open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Denis Behan

Is imreoir sacair é **Denis Behan** (r. 2 Eanáir, 1984 i dTrá Lí, Ciarraí, Éire). Imríonn sé i Luimneach faoi láthair. D'imir sé cheana le Cork City agus Hartlpool United. Scóráil sé 28 cúl le Cork City ón Bhliain 2002 go dtí 2008. D'aimsigh sé a cheathrú agus fiche cúl in aghaidh Sligo Rovers ar an 3 Lúnasa, 2008. D'imir sé 145 cluiche le Cork City ó 2002 go 8 Lúnasa, 2008. Fuair sé an cárta dearg in aghaidh FC Haka ar an 31 Iúil, 2008 sa Chorn UEFA. Bhuaigh FC Haka 4-0.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
John O'Flynn

Is imreoir sacair é **John O'Flynn** (r.11 Iúil, 1982 i Cobh, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Exeter City. D'aimsigh sé 68 cúl le Cork City ó 2002 go 2008.
Billy Woods

Is imreoir sacair é **Billy Woods** (r.24 Deireadh Fómhair, 1973 i Mainistir na Corann, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Cork City. D'imir sé le Tranmere Rovers roimhe sin. D'imir sé le Portadown ón séasúr 1997/1998. D'imir sé le Shamrock Rovers ó 1998 go 2002. Imríonn sé le Cork City anois agus fuair sé an geansaí uimhir a 21.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Bertrand Russell

B'fhealsamh, matamaiticeoir agus eolaí é **Bertrand Russell** (18 Bealtaine 1872 - 2 Feabhra 1970). Rugadh agus tógadh sa Bhreatain Bheag é, ach chaith sé an chuid ba mhó dá shaol i Sasana. Scríobh sé an leabhar *Principia Matimatica* agus an aiste *[[On Denoting]]*. Chaith sé tamall in Ollscoil Cambridge. Bronnadh an Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1950.

Russell, Bertrand
Russell, Bertrand
Russell, Bertrand
Teangacha Seimíteacha

Is brainse i bhfine na dteangacha Afráiseacha iad na **teangacha Seimíteacha**. Tá siad ag thart ar 330 milliún duine atá ina gcónaí sa Mheán-Oirthear nó ina thimpeall den chuid is mó. is iad an Araibis, an Amairis, an Tigrinis (teanga náisiúnta na hEiritré) agus an Eabhrais na teangacha is líonmhaire cainteoirí sa ghrúpa seo inniu. Teangacha stairiúla Seimíteacha iad an Éablais, an Acáidis, an Fhéinícis agus an Aramais, mar shampla.

[mion|clé|Litir as [Acáidis - 14ú haois Roimh Chríost]]
Níl na saineolaithe go léir ar aon fhocal faoin dóigh cheart leis na teangacha Seimíteacha a dheighilt ina bhfobhrainsí. Níl anseo ach tuiscint amháin:

* Na teangacha Seimíteacha Oirthearacha: an Acáidis, an Éablais. Seanteangacha iad seo a chuaigh in éag mar theangacha labhartha le fada an lá.

* Na teangacha Seimíteacha Iartharacha. Roinntear iad seo ina bhfoghrúpaí fós. Ceann acu seo iad na teangacha Seimíteacha Lárnacha, ina bhfuil an Eabhrais, cosúil leis na teangacha Canánacha eile (a chuaigh in éag fadó) agus an Fhéinícis, a bhfuil gaol dlúth aici leis an Eabhrais. Aicmítear an Araibis agus an Amairis mar theangacha Seimíteacha Iartharacha freisin, ach ní aontaíonn na saineolaithe le chéile faoi struchtúr inmheánach an fhoghrúpa seo ná faoin mbaint chruinn atá ag an Eabhrais, an Araibis agus an Aramais le chéile. Ní mór cuimhne a choinneáil air go bhfuil an trí theanga seo tar éis an-tionchar a imirt ar a chéile i rith na staire.

* Na teangacha Seimíteacha Deisceartacha. Sa ghrúpa seo atá seanteangacha Dheisceart na hAraibe nach mbíonn ach scríbhinní greanta fágtha díobh, chomh maith le canúintí beaga áirithe a labhraítear sa réigiún inniu. Áirítear an Amairis, an Tigrinis agus a lán teangacha eile san Aetóip nó ina timpeall sa ghrúpa seo freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Finte teangacha
Catagóir:Teangacha Afra-Áisice
Kodaline

Is banna rac-cheoil as Sord, Baile Átha Cliath é **Kodaline** (21 Demands) mar is fearr aithne orthu anois. Cruthaíodh an banna sa samhradh sa bhliain 2005 agus thosaigh siad ag cumadh amhráin bunaidh ag déanamh iarracht saghais cheoil difriúla a chur le chéile in ord a bhfuaim bunaidh a dhéanamh. Ar an 9ú Márta 2007 d’fhuascail an banna singil darbh ainm *Give Me A Minute* agus bhuail sé uimhir a haon sna cairteanna lom láithreach. Mar seo rinne sé 21 Demands an chéad banna gan síniú riamh an chéad áit a fháil sna cairteanna bunaithe ar díolacháin íosluchtú amháin. Faoi láthair bíonn an banna ag obair ar a n-albam nua, ag cumadh agus ag déanamh a dtaifeadaí gach seachtain.

Is iad atá sa bhanna ná:
* Stephen Garrigan - Giotár, guthaí agus pianó
* Mark Prendergast - Giotár agus guthaí
* Vincent May - Drumaí
* Jason Boland - Dord
* Francis Tapang - bainisteoir

## Dioscliosta
### Albaim
**In a Perfect World* (2013)
**Coming Up for Air* (2015)
**Politics of Living* (2018)

### Ceirníní Leathfhada
**The Kodaline EP* (2012)
**The High Hopes EP* (2013)
**Love Like This EP* (2013)

### Singlí
*"High Hopes" (2013)
*"Love Like This" (2013)
*"Brand New Day" (2013)
*"All I Want" (2014)
*"One Day" (2014)
*"Honest" (2015)
*"The One" (2015)
*"Ready" (2015)
*"Love Will Set You Free" (2015)
*"Brother" (2017)
*"Follow Your Fire" (2018)
*"Shed a Tear" (2018)
*"Worth It" (2018)
*"Head Held High" (2018)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* http://www.bebo.com/The-21demands
* http://www.myspace.com/the21demands
* Suíomh Kodaline 

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2005
69 (suíomh gnéis)

deas|180px|mion|Beirt i mbun 69
[deas|180px|mion|Greanadóireacht le [Félicien Rops do *Le Diable au Corps*, 1865]]
Suíomh colainneacha sa chomhriachtain is ea an **69** (nó **seasca naoi** uaireanta) (ar a dtugtar *soixante-neuf* na Fraincise agus 'pógadh féileacáin') a ligeann do bheirt gnéas béil a dhéanamh ar a chéile. Chun an 69 a dhéanamh glacann an bheirt suíomh coirp sa chruth go bhfuil ball giniúna an duine eile ós comhair an bhéil agus déanann siad gnéas béil ar a chéile ag an uair chéanna.

Tugtar 69 air seo as siocair go gcuireann suíomh coirp na beirte an uimhir 69 i gcuimhne do dhaoine.

## Tagairtí
Kenneth H. Jackson

Bhí **Kenneth Hurlstone Jackson** ar na taighdeoirí ab fhearr a d’oibir ar na teangthacha Ceilteacha ina am. Rugadh i gCroydon Shasana sa bhliain 1909 é.

Rinne sé a chuid staidéir faoi stiúrthóireacht Nora Kershaw Chadwick.

Bhí na sé theangaidh Cheilteacha ar a thoil aige: Briotáinis, Coirnis, Gaeilg na hAlbana, Breatnais, Gaeilg agus Manainnis.

Bhí sé ina mhúinteoir Cheiltise in Harvard i 1939 agus ansin in ollscoil Dhún Éideann i 1949 (áit a raibh sé ina chathaoirleach ar an litríocht Cheilteach). 

Ba bhall do chuid mhaith institiúidí móra sa Bhreatain Mhóir agus in Éirinn é. 

Scríobh sé cuid mhaith leabharthach tábhachtach, ina measc leabhar ollmhór fá dtaobh do d’fhóineolaíocht stairiúil na Briotáinise i 1967. 

Fuair sé bás i Mí na bhFaoilleach sa bhliain 1991.

## Saothair
* *Language and history in Early Britain: A chronological survey of the Brittonic languages, first to twelfth century A.D.*, University of Edinburgh Press, Dún Éideann, 1953,
* *Contributions to the study of Manx phonology*, University of Edinburgh Linguistic Survey of Scotland Series, 1955
* « The Arthur of History », *Arthurian Literature in the Middle Ages*, Oxford: Clarendon Press, 1959, ISBN 0-19-811588-1.
* « Arthur in Early Welsh Verse », *Arthurian Literature in the Middle Ages*, Oxford: Clarendon Press, 1959
* « The international popular tale and early Welsh tradition », *The Gregynog Lectures, 1961*, 1961, Cardiff: University of Wales Press.
* *The oldest Irish tradition: A window on the Iron Age*, Cambridge: University Press, 1964, réédité en 1999.
* *A Historical phonology of Breton*, Dublin Institute for Advanced Studies, Dublin, décembre 1967, ISBN 978-0-901282-53-8
* *A Celtic Miscellany*, Translations from the Celtic Literatures
* *The [[Y Gododdin|Gododdin]]: The Oldest Scottish poem*, Edinburgh:University Press, 1969
* *A Celtic Miscellany : Translations from the Celtic Literature*, Penguin Paperback, 1972 ISBN 0-14-044247-2.

## Féach freisin
* Ceiltigh
* Teangacha Ceilteacha

## Tagairtí

Jackson, Kenneth H
Jackson, Kenneth H
Jackson, Kenneth H
Louis-Ferdinand Céline

Scríbhneoir a rugadh i bPáras na Fraince ab ea **Louis-Ferdinand Céline** (27 Bealtaine 1894 – 1 Iúil 1961). Scríobh sé an leabhar *Voyage au bout de la nuit* (aistrithe go Béarla faoin teideal *Journey to the End of the Night*) sa bhliain 1932. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Páras
Catagóir:Daoine a rugadh i 1894
Catagóir:Básanna i 1961
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
La Rochelle

Is cathair í **La Rochelle** in iarthar na Fraince, agus is calafort í ar Bhá na Bioscáine, ar chiumhais chósta an Atlantaigh. Is í príomhchathair an limistéir riaracháin (*i bh[[Fraincis]] *département'') Charente-Maritime í. 
Tá nasc droichid idir La Rochelle agus an t-oileán máguaird, an 'Île de Ré'. Bhí an droichead, an ceann is faide sa bhFrainc agus 2.9 km ar fad, tógtha sa bhliain 1988. Osclaíonn a calafort isteach i gcaolas cosanta, an Pertuis d'Antioche. 

Catagóir:Cathracha na Fraince
Easóg

Cineál ainmhí beag feoiliteach í an **easóg** (*Mustela herminea*). Ainmneacha Gaeilge eile iad **eas**, **beainín uasal** agus **cailín uasal**. Tá an mamach atá dúchasach don Eoraip, an Áise is Meiriceá Thuaidh. 
clé|mion|Eaasóg agus coinín i Suffolk

## Tréithe
Bíonn an easóg donn, ach i dtíortha ina mbíonn sé ag síobadh sneachta sa gheimhreadh, iompaíonn an easóg bán le nach n-aithneofaí thar an sneachta í. 

- Sa samhradh bíonn sí cosúil le bláthnaid mhór, suas le 50 cm ar fhad le barr dubh ar an eireaball. 

- Sa gheimhreadh, an fionnadh bán (eirmín) le barr dubh ar an eireaball. 

Bíonn na heasóga amuigh istoíche nó le creapascal an lae. Uaireanta, d'fheicfeá ceann acu de lá freisin. 

In Éirinn, itheann an easóg coiníní den chuid is mó. Maraíonn an easóg feithidí, coiníní, creimirí cosúil le luchóga agus francaigh, éanacha, agus uaireanta, éisc. Tá an easóg in ann ainmhithe is mó ná í féin a mharú. Nuair is féidir léi níos mó ainmhithe a mharú ná a ithe, cuireann sí an farasbarr acu i dtaisce le haghaidh na coise tinne. 
clé|mion|easóg mharbh i gCumbria

## Gnáthóg
Tugann an easóg an-aire dá chríoch féin, agus í ag cur ruaigeadh ar na heasóga eile den ghnéas chéanna a chastar uirthi taobh istigh dá raon. Bíonn níos mó ná aon phluais aici taobh istigh dá raon, agus is minic a bhaineann sí úsáid as pluaiseanna na n-ainmhithe a mharaíonn sí. Cé go bhfuil an easóg chomh beag is atá, tá an baineannach an-fhada ag iompar clainne, mar atá, aon mhí déag. Luíonn sé le réasún nach féidir leis an easóg ach aon ál amháin a bhreith in aghaidh na bliana.

Bíonn na heasóga le fáil sna réigiúin mheasartha, fho-Artacha agus Artacha san Eoraip, san Áise agus i Meiriceá Thuaidh. Áitríonn an easóg coillearnach is tundra an chuid is mó. Tugadh roinnt acu go dtí an Nua-Shéalainn freisin le srianta a chur leis na coiníní a bhí ag rith damhsa ar fud na n-oileán.
clé|mion|''Mustela erminea hibernica''

## Easóg Éireannach
Fospeiceas den Easóg Eoráiseach *Mustela erminea* is ea an Easóg Éireannach *Mustela erminea hibernica*  a bhfuil saintréithe ar leith ag baint léi. Cuir i gcás, murab ionann agus an ceann Eoráiseach, ní iompaíonn sí geal sa gheimhreadh.

Tá an Easóg Éireannach sa tír seo le 12,500 bliain ach deir eolaithe gur beag eolas barántúil atá acu uirthi i ndáiríre. Tá an Easóg Éireannach an-neamhchoitianta anois, ámh, agus tá sí ar cheann de na mamaigh is mó atá i mbaol in Éirinn. Ní minic a fheictear í agus ní fhágann sí mórán de lorg ina diaidh. Ina cheann sin, is léir go bhfuil sí chomh glic leis an sionnach ; seachnaíonn sí na gnáthmhodhanna monatóireachta a mbaineann eolaithe mamach leas astu.

Sa bhliain 2025, thosaigh taighdeoirí (an tIontaobhas Fiadhúlra Vincent, an tIonad Náisiúnta le Sonraí Bithéagsúlachta, Ollscoil na Gaillimhe agus an tIonad do Shonraí agus Taifeadadh Comhshaoil sa Tuaisceart) ag iarraidh ar dhaoine tuairisc a sheoladh chucu má fheiceann siad Easóg Éireannach in áit ar bith sa tír, bíodh sí beo nó marbh.

## Féach freisin

* Mustailid
* Easóg Shibéarach
* Easóg shléibhe
* Easóg an bhoilg bhuí

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Mustailid
Gascogne

Ba phrionsacht í **an Ghascogne** (nó *La Gascogne* sa bhFraincis) sna Lúth-Mheánaoiseanna in iardheisceart na Fraince.

Sa bhliain 1790, agus Réabhlóid na Fraince críochnaithe, bunaíodh na 'limistéir riaracháin' nó *departments* fud fad na Fraince agus roinneadh agus cumascadh an Ghascogne ina chodanna agus tá sí anois spréite i measc *departments* éagsúla.

Catagóir:Stair na Fraince
Vittorio Emanuele II na Saváí

B'é **Vittorio Emanuele II na Saváí** (Iodáilis: *Vittorio Emanuele II di Savoia*), (14 Márta, 1820 – 9 Eanáir, 1878) 'Rí na hIodáile' , agus Rí Phiedmont, na Saváí, agus na Sairdíne ó 1849 go dtí 1861. Ghlac sé an teideal *"Rí na hIodáile"* ar an 18ú Mí Feabhra, 1861, agus b'é an chéad rí é ar an Iodáil aontaithe, teideal a choimeád sé go lá a bháis sa bhliain 1878.

260 px|thumb|left|Dealbh an Rí Emanuele 11 i gCathair na Veinéise

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1820
Catagóir:Básanna i 1878
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Monarcaí Iodálacha
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe Eorpacha
Catagóir:Stair na Sairdíne
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Champs-Élysées

Is bóthar mór é **Champs-Élysées** i bPáras. Tá an Arc de Triomphe lonnaithe ar bharr na sráide seo. Ag bun na sráide tá *Place de la Concorde*.

thumb|280px|left|Champs-Élysées ón ''Arc de Triomphe''

## Féach freisin

* Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc

## Tagairtí

Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc
Catagóir:Páras
Coldplay

Is banna rac-cheoil Briotanach iad **Coldplay**. Seinneann Chris Martin an pianó agus seinneann Jonny Buckland an giotár. Dhíol siad 90 milliún taifead. Is é Chris Martin an ceannaire ar Coldplay. Thóg an banna an t-ainm “Coldplay” ó leabhar filíochta. Tá Coldplay go mór ar son na timpeallachta; déanann siad taisteal i gcarranna agus nó ar thraein seachas ar eitleán, mar shampla ó Shasana go dtí an Fhrainc ar an Eurostar agus ar camchuairt i Meiriceá ar bhus. Roinneann Coldplay an brabús a shaothraíonn siad go cothrom eatarthu féin, agus ní thuilleann aon duine níos mó ná éinne eile.

## Dioscliosta
### Albaim
* *[[Parachutes]]* (2000)
* *[[A Rush of Blood to the Head]]* (2002)
* *[[X&Y]]* (2005)
* *[[Viva la Vida or Death and All His Friends]]* (2008)
* *[[Mylo Xyloto]]* (2011)
* *[[Ghost Stories]]* (2014)
* *[[A Head Full of Dreams]]* (2015)
* *Everyday Life* (2019)
* *Music of the Spheres* (2021)
* *Moon Music* (2024)

## Camchuairteanna
* Parachutes Tour (2000–01)
* A Rush of Blood to the Head Tour (2002–03)
* Twisted Logic Tour (2005–07)
* Viva la Vida Tour (2008–10)
* Mylo Xyloto Tour (2011–12)
* Ghost Stories Tour (2014)
* A Head Full of Dreams Tour (2016–)

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Sasanacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1996
Poitou

[mion|clé|Armas [Richard, Iarla Chorn na Breataine, Plantagenet, éilitheoir chúige Poitou, atá anois ina bharrfhabhair mar armas ag muintir Phoitou]]

Ba chúige é **Poitou** in iar-láir na Fraince agus bhí Poitiers ina phríomhchathair. Glaoití Thifalia (nó Theiphalia) ar réigiún Phoitou sa 6ú haois. Tá talamh riascach glaoite Marais Poitevin ar mhurascaill Phoitou, ar chósta thiar na Fraince, díreach ó thuaidh ó La Rochelle.

[thumb|left|[Marais poitevin]]

Catagóir:Stair na Fraince
Catagóir:Iarchúigí na Fraince
Catagóir:Deux-Sèvres
Catagóir:Vendée
Catagóir:Vienne
Tír na nÓg

[right|300px|thumb|[Oisín]]
Tír mhiotasach san Fhiannaíocht is ea **Tír na nÓg** (*Tír inna n-Óc* sa tSean-Ghaeilge). Is í an tSíoraíocht is mó cáil uirthi sa bhéaloideas Gaelach í agus is ann a théadh Tuatha Dé Danann agus na *[[Aos Sí|sídhe]]* chun cónaithe tar éis dóibh Éire a fhágáil. Tá Tír na nÓg cosúil le Síoraíochtaí eile sa bhéaloideas Gaelach, síoraíochtaí amhail Mag Mell agus Eamhain Úllach.

Deirtí go raibh Tír na nÓg suite taobh thall d'imeall an domhain ar oileán sa chian-Iarthar agus nárbh fhéidir le duine dul ann gan turas fada crua a chur de nó gan cuireadh a fháil ó na sídhe a chónaíodh ann. Sna scéalta taistil (*[[echtra]]* agus *[[immram]]*) a raibh tóir orthu sa Mheánaois tugann laochra agus manaigh éagsúla cuairt ar an oileán seo a raibh a áitritheoirí saor ón mbreoiteacht, ón aois agus ón mbás. Is áit í nach ann ach don cheol, don áilleacht, don neart, don óige agus do gach ní taitneamhach sa saol.

Thar aon duine eile, baineann Tír na nÓg le hOisín, mac Fhinn Mhic Cumhaill, a imíonn ann in éineacht le bean álainn, Niamh Chinn Óir. Tar éis seal a chaitheamh ann is mór an fonn atá air filleadh ar Éireann chun a chuid cairde san Fhiann a fheiceáil, ach deirtear leis go bhfuil 300 bliain imithe thart cé go n-áiríonn Oisín nach bhfuil ach tamall de bhlianta caite. Filleann sé ar Éirinn ar chapall Néimhe ach roimh dó imeacht tugtar foláireamh dó gan chos a leagan ar an talamh agus é in Éirinn mar dá ndéanfadh sé amhlaidh thitfeadh aois na dtrí chéad bliain air láithreach. Nuair a bhaineann sé Éire amach fionnann sé go bhfuil na Fianna go léir básaithe. Agus é ar a chamchuairt iarann scata fear air cuidiú leo cloch mhór a bhogadh agus nuair a chromann sé síos chun amhlaidh a dhéanamh titeann sé ar an talamh agus déantar seanfhear de ar an toirt. Roimh dó bás a fháil insíonn sé a scéal do Phádraig Naofa.

## Tagairtí
* Niall Ó Dónaill, *Seanchas na Féinne*, An Gúm (1996). ISBN 1-85791-149-0
* James MacKillop, *Dictionary of Celtic Mythology*, Oxford:(1998). ISBN 0-19-860967-1
* W. B. Yeats, *Fairy and Folk Tales of the Irish Peasantry*, in *A Treasury of Irish Myth, Legend, and Folklore*, ISBN 0-517-489904-X

Catagóir:Domhain fhicseanúla
Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
José Manuel Barroso

Is polaiteoir Eorpach é **José Manuel Durão Barroso** (a rugadh 23 Márta, 1956). Bhí sé mar Phríomhaire na Portaingéile agus mar Uachtarán ar Choimisiún na hEorpa. 

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Sealbhóirí oifig phoiblí den Aontas Eorpach
Catagóir:Polaiteoirí Portaingéalacha
Dave Mooney

Is imreoir sacair Éireannach é **Dave Mooney** (r. 30 Deireadh Fómhair, 1984 i Baile Átha Cliath, Éire). Imríonn sé faoi láthair le Leyton Orient. D'imir sé le Shamrock Rovers ó 2004 go 2005. D'imir sé le Longford Town ó 2005 go 2007. Bhí sé le Reading ó 2008 go 2011, i measc iasachtaí go clubanna mar Colchester, Norwich agus Charlton. Scór sé 26 chúl le an fhoireann Longfort. D'imir Mooney le Cork City sa bhliana 2008 agus scór sé a lán chúl. Scór sé 15 chúl. 

Sa hEircom League, scór sé v Derry City, Gaillimh Aontaithe, UCD, Sligo Rovers, Bray Wanderers agus daoine eile. Sa Corn UEFA, d'aimsigh sé cúl v FC Haka ar an 17 Iúil, 2008, sa Crosaire Tuirnéir. Rugadh é i 1984. Ar an 20 Lúnasa, 2008, chuaigh sé go dtí Reading agus fúair sé an geansaí uimhir a dó dhéag.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Pete's Dragon

Scannán de chuid Disney ón bhliain 1977 is ea **Pete's Dragon**. Ghlac Helen Reddy, Jim Dale, Mickey Rooney, Red Buttons, agus Shelley Winters páirt ann.

## Carachtair
* *Pete* - Sean Marshall
* *Elliott* - Charlie Callas (guth)
* *Nora* - Helen Reddy
* *Lampy* - Mickey Rooney
* *Dr. Terminus* - Jim Dale
* *Hoagy* - Red Buttons
* *Lena Gogan* - Shelley Winters

## Naisc sheachtracha
Pete's Dragon ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin 1977
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Béarla
Titanic (scannán 1997)

Is scannán ón bhliain 1997 é **Titanic**. Ba é seo an scannán is mó a thug airgead isteach sa bhliain 1997.

Ar an 23 Márta 1998, bhuaigh an scannán “Titanic” an Oscar don scannán is fearr, is go leor eile, ag Gradaim an Acadaimh.

## Carachtair
* Leonardo DiCaprio - Jack Dawson
* Kate Winslet - Rose DeWitt Bukater
* Billy Zane - Caledon "Cal" Nathan Hockley
* Frances Fisher - Ruth DeWitt Bukater
* Danny Nucci - Fabrizio De Rossi
* Jason Barry - Tommy Ryan
* David Warner - Spicer Lovejoy
* Bill Paxton - Brock Lovett
* Gloria Stuart - Rose Calvert (101 bliain d'aois)
* Suzy Amis - Lizzy Calvert
* Lewis Abernathy - Lewis Bodine

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil
* Bunachar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Titanic
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Ballykissangel

Ba chlár teilifíse é **Ballykissangel** (*"Baile Coisc Aingeal"*, 1996 - 2001). 

## Carachtair
* *An tAthair Frank MacAnally* - Niall Tóibín
**Peter Clifford* - Stephen Tomkinson
* *Assumpta Fitzgerald* - Dervla Kirwan
* *Brendan Kearney* - Gary Whelan
* *Siobhán Mehigan* - Deirdre Donnelly
* *Pádhraig O'Kelly* - Peter Caffrey
* *Brian Quigley* - Tony Doyle
* *Níamh Quigley/Egan* - Tina Kellegher
* *Ambrose Egan* - Peter Hanly

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1996
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2001
Milan Baroš

Is imreoir sacair é **Milan Baroš** (r.28 Deireadh Fómhair, 1981, i Vigantice, Poblacht na Seice), atá ag imirt faoi láthair le Lyon sa Fhrainc. D'imir sé le Banik Ostrava ó 1998 go dtí 2001, sular bhog sé go dtí Liverpool Football Club sa bhliain 2002. D'imir sé leis an bhfoireann seo idir 2002 agus 2005. Tar éis dó Liverpool a fhágáil, chaith sé dhá bhliain ag imirt le hAston Villa.

Baros, Milan
Catagóir:Daoine beo
Staid Luzhniki

Is staid na foirne sacair Torpedo Moskvá í **Staid Luzhniki**, atá suite i Moscó, an Rúis. Is é 78,360 toilleadh an staid. Is ann a imríodh cluiche ceannais an Champions League sa bhliain 2008, ina raibh an bua ag Manchester United. Eagraíodh na Cluichí Oilimpeacha sa staid céanna sa bhliain 1980.

## Tagairtí

Catagóir:Staideanna spóirt i Rúis
Catagóir:Sacar
Johan Elmander

Is iarimreoir sacair é **Johan Erik Calvin Elmander** (r.27 Bealtaine, 1981 in Alinsås, an tSualainn). Tosaí láir atá ann. D'imir sé le Feyenoord ó 2000 go 2004. Roimhe sin, d'imir sé le Brondby IF agus Toulouse. D'imir sé le Bolton Wanderers sna blianta 2008-2011 agus ansin chaith sé trí bliana le Galatasaray. Thug Galatasaray ar iasacht é go Norwich ar feadh bliana (don séasúr 2013-2014). An sin chuaigh sé go Brøndby IF agus Ögryte IS.  

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Sualainne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Fujian

Cúige is ea **Fujian** (Sínis: 福建省, Pinyin: *Fújiàn Shěng*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite in oirdheisceart na tíre.

## Rannta rialacháin

Tá an Chúige Fujian roinnte ina naoi roinnt ar leibhéal an mhaoracht (Béarla: *prefecture*), mar a leanas seo:

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cúigí na Síne
Jiangxi

Cúige is ea **Jiangxi** (Sínis: 江西省, Pinyin: *Jiāngxī Shěng*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite i ndeisceart na tíre.

Catagóir:Cúigí na Síne
Jermaine Jenas

Is imreoir sacair Sasanach é **Jermaine Anthony Jenas** (r.18 Feabhra, 1983 i Nottingham, Sasana). Imríonn sé faoi láthair le Tottenham Hotspur. D'imir sé le Nottingham Forest roimhe sin. Roimhe sin, d'imir sé le Newcastle United ó 2002 go 2005.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Zhejiang

Cúige is ea **Zhejiang** (Sínis: 浙江, Pinyin: *Zhèjiāng*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá cúige suite in oirthear na tíre, agus is é **[[Hangzhou]]** (Sínis: 杭州, pinyin: Hángzhōu) príomhbhaile, suite i dtuaisceart an cúige.

Catagóir:Cúigí na Síne
Liaoning

Cúige is ea **Liaoning** (Sínis: 辽宁, Pinyin: *Liáoníng*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite in oirthuaisceart na tíre.

Catagóir:Cúigí na Síne
Qinghai

Cúige is ea **Qinghai** (Sínis: 青海, Pinyin: *qīnghǎi*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá Gansu, an Tibéid, Sichuan agus Xinjiang suite in aice leis. 

Catagóir:Cúigí na Síne
Henan

Cúige is ea **Henan** (Sínis: 河南, Pinyin: *Hénán*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite i lár na tíre.

## Stair
Ar an 7/8 Lúnasa 1975 theip ar Dhamba Banqiao i Henan, agus tíofún agus fronta fuar ag bualadh lena chéile. An teip dhamba ba mhó ariamh a bhí ann: Fuair tuairim is 26,000 duine bás sna tuilte féin agus d'éag b'fhéidir 100,000 nó 200,000 sa ghorta agus galair a tháinig ina dhiaidh.

Tharla an tubaiste Banqiao le linn Réabhlóid Chultúrtha na Síne. Coinníodh an tubaiste ina rún daingean go dtí 1987.

## Rannta rialacháin

Tá  18 maoracht i gCúige Henan (Béarla: *prefecture*), mar a leanas:

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cúigí na Síne
Catagóir:Henan
Shaanxi

Cúige is ea **Shaanxi** i nDaon-Phoblacht na Síne. 37,050,000 an daonra atá ag an gcúige suite i dtuaisceart na tíre.

Ar 23 Eanáir 1556, bhuail crith talún ollmhór Cúige Shaanxi.

## Féach freisin
Crith talún Shaanxi, 1556

## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na Síne
Corn an Domhain sa Rugbaí

Comórtas idirnáisiúnta rugbaí is ea **Corn an Domhain sa Rugbaí**, an príomhchomórtas rugbaí sa domhan.  Bronntar Corn William Webb Ellis ar na buaiteoirí.

Bhuaigh An Afraic Theas an t-eagrán de Chorn an Domhain sa bhliain 2019, agus arís sa Fhrainc sa bhliain 2023.

## Coirn Domhanda 1987 - inniu

## Freastal

## Tagairtí

Catagóir:Rugbaí
Catagóir:Corn an Domhain sa Rugbaí
Catagóir:Craobhchomórtais spóirt
Ráth Droma

Sráidbhaile in Éirinn is ea **Ráth Droma**. Tá an sráidbhaile suite in oirthear na tíre i gContae Chill Mhantáin. Tá Ráth Droma suite i ngleann na hAn Abhainn Mhór. Bhí 1,586 ina gcónaí ann sa bhliain 2022.

Rugadh an polaiteoir Charles Stewart Parnell i Ráth Droma agus tá músaem ann atá tiomnaithe dó. Ba as Ráth Droma í Anne Devlin, Poblachtach agus bean tí do Robert Emmet. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Mhantáin
Na Clocha Liatha

Baile in Éirinn is ea **na Clocha Liatha**. Tá an baile suite in oirthear na tíre i gContae Chill Mhantáin. Bhí timpeall ar 18,140 duine sna Clocha Liatha sa bhliain 2016.

## Féach freisin

* Simon Harris

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Mhantáin
An tInbhear Mór

Is baile í **An tInbhear Mór** (Béarla: *Arklow*) atá suite in oirdheisceart Contae Chill Mhantáin i bPoblacht na hÉireann. Is baile cois fharraige í atá suite ar bhruach abhainn Abhóca. Tagann ainm an bhaile ón inbhear leathan ag béal na habhann. Lonnaigh na Lochlannaigh ar an mbruach thuaidh den abhainn sa 9ú haois agus tagann an logainm Bhéarla *Arklow* ón lonnaíocht seo. 

Tá a lán maidir le hiascaireacht le déanamh leis an mbaile seo. Tógadh an 'Asgard II' anseo.

Bunaíodh an chéad stáisiún bád tarrthála in Éirinn san Inbhear Mór ar 30 Samhain 1826.

## Daoine

* Ronnie Delany

## Féach freisin

* Gaelcholáiste na Mara

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Mhantáin
Áth an tSléibhe

Baile beag in Éirinn is ea **Áth an tSléibhe**. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh.

## Daoine
Duine de na béaloideasóirí is tábhachtachtaí inár dtraidisiún ab ea Caoimhín Ó Danachair, a bhfuil a shaothar fós ríthábhachtach do thaighdeoirí agus scoláirí inniu.  Tá ábhar a bhaineann le Danaher ar fáil ar shuíomh gréasáin Dúchas anseo

## Tagairtí

Ath an tSleibhe
Shanxi

Cúige is ea **Shanxi** (Sínis: 山西省, Pinyin: *Shānxī Shěng*) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá an cúige suite i dtuaisceart na tíre.

Catagóir:Cúigí na Síne
An Cheapach Mhór

Baile beag in Éirinn is ea **An Cheapach Mhór** (*Cappamore* as Béarla). Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh agus 20 nóiméad ó gCathair Luimnigh. Is paróiste in Ard-Deoise Chaisil agus Imligh í freisin.

## Suíomh agus áiseanna
Tá an baile suite ar an mbóthar réigiúnach R505 in aice leis na Sléibhte Eibhlinne agus tá sé timpeall 23 km ó gcathair Luimnigh. Tá feirmeoireacht tábhachtach do geilleagar na háite, go háirithe an tionscal déiríochta. Tá roinnt tithe tábhairne agus siopaí grósaeireachta ag an baile freisin. Is iad na seirbhísí eile le fáil ná neachtlainnín, siopa geallghlacadóra agus clinic tréidliachta.

Eagraítear Taispeántas Talmhaíochta sa Cheapach Mhór gach samhradh a mheallann a lán turasóirí don bhaile. 

## Scoileanna
Tá trí scoil náisiúnta sa pharóiste: Scoil Náisiúnta Béal Átha Bó, Scoil Náisiúnta Toinn an Tairbh, agus Scoil Chaitríona. Tá meánscoil amháin ann freisin, Pobailscoil Mhicíl. 

## Stair
Cuireann An Gorta Mór isteach go mór ar an gceantair. Chaill an paróiste leath a dhaonra.

## Daoine
Is as Drom Saileach sa Cheapach Mhór é John Hayes, iarimreoir rugbaí. Bhuaigh sé Corn na hEorpa le foireann na Mumhan sna blianta 2006 agus 2008 agus Comórtas na Sé Náisiún le foireann na hÉireann sa bhliain 2009.

## Tagairtí

Cheapach Mhor
Cill Mocheallóg

mion|Sráid Emmett, Geata na mBláthanna ag a barr 
Baile in Éirinn is ea **Cill Mocheallóg**. Tá an baile suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh.

## Stair
Thóg Mocheallóg cill ar an gcnoc taobh thiar thuaidh de bhaile an lae inniu, go luath sa seachtú haois. Tá an fothrach di fós ann.

mion|Fothrach Phrióireacht Chill Mocheallóg

## Díol spéise do thurasóirí
* Mainistir Chill Mocheallóg

## Féach freisin

* CLG Cill Mocheallóg
 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Faing

Baile in Éirinn is ea **Faing**, suite in iarthar na tíre i gContae Luimnigh.

## Stair
Bhíodh cuan dóibh in inbhear na Sionainne i bhFaing, Contae Luimnigh nó áit tuirlingthe muireitleán. Bhí ról lárnach ag Foynes maidir le heitiltí paisinéirí trasatlantacha tráchtála a bhunú.

Cuireadh tús leis an gcéad seirbhís trasatlantach sa bhliain 1939. Ar 28 Meitheamh 1939, thuirling Eitilt 607A "Yankee Clipper" de chuid Pan American i bport na mbád eitilite i bhFaing, Contae Luimnigh. thumb|280px|left|Calafort Faing ar bhruach theas Béal na Sionainne i gContae Luimnigh

## Féach freisin

* Caife Gaelach 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Baile Iúiliáin

Sráidbhaile i gContae na Mí is ea **Baile Iúiliáin** (*Julianstown* as Béarla). Tá sé suite in aice an bhóthair réigiúnaigh, R132, gar do Droichead Átha, ar bhruach na hAiní. Troideadh Cath Bhaile Iúliáin ann i 1642 i rith Éirí Amach 1641. 

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin phobal an tsráidbhaile

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Michael Phelps

Is snámhóir Meiriceánach é **Michael Fred Phelps** (a rugadh ar 30 Meitheamh, 1985 i mBaltimore, Maryland). 

Bhuaigh Phelps ocht mbonn óir sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising sa bhliain 2008. Sháraigh sé curiarracht Mark Spitz, snámhóir Meiriceánach eile, a bhuaigh seacht mbonn óir i München sa bhliain 1972. Fuair Phelps cúig bhonn i gcomórtais aonair agus trí cinn eile i rásaí sealaíochta.
clé|mion|2008
Fuair Phelps sé bhonn óir agus dhá bhonn cré-umha san Cluichí Oilimpeacha san Aithin sa bhliain 2004.
clé|mion|2010

### Snámh
Meastar go bhfuil rath ar an snámh ag Phelps toisc gnéithe éagsúla dá chorp a bheith as an ngnáth. Ceann acu seo ná go bhfuil réise láimhe níos faide ná an gnáth aige, agus í geall le 8cm níos faide ná a airde. 

Gné eile a deirtear a chuidigh le rath Michael Phelps sa snámh ab ea a cholainn atá níos faide ná an gnáth agus go bhfuil a chosa ábhairín gearr.

## Féach freisin

* Mark Spitz

## Tagairtí

 

Phelps, Michael
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí bonn óir ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016
Catagóir:Daoine faoi mhíchumas
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Snámhóirí
Tom Daley (tumadóir)

Is tumadóir Sasanach é **Thomas Robert Daley** (a rugadh ar 21 Bealtaine 1994 in Plymouth, Sasana). Tá dhá bhonn cré-umha Oilimpeach buaite aige.


File:Tom Daley.jpg|Tom Daley, 2008
File:Tom Daley (diver), October 2008.jpg|Tom Daley, 2008
File:Tom Daley London (cropped).jpg|Tom Daley, 2012
File:Tom Daley portrait.jpg|Tom Daley, 2016


## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine LADT
Catagóir:Tumadóirí
Cumann Treodóireacht na hÉireann

Is eagraíocht náisiúnta é **Cumann Treodóireacht na hÉireann** (CTÉ) atá dírithe ar an treoleanúint in Éirinn. Is ball foirfe den Chónaidhm Treodóireachta Idirnáisiúnta é.

## Tagairtí

Catagóir:Spórt in Éirinn
Pat Scully

Is traenálaí agus iarimreoir peile é **Pat Scully** (r.23 Meitheamh, 1970 i Baile Átha Cliath, Éire). D'imir sé peil le Southend United agus Huddersfield roimhe sin, agus le Shelbourne ó 1996 go 2001. 

D'imir sé le Shamrock Rovers agus Drogheda United ó 2001 go 2003. 

Bhí sé ina thraenálaí le Kilkenny City sa bhliain 2005. D'oibrigh sé le Shamrock Rovers ó 2006 go 2008.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Traenálaithe Shamrock Rovers Football Club
Catagóir:Traenálaithe sacair
Didier Zokora

Is imreoir sacair é **Déguy Alain Didier Zokora** a rugadh ar 14 Nollaig 1980 in Abidjan, An Cósta Eabhair). Agus é ag imirt le Sevilla sa Spáinn, fuair sé geansaí uimhir a hocht. D'imir sé le Tottenham Hotspur sa Premier League roimhe sin agus le Saint-Etienne sa Ligue 1 roimhe. Sa bhliain 2015 chuaigh sé le FC Pune City in Ard-Sraith na hIndia. D'imir sé le foireann náisiúnta an Chósta Eabhair. Imreoir cosanta lár páirce atá in Didier Zokora.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Alice in Wonderland (scannán 1985)

Scannán teilifíse ó 1985 is ea ***Alice in Wonderland***. 

## Carachtair
* *Alice / Eilís* - Natalie Gregory
* *The White Rabbit / An Coinín Bán* - Red Buttons
* *The Red Queen / An Bhanríon Dhearg* - Ann Jillian
* *The White Queen / An Bhanríon Bhán* - Carol Channing
* *The Queen of Hearts / An Bhanríon Hart* - Jayne Meadows
* *The King of Hearts / An Rí Hart* - Robert Morley
* *The Mad Hatter / An Haitéir* - Anthony Newley
* *The March Hare / An Giorria Márta* - Roddy McDowall
* *The Dormouse / An Luch Chodlamáin* - Arte Johnson
* *The White Knight / An Ridire Bán* - Lloyd Bridges
* *The Cheshire Cat / An Cat Clárach* - Telly Savalas
* *The Duchess / An Bandiúc* - Martha Raye
* *The Cook / An Cócaire* - Imogene Coca
* *The Gryphon / An Ghríobh * - Sid Caesar
* *The Mock Turtle / An Turtar Bréige* - Ringo Starr
* *The Caterpillar / An Speig Neanta * - Sammy Davis, Jr.
* *Tweedle Dee / Manachar* - Eydie Gormé
* *Tweedle Dum / Munachar* - Steve Lawrence
* *The Walrus / An Rosualt* - Karl Malden
* *The Carpenter / An Siúinéir* - Louis Nye
* *Pat (The Pig / An Mhuc)* - Scott Baio
* *Humpty Dumpty / Filimín Failimín* - Jonathan Winters
* *The White King / An Rí Bán* - Harvey Korman
* *The Messenger / An Teachtaire* - John Stamos
* *The Lion / An Leon* - Ernest Borgnine
* *The Unicorn / An tAonbheannach* - Beau Bridges
* *The Rose / An Ros* - Donna Mills
* *The Tiger Lily / An Lile Bhreac* - Sally Struthers
* *The Gentleman in Paper Suit* - Steve Allen
* *The Goat / An Ghabhar* - Patrick Duffy
* *The Horse / An Capall* - Pat Morita
* *The Conductor / An Cigire* - Merv Griffin
* *The Gnat / An Corrmhíol* - George Gobel
* *The Mouse / An Luch* - Sherman Hemsley
* *The Lory Bird* - Donald O'Connor
* *The Dodo Bird / An Dódó* - Shelley Winters
* *Máthair Alice* - Sheila Allen
* *The Owl / An t-Ulchabhán* - Jack Warden
* *Jabberwocky / An Gheabairleog* - Tom McLoughlin

## Féach freisin
* Alice's Adventures in Wonderland

## Naisc sheachtracha
* Alice in Wonderland ar IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Alice in Wonderland
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Einsím

thumb|280px|right|'''Gliocsalaigh I Daonna'''. Tá an dá ian since atá riachtanach ag an einsím, le haghaidh a imoibrithe a chatalú, ar thaispeáint mar sféir corcra, agus tá coscaire einsíme darbh ainm S-heicsiolglútaitión ar thaispeáint mar samhail spáslíonach, ag líonadh dhá láthair ghníomhach.

Is bithmhóilíní iad na h**einsímí** le héifeacht chatalaíoch (.i. méadaíonn siad ráta imoibrithe ceimiceacha). Is próitéiní iad an chuid is mó de na heinsímí. 

In imoibrithe einsímeacha, glaoitear substráití ar na móilíní ag tús an phróisis, agus tiontaíonn an einsím iad go móilíní éagsúla, na táirgí.

Catagóir:Próitéiní
Catagóir:Bithmhóilíní
Gilmore Girls

Sraith theilifíse Meiriceánach de chuid *The WB* is ea **The Gilmore Girls**. (2000 - 2007)

## Carachtair
### Príomhcharachtair

### Recurring
}
|-
| Michael DeLuise || TJ || colspan="3" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background: #ffdddd" colspan="4" align="center"| **Athfhillteach** || 
|-
| Wayne Wilcox || Marty || colspan="3" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background: #ffdddd" colspan="2" align="center"| **Athfhillteach** || style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background: #ADD8E6" colspan="1" align="center"| Aoi ||  
|-
| Gregg Henry || Mitchum Huntzberger || colspan="4" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background: #ffdddd" colspan="4" align="center"| **Athfhillteach**
|-
| Sherilyn Fenn || Anna Nardini || colspan="2" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background: #ADD8E6" colspan="1" align="center"| Aoi || colspan="2" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background: #ffdddd" colspan="2" align="center"| **Athfhillteach** || 
|-
| Vanessa Marano || April Nardini || colspan="5" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background: #ffdddd" colspan="2" align="center"| **Athfhillteach** || style="background: #ADD8E6" colspan="1" align="center"| Aoi
|-
| Alex Kingston || Naomi Shropshire || colspan="7" style="background:#ececec; color:gray; vertical-align:middle; text-align:center;" class="table-na"| || style="background: #ffdddd" colspan="1" align="center"| **Athfhillteach**
|}

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2000
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2007
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir dráma
Gwen Stefani

Is amhránaí Meiriceánach í **Gwen Renée Stefani** (a rugadh ar 3 Deireadh Fómhair 1969). Is breitheamh í ar *[[The Voice (SA)|The Voice]]*.

## Dioscliosta
**Love. Angel. Music. Baby.* (2004)
**The Sweet Escape* (2006)
**This Is What the Truth Feels Like* (2016)
**You Make It Feel Like Christmas* (2017)

## Camchuairteanna
*Harajuku Lovers Tour (2005)
*The Sweet Escape Tour (2007)
*This Is What the Truth Feels Like Tour (2016)

Stefani, Gwen
Stefani, Gwen
Catagóir:Breithiúna The Voice
Catagóir:Daoine beo
Growing Pains

Ba chlár teilifíse Meiriceánach é **Growing Pains** (24 Meán Fómhair 1985 - 25 Aibreán 1992). 

## Carachtair
* *Jason Seaver*, an t-athair - Alan Thicke
* *Maggie Seaver*, an mháthair - Joanna Kerns
* *Mike Seaver* - Kirk Cameron
* *Carol Seaver* - Tracey Gold
* *Ben Seaver* - Jeremy Miller

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1985
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1992
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir dráma grinn suímh
The Brady Bunch

Clár teilifíse is ea **The Brady Bunch** (1969 – 1974). 

## Carachtair
* *Mike Brady* - Robert Reed
* *Carol Brady* - Florence Henderson
* *Greg Brady* - Barry Williams
* *Marcia Brady* - Maureen McCormick
* *Peter Brady* - Christopher Knight
* *Jan Brady* - Eve Plumb
* *Bobby Brady* - Mike Lookingland
* *Cindy Brady* - Susan Olsen
* *Alice Nelson* - Ann B. Davis

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1969
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1974
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir ABC
Catagóir:Cláir dráma grinn suímh
Alexandre Despatie

Is iar-thumadóir Ceanadach as Québec é **Alexandre Despatie** (a rugadh ar 8 Meitheamh 1985 in Montreal). D'éirigh sé as an tumadóireacht sa bhliain 2013.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tumadóirí
Leabharlann an Chreidimh

Tá **[[Leabharlann]] an Chreidimh** (Béarla: *Central Catholic Library*) suite i mBaile Átha Cliath, ag 74 Cearnóg Mhuirfean. 

Tá thart ar 70,000 leabhar agus tréimhseachán sa Leabharlann a bhaineann leis an gCríostaíocht, le reiligiún agus ábhair ghaolmhara. Is féidir na leabhair sa Seomra Iasachta a thógáil ar iasacht. Ní féidir na leabhair ins na Bailiúcháin Speisialta a thógáil ar iasacht, áfach — déantar iad a léamh taobh istigh de Sheomra Léitheoireachta na Leabharlainne. Tá seirbhís chóipeála ar fáil.

Tá an Leabharlann oscailte don phobal Luan-Satharn, 11.00-18.00. Tugtar comhairle don chuairteoir maidir le húsáid na Leabharlainne. Tá saor cead isteach chuig an Leabharlann.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* CatholicLibrary.ie Suíomh gréasáin Leabharlann an Chreidimh

Catagóir:Reiligiún
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Leabharlanna
Baile Mhic Gormáin

Is sráidbhaile i gContae na Mí é **Baile Mhic Gormáin** (*Gormanstown* as Béarla). Tá stáisiún traenach ann, a osclaíodh i 1845.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Liosta tíortha de réir OTI

Is **liosta tíortha de réir OTI** (Olltáirgeacht intíre) é seo. Is liosta de réir *OTI ainmniúla ([[:en:Gross_domestic_product#Nominal_GDP_and_adjustments_to_GDP|en]])* atá anseo, le ciall go dtomhaistear an OTI de gach tír de réir a fiúntas i ndollair SA, i gcomórtas le hí a thomhas de réir na méide earraí is féidir leis an OTI san iomlán a íoc sa tír féin, ar a dtugtar *OTI* *chothroime cumhachta ceannaíochta ([[:en:Gross_domestic_product#Cross-border_comparison_and_purchasing_power_parity|en]])*.

## Tagairtí
* ''International Monetary Fund'', World Economic Outlook Database, April 2017: Nominal GDP list of countries. Data for the year 2016
* ''International Monetary Fund'', World Economic Outlook Database, April 2008: Nominal GDP list for The World and the European Union. Data for the year 2007.
* CIA World Factbook 
* ''World Bank'' - Data for the year 2007 - July 1, 2008. 

## Féach freisin
* Liosta tíortha de réir daonra

Tíortha de réir OTI
John Boyle O'Reilly

thumb|John Boyle O'Reilly sa bhliain 1866|cléFile, úrscéalaí agus gníomhaí ar son na hÉireann ab ea **John Boyle O’Reilly** as Contae na Mí (a rugadh ar 28 Meitheamh 1844 agus a d’éag ar 10 Lúnasa 1890). 

## Éire agus Sasana
Fínín, agus de bharr a bhallraíocht i mBráithreachas na Poblachta, gabhadh é sa bhliain 1866. Caitheadh é i bPríosún i mBaile Átha Cliath ar dtús agus ansin Sasana. [clé|mion|John Boyle O'Reilly, "[Filíocht|file", greanadóireacht adhmaid: *Harper's Weekly*, v. 34, 1890, p. 664.]]

## Astráil
In aimsir na bhFíníní sna 1860idí, gearradh téarmaí fada príosúnachta ar na céadta acu siúd a bhí páirteach san eagraíocht. Iadsan ar gearradh téarma níb fhaide ná seacht mbliana orthu, díbríodh go dtí an Astráil iad.

Cuireadh O'Reilly sall go dtí an Astráil mar phríosúnach, áit a chaitheamh i bPríosún Fremantle é in iarthar na hAstráile.  

Tar éis eachtraí go leor, d’éirigh leis éalú agus a bhealach a dhéanamh go dtí na Stáit Aontaithe. Ba é duine de bhuíonn fíorbheag a d’éirigh leofa éalú as an Astráil.

## Na Stáit Aontaithe
Nuair a d’éirigh leis éalú go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá. chuir sé faoi i mBostún. mion|''Escape of Fenian convicts from Fremantle, Western Australia'', greanadóireacht,  20.5 x 25.6 cm,  ''Australasian Sketcher, 8 Iúil 1876''|clé

Ag obair mar iriseoir dó leis an nuachtán *The Pilot,* scaip a cháil agus bhain sé cumhacht mhór amach i measc an phobail Éireannach a bhí ann. Scríobh sé cuid mhaith leabhair idir filíocht, úrscéalta agus cúrsaú reatha agus bhí tóir air mar léachtóir freisin.
## An Tarrtháil ''Catalpa''
Chuir na Fíníní a bhí fós sa bpríosún litir chuig O’Reilly ("glór ón tuama” mar a thug siad air) ag impí air cabhrú leo éalú. Chuaigh seisean agus John Devoy, duine eile de cheannairí na bhFíníní sna Stáit Aontaithe, i mbun oibre. Bailíodh airgead i Meiriceá agus san Astráil chun na seisear a tharrtháil.

=> Príomhalt: An Tarrtháil ''Catalpa''
mion|clé

## Bás
Bhí a bhás conspóideach go leor ós rud é gur thóg sé piollairí le hoíche mhaith chodlata a bheith aige.  Thóg sé ródháileog is cosúil, de thaisme b'fhéidir, agus bhuail taom croí é, ach dúradh go mb’fhéidir gur chuir sé lámh ina bhás féin. Ar ndóigh níorbh fhéidir é seo a chruthú nó a dhiúltú go dearfa.

## Féach freisin
* An Tarrtháil ''Catalpa''

## Tagairtí

Catagóir:Baill de BPÉ
Catagóir:Daoine a rugadh i 1844
Catagóir:Básanna i 1890
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Na Fíníní
Catagóir:Daoine as Contae na Mí
Gobán Saor

Pearsa i mbéaloideas na hÉireann is ea **an Gobán Saor**.  Tá trácht air i roinnt de na saothair Ghaeilge is sine dá bhfuil ann agus mhair sé i scéalta na ndaoine trí na glúnta. Deirtear gur saor sároilte é, ar a bhfuil ar a chumas eaglaisí a thógáil do na naoimh ar luas lasrach.

## Goibhniu
Deirtear gurb ionann an Gobán Saor agus an sean-dia Ceilteach Goibhniu.  Príomhghabha na dTuath Dé Danann ab ea Goibhniu.  Ba iad Brigit agus Tuireann a thuismitheoirí. *Na Trí Dé Dána* a thugtaí ar Ghoibhniu agus a dheartháireacha Creidhne agus Luchtaine.

## Gofannon
*Gofannon* a thugtar air i miotaseolaíocht na Breataine Bige. Mac leis an mbandia Dôn a bhí ann.

## Leabharliosta
* Seán Ua Cearnaigh, *An Gobán Saor* (do léitheoirí óga), An Gúm 2007

## Naisc sheachtracha
* Scéalta ón mBéaloideas

## Tagairtí

Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Inslin

[thumb|300px|right|Struchtúr inslin. Cuireann an dath dearg [carbón in iúl; an dath uaithne, ocsaigin; an dath gorm nítrigin; agus pinc sulfar]]
Is hormón í **inslin** agus cuireann sí athrú suntasach i gcrích ar an ráta meitibileach agus córais eile an choirp (mar shampla an córas soithíoch). Is í inslin bunúdar; iontógála glúcóis i gcealla an choirp ón fhuil (an t-ae, na matáin, agus fíocháin sailleacha san áireamh), stórála glúcóis i bhfoirm glicigine san ae agus sna matáin, agus baic le húsáid saille mar fhoinse fuinnimh. 

Nuair atá an leibhéal insline íseal nó as láthair, ní intógálann an chuid is mó de chealla an choirp glúcós agus tosaíonn an corp ag úsáid saille mar fhoinse fuinnimh.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Hormóin
Catagóir:Próitéiní
Catagóir:Diaibéiteas
Ceiritin

thumb|right|370px|Radharc micreascópach a thaispeánann filiméid ceiritine istigh i gcealla.

Is grúpa muinteartha iad na **ceiritiní** arb éard iad ar fad próitéiní snáithíneacha structúracha; righin agus dothuaslagtha, cuireann siad na struchtúir crua ach neamhmhianraithe a bhíonn aimsithe sna reiptílí, éin, amfaibiaigh, agus mamaigh le chéile.

## Tagairtí

Catagóir:Ceiritiní

Catagóir:Cítichreatlach
Catagóir:Bithmhóilíní
Reiptíl

Verteabraigh fuarfhuilteacha le chóras aer-análaithe is ea na **Reiptílí**. Bíonn craiceann láidir orthu faoi chlúdach gainní, acu in áit gruaige nó cleití. Is teitreapóid iad na reiptilí (*le cheithre ghéag, nó síolraithe ó verteagraigh le cheithre ghéag*) agus is aimníóit iad freisin, a bhfuil a suthanna mórthimpeallaithe le scannán aimníótacha.. 
Tá nathracha, laghairteanna, toirtísí, turtair, crogaill agus ailigéadair san áireamh in aicme na Reiptilí. Níl ach aon reiptíl dúchasach amháin in Éirinn, an t-earc luachra.

Cónaíonn reiptílí na linne i ngach mórroinn ach amháin in Antartaice, agus déanann ceithre ord atá fós beo ionadaíocht dóibh:
* **[[Crocodilia]]** (crogaill, gairiáil, cadhmain agus ailigéadair): 23 speiceas
* **[[Sphenodontia]]** (tuatáraí ón an Nua-Shéalainn): 2 speiceas
* **[[Squamata]]** (laghairteanna, nathracha agus amfaibaenidí ("laghairteanna-péiste")): beagnach 7,900 speiceas
* **[[Testudines]]** (toirtísí agus turtair): beagnach 300 speiceas
Beireann formhór an 8,000 speiceas reiptíle uibheacha ar tír agus tagann na hainmhithe óga amach ina gcruth iomlán, gan aon chéim larbhach.
Beobhreith a bhíonn ar siúl ag na scuamátí *(Béarla: squamates)*. 

## Rangú

thumb|Lacerta vivipara, an t-earc luachra (fireannach)
### Stair an rangaithe
### Tacsanomaíocht
### Fíligineacht
## Eabhlóid
## Córais
### Imshruthaithe
### Riospráide
### Eisfheartha
### Néarógach
## Atáirgeach
## Tagairtí

## Féach freisin
## Naisc sheachtracha


Catagóir:Veirteabraigh
Catagóir:Ainmhithe
Úiré

Is comhábhar orgánach í **úiré** nó **carbaimíd** leis an fhoirmle cheimiceach (NH2)2C

## Tagairtí

Catagóir:Comhdhúile orgánacha
Haptaglóibin

Is í **Haptaglóibin** (giorraithe mar ***Hp***) an phróitéin i ndaoine atá ionchódaithe ag an ngéin *HP*.  I fuilphlasma, ceanglaíonn haptaglóibin le ard-fhiníocht le haemaglóibin saor (nó neamhcheangailte) a scaoiltear ó na heiritricítí, agus ar an gcaoi sin cuireann sé bac ar a ghníomhaíocht ocsaídiúcháin dhíobhálach. I gcomparáid le *Hp*, ceanglaíonn haemaipeisín le haem saor. Ansin, bainfidh an córas líontáin intéiliaigh (an liathán den chuid is mó) an coimpléasc haptaglóibin-haemaglóibin.

[Catagóir:[Catagóir:Próitéiní fola]]
Aigéad sailleach

thumb|220px|
Slabhra hidreacarbóin a bhfuil carbocsailghrúpa ag ceann amháin de agus grúpa miotalach ag an gceann eile de é **aigéad sailleach**. Braitheann iompar agus airíonna saillte den chuid is mó ar struchtúr agus ar chumraíocht na n-aigéad sailleach a chomhdhéanann an tríghlicríd.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aigéid orgánacha
Catagóir:Cothú
Arara

Cathair i bParaíba na Brasaíle is ea **Arara**.

## Naisc sheachtracha
* Arara.pb.gov.br 

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl