open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rí Artúr

Bhí cáil ar **Rí Artúr** mar rí i miotaseolaíocht na Breataine Móire. Chónaigh sé i gCamelot agus bhí claíomh draoíchtúil aige darbh ainm * excalibur*.
Is ceannaire as finscéalta na Breataine iar-Rómhánaí atá ann a chosain a ríocht ó na hAngla-Shacsanaigh, agus is carachtar ficseanúil atá ann a bhfuil an-tóir air sa litríocht nua-aimseartha agus i scannáin. Bhuaigh sé roinnt cathanna, agus bhí go leor áras aige. Mar sin féin, ba é Camelot an baile ab fhearr leis. Rinneadh Artúr rí na Breataine de i ndiaidh dó Excalibur a tharraingt as cloch.

## Nuair a bhí sé óg
Rí darbh ainm Uther Pendragon, a thit i ngrá le Lady Igraine, a bhí ina athair. Bhí Igraine pósta le fear eile, agus chabhraigh Merlin le hUther a theacht go dtí Igraine ar dheilbh a fear céile. Nuair a rugadh Arthur, fuair a mháthair bás agus a athair ina diaidh sin go gairid. Tar éis an tragóid, cuireadh Artúr óg chun cónaí le ridire darbh ainm Ector nuair a bhí sé fós ina naíonán. Tar éis dó fás aníos, fuair sé claíomh gléigeal i ndaingean i gcloch, ceann a chuala sé i scéalta go leor faoi. Dúradh go raibh an fear a d'fhéadfadh a tharraingt amach ina fhíor-rí agus nuair a d'éirigh sé lena claíomh a tharraingt amach, bhí sé a fiúntais mar Rí agus a cheart chun an ríchathaoir. Dá bhrí sin, d'éiligh sé an teideal agus tháinig an Rí na Breataine.
clé|200px|thumb|Rí Artúr

### Bás
Tar éis go leor eachtraí an Rí Artúr, ar goideadh a chlaíomh Excalibur ag a mhac, Mordred. D'fhorghabh Mordred a ríocht agus a bhanríon. B'éigean d'Artúr troid ar a shon féin. Throid siad ar feadh i bhfad agus bhuail Mordred King Arthur i go leor áiteanna, ach faoi dheireadh ba é Arthur a mharaigh Mordred. Tar éis an bua, bhí Rí Arthur lag agus fuair sé bás ó chailliúint fola ó na gcréachtaí a fuair sé sa chath. Mar chuaighe chuid ridirí ar ais go dtí Camelot, chaith siad Excalibur isteach sa loch ionas go bhféadfadh sé filleadh ar an áit a tháinig sé as. Tá finscéal amháin go bhfuil sé riamh a fuair bás ach be
Catagóir:Rí Artúr
Catagóir:Finscéalta na Meánaoise
Tom Brady

Is imreoir peile Meiriceánaí é **Tom Brady**. Rugadh é leis an ainm **Thomas Edward Patrick “Tom” Brady** ar an 3 Lúnasa 1977. Deirtear gurb é an t-imreoir is fearr a d’imir an spórt riamh. Bhuaigh sé an Comórtas Náisúinta (NFL) trí huaire, sna blianta 2001, 2003 agus 2004. D’fhreastail sé ar ollscoil i Michigan agus thosaigh sé ag imirt peile Mheiriceá san NFL sa bhliain 2000.

## Saol
Rugadh Brady i San Mateo, i gCalifornia. Tá triúr deirfiúireacha aige, agus muintir as Éirinn aige. B'aoibhinn leis peil nuair a bhí sé an-óg. Tá triúr páiste aige. Sa bhliain 2006, bhuail sé le mainicín na Brasaíle Gisele Bündchen. Phós sé í ar an 26 Feabhra 2009. Tá a lán tithe acu i Meiriceá.

## Éachtaí
Roimh an bhliain 2013, d’imir sé 201 cluichí, agus bhuaigh sé 154 cluiche. Chaith sé 376 *touchdowns*. Is é sin an cúigiú méid is mó sa spórt riamh. Chaith sé 50 *touchdowns* sa bhliain 2007, an mhéid is mó sa spórt riamh freisin. Sa bhliain 2007 agus arís sa bhliain 2010, bhuaigh sé an duais Imreoir na Bliana. Bhuaigh sé an duais Imreoir an Chluiche sa chluiche cheannais faoi dhó, i 2001 agus 2003. I 2007, níor chaill an fhoireann aon chluichí roimh an gcluiche cheannais.

## Staitisticí

### Gnáthshéasúir

### “Playoffs”

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Ben Ainslie

Mairnéalach Sasanach is ea **Sir Charles Benedict Ainslie** nó **Ben Ainslie** mar is fearr aithne air, a rugadh i Macclesfield Sasana. Thosaigh sé ag foghlaim ceird na seoltóireachta nuair a bhí sé ocht mbliana d’aois. Ghlac sé páirt san “Optimist World Championships” in 1989, nuair a bhí sé dá bhliain déag d’aois.

## Cluichí Oilimpeacha

Tá Ben Ainslie áirithe ar an seoltóir is fearr ar domhan. Bhuaigh se boinn sna Cluichí Oilimpeacha cúig bliana i ndiaidh a chéile. Glac se páirt sa Cluichí Oilimpeacha in Atlanta, Sydney, Aithin, Beijing agus Londain. Bhuaigh sé bonn airgead in Atlanta san laser, agus bhuaigh sé bonn óir i Sydney. Tar éis seo bhog sé go dtí an Finn. Bhuaigh se trí bhonn óir san Athin, Beijing agus Londain.

## Americas Cup
Anois tá Ben ag seoltóireacht le Oracle san Americas Cup. Bhuaigh sé an chomórtas sa bhliain 2014. Bhí sé ag seoiltóireacht le daoine cáiliúla cosúil le Jimmy Spithill agus Tom Slingsby.

## Comórtais

Bhuaigh sé a lán comórtas, cosúil le:
*1995 IYRU Youth Sailing World Championships agus le 1993 Laser Radial World Championships
*1995 IYRU Youth Sailing World Championships in Hamilton, Bermuda
*1998 Laser World Championships
*1999 Laser World Championships
*2002 Finn World Championships
*2003 ISAF Sailing World Championships
*2004 Finn World Championships
*2005 Finn World Championships
*2008 Finn World Championships
*2010 ISAF Open Match Racing World Championship
*1st 2012 Finn World Championships

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Albhaidh

deas|250px|thumb|Albhaidh
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Albhaidh**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Maggie Smith

Ban-aisteoir agus léiritheoir ab ea **Maggie Smith**, (28 Nollaig 1934, Essex, Sasana - 27 Meán Fómhair 2024). Ba iomaí duais buaite aici, mar shampla Golden Globe dona a carachtar sa scannán *California Suite* (1978) agus Emmy dona a carachtar ar an gclár teilifíse *Downton Abbey*. Fuair Smith ardmholadh ó chriticeoirí agus cuid mhór ainmniúchán do scannáin mar *Gosford Park* (2001) agus *The Best Exotic Marigold Hotel* (2011). 

## Tús a saoil

Rugadh i Romford, Essex, í ach bhog sí go hOxford nuair a bhí sí ceithre bliana d’aois. Rugadh í do Margaret, rúnaí, agus Nathaniel Smith, paiteolaí. Bhí beirt dhearthaireacha aici, Alastair agus Ian. D’fhág Smith Oxford High School nuair a bhí sí sé bliana déag d’aois agus thosaigh sí ag staidéar ar an aisteoireacht.

Cailleadh í ar 27 Meán Fómhair 2024 san oispidéal i Londain.

## Naisc sheachtracha

## Féach freisin
* Downton Abbey

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Áth na h-Éilde

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Áth na h-Éilde**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
An Àird Mholach

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **an Àird Mholach**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Iatraigineas

Galar nó neamhord a tharlaíonn de thoradh idirghabháil dochtúra is ea **iatraigineas**, go minic de bharr cóireáil ar ghalar eile. Cuimsíonn sé drochiarmhairtí a bhíonn ar chóireáil drugaí, aimhréidh máinliachta, nó ionfhabhtú a fhaightear agus duine in ospidéal.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Leigheas
Catagóir:Dochar
Robert Lewandowski

mion|Robert Lewandowski
Is imreoir sacair Polannach é **Robert Lewandowski** (r. 21 Lúnasa 1988) a imríonn le Bayern Munich mar thosaí láir. Chuir sé tús lena shlí bheatha mar imreoir agus é ina dhéagóir le Varsovia Vársá, lenar imir sé ar feadh seacht mbliana. An bhliain ina dhiaidh bhog sé go dtí Delta Vársá nuair a bhí sé mar bhainisteoir ar deireadh le himirt ag an chéad fhoireann, scór ceithre sprioc.

I 2006-07, ba Lewandowski an tríú roinn sa Pholainn barr scorer sprioc le 15 spriocanna, ag cabhrú Znicz Pruszków bua. The séasúr seo chugainn a bhí sé an barr sa dara roinn na Polainne le 21 spriocanna.

Rinne sé sé ar an bhfoireann le haghaidh Lech i mí Iúil 2008 mar fho sa chéad bhabhta Corn UEFA qualifier gcoinne Khazar Lenkoran ón Asarbaiseáin. Sa chluiche, scóráil sé an sprioc ach amháin an chluiche. Le linn sé ar an bhfoireann Ekstraklasa sa chéad chluiche den séasúr i gcluiche i gcoinne GKS Bełchatów, scóráil sé cúl flick sÚil ach ceithre nóiméad tar éis teacht isteach sa chluiche dara leath déanach. Ina chéad séasúr sa roinn barr na Polainne, bhí sé an dara sna cairteanna sprioc-scórála. An séasúr seo chugainn, bhí sé ar an scorer barr le 18 spriocanna agus chabhraigh a fhoireann bhuachan na craobhchomórtais 2009-10.

Tar éis tuairimíocht preas go mb'fhéidir go mbeadh Lewandowski a aistriú go dtí ceann amháin de roinnt clubanna chuaigh sé Bundesliga Borussia Dortmund club i mí an Mheithimh 2010, síniú conradh ceithre bliana le foireann na Gearmáine tuairiscíodh táille gur fiú timpeall € 4.5 milliún. Ar 19 Meán Fómhair, scóráil sé a chéad sprioc sa Bundesliga chun é a dhéanamh 3-0 sa Revierderby in aghaidh Schalke 04; an cluiche dar críoch 3-1.

Sa an chlub chéad chluiche Sraith na Seaimpíní ar an tséasúir, Lewandowski glan buaiteoir 87ú nóiméad AJAX trí scór de 1-0. Dar leis Borussia Dortmund stiúrthóir Michael Zorc, ag labhairt i mí Feabhra 2013, ní bheidh Lewandowski a athnuachan a chonradh leis an chlub, agus beidh saoire ceachtar i samhradh na bliana 2013 nó tar éis an séasúr 2013-14, le Lewandowski féin ndeimhnítear gurb é a mhian a fhágáil ndán iomaitheoirí spéis láidir ó Bundesliga Bayern München.

Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Daoine beo
Miles Davis

Ba cheoltóir, cumadóir agus trumpadóir snagcheoil é **Miles Davis** nó **Miles Dewey Davis III** (26 Bealtaine 1926 – 28 Meán Fómhair 1991). Feictear air mar dhuine de na cheoltóirí is tábhachtaí sa snagceol riamh. Ba nuálaí iontach é Miles Davis agus chuir sé an méid leis an bhforbairt na ‘bebop’, ‘snagcheol cumaisc’ agus a lán seanraí eile agus tá an tionchar a bhí aige ar snagcheol, le feiceáil fós sa lá atá inniu ann. Bhuaigh sé a lán duaiseanna le linn a shaoil, mar shampla, bhuaigh sé an duais Grammy ,an duais is tábhachtaí sa saol seo, naoi n-uaire. Rugadh Davis ar an 26ú Bealtaine 1926 in Alton, Illinois i Meiriceá. B'fhiaclóir é a athair. Miles Henry Davis is ainm dó. Thosaigh Miles ag eisteacht le ceol nuair a bhí sé óg, go háirithe ceol gaspal. Fuair sé a chéad thrumpa nuair a bhí sé trí bliana déag d’aois. 

Sa bhliain 1944, tar éis dó críochnú ar an meánscoil, chuaigh sé go dtí Nua Eabrach chun ceol a staidéar sa scoil cheoil Julliard ach tar éis tamaill d'fhág sé Julliard agus thosaigh sé ag seinm le ceoltóirí cáiliúla cosúil leis an sacsafónaí Charlie Parker.Rinne sé a chéad taifeadadh mar cheannaire banna i 1946 leis an ‘ Miles Davis Sextet’. Seinneann Davis agus Charlie Parker go leor ceoil idir 1945 agus 1948 agus le linn an tréimhse seo d’fhrobair sé a stíl uathúil ar an dtrumpa. Bhí sé ina andúileach heróin sna 1950í luatha agus bhí an tréimhse seo an-deacair don cheoltóir.

I 1954 rinne sé banna nua agus banna buan le ceoltóirí cosúil le John Coltrane, Paul Chambers agus Red Garland. Leis an banna seo sheol sé cúpla albam, *Porgy and Bess* agus *Kind of Blue*, mar shampla. Is é *Kind of Blue* a albam is cáiliúla. Albam tábhachta ab ea é agus bhí tionchar mór aige. Seoladh é i 1959 agus dhíol sé níos mó cóipeanna ná aon albam snagcheoil eile riamh.

I 1969 Sheol sé an t-albam *Bitches Brew*. San albam seo, bhí rac-cheol agus snagceol a tugtar le chéile. Bhí Davis ar chlúdach na hirise *Rolling Stone* mar bhí an t-albam *Bitches Brew* an-rathúil. Sa bhliain 1991, bhuaigh sé an duais Grammy ‘ Lifetime Achievement’ ach faraoir, sa bhliain chéanna, fuair Davis bás.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh faoi Miles Davis. Arna rochtain ar 2 Ean. 2016

Catagóir:Ceoltóirí snagcheoil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna i 1991
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Axl Rose

Is amhránaí agus ceoltóir Meiriceánach é **W. Axl Rose** (rugadh **William Bruce Rose, Jr**; ardaithe mar **William Bruce Bailey**; 6 Feabhra 1962). Is é an príomhamhránaí leis an banna rac-cheol crua Guns N' Roses. Mar gheall ar a raon gutha chumhachtach agus leathan agus léirithe beo bríomhar, d'ainmnigh asraonta meán (Rolling Stone agus NME san áireamh) Rose mar dhuine de na hamhránaithe is fearr da raibh riamh ann. 

I Márta 1985, bhunaigh Axl Rose an banna Guns N' Roses leis a chara agus giotáraí Izzy Stradlin, an giotáraí Tracii Guns, an drumadóir Rob Gardner, agus an dordghiotáraí Ole Beich. Sna míonna ina dhiaidh sin, d'fhág Tracii Guns, Gardner, agus Beich, aguse tháinig an giotáraí Slash, an dordghiotáraí Duff McKagan, agus an drumadóir Steven Adler ina n-áit.

I 1987, d'fhoilsigh an banna a chéad albam, Appetite For Destruction, agus tá ós cionn 30 milliún cóip díolta ag an t-albam ar fud an domhain. I 1990, briseadh Steven Adler as a phost, agus tháinig Matt Sorum ina áit. Chomh maith le sin, tháinig an méarchláraí Dizzy Reed sa bhliain chéanna.
I 1991, d'fhoilsigh an banna na halbaim Use Your Illusion I agus Use Your Illusion II. Shroich siad Uimh 2 agus Uimh 1, faoi seach, ar an Billboard 200 agus, le chéile, tá 35 milliún cóipeanna díolta acu ar fud an domhain.

Tar éis 1994, d'imigh Rose as na súile an phobail ar feadh roinnt blianta, agus scrios an banna mar gheall ar dhifríochtaí pearsanta agus ceoil. Mar an t-aon ball bunaidh fágtha, lean sé ar aghaidh ag obair faoin ainm Guns N' Roses, toisc go bhfuair sé smacht dleathach an t-ainm bhanna. Sa bhliain 2001, nocht sé ag Rock in Rio 3 le líne-suas nua de Guns N' Roses, agus chuaigh an banna ar turais ceolchoirm tréimhsiúla a chur chun cinn an t-albam Chinese Democracy (2008). I 2012, tugadh cuireadh Rose chun an Rock and Roll Hall of Fame mar bhall de Guns N' Roses, ach níor fhreastail sé ar an ócáid​​.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Guns N' Roses
Catagóir:Daoine beo
Wu-Tang Clan

Is grúpa rap ó Nua-Eabhrac é **Wu Tang Clan**.

Rinne siad a gcéad albam i 1993, *“Enter the Wu Tang (36 Chambers)”* agus fuair siad a lán moladh ó léirmheastóirí. I rith na bliana tar éis an albam sin, thosaigh Method Man, GZA, Ol’ Dirty Bastard agus Raekwon ag obair ar albaim aonair duine ar dhuine. Bhuaigh Method Man duais Grammy i 1995 don amhrán ‘All I Need’ le Mary J. Blige óna halbam *Tical*. 

I 1997 sheol siad a ndara halbam le chéile faoin ainm *“Wu Tang Forever”*. Ansin thosaigh na baill ag obair ar albaim aonaracha arís. Rinne an chlann a dtriú halbam, *The W*, in 2000, agus in 2002 sheol siad an t-albam *Iron Flag*. In 2004 fuair Ol’ Dirty Bastard bás mar gheall ar na drugaí. Bhí albam eile, *8 Diagrams* acu, in 2007 ach ní raibh gach ball ag obair ar an albam.

## Albaim
**Enter the Wu-Tang (36 Chambers)* (1993)
**Wu-Tang Forever* (1997)
**The W* (2000)
**Iron Flag* (2001)
**8 Diagrams* (2007)
**A Better Tomorrow* (2014)
**Once Upon a Time in Shaolin* (2015)

## Tagairtí

Catagóir:Rapcheoltóirí Meiriceánacha
The Hurt Locker

Rinneadh an scannán ***The Hurt Locker*** sa bhliain 2008. Is iad Jeremy Renner, Anthony Mackie agus Brian Geraghty na réaltaí atá sa scannán. Ba í Kathryn Bigelow an stiúrthóir den scannán. Scríobh Mark Boal an script scannáin. Scaoileadh é ar an séú lá is fiche de mhí Meitheamh. Bhuaigh *The Hurt Locker* sé Oscar. Ghinn sé $50 milliún dollar sa díoloifig sna Stáit Aontaithe.

Tá an scannán seo suite san Iaráic. Is é ábhar an scannáin ná saol triúr fear ar fhoireann diúscartha buamaí. Is é Jeremy Renner an príomhcharachtar ann. Sa scannán tugtar William James ar a charachtar. Thosaigh William James mar bhall nua den fhoireann sa chogadh san Iaráic. Tá J.T Sanborn (Anthony Mackie) agus Owen Eldridge (Brian Geraghty) ar a fhoireann freisin. Is duine feargach agus contúirteach é William James. Tá an triúr fear chun dul ag troid i gcoinne Arabaigh ag baint úsáide as raidhfil a dtugtar 50.cal Barrett uirthi. Bhuail Jamesw le buachaill sa chathair agus réitigh siad go maith lena chéile. Tar éis tamaill tháinig Jamaes ar chorp na buachalla i dteach stóir. Maraíodh an buachaill sular cuireadh buama i bhfolach ina chorp. Chinn James dul i dtóir na daoine a mharaigh an buachaill agus téann sé le Sanborn agus Eldrige. Nuair atá siad ag chuartú na buachalla, fuadaíodh Eldridge. Tarrtháladh James agus Sanborn Eldrige le linn an eachtra scaoileadh pilléar sa cos ag Eldridge. D'fhág Eldridge an fhoireann mar gheall ar a ghortú. Cúpla lá ina dhiaidh sin, téann James agus Sanborn ar a misean deireanach. 
Tháinig fear dóibh le buama ceangailte dó agus rinne James iarracht an buama a bhaint dó agus bhí an rud ceangailte do dochr daingean. Ní raibh ach dhá mhandar aige leis an mbeart a chur i gcrích agus theip ar James is d'imigh leis ansin. Phléasc an buama agus fuair an fear seo bás. D'fhill James agus Sanborn go Meiriceá. Bhuail an leadrán James agus bheartaigh sé bliain eile a chaitheamh i mbun oibre sa Íaraic.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin 2008
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Damo and Ivor

Is clár teilifíse Éireannach é ***Damo and Ivor*** a thosaigh mar chuid den chlár *[[Republic of Telly]]* ar RTÉ. Is beirt deartháireacha ficseanúla iad sa chlár. Tá Damo ina dhuine garbh, agus cónaíonn sé ar an taobh thuaidh i mBaile Átha Cliath. Tá Ivor ina dhuine ardnósach, a chónaíonn i gCarraig an tSionnaigh ó dheas. Tá roinnt amhrán acu lena n-áirítear Bosca Mór Bosca Beag, agus *Everybody's drinking* (Tá Gach Duine ag Ól). Bhí an-rath orthu ar an *Republic of Telly*, agus thosaigh siad clár dá gcuid féin. 

## Foireann
Glacann an t-aisteoir Andy Quirke rólanna Damo agus Ivor. Glacann Lewis McGee ról chara Damo, Spuddy, tá Ruth McCabe ina ‘Granno’, agus Hannah Crowley mar chailín ó Charraig an tSionnaigh i ról Sarah-Jane. 

## Scéal
Thosaigh an clár agus Damo ag díol a dhuáin, mar go dteastaíonn airgead óna sheanmháthair atá san ospidéal. Ach tar éis di an t-airgead a fháil, teastaíonn duán nua uaithi. 

## Scannán
Fógraíodh go mbeadh scannán Damo and Ivor. Thosaigh an léiriúchán don scannán i rith Samhradh 2017. Beidh Andy Quirke, Tina Kellegher, Ruth McCabe agus Simon Delaney.​

## Tagairtí

Catagóir:Cláir dráma grinn suímh
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir Ghrinn
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Sceitsí grinn
Deadmau5

Rugadh **Joel Thomas Zimmerman** i Mí Eanáir 1981, agus tá clú air faoina ainm stáitse **deadmau5**. Is cumadóir ceoil *progressive house* é. Is as Ceanada é. Táirgeann Zimmerman réimse stíleanna as an seánra, agus uaireanta foirmeacha eile de cheol damhsa leictreonach. Sheol sé cúpla albam aonair agus d'oibrigh sé in éineacht le DJanna eile: Kaskade, MC Flipside, Rob Swire, Knife Party, Pendulum, Wolfgang Gartner agus Bighorse ina measc.

Rugadh Zimmerman i Niagara Falls, Ontario. Tháinig a shinsir ón nGearmáin, Sasana agus ón Eilvéis. Fuair sé a chéad mhéarchlár don Nollaig nuair a bhí sé ina dhéagóir. Thosaigh a ghairm bheatha ag deireadh na fichiú haoise. 

Nuair a bhí Zimmerman óg, bhí sé ag caint le cara ar an ríomhaire ach theip ar an rud go tobann agus tháinig boladh aisteach as an ríomhaire. D'éiligh a athair air é a dheisiú. Luigh Zimmerman isteach ar an obair agus thosaigh sé ag baint an ríomhaire as a chéile, ach tháinig sé ar luch marbh. Fuair sé a leasainm ón eachtra sin. Tugtar “Dead” air ó shin ar aghaidh. Níor ghlac an seomra comhrá leis an ainm Dead Mouse agus mar sin bhí ar an Zimmerman an litriú a aistriú go “Deadmau5”. 
Zimmerman scaoileadh cúig albam stiúideo: "Get Scraped" (2005), "Random Album Title" (2007), "For Lack of a Better Name" (2009), "4x4=12" (2010) agus ">Album Title Goes Here<" (2011) agus le go leor sínglí.

Ar an 1 Bealtaine, 2008, bhuaigh Zimmerman cúpla Gradam Ceoil ó Beatport. Bhí sé ar an ngearrliosta don cheoltóir *progress house* is fearr.

Catagóir:Daoine beo
Àird Tògha

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Àird Tògha**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Palandróm

Is éard is **palandróm** ann ná focal nó abairt nó bailiúchán siombailí ar féidir an chiall chéanna a bhaint as a léamh bealach amháin nó droim ar ais. Seo ceann sa Bhéarla *Was it a cat I saw?* (An é cat a chonaic mé). Ceann sa Ghearmáinis ná é seo *Sei fein, nie fies* – *bí go deas, ná bí dána riamh*.

Tá struchtúr palandróim sna uimhreacha chomh maith, mar shampla, 11/11/11 An tAonú hUair Déag,  An tAonú Lá Déag,  An tAonú Mí Déag

## Palandróim sa Ghaeilge

### Focail

* ala
* alla
* ata
* cúitiúc
* dúrud
* maram
* millim
* óró
* radadar
* sanas
* sos
* bob
* diúid
* mám
* sás
* Dod
* gog
* mím
* píp
* radar

### Abairtí samplacha is nathanna

* A Nóinín, níl an rí anocht ar Ráth Conair, ná linn in Iona (ní fios cé a chum an sampla breá seo)
* sílim a cáca milis?
* Ab! An millim na ba?
* Á, tá a mama ata!
* Níl úr ó d'aga ag a dorú lín
* tá ga agat
* tá gá agat 
* ’g ól ológ’
* ús ’s sú 
* liús ’s súil
* sonas sa nós
* Molaid dia lom
* An gogán
* Rud dúr
* Log ag a gol
* Níl sorn ag Anna... ní liach, bia, rogáid di. Á! Go raibh cailín ann ag an ros lín. (Seo ceann a chaomhnaíonn na síntí fada.)

## Tagairtí

Catagóir:Imeartas focal
Catagóir:Cineálacha focal
Catagóir:Cineálacha abairtí
Catagóir:Teangeolaíocht fheidhmeach
Catagóir:Gramadach na Gaeilge
Óige 2000

Gluaiseacht idirnáisiúnta do dhaoine óga is ea Óige2000. Is í an aidhm ata ag Óige2000 ná an Dea-Scéala agus an taithí ar an gcreideamh Caitliceach ag daoine óga a roinnt le daoine óga eile. Tá thart ar 40 grúpa seachtainiúil paidir ar fud na hÉireann. Tá timpeall 18 cúrsaí spioradálta deireadh seachtaine i rith na bliana, féile samhraidh, banna bliantúil agus imeachtaí éagsúla sóisialta eile - go léir eagraithe ag daoine óga, do dhaoine óga.

Is é mana Óige2000 ná "Óige as Óige go croí na hEaglaise". 

## Stair
Bunaíodh Óige2000 tar éis Lá Domhanda na nÓg i Santiago de Compostela sa Spáinn sa bhliain 1989. Dúirt an Pápa Eoin Pól II i Santiago de Compostela le daoine óga an Dea-Scéala a scaipeadh i measc a bpiaraí. Mar fhreagairt air sin, thosaigh Ernest William (buachaill óg ag an am ó Shasana) grúpa a mbailíonn daoine óga le chéile i bpaidir. Tar éis tamaillín tugadh Óige2000 ar an tionscnamh seo. Tá Óige2000 bunaithe i níos mó ná 25 tír ar fud an domhain.

## Ráiteas Misin idirnáisiúnta do Óige2000
Bunaíodh an tionscnamh spioradálta seo chun daoine óga a tharraingt trí Mhuire go hÍosa Críost go háirithe san Eocairist.
Déanann Óige2000 a misean, bunaithe ar an bhfís a bhí ag Naomh Eoin Bosco, sna 3 mbealaí seo a leanas, ar a dtugtar an 3 'philéar' an Óige2000:
1. Cráifeacht d’Íosa Críost san Eocairist.
2. Cráifeacht do Mhuire Mháthair go háirithe tríd an gCoróin.
3. Dílseacht do theagasc na hEaglaise go háirithe tríd an mBíobla Naofa. 

## Deireadh seachtaine Óige2000
Tá cúrsaí spioradálta agus féilte ar fáil do gach duine óg idir 16 agus 35. Is é croí na féile seo ná ceiliúradh an Aifrinn agus Adhradh na Sacraiminte Bheannaithe. Bíonn atmaisféar an-áthais, ceiliúradh agus díograis atá uathúil ann. Bíonn an áit lán de cheol, paidir, cainteanna, agus fianaise. Bíonn seans iontach cairde nua a dhéanamh agus bíonn sé lán de spraoi. Bíonn na cainteoirí ag plé topaicí dúinn, mar shampla: 
• Grá Dé domsa, 
• Cad é brí na beatha? 
• Íosa san Eocairist 
• Paidir agus an Bíobla Naofa

## Féile Samhraidh Óige2000
Bíonn an fhéile seo ar siúl thart ar 4 lá. Bíonn an fhéile seo lán le ceardlanna, ceolchoirm, cainteanna spreagúil, ceol den scoth agus paidir. Is féidir leat do scíth a ligean le do chairde agus bualadh le daoine nua freisin! I rith na féile is féidir leat sos agus maolú spioradálta a fháil, bualadh le Caitlicigh óga eile sa bhád céanna agus do chreideamh a threisiú.

## Naisc
youth2000.ie
Brandon Flowers

Amhránaí is scríbhneoir de chuid an bhanna ceoil The Killers is ea **Brandon Flowers**. Rugadh in Henderson, Nevada, Meiriceá é ar an 21 Meitheamh 1981. Is é an duine is óige in a theaghlach. Tá deartháir amháin agus ceithre deirfiúr aige. Shane an t-ainm atá ar a dheartháir agus April, Shelly, Amy agus Stephanie na hainmneacha atá ar a dheirfiúracha. Bhí sé in a chónaí i Henderson ach bhog siad go Payson, Utah ar feadh dhá bhliain sular bhog siad go Nephi, Utah. Nuair a chríochnaigh sé an ardscoil, bhog sé go Las Vegas lena aintín sa bhliain 1999.

Bhunaigh sé an banna ceoil The Killers i Las Vegas sa bhliain 2001 le Dave Keuning (giotár), Mark Stoermer (dordghiotár) agus Ronnie Vannucci (drumaí). Sheol siad cúig albam: Hot Fuss (2004), Sam's Town (2006), Sawdust (2007), Day And Age (2008) agus Battle Born (2012) agus le déanaí, sheol siad albam de na hamhráin is mó ó na cúig albam. Dhíol siad níos mó ná fiche milliún albam.
Sa bhliain 2010, sheol Brandon Flowers albam aonair 'Crossfire'. Shroich sé uimhir a haon i Sasana agus sa barr deich i deich dtír eile. Tá súil aige albam aonair nua a sheoladh sa bhliain 2015.

Phós sé Tana Mundkowsky ar an 2ú Lúnasa 2005 ar an oileán Oʻahu i Haváí. Tá triúr mac aige, Ammon, Gunnar agus Henry. Tá Brandon ina bhall d'Eaglais Naoimh na Laethanta Deireanacha.

Bhuaigh Brandon 'Best Dressed Man' agus 'Sexiest Man' ag an NME Awards sa bhliain 2005, 'Most Stylish Man' ag na GQ awards i 2008 agus arís ag na NME Awards i 2011, agus 'Q Idol Award' i 2012 ag na Q Awards.

Bhuaigh 'The Killers' ceithre 'Best International Band' ag na NME Awards i 2005, 2008, 2009 agus 2013, 'Best Band' i 2008, 'Best International Band' ag na BRIT Awards in 2006 agus 'Best Rock Group' sa MTV European Music Awards i 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Mormannaigh
Onerepublic

Banna rac Meiriceánach ó Colorado Springs, Colorado, is ea **OneRepublic**. Bunaithe sa bhliain 2003 ag Ryan Tedder agus Zach Filkins, bhain an banna rath tráchtála ar MySpace mar ghníomh gan síniú. Sa bhliain 2003, thángthas ar an banna ag aisteoir Kelly Barrett in Hollywood agus sínithe go Sony BMG ar feadh trí bliana, sular bhog sé go Mosley Grúpa Ceoil .

Sa bhliain 2007, d'eisigh OneRepublic a chéad albam, Dreaming Out Loud. A singil luaidhe, " Leithscéal " a bhí remixed go háirithe trí Timbaland, a bheith ina rath mór idirnáisiúnta, a bhaint amach ar aon uimhir amháin i dtíortha déag, ina dhiaidh sin ag saothrú leo ainmniúchán Gradam Grammy .An dara singil, " Stad agus Stare " léargas rath a réamhtheachtaí. Rinneadh an t-albam deimhnithe níos déanaí Platanam ag an Tionscail Taifeadadh Association of America (RIAA). Dara albam an bhanna, Waking Up, (2009) a tháirgtear an singles rathúil, "Gach mbogann an ceart ", " Rúin ", " Marchin Ar", agus " Dea- Saoil", an dara bhaint amach ar an deich barr an Billboard US te 100 .

Tháinig an tríú halbam OneRepublic, ar Dúchasacha (2013) an bhanna chéad albam barr deich ar an Billboard 200, agus albam charting is airde go dtí seo, charting ag uimhir a ceathair. An singil luaidhe, " Má Caill liom Mise " leag laistigh de na deich barr i roinnt tíortha, cé gur tháinig an albam tríú singil, " Réaltaí Comhaireamh ", an bhanna aonair is rathúla le blianta beaga anuas, a fháil cúig socrúcháin barr san Astráil, an Ghearmáin, Éire, Nua- Shéalainn agus an Ríocht Aontaithe. Léiríonn sé seo a n- aonair charting is airde sa Ríocht Aontaithe ó " Stad agus Stare " sa bhliain 2008.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Meiriceánacha
Baile Ùr an t-Slèibh

Is baile beag suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Baile Ùr an t-Slèibh** (). Bhí 1097 duine ina gcónaí sa bhaile in 2010. Tá Baile Ùr an t-Sléibh suite i bPàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh. Sníonn Abhainn Calltair ar imeall thiar an bhaile in aice le hUisge Spè. Is é baile dúchais na foirne camánachta Sgioba Camanachd Bhaile Ùr an t-Slèibh.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Ryan Reynolds

Is aisteoir scannáin agus teilifíse Ceanadach é **Ryan Reynolds Rodney** a rugadh ar an 23 Deireadh Fómhair, 1976.

## Luathshaol
Rugadh Reynolds i Vancouver, British Columbia. Is mórdhíoltóir bia é a athair, Jim, agus tá a mháthair Tammy ina miondíoltóir. Tá sé de bhunadh na hÉireann agus tógadh mar Chaitliceach Rómhánach é. Is eisean an duine is óige de cheathrar deartháireacha agus bhain sé céim amach ó Mheánscoil Kitsilano i Vancouver i 1994. Chuaigh sé ina dhiaidh sin go Kwantlen Polytechnic hOllscoile, chomh maith i Vancouver, go dtí gur éirigh sé as. Tá beirt deartháireacha dá chuid ag obair mar phóilíní i British Columbia, duine acu ar Cheanada Ríoga Feistithe Ball Póilíní.

## Scannáin
Ghlac an pháírt mar Michael Bergen sa dráma grinn suímh "Two Guys and a Girl" ar ABC (1998-2001. Roimhe sin ghlac sé pháirt mar Billy Simpson ar an mbealach YTV i gCeanada. Ba shobalchálr é darbh ainm Hillside (1991-1993. Ba eisean an charachtar King Hannibal sa scannán Blade: Trinity (2004) agus Wade Wilson / Deadpool i Bunús X-Men: Wolverine (2009). Bhí sé sa scannán Serving in Science: An Cammermeyer Margarethe Scéal, National Lampoon ar Van Wilder, Táille Aimsitheoir ar, Díreach Cairde, Cinnte, B'fhéidir, An Togra, An Horror Amityville, An Athrú-Suas, Aces Smokin ', Adventureland, adhlactha, agus safe house. Léirítear sé freisin ar an Comics DC crógach Hal Jordan / Green Lantern i Green Lantern (2011) agus cameos a rinneadh i scannáin maith ar a dtugtar Harold & Kumar Téigh go dtí Caisleán Bán agus Ted.'
Stephen McDonnell (iománaí)

Iománaí is ea **Stephen McDonnell** (Gaeilge: Stiofán Mac Domhnaill), a rugadh ar 26 Eanáir 1989 san Linn Dubh, Contae Chorcaí. Imríonn McDonnell mar chosantóir le foireann Chorcaí. Thosaigh sé ag imirt nuair a bhí sé óg agus sárimreoir a bhí ann ó aois óg. Tháinig sé chun cinn i gcúrsaí iománaíochta nuair a bhí sé ag imirt leis an bhfoireann mionúr i gCorcaigh. Lean sé ar aghaidh agus d’imir sé leis an bhfoireann faoi 21. Ansin i 2011 d’imir sé a chéad chluiche leis an bhfoireann shinsearch insan tsraith náisiúnta. Ó shin, glacann sé páirt ana-mhór san fhoireann ach go dtí an pointe seo níor bhuaigh sé aon rud. Imríonn sé leis an gclub Fánaithe an Ghleanna i gCorcaigh chomh maith. 

## Club
Imríonn sé leis an gclub cáiliúil Fánaithe an Ghleanna i gcathair Chorchaí agus bhí sé an-rathúil i ngach grád. I 2005 thosaigh sé ag imirt ar fhoireann mionúr agus bhuaigh sé an chraobh mionúr i 2005 i gcoinne Carrigaline agus bhuaigh Fánaithe an Ghleanna é arís i 2006 nuair a bhuaigh siad an chraobh i gcoinne Baile an Easpaig. Tar éis dhá bhliain bhí sé ag imirt nuair a bhuaigh Fánaithe an Ghleanna an chraobh chomórtais faoi 21. Bhí siad ag imirt i gcoinne Duhallow agus chuaigh an cluiche go dtí athimirt nuair a bhí an cluiche ar comhscór 2-15 go 1-18. Arís bhí an athimirt ar fheabhas agus bhuaigh Fánaithe An Ghleanna ar scór 4-15 go 2-18. I 2010 bhí sé mar pháirt den fhoireann a chaill an chraobh cluiche Sinsear i gCorcaigh i gcoinne Sarsfields ar scór 1-17 go 18. 

## Corcaigh
Thosaigh sé ag imirt le foireann Chorcaí nuair a bhí sé ina mhionúr. Bhí sé mar ionadaí ar an bhfoireann a chaill cluiche craoibhe na Mumhan i gcoinne Tiobráid Árainn ach lean an fhoireann ar aghaidh go dtí craobh na hÉireann agus arís bhí siad ag imirt i gcoinne Tiobraid Árainn. Tháinig sé isteach mar ionadaí ach chaill siad an cluiche 3-14 go 2-11, agus bhí sé mar chaptaen an lá sin. Lean sé ar aghaidh agus d’imir sé leis an bhfoireann faoi 21 ar feadh 3 bliana ach ní raibh aon chónach aige. I 2011 thosaigh sé ag imirt leis an bhfoireann shinsear agus d’imir sé an chéad chluiche i gcoinne Ubh Fháilí. Ansin thosaigh sé an chéad chluiche insan chraobh comórtas an bhliain sin. I 2013 bhí páirt an-mhór ag McDonnell in san fhoireann a chaill Craobh na Mumhan agus Craobh na hÉireann.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine beo
Am Bog

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **am Bog**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Baile MacRath

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Baile MacRath**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Brae

Is baile suite i gComhairle Shealltainn é **Brae**. Bhí 600 duine ina gcónaí ann in 2001.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Inse Shealtainn
Catagóir:Comhairle Shealltainn
Comhairle Siorrachd Àir a Tuath

Contae de chuid na hAlban is ea **Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath** (ˈʃirˠəxk aːɾʲ ə t̪ʰuə). 

## Bailte

* Áird Rosain, Achadh an Tiobair, An Aoirinn 
* Beithe, Baile an t-Salainn, Baile Steafain, Bun na Dubh Abhann, Breadhaig
* Cille Bhraonaidh, Cill Fhinnean, Cille Bhrìghde an Iar, Catagal, An Cladach, Cill Donnain, Cill Mhoire, An Coire
* Dail Ruighe, An Dipinn
* An t-Eilean Árd, Eadar Dhá Rubha
* Fáirlidh
* Gleann Gairneig
* Irbhinn
* An Leargaidh Ghallda, An Lag, Loch Raonasa
* Am Machaire, Muileann nam Piúirneachan
* Port a' Mhuilinn, Port na Crois
* Sannaig, An t-Seasgann, Slaodraidh, Srath Chuilinn
* An Tórr Beag

## Tíreolaíocht

* Árd Bheinn
* Baile Áird Rosain
* Caisteal Abhail, Cír Mhór, Cumaradh Mór, Cumaradh Beag, Caladh Áird Rosain
* Eilean MoLaise, Eilean a' Chaisteil
* Eilean Arainn
* Tórr Meadhonach, Tráigh a Deas Áird Rosain

Catagóir:Ceantair chomhairle na hAlban
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Áir a Tuath
Baile an Fhraoich, Inbhir Nis

Is baile suite ar an taobh thiar d'Inbhir Nis i gComhairle na Gàidhealtachd é **Baile an Fhraoich**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Bàideanach

Is ceantar suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Bàideanach**.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha
* Bàideanach 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Caol Loch Aillse

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Caol Loch Aillse**. Sa bhliain 2001 bhí cónaí ar 739 duine i gCaol Loch Aillse, bhí Gaoluinn na hAlban ag 18.5% don daonra ag an am. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)

Aisteoir, scríbhneoir, agus gníomhaí ar son na Gaeilge ab ea **Tadhg Ó Scanaill** (9 Bealtaine 1883-18 Eanáir 1967). Ba as Baile Bhuirne, Contae Chorcaí é. Chaith sé tamall ina chónaí i Londain, Sasana, áit ar bhunaigh sé compántas drámaíochta darb ainm *Na Mullacháin*. Sa bhliain 1916, bhí sé i measc na ndaoine a bhunaigh eagraíocht nua Gaeilge *An Fáinne*, in éineacht le Piaras Béaslaí, Liam Ó Briain, Colm Ó Murchadha, agus Cú Uladh. D'fhoilsigh sé úrscéal *Thall is Abhus* sa bhliain 1953. Ba chol seisir é don mhúinteoir Tadhg Ó Scanaill (1870-1939).

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

Scanaill, Tadhg Ó
Scanaill, Tadhg Ó
Scanaill, Tadhg Ó
Scanaill, Tadhg Ó
Scanaill, Tadhg Ó
Ceann Loch Lìobhann

Is sráidbhaile cósta suite gComhairle na Gàidhealtachd é **Ceann Loch Lìobhann.** Tá an baile suite i Loch Abar ag ceann thoir Loch Lìobhann. Tá an *Mamores Ridge* ar an taobh thuaidh den bhaile, tá  Gleann Comhann ar an taobh deas. Se seo na comhordanáidí 56° 42′ 47 ″ Thuaidh agus 4° 57′ 40″ Thiar.

Sa bhliain 2004 bhí thart ar 880 duine ina gcónaí anseo.

Gabhann Slighe na Gàidhealtacht an Iar () cosán idir Glaschú agus An Gearasdan, ag dul thar an bhaile, agus is áit thábhachtach é do choisithe agus an oíche a chaitheamh ann. Mar sin, tá óstáin agus brú óige ann.

## Stair
D'fhás an baile go tapa go luath sa 19ú haois nuair a chuir an *North British Aluminium Company Ltd* tús le tionscadal mór. Theastaigh uathu an áit a úsáid toisc gurb é an baile is fliche sa Bhreatain e. Thóg siad damba os cionn an bhaile, a choscas an tSeann-Uisce Dubh go dtí an lá atá inniu ann, ag cruthú an Taiscumar Uisce Dubh.. a blocanna go dtí an lá atá inniu ann an Uisce Dubh d'aois, a chruthú an taiscumar an *Black Water Reservoir*. D'úsáid siad an balla sin chun hidreachumhacht a chruthú chun bruithneoir alúmanaim a oibriú.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Cùl na Ceapaich

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Cùl na Ceapaich**.

Tá an baile suite in iarthuaisceart na hAlban díreach lastuaidh d’Árasaig. Tá sé timpeall 40 míle ón 'Ghearasdan agus é gar don bhóthar A830 go Malaig.

Is croiteanna iad an chuid is mó de na tithe. Tá tránna deasa in aice leis an mbóthar.
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
A' Chill

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **a' Chill**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Ceárnag Bhaile Mac Carra

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Ceárnag Bhaile Mac Carra**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Tadhg Ó Scanaill (múinteoir)

Múinteoir as Cúil Aodha, Contae Chorcaí ab ea **Tadhg Ó Scanaill** (1870–1939). Chaith sé tréimhsí mar mhúinteoir i mBaile Bhuirne, i mBéal Átha an Ghaorthaidh, agus i bPort Láirge. Bronnadh Corn Liam Uí Bhriain air i 1903. Col seisir don aisteoir Tadhg Ó Scanaill é.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1870
Catagóir:Básanna i 1939
Bradán fearna Eorpach

Bradán fearna an-mhór a fhaightear i Muir Chaisp, an Mhuir Dhubh, agus aibhneacha gar dóibh is ea an **bradán fearna Eorpach** nó **bradán mór fearna** (Béarla: *beluga* nó *beluga sturgeon*, cé nach bhfuil aon ghaol idir é agus an *beluga whale*; féach míol mór bán). Suas le 5 m ar fhad, os cionn 1,000 kg meáchain. Déantar iascaireacht thrádálach air ar son a chaibhéir, ach mar thoradh ar ró-iascaireacht is truailliú na n-uiscí, tá a líon ag titim go tubaisteach. An t-iasc fionnuisce is mó atá ar eolas.
  
## Tagairtí

Catagóir:Éisc
The Beano

mion|clé|The Beano, Leake Street, Londain

Tháinig deireadh leis an ngreannán Sasanach ar a dtugtar ***An'' ''Beano*** sa bhliain 2023.  Bhí  sé á fhoilsiú ón mbliain 1938. Is ann a léamar inár n-óige eachtraí *Roger The Dodger,* ''Dennis The Menace'' agus a lán eile.

Thosaigh *An Beano* ar an 30 Iúil 1938, agus d'fhoilsítí an greannán gach seachtain de ghnáth.

Carachtair  *Dennis the Menace*, *Minnie the Minx*, *The Bash Street Kids*, *Roger the Dodger*, *Billie Whiz* agus *Ball Boy*.

## Féach freisin

* *[[The Dandy]]*

## Tagairtí

Catagóir:Greannáin
Tommy Bowe

Imríonn **Tommy Bowe** (rugadh ar 22 Feabhra 1984) rugbaí don Uladh agus ar son na hÉireann. Bhuaigh Bowe a chéad chaipín sa bhliain 2004. Bronnadh gradaim Imreoir na Bliana ar Bowe faoi chúig sa bhliain 2010. Tá timpeall 30 úd agus 510 pointí scóráilte ag Bowe d'Éirinn le linn a ghairm bheatha. D'imir sé rugbaí d'Ollscoil na Banríona agus Belfast Harlequins agus peil Ghaelach do Mhuineachán nuair a bhí sé óg.

## Saol pearsanta
Is as Muineachán é. Is fisiteiripeoir í a mháthair. Imríonn a dheirféar Hannah haca d'Éirinn. Tá deartháir aige darb ainm David. Imríonn David rugbaí freisin. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha‎
Catagóir:Imreoirí rugbaí
Catagóir:Daoine beo
Marshawn Lynch

Imreoir peile Meiriceánaí is ea **Marshawn Lynch**, a rugadh ar 22 Aibreán 1986. **Beast Mode** is leasainm dó. Tá sé ina *running back* leis na Seattle Seahawks sa tSraith Náisiúnta Peile. imreoir Marshawn le coláiste chun an Ollscoil California, Berkeley, áit a raibh sé an dara rusher gairme ar fad-am ar an scoil ar. Bhí sé dréachtaithe ag na 'buffalo bills' sa chéad bhabhta den Dréacht NFL 2007. Chríochnaigh sé an séasúr le 1,115 'rushing yards' agus seacht *touchdowns*. Itheann Marshawn a lán 'Skittles' le linn cluichí, a thosaigh sé nuair a bhí sé ar an ardscoil. Tar éis a thaispeántar marshawn ag ithe 'scidilí' le linn cluiche náisiúnta-imreofar ar Nollaig cúigiú 2011, tairgeadh dó Mars soláthar dhá bhliain Skittles agus dáileoir saincheaptha le haghaidh a thaisceadán.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Peileadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Coláiste Baile Ghlaschú

Is é **Coláiste Baile Ghlaschú** an coláiste is mó in Albain, le timpeall agus 40,000 mac léinn agus 1,200 fostaí ag tairiscint níos mó ná 2,600 cúrsa.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí
Hans-Adam II Lichtinstéin

Prionsa Lichtinstéin is ea **Hans-Adam II** (ainm iomlán: Johannes (Hans) Adam Ferdinand Alois Josef Maria Marko d'Aviano Pius von und zu Liechtenstein; Zürich, 14 Feabhra 1945 –). Tá sé ina chónaí i Vaduz, agus is ó 13 Samhain 1989 amach atá sé ina phrionsa.

Catagóir:Daoine Lichtinstéanacha‎
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine beo
An Teachdaire Gaelach

Ba iris mhíosúil é ***[[An Teachdaire Gaelach]]*** a bhí foilsithe ó 1829 go 1831. Curtha in eagar ag an Urramach Tormod MacLeoid ("Caraid nan Gaidheal"), agus clóbhuailte ag Uilleam MacPhuin i nGlaschú, is é *An Teachdaire Gaelach* an iris ráithiúil is sine a foilsíodh i nGaeilge na hAlban a bhfuil cóipeanna a tháinig slán go dtí an lá inniu.

Iris ghinearálta a bhí inti, a d'fhoilsigh altanna ar ábhair ón bhéaloideas go teicneolaíochtaí nua an lae. Tá na haltanna ar an teicneolaíocht níos laige ná altanna sna hirisí Albanacha comhaimseartha a bhí foilsithe i mBéarla, agus tá blas na soiscéalaíochta ar go leor de na haltanna seo, a scríobh MacLeoid féin. 
Is dócha nach dtaispeánann seo ach an cúram trom a thug MacLeoid air féin ag freastal ar a chomh-Ghaeil le hiris ráithiúil, in aghaidh na scórtha a bhí foilsithe ag an am i mBéarla.

Tá Imleabhar I, Uimh. 1-12 (Cheitean 1829 - Giblean 1830), ar fáil le léamh ar an Idirlíon ag www.archive.org.

## Naisc sheachtracha
* ''An Teachdaire Gaelach'', archive.org

## Féach freisin
* *[[An Teachdaire Gaidhealach]]* [gd] (iris as an Astráil nach ionann é agus an ceann seo)

## Tagairtí

Catagóir:Irisí Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Gaeilge na hAlban
Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Irisí liteartha
Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge
Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge
Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha
Catagóir:Míosacháin
Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Glaschú
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1829
Catagóir:Bunaithe sna 1820í
François Mauriac

Scríbhneoir as an bhFrainc ab ea **François Mauriac**. Rugadh i mBordeaux i 11 Deireadh Fómhair 1885 agus cailleadh é i bPáras in 1 Meán Fómhair 1970. Bhuaigh sé an Duais Nobel na Litríochta i 1952.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Francacha‎
Catagóir:Básanna i 1970
Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu

Is scoil i nGlaschú í **Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu**, áit a bhfuil an teagasc déanta trí mheán na Gàidhlig. 

Bhí an chéad scoil oscailte i 1999 mar "Bunsgoil Ghàidhlig Ghlaschu". Ach ní raibh an foirgneamh mór go leor agus mar sin d'oscail scoil nua, Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu i Lúnasa 2006. Is é sin an scoil Ghàidhlig amháin in Albain a bhfuil naíonra, bunscoil, agus ardscoil lonnaithe i bhfoirgneamh amháin.

Tá Polasaí Teanga acu a deir:
*Táimid inár scoil Ghàidhlig agus mar sin tá sé de dhualgas orainn an teanga a spreagadh, a fhorbairt, agus a chleachtadh taobh istigh den scoil agus sa chomharsanacht. Is é príomhchuspóir na scoile eolas agus scileanna teanga na scoláirí a leathnú agus a spreagadh sa Ghàidhlig agus teagasc agus oideachas a sheachadadh ag an leibhéal is airde.* 
Tá na cúrsaí sa Churaclam Albanach á dteagasc tríd an Ghàidhlig amháin. Tríd an modh teagaisc seo, tagann féinmhuinín ar Ghaeil óga Ghlaschú. Forbraíodh cúrsaí sa cheimic, sa teicneolaíocht, agus sa mhatamaitic ag leibhéal na hardscoile. Tá ranganna ríomhaireachta agus drámaíochta ann freisin. Is í an Ghàidhlig an teanga laethúil ar fud na scoile.

Le cúpla bliain anuas, tá líon na scoláirí ag foghlaim trí mheán na Gàidhlig ag síorfhás. Sa bhliain acadúil ó 2007 go 2008, d'éirigh líon na scoláirí 11% in aghaidh ardú 4% go náisiúnta. Ó 2008 go 2009 bhí timpeall 400 scoláire go léir ann. I 2009/2010 bhí 13% de scoláirí bunscoile agus 25% de scoláirí ardscoile ag foghlaim trí mheán na Gàidhlig ar fud Alban i nGlaschú.

Ina theannta sin, tá cláir cultúrtha ann don chlann, m.sh.: amhráin agus damhsa traidisiúnta, nó píobaireacht. Tabharfaidh seo misneach dóibh páirt a ghlacadh sna comórtais agus taispeántais, sna *Mòdan* agus feiseanna áitiúla. Leis sin táthar ag súil go mbeidh siad ag tabhairt Gàidhlig amach as an scoil don chomharsanacht.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Sgoil Ghàidhlig Ghlaschu

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Comhairle Cathair Ghlaschú
Sunrise Not Secular

Is banna rac-cheoil Cheiltigh é **Sunrise Not Secular** as Leòdhas a chanann i mBéarla agus sa Gàidhlig araon. Chuaigh na bannaí rac-cheoil Cheiltigh mór le rá as na hochtóidí, mar shampla Runrig agus Big Country, i gcion go mór ar stíl an bhanna. Scríobhadar a gcuid amhrán féin, agus go minic baineann focail na n-amhrán le beatha sna hOileáin Siar agus leis an gCríostaíocht.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Sunrise Not Secular

Catagóir:Bannaí ceoil
Catagóir:Racghrúpaí
Catagóir:Racghrúpaí Gaeilge
Catagóir:Ceol na hAlban
Catagóir:Ceol Ghaeilge na hAlban
Crú (capall)

:*Baineann an t-alt seo le bróg mhiotail a chuirtear ar chapall. Is ionann an focal “crú” agus [[Bleán]] freisin.*

right|200px|thumb|Crú
Is éard is **crú** ann ná bróg atá déanta as iarann (nó miotal eile) a chuirtear ar chrúba capall. De ghnáth, bíonn cruth “U” orthu. Coinníonn siad cosa an chapaill slán, go háirithe ar bhóithre crua. Ní bhíonn siad ar gach capall.

Nuair atá siad ar crochadh ar bhalla, deirtear go bhfuil an t-ádh ag baint leo.

Catagóir:Bróga
Catagóir:Fearas do chapaill
Crothaidh

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Crothaidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
BBC Scotland

Craoltóir náisiúnta na hAlban is ea **BBC Scotland**. Tá sé suite i nGlaschú agus craolann sé i mBéarla, cosúil le BBC Alba a chraolann i nGaeilge na hAlban.

## Teilifís

Tá dhá chainéal ann faoi stiúir BBC Scotland:

* BBC a haon Alban - an príomhchainéal teilifíse le nuacht, cúrsaí an lae, dráma, agus greann.
* BBC a dó Alban - ag tarraingt amach as BBC le Gàidhlig, cúrsaí an lae, agus cláir ó Pàrlamaid na h-Alba.

### Cláir

* Reporting Scotland (nuacht)
* Newsnight Scotland (nuacht agus cúrsaí an lae)
* River City (dráma)
* Sportscene (spórt)
* Beechgrove Garden (stíl mhaireachtála)

## Raidió

Tá raidió náisiúnta na hAlban faoi stiúir BBC Scotland freisin.

* BBC Radio Scotland ar 92-95 FM agus 810 MW, ag craoladh ar fud Alban.
* BBC Radio nan Gàidheal ar 103.5 FM, ag craoladh i nGaeilge na hAlban.

Craoltar nuacht áitiúil ó Shalcraig (Crìochan na h-Alba), Dhùn Phrìs (Deas), Obar Dheathain (Ear-thuath) agus Inbhear Nis (Gaeltacht na hAlban).

## Tagairtí

Catagóir:BBC
Fásach Accona

Is fásach san Eoraip é **Fásach Accona** (An Iodáilis: *Deserto di Accona*, Béarla: *Accona Desert*).

Tá sé suite sa Tuscáin, An Iodáil, i ngar d'Asciano.

Tá seanmhainistir as na Meánaoiseanna ann darb ainm *Monte Oliveto Maggiore*.
Enrico Dandolo

[mion|Enrico Dandolo ar mhona ón [An Veinéis|Veinéis]]
Ba é Doge na Venéise é **Enrico Dandolo** (Laidin: *Henricus Dandulus*; c.1107 – 21 Meitheamh 1205). Bhí sé i gcumhacht ó 1192 go 1205, nuair a fuair sé bás. Is beag atá ar eolas faoina luathshaol i gcomparáid lena shaol le linn an Ceathrú Crosáid (1202–1204). 
clé|mion|Enrico Dandolo le Domenico Tintoretto, timpeall 1600
Rugadh é i dteaghlach tábhachtach agus d'oibrigh sé i bpoist stáit. D'éirigh sé dall roimh 1176 ach b'fhéidir leis dualgais a chomhlíonadh. Rinne Dandolo i 1202 chomhaontú leis na crosáidirí go dtabharfadh sé cabhair dóibh agus go mbeadh saighdiúirí le fáil don Veinéis mar mhalairt air seo. Is go míchlúiteach é mar chreach an Cathairh Chonstaintín (1204) nuair a bhí sé i gceannas ar na crosáidirí i gcath in aghaidh na mna Biosántach. 

Fuair sé bás an bhliain ina dhiaidh sin (97 nó 98 mbliana d'aois a bhí sé ag a bhás) agus cuireadh é in Hagia Sofia.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1107
Catagóir:Básanna i 1205
Catagóir:Veneto
Catagóir:Crosáidí
Cille Mhoire

Is baile suite ar an leithinis Tròndairnis, san t-Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd é **Cille Mhoire**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Ceann Loch Ailleart

deas|250px|thumb|Ceann Loch Ailleart
Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd é **Ceann Loch Ailleart**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Sreabháin infhéitheacha

Is éard is **sreabhán infhéitheach** ann ná cóireáil leighis le huisce a chur isteach sa chóras fola sa duine, de ghnáth dá mbeadh duine díhiodráitithe, abair. Is le diltálaire a chuirtear isteach sa cholainn iad de ghnáth.

## Tagairtí

Catagóir:Cóireáil leighis
Catagóir:Fearas leighis
Diltálaire

Is éard is **diltálaire** ann ná fearas leighis le sreabháin infhéitheacha a chur isteach sa chóras fola sa duine, de ghnáth. Úsáidtear iad sa chás go mbeadh duine díhiodráitithe, abair.

Catagóir:Fearas leighis
Catagóir:Cóireáil leighis
An Veinéisis

Is teanga Rómánsach í an **Veinéisis** (*Vèneto*) a labhraítear don chuid is mo sa Veneto san Iodáil.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na hIodáile
Catagóir:Teangacha Rómánsacha
Catagóir:An Iodáil
Cill Fhaolain

Is baile suite i gComhairle na Gàidhealtachd í **Cill Fhaolain**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Jacob van Utrecht

Péintéir clúiteach as an Ísiltír ab ea **Jacob van Utrecht** (Laidin: *Jacobus Traiectensis*, ainm iomlán: *Jacob Claesz van Utrecht*, Utrecht, timpeall 1480 - i ndiaidh 1525). D'oibrigh sé in Antuairp agus i Lübeck.

## Tagairtí

300px|thumb|left|Jacob van Utrecht

Catagóir:Péintéirí Ollannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1480