open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roberto Benigni

Is aisteoir agus stiúrthóir é **Roberto Benigni**. Saolaíodh Benigni ar an 27 Deireadh Fómhair 1952 san Iodáil. Bhuail sé lena bhean chéile Nicoletta Braschi nuair a bhí sí ag aisteoireacht ar an gcéad scannán a stiúradh Benigni Tu Mi Turbi. 

Ainmníodh a scannán La Vita è bella (1997) seacht n-uaire le haghaidh na duaiseanna 'Academy' i 1998. Bhain Benigni an duais don scannán iasachta (scannán nach bhfuil sa Bhéarla)is fearr agus arís don aisteoir is fearr. Bhain Nicola Piovani an Oscar don scór is fearr leis an scannán La Vita è bella freisin. 

Thosaigh Benigni ag aisteoireacht i mBéarla i Meiriceá don chéad uair i ngearrscannáin Jim Jarmusch Coffee & Cigarettes (1986), gearrscannáin a bhí mar pháirt don scannán Coffee & Cigarettes (2003) agus arís sa scannán Down By Law. Bhí sé sa scannán Night on Earth le Jim Jarmusch mar stiúrthóir ach bhí sé ag aisteoireacht san Iodáilis sa scannán agus bhí an scannán lonnaithe sa Róimh. 

## Saothair Aisteoireachta
* Tigre e la neve, La (2005) - Attilio de Giovanni
* Coffee and Cigarettes (2003) - Roberto (mír "Aisteach tú a fheiceáil")
* Ultimo del paradiso, L' (2002) (Teilifís) - Óstach
* Pinocchio (2002) - Pinocchio
* Astérix et Obélix contre César (1999) - Lucius Detritus (Tullius Destructivus)
* Vita è bella, La (1997) - Guido Orefice
* Mostro, Il (1994) - Loris
* Son of the Pink Panther (1993) - Gendarme Jacques Gambrelli
* Night on Earth (1991) - Tiomanaí Taicsí(An Róimh)
* Johnny Stecchino (1991) - Dante/Johnny Stecchino
* Voce della luna, La (1990) - Ivo Salvini
* Piccolo diavolo, Il (1988) - Giuditta
* Down By Law (1986) - Roberto
* Coffee and Cigarettes (1986) - Bob
* Non ci resta che piangere (1985) - Saverio
* Effetti personali (1983)
* 'F.F.S.S.', cioè:... che mi hai portato a fare sopra a Posillipo se non mi vuoi più bene? (1983) - Lo sceicco Beige
* Tu mi turbi (1983) - Benigno
* Anche i ladri hanno un santo (1981)
* Minestrone, Il (1981) - Il maestro
* Pap'occhio, Il (1980) - Benigni
* Chiedo asilo (1979) - Roberto
* Luna, La (1979) 
* Clair de femme (1979) 
* Giorni cantati, I (1979)
* Letti selvaggi (1979) - Caimeo
* "Ma che cos'è questo amore" (1979) Clár Teilifíse
* Berlinguer ti voglio bene (1977) - Cioni Mario

## Saothair mar Stiúrthóir

* La tigre e la neve (2005)
* Pinocchio (2002)
* La vita è bella, La (1997)
* Il mostro (1994)
* Johnny Stecchino (1991)
* Il piccolo diavolo, Il (1988)
* Non ci resta che piangere (1985)
* L'addio a Enrico Berlinguer (1984)
* Tu mi turbi (1983)

## Saothair mar Scríbhneoir

* Tigre e la neve, La (2005)
* Ultimo del paradiso, L' (2002) (Clár Teilifíse)
* Pinocchio (2002)
* Vita è bella, La (1997) 
* Mostro, Il (1994)
* Johnny Stecchino (1991)
* Piccolo diavolo, Il (1988)
* Coffee & Cigarettes (1986)
* Non ci resta che piangere (1985) 
* Tu mi turbi (1983)
* Tutto Benigni (1983)
* Chiedo asilo (1979)
* Berlinguer ti voglio bene (1977)

## Ceangail Sheachtaracha
* 
* Suíomh Oifigiúl Begnini (san Iodáilis)

Benigni, Roberto
Benigni, Roberto
Benigni, Roberto
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Laos

Tír in oirdheisceart na hÁise í **Daon-Phoblacht Dhaonlathach Laos** (Laos). 

Tá sí ag críochantacht leis an gCambóid, le Maenmar, le Daon-Phoblacht na Síne, leis an Téalainn, agus le Vítneam. Is í an Laoisis an teanga náisiúnta, agus í gaolmhar go mór leis an Téalainnis - le fírinne, is ionann í, a bheag nó a mhór, agus an chanúint a labhraítear i dtuaisceart na Téalainne, cé go bhfuil caighdeán agus scríbhneoireacht dá cuid féin aici. Is í Vientiane an phríomhchathair. Tá rialtas Cumannach i réim i Laos.

## Tagairtí


Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Mystery Train

Is é ***Mystery Train*** ná scannán a stiúradh agus a scríobhadh Jim Jarmusch sa bhliain 1989. Tá an plota an scannáin suite i Memphis, Tennessee. Roinntear an scannán i dtrí ghearrscannáin, 'A Long Way From Yokohama,' 'A Ghost' agus 'Lost In Space.' Cuireadh an chéad scéal (A Long Way From Yokohama) le chéile in onóir Elvis Presley, tá an pháirt seo den scannán faoi dhá turasóirí a thagraíonn gaol i ngach rud le Elvis. Sa dara scéal (A Ghost), tá carachtar Nicoletta Braschi ag stopadh in óstán le Elizabeth Bracco, pléann siad a chuid fadhbanna. Tagann réiteach ar na fadhbanna seo nuair a fhaigheann Braschi cuairt ó thaibhse Elvis. Leanann scéal a trí (Lost In Space) ag lorg réiteach ar fhadhbanna Elizabeth Bracco, nuair a thagann a bhuachaill ar an bhfód. Tá an celtóir le feiceáil Screamin' Jay Hawkins i ngach scéal ag obair ag an deasc san óstán, agus bíonn a cheol sa chúlra don scannán chomh maith.

## Gradaim
* Dréacht ealaíonta is fearr (Bua) - Jim Jarmusch - 1989 - Cannes Film Festival
* Bean Aisteoir is fearr - (Ainmníodh é) - Youki Kudoh - 1989 - Independent Spirit Award
* Best Cinematography (Ainmníodh é) -Robby Müller - 1989 - Independent Spirit Award
* Stiúthóir is fearr (Ainmníodh é) - Jim Jarmusch - 1989	- Independent Spirit Award
* Scannán is fearr (Ainmníodh é) - 1989 - Independent Spirit Award
* Screenplay is fearr (Ainmníodh é) - Jim Jarmusch - 1989 - Independent Spirit Award
* Aisteoir tacaithe is fearr (Ainmníodh é) - Steve Buscemi - 1989	- Independent Spirit Award
* Aisteoir tacaithe is fearr (Ainmníodh é) - Screamin' Jay Hawkins - 1989 - Independent Spirit Award

## Aisteoirí
### ''Far From Yokohama''

*Masatoshi Nagase - Jun 
*Youki Kudoh - Mitsuko 
*Screamin' Jay Hawkins 
*Cinqué Lee  
*Rufus Thomas 
*Jodie Markell - Sun Studio Guide
*William Hoch, Patch Hoch, & Joshua Elvis Hoch 
*Reginald Freeman  
*Beverly Prye 

### ''A Ghost''

*Nicoletta Braschi - Luisa
*Elizabeth Bracco - Dee Dee
*Sy Richardson 
*Tom Noonan 
*Stephen Jones - An Taibhse
*Lowell Roberts	- Lester
*Sara Driver 
*Richard Boes 
*Darryl Daniel 
*Calvin Brown 
*Jim Stark & Elan Yaari 

### ''Lost in Space''

*Joe Strummer - Johnny (nó) Elvis
*Rick Aviles - Will Robinson
*Steve Buscemi - Charlie
*Vondie Curtis-Hall - Ed
*Royale Johnson - Earl 
*Winston Hoffman - Wilbur 
*Rockets Redglare 
*Marvell Thomas 
*Charles Ponder 
*D'Army Bailey 
*Tom Waits - D.J Raidió (guth)
* Sam Jackson - (guth)
* Karen Longwell - (guth)
* Ralph Wakefield	- (guth)
* Bobby Jay - (guth)
* Tom Stocker - (guth)

## Ceangail sheachtracha
* Mystery Train ag AllMovie.com (Béarla)

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Iodáilis
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin Seapáinise
Catagóir:Scannáin na Seapáine
An tSín (idirdhealú)

Réigiún cultúrtha, limistéar geografach agus sibhialtacht is ea **[[an tSín]]** atá suite in oirthear na hÁise.

Tagraíonn **an tSín** do:
* Daon-Phoblacht na Síne, stát a bhunaíodh i 1949 agus atá i bhfeidhm i Mórthír na Síne, Hong Cong agus Macau; tugtar an tSín air go coitianta
* Poblacht na Síne, stát a bhunaíodh i Mórthír na Síne sa bhliain 1912 agus a athshuigh i 1949, atá i bhfeidhm sa Téaváin, i bPescadores, i Quemoy, i Matsu, i bPratas, agus in oileáin eile; tugtar an Téaváin air go coitianta, ach úsáidtear an sonrú idirnáisiúnta Taipei na Síne chomh maith
* Mórthír na Síne, an limistéar geografach Síneach, ach amháin na Sainréigiúin Riaracháin Hong Cong agus Macau, oileán na Téaváine, agus oileáin in aice láithreach atá faoi fheidhm Poblacht na Síne

Catagóir:An tSín
Tír Eoghain (ríocht)

:*Baineann an t-alt seo leis an ríocht Ghaelach sna meánaoiseanna; má tá suim agat sa chontae, féach [[Contae Thír Eoghain]].*

Ríocht Ghaelach na meánaoise, agus níos deireanaí iarlacht i Ríocht na hÉireann, ba ea **Tír Eoghain**.  Suite i lár-iarthar na nUladh a bhí sí, i gcodanna contaetha Tír Eoghain, Ard Mhacha agus Doire an lae inniu.  Áit dúchais Cineál Eoghain de chuid Uí Néill an Tuaiscirt a bhí ann.  D'imigh cuid éigin soir ó thuaidh as an ríocht faoi cheannas géag de chlann Uí Néill, agus leathadar faoin ainm Clann Aodha Bhuí.

mion|140px|Uladh, luath-16ú haois
mion|140px|Ó Néill, Tír Eoghain

## Stair
Ó thús a bunaithe ag Eoghan mac Néill sa 5ú haois, fo-aonaid Ailigh ba ea an tuath, i dteannta le Cineál Chonaill, gaoil trí Niall Naoighiallach, mar a mhaíodh.  Bhíodh Cineál Eoghain chun tosaigh mar ríthe na tuatha, de ghnáth.  Thángadar i réim agus cumhacht na nUladh ag dul i léig, a laghdaigh a riocht in oirthuaisceart na cúige.

Sa 12ú haois, scaradh ríocht Ailigh in dhá leath, agus d'éirigh Cenél nEógain ina Tír Eoghain.  Bhí an tír réir cheannas ar dtús Mhic Lochlainn agus níos deireanaí clann Uí Néill.  D'éirigh an chuid eile d'Aileach, Cineál Chonaill, ina Tír Chonaill.

Roimh ionradh na Normannach ar na hUlaid sa bhliain 1177, bhí Tír Eoghain an ríocht úd suntasaí i dtuaisceart Éireann, agus bhain sí an stádas sin amach arís tar éis teip Iarlacht Uladh sa 14ú haois.  Le linn réimeas Eilís I Shasana, d'éirigh an tuath ina hiarlacht laistigh de Ríocht na hÉireann.  I ndeireadh na dála áfach, laghdaíodh méad agus tionchar Thír Eoghain, agus cruthaíodh na contaetha Ard Mhacha agus Tír Eoghain aisti.

Le linn réimeas Séamas I Shasana, laghdaíodh Tír Eoghain tuilleadh, nuair a tugadh a barúntacht Loch Inse Uí Fhloinn sa chontae nua Dhoire isteach.  D'éirigh clann Uí Néill amach arís is arís eile, an iarracht dheireanach faoi Aodh Mór Ó Néill, Iarla Thír Eoghain, a d'éalaigh ó Éirinn sa bhliain 1607 mar chuid de Theitheadh na nIarlaí.

## Féach freisin
* Uí Néill
** Uí Néill an Tuaiscirt
*** Cineál Chonaill
*** Cineál Eoghain
**** Ríthe Thír Eoghain
**** Ó Néill (rítheaghlach)
**** Clann Aodha Bhuí

## Foinsí
* 
* 
* 
* 
* 
* Desmond O'Neill, *The Ancient and Royal Family of O'Neill* 
* 'The Great O'Neill*, E. Boyd Barret, Hale Cushman, Flint, Boston, 1939.
* Ciaran Brady, *Shane O'Neill*, Dún Dealgan, 1996

== Naisc sheachtracha ==
* *Gaelic lordship and Tudor conquest: Tír Eoghain, 1541–1603* ar [[History Ireland]]
* *Death in the lakelands: Tyrone’s proxy war, 1593–4'' ar History Ireland

## Tagairtí

Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:Ríochtaí Éireann
An tSín

:*Baineann an t-alt seo le sibhialtacht na Síne. Chun teacht ar an da shlánaonad pholaitiúla nua-aimseartha, féach ar:
:***[[Daon-Phoblacht na Síne]]**, atá i bhfeidhm i mórthír na Síne, i Hong Cong agus i Macau; nó*
:***[[Poblacht na Síne]]**, atá i bhfeidhm sa Téaváin, sna Pescadores, sna hOileáin Matsu, agus in Kinmen.*
:*Chun teacht ar chialla eile, féach ar an tSín (idirdhealú).*

Réigiún cultúrtha agus sibhialtacht ársa is ea *'an tSín*' (Sínis shimplithe: 中国; Sínis thraidisiúnta: 中國; Pinyin: Zhōngguó) atá suite in [[Oirthear na hÁise]]. Le níos mó ná fiche faoin gcéad de dhaonra an domhain ina gcónaí sa réigiún, tá an chuid is mó den tSín sa stát [[Daon-Phoblacht na Síne]]. Ach thagraíonn *an tSín* go dtí an sibhialtacht Síneach freisin. Sibhialtacht a bhí i bhfeidhm 4000 bhliain roimh an nua-stát (an *tSean-Sín*).

[[Íomhá:GreatWall 2004 Summer 4.jpg|deas|mionsamhail|300px|[[Balla Mór na Síne]], a thógadh ón 3ú haois R.C. (Ríshliocht Qin) go dtí an 17ú aois I.C. (Ríshliocht Ming) ]]

== Stair na Síne - amshraith ==
* An sean-tSín
** 10,000 - 2000 R.C. Réamhstairiúil (Neoiliteach)	
** 1600 - 1050 R.C. Ríshliocht Shang
** 1050 - 256 R.C. Ríshliocht Zhou
* An tSín impireachtach
** 221 - 210 R.C. Ríshliocht Qin
** 206 R.C. - I.C. 220 Ríshliocht Han 
** 220 - 589 *Aois na deighilte*
** 581 - 618 Ríshliocht Sui
** 618 - 907 Ríshliocht Tang 
** 907 - 960 *Aois an chúig ríshleachta)
** 960 - 1276 Ríshliocht Song
** 1276 - 1368 Ríshliocht Yuan (Mongólach)
** 1368 - 1644 Ríshliocht Ming 
** 1644 - 1911 Ríshliocht Qing (Manchu)
* An nua-tSín
** 1912 + Poblacht na Síne
** 1949 + Daon-Phoblacht na Síne

## Tagairtí
Cuas an Ghainimh

mion|Cuas an Ghainimh
Sráidbhaile beag in aice le Baile Átha Cliath is ea **Cuas an Ghainimh** (*Sandycove* as Béarla), agus é suite idir Deilginis agus Dún Laoghaire. 

Ceiliúrann muintir na háite Féile Bloom go feiceálach, i gcuimhne ar an seal a chaith an scríbhneoir Séamas Seoige i gCuas an Ghainimh go gairid sular imigh sé ó Éirinn le Nora Barnacle. 

Tá túr *Martello* san áit agus é ainmnithe as an Seoigeach. Bhí cara leis, Oliver St John Gogarty, ag cur faoi sa túr san am sin, agus ba chuigesean a tháinig an scríbhneoir ar cuairt. D'éirigh ina chogadh dearg eatarthu, áfach, nuair a bhí an Seoigeach ar cuairt anseo, agus tháinig deireadh leis an gcairdeas.

## Ainm
Feicfear bréagshanasaíocht an logainm thart faoin gceantar fós, cheap roinnt gur ón nGaeilge *Sáin le Gó* a tháinig *Sandycove*.

## Naisc Sheachtracha

* Cuas an Ghainimh ag www.dublintourist.com 
* Cumann Áitritheoirí Chuas an Ghainimh agus Ghlas Tuathail

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Diarmaid Ó Donnabháin Rosa

Ba réabhlóidí Éireannach as Iarthar Chorcaí é **Diarmaid Ó Donnabháin Rosa** (10 Meán Fómhair, 1831 - 29 Meitheamh, 1915), nó **Jeremiah O’Donovan Rossa** as Béarla. 

## Saol
Ba é a bhunaigh Cumann an Fhéinics, gluaiseacht cheannairceach Éireannach (1858) as ar fhás Bráithreachas na Poblachta níos déanaí. Phós sé Mary Jane Irwin ar an 22 Lúnasa 1864 (19 bliain d'aois ag an am) agus bhí 13 clainne orthu. 

Cuireadh i bpríosún é go minic mar gheall ar an mbaint a bhí aige le gluaiseacht na bhFiníní, agus díbríodh as Éirinn é faoi dheireadh in 1871. 

Chuir sé faoi i Nua-Eabhrac agus ba é a d’eagraigh na feachtais bhuamála i gcoinne chathracha Shasana a mhair ar feadh roinnt blianta. Rinne rialtas na Breataine iarracht é a eiseachadadh ach níor éirigh leo. Lámhach bean Shasanach, Yseult Dudley, é in 1885 lasmuigh dá oifig in aice le Broadway, ach tháinig sé slán. Chreid a lucht leanúna gur ar ordú ó Rialtas na Breataine a rinne sí an t-ionsaí seo. 

Tugadh cead do Ó Donnabháin filleadh ar Éirinn i 1894, agus arís i 1904. Rinne "Saoránach" de chathair Chorcaí de i 1904, rud a léirigh go raibh tacaíocht mhór aice ina cheantar dúchais. D’fhill sé ar Mheiriceá agus bhí sé an-tinn sna blianta deireanacha dá shaol. D’éag sé in ospidéal in Oileán Staten ar an 29 Meitheamh 1915. 
[clé|mion|óráid cois uaighe, [Sochraid Dhiarmada Uí Dhonnabháin Rosa, Lúnasa 1915]]

## Oidhreacht
Ba mhór an tábhacht shiombalach a bhain lena thórramh. Tugadh a chorp ar ais go hÉirinn agus cuireadh é i Reilig Ghlas Naíon.

Ba é Pádraig Mac Piarais a thug an óráid os cionn uaighe, ceann de na hóráidí ba cháiliúla i stair na hÉireann.

Bhí Éirí Amach na Cásca á bheartú ag an am agus d’úsáid Bráithreachas na Poblachta an ócáid chun an náisiúnachas a ghríosadh sa phobal.

## Féach freisin

* Sochraid Dhiarmada Uí Dhonnabháin Rosa
* a bhean, Mary Jane O’Donovan Rossa

## Tagairtí

Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon
Catagóir:Daoine a rugadh i 1831
Catagóir:Básanna i 1915
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Richard Shelby

Is polaiteoir Meiriceánach é **Richard Craig "Dick" Shelby** (r. 6 Bealtaine 1934) ar sheanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá sinsearach ó Alabama é. Is ball den Pháirtí Poblachtach é, ach bhí sé ina bhall den Pháirtí Daonlathach níos túisce, sular athraigh sé nuair a bhuaigh an Páirtí Poblachtach tromlach sa Chomhdáil sa bhliain 1994.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
An Chambóid

Tír in oirdheisceart na hÁise is ea **Ríocht na Cambóide**. Tá sí ag críochantacht leis an Téalainn, Laos agus Vítneam. Is í an Chiméiris an teanga náisiúnta, agus is í Phnom Penh an phríomhchathair. Is monarcacht bhunreachtúil í an Chambóid.

## Féach freisin
* Cogadh Vítneam agus na Síne
* Pol Pot

## Tagairtí


Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Ólafur Ragnar Grímsson

Is iaruachtarán na hÍoslainne é **Ólafur Ragnar Grímsson**. Rugadh é in Ísafjörður san Íoslainn ar 14 Bealtaine 1943. Toghadh Ólafur ina uachtarán den chéad uair sa bhliain 2000, agus bhí sé i mbun na hoifige sin ar feadh cúig théarma (1996–2016).

Rinne sé staidéar ar an eacnamaíocht agus ar an eolaíocht pholaitiúil in Ollscoil Mhanchain ó 1962 go 1970. Bhí sé ina ollamh le heolaíocht pholaitiúil in Ollscoil na hÍoslainne. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí rialtais
Catagóir:Alumni Ollscoil Mhanchain
Catagóir:Eolaithe polaitíochta
Catagóir:Fir
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Sóisialaithe
Catagóir:Uachtaráin na hÍoslainne
Alþingi

clé|200px|mion|Alþingi, Réicivíc
Parlaimint náisiúnta na hÍoslainne is ea an **Alþingi** (nó an *Althingi*), an ceann is sine san Eoraip. Ciallaíonn an t-ainm "gach rud", nó tionól gach rud. Bunaíodh i Þingvellir í sa bhliain 930, ach anois tá sí suite i Réicivíc, príomhchathair na tíre. Is é an Alþingishúsið an foirgneamh ina bhfuil an Alþingi suite i Réicivíc.

## Ballraíocht
Is é Sjálfstæðisflokkurinn an páirtí is mó sa Alþingi agus tá siad sa rialtas leis an Samfylkingin.

## Naisc sheachtracha

Alþingi - Suíomh oifigiúil

Catagóir:Rialtas na hÍoslainne
Lofsöngur

Is é ***Lofsöngur*** amhrán náisiúnta na hÍoslainne. "Iomann" a chiallaíonn teideal an amhráin as Gaeilge. Úsáidtear an teideal eile ****** (Gaeilge: “Dia ár dtíre”) uaireanta freisin. B'é Matthías Jochumsson a scríobh na líricí sa bhliain 1874, agus chum Sveinbjörn Sveinbjörnsson an port. De ghnáth, ní chantar ach an chéad rann. Deirtear go bhfuil sé deacair an t-amhrán seo a chanadh, agus deir daoine nach bhfuil siad ábalta é a dhéanamh. 

## Liricí

("Ó, a Dhia ár dtíre, ó, a Dhia ár dtíre!
Seo muidne ag onórú d'ainm naomh, naofa!
Is iad grianchórais na spéire do choróin
a rinne na haoiseanna duit, arb iad do shluaite armtha iad.
Is ionann i do shúile míle bliain agus lá amháin,
níl i míle bliain ach lá amháin, dar leat, 
bláth beag de chuid na síoraíochta
agus é ag adhradh a Dhé le deoir chreathnach
sula dtagann an bás air. 
Míle bliain na hÍoslainne, míle bliain na hÍoslainne -
níl ann ach bláth beag de chuid na síoraíochta
agus é ag adhradh a Dhé le deoir chreathnach
sula dtagann an bás air.")

Catagóir:An Íoslainn
Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Katowice

Tá **Katowice** ar cheann de na cathracha is tábhachtachaí sa Pholainn. Tá breis is trí chéad míle duine ina gcónaí sa chathair féin, ach má chuirtear an cruinneagán iomlán daonra i dtimpeallacht na cathrach san áireamh, is féidir a rá go bhfuil trí mhilliún go leith i dtuilleamaí Katowice ar bhealach éigin. Is iad na cathracha a bhaineann leis an gcruinneagán seo ná Knurów, Gliwice, Zabrze, Bytom, Piekary Śląskie, Będzin, Dąbrowa Górnica, Sosnowiec, Jaworzno, Mysłowice, Tychy, Czeladź, Siemianowice Śląskie, Chorzów, Świętochłowice, agus Ruda Śląska.

Tá Katowice suite sa tSiléis, an cúige traidisiúnta ar imeall thiar na Polainne, nó ar imeall thoir na Gearmáine, agus is é an t-ainm Gearmáinise atá ar an áit ná *Kattowitz*. Siúd is gur Polannaigh (nó Slavaigh) ba mhó a bhí ina gcónaí sna bólaí seo, ba iad stáit láidre na Gearmáine - an Ostair ar dtús, agus an Phrúis ón mbliain 1742 ar aghaidh - a bhí ag rialú na Siléise i bhfad roimh chríochdheighiltí na Polainne féin. Idir eatarthu a bhí an tSiléis riamh.

Tá an ceantar go léir ag teacht i dtír ar an mianadóireacht agus ar an teilgcheártaíocht. Ba í an mhianadóireacht a rinne cathair de Katowice, nó ní raibh ann ach sráidbhaile i dtús na naoú haoise déag. hOsclaíodh an chéad dá pholl mianach, *Waterloo* agus *Ferdynand*, sa bhliain 1824. Ansin, thosaigh an áit ag tiomsú daonra go sciobtha, agus sa bhliain 1865, bronnadh dintiúirí cathrach ar an áit go hoifigiúil. Bhunaigh na hoird éagsúla Chaitliceacha ospidéal, dílleachtlann agus carthanachtaí eile, agus sa bhliain 1907, tháinig amharclann na cathrach ar an bhfód. Tháinig an áit slán as an Chéad Chogadh Domhanda, le fírinne ní dhearna an cogadh ach maitheas mór don tionsclaíocht áitiúil. Sna blianta go díreach i ndiaidh an chogaidh, d'éirigh daonra an cheantair amach in aghaidh na nGearmánach i dtrí cheannairc na Siléise, agus sa bhliain 1922, cuireadh Katowice leis an bPolainn.

Idir an dá chogadh, tháinig an-bhorradh ar an mbaincéireacht in Katowice. 

Nuair a thosaigh an Dara Cogadh Domhanda, thréig arm na Polainne an áit sular tháinig na Gearmánaigh, agus níor fágadh ach scabhtaí na háite ag iarraidh Katowice a chosaint. Nuair a shealbhaigh na Gearmánaigh an áit, i Mí Mheán Fómhair den bhliain 1939, cuireadh an tsionagóg áitiúil trí thine, agus na Gearmánaigh ag scaoileadh urchair leis na daoine a bhí ag éalú ón dóiteán. Go gairid ina dhiaidh sin, maraíodh tríocha Polannach agus Giúdach ón áit ar an tsiocair gurbh iadsan a d'adhain an dóiteán. Básaíodh na céadta Polannach i rith an chúpla seachtain ina dhiaidh sin. Bhí ocht míle Giúdach ina gcónaí san áit roimh an gcogadh, ach ó bhí an chathair le dul don Ghearmáin, is follasach nach raibh cead acu fanacht. Tugadh go dtí an Ghobharnóireacht Ghinearálta iad, is é sin, an chuid den Pholainn a bhí á rialú mar ghobharnóireacht mhíleata. Ba ansin, taobh amuigh den Ghearmáin féin, a cuireadh sna seomraí gáis iad.

Catagóir:Cathracha sa Pholainn
Craobh Sinsear Peile na hÉireann 2006

thumb|'''Cumann Lúthchleas Gael'''

Thosaigh Craobh Sinsear Uile-Éireann Peile Bhainc na hÉireann, ar an Domhnach, Bealtaine 7, 2006. Baineadh úsáid as an gcóras "Cáilitheoir" a bhí ann sa bhliain 2005. Bhuaigh Ciarraí an comórtas.

## Laighean

## Connacht

## An Mhumhain

## Uladh

## Craobh Sinsear Uile-Éireann Peile
### Babhta 1

## Tagairtí

Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael
Uachtarán na hÍoslainne

Is é **Uachtarán na hÍoslainne** (Íoslainnis: *Forseti Íslands*) ceannaire stáit na hÍoslainne. Roghnaítear uachtarán nua i dtoghchán gach ceithre bliana. Toghadh Sveinn Björnsson ina chéad uachtarán sa bhliain 1944, nuair a fuair an tír neamhspleáchas ón Danmhairg. Guðni Thorlacius Jóhannesson is ainm do 6ú uachtarán na tíre, atá in oifig anois.

Tá teach an uachtaráin lonnaithe in Bessastaðir, in Álftanes.

## Uachtaráin na hÍoslainne
* Sveinn Björnsson (1944-1952)
* Ásgeir Ásgeirsson (1952-1968)
* Kristján Eldjárn (1968-1980)
* Vigdís Finnbogadóttir (1980-1996)
* Ólafur Ragnar Grímsson (1996-2016)
* Guðni Th. Jóhannesson (2016-inniu)

## Tagairtí
Contae Vlorë

Contae atá suite i ndeisceart na hAlbáine is ea **Contae Vlorë** (). Tá na ceantair, Vlorë, Delvinë, agus Sarandë suite ann. Is é Vlorë an phríomhchathair. Tá mionpobal Gréagach ina gcónaí sa chontae.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Contaetha na hAlbáine
Sveinn Björnsson

Céad uachtarán na hÍoslainne ab ea **Sveinn Björnsson** (27 Feabhra 1881 - 25 Eanáir 1952). Rugadh é i gCóbanhávan, an Danmhairg ach toghadh é mar bhall den Alþingi i 1914. Bunaíodh poblacht sa tír i 1944, agus toghadh Sveinn ina uachtarán. Fuair sé bás i Réicivíc i 1952, le bliain amháin fágtha ina 2ú théarma.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1881
Catagóir:Básanna i 1952
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Cóbanhávan
Catagóir:Dlíodóirí
Catagóir:Fir
Catagóir:Taidhleoirí
Catagóir:Uachtaráin na hÍoslainne
Gelderland

Is cúige atá suite in oirthear na hÍsiltíre é **Gelderland** (). Is é Arnhem an phríomhchathair ach tá níos mó daonra ag Nijmegen agus Apeldoorn.

## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na hÍsiltíre
Catagóir:Gelderland
Trümmerliteratur

Is é is **Trümmerliteratur** ann ná focal Gearmáinise a chiallaíonn *litríocht na bhfothrach*. Tagraíonn sé don chineál litríochta a scríobhadh in Iarthar na Gearmáine go gairid i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, agus na scríbhneoirí ag athshealbhú a dteanga dúchais ó na Naitsithe. Téamaí tábhachtacha iad sa litríocht seo an dóigh a gcaithfeadh muintir na Gearmáine a gcuid luachanna a athluacháil tar éis imeacht an Naitsíochais; an léirscrios a rinne an cogadh ar an tír; agus na chéad iarrachtaí chun an tír a atógáil. Stíl shimplí ar bheagán focal is dual don chineál seo litríochta. Bhí an-tionchar ag gearrscéalaíocht comhaimseartha na Stát Aontaithe ar an *Trümmerliteratur*. Scríbhneoirí tábhachtacha ab ea Wolfgang Borchert, Heinrich Böll, Günter Eich, Erich Kästner, Arno Schmidt, Wolfdietrich Schnurre, agus Elisabeth Langgässer.

Catagóir:Litríocht na Gearmáine
Erich Kästner

Scríbhneoir Gearmánach ab ea **Erich Kästner** (23 Mí Feabhra 1899, Dresden - 29 Mí Iúil 1974, München). Scríobhadh sé dánta greannmhara agus leabhair do pháistí. Chuir Nicholas Williams Gaeilge ar úrscéal leis, *Emil und die Detektive*. Tháinig an leagan Gaeilge, *Emil agus na bleachtairí*, i gcló sa bhliain 2004.

Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1899
Catagóir:Básanna i 1974
Scamall Beag Magellan

**Scamall Beag Magellan** (an dá chéad dóú réad déag is ceithre scór ar an Nua-Chatalóg Ghinearálta, mar atá, NGC292, nó an trí mhíle ochtú cúigiú ceann ar Phríomh-Chatalóg na Réaltraí): ceann den dá réaltra bheaga neamhrialta a dtugtar Scamaill Magellan orthu. 

thumb|Scamall Beag Magellan

Feictear an Scamall Beag ar imeall réaltbhuíon an Túcáin, in aice leis an réaltbhraisle chruinneogach a dtugtar 47 Tucanae uirthi. Níl pol theas an sféir neamhaí i bhfad ar shiúl ach an oiread, óir tá an Túcán ag críochantaíocht le réaltbhuíon an Ochtamháin atá suite thart ar an bpol. Cosúil leis an Scamall Mór, tá an Scamall Beag ar ceann de na réaltraí atá ag timpeallú Bhealach na Bó Finne, agus ar na cinn is gaire dúinn. Tá an Scamall Beag suite faoi dhá chéad agus deich míle solasbhliain dínn, agus é thart ar deich míle solasbhliain ar fad is ar leithead. Níl sé chomh saibhir i réaltaí agus an Scamall Mór - tá níos mó deannach agus gás ann.

## Naisc sheachtracha
*Íomhá réaltbhraisle a shoiléiríonne luathchéimeanna na cruinne (I mBéarla)
## Tagairtí

Catagóir:Réalteolaíocht
Utrecht (cúige)

Is cúige de chuid na hÍsiltíre é **Utrecht** () atá suite i lár na tíre.

Is é Utrecht an phríomhchathair.

## Tagairtí

Catagóir:Cúigí na hÍsiltíre
Catagóir:Utrecht
Ásgeir Ásgeirsson

Dara hUachtarán na hÍoslainne ab ea **Ásgeir Ásgeirsson** (13 Bealtaine 1894 - 15 Meán Fómhair 1972). Toghadh é ina phríomh-aire san Alþingi i 1932, agus ina uachtarán idir 1952 agus 1968. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Básanna i 1972
Catagóir:Baincéirí
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Diagairí na Críostaíochta
Catagóir:Fir
Catagóir:Príomh-airí
Catagóir:Sóisialaithe
Catagóir:Uachtaráin na hÍoslainne
Fulgencio Batista

Ba uachtarán Chúba (1940-1944) agus deachtóir (1952-1958) é **Fulgencio Batista y Zaldívar** (16 Eanáir 1901 - 6 Lúnasa 1973). Bhí a réimeas mar dheachtóir fuilteach agus fealltach.

### Deachtóireacht Batista 1952-1958
Tháinig Fulgencio Batista i gceannas ar an dtír mar dheachtóir i 1952. Cé go raibh aithne air go dtí sin mar liobrálaí, thosaigh sé a naimhde polaitiúla a chur faoi chois. Bhí géarchéim eacnamaíoch sa tír ag an am, le formhór na ndaoine ag maireachtáil i mbochtanas. Rialaigh sé an tír le cabhair Mheiriceá.

### Réabhlóid
clé|mion|252x252px|1950idí
Chuir Fidel Castro agus a chomhghleacaithe (Che Guevara san áireamh) feachtas míleata nua in aghaidh an rialtais ar bun ag deireadh 1956. Chuir siad buíon chomhtháite troda nua ar bun i Meicsiceo ar dtús. Bhog siad ansin go dtí sléibhte an Sierra Madre, gar do Santiago de Cuba, suite in oirdheisceart na tíre. 

Theith Batista ón oileán ar an 31 Nollaig 1958. Ghlac Castro seilbh ar Havana an lá dár gcionn, ar 1 Eanáir 1959.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1901
Catagóir:Básanna i 1973
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda
Catagóir:Príomh-airí
Catagóir:Uachtaráin Chúba
Bliain Idirnáisiúnta na Geoifisice

**Bliain Idirnáisiúnta na Geoifisice**: Ba í Bliain Idirnáisiúnta na Geoifisice, a mhair ní b'fhaide ná bliain (ón chéad lá de Mhí Iúil 1957 go dtí an t-aonú lá déag is fiche de Mhí na Nollag 1958), an tionscadal comhoibrithe ba mhó riamh i stair na heolaíochta. Bhí seacht dtír is trí scór ar fad páirteach san fhiontar seo, agus iad ag comhchruinniú a gcuid cumais leis na príomhábhair staidéir seo leanas a thaighde:

* an mheitéareolaíocht (is é sin, an aimsir);
* an Ghrian;
* na Saighneáin (is é sin, an Chaor Aduaidh, nó an t-*Aurora Borealis*);
* an spás;
* agus an gheoifisic, is é sin, fisic an Domhain.

Is iomaí gléas úr teicneolaíochta a cuireadh in úsáid an chéad uair in obair na heolaíochta le linn Bhliain Idirnáisiúnta na Geoifisice: an radar, na roicéid, an leictreonaic ardfhorbartha, agus fiú an chéad dá shatailít dhaondéanta, mar atá, Sputnik na Rúiseach agus Vanguard na Meiriceánach. Bhí Vanguard sceidealaithe ón tús an chéad turas spáis a thabhairt le linn Bhliain Idirnáisiúnta na Geoifisice, agus siúd is gur chlis ar an chéad dá iarracht lainseála, scaoileadh an chéad Vanguard chun bealaigh fá dheoidh i Mí na Márta 1958.

## Tagairtí

Catagóir:Féilte idirnáisiúnta
Catagóir:Geoifisic
Scamall Mór Magellan

**Scamall Mór Magellan** (an seacht míle déag dhá chéad fiche tríú réad ar Phríomh-Chatalóg na Réaltraí, mar atá, PGC17223): ceann de dhá réaltra bheaga ar déanamh neamhrialta a dtugtar Scamaill Magellan orthu, agus é le feiceáil i réaltbhuíonta an Cholgáin agus an Tábla. Scamall Beag Magellan atá ar an gceann eile. Is réaltbhuíonta iad seo nach bhfeictear ach ar an leath theas den sféar neamhaí, sách cóngarach don phol theas fiú, agus mar sin, ní raibh aithne ag muintir na hEorpa ar na scamaill seo roimh na turasanna móra farraige a nocht cosúlacht agus déanamh an Domhain féin dár sinsir. Ní díol iontais é ar aon nós gurb as Fernão de Magalhães (nó Ferdinand Magellan, mar a thugtar air ina lán teangacha, an Béarla san áireamh), an taistealaí farraige a thaispeáin gur sféar é an Domhan, a hainmníodh iad.

Chreideadh na réalteolaithe go dtí le déanaí go raibh an Scamall Mór ar an réaltra ba ghaire do Bhealach na Bó Finne, ach, le déanaí, thángthas trasna ar réaltra beag atá níos cóngaraí fós, mar atá, Abhacréaltra Éilipseach an tSaighdeora.

Tá Scamall Mór Magellan chomh gar dúinn is go dtig le lucht na dteileascóp cuid mhaith réaltbhraislí agus fiú réaltaí aonair a aithint ansin. Díol suntais iad na réaltbhraislí gorma ilréaltacha nach bhfuil a leithéidí le fáil sa réaltra s'againn féin. Thairis sin, chonacthas ollnóva i Scamall Mór Magellan sa bhliain 1987.

Ceann de na réada is feiceálaí i Scamall Mór Magellan é Réaltnéal an Tarantúla (arb é an dá mhíle seachtóidiú réad é ar an Nua-Chatalóg Ghinearálta, is é sin, NGC2070). Néal hidrigine ianaithe atá ann, agus é á shoilsiú ag dornáin tiubha de réaltaí móra óga teo bána nó bánghorma, réaltaí a mbíonn an t-ollnóva i ndán dá leithéidí i ndeireadh na dála. Is ar imeall an Tarantúla a bhladhm ollnóva na bliana 1987 fosta.

Tá réad tábhachtach eile suite i Scamall Mór Magellan, mar atá, S Doradus, an ollfhathachréalta ghorm athraitheach lonrúil. Tá cineál iomlán réaltaí ainmnithe as an gcránaí mór millteanach seo de réalta.

Tá Scamall Mór Magellan suite faoi chéad agus ceithre scór míle solasbhliain dínn, agus é fiche míle solasbhliain ar trastomhas.

## Tagairtí

Catagóir:Réalteolaíocht
Naffir

Chuirtear an ainm **naffir** نفير ar sórt obair comhchoiteann a bhfuil ar fáil i dtuaisceart, oirthear agus iarthar na Súdáine, go háirithe i Kassala, Kordofan, na sléibhte Nuba agus i Darfur. D'fhéadfá an focal "meitheal" a úsáid as Gaeilge leis an míniú céanna. Cuir síos amháin ar naffir, ná gur grúpa é a cuirtear le chéile trí líonraí chlanna agus comharsaí i gcomhair rud áirithe a dhéanamh. Scaipeann an grúpa nuair atá an rud sin déanta (Manger, 1987). Deireann sainmhíniú níos déanaí eile, go dtagainn naffir le chéile ón chomharsanacht nó ceantair chéanna chun obair a dhéanamh, mar shampla, teach a chruthú, nó an fómhar a chur isteach ('Conceptual analysis of volunteer', 2004). 

Is dócha go bhfuil gaol idir naffir agus an focal "nafr" نفر in san Araibis caighdeánach a chuireann in iúl grúpa tagaithe le chéile chun troid a chaitheamh. San Araibis caighdeánach ba é *naffīr āmm* (نفير عام) glaoch chun troda (Wehr, 1980). Úsáidtear an focal naffir san tslí seo san tSúdáin freisin. Mar shampla, úsáidtear é sna Sléibhte Nuba go luath sna 1990idí nuair a chuirtear ainm *an-Naffīr ash-Sha'abī* (nó Mílísta Daonra) ar grúpaí airmithe a bhí ag cur scrios ar an cheantair (Kevlihan, 2005).

Is trumpa é naffir chomh maith in Araibís. Fadó do ghlac na Spáinnaigh leis an ainm seo i bhfoirm "an-naffir" agus dár ndóigh, athraítear é go "anafil" (Trompet.nl, 2005) 

## Leabhareolas

**As Béarla**

* Rob Kevlihan, 2005, "Developing Connectors in Humanitarian Emergencies: Is it possible in Sudan?" in *Humanitarian Exchange*, No. 30, June 2005, available at http://www.reliefweb.int/library/documents/2005/odihpn-gen-30jun.pdf

* Leif O. Manger, 1987, "Introduction" in Leif O. Manger (ed.) *Communal Labour in the Sudan*, University of Bergen, p7. 

* Hans Wehr, 1980, *A Dictionary of Modern Written Arabic, Arabic - English*, J.Milton Cowan (ed.), 3rd Edition, Beirut: Librarie Du Liban.

## Lúbaí

**As Béarla** 

* International Conference Volunteers and MCART Design Association, 2004, “Conceptual analysis of "volunteer" around the world”  

**In Ollannais**

* www.Trompet.nl http://www.trompet.nl/geschiedenis/gs4.shtml - B
1387

## Eachtraí
* Thosaigh Geoffrey Chaucer ag scríobh The Canterbury Tales

## Breitheanna
* 

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
Íslendingabók

Leabhair faoi stair na hÍoslainne is ea an **Íslendingabók** (*Libellus Islandorum*, nó *Leabhair na nÍoslannach*). Ba é an sagart Ari Þorgilsson a scríobh an leabhair i rith an 12ú haois. Tá deich gcaibidil ann.

Catagóir:Stair na hÍoslainne
Grímsey

Oileán beag é **Grímsey**, agus é suite 40 ciliméadar amach ó chósta tuaisceartach na hÍoslainne. Tá an t-oiléan suite go díreach ar an gCiorcal Artach.

Baineann an t-oileán le Grímseyjarhreppur, bardas de chuid chúige Eyjafjarðarsýsla. Tá timpeall céad duine ina gcónaí ann, agus is é Sandvík an t-aon sráidbhaile amháin.

## Tíreolaíocht agus aeráid
right|200px|thumb|Oileán Grímsey
Níl aon chuid áitrithe den Íoslainn níos faide ó thuaidh ná Grímsey; tá oileáinín Kolbeinsey níos faide ó thuaidh fós, ach níl aon daoine ann. Tá Flatey (Skjálfandi) 39 ciliméadar ó dheas. Tá aillte crochta ar gach taobh de Grímsey ach amháin sa deisceart. Réimse 5.3 ciliméadar atá ann, agus tá an chuid is airde de 105 méadar os cionn na farraige.
thumb|left|200px|An Ciorcal Artach ar Grímsey.
Tugann an Sruth Atlantach Thuaidh uisce sách te leis ó Mhurascaille Mheicsiceo, agus dá bhrí sin níl an aeráid rófhuar. Taifeadadh teocht 26&nbsp;°C (79&nbsp;°F) ann, teocht a mbeadh súil agat léi i Réicivíc agus í i bhfad níos faide ó dheas. Níl crainn ann ach tá riasca, féar agus caonach le fáil ann, agus gnáthaíonn mórán éan an áit, go háirithe falcóga.

Ní bhíonn aon oíche ann sa samhradh; tosaíonn an caochsholas um meán oíche i ndeireadh mhí Iúil. 

Bíonn stoirmeacha móra ann, agus uaireanta tagann an t-oighear aduaidh, rud a fhágann an fharraige ina reolach timpeall an oileáin. Sa samhradh, áfach, is minic an fharraige ina léinseach.

## Geilleagar agus Pobal
thumb|200px|right|Akureyri
Tá neart éisc le marú fós timpeall an oileáin, agus uaireanta téann na hiascairí i bhfad níos faide ó thuaidh ina mótarbháid. Tá feirmeacha ann, agus bailítear uibheacha éin mhara. Tá tarraingt turasóirí ar an áit. 

Tá eaglais ann le hocht gcéad bliain anuas, ach sa bhliain 1856 a tógadh an eaglais atá anois ann. As adhmad farraige a rinneadh é, agus baint aici le paróiste Akureyri ar an oileán mór. 

Tá lárionad pobail ann agus scoil ó leibhéal na naíscoile go dtí Grád 8; caithfidh daltaí níos sine dul go Akureyri.
thumb|left|200px|Eaglais Grímsey

## Fichille
Tá clú na fichille ar Grímsey, agus dá bhrí sin chuir Willard Fiske, scoláire agus fear mór fichille, suim san oileán sna 1870í. Níor thug sé cuairt ar Grímsey riamh, ach chuir sé ábhar fichille chuige agus d'fhág airgead le huacht ag an oileán.

## An Ciorcal Artach
Deirtear go ritheann an Ciorcal díreach trí lár leaba an tsagairt - scéal gan bhunús, mar bogann an Ciorcal cúpla méadar gach bliain. 

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Eolas ar Grímsey. Tá stair an oileáin le fáil san alt Íoslainnise ''Hvenar og hvers vegna?'' 

Catagóir:Tíreolaíocht na hÍoslainne
Catagóir:Oileáin
Króna

Airgeadra na hÍoslainne is ea an **króna** (iolra: **krónur**), nó an króna Íoslannach. Ciallaíonn an t-ainm "coróin", agus is é ISK an cód ISO. Céad **aurar** (aonarach: **eyrir**) is ea króna amháin. Scaradh an króna Íoslannach ón krone Danmhairgeach ag tús An Chéad Chogadh Domhanda, agus neamhspleáchas níos déanaí sa bhliain 1918.

## Airgead tirim

Airgeadra i gcúrsaíocht - 

* Boinn ("Mynt"): 
** 1 króna
** 5 krónur
** 10 krónur
** 50 krónur
** 100 krónur

* Nótaí ("Seðlar"): 
** 500 krónur
** 1,000 krónur
** 2,000 krónur (*annamh*)
** 5,000 krónur

As feidhm -

* Boinn:
** 1 eyrir
** 2 aurar
** 5 aurar
** 10 aurar
** 25 aurar
** 50 aurar
** 2 krónur

* Nótaí:
** 1 króna
** 5 krónur
** 10 krónur 
** 25 krónur
** 50 krónur
** 100 krónur

## Tagairtí

Catagóir:An Íoslainn
Catagóir:Airgead
Oighearshruth

Abhainn mhór reoite, atá ag bogadh go mall trasna na talún is ea **oighearshruth**. Déantar iad as sneachta agus leac oighear, a bhailíonn le chéile tríd na mílte bliain. Tá oighearshruthanna le fáil ar gach ilchríoch, ach amháin san Astráil.

Tá tionchar mór ag oighearshruthanna ar an talún, go háirithe an geolaíocht.
center|thumb|800px|Oighearshruth

### Gluaiseacht
Bogann oighearshruthanna faoina meáchan féin. Is féidir leis an oighear ar an mbun leá mar gheall ar an mbrú agus cruthaíonn sé sraith tanaí uisce a ligeann don oighearshruth sleamhnú chun tosaigh. Nuair a ghluaiseann oighearshruthanna, iompraíonn siad carraigeacha agus gairbhéal atá greamaithe san oighear. Scríobann na carraigeacha agus na clocha seo an charraig atá faoin oighear. Gearrann sé seo amach gleannta le cruth 'U' idir na sléibhte.
 

Íomhá:Perito Moreno Glacier Patagonia Argentina Luca Galuzzi 2005.JPG|Oighearshruth Perito Moreno, san Phatagóin
Íomhá:Glacial lakes, Bhutan.jpg|Oighearchúlú sna Himiléithe
Íomhá:Morteratsch glacier 1.jpg|Oighearshruth Morteratsch, san Eilvéis


Catagóir:Oigheareolaíocht
Kristján Eldjárn

Tríú uachtarán na hÍoslainne ab ea **Kristján Eldjárn** (6 Nollaig 1916 - 13 Meán Fómhair 1982). Rinne sé staidéar in Ollscoil Cóbanhávan agus Ollscoil na hÍoslainne i Réicivíc. Bhain sé céim seandálaíochta amach sa bhliain 1957, agus bhí sé ina stiúrthóir le Músaem Náisiúnta na hÍoslainne idir 1947 agus 1968. Fuair sé post leis an stáisiún teilifíse nua RÚV idir 1966 agus 1968, ag cur i láthair cláir oideachais.

Toghadh Kristján ina uachtarán i 1968, agus bhuaigh sé na toghcháin i 1972 agus 1976 chomh maith. Níor ghlac sé páirt sa toghchán i 1980, agus chaith sé na blianta a bhí fágtha aige ag staidéar arís. Cailleadh é i 1982.

Is scríbhneoir rathúil é a mhac Þórarinn Eldjárn. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna i 1982
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Fir
Catagóir:Seandálaithe
Catagóir:Uachtaráin na hÍoslainne
Vigdís Finnbogadóttir

Bhí **Vigdís Finnbogadóttir**, a rugadh ar an 15 Aibreán sa bhliain 1930, ar an gceathrú hUachtarán ar Phoblacht na hÍoslainne. Chaith sí na blianta ó 1980 go 1996 ina hUachtarán, agus í ar an chéad uachtarán mná a vótáladh isteach riamh.

Rinne Vigdís staidéar ar litríocht agus ar dhrámaíocht in Ollscoil Grenoble, i Sorbonne agus in Ollscoil na hÍoslainne i Réicivíc. Bhain sí amach céim san Oideachas, agus fuair sí post ag Leikfélag Reykjavíkur, ar comhlacht drámaíochta i Réicivíc é. 

Ghnóthaigh Vigdís toghchán stairiúil sa bhliain 1980, nó bhí sí ar an chéad Uachtarán mná a toghadh i dtoghchán daonlathach. Vótáladh isteach arís í sna blianta 1984, 1988 agus 1992.

Tá Vigdís ina hambasadóir do UNESCO anois.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Mná sa pholaitíocht
Catagóir:Stiúrthóirí
Catagóir:Uachtaráin na hÍoslainne
Victoria, an Cholóim Bhriotanach

Is é **Victoria** príomhchathair an chúige, An Cholóim Bhriotanach, Ceanada. Tá an chathair suite ar Oileán Vancouver ar an gcósta iartharach CB. 

Tá sí ar an chathair is cóngaraí don tSeapáin agus don tSín de chuid Cheanada, agus tá sin le mothú, agus meascán cultúrtha  iontach ann. Ní hionann Victoria agus na bailte eile i gCeanada, nó na bailte a chonaic muidne ar aon nós, sa mhéid is go bhfuil "seanbhaile" aige.

## Stair
Tháinig na muintir “Coast Salish” – sin iad na bundúchasaigh sa chuid seo tíre – anseo na céadta bliain ó shin, i bhfad sula ndearnadh coilíniú ar an áit. Is leis an náisiún Lekwungen agus an náisiún W̱sáneć an talamh. Tchítear a gcuaillí tótaim thart fán áit agus tá iarracht de chineál éigin déanta ag na húdaráis áitiúla leis na drochrudaí a rinneadh ar na bundúchasaigh a aithint.

## Comhchathracha
* Khabarovsk, An Rúis 
* Napier, An Nua-Shéalainn 
* Morioka, An tSeapáin 
* Suzhou, An tSín 

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha sa Cholóim Bhriotanach
Michael McDowell

Is iarpholaiteoir agus iar-Ard-Aighne na hÉireann é **Mícheál Mac Dubhghaill**, nó **Michael McDowell** de ghnáth (1 Bealtaine 1951 a rugadh é). 

## Saol
Garmhac le hEoin Mac Néill is ea é, an fear léinn a bhí gníomhach le Conradh na Gaeilge agus Óglaigh na hÉireann.
clé|mion

### Saol Polaitiúil

Ba Theachta Dála é ar son Bhaile Átha Cliath Thoir Theas.  Toghadh é chun na Dála an chéad uair sa bhliain 1987, agus dhá uair eile (1992 agus 2002) ina dhiaidh sin. 

Ba é an tAire Dlí agus Cirt, Comhionannais agus Athchóirithe Dlí ón mbliain 2002 go 2007. 

Rinneadh ceannaire den Pháirtí Daonlathach de i 2006.  Ar 13 Meán Fómhair 2006, d'éirigh sé ina Thánaiste. Bhí sé ina cheannaire ar an bPáirtí Daonlathach nuair a bualadh go tubaisteach iad in Olltoghchán 2007, agus 75% (6/8) dá suíochán caillte acu, a shuíochán siúd ina measc.

D'éirigh sé as an bpost (agus as an bpolaitíocht go hiomlán) tar éis an olltoghcháin sa bhliain 2007. D'fhill sé ar a ghairm bheatha mar abhcóide, tar éis dó éirí as an bpolaitíocht. 

### Gaeilge
Tá líofacht na Gaeilge aige.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thoir Theas

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* A shuíomh gréasáin mar pholaiteoir
* Stair thoghchánaíochta Mhic Dhubhghaill 
* Físeán den achrann sráide poiblí idir John Gormley agus Mac Dubhghaill i Raghnallach, le linn Olltoghchán 2007

Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Baill den Pháirtí Daonlathach
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ard-Aighní na hÉireann
Catagóir:Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Avril Doyle

Is polaiteoir Éireannach í **Avril Doyle** (18 Aibreán 1949 a rugadh í). Ba fheisire Pharlaimint na hEorpa í (2004-2009). Tá sí ina ball d'Fhine Gael.

Rugadh i mBaile Átha Cliath í agus oileadh ag Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath í.

## Naisc sheachtracha
* http://www.avrildoyle.ie 
* Leathanach Gréasáin Pharlaimint na hEorpa

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Seanad
Catagóir:Baill den 21ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Ollscoil na hÍoslainne

Ollscoil náisiúnta na hÍoslainne is ea **Ollscoil na hÍoslainne** (Íoslainnis: *Háskóli Íslands*). Bunaíodh í i Réicivíc i 1911, agus inniu tá timpeall 8,000 dalta ag freastal air.

An ollscoil is mó sa tír is ea í, agus an áit oibre is mó chomh maith. Bhí an ollscoil lonnaithe san Alþingishúsið (suíomh rialtais na hÍoslainne, an Althing) idir 1911 agus 1940. Thosaigh crannchur na hollscoile sa bhliain 1934 ar a ghlaoitear Happdrætti Háskólans, chun airgead a bhailiú chun foirgnimh nua a chur ar fáil. Tá an crannchur ar siúl go fóill.

Is í Kristín Ingólfsdóttir uachtarán na hollscoile inniu, an chéad bhean a bhuaigh an post.

## Tagairtí

Catagóir:An Íoslainn
Catagóir:Ollscoileanna san Íoslainn
Baile na gCros (Contae an Dúin)

Is baile fearainn beag (368 acra) i gContae an Dúin, in Ultaibh é **Baile na gCros**. Tá sé suite i bparóiste dlí Eanach Cluana agus i mbarúntacht stairiúil Uíbh Eachach Uachtarach, An Leath Uachtair.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte Fearainn Chontae an Dúin
Catagóir:Paróiste dlí Eanach Cluana
Ceathrú Aodha Dhuibh

Is baile mór i gContae an Dúin í **Ceathrú Aodha Dhuibh** (nó *Carryduff* i mBéarla) atá suite ar imeall Bhéal Feirste, timpeall sé mhíle ó lár na cathrach. Le tríocha bliain nó mar sin anuas, deirtear gur ceann de na háiteanna is fearr é le dul chun cónaithe ann i dTuaisceart Éireann, cionn is go bhfuil tithe móra ann agus nach bhfuil mórán fadhbanna pobail idir Caitlicigh is Protastúnaigh sa cheantar, ós pobal measctha é. Tá an baile suite cóngarach d'Ionad Siopadóireachta Cois Coille (trí mhíle), agus ní gá ach turas bus gairid a thógáil (ar feadh fiche bomaite) le Béal Feirste lárnach a bhaint amach.

Tá timpeallán i lár an bhaile, mar a bhfuil ceangal idir an bóthar A7 (go Dún Pádraig) agus an A24 (go dtí An Caisleán Nua agus Cill Chaoil). D'fhás sráidbhaile san áit den chéad uair mar ba ansin a thagadh sé bhóthar le chéile ag Abhainn Cheathrú Aodha Duibh. (Níl an abhainn inseolta agus, go deimhin, téann sí trí chuid den bhaile i bpíopaí faoi thalamh.) Tá an otharlann is cóngaraí le fáil i mBéal Feirste. Mar sin féin, tá ionad sláinte Chnoc Bhreacáin suite míle go leith taobh amuigh den bhaile.

Tá tuilleadh eolais, léarscáil san áireamh, le fáil ag Neighbourhood Information Service

Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
An Tuircis

Is í **an Tuircis** (*Türkçe*) an ceann is tábhachtaí de na teangacha Tuircice. Tá sí á labhairt sa Tuirc, áit a bhfuil sí ina teanga oifigiúil, sa Chipir, sa Bhulgáir agus sa Ghréig. Thairis sin, bíonn pobail Thurcacha ar fáil ina lán tíortha Eorpacha, go háirithe sa Ghearmáin. Is deacair a rá, cé mhéad de mhuintir na Tuirce a labhraíonn an teanga ó dhúchas, nó tá an stát Turcach an-diúltach i leith na dteangacha mionlaigh, agus ní bhreactar síos sonraí ar bith fúthu sna daonáirimh. Is gnách glacadh leis go bhfuil an teanga ó dhúchas ag ochtó faoin gcéad de mhuintir na Tuirce. Mar sin, tá sé sábháilte a rá go bhfuil an Tuircis ó dhúchas ag seasca milliún duine, ach is léir go bhfuil sí mar theanga iasachta ag cuid mhaith eile.

Tá an Tuircis an-intuigthe ag cainteoirí na dteangacha gaolmhara, ar nós na hAsarbaiseáinise agus na teanga Gagauz. Is iomaí Turcach a deir nach bhfuil iontu siúd ach canúintí de chuid na Tuircise.

Teanga tháite is ea an Tuircis. Is é sin, tá gramadach na teanga bunaithe ar na hiarmhíreanna a chuirtear leis an bhfocal, ceann i ndiaidh a chéile. Seo mar a fhréamhaítear focail nua sa Tuircis freisin. 

Bhí na litreacha Arabacha in úsáid sa Tuircis go dtí gur chuir Kemal Atatürk deireadh leis an Impireacht Otamánach. Le teacht Phoblacht na Tuirce, tháinig an aibítir Laidineach. An cineál Tuircise a bhí á scríobh i ré na hImpireachta, bhí sí breac le hiasachtaí Peirsise agus Araibise, agus í an-difriúil leis na canúintí labhartha. Ina dhiaidh sin, áfach, tháinig cosúlacht úr ar fad ar an Tuircis. Chrom na hintleachtaigh Turcacha ar fhocail nua a chumadh a bheadh bunaithe ar na tamhain agus na fréamhacha dúchasacha, agus iad ag iarraidh na cinn Araibise agus Peirsise a sheachaint. Chuaigh an polasaí seo go mór mór i gcion ar an teanga. Mar sin, ní bhíonn Turcaigh óga ár linne in ann bun ná barr a dhéanamh den chineál Tuircise a bhíodh á scríobh ag leithéidí Atatürk féin, ó chuaigh an oiread sin focail iasachta as úsáid idir an dá linn. 

Cé go bhfuil an Tuircis ag éirí as na hiasachtaí Araibise agus Peirsise, níl sí in aon chóngar do bheith chomh doicheallach céanna roimh na focail Iartharacha. Is í an Fhraincis an fhoinse is tábhachtaí as ar tháinig iasachtaí den chineál seo, ach is léir go bhfuil an Béarla ag imirt a thionchair ar an Tuircis chomh maith, ar na saolta seo.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na hÁise
Catagóir:Teangacha na hEorpa
Catagóir:An Tuirc
Catagóir:An Tuircis
Ionad Siopadóireachta Cois Coille

Tá **Ionad Siopadóireachta Cois Coille** (nó *Forestside* i mBéarla) suite i ndeisceart chathair Bhéal Feirste i gContae an Dúin. Tógadh an foirgneamh i lár na 1990idí, agus osclaíodh go hoifigiúil den chéad uair i Márta na bliana 1997 é. 

Ag an am, níor samhlaíodh go mbeadh sé chomh gnóthach is atá anois. Tá an ceantar thart timpeall air buailte go dona le trácht, go mór mór ag an Nollaig. Cuireann sé le fadhbanna tráchta ar an Bhóthar Ormeau agus ar sheachbhóthar Bhéal Feirste. Bhí ar an rialtas agus ar Sainsbury's (an siopa is mó sa mhór-ionad) neart airgid a chaitheamh, chun an ceangal A24/A55 a fheabhsú, mar chuid den chead pleanála.

Pléascadh buama san ionad ag deireadh na 90aidí, buama de chuid na bpoblachtach. Ní mharaigh sé duine ar bith, ach rinne sé dochar ollmhór don ionad agus don gheilleagar áitiúil. Tá an t-ionad suite os comhair cheanncheathrú Chomhairle Bhuirg an Chaisleáin Riabhaigh.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Cois Coille
Catagóir:Miondíoltóireacht
Catagóir:Béal Feirste