Frances Browne

File agus úrscéalaí Éireannach ab ea **Frances Browne** (16 Eanáir 1816 – 21 Lúnasa 1879) is fearr a chuimhnítear uirthi as a cnuasach gearrscéalta do pháistí, *Granny's Wonderful Chair*.

## Luathshaol

Rugadh Frances i Srath an Urláir, i gContae Dhún na nGall, Éire, an seachtú leanbh i dteaghlach dáréag clainne. Bhí sí dall de dheasca ionsaí den bholgach nuair a bhí sí 18 mí d'aois. Ina cuid scríbhinní, cuireann sí síos ar conas a d'fhoghlaim sí de ghlanmheabhair na ceachtanna a dúirt a deartháireacha agus deirfiúracha os ard gach tráthnóna, agus conas mar a spreag sí iad chun léamh di, trína gcuid oibre a dhéanamh.  D'oibrigh sí go dian ansin ag cur de ghlanmheabhair gach rud a bhí cloiste aici.

Chum sí a céad dán, leagan de *The [[Lord's Prayer]]*, nuair a bhí sí seacht mbliana d’aois. 

## Na chéad fhoilseacháin

Sa bhliain 1841, foilsíodh céad dánta Browne san *Irish Penny Journal* agus san *London Athenaeum*. Ceann a bhí san *Irish Penny Journal* ná an liric *Songs of Our Land*, atá le fáil i ndíolamaí de véarsaí tírghrá na hÉireann.   D'fhoilsigh sí imleabhar iomlán de dhánta in 1844 agus an dara himleabhar in 1847. Rinne na nuachtáin chúigeacha, go háirithe an *Northern Whig* a bhí lonnaithe i mBéal Feirste, athchló ar go leor acu, agus tugadh *The Blind Poetess of Ulster*uirthi go forleathan

Sa bhliain 1845, rinne sí a céad ábhar leis an iris choitianta *Chambers's Edinburgh Journal*, ar scríobh sí di as seo go ceann 25 bliain. Ba é an chéad scéal dá cuid a foilsíodh ann, i mí an Mhárta 1845, ná *The Lost New Year's Gift*, a insíonn faoi ghúnadóir bocht i Londain agus a léiríonn a cumas scéalaíochta. 

Chuir sí gearrscéalta freisin le hirisí a raibh mná den chuid is mó ina léitheoirí iontu, mar shampla, roinnt sna 1850idí le an *Ladies' Companion*, iris a léigh go leor ban rachmasach den ré Victeoiriach. I measc na scéalta a chuir sí ann bhí *Mrs Sloper's Swan*'  agus scéal scáfar suite i gContae Fhear Manach, ar a dtugtar *The Botheration of Ballymore*.

## Eisimirce go [[Dùn Èideann|Dún Éideann]]

Sa bhliain 1847, d'fhág sí Dún na nGall do Dhún Éideann agus duine dá deirfiúracha mar léitheoir agus mar amanuensis aici. Bhunaigh sí í féin go tapa i gciorcail liteartha, agus scríobh sí aistí, léirmheasanna, scéalta, agus dánta, in ainneoin fadhbanna sláinte. Sa bhliain 1852, bhog sí go Londain, áit ar scríobh sí a céad úrscéal, *My Share of the World* (1861). Foilsíodh a saothar is mó cáil, *Granny's Wonderful Chair*, sa bhliain 1856, tá sí i gcló go dtí an lá atá inniu ann, agus tá sí aistrithe go roinnt teangacha. Bailiúchán saibhir samhlaíoch de shíscéalta atá ann. Ba sa bhliain 1856 freisin a chonacthas a tríú himleabhar filíochta – *Pictures and Songs of Home*. Bhí sé seo dírithe ar pháistí an-óg agus tá léaráidí áille ann. Díríonn na dánta ar thaithí a hóige i gContae Dhún na nGall agus tugann siad cur síos dúisitheach ar an tuath. 

## Londain agus saol níos déanaí

Tar éis di bogadh go Londain, scríobh Browne go minic do thréimhseacháin an *Religious Tract Society*, *The Leisure Hour* agus *The Sunday at Home*. Ceann acu siúd in *The Leisure Hour* ab ea *1776: a tale of the American War of Independence*, a bhí le feiceáil ar chomóradh céad bliain na hócáide sin sa bhliain 1876. Chomh maith le cur síos a dhéanamh ar chuid de na himeachtaí réabhlóideacha, is scéal grá é agus é maisithe go hálainn. Ba é an píosa scríbhneoireachta deireanach a rinne sí ná dán darbh ainm *The Children's Day*, a bhí le feiceáil in *The Sunday at Home* in 1879.

Fuair Frances Browne bás ar 21 Lúnasa 1879 ag 19 Garrán Naomh Eoin, Richmond Upon Thames. Cuireadh i Reilig Richmond í ar 25 Lúnasa 1879.

## Tuilleadh léitheoireachta

Is í an bheathaisnéis is mionsonraithe ná *The Life and Works of Frances Browne* le Patrick Bonar, féinfhoilsithe c. 2008. 

Tá anailís ar chuid dá gearrscéalta sa *Donegal Annual 2008' : Frances Browne and the Legends of Ulster* le Raymond Blair. Chuir Blair díolaim dá cuid dánta, gearrscéalta agus aistí in eagar freisin: *The Best of Frances Browne*(Lim an Mhadaidh: Rathmore Books, c. 2012).

Pléann Paul Marchbanks le gairm Browne in *Irish Women Writers: An A-to-Z Guide*, curtha in eagar ag Alexander G. Gonzalez (Cathair na Mart, Conn.: Greenwood; Oxford: Harcourt Education, 2006).

Scrúdaíonn Thomas McLean an dán is faide uaidh, *The Star of Attéghéi*, agus an gaol atá aige leis an gcogadh sa Chircassia i monagraf 2012, *The Other East and Nineteenth-Century British Literature* . 

Tá iontráil ghairid ar Browne sa Dictionary of Irish Biography, a foilsíodh faoi choimirce Acadamh Ríoga na hÉireann. 

## Naisc sheachtracha
* Works by Frances Browne at Project Gutenberg
* Works by or about Frances Browne at Internet Archive
* Works by Frances Browne at LibriVox (public domain audiobooks) 
* ''Granny's Wonderful Chair and Its Tales of Fairy Times'' , by Frances Browne, introduced and illustrated by Katharine Pyle. New York: E. P. Dutton & Co., 1916.
* ''Granny's Wonderful Chair'', by Frances Browne, illustrated by Florence White Williams. New York: The Saalfield Publishing Company, 1928; Illustration copyright not renewed.
* Bibliography of Frances Browne's works 
* Frances Browne at Library of Congress, with 13 library catalogue records

## Tagairtí

Catagóir:Béaloideasóirí Éireannacha
Catagóir:Básanna i 1879
Catagóir:Daoine a rugadh i 1816
Catagóir:Mná
Catagóir:Filí na hÉireann