Robert Morton Nance

Bhí **Robert Morton Nance** (1873 - 1959) ina phríomhshaineolaí ar an gCoirnis, ina sheandálaí farraige, agus ina chomhbhunaitheoir ar an gcumann *Kernow Goth* (Gaeilge:An tSean-Chorn).

Scríobh Nance go leor leabhar agus paimfléad ar an gCoirnis, lena n-áirítear foclóir Coirnise, ar saothar  caighdeánach é, agus chuir sé in eagar irisí agus paimfléid faoi Chorn na Breataine, ina measc *Kernow Goth*, iris Chónaidhm na Sean-Chumann Coirnise (Béarla: *Federation of Old Cornwall Societies*). Bhí Nance ina sheandálaí farraige clúiteach freisin agus ba bhunaitheoir é den Chumann um Thaighde Mara (''Society for Nautical Research''). Bhí a léargas agus a fhoghlaim ar taispeáint ina leabhar *Sailing-ship Models* a foilsíodh i 1924. Rinne sé staidéar ar ealaín sa Bhreatain agus sa Fhrainc agus ba phéintéir agus ceardaí oilte é araon.

## An obair a rinne sé leis an gCoirnis

Sa bhliain 1898, scríobh Robert Morton Nance "*The Merry Ballad of the Cornish Pasty*".

Sa bhliain 1904, thosaigh Nance i mbun staidéir ar an gCoirnis ón leabhar *A Handbook of the Cornish* le Henry Jenner, cé go mbeadh sé ag stiúradh athbheochan na teanga i dtreo na Coirnise meánaoisí ina dhiaidh sin.

Thosaigh sé ag scríobh agus ag léiriú filíochta don *Cornish Magazine* le Arthur Quiller-Couch . 

Sa bhliain 1909, bhuail Nance agus Jenner le chéile in Aberfal le linn do Nance bheith i mbun taighde don leabhar *A Glossary of Cornish Sea Words* (foilsithe tar éis a bháis mar imleabhar cuimhneacháin i 1959). Rinneadh cairde díobh agus chaith siad an chéad deich mbliana eile ag déanamh taighde ar an gCoirnis agus ag bailiú blúirí den Choirnis thraidisiúnta. Foilsíodh iad seo i sraith páipéar a léadh d’Institiúid Ríoga an Choirn agus do Chumann Polaiteicnice Ríoga an Choirn araon.

Sa bhliain 1920, bhunaigh Jenner agus Nance an chéad *Old Cornwall Society* i bPorth Ia. Ba é a mhana ná "*Cuntelleugh an Brewyon us Gesys na vo Kellys Travyth*" ("Cruinnigh sibh na blúirí atá fágtha, nach gcaillfear aon ní".). Faoin mbliain 1924, bhí a dhóthain *Old Cornwall Societies* bunaithe chun cónaidhme a chur ar bun, le Jenner mar uachtarán uirthi agus Nance mar thaifeadtóir. Bhunaigh an Chónaidhm an tréimhseachán *Kernow Goth* (nó *Old Cornwall).* sa bhliain 1925 .

Sna 1920idí go circa 1940 ba ghnách le Nance agus ASD Smith úsáide a bhaint as saothair Edward Lhuyd agus Whitley Stokes, chomh maith le gramadach na Briotáinise, chun ceist na comhréire agus na gramadaí  i gCoirnis a réiteach..

Sa bhliain 1928, ar an 21 Meán Fómhair, bhí Nance, Jenner agus daoine eile ag freastal ar an gcéad *Gorsedh Kernow* ag Boscawen - Un. Insealbhaíodh bheirt bhard dhéag, lena n-áirítear Nance, a ghlac an bardainm *Mordon*  (‘ Uain Farraige ’).

Sa bhliain 1929, d’fhoilsigh sé *Cornish for All*, saothar a mhionshonraigh leagan den Choirnis bunaithe ar an *Ordinalia* agus ar théacsanna meánaoiseacha eile, a chruthaigh an córas litrithe *Kernewek Unyes* (An Chornais Chomhaontaithe) agus ba chor cinniúnach é a shainigh an chéad chéim eile den Athbheochan.

Sa bhliain 1932, scríobh Nance *An Balores*, an chéad dráma a scríobhadh i *Kernewek Unyes*, agus léiríodh é an bhliain sin ag cruinniú na Comhdhála Ceiltí i dTruru.

An bhliain sin, an 31 Nollaig, d’fhoilsigh an *Western Morning News* óráid a thug Henry Jenner ar an ábhar 'Tírghrá an Choirn',  inar scríobh sé "*Bedheugh Byntha Kernewek*"  (" Bí i do Chornach go deo "). Tháinig grúpa daoine óga Cornacha a bhí gníomhach go polaitiúil le chéile chun an chéad ghluaiseacht pholaitiúil náisiúnta sa Chorn a chruthú, *Tyr ha Tavas* (Talamh agus Teanga), ag glacadh le frása Jenner mar mhana acu le stocaireacht a dhéanamh ar an bparlaimint.

Dúirt Nance ag an am;

Sa bhliain 1934, le bás Henry Jenner, rinneadh *Bardh Meur* nó *Ard-Bhard Gorsedh an Choirn* de Nance. An bhliain chéanna sin, d’fhoilsigh Nance agus Smith Foclóir beag *English-Cornish Dictionary* le chéile. Chríochnaigh Nance saothar a shaoil, sé sin foclóir iomlán Coirnise - Béarla, a chríochnaigh Nance sa bhliain 1938 . Bailíodh £2000 d’airgead an lae inniu, as síntiúis deonacha chun íoc as foilsiú an tsaothair. Leasaíodh agus leathnaíodh é chun alt Béarla - Coirnis a chur san áireamh i 1952..

Sa bhliain 1939, d'fhoilsigh Nance *Lyver an Pymp Marthus Selevan*, bailiúchán scéalta tíre ó pharóiste Selevan, a scríobhadh chun aithris a dhéanamh ar stíl drámaí míorúilte an Choirn.

Sa bhliain 1949, trí sheans,  d'aimsíodh i Músaem na Breataine  na *Tregear Homilies.* Chuir John Mackechnie, an scoláire Ceilteach a d'aimsigh iad, nuacht na fionnachtana ar aghaidh chuig Nance.

Sa bhliain 1951, thosaigh na *Old Cornwall Societies* ag foilsiú sraith leabhrán beag le sleachta as an Mheán-Choirnis curtha in eagar i *Kernewek Unyes* ag Nance agus ASD Smith. I measc na dtéacsanna seo bhí *Bewnans Meryasek*, *An Tyr Marya*, *Sylvester ha'n Dhragon*, *Abram hag Ysak*, *Adam ha Seth*, *Davydd hag Urry* agus *An Venen ha'y Map .*

D’oibrigh Nance mar Uachtarán ar Institiúid Ríoga an Choirn  (*Royal Institution of Cornwall* ) ó 1951 go 1955. I rith an ama seo, d’oibrigh sé chun na Coirnise nua-aimseartha a fheabhsú agus d’fhoilsigh sé eagráin nua i 1952 agus 1955 dá dhá fhoclóir.

Sa bhliain 1954, táirgeadh ceirníní de Nance ag léamh an scéil *Jowan Chy an Hor*, chomh maith le Boorde's *Colloquies* agus *Pader agan Arloedh*  (Gaeilge;Paidir an Tiarna). Sula bhfuair sé bás i 1959, dúirt sé: "*One generation has set Cornish on its feet. It is now for another to make it walk*." (Gaeilge; “Chuir glúin amháin an Choirnis ar a cosa. Is le duine eile anois é a chur ag siúl.”) 

## Saol pearsanta
Rugadh Nance i gCaerdydd do thuismitheoirí ón gCorn. Ba as Lannwedhenek a athair. Chaith Nance an chuid is mó dá óige ina chónaí i Penarth agus rinne sé staidéar ar ealaín i gCaerdydd agus i Hertfordshire. Sa bhliain 1906, d’aistrigh Nance ón mBreatain Bheag agus shocraigh sé síos i Nancledra in aice le Porth Ia, Kernow,  áit ar bhunaigh sé an ''Society for Nautical Research'' i 1911. Sa bhliain 1959, fuair sé bás agus cuireadh é i Séipéal Sen Senan, Zennor, tar éis dó a bheith tinn i bhfómhar na bliana 1957.

## Liosta roghnaithe saothar

* 1912: *Scéal Mhuir na Breataine* . Henry Frowde.   ASIN B000LQ60UM
* 1923: *Gluais Focal Ceilteacha sa Chanúint Choirnis* . Falmouth: Cumann Polytechnic Ríoga na Coirnéal
* 1924: *Múnlaí Seoltóireachta: rogha as bailiúcháin Eorpacha agus Mheiriceánach le téacs tosaigh* . Londain: Halton agus Truscott Smith (grianghraif)
** ---do.---2ú rev. eag. Londain; Nua Eabhrac: Halton, 1949
** *Múnlaí Clasaiceach Seoltóireachta i nGrianghraif.* Athchló Foilseacháin Dover, Mineola, NY, 2000
* 1925- : *Old Cornwall*, mar eagarthóir agus mar rannpháirtí.
** Ailt i *Old Cornwall*, lena n-áirítear "The Cornish Language in the Seventeenth Century", in: *Old Cornwall* ; imleabhar. VI, uimh. 1.
* 1932: *An Balores*, dráma sa Choirnis Aontaithe
* 1934: *Foclóir Béarla-Cornish*, le ASD Smith
* 1938: *Foclóir Coirnis-Béarla* . Cónaidhm na Sean-Chumann Coirnéal
* 1956: *The Cledry Plays: drolls of Old Cornwall le haghaidh aisteoireacht sráidbhaile agus léamh baile* . Cónaidhm SheanChumann Coirnéal B0000CJH1W 
* 1961: *Coirnis do Chách* : treoir don Choirnis Aontaithe. Cónaidhm na Sean-Chumann Coirnéal. B0000CKWG1 
* [nd ]: *Treoir do Logainmneacha Coirnis; le liosta de na focail atá iontu* . Cónaidhm na Sean-Chumann Coirnéal. (Trí eagrán, roimh 1971. )

## Féach freisin

* Risteard Gendall
* Ken Seoirse
* Henry Jenner
* Dolly Pentreath
* Nicholas Williams

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1873
Catagóir:Básanna i 1959
Catagóir:Scríbhneoirí as Caerdydd
Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh
Catagóir:Scríbhneoirí na Coirnise
Catagóir:Daoine a labhraíonn Coirnis
Catagóir:Scríbhneoirí ó Chorn na Breataine
Catagóir:Bird Gorsedh Kernow
Catagóir:Athbheochan na Coirnise
Catagóir:Adhlacthaí i gCorn na Breataine