall Tóibín ar fáil   

### Úrscéalta

* *Scéal Eitleáin (*Coiscéim, 2005*),* faoi eachtra i gCiarraí sa Dara Chogadh Domhanda** 
* *Ego Patricius,* in *Bliainiris* 2009, úrscéal ar bheatha Naomh Pádraig
* *[[Hula Hul]]* (Leabhar Breac, 2007), úrscéal stairiúil a bhain le heachtra i gCogadh na gCarad
* *Cros na Sceilge* (Coiscéim, 2013)

### Don aos óg
D’fhoilsigh Coiscéim dhá nóibhille stairiúil leis – *Scéal Eitealán* agus *Cros na Sceilige* faoi eachtra in aimsir na Lochlannach. D’fhoilsigh Leabhar Breac dhá úrscéal don aos óg leis, *Gealach* (Leabhar Breac, 2012) agus *Doras, Fuinneog, Scuab* (Leabhar Breac).

## Saol
Ciarraíoch ba ea Seán Mac Mathúna, a rugadh i dTrá Lí in 1936. Céimí de chuid Choláiste na hOllscoile Corcaigh, chuir sé faoi i mBaile Átha Cliath agus chaith beagán le cois fiche bliain ina mhúinteoir meánscoile. 

Fuair an Mathúnach bás Oíche Nollag 2025 i mBaile Átha Cliath. Maireann triúr clainne leis, Mel, Sadhbh agus Fiach.

## Féach freisin

* *[[Hula Hul]]* 
* Seán P. Ó Mathúna (1930–2017) Scríbhneoir agus léachtóir Ollscoile
* Seán Mac Mathúna (béaloideasóir) (1876–1949) — feirmeoir agus bailitheoir béaloidis as Contae an Chláir

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Nóta beathaisnéise ón chomhlacht 'Cois Life'. 

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Gearrscéalaithe
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Drámadóirí Éireannacha