open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brandon T. Jackson

Is aisteoir Meiriceánach é **Brandon Timothy Jackson**, a rugadh sa bhliain 1984.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Droichead Samuel Beckett

Is droichead suite i mBaile Átha Cliath trasna na Life é **Droichead Samuel Beckett**. 

Santiago Calatrava, ailtire as Valencia na Spáinne, a dhear é ina stíl nua-thodhchaíoch shainiúil. Cuireadh tús lena thógáil sa bhliain 2007 agus osclaíodh é ar 10 Nollaig, 2009.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Samuel Beckett
Droichead Sheáin Uí Chathasaigh

Droichead thar an Life i gcroílár Bhaile Átha Cliath is ea **Droichead Sheáin Uí Chathasaigh**. Déanann an droichead nasc idir Cé Theach an Chustaim ó thuaidh agus Cé na Cathrach ó dheas.

Droichead lúdrach coisithe atá ann.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i mBaile Átha Cliath
Droichead Uí Chonaill

Droichead thar an Life i gcroílár Bhaile Átha Cliath is ea **Droichead Uí Chonaill**. Déanann an droichead nasc idir Sráid Uí Chonaill ó thuaidh agus Sráid D’Olier, Sráid Westmoreland agus na céanna ó dheas.

Dhear James Gandon Droichead Carlisle, nó Droichead Uí Chonaill sa lá atá inniu ann. Osclaíodh é i 1794 agus tá roinnt cosúlachtaí le feiceáil idir an droichead agus Teach an Chustaim ó thaobh na hailtireachta de.

## Féach freisin

* Teach an Chustaim, BÁC

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Droichid i mBaile Átha Cliath
Catagóir:James Gandon ·
Catagóir:Coimisiún na Sráideanna Leathana
Catagóir:Sráid Uí Chonaill, BÁC
Eilimint thrasúránach

Tugtar **eilimint thrasúránach** ar dhúil le huimhir adamhach níos mó ná 112. Ní tharlaíonn siad go nádúrtha. Is é úráiniam (uimhir adamhach 92) an dúil nádúrtha is troime. Cruthaíodh dúile níos troime trí imbhuailtí fuinniúla idir núicléis dúl le huimhreacha adamhacha níos lú. Faoi 1994 ba í an dúil ba throime ná meitniriam, leis an uimhir adamhach 109. I 1999 d'imbhuail eolaithe sa Rúis sprioc plútóiniam le cailciam chun dúil 114 a chruthú, agus an bhliain chéanna i gCalifornia chruthaigh eolaithe dúil 116 trí luaidhe a imbhualadh le crioptón. An-ghearrshaolach a bhíonn na dúile sárthroma, agus ní fios fós an bhfuil uastroime dúile ann nach féidir a shárú.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Fisic núicléach
Dúiche deannaigh

Réigiún ollmhór den fhéarthalamh leathloiscneach sna Stáit Aontaithe, ó Kansas ó dheas go Texas, mar a dtarlaíonn stoirmeacha deannaigh. Sna 1930idí, tar éis roinnt blianta de bharra an-mhaithe róshaothraithe, tharla triomach, stoirmeacha láidre is creimeadh uafásach, le stoirmeacha ollmhóra deannaigh a mhill an réigiún is na feirmeoirí a mhair ann.

## Tagairtí
Dúile sintéiseacha

Is éard is **dúil shintéiseach** ann ná iseatóp, radaighníomhach de ghnáth, a dhéantar trí imoibrithe núicléacha. Is sintéiseach gach iseatóp de gach dúil achtainídeach.

## Tagairtí
Miotal trasdultach

Is éard is **miotal trasdultach** ann ná dúil a bhfuil d-fhosceall neamhiomlán ag a hadamh, nó a d'fhéadfadh caitiain a chruthú le  d-fhosceall neamhiomlán. Áirítear leis seo dúile i ngrúpaí 3 go 12 den tábla peiriadach, cé go ndéantar dúile grúpa 12 (since, caidmiam, agus mearcair) a eisiamh uaireanta mar gheall ar a d-fhosceallaí lánlíonta ina staideanna ocsaídiúcháin is coitianta. 

Is é an fo-leibhéal neamhiomlán a thugann na hairíonna atá liostaithe thíos do na miotail
thrasdultacha;
• Foirmíonn siad coimpléisc dhaite.
• Tá staideanna athraitheacha ocsaídiúcháin acu.
• Gníomhaíonn na miotail agus a gcomhdhúile mar chatalaígh; 

## Cumraíocht leictreon
Agus cumraíochtaí leictreon na miotal trasdultacha á scríobh, cuimhnigh; 
• go líonann an fosceall 4s roimh an 3d.
• go gcailltear na leictreoin 4s ar dtús nuair a fhoirmítear iain
• go bhfuil cumraíocht leictreonach 1s22s2 2p63s23p63d10 4s1 ag copar mar gheall ar chobhsaíocht bhreise 3d líonta
• go bhfuil cumraíocht leictreonach 1s22s22p6 3s23p63d54s1 ag cróimiam  mar gheall ar an chobhsaíocht bhreise atá ag 3d, atá leath-líonta.

## Tagairtí
Duillíneach

Feithid leata mhór le sínithe leathana leata ar a chosa, ionas go mbíonn cuma duilleoige air. Timpeall 50 speiceas ann, in oirdheisceart na hÁise is an Nua-Ghuine den chuid is mó.

## Tagairtí
Duileasc abhann

mion|Duileasc abhann (Potamogeton)
Planda bliantúil uisciúil, dúchasach do ghnáthóga fionnuisce ar fud an Domhain is ea an **duileasc abhann**. Na duilleoga faoin uisce tréshoilseach. Na duilleoga ar snámh, má bhíonn siad i láthair, glas teimhneach. Na bláthanna neamhfheiceálach, i gcinn ubhchruthacha. Pailnithe leis an ngaoth nó an t-uisce. Na síolta snámhach.

## Tagairtí
Paul Abraham Dukas

Cumadóir ceoil a rugadh i bPáras ab ea **Paul Abraham Dukas** (1 Deireadh Fómhair 1865 &ndash; 17 Bealtaine 1935). Is é an dán siansach *L'Apprenti Sorcier* (Printíseach an Asarlaí, 1897) a shárshaothar, ach scríobh sé cuid mhaith píosaí ceoil shiansaigh is pianó. 

## Tagairtí

Catagóir:Cumadóirí Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1865
Catagóir:Básanna i 1935
Dúlagar iarbhreithe

Corraíl i bhfonn na máthar sa tréimhse tar éis toirbhirt an linbh. Baineann sé le titim thobann i leibhéil hormón, tuirse, agus eachtra chinniúnach na breithe. Is coitianta go dtarlóidh corraíl éadrom le sileadh deor is greannaitheacht ar feadh cúpla la, ach uaireanta is féidir go dtarlóidh dúlagar trom muna mbíonn tacaíocht mhaith shóisialta don mháthair agus má bhíonn imní uirthi maidir leis an todhchaí. Uaireanta is féidir go mbeidh an dúlagar chomh trom gur galar meabhrach é (síocóis chorcra) le gnéithe den scitsifréine nó an tsíocóis mháindúlagrach, agus is gá an mháthair a chóireáil in ospidéal meabhrach. 

## Tagairtí

Catagóir:Máithreachas
Catagóir:Toircheas
Pierre Louis Dulong

Ceimicí a rugadh i Rouen na Fraince ab ea **Pierre Louis Dulong** (1785-1838). Cáil ar leith air as dlí Dulong-Petit, a shaothraigh sé le Alexis Thérèse Petit (1791-1820), a leagann síos gaol idir saintoilleadh teasa dúile soladaí is a mais adamhach choibhneasta. Bealach luachmhar ab ea é seo chun luachanna garbha meáchain adamhaigh a aimsiú ag feadh 100 bliain nó mar sin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1785
Catagóir:Básanna i 1838
Catagóir:Ceimiceoirí Francacha
Allen Balcom DuMont

Innealtóir leictreonach a rugadh i mBrooklyn, Nua-Eabhrac ab ea **Allen Balcom DuMont** (29 Eanáir 1901 – 14 Samhain 1965). I 1931 shaothraigh sé an feadán ga-chatóideach, a d'úsáidfí i luascóip gha-chatóideacha is teilifíseáin. Cheap sé an tsúil draíochta freisin, a d'úsáidtí le fada mar tháscaire chun raidió a thiúnadh. Shíothlaigh sé in Montclair, New Jersey.
[mion|An déanamh 410 den [raidió Mission Bell, 1939, le súil draíochta le feiceáil (dath uaithne)]] 

## Tagairtí

Catagóir:Innealtóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1901
Catagóir:Básanna i 1965
Dulcaiméir

Saghas siotáir le hathshonadóir adhmaid, i bhfoirm traipéisiam de ghnáth, le huimhreacha éagsúla sreang miotalach a théann thar (nó trí) dhroichid a bhíonn feistithe ina n-ionad ag teannas na sreang. Seinntear é le casúir. Foirm amháin nó eile de forleathan ar fud an Domhain ón 15ú céad nó níos faide siar.

## Tagairtí
Dúnadh (ceol)

Sa cheol, foirmle shéiseach nó armónach chun deireadh míre nó deireadh teascáin níos faide a chomharthú. Lándúnadh, cumtha as cordaí an toin cheannasaigh, a chuireann deireadh le píosa de ghnáth. I gcantaireacht eaglasta agus ilfhónacht luath i líne an teanóra, bhíodh claonadh ann an nóta deireanach a bheith céim amháin níos ísle ná an nóta roimhe. 

## Tagairtí
Andrew Duncan

Lia a rugadh gar do Chill Rìmhinn na hAlban ab ea **Andrew Duncan** (17 Deireadh Fómhair 1744-5 Iúil 1828). I 1773 bhunaigh sé an tréimhseachán *Medical and Philosophical Commentaries* (Tráchtaireachtaí Míochaine is Fealsúnachta), an t-aon iris den chineál sin sa Bhreatain ag an am. I 1792 d'áitigh sé ar Choláiste Ríoga na Lianna i nDún Éideann teach gealt a bhunú, rud a cuireadh i gcrích i 1807. 

## Tagairtí

Catagóir:Lianna Albannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1744
Catagóir:Básanna i 1828
John Boyd Dunlop

Ceapadóir is tionsclóir a rugadh i nDreghorn na hAlban ab ea **John Boyd Dunlop** (5 Feabhra 1840 - 23 Deireadh Fómhair 1921). Cheap sé an bonn neomatach don rothar i 1845 agus fuair paitinní air i 1888. Bhunaigh sé a chomhlacht déantúsaíochta i 1889, agus d'athraigh an t-ainm go dtí Dunlop Rubber i 1900.

## Tagairtí

Catagóir:Ceapadóirí Albanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1840
Catagóir:Básanna i 1921
Henry Dunant

clé|mion
Daonchara a rugadh sa Ghinéiv ab ea **Henry Dunant** (baiste **Jean-Henri)** (8 Bealtaine 1828 - 30 Deireadh Fómhair 1910). Thug sé an príomhspreagadh do bhunú Chumann Idirnáisiúnta na Croise Deirge ag comhdháil sa Ghinéiv i 1863, as ar tháinig Coinbhinsiún na Ginéive (1864).  

Roinn sé an chéad Duais Nobel don tsíocháin i 1901. 

## Féach freisin

* Coinbhinsiúin na Ginéive (1949) 

## Tagairtí

Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána
Catagóir:Daoine a rugadh i 1828
Catagóir:Básanna i 1910
Catagóir:Cros Dhearg
Catagóir:Daonchairde
Dùnrath

Is baile é Dùnrath  atá suite ar chósta thuaidh Ghallibh i gComhairle na Gàidhealtachd. Bhí caisleán ann tráth, mar a léiríonn an logainm "dún rath ", a bhí faoi úinéireacht William Sinclair as Dùn Bheathadh sa bhliain 1614 agus a raibh daoine ina gcónaí ann go dtí 1863, ach níl ann anois ach fothrach.

Idir 1942 agus 1944 tógadh aerpháirc ann agus ó na 1950idí bhí dhá ghléasra núicléacha ar shuíomh na haerpháirce, chun iarracht a dhéanamh mear-imoibreoir pórúcháin a fhorbairt agus a tháirgeadh, cineál stáisiún cumhachta, agus chun imoibreoirí a thástáil le haghaidh fomhuirí. Tá an chuid is mó de na háiseanna seo dúnta anois agus á ndíchoimisiúnú faoi chonradh deich mbliana ag tosú in 2023, ag críochnú le láithreán páirce donn a chruthú, a aistreofaí chuig An tÚdarás um Dhíchoimisiúnú Núicléach.
## Naisc sheachtracha
* BBC Naidheachdan 2016-04-02: Sgudal niuclasach gu taic aillse
* BBC Naidheachdan 2016-04-18: Dhʼfhaodadh luchd radio-beò sgèith à Alba
* BBC Naidheachdan 2016-11-16: Crainn-ghaoithe air bhog gam moladh an Dùnrath
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Dúrabhán

Is éard is **dúrabhán** ann ná ithir atá éasca le saothrú, meascáin éagsúla gainimh, cré, is húmais. Is breá le gairneoirí dúrabháin ghainmheacha, mar go mbíonn siad maith chun draenála is barra a tháirgeadh go luath sa séasúr.

## Tagairtí
DuPont

Clann tionsclaíochta Fhrancach-Mheiriceánach, le comhlachtaí tábhachtacha déantúsaíochta le beagnach 300 bliain i stát Delaware. I measc a gcuid táirgí tá púdar gunna, snáithíní, plaistigh is ceimiceáin. Baill thábhachtacha den chlann ab ea Pierre Samuel (1739-1817), Eleuthere Irenée (1771-1834), Henry (1812-1889), Lammot (1880-1952), is Pierre Samuel (1870-1954).

## Tagairtí
Droichead Leamhcáin

Is droichead suite i Leamhcán i gContae Bhaile Átha Cliath é **Droichead Leamhcáin**.

## Tagairtí

Catagóir:Droichid i gContae Átha Cliath
Dúralúman

An trádainm ar chóimhiotal alúmanaim (90%) le copar (4%) agus céatadáin bheaga maignéisiam is mangainéise. Úsáidtear é i dtionscal na n-aerárthach.

## Tagairtí

Catagóir:Cóimhiotail
Dúram

Cineál cruithneachta (*Triticum durum*) atá i n**dúram**. Tá toilleadh mór próitéine ann a n-úsáidtear an plúr uaithi le haghaidh pasta. Is crua an plúr seo ná ó chineálacha eile cruithneachta a úsáidtear le harán a bhácáil.

## Tagairtí

Catagóir:Cruithneacht
Catagóir:Féara
Gerald Malcolm Durrell

Míoleolaí, scríbhneoir is craoltóir Briotanach a rugadh i Jamshedpur na hIndia ab ea **Gerald Malcolm Durrell** (1925-1995). I measc a scríbhinní tá *My Family and Other Animals* (Mo Chlann is Ainmhithe Eile, 1956) agus *Birds, Beasts and Relatives* (Éanlaith, Beithígh is Gaolta, 1969).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Básanna i 1995
Dúrúcúlaí

Moncaí oíchí ón Domhan Úr. An t-eireaball fada, na súile mór, an ceann sféarúil. Ní féidir leis dathanna a aithint. Gluaiseann go ciúin. An t-aon mhoncaí oíchí amháin. Coinnítear mar pheata é chun lucha is feithidí a choinneáil faoi smacht.

## Tagairtí
Thunder Bay

Cathair in iarthuaisceart Ontario, i gCeanada, is ea **Thunder Bay**. Tá an chathair suite ag ceann Loch Superior. Tá calafort sách mór ann. Bhí 108,359 duine ina gcónaí in Thunder Bay sa bhliain 2011, agus 121,596 sa cheantar uirbeach ar fad.

## Nasc seachtrach
Suíomh oifigiúil Thunder Bay

Catagóir:Cathracha Cheanada
Tollán Chalafort Bhaile Átha Cliath

deas|250px|thumb|Tollán Chalafort Bhaile Átha Cliath
Is tollán suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Tollán Chalafort Bhaile Átha Cliath**.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Acra an Bhulaí

Is reilig suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Acra an Bhulaí** ().

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Reiligí in Éirinn
Busáras

deas|250px|thumb|Busáras
Is é **Busáras** (nó **Áras Mhic Dhiarmada** mar a thugtar go hoifigiúil ar an bhfoirgneamh) an príomhstáisiún bus i mBaile Átha Cliath. An stáisiún is mó de chuid Bhus Éireann atá ann.

Stopann Líne Dhearg an Luais ag Busáras chomh maith.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Coláiste Ailbhe

deas|250px|thumb|Coláiste Ailbhe
Is foirgneamh suite in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, gContae Bhaile Átha Cliath é **Coláiste Ailbhe**.

## Féach freisin

* Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
Na Cúirteanna Breithiúnais Coiriúla

deas|250px|thumb|Na Cúirteanna Breithiúnais Coiriúla
Is foirgneamh cúirte é **na Cúirteanna Breithiúnais Coiriúla** (Béarla: *The Criminal Courts of Justice*)  atá suite i mBaile Átha Cliath. Ní éistear ann ach cásanna coiriúla amháin. Tá sé suite in aice le Páirc an Fhionnuisce, ar Shráid Gheata na Páirce.

Osclaíodh é go hoifigiúil in Eanáir 2010, agus as sin amach is é an príomhlonnaíocht le haghaidh éisteachtaí cásanna coiriúla i mBaile Átha Cliath.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Coláiste Ríoga na hEolaíochta d'Éirinn

Ba choláiste suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Coláiste Ríoga na hEolaíochta d'Éirinn** (Béarla: *Royal College of Science for Ireland* ).

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha
*The Royal College of Science for Ireland 
## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Peter Dinklage

Is aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach é **Peter Hayden Dinklage**, a rugadh sa bhliain 1969.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
An Ceoláras Náisiúnta

[mionsamhail|default|[:en:National Concert Hall|An Ceoláras Náisiúnta]]
Is halla ceoil atá suite ar Ardán Phort an Iarla i gContae Bhaile Átha Cliath é **'An Ceoláras Náisiúnta**.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Banc na Cise

deas|250px|thumb|Banc na Cise
Is dumhach suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Banc na Cise**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Caisleán Shoird

Is caisleán suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Caisleán Shoird**. Tógadh an caisleán mar mhainéar d'Ard-easpag Bhaile Átha Cliath John Comyn timpeall na bliana 1200 nó b'fhéidir beagán níos déanaí i Sord, go díreach lastuaidh de Bhaile Átha Cliath. Is Séadchomhartha Náisiúnta é.  

Ar thalamh an tséipéil Phrotastúnaigh tá dhá thúr, túr cruinn ar airde 82 throigh ón Il ú haois, agus, i ngar dó, túr cearnógach, a bhfuil fágtha de shéipéal ón 15ú haois. Soir leat go Mullach Íde agus an Caisleán, ar le c1ann Talbot é ó  1185 go dtí 1973. Tá an Seomra Darach ann mar a bhfuil painéil snoite ón 16ú haois agus ón 17ú haois agus tá portráidí sna seomraí ó Dhánlann Náisiúnta na hÉireann. Tá gairdíní leagtha amach ar fhiche acra mar a bhfásann roinnt mílte saghsanna éagsúla plandaí, cuid mhór acu ón Astrá.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Caisleáin i gContae Bhaile Átha Cliath
Baile Átha Cliath
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath

Ba chomhairle de Chontae Bhaile Átha Cliath í **Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath**. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Átha Cliath
Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Údaráis áitiúla in Éirinn
Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath

Is comhairle i mBaile Átha Cliath í **Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath.** 

Tá 63 comhairleoirí tofa i gComhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath.

### Toghlimistéir Áitiúla

### Comhairleoirí tofa 2024-2029

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath
* Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath- Láthair Ghaeilge 

## Féach freisin

* Comhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas
* Comhairle Contae Fhine Gall
* Comhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin

Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Contae Átha Cliath
Catagóir:Údaráis áitiúla in Éirinn
Bardas Bhaile Átha Cliath

deas|250px|thumb|Bardas Bhaile Átha Cliath
Ba rialtas na cathair Baile Átha Cliath é **Bardas Bhaile Átha Cliath**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath
Dún Uí Choileáin

clé|250px|thumb|Dún Uí Choileáin
Is iar-bheairicí mhíleata suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Dún Uí Choileáin**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Grúdlann Gheata San Séamuis

Is grúdlann i gContae Bhaile Átha Cliath é **Grúdlann Gheata San Séamus**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Halla na Cathrach, Baile Átha Cliath

clé|250px|thumb|Halla na Cathrach
Is ionad cathrach i mBaile Átha Cliath é **Halla na Cathrach**, atá suite ar bharr Shráid na Parlaiminte i lár na cathrach, in aice le Caisleán Bhaile Átha Cliath. 
clé|mion
**An Malartán Ríoga** a thugtaí i dtús báire air (*Royal Exchange* i mBéarla), agus é deartha ag Thomas Cooley agus tógtha idir 1769 agus 1779. Sheas rialtas an lae an costas a bhain leis chun ionad a chuir ar fáil do lucht gnó na cathrach agus na tíre araon.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath
Roinn an Taoisigh

Is í **Roinn an Taoisigh** roinn rialtais Thaoisigh na hÉireann. Tá an roinn lonnaithe i dTithe an Rialtais, ceanncheathrú an rialtais ar Shráid Mhuirfean i mBaile Átha Cliath.

Cruthaíodh an roinn ar an 29 Nollaig 1937 nuair a tháinig sé i gcomharbacht ar *Roinn an Uachtaráin ar Ard-Chomhairle Shaorstát Éireann*, mar a bhíodh sé i laethanta an tSaorstáit.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an Taoisigh 

Catagóir:Ranna stáit na hÉireann
Catagóir:Taoisigh na hÉireann
Mainistir na Gráinsí

Ba shéipéal suite i gContae Bhaile Átha Cliath í **Mainistir na Gráinsí**.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
René Dutrochet

Fiseolaí a rugadh i Néon na Fraince ab ea **René Joachim Henri Dutrochet** (14 Samhain 1776 – 4 Feabhra 1874). An chéad duine a rinne staidéar ar osmóis is a feidhmeanna sa bhitheolaíocht. Thug sé an t-ainm don fheiniméan.

## Tagairtí

Catagóir:Fiseolaithe Francacha
Catagóir:Lianna Francacha
Catagóir:Luibheolaithe Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1776
Catagóir:Básanna i 1847
Antonín Dvořák

Cumadóir ceoil a rugadh gar do Phrág ab ea **Antonin Leopold Dvořák** (8 Meán Fómhair 1841 - 1 Bealtaine 1904). Struchtúr clasaiceach ina chuid ceoil, ach anáil láidir Shlavónach. Bhain sé cáil idirnáisiúnta lena *Stabat Mater* (Sheas an Mháthair, 1880). Scríobh sé a 9ú siansa, *Z nového světa* (Ón Domhan Úr, 1893) sna Stáit Aontaithe.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1841
Catagóir:Básanna i 1904
Catagóir:Cumadóirí Seiceacha
Freeman John Dyson

mion|Dyson ag an Instute for Advanced Studies in Princeton sa bhliain 2007
Fisiceoir a rugadh i gCrowthorne Shasana ab ea **Freeman John Dyson** (a rugadh ar 15 Nollaig 1923 - 28 Feabhra 2020). D'oibrigh sé sna Stáit Aontaithe an chuid is mó dá shaolré, ag an Institute for Advanced Studies in Princeton New Jersey sa chuid ba mhó. Rinne sé taighde bunúsach ar an teoiric chandamach is an leictridinimic chandamach, ar chobhsaíocht damhna go háirithe. Chuidigh sé leis an díospóireacht phoiblí ar cheisteanna eolaíochta freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Básanna in 2020
Catagóir:Eolaithe Meiriceánacha
Diospyros

mion|''Diospyros kaki'', ceann de na 700 speiceas i ngéineas an éabainn 
Is géineas crann síorghlas nó duillsilteach é ***Diospyros***. Tá siad dúchasach do réigiúin thrópaiceacha is fhothrópaiceacha, i bhforaoisí báistí na machairí den chuid is mó. Malartaíonn na duilleoga agus déanann craobhacha leacaithe. Tá na bláthanna neamhghnéasach, ina n-aonar nó i gcrobhaingí beaga in ascaillí duilleog, prócachruthach le 3 nó 5 liopa leata, bán, buí nó scothdhearg. Is é dátphluma an toradh, caor ar chailís sheasmhach. Sa chuid is mó de na gnéithe bíonn an t-adhmad bán seachtrach bog, ach an croí dubh adhmaid, éabann na trádála, an-chrua. Timpeall 700 speiceas, cuid mhaith díobh saothraithe as an adhmad sármhaith is na torthaí inite.

## Tagairtí

Catagóir:Crainn
Eabhar

[200px|mionsamhail|deas|Starrfhiacla eabhair, [Dar es Salaam]]
Píosaí de starrfhiacail eilifinte nó rosuailt a nglactar leo mar ábhar luachmhar in an-chuid cultúr. Dealbhaíodh ornáidí, seodra is earraí reiligiúnda as chomh fada siar leis an 15ú céad RC sa tSín, ina dhiaidh sin ag na Gréagaigh is na Rómhánaigh. Is as eabhar an chuid is mó den dealbhóireacht ar mhionscála is fearr a mhair ón Meánaois. In úsáid go fairsing i gcomhair earraí sómasacha go dtí le déanaí, nuair a laghdaíodh go mór a sholáthar ar eagla go raibh na heilifintí á ndíobhadh ag sealgairí eabhair. 

## Tagairtí

Catagóir:Cnámh
Catagóir:Ábhair dhealbhóireachta
Éabhlóideachas

Is é is **éabhlóideachas** ann smaointeoireacht, a bhíodh coitianta go leor sa 19ú céad, go raibh sé cinnte go bhfeabhsódh gach orgánach—agus gach duine aonair, gach cine, fiú gach sochaí — é féin go hintreach, go mbeadh na feabhsuithe sin forásach, agus go dtarchuirfí na hathruithe go nádúrtha géiniteach don chéad ghlúin eile. 

## Tagairtí

Catagóir:Éabhlóid
Catagóir:Bitheolaíocht
Éabhlóid réaltach

Is ord eachtraí is athruithe i dtimthriall iomlán beatha réalta í an **éabhlóid réaltach**. 

Is í an phríomhstaid san éabhlóid ídiú núicléach na hidrigine ina héiliam, le fuascailt fuinnimh iarmharaigh. Faoi dheireadh bíonn an hidrigin ídithe, agus an réalta ina fathach dearg. I staideanna deireanacha na héabhlóide seo, braitheann an bealach éabhlóide ar leith ar mhais na réalta: cruthú abhaic bháin (réalta de mhais cosúil le mais na Gréine), cruthú neodrónréalta (de mhais níos mó ná timpeall 5 oiread na Gréine), nó cruthú ollnóva (na deicheanna d'oiread na Gréine). 

## Tagairtí

Catagóir:Réaltaí
Each-chumhacht choiscthe

Is seanaonad cumhachta é **each-chumhacht choiscthe**, an chumhacht a sholáthraítear do sheafta an innill roimh í a tharchur do threalamh is meaisíní eile le hobair áisiúil a déanamh. Maidir le meánghluaisteán, bheadh each-chumhacht choiscthe timpeall 60-80 bhp á giniúint, agus in inneall mór díosail ar thancaer, timpeall 40,000 bhp.

## Tagairtí
Each-chumhacht

Is aonad cumhachta (an ráta faoi mar dhéantar obair) í **Each-chumhacht**.

Catagóir:Aonaid chumhachta
Tor an Bhacaigh

Is áit lonnaithe suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Tor an Bhacaigh**.

## Féach freisin

* Bailte i gContae Bhaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Titus Brandsma

Ba Cairmilíteach ón Ísiltír é **Títus Brandsma** a cuireadh chun báis i Dachau sa bhliain 1942.

## Luathshaol
Rugadh Anno Sjoerd Brandsma i bhFreisland ar 23 Feabhra 1881, Feirmeoirí beaga ba ea na Brandsma, agus Caitlicigh chomh maith, rud annamh sa cheantar sin.  Ba í an Fhreaslainnis an teanga dúchais acu. 

Chuaigh Brandsma isteach san Ord Caimilíteach sa bhliain 1898, agus ghlac sé an t-ainm Títus. Rinne sé staidéar ar an fhealsúnacht agus diagacht agus bhain sé céim dochtúireachta amach i 1909. D'éirigh sé ina ollamh in Ollscoil Caitiliceach Nijmegen agus ina reachtaire ann ar feadh seal. Ag an am céanna, bhí sé ina iriseoir.
[clé|mion|293x293px|[Dealbhóireacht|Dealbh, meánscoil Oss]]

## In Éirinn
D'fhan Brandsma i mBaile Átha Cliath sa phobal Cairmilíteach i Sráid na mBráthair Bán agus i gCionn tSáile nuair a bhí an Béarla a fhoghlaim aige. 

## Feallmharú
Le linn an Dara Cogadh Domhanda, ní raibh na nEaspaig san Ísiltír sásta bolscaireacht "sóisialach náisiúnta" a fhoilsiú.  Bhí Brandsma ag áitiú ar eagarthóirí na nuachtán Caitliceach san Ollainn gan forógraí bolscaireachta na Naitsithe a chur i gcló. 

Cimíodh Brandsma i Eanáir 1942. Cuireadh isteach i campaí géibhinn áirithe ina rinneadh turgnamh leighis air. Bhris a shláinte agus cuireadh chun báis é le hinstealladh nimhneach ar 26 Iúil 1942. Thug an Pápa Eoin Pól II an teideal 'beannaithe' dó sa bhliain 1985.  Rinne an Pápa Froinnsias naomh de i 2022.
mion|traein Velios - Titus Brandsma
Tá an iris Chaitliceach Éireannach "*[[The Brandsma Review]]*", a bhunaíodh in 1992, ainmnithe ina onóir.

## Féach freisin

* An Uileloscadh
* Maximilian Kolbe (Auschwitz 1941)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1881
Catagóir:Básanna i 1942
Catagóir:Acadóirí
Catagóir:An tUileloscadh
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Diagairí na Críostaíochta
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh Dúitseacha‎
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Roth Átha Cliath

Ba roth ferris suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Roth Átha Cliath**.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
The Brandsma Review

Iris Chaitiliceach den eite dheis í ***The Brandsma Review*** atá á fhoilsiú in Éirinn.

Bunaíodh an iris i mBaile Átha Cliath i mí Iúil 1992 tar éis "Cás X"  (ginmhilleadh). Tá an iris ainmnithe in ómós do Títus Brandsma, sagart Ollannach Cairmíliteach. Rinne sé staidéar ar an mBéarla i Sráid na mBráthar Bán i mBaile Átha Cliath agus chuir na Naitsithe chun báis é i Dachau sa bhliain 1942.

Tá mana Laidinne ag an iris *Pro Vita, Pro Ecclesia Dei et Pro Hibernia* a chiallaíonn go bhfuil an iris in aghaidh an ghinmhillte, ar son Eaglais Dé agus ar son na hÉireann. Glacadh an teideal *Ecclesia Dé* ó thréadlitir de chuid Eoin Pól II i leith an Aifrinn Laidinigh in 1988. 

Bhí Nioclás Ó Labhraigh ina eagarthóir idir 1992 agus 2011, agus Peadar Laighléis ó 2012.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Irisí Caitliceacha
Catagóir:Irisí Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Démhíosacháin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1992
Catagóir:Bunaithe sna 1990í
Páirc an Choláiste

Is tailte cruicéid suite i gContae Bhaile Átha Cliath í **Páirc an Choláiste**.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
An Roinn Airgeadais

Is roinn de chuid Rialtas na hÉireann í **an Roinn Airgeadais**, suite i mBaile Átha Cliath i gContae Bhaile Átha Cliath.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ranna stáit na hÉireann
Stáisiún Heuston

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann é **Stáisiún Heuston** atá suite i gContae Bhaile Átha Cliath.

## Féach freisin

* Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath
An Stad

Ba theach lóistín ar Shráid Frederick Thuaidh, an Rotunda, Baile Átha Cliath 1, é **An Stad**. Ghnáthaigh go leor daoine mór le rá é, ina measc Dubhghlas de hÍde, céad Uachtarán na hÉireann, Arthur Griffith, bunaitheoir Shinn Féin, an t-údar James Joyce, Mícheál Ó Cíosóig, bunaitheoir Chumann Lúthchleas Gael, an scríbhneoir Breandán Ó Beacháin agus an file William Butler Yeats. Siopa tobac, teach lóistín, bialann, agus áit chruinnithe a bhí ann agus bhí tionchar leathan ag a chuid aíonna ar ghluaiseacht náisiúnach na hÉireann, ar shaothair litríochta a bhfuil clú agus cáil orthu, agus ar fhorbairt spóirt na hÉireann go luath san 20ú haois. Tá sé lonnaithe i bhfoirgnimh éagsúla ar Shráid Frederick Thuaidh, uimhreacha 1B, 9 agus 30 ina measc.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Staid Aviva

Aviva Stadium (**Staid Aviva**) an t-ainm ar an staidiam ina n-imríonn foirne idirnáisiúnta Sacair agus Rugbaí na hÉireann. Tá sé lonnaithe i nDroichead na Dothra i mBaile Átha Cliath in Éirinn. Tugadh an tionscadal chun críche i 2010 agus osclaíodh é ar 14ú Bealtaine. Imríodh an chéad chluiche sa staid ar an 7ú Lúnasa, cluiche rugbaí idir dhá fhoireann mheasctha: Cúige Laighean/Cúige Ulaidh in aghaidh Cúige Chonnacht/Cúige Mumhan. 51,700 duine atá mar thoilleadh aige agus suíocháin ar fad atá ann, gan áit ar bith le seasamh. Is iad atá mar phríomh-thionóntaí an staidiam ná Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann agus Foireann náisiúnta sacair Phoblacht na hÉireann.

Tá an staid tógtha ar shuíomh Bhóthair Lansdúin.

Catagóir:Staideanna spóirt in Éirinn
An Staidiam Náisiúnta

Is ionad dornálaíochta suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **an Staidiam Náisiúnta**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Éadulaingt lachtóis

Riocht a tharlaíonn de bharr easpa lachtáise i líneáil na stéige is ea **éadulaingt lachtóis**. Einsím is ea lachtáis a dhíleánn lachtós, an próitéin a fhaightear i mbainne. Ina éagmais, tarlaíonn séideadh don bholg, crampaí, agus buinneach. Is féidir na siomptóim a mhaolú ach earraí bainne a sheachaint. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bitheolaíocht
Catagóir:Bainne
Catagóir:Géineolaíocht
An tEagar Ollmhór

Is é **an tEagar Ollmhór** an radaiteileascóp is mó ar Domhan, gar do Socorro, Nua-Mheicsiceo. Tá 27 mias glactha sa VLA (cró ollmhór), gach ceann níos mó ná 45 m ar trastomhas agus iad nasctha le chéile go leictreonach. Táthar tar éis Mars agus Satarn is a fháinní a mhapáil le radar tríd an radaiteileascóp seo a úsáid mar ghlacadóir, agus na bíoga scanaidh a tharchur ó aonad de chuid NASA i nGoldstone, California ar dtús. Tá staidéar á dhéanamh freisin ar struchtúir na néalta gásach inár réaltra, agus radairéaltraí is cuasáir i bhfad i gcéin. 

## Féach freisin
* Teileascóp Ollmhór

## Tagairtí
Ragcheol

200px|mionsamhail|deas|Maple Leaf Rag le Scott Joplin
Ceol sioncóipithe ó na Stáit Aontaithe a bhí coitianta i 1890-1920, nuair a tháinig snagcheol chun cinn ina ionad, faoi anáil an ragcheoil. I gcontrárthacht le hamhrán coitianta Irving Berlin, *Alexander's Rag-Time Band* (Banna Ragcheoil Alastair, 1911), don phianó is mó a cumadh dreasa ragcheoil, agus scaipeadh ragcheol i measc an phobail ag Scott Joplin is pianódóirí/cumadóirí eile. Ba é an scoláire, pianódóir is cumadóir Joshua Rifkin a bhí go mór taobh thiar d'athbheochan an ragcheoil ó 1970 ar aghaidh. 

## Tagairtí

Catagóir:Seánraí ceoil
Eaglais halla

Ailtireacht eaglaise a tugadh isteach sa Ghearmáin san 11ú céad ina raibh an taobhroinn is an corp ar comhairde. gan croslanna ná córlann ar leith.

## Tagairtí
Eagraí leictreonach pearsanta

Feiste leictreonach láimhe a fheidhmíonn mar chóras comhadaithe is innéacsaithe d'eolas pearsanta mar a bheadh i leabhar seoltaí nó dialann. De ghnáth bíonn scáileán beag air chun eolas a léiriú, agus méarchlár chun carachtair alfa-uimhriúla a ionchur. Uaireanta bíonn pointeoir nó feiste cosúil le peann, agus cumas aige lámhscribhinn a aithint. Ní hionann is ríomhaire pearsanta, ní bhíonn sé inchláraithe ag an úsáideoir. 

## Tagairtí
Eagraíocht an Ghéanóim Dhaonna

Is é **Eagraíocht an Ghéanóim Dhaonna** (HUGO) an chéad ghrúpa idirnáisiúnta chun gníomhaíochtaí a bhaineann le scéim an ghéanóim dhaonna a chomhordú. Bunaíodh i 1989 í, agus eagraíonn sí saotharlanna, rochtain ar bhunachair sonraí, scaipeadh eolais, agus bróicéireacht ar mhaoiniú speisialta. A lárionad sa Ghinéiv, agus an phríomhoifig i Londain.

## Tagairtí
An Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta

Gníomhaireacht speisialta de chuid na Náisiún Aontaithe a phléann le talmhaíocht is cothú is ea an **Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta** nó **Foras Bia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe** (an EBT nó an FAO, *Food and Agriculture Organisation*).  

Bunaíodh ar an 16 Deireadh Fómhair 1945 í, agus tá a príomhoifig sa Róimh.  

Stiúrann an EBT taighde is suirbhéanna, foilsíonn staitisticí i leith talmhaíochta, foraoiseachta is iascaireachta, a dtáirgí is a ndáileadh.
[clé|mion|EBT, [An Róimh]]
Soláthraíonn an EBT cabhair theicniúil chun táirgiúlacht sna réimsí seo a fheabhsú, gorta a sheachaint, agus caighdeán beatha daoine faoin tuath a chur chun cinn.  

Stiúrann sí taighde ar chothú, agus foilsíonn caighdeáin cothaithe is réamh-mheastacháin ar riachtanais is soláthar bia ar fud an domhain. 

Ceiliúrtar an "Lá Domhanda Bia" ar an 16 Deireadh Fómhair gach blain. 
mion|clé

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Talmhaíocht
Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte

300px|mionsamhail|clé|Bratach na heagraíochta
Gníomhaireacht a bunaíodh taobh istigh de na Náisiúin Aontaithe i 1948 chun comhoibriú idirnáisiúnta i bhfeabhsú shláinte na ndaoine a chur chun cinn is ea an **Eagraíocht Dhomhanda Sláinte** (*World Health Organization* nó *WHO*). 

## Ról
Pléann an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte le ceisteanna cosúil le smacht a chur ar eipidéimí tógálacha, vacsaíniú is cláir eile, sláintíocht, soláthairtí uisce is bia, srl. D'éirigh léi deireadh a chur leis an mbolgach.  

Feidhmíonn an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte mar áras imréitithe i leith eolais ar théamaí cosúil le drugaí, baoil núicléacha, agus taighde ar ailse. 

## Eagraíocht
Tá timpeall 190 tír mar bhaill ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte. Tá a príomhoifig sa Ghinéiv.  

## Stair
D'fhógair an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte ar 9 Nollaig 1979 go raibh an bholgach díothaithe. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Sláinte dhomhanda
Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Ealaín Cheanada

mion|300px|''The Solemn Land'', 1922, le J.E.H. MacDonald

Ealaín ón 17ú céad agus eilimintí Eorpacha — Francach den chuid is mó — measctha le heilimintí áitiúla. Eaglaisí ón 18ú céad le stíleanna na Breataine Seoirsí is na gcoilíneachtaí Meiriceánacha. I stíl na hAthbheocana Gotaí atá Foirgneamh na Parlaiminte le Thomas Fuller in Ottawa (timpeall 1859). Bunaíodh Acadamh Ríoga Cheanada agus Gailearaí Náisiúnta Cheanada i 1880. I ndiaidh lár an 20ú céad bhí tionchar ag gluaiseachtaí avant garde ar an ealaín, ach roimhe sin ní raibh ach rian den impriseanachas ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Cultúr Cheanada
Catagóir:Ealaín
Ealaín Choptach

thumb|Íocón Coptach Mhuiris|400px
Is **ealaín Choptach** í an stíl ealaíne a bhí i réim san Éigipt sa 5ú-8ú céad. Críostaithe ab ea na Coptaigh, agus bhí tionchair Rómhánacha, Bhiosántacha is Shíreacha ar a gcuid múrmhaiseadóireachta, teicstílí fite, is snoíodóireacht cloiche. I ndiaidh an 9ú céad tháinig an tionchar Ioslamach i gceannas san Éigipt.

## Tagairtí

Catagóir:Coptaigh
Catagóir:Ealaín
Ealaín Chríostaí

[300px|thumb|deas|''Suipéar ag Emmaus'', le [Caravaggio]]
Ealaín a bhain le forbairt na Críostaíochta ó timpeall 300 AD san Iodáil, a mhionathraigh stíl dhéanach na Róimhe ach le híocónagrafaíocht nua.  

Léiríonn freascónna ar chatacómaí na Róimhe, painéil le rilífí dealbhaithe ar sharcófagais, agus snoíodóireacht eabhartha chomh luath leis an 4ú céad bunábhair mar an Aoire Maith, Ióna is an Míol Mór, agus radhairc ó pháis Chríost. 

Níl crochadh Chríost san íocónagrafaíocht go dtí an 5ú céad.  

I maisiú lámhscríbhinní sa tréimhse, bhí meascán den nádúrachas clasaiceach is teibíocht an oirthir.  

Sa phéintéireacht painéil is luaithe, ón 7ú céad, bhí an Mhaighdean Mhuire is na naoimh mar théamaí. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Ealaín Chríostaí
Ealaín Éatrúscach

Ealaín a bhláthaigh sa 7ú-2ú céad RC sa réigiún mar a bhfuil an Tuscáin san Iodáil anois. Chuimsigh sí gnéithe Iodálacha, Gréagacha is oirthearacha. Faightear í i bpéintéireacht bhríomhar ildaite ar bhallaí tuamaí is sarcafagais dhealbhaithe, i bpotaireacht is miotalóireacht mhaisithe.

## Tagairtí

Catagóir:Ealaín Éatrúscach
Ealaín Ghotach

[mion|clé|Dealbhóireacht Ghotach ón 15ú haois in ardeaglais Amiens sa [An Fhrainc|Fhrainc ]]
[mion|clé|[Ardeaglais Theampall Chríost i mBaile Átha Cliath, sampla den stíl luath-Ghotach]]
Téarma a bhíodh in úsáid ag ealaíontóirí na hAthbheochana, agus an chiall ‘barbarach’ ag tagairt do stíleanna neamhchlasaiceacha na Meánaoise. Ón 19ú céad, is í an chiall chaighdeánach léi ná ealaín Eorpach an 12ú-15ú céad, a bheag nó a mhór.

## Féach freisin
* Athbheochain Ghotach
* Ficsean Gotach

## Tagairtí

Catagóir:Ealaín
Gotach
Ealaín Ioslamach

200px|thumb|deas
Stíl mhaisithe theibí, i gcodarsnacht le healaín fhíortha Chríostaí, a saothraíodh mar sheirbhís don reiligiún. Thosaigh sí sa 7ú céad, agus scaip ón Meánoirthear don iarthar sa Spáinn, don oirthear san India is an tSín.

## Tagairtí

Catagóir:Ioslam
Catagóir:Ealaín
Ealaín íosmhéideach

Gluaiseacht nua-aoiseach ealaíne a bhláthaigh ó lár an 20ú céad, sna Stáit Aontaithe go háirithe. Péintéireacht mhonacrómatach, nó fiú pictiúir fholmha bhána, a bhí mar thoradh ag an bpéintéir Ad Reinhardt (1913-1967) is brící réamhdhéanta tine i saothar Carl André (1935-).

## Tagairtí
Ealaín Mhionóch

300px|mionsamhail|deas|Freascó ar thángthas air ag Knossos
Ealaín a bhaineann leis an tsibhialtacht Mhionóch sa Mhuir Aeigéach timpeall 2300-1100 RC. I measc na lámhdhéantúsán ón tréimhse tá amfaraí le hochtapas is patrúin feamainne tarraingthe air, agus freascónna ar phalás an Rí Míonós i gCnósas ar oileán na Créite, ag léiriú figiúr ag léim thar thairbh faoi ruathar.

## Tagairtí

Catagóir:Ealaín
Catagóir:Stair na Gréige
Ealaín na Bablóine

200px|deas|thumb|Dealbh Gudea
Ag tosú timpeall 2500 RC, ealaín reiligiúnda is chúirtiúil a mhaireann. Tá dealbha stílithe cloiche d'Iúdáia ó timpeall 2100 RC, múrmhaisithe is rilífí isle daite de shearmanais reiligiúnda is cúirtiúla, agus radhairc réalaíocha seilge. Tá na léirithe de réir gnás an tsean-neasoirthir, colainneacha dírithe chun tosaigh, na cinn is na cosa cliathánach, agus na súile móra stánaithe. Fuarthas miotail luachmhara i réada ó reilig ríoga in Ur a rinneadh timpeall 4500 bliain ó shin. 

## Tagairtí

Catagóir:Ealaín
Catagóir:An Mheaspatáim
Catagóir:An Bhablóin
Teach Charlemont

Is teach suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Teach Charlemont**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Tithe móra in Éirinn
Stáisiún Dhumhach Thrá

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann é **Stáisiún Dhumhach Thrá** atá suite i nDumhach Thrá i gContae Bhaile Átha Cliath.

## Féach freisin

* Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath
Teach na Parlaiminte, Baile Átha Cliath

Foirgneamh atá suite i mBaile Átha Cliath é **Teach na Parlaiminte,** nó Banc na hÉireann inniu.

Osclaíodh Teach na Parlaiminte (Teach na gComóntach agus Teach na dTiarna) sa bhliain 1831í, an chéad parlaimint ar domhan a bhí saintógtha 

## Féach freisin

* Teach na gComóntach, 1297 - 1800, Baile Átha Cliath

## Tagairtí

Catagóir:Tionóil reachtacha
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
Teach Ráth an tSratha

Is teach suite i bPáirc an Fhionnuisce i gContae Bhaile Átha Cliath, é **Teach Ráth an tSratha** (*[[Béarla]]*: Ratra House nó Little Ratra). Teach cónaithe oifigiúil is ea é.

Tógadh an teach sa 19ú haois. Fuair Dubhghlas de hÍde bás sa teach sa bhliain 1949. Is é ceannáras Ghaisce, Gradam an Uachtaráin, é anois. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Páirc an Fhionnuisce
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Teach Uíbh Eachach

Is ceanncheathrú na Roinne Gnóthaí Eachtracha agus Trádála é **Teach Uíbh Eachach**, agus é suite ar Fhaiche Stiabhna i mBaile Átha Cliath.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála

Is roinn de chuid Rialtas na hÉireann í **an Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála**, agus ceanncheathrú aici i dTeach Uíbh Eachach i lár Bhaile Átha Cliath. Tá an roinn freagrach as leasanna na hÉireann, an Aontais Eorpaigh agus an domhain mhóir a chur chun cinn.

Bunaíodh an roinn ag cruinniú na chéad Dála ar an 21 Eanáir 1919.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha
* An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála

## Tagairtí

Catagóir:Ranna stáit na hÉireann
Tithe an Rialtais

Is foirgnimh suite i gContae Bhaile Átha Cliath iad **Tithe an Rialtais**.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Leacht Wellington

Is oibilisc suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Leacht Wellington** i bPáirc an Fhionnuisce (Béarla: *Wellington Monument* nó *Wellington Testimonial*).

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Cáin bhreisluacha

Is éard is **cáin bhreisluacha** (**CBL**) ann ná cáin tomhaltais a ghearrann an stát ar tháirgí, ábhair agus seirbhísí.

Catagóir:Cáin
Stars Dance

Is é ***Stars Dance*** an chéad albam ón bpopcheoltóir Meiriceánach Selena Gomez. Scaoileadh é ar an 19 Iúil, 2013.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Birthday" – 3:20
# "Slow Down" – 3:30
# "Stars Dance" – 3:37
# "Like a Champion" – 2:55
# "Come & Get It" – 3:51
# "Forget Forever" – 4:11
# "Save the Day" – 3:52
# "B.E.A.T." – 3:04
# "Write Your Name" – 3:16
# "Undercover" – 3:53
# "Love Will Remember" – 3:30

## Singlí
#"Come & Get It" - 9 Aibreán, 2013
#"Slow Down" - 13 Lúnasa, 2013

## Cairteacha

### Díolacháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Selena Gomez
Catagóir:Albaim a eisíodh in 2013
An Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus na Meán

Is roinn rialtais de chuid Rialtas na hÉireann í **an Roinn Turasóireachta, Cultúir, Ealaíon, Gaeltachta, Spóirt agus na Meán**, suite i mBaile Átha Cliath.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ranna stáit na hÉireann
Ardscoil La Salle

Is meánscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath í **Ardscoil La Salle**.

## Féach freisin

* Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
Coláiste Íosagáin

Gaelcholáiste dheonach lán-Ghaeilge Chaitliceach faoi iontaobhacht na mBráithre Críostaí is ea **Coláiste Íosagáin,** atá lonnaithe ar láthair Choláiste Eoin, i Stigh Lorgan i mBaile Átha Cliath.

## Stair
Bunaíodh Coláiste Íosagáin sa bhliain 1971, dhá bhliain i ndiaidh do Choláiste Eoin bheith bunaithe, le hoideachas lán-Ghaelach a chur ar fáil do chailíní i ndeisceart Átha Cliath. Ar 2 Deireadh Fómhair 1983, d’oscail an tUachtarán Paddy Hillery go hoifigiúil foirgneamh nua Choláiste Íosagáin.    

Bhíodh Coláiste Íosagáin faoi iontaobhacht Siúracha na Trócaire. Ach bheartaigh na Siúracha i 2006 tarraingt siar as riarachán scoileanna agus  tháinig an scoil faoi chúram na mBráithre 

## Iarscoláirí

* Bláthnaid Ní Chofaigh 
* Clíona Ní Bhuachalla
* Ola Majekodunmi

## Féach freisin

* Coláiste Eoin

## Tagairtí

Catagóir:Gaelcholáistí
Catagóir:Stigh Lorgan
St. Mary's College, Rath Maonais

Is scoil suite i Rath Maonais, Baile Átha Cliath é **St Mary's College** (Coláiste Naomh Mhuire).
## Féach freisin

* Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
Gaelcholáiste Reachrann

[mion|[Domhnach Míde]]
Is meánscoil í **Gaelcholáiste Reachrann,** suite i nDomhnach Míde i dtuaisceart Chontae Bhaile Átha Cliath. Bunaíodh an scoil i mí Mheán Fómhair 2001.
## Féach freisin
* Bunscoileanna i gContae Átha Cliath
## Naisc sheachtracha
## Tagairtí

Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn
Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
Institiúid Teicneolaíochta, Tamhlacht

Is coláiste suite i gContae Bhaile Átha Cliath é **Institiúid Teicneolaíochta, Tamhlacht**. Is ball-choláiste é i OT Bhaile Átha Cliath.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Tamhlacht
Ooooooohhh.... On the TLC Tip

Is albam le TLC é ***Ooooooohhh.... On the TLC Tip***. Scaoileadh é ar an 25 Feabhra, 1992.

## Clár
Is iad seo na hamhráin:
# "Intro"
# "Ain't 2 Proud 2 Beg"
# "Shock That Monkey"
# "Intermission l"
# "Hat 2 Da Back"
# "Das Da Way We Like Em"
# "What About Your Friends"
# ”His Story"
# "Intermission ll"
# "Bad To Myself"
# "Somethin You Wanna Know"
# "Baby-Baby-Baby"
# "This Is How It Should Be Done"
# "Depend On Myself"
# "Conclusion"

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1992
Comhairle Mhoireibh

Ceantar chomhairle de chuid na hAlban an Ríocht Aontaithe is ea **Comhairle Mhoireibh**. 

## Bailte

* An Àbhais, An t-Achadh Breac, Achadh an Doirein, Achadh an Arbha, An t-Allt Mór, Achadh an Dùin
* Bucaidh, Am Broch, Baile nan Dubhach, Baile Chè, Baile an Tuim, Baile na Dalach, Baile Ùr nan Granndach
* Carrann, An Coileach, Creag Eileachaidh, Ceallais, Cinn Lois, Cnoc Cheannachd, A' Chabrach
* Dalais, Diopal, Druim Iubhair, Dubhais, Díg, Dalachaidh Uarach, Deasgard
* Eilginn
* Farrais, Am Fionn Ochdamh, Fachabair 
* Geárr Magh, Gleann Líobhait
* Hudaman
* Inbhir Cuilinn, Inbhir Losaidh, Inbhir Èireann
* Lann Bríghde, Lann M'Eárnain
* Mos Tudlach, Machair Mhoireibh, Magh an Fhucadair
* Obar Lobhair
* Port Ghórdain, Port Chnocaidh
* Rathais, Ráth a' Mhuigh, Ráthard
* Tom an t-Sabhail
* Urchard

## Sléibhte

* Beinn a' Chaorainn, Beinn a' Bhúird, Beinn Mheadhoin, Beinn Athfhinn, Beinn Ruaidhneis
* An Cárn Gorm
* Am Monadh Ruadh, Am Monadh
* Páirc Náiseanta a' Mhonaidh Ruaidh

## Tíreolaíocht

* Bar Inbhir Èireann
* Srath Spé
* Uisge Spé

## Cultúr

* Scalan

Catagóir:Comhairle Mhoireibh
Catagóir:Ceantair chomhairle na hAlban
Ardscoil Éanna

Ba mheánscoil suite i gCromghlinn i mBaile Átha Cliath í **Ardscoil Éanna**. Bunaíodh í sa bhliain 1939 agus dúnadh í sa bhliain 2016.

## Féach freisin

* Scoil Éanna, meánscoil Gaelach  a bunaíodh in 1908 agus a dhún i 1935, suite  i Ráth Fearnáin ó 1910 ar aghaidh
## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath

Catagóir:Cromghlinn, BÁC
Catagóir:Scoil Éanna
Scoil Naomh Iósaf

Is bunscoil suite i gContae Bhaile Átha Cliath í **Scoil Naoimh Joseph**. Tá timpeall is 500 mac léann sa scoil.

## Féach freisin
* Bunscoileanna i gContae Átha Cliath
## Tagairtí

Catagóir:Bunscoileanna i gContae Átha Cliath

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Idirlíín na scoile. Arna rochtain ar 1 Meitheamh 2016
Scoil Aodháin

Is meánscoil CBS suite i gContae Bhaile Átha Cliath í **Scoil Aodháin**.
## Féach freisin
## Naisc sheachtracha
## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
Catagóir:Meánscoileanna na mBráithre Críostaí in Éirinn
Comhairle Siorrachd Obar Dheathain

Ceantar chomhairle de chuid na hAlban an Ríocht Aontaithe is ea **Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain**. 

## Bailte

* Athfort
* Bealadair, Beannchar, Banbh, A' Bhruaich, Baile Thurra, Banbh
* Coinmheadh, Ceann Tórr, Ceann a' Mhuigh, Ceann Phádraig, Cala na Creige
* An Dún
* Eilean
* Inbhir Biorbhaidh, An Innis, Inbhir Úraidh
* Am Mód
* Am Port Leathann
* Ros Abhartaich
* Srath Bhalgaidh

## Sráidbhailte

* Abéidh, Achadh nam Bláth, Achadh Leamhan, Achadh nan Cat, Achadh Reite
* Bad nan Sgoth, Bad an Eóin, Baile Phúir, Baile Mheadhain, Beannchar Dómhnaig, Baile Shealbhaigh, Am Baile Beag, Braois, Baile Chaisteil
* Càrnaidh, An Camach Mór, Cleithe, Corr Garaidh, Cnoc an Arbhair, Críoch Mhonadh, Craichidh, Cionn Droma, Cinn Chárdainn, Cinn Eadar 
* Deimhidh, Dúnaidh, Druim M'Aodhaig, Dún Eicht, Déir
* An Eilreig, Eicht, Eaglais Chiric
* Fothair Aonghais, Fothair Chárdain, Fionndan, Finnean, Fordun, Fobharan
* Geárr Lagaidh, Garbh Mhonadh, Gartaidh
* Inbhir Chruidein, Inbhir Aileachaidh, Inbhir Eidh, Inbhir Úigidh
* Lògaidh, Lón Magh, Lósda, Lann Fhíonain
* Maothulach, Monadh Musga, Meall Druim
* Port Saoidh, Peit Fhearghais
* Raon, Raitear, Roinnidh, Rórath, Ruadhainn, Ráth Thormoid
* Obar Chiardair, Obar Bhuadhnait, Obar Luathnait, Obar Dobhair
* Sgainn, Srath Dheathain
* Turlann, Tarbhais, Tórr nam Fiann, Tórr Fionn, Tollaigh, An Tulach, Tobar Bhríde
* Uachdar Leasa

## Sléibhte

* Beinn a' Chaorainn, Beinn a' Bhúird, Beinn Bhrotain, Beinn Athfhinn, Beinn na Cíche, Am Bráigh Riabhach, Beinn Chíochan
* Càrn an t-Sabhail, Càrn a' Mhàim, Càrn a' Gheòidh, Clach na Beinne, Càrn Naois, Càrn Gorm an Doire
* Glas Maol
* Láirig Dhrú
* Am Monadh, A' Mhórmhonadh, Mór Bheinn, Monadh Caoin, A' Mhór Bheinn
* Sgór an Lochain Uaine, Sgór Gaoith
*

## Tíreolaíocht

* Balgaidh
* Càrn Mhon, Creag Liathach, Cró Mhárr, An Ceann Árd, An Cuan Moireach, Carrann
* Deathan, Dubh Éireann
* Fearann Mhártainn
* Gleann Laoigh
* Márr
* Uisge Dhé, Uisge Bhiorbhaigh, Uisge Chollaidh, Uaraidh, An t-Uisge Bán, Uisge Ìle, Uisge Úigidh

## Cultúr

* Fionntraigh
* Leum-iochd, Leabhar Dhéir
* Páirc Náiseanta a' Mhonaidh Ruaidh
* Stéisean na h-Innis, Stéisean Choinmheadh, Stéisean Hunndaidh, Stéisean Inbhir Uraidh, Stéisean a' Phuirt Leathainn, Stéisean Chala na Creige

Catagóir:Ceantair chomhairle na hAlban