open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dick Dowling

Ba pholaiteoir Éireannach é **Dick Dowling**  (12 Nollaig 1938 – 30 Márta 2024). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Dowling, Dick
Dowling, Dick
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Básanna in 2024
Frank McLoughlin

Polaiteoir Éireannach is é **Frank McLoughlin** (1 Lúnasa 1946 – ). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

McLoughlin, Frank
McLoughlin, Frank
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Tom O'Donnell

Polaiteoir ab ea **Tom O'Donnell,** as Cill Mocheallóg i gcontae Luimnigh (30 Lúnasa 1926 - 8 Deireadh Fómhair 2020). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

Bhí O’Donnell ina aire Gaeltachta idir 1973-1977, le linn chomhrialtas Liam Cosgrave. Bhí Tom O’Donnell ar dhuine de na hairí Gaeltachta ba mhó cáil agus stádas sa chéad seo caite. Cé nach raibh an teist ar an gcomhrialtas idir Fine Gael agus Páirtí an Lucht Oibre a raibh sé mar bhall de go raibh leas na teanga mar thosaíocht acu, bhí meas ar O’Donnell féin sa Ghaeltacht.
clé|mion|1982|293x293px
[clé|mion|[Richard Burke i lár agus Tom O'Donnell ar dheis, 1982|220x220px]]

## Gairm
30 bliain a thug Tom O’Donnell sa saol poiblí. Toghadh chun na Dála den chéad uair i 1961 agus d’éirigh sé as i 1989. Toghadh chun parlaimint na hEorpa é i 1979 agus arís i 1984.

**Aire Gaeltachta**

Le linn a thréimhse mar aire, bhain sé líofacht amach sa Ghaeilge agus rinne sé cúram oifigiúil a roinne go léir trí Ghaeilge. Leag sé béim mhór ar fhostaíocht a chruthú sa Ghaeltacht. An creideamh mór a bhí aige mar aire ná nach mairfeadh an Ghaeltacht ná an teanga gan na daoine agus nach mbeadh aon daoine fágtha sa Ghaeltacht mura gcuirfí fostaíocht ar fáil dóibh. Le linn na tréimhse, tháinig feabhas mór ar an infreastruchtúr sa Ghaeltacht.

### Ar scor
Ba dhuine é d’fhathaigh Fhine Gael i Luimneach. Nuair a d’éirigh sé as an bpolaitíocht ag deireadh na n-ochtóidí lean sé air ag obair go deonach ar son an phobail.

## Féach freisin

* Kieran O’Donnell.  Nia le Tom O’Donnell is ea Kieran O’Donnell..

* Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCathair Luimnigh

## Tagairtí

O'Donnell, Tom
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Básanna in 2020
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Luimnigh
Catagóir:Airí Gaeltachta
Eileen Desmond

Polaiteoir Éireannach ab ea **Eileen Desmond**  (née Harrington; 29 Nollaig 1932 – 6 Eanáir 2005). Bhí sí ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Theas-Lár
* Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Desmond, Eileen
Desmond, Eileen
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)

Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Tom Leonard

Polaiteoir Éireannach ba ea **Tom Leonard**  (30 Bealtaine 1924 – 5 Márta 2004). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Láir  
* Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)

Leonard, Tom
Leonard, Tom
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Bernard Markey

Polaiteoir Éireannach is é **Bernard Markey**  (7 Samhain 1935 – 23 Iúil 2003). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Markey, Bernard
Markey, Bernard
Markey, Bernard
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Sylvester Barrett

Polaiteoir Éireannach ab ea **Sylvester Barrett**  (18 Bealtaine 1926 – 8 Bealtaine 2002). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2002
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Fir
Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha
John Conlan (Muineachán)

Is polaiteoir Éireannach é **John Conlan**  (21 Bealtaine 1928 – 3 Nollaig 2004). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2004
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Patrick Delap

Polaiteoir Éireannach ab ea **Patrick Delap**  (17 Márta 1932 – 14 Bealtaine 1987). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Tagairtí

Delap, Patrick
Delap, Patrick
Delap, Patrick
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Gene Fitzgerald

Polaiteoir Éireannach is é **Gene Fitzgerald**  (21 Lúnasa 1932 – 14 Nollaig 2007). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Theas-Lár
* Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Fitzgerald, Gene
Fitzgerald, Gene
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)

Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Calum MacLeòid (imreoir cruicéid)

Cruicéadaí Albanach gairmiúil is ea **Calum Scott MacLeòid** (Béarla: Calum Scott McLeod; a rugadh ar 15 Samhain 1988). Imríonn sé ar Fhoireann náisiúnta na hAlban ón mbliain 2008 i leith, Craobh Domhanda 2015 agus 2016 World Twenty20 san áireamh. D'imir sé cruicéad contae i Sasana do Chlub Cruicéid Chontae Warwickshire agus do Chlub Cruicéid Chontae Durham.

Rugadh McLeòid i nGlaschú. Is as Uibhist a Deas dá theaghlach agus tá Gàidhlig ón gcliabhán aige. D'fhreastail sé Hillpark Secondary School, an scoil Ghàidhlig i nGlaschú sular tháinig Glasgow Gaelic School ar an bhfód.

Catagóir:Imreoirí cruicéid
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Pápa Innocentius VII

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Innocentius VII**. 

Catagóir:Básanna i 1406
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Flor Crowley

Polaiteoir as Contae Chorcaí ba ea **Flor Crowley**  (27 Nollaig 1934 – 16 Bealtaine 1997). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Droichead na Bandan
* Brian Crowley, a mhac

## Tagairtí

Crowley, Flor
Crowley, Flor
Crowley, Flor
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Pápa Gréagóir XII

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Gréagóir XII**. 

Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Pápa Máirtín V

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Máirtín V**. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1369
Catagóir:Básanna i 1431
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Pápa Eoghan IV

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Eoghan IV**. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1383
Catagóir:Básanna i 1447
Catagóir:Agaistínigh
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Crosáidí
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Pápa Callixtus III

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Callixtus III**. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1378
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Daoine Spáinneacha
Catagóir:Pápaí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Pápa Sixtus IV

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Sixtus IV**. 

## Tagairtí

Catagóir:Acadóirí
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Proinsiasaigh
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Joseph Bermingham

Polaiteoir Éireannach ab ea **Joseph Bermingham**  (9 Bealtaine 1919 – 11 Lúnasa 1995). Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna i 1995
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí as Cill Dara
Ned Stark

Is carachtar ficseanúil é **Ned Stark** in úrscéal fantaisíochta 1996 *[[Cluiche na Corónach]]* le George R. R. Martin.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Regis Philbin

Pearsa teilifíse Meiriceánach ab ea **Regis Francis Xavier Philbin**, a rugadh ar 25 Lúnasa 1931. Bhí fear a' tí ar chláracha cainte agus cluichí é. Fuair sé bás ar 24 Iúil 2020. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna in 2020
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Jenny Slate

Ban-aisteoir, aisteoir gutha agus fuirseoir ar a boinn Meiriceánach í **Jennifer Sarah "Jenny" Slate**  a rugadh ar 25 Márta 1982.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Pápa Pól II

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Pól II**. 

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1471
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Pápa Pius II

Ba Phápa ar an Eaglais Chaitliceach é **Pius II**. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1405
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Catagóir:Taidhleoirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Lámhscríbhinní Freising

Tá **Lámhscríbhinní Freising** (Gearmáinis: Freisinger Denkmäler; Laidin: Monumenta Frisingensia; Slóivéinis: Brižinski spomeniki, Brižinski rokopisi) ar an gcéad téacs leanúnach Slavaise in aibítir Laidineach agus ar na cáipéisí is sine i Slóivéinis.
 
## Foinse

Thángthas ar na lámhscríbhinní agus iad ceangailte istigh i gcoidéacs Laidine. Tá ceithre leathanach agus an ceathrú cuid de leathanach ann. Tá trí théacs ann sa chanúint Slóivéineach is sine, agus is léir ó anailís theangeolaíoch, stíle agus chomhthéacs gur cumadh go cúramach agus go slachtmhar iad.

Is dócha gur scríobhadh an buntéacs sa 9ú haois. Fuarthas na lámhscríbhinní Slóivéinise (searmóiní ar an bpeaca agus ar an aithrí) i meascra téacsanna ar dócha gur lámhleabhar easpagóideach é. Scríobhadh na lámhscríbhinní Slóivéinise idir na blianta 972 agus 1039, agus roimh 1000, is cosúil. Is í an scríbhneoireacht is mó a thaispeánann é seo, ó tá sí sa mhionlitriú cairilingeach a úsáideadh ó ré Charlemagne amach. 

Sa tréimhse inar scríobhadh na lámhscríbhinní bhí an tEaspag Abraham ag obair in Freising (idir na blianta 957 agus 994). Síltear gur scríobhadh na lámhscríbhinní i nGleann Abhainn an Möll sa Chairintia, agus dá bhrí sin mhaígh teangeolaithe éigin gur bhain Abraham le breacadh na lámhscríbhinní agus fiú gurb eisean a scríobh ceann acu, tuairim a bréagnaíodh ina dhiaidh sin.

Ba é an focleolaí Anton Janežič a chum an t-ainm Slóivéineach *Brižinski spomeniki* (cuimhneacháin Freising): chum sé *Brižinj* mar leagan Slóivéanach de Freising sa bhliain 1854. Tháinig an coidéacs chun Leabharlann Stáit na Baváire sa bhliain 1803 agus fuarthas Lámhscríbhinní Freising sa bhliain 1807. Chuir Janežič Slóivéinis nua-aimseartha orthu sa bhliain 1854. Roimh an Dara Cogadh Domhanda d’fhoilsigh Silvester Škerl facsamhail ag Akademska založba (Foilsitheoir Acadúil) in Ljubljana. Tá na lámhscríbhinní á gcaomhnú fós i Leabharlann Stáit na Baváire i München. 

## Nótaí

## Naisc sheachtracha

* Freising Manuscripts (Brižinski spomeniki). Eagráin Scoláiriúla Dhigiteacha na Litríochta Slóivéanaí. An Lárionad Taighde Eolaíoch, Acadamh Slóivéanach na nEalaíon agus na nEolaíochtaí. Léargas stairiúil, staidéir agus tráchtaireachtaí, sanas, tras-scríbhinní agus aistriúcháin.
* Freisinger Denkmäler (Freising Manuscripts), Clm 6426 . Leabhar Stáit na Baváire. Tá na lámhscríbhinní ar taispeáint agus tá naisc ann le leaganacha digiteacha.

Catagóir:An tSlóivéin
Catagóir:Lámhscríbhinní Eorpacha
Leslie Grantham

B'aisteoir Sasanach é **Leslie Michael Grantham** (a rugadh ar an 30 Aibreán 1947 agus a fuair bás ar an 15 Meitheamh 2018). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Básanna in 2018
Madra sléibhe Beirneach

mion|clé|240px|Madra sléibhe Beirneach
Madra as na hAlpa Eilvéiseach é **Madra sléibhe Beirneach**.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Measán Bolognese

mion|clé|240px|Measán Bolognese
Madra as an Iodáil é **measán Bolognese**.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Céim dochtúra

[mion|Vigyan Bhavan, [Delhi|New Delhi]]
Is ionann **céim dochtúra** (nó céim dochtúireachta), a scríobhtar de ghnáth mar Ph.D., nó PhD, D.Phil nó mar DPhil i dtíortha an Bhéarla, agus céim iarchéime a bhronnann ollscoileanna.

## Tagairtí

Catagóir:Ollscoileanna
Myrtle Allen

Aithnítear **Myrtle Allen** (Tivoli, Corcaigh, 13 Márta 1924 – Corcaigh, 13 Meitheamh 2018) mar "mháthair na cócaireachta in Éirinn". Bhunaigh sí an bhialann "The Yeats Room" i dTeach Bhaile Mhaolmhuaidh sa bhliain 1964. Anuas ar sin bhí sí ina múinteoir, scríbhneoir agus óstánaí.mion|Teach Ballymaloe|clé

### Oidhreacht
Phós Myrtle Allen feirmeoir, Ivan Allen agus bhí mac acu, Tim Allen, a phós Darina O'Connell, inniu Darina Allen agus úinéir ar Scoil Chócaireachta Bhaile Mhaolmhuaidh i Shanagarry, Contae Chorcaí.

In 2018, cheannaigh Coláiste na hOllscoile, Corcaigh taifeadtaí taighde Myrtle Allen. Stóráltar taighde Allen ar thábhacht an bhia mar aon lena cuid cuimhní cinn i Leabharlann Boole. Reáchtáiltear Léacht Chuimhneacháin Bhliantúil Myrtle Allen in ómós don cheannródaí bia.

## Féach freisin

* Darina Allen
* Rachel Allen

* Teach Bhaile Mhaolmhuaidh
* Scoil Chócaireachta Bhaile Mhaolmhuaidh

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1924
Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:Cócairí
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Stanley Kubrick

Stiúrthóir ab ea **Stanley Kubrick** a rugadh i Manhattan, Stáit Aontaithe Mheiriceá ar an 26 Iúil, 1928 agus a fuair bás ar an 7 Márta, 1999. 

## Tagairtí

Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Catagóir:Stiúrthóirí scannán uafáis
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna i 1999
Supersonic (amhrán Oasis)

Is amhrán de chuid an racbhanna Shasanaigh Oasis é ***Supersonic***, a eisíodh mar a gcéad singil ar 11 Aibreán 1994. Bhí sé ar a gcéad albam stiúideo *[[Definitely Maybe]]* sa bhliain chéanna. Shroich an singil uimhir 31 ar na cairteacha singil sa Ríocht Aontaithe, uimhir 22 ar na cairteacha indie sa Ríocht Aontaithe, agus uimhir 11 ar chairt Billboard Modern Rock sna Stáit Aontaithe.

Scríobh an príomhghiotáraí Noel Gallagher *Supersonic* agus taifeadadh é ag an Pink Museum Studio i Learpholl, Sasana i mí na Nollag 1993. Ba é an banna a léirigh an t-amhrán i gcomhar leis an léiritheoir proifisiúnta Mark Coyle, gan aon léiriú nó athmheascadh breise. Rinneadh dhá fhíseán ceoil don amhrán freisin.

Catagóir:Amhráin Béarla
Catagóir:Oasis
Cónaidhmeacht dhaonlathach

Is cineál sóisialachais liobraíoch **cónaidhmeacht dhaonlathach**. 

## Stair
D'fhorbair Abdullah Öcalan, ceannaire Pháirtí Lucht Oibre na Cordastáine, cónaidhmeacht dhaonlathach le linn na 90idí agus níos déanaí. Tar éis thitim an Aontais Shóivéadaigh, d'éirigh Öcalan in amhras faoin Mharxachas. Rinne sé staidéar ar an stair, ar mhiotaseolaíocht na Measpatáime, agus ar shaothar Murray Bookchin, ainrialaí Meiriceánach. Dar le Öcalan, bhí "sochaí nádúrtha" ann 10,000 bliain ó shin. Bhí an tsochaí seo comhchoiteann agus cothromaíoch in inscne: "Le linn na Ré Neoilití, cruthaíodh ord sóisialta comhchoiteann iomlán, sóisialachas ársa mar a deirtear, ar na mná, ord sóisialta nach bhfaca cleachtaidh fhorfheidhmiú an oird stáit." D'fhorbair an phatrarcacht, áfach, agus scriosadh an tsochaí nádúrtha. Forbraíodh céimlathas agus sclábhaíocht agus sochaí aicmeach dá bharr. Mar thoradh, dúirt Öcalan gur chóir dúinn sochaí nádúrtha a bhunú anois agus anseo, sochaí gan stát, gan patrarcacht, gan aicme, agus leis an éiceolaíocht. Thug Öcalan "nua-aimsearthacht dhaonlathach" nó "féinriail dhaonlathach" ar an tsochaí seo. 

## Cleachtadh
Is í an chónaidhmeacht dhaonlathach an teoiric treorach Pháirtí Lucht Oibre na Cordastáine in Bakurê (Cordastáin Thuaidh), Pháirtí Aontais Dhaonlathaigh (*Partiya Yekîtiya Demokrat‎*) i Rojava (Cordastáin Thiar), agus Ghluaiseacht le haghaidh Sochaí Daonlathaí (Coirdis: *Tevgera Civaka Demokratîk‎* ; Araibis: حركة المجتمع الديمقراطي) i dTuaisceart na Siria. In Rojava, cleachtar cónaidhmeacht dhaonlathach leis na comúin áitiúla agus leis na comhfhiontair. Caithfidh 40% de na baill ar a laghad bheith ina mná. Is leis na comúin é an talamh agus na hacmhainní. Tá an tsochaí áitiúil ag feidhmiú gan stát dá bharr. 

## Féach freisin
*Ainrialachas
*Abdullah Öcalan
*Rojava
*Sóisialachas liobraíoch
Brú (lóistín)

deas|250px|thumb|Brú
Is gnó a soláthraíonn bia agus lóistín le haghaidh daoine mar mhic léinn, oibrithe agus taistealaithe é **brú**.

Catagóir:Óstáin
Tommy Robinson

257x257px|thumb|Tommy Robinson, 2015|clé
Gníomhaí Sasanach go mór ar an eite dheas is ea **Stephen Christopher Yaxley-Lennon** nó mar is fearr aithne air **Tommy Robinson.** Rugadh é in Luton ar an 27 Samhain 1982. 

I mí Bealtaine, 2018, thosaigh Robinson ag cur isteach na 10 mí príosúnachta a cuireadh air as díspeagadh cúirte a dhéanamh nuair a chuir sé físeán ar Facebook Live a thaispeáin cosantóirí ag dul isteach i gcúirt. Chuir cúirt cosc ar a leithéid a dhéanamh le linn na dtrialacha féin. Cuireadh breitheamh 3 mhí as cion eile den chineál céanna i bhfeidhm air ag an am céanna.

Scríobh sé do The Rebel Media agus chomh maith leis sin ba údar dhá leabhar é, mar atá *Enemy of the State*, dírbheathaisnéis, agus *Mohammed's Koran: Why Muslims Kill for Islam*, leabhar a scríobh sé in éineacht le Peter McLoughlin.

Ar an 13 Meán Fómhair 2025, labhair Musk ag agóid ollmhór i gCearnóg Trafalgar, Londain in éineacht le Tommy Robinson, agóidí i bhfad amach ar an eite dheis.  Thug Musk foláireamh go bhfuil an Bhreatain Mhór ag titim as a chéile 

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Ciocláidéis

Is oileánra atá suite amach ó chósta na Gréige i lár na Mara Aeigéiche iad **na Ciocláidéis**. Bhí 119,549 duine ina gcónaí sna hoileáin sa bhliain 2005. Is é Ermoupoli an chathair is mó sna Ciocláidéis.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Ghréagacha
Brooklyn Nine-Nine

Is clár teilifíse grinn Meiriceánach é ***Brooklyn Nine-Nine*** a céadchraoladh sa bhliain 2013. Dan Goor agus Michael Schur a chruthaigh.

## Eipeasóidí





## Carachtair
*Andy Samberg mar Detective Jake Peralta
*Stephanie Beatriz mar Detective Rosa Diaz
*Terry Crews mar Detective Sergeant Terry Jeffords
*Melissa Fumero mar Detective, later Sergeant, Amy Santiago
*Joe Lo Truglio mar Detective Charles Boyle
*Chelsea Peretti mar Administrator Gina Linetti
*Andre Braugher mar Captain Raymond Holt
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock (séasúr 2—; séasúr 1 athfhillteach)
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norm Scully (séasúr 2—;  séasúr 1 athfhillteach)

## Gradaim
Tá 10 ghradam buaite ag *Brooklyn Nine-Nine*.

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2013
Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Catagóir:Cláir Ghrinn
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir Fox
Catagóir:Cláir NBC
Catagóir:Cláir dráma grinn suímh
Liosta eipeasóidí Brooklyn Nine-Nine

Is sraith theilifíse Mheiriceánach é *[[Brooklyn Nine-Nine]]*. Sraith dráma grinn suímh atá ann, a chruthaigh Dan Goor agus Michael Schur do Fox agus NBC. Tá 112 eipeasóid de chuid *Brooklyn Nine-Nine* tagtha ar an saol faoi láthair.

## Sraitheanna



## Eipeasóid
### Séasúr 1

### Séasúr 2

### Séasúr 3

### Séasúr 4

### Séasúr 5

### Séasúr 6

## Tagairtí

Catagóir:Liosta eipeasóidí
Pilot (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an chéad eipeasóid, **"Pilot"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 17 Meán Fómhair, 2013. Scríobh Dan Goor & Michael Schur an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 6.17 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Fred Armisen mar Mlepnos
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*Mike Hagerty mar Captain McGintley
*Anthony Azizi mar Ahmed
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Nick Gracer mar Ratko
*Rob Kerkovich mar Bunder
*Joe Jefferson mar Old Man

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Hurricane (albam Nick Fradiani)

Is é ***Hurricane*** an chéad albam ó Nick Fradiani. Scaoileadh é ar an 5 Lúnasa, 2016.

## Traicliosta
# "Every Day" – 3:30
# "Nothing to Lose" – 3:22
# "In the Long Run" – 2:53
# "Forget2ForgetU" – 2:41
# "Get You Home" – 3:11
# "Howl at the Moon" – 2:39
# "Nobody" – 3:46
# "Love Is Blind" – 3:09
# "All on You" – 3:06
# "Hurricane" – 3:17
# "If I Didn't Know You" – 4:29
# "Beautiful Life" – 3:28

## Singlí
#"Get You Home" - 11 Márta 2016
#"All on You" - 8 Lúnasa 2016

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2016
Ann O'Dea

Is bean ghnó Éireannach í **Ann O'Dea** aitheanta mar chomhbhunaitheoir agus phríomhfheidhmeannach Silicon Republic agus príomhfheidhmeannach 'Inspirefest'.

Bhunaigh O'Dea Silicon Republic, nuachtán ar líne don eolaíocht, gnó agus teicneolaíocht, i gcomhar le Darren McAuliffe in 2001. Is laoch í san eolaíocht, teicneolaíocht, innealtóireacht agus matamaitic. Bhunaigh sí an chomhdháil 'Inspirefest' chun aghaidh a thabhairt ar chuimsiú i gcomhdhálacha teicneolaíochta.

Rinneadh comhalta de Chumann Ríomhaireachta na hÉireann di as a cuid oibre chun mná a chur chun cinn san earnáil teicneolaíochta. Insealbhaíodh í i Halla na Laochra den 'Irish Internet Association' in éindí le Darren McAuliffe.

## Tagairtí

Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
The Tagger

Craoladh an dara heipeasóid, **"The Tagger"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 24 Meán Fómhair, 2013. Scríobh Norm Hiscock an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 4.03 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*James Michael Connor mar Deputy Commissioner Podolski
*Michael Grant mar Trevor Podolski
*Mike Hagerty mar Captain McGintley
*Artemis Pebdani mar Carlene
*Darlene Kardo mar Grammy Nona Boyle
*Rob Kerkovich mar Bunder
*Joe Jefferson mar Old Man

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
The Slump

Craoladh an tríú heipeasóid, **"The Slump"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 1 Deireadh Fómhair, 2013. Scríobh Prentice Penny an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.43 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*Oliver Carter mar 8-year-old Charles
*Pete Davidson mar Steven
*Cleo Fraser mar Charles's Sister
*Scott Michael Morgan mar Judd Sterrino
*Lindsey Sims-Lewis mar Kari
*Helen Slayton-Hughes mar Helen
*Jack Walsh mar George
*Spice Williams-Crosby mar Prostitute

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
M.E. Time

Craoladh an ceathrú heipeasóid, **"M.E. Time"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 8 Deireadh Fómhair, 2013. Scríobh Gil Ozeri an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.34 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Mary Elizabeth Ellis mar Dr. Rossi
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*Becky Thyre mar Mrs. Patterson
*Wayne Lopez mar Uniformed Cop
*Amanda Reed mar Sue
*Houston Rhines mar Gabe

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
The Vulture (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an cúigiú heipeasóid, **"The Vulture"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 15 Deireadh Fómhair, 2013. Scríobh Laura McCreary an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.43 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Dean Winters mar Keith "The Vulture" Pembroke
*Andy Richter mar Doorman
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*Jacquie Barnbrook mar Martha
*Jerome Brooks mar Uniformed Cop
*Makeda Declet mar Calista
*Annie Korzen mar Estelle

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Halloween (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an séú heipeasóid, **"Halloween"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 22 Deireadh Fómhair, 2013. Scríobh Lesley Arfin an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.77 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*John Ross Bowie mar Sister Steve
*Phil Abrams mar Uncle Bob
*Christina Brown mar Sexy Robot
*Kanin Howell mar Banana Perp
*Justin McCully mar Tarzan
*Nick Nicotera mar Royal Baby #3
*Kat Palardy mar Raggedy Ann
*Miles Platt mar Young Jake
*Jimmy Smagula mar John Perpton

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
48 Hours (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an seachtú heipeasóid, **"48 Hours"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 5 Samhain, 2013. Scríobh Luke Del Tredici an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.84 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Kid Cudi mar Dustin Whitman
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*Andrew Friedman mar Gil
*Jamal Duff mar Zeke
*Paul Mabon mar Officer Lou

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Old School (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an ochtú heipeasóid, **"Old School"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 12 Samhain, 2013. Scríobh Gabe Liedman an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.26 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Stacy Keach mar Jimmy Brogan
*Jerry Minor mar Jeremy Grundhaven
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*Anthony L. Fernandez mar Perp
*Destiny Fernandez mar Kid
*Joyce Guy mar Judge
*Doug Morency mar Sergeant
*Miles Platt mar Young Jake
*K.T. Thangavelu mar Mrs. Stratton

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Sal's Pizza (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an naoú heipeasóid, **"Sal's Pizza"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 19 Samhain, 2013. Scríobh Lakshmi Sundaram an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.36 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Patton Oswalt mar Fire Marshall Boone
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*Joey "Coco" Diaz mar Sal
*Bruno Amato mar Mario
*Allen Evangelista mar Corey Park/Savant
*Christian Ford mar Lance Legweak
*Andy Forrest mar Sergeant Crawley

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Thanksgiving (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an deichiú heipeasóid, **"Thanksgiving"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 26 Samhain, 2013. Scríobh Luke Del Tredici an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.69 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*Kevin Dorff mar Bartender
*Michael Marc Friedman mar Donny
*Frank Cappello mar Louie
*Catherine Carlen mar Andrea
*Barry Cullison mar George
*Isabella Day mar Rosa's Niece
*Esther Kwan mar Woman at Wahjong #1
*Cici Lau mar Woman at Wahjong #2
*Alice Lo mar Woman at Wahjong #3

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Christmas (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an aontú heipeasóid déag, **"Christmas"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 3 Nollaig, 2013. Scríobh Dan Goor an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.66 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*Jamie Denbo mar Hillary
*Liz Benoit mar Elaine
*Mark Berry mar Deputy Chief Gerber
*Kirk Bovill mar Paul Haines

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Pontiac Bandit

Craoladh an dara heipeasóid déag, **"Pontiac Bandit"**, den chéad sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 7 Eanáir, 2014. Scríobh Norm Hiscock & Lakshmi Sundaram an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.44 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Craig Robinson mar Doug Judy
*Dirk Blocker mar Detective Michael Hitchcock
*Joel McKinnon Miller mar Detective Norman "Norm" Scully
*Armelia McQueen mar Diane
*Jose Chavez mar Tattoo Guy
*London Kim mar Norman "The Barber" Lee
*Jake Lockett mar Jeff
*David Terrell mar Eyewitness with Hat
*Andre L. Walker mar Mechanic

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Andy Samberg

Is aisteoir Meiriceánach é **Scott Weinger** (a rugadh ar an 18 Lúnasa 1978 i mBerkeley, California). Tá cáil bainte amach aige mar an gcarachtar Jake Peralta ar an gclár teilifíse *[[Brooklyn Nine-Nine]]*.

Tá 4 ghradam buaite ag Samberg.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Stephanie Beatriz

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Stephanie Beatriz Bischoff Alvizuri** (a rugadh ar an 10 Feabhra, 1981 in Neuquén, Cúige Neuquén, An Airgintín). Tá cáil bainte amach aici mar an gcarachtar Rosa Diaz ar an gclár teilifíse *[[Brooklyn Nine-Nine]]* agus mar guth Aladdin sa scannán 2016 *[[Ice Age: Collision Course]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Chelsea Peretti

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Chelsea Vanessa Peretti** (a rugadh ar an 20 Feabhra 1978 in Contae Contra Costa, California). Tá cáil bainte amach aici mar an gcarachtar Gina Linetti ar an gclár teilifíse *[[Brooklyn Nine-Nine]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Lenape

mion|clé|Lenapehoking, tír na Lenape
Is dream eitneach bundúchasach ó bhunús oirthuaisceart na Stát Aontaithe iad na **Lenape**, ar a dtugtar freisin **Len(n)i Lenape** agus **Delaware**. **Renappi** a thug na Sualannaigh orthu i ndeisceart a limistéir stairiúil, agus sa tuaisceart **Loups** a thug na Francaigh orthu.

Ar theacht na nEorpach, chónaíodar in New Jersey, deisceart stát Nua-Eabhrac, iarthar an Oileáin Fhada, oirthear Pennsylvania agus oirthear Delaware. Inniu, cónaíonn pobail Lenape in Oklahoma (dhá ghrúpa ar a dtugtar Náisiún Delaware agus an Treibh Indiach Delaware, an pobal Stockbridge-Munsee Community in Wisconsin, agus an Náisiún Munsee-Delaware, an Chéad Náisiún Moravian na Thames agus Sé Náisiún na nDelaware in Ontario. 

### Cultúr
Pobal Algancach iad na Lenape. Bhí—agus tá—córas sóisialta máthairlíneach acu. Bhí trí chlann mhóra acu ar a dtugadh Mac tíre, Turtar agus Turcaí. Is dócha go bhfuil an cainteoir dúchais deireanach imithe anois, ach tá iarrachtaí ar siúl chun an teanga a mhúineadh do pháistí agus daoine fásta.

### Stair
Le linn an 18ú haois, cuireadh an chuid ba mhó de na Lenape siar as a dtír dhúchais. Dhíbir na hOlannaigh agus na Sasanaigh iad agus d'fhear na Móháic agus na Susquehannah, grúpaí Indiacha eile, cogadh orthu (ní raibh cead ag na Lenapa airm Eorpacha a cheannach, cé gur díoladh a lán díobh don dá threibh eile seo).

mion|clé|Na Mórávaigh ag baisteadh daoine de lucht Lenape, greanadóireacht i mbailiúchán an Pennsylvania Historical Society

Dalta na mbundúchasach eile, fuair an t-uafás daoine den phobal bás den chalar agus de ghalair eile a tháinig isteach leis na hEorpaigh. Ghlac na Lenape taobh na gcoilíneach le linn Chogadh na Saoirse. Ach faoin am sin, ba i gcríoch Ohio a bhí an chuid ba mhó díobh. Sna 1860idí chuir rialtas na Stát Aontaithe siar go dtí an Limistéir Indiach (Oklahoma an lá atá inniu ann a bheag nó a mhór).   

### Stádas na Lenape inniu
Inniu tá ar a laghad 16,000 Lenape ar an saol. Cónaíonn 11,195 duine díobh (2010) in Oklahoma, 1,565 in Wisconsin agus dream eile in Ontario, i gCeanada. Tá grúpaí beaga i New Jersey (na Ramapo i dtuaisceart an stáit chomh maith le scata beag trasna na teorann uathu i Nua-Eabhrac) agus banda beag eile i ndeisceart New Jersey.  

## Féach freisin

* Bundúchasaigh Mheiriceá  

## Tagairtí

Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Oklahoma
Catagóir:Ontario
Catagóir:Wisconsin
Gnéasachas

[mion|An t[Sufraigéid|sufragéid Éireannach Hanna Sheehy Skeffington]]
Is éard atá i gceist le** gnéasachas** ná gníomhaíochtaí nó dearcthaí a dhéanann idirdhealú i gcoinne daoine bunaithe ar a n-inscne amháin, nó réamhchlaonadh nó leithcheal bunaithe ar ghnéas an duine nó inscne an duine.  

Is féidir le gnéasachas cur isteach ar éinne. Ach téann sé i bhfeidhm ar mhná agus ar chailíní go háirithe. 

Tá gnéasachas nasctha leis an gcumhacht sa mhéid is go gcaitear leis na daoine sin a bhfuil cumhacht acu go ginearálta le fabhar agus go ndéantar idirdhealú de ghnáth i gcoinne na ndaoine sin gan chumhacht.  

[clé|mion|An Chuntaois [Constance  Markiewicz faoi shainéide an tsaighdiúra]]
### Steiréitíopa inscne
Is éard atá i gceist le steiréitíopa inscne ná réamhthuairimí lena dtugtar go treallach saintréithe agus róil do mhná agus d’fhir arna sainmhíniú agus arna dteorannú de réir a n-inscne.   

Aimsíodh go bhfuil nasc ann idir steiréitíopaí agus róil inscne. Baineann gnéasachas le steiréitíopaí ós rud é go bhfuil gníomhartha nó dearcthaí idirdhealaitheacha bunaithe go minic ar thuairimí bréagacha nó ar ghinearálú ginearálta maidir le inscne, agus ar an tuairim go bhfuil inscne ábhartha áit nach bhfuil, nó go bhfuil inscne nó gnéas ar leith níos fearr ná an ceann eile.  
mion|bean ag tiomáint, ''Beauty Parade,'' Márta 1952 le Bettie Page
mion|2015 Wikimania - Content Gender Gap - how to improve the coverage of women on Wikipedia
Féadann steiréitíopáil ar bhonn inscne teorainn a chur le forbairt na mbuanna agus na gcumas nádúrtha a bhaineann le cailíní agus buachaillí, mná agus fir, chomh maith lena n-eispéiris oideachais agus ghairmiúla agus a ndeiseanna saoil i gcoitinne.  

Bíonn steiréitíopaí faoi mhná mar thoradh ar, agus faoi deara, dearcadh, luachanna, noirm agus laofachtaí seanbhunaithe i gcoinne na mban. Úsáidtear iad chun caidreamh stairiúil chumhacht na bhfear thar mhná a chosaint agus a chothabháil chomh maith le dearcthaí gnéasacha a chuireann in aghaidh dhul chun cinn na mban. 

#### Cultúr
Fásann an fhéiniúlacht inscne agus iompair ionainn de réir mar a théimid in aois, agus bíonn tionchar mór ag an gcultúr orainn, ag an timpeallacht, ag mores na sochaí agus ar an iompar is oiriúnaí d’fhir nó do mhná, dar le daoine eile.  

Tagann athrú ar an tuiscint a bhíonn ag daoine maidir le hinscne ag brath ar an gcultúr, athraíonn sé ó am go ham. An rud is dual d’fhir nó do mhná i gcultúr amháin, seans nach nglacfaí leis i gcultúr eile 

## Féach freisin

* inscne
*Idirdhealú bunaithe ar ghnéas
*Sufraigéid

## Tagairtí

Catagóir:Gnéasachas
Catagóir:Steiréitíopaí
Catagóir:Leithcheal ar bhonn gnéis
Dharius

Rapcheoltóir Meicsiceach is ea **Alan Alejandro Maldonado Tamez** (**Dharius**), a rugadh in Monterrey, Nuevo León (24 Meán Fómhair, 1984). Tá go leor ainmneacha ar Dharius mar shampla: Dharius, **MC Dharius** agus **El Tirano**.

## Dioscliosta
### Albaim stiúideo
* 2002: *Cartel del Santa*
* 2004: *Vol. II*
* 2006: *Volumen ProIIIbido*
* 2008: *Vol. IV*
* 2010: *Sincopa*
* 2012: *Me Atizo Macizo Tour 2012 En Vivo Desde el D.F
* 2014: *Directo Hasta Arriba*
* 2018: *Mala Fama, Buena Vidha''

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe
Catagóir:Rapcheoltóirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Pato Machete

Rapcheoltóir Meicsiceach is ea **Patricio Chapa Elizalde** (**Pato Machete**), a rugadh in Monterrey, Nuevo León (6 Deireadh Fómhair, 1975). Tá go leor ainm ag Pato Machete mar shampla: Pato Machete agus **Pato**.

## Dioscliosta
### Albaim Stiúideo
* 2008: *Contrabanda*
* 2012: *33*
* 2016: *Rifa!*

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe
Catagóir:Rapcheoltóirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Joe Lo Truglio

Is aisteoir Meiriceánach é **Joe Lo Truglio** (a rugadh ar an 2 Nollaig 1970 in Ozone Park, Queens, Nua-Eabhrac). Tá cáil bainte amach aige mar an gcarachtar Charles Boyle ar chlár teilifíse de chuid NBC, *[[Brooklyn Nine-Nine]]*. Bhí rólanna suntasacha aige freisin ar na drámaí grinn suímh *The State* agus *Reno 911!*. Tá sé le feiceáil in breis is 30 scannán chomh maith.

## Luathshaol
Rugadh Joseph Lo Truglio in Queens, i gCathair Nua-Eabhrac. Is de shliocht Iodálach agus Éireannach é. D'fhás sé aníos in Margate, Florida. Rinne sé staidéar in Coconut Creek High School. Thug sé aithne ar roinnt dá chomhghleacaithe ar an gclár teilifíse *The State* (1993) in Ollscoil Nua-Eabhrac mar a raibh sé páirteach i ngrúpa fuirseoireachta de chuid na scoile úd.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Joe Lo Truglio ag IMDb

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Melissa Fumero

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Melissa Fumero** (a rugadh ar an 19 Lúnasa, 1982 in Lyndhurst, New Jersey). Tá cáil bainte amach aici mar an gcarachtar Zoe ar an gclár teilifíse *[[Gossip Girl]]* agus mar Amy Santiago ar an gclár teilifíse *[[Brooklyn Nine-Nine]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Fermín IV

Rapcheoltóir Meicsiceach is ea **Fermín IV Caballero Elizondo** (**Fermín IV**), a rugadh in Monterrey, Nuevo León (Mí na Nollag, 1974). 

## Dioscliosta
### Albaim stiúideo
* 2002: *Boomerang*
* 2017: *Odio/Amor*

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe
Catagóir:Rapcheoltóirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Beannachtaí Neamhreilgiúnda na Gaeilge

Is éard is **Beannachtaí Neamhreilgiúnda na Gaeilge** ann ná na beannachtaí sin nach dtagraíonn do dhéithe. Ar nós teangacha go leor tá a lán tagairtí i mbeannachtaí traidisiúnta na Gaeilge do dhéithe, *Dia dhuit* is cáiliúla astu ar fad. Feictear *Goodbye* (bunaithe ar *god*) sa Bhéarla, leis.

## Samplaí
* Haló
* Móra dhuit
* Sé do bheatha
* Hóra
* Lá maith
* Cén chaoi a bhfuil tú?

## Tuilleadh eolais

https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/an-bhfuil-an-iomarca-reiligiuin-sa-ghaeilge/

## Tagairtí

Catagóir:Gramadach na Gaeilge
Caol le Caol agus Leathan le Leathan (riail litrithe)

Is éard is **Caol le Caol agus Leathan le Leathan** ann ná riail litrithe Gaeilge maidir le litriú focal. De réir na rialach is gá go mbeadh gutaí leathana nó caola ar an dá thaobh de chonsain in aon fhocal. Is gutaí leathana iad 'a' agus 'o' agus 'u' agus is gutaí caola 'i' agus 'e'. Mar shampla an focal 'cailín' níorbh fhéidir a litriú mar 'calín' mar nach mbeadh 'a' agus 'i' ag freagairt dá chéile. Tá eisceachtaí áirithe ann.

## Féach Freisin

* Focail Ghaeilge nach leanann Caol le Caol agus Leathan le Leathan.

## Tagairtí

catagóir:Gramadach na Gaeilge
catagóir:Rialacha
Harry Kane

Imreoir sacair Sasanach de phór na hÉireann is ea **Harry Edward Kane**. Rugadh ar an 28 Iúil 1993 i Walthamstow, Londain, é. Is as Contae na Gaillimhe é a athair. Tá sé faoi láthair ina imreoir ar son an chlub Shasanaigh Tottenham Hotspur.       

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Bothán fear

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Grenfell%2C_NSW_-_Goods_Shed.jpg/220px-Grenfell%2C_NSW_-_Goods_Shed.jpg|mion| Bothán fear in Grenfell na hAstráile
Is éard is **bothán fear** ann ná eagraíocht áitiúil neamhbhrabúis a sholáthraíonn spás le haghaidh ceardaíochta agus caidrimh shóisialta. Tháinig an ghluaiseacht chun cinn san Astráil sna 1980idí mar bhealach chun sláinte agus folláine na bhfear scothaosta a fheabhsú. Anois, cuireann roinnt de na botháin fáilte roimh aon duine, beag beann ar aois nó ar inscne. Tá níos mó 900 bothán fear ann san Astráil amháin, leis na mílte ball gníomhach. Tá go leor bothán fear i dtíortha eile chomh maith, mar shampla sa Ríocht Aontaithe, in Éirinn, sna Stáit Aontaithe, i gCeanada, san Fhionlainn, sa Nua-Shéalainn agus sa Ghréig.

Is é “gualainn ar ghualainn” mana na n-eagraíochtaí, leagan giorraithe den fhrása “Ní labhraíonn fir aghaidh ar aghaidh, labhraíonn siad ghualainn le gualainn". Glacadh leis an mana seo tar éis chomhdháil bhliantúil Chumann Astrálach na mBothán Fear in 2008. Tugtar “bothánaithe” "(“shedders” i mBéarla) ar dhaoine a bhaineann úsáid as na botháin. Ceann de na torthaí is tábhachtaí atá ag teacht as gluaiseacht na mbothán ná an mheantóireacht idirghlúine a dhéantar iontu. Tá acadóirí ag baint úsáide as na botháin mar ionad taighde chun riachtanais sláinte agus shóisialta na bhfear a fhiosrú.

## Tagairtí
Zabaykalsky Krai

Is comheintiteas críochach de Chónaidhm na Rúise í **Zabaykalsky Krai** (Gaeilge: *Réigiún Zabaykalsky*). Is é Chita príomhchathair an réigiúin. Bunaíodh an Réigiún seo ar an 1 Márta 2008.

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Romelu Lukaku

Imreoir sacair Beilgeach is ea **Romelu Menama Lukaku Bolingoli**. Rugadh ar an 13 Bealtaine 1993 in Antuairp, An Bheilg, é.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine Beilgeacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair
Giuseppe Meazza

Imreoir sacair Iodálach ab ea **Giuseppe "Peppino" Meazza**. Rugadh ar an 23 Lúnasa 1910 in Milano, An Iodáil, é. Fuair sé bás ar an 21 Lúnasa 1979.

Scóráil sé dhá chúl ag Corn FIFA an Domhain 1934.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Básanna i 1979
Sándor Kocsis

Imreoir sacair Ungárach ab ea **Sándor Péter Kocsis**. Rugadh ar an 21 Meán Fómhair 1929 i mBúdaipeist, An Ungáir, é. Fuair sé bás ar an 22 Iúil 1979.

Scóráil sé 11 chúl ag Corn FIFA an Domhain 1954.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hUngáire
Catagóir:Daoine as Búdaipeist
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna i 1979
Ivor Allchurch

Imreoir sacair Breatnach ab ea **Ivor John Allchurch**. Rugadh ar an 16 Deireadh Fómhair 1929 in Abertawe, an Bhreatain Bheag, é. Fuair sé bás ar an 10 Iúil 1997. "Buachaill órga pheil na Breataine Bige" a thugtaí air.

Scóráil sé dhá chúl ag Corn FIFA an Domhain 1958.

Catagóir:Imreoirí sacair na Breataine Bige
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna i 1997
Catagóir:Daoine as Abertawe
Lennart Skoglund

Imreoir sacair Sualannach ab ea **Sándor Péter Kocsis**. Rugadh ar an 24 Nollaih 1929 in Stócólm, An tSualainn, é. Fuair sé bás ar an 8 July 1975.

Scóráil sé cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1958.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna i 1975
Bakûr

Is ceantar na Tuirce é **Bakûr**. Ciallaíonn Bakûr "tuaisceart" i gCoirdis. Is tuaisceart na Cordastáine é Bakûr. Tá formhór na ndaoine i mBakûr Coirdíneach, cé go bhfuil daoine Turcach agus Arabach ina gcónaí ansin freisin.  

## Féach freisin
* Rojava
* An Tuirc
* An Chordastáin
* Abdullah Öcalan
Garrincha

Imreoir sacair Brasaíleach ab ea **Manuel Francisco dos Santos**. Rugadh ar an 28 Deireadh Fómhair 1933 in Búdaipeist, Rio de Janeiro, An Bhrasaíl, é. Fuair sé bás ar an 20 Eanáir 1983.

Scóráil sé ceithre chúl ag Corn FIFA an Domhain 1962 agus cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1966.

Catagóir:Imreoirí sacair na Brasaíle
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna i 1983
Flórián Albert

Imreoir sacair Ungárach ab ea **Flórián Albert**. Rugadh é ar an 15 Meán Fómhair 1941 in Hercegszántó, An Ungáir. Fuair sé bás ar an 31 Deireadh Fómhair 2011.

Scóráil sé ceithre chúl ag Corn FIFA an Domhain 1962.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Básanna in 2011
Geoff Hurst

Iar-imreoir sacair Sasanach is é **Sir Geoffrey Charles Hurst**. Rugadh ar an 8 Nollaig 1941 in Ashton-under-Lyne, Sasana, é.

Scóráil sé ceithre chúl ag Corn FIFA an Domhain 1966 agus cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1970.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Daoine beo
Franz Beckenbauer

Imreoir sacair Gearmánach ab ea **Franz Anton Beckenbauer** (a rugadh ar an 11 Meán Fómhair 1945 in München agus a d'éag ar an 7 Eanáir 2024). Ceapann go leor gurbh é an peileadóir Gearmánach ab fhearr riamh é. D’imir sé le Bayern München agus bhuaigh sé trí Chorn na hEorpa leis an gclub.  

Scóráil sé ceithre chúl ag Corn FIFA an Domhain 1966 agus cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1970. Bhuaigh sé Corn FIFA an Domhain 1974 agus Craobh na hEorpa i 1972 le foireann náisiúnta na Gearmáine Thiar. Bhuaigh sé an *Ballon d’or* faoi dhó, i 1972 agus 1976. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Imreoirí sacair na Gearmáine
Luigi Riva

Imreoir sacair Iodálach ba ea **Luigi "Gigi" Riva**. Rugadh ar an 7 Samhain 1944 in Leggiuno, An Iodáil, é agus fuair sé bás ar an 22 Eanáir 2024.

Scóráil sé trí chúl ag Corn FIFA an Domhain 1970.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Básanna in 2024
An Dara Cogadh Balcánach

mion|láthair na n-oibríochtaí |clé
Lean an **Dara Cogadh Balcánach** ar aghaidh ó 29 Meitheamh 1913 go dtí 10 Lúnasa 1913. Níos lú ná mí amháin i ndiaidh do Chonradh Londan deireadh a chur leis an gCéad Chogadh Balcánach, thosaigh coimhlint idir an Bhulgáir agus comhfhórsaí na Seirbe, na Gréige agus Mhontainéagró. 

Tháinig deireadh leis an gcoimhlint le treascairt fhórsaí na Bulgáire agus le síniú Chonradh Bhúcairist ar an 10 Lúnasa 1913.

Bhí go leor cainte ar na himeachtaí sna meáin idirnáisiúnta ag an am;  200-300 iriseoir a bhí ann. Bhí an spéis sin tuar don am a bhí le teacht agus an Chéad Chogadh Domhanda an bhliain dár gcionn. 

## Féach freisin

* Conradh Londan 
* An Chéád Chogadh Balcánach

## Tagairtí


Catagóir:Montainéagró
Catagóir:An Bhulgáir
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Stair na Seirbia
Catagóir:Stair na Gréige
Fabio Capello

Iar-imreoir sacair Iodálach is é **Fabio Capello**. Rugadh ar an 18 Meitheamh 1946 in San Canzian d'Isonzo, An Iodáil, é.

Scóráil sé cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1974.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
Paolo Rossi

Imreoir sacair Iodálach ba ea **Paolo Rossi**. Rugadh ar an 23 Meán Fómhair 1956 in Prato, An Iodáil é agus fuair sé bás ar an 9 Nollaig 2020.

Scóráil sé trí chúl ag Corn FIFA an Domhain 1978 agus sé chúl ag Corn FIFA an Domhain 1982.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Básanna in 2020
Zico

Iar-imreoir sacair Brasaíleach is é **Arthur Antunes Coimbra**. Rugadh ar an 3 Márta 1953 in Rio de Janeiro, An Bhrasaíl, é.

Scóráil sé cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1978 agus ceithre chúl ag Corn FIFA an Domhain 1982.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Michel Platini

Iar-imreoir sacair Francach is é **Michel François Platini** (a rugadh ar an 21 Meitheamh 1955 in Jœuf, An Fhrainc), a tharraing conspóid nuair a bhí sé i mbun UEFA.idir 2007-2015.

### Imreoir
Reáchtáladh Craobh na hEorpa sa Fhrainc sa bhliain agus ba é Platini lóchrann na bhFrancach. D’aimsigh Platini naoi gcúl le linn chomórtas na bliana sin. 

Scóráil sé cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1978 agus dhá chúl ag Corn FIFA an Domhain 1982.

Sa chluiche Liverpool v Juventus, Corn na hEorpa 1985, d’aimsigh Michel Platini cic éirice do Juventus chun an cluiche a bhuachan do na hIodálaigh, agus maraíodh 39 duine sa phlódú a tharla sa staid.

### FIFA agus scannal breabaireachta
D'éirigh Platini ina uachtarán ar UEFA sa bhliain 2007 agus bhí scannail go leor ag baint leis.

Bhí íocaíochtaí rúnda, is cosúil, déanta ag Catar leis an gCorn Domhanda 2022 a mhealladh chun na tíre.  Bhí cur i gcéill sa phróiseas ar fad.

Sa bhliain 2022, cúisíodh Sepp Blatter (iaruachtarán FIFA) agus Michel Platini  (iaruachtarán UEFA) as calaois (imeachtaí a tharla in 2011).

## Féach freisin

* Sepp Blatter
* Corn FIFA an Domhain 2022

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na Fraince
Catagóir:FIFA
Kenny Dalglish

Iar-imreoir sacair Albanach is é **Sir Kenneth Mathieson Dalglish**. Rugadh ar an 4 Márta 1951 i nGlaschú, Albain, é.

Scóráil sé cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1978 agus cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1982.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Sócrates

Iar-imreoir sacair Brasaíleach is é **Sócrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira**. Rugadh ar an 19 Feabhra 1954 in Belém, Pará, An Bhrasaíl, é. Fuair sé bás ar an 4 Nollaig 2011.

Scóráil sé dhá chúl ag Corn FIFA an Domhain 1982.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Básanna in 2011
Gianni Rivera

Iar-imreoir sacair agus polaiteoir Iodálach is é **Luigi "Gigi" Riva**. Rugadh ar an 18 Lúnasa 1943 in Alessandria, An Iodáil, é.

Scóráil sé trí chúl ag Corn FIFA an Domhain 1970 agus cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1974.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa
Catagóir:Polaiteoirí Iodálacha
Joe Jordan

Iar-imreoir sacair Albanach is é **Joe Jordan**. Rugadh ar an 15 Nollaig 1951 in Clealand, Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath, Albain, é.

Scóráil sé dhá chúl ag Corn FIFA an Domhain 1974, cúl amháin ag Corn FIFA an Domhain 1978 agus cúl eile ag Corn FIFA an Domhain 1982.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo