Rónán Mac Aodha Bhuí

Fear mór ceoil agus teanga ba ea **Rónán Mac Aodha Bhuí** (a rugadh ar an 6 Bealtaine 1970 i gCorcaigh ach a tógadh i gCois Cláidí i nGaoth Dobhair agus a d'éag ar 19 Meán Fómhair 2023) agus go raibh sé de cháil aige gurb é "ceannaire neamhoifigiúil phobal na Gaeilge".

Craoltóir le Raidió na Gaeltachta ba ea é idir na 1990idí – 2019. Craoladh an clár deireanach de *Rónán Beo* ar 31 Bealtaine 2019. Cuimhneofar air mar chraoltóir cumasach agus cróga agus, b'fhéidir thar aon rud eile, mar dhuine a raibh an-nádúr ann. 'A shuim i ndaoine, sa saol agus sa cheart, is ar na máithreacha sin a tógadh a réabhlóid ar an raidió.'   [clé|mion|Raidió na Gaeltachta, [Doirí Beaga]]

### Gairm
I 1987, nuair a bhí sé seacht mbliana déag, shocraigh Rónán ar aghaidh a thabhairt ar Bhaile Átha Cliath le tabhairt faoi chúrsa iriseoireachta i gColáiste Dhúlaigh sa Chúlóg. Ansin thosaigh sé ag obair don stáisiún raidió neamhdhleathach NSCR sa chathair agus don stáisiún DCR i Leitir Ceanainn ag an deireadh seachtaine. Thosaigh sé ag scríobh chomh maith don cholún Beoscéalta i *[[Scéala Éireann]]*.  

Chaith sé an bhliain 1988/89 ag obair le Century Radio mar léitheoir nuachta Gaeilge. Rinne sé roinnt iriseoireachta leis an bpáipéar nuachta *[[Anois]]* agus le *[[Lá]]*. 

Agus é 20 bliain d'aois, chuir sé a chuid scileanna ag fónamh ar an chlár teilifíse *[[Scaoil Amach an Bobailín]]* de chuid RTÉ in 1990, in éindí le Bláthnaid Ní Chofaigh agus Seán Bán Breathnach. D’oibrigh sé chomh maith ar an gclár *[[Ecu Ecu]]*, clár nuálach do dhaoine óga.  

#### Raidió na Gaeltachta
Tugadh ardán laethúil dó i 1993 nuair a thosaigh sé ag láithriú an chláir *[[Cois Life (clár RnaG)|Cois Life]]* ar Raidió na Gaeltachta, clár irise don ardchathair, ag obair i dteannta Sheosaimhín Ní Bheaglaoich. Chualathas den chéad uair na buanna a bhí aige – an acmhainn ghrinn, an tsamhlaíocht dhiamhair, an ghéarchúis, an rógaireacht agus an dánaíocht. Timpeall an ama seo, bhunaigh sé An Ciorcal Craiceáilte, club gealtachais, agus d'eagraíodh sé féilte i nGaeltacht Ráth Chairn le Gaeilgeoirí Bhaile Átha Cliath agus Chúige Laighean a thabhairt a chéile.

[upright=0.7|alt=Stionsal dubh de dhorn|mion|Rosc gnímh leis ab ea "dorn san aer" chun misneach a mhúscailt sna [An Ghaeilge|Gaeil]]

I 1997, d'fhill Rónán ar Ghaoth Dobhair agus thug sé faoin chlár *[[Rónán Beo]]* a chur i láthair ó stiúideo Raidió na Gaeltachta sna Doirí Beaga. Craoladh an clár deireanach de *Rónán Beo* ar 31 Bealtaine 2019.   

Thug Rónán ardán do cheoltóirí ar an raidió, a "thug guth dóibh agus a spreag gach sóirt ceoil.” Bhí an-ghean ag lucht éisteachta Raidió na Gaeltachta go háirithe ar Rónán agus bhí an-tóir acu ar na cláir a chuireadh sé i láthair de chionn chomh spraíúil, suáilceach agus nuálach agus a bhí sé. 

### Gníomhaí cearta teanga
Bhunaigh sé na Féilte Craiceáilte, a chuir siamsaíocht ar fáil uair sa mhí i nGaoth Dobhair agus a théadh ar camchuairt go dtí ceantair Ghaeltachta agus áiteanna eile. Bhí an Cabaret Craiceáilte á reáchtáil aige i nGaoth Dobhair. 

Sna 2010idí, bhí Rónán mar chrann taca leis an ngluaiseacht cearta teanga ó thuaidh, go háirithe ag na Laethanta Dearga agus Dearg le Fearg.

### Pearsanta
Ba mhac é le Fionntán Mac Aodha Bhuí (1924–2012), ailtire, pleanálaí agus gníomhaire teanga. Ba Rónán an duine is óige d'ochtar clainne.

[mion|Cuireadh é i [Reilig Mhachaire Gathláin]]

Fuair sé a chuid scolaíochta i mBunscoil an Bhun Bhig agus i bPobalscoil Ghaoth Dobhair. Rinne sé cúrsa cumarsáide i gColáiste Dhúlaigh sa Chúlóg.

Bhí páiste amháin aige.

Sa bhliain 2019, fuair Rónán amach go raibh ailse Staid a 3 sna putóga aige. In 2023, seoladh feachtas bailithe airgid le costas an leighis a ghlanadh. I mí Feabhra 2023, bronnadh Gradam Uachtarán Chonradh na Gaeilge ar Rónán *in absentia*.

Fuair Rónán bás in aois a thrí bliana déag agus dhá scór, ar 19 Meán Fómhair 2023. Cuireadh é i Reilig Mhachaire Gathláin.

## Oidhreacht
Baisteadh Gradam Rónáin Mhic Aodha Bhuí ar an duais do 'Nuatheachtaí na Bliana' ag Gradaim NÓS in ómós dó, i ngeall go raibh sé "i gcroílár shaol an cheoil Gaeilge – agus thug sé spreagadh go háirithe do cheoltóirí agus do bhannaí nua". 

### Féile Dorn san Aer
In 2024 cuireadh tús le féile úr ceoil ar siúl i gceantar dúchais Rónáin, Gaoth Dobhair. Féile ceoil trí lá é Dorn san Aer a thug cairde, clann agus pobal Rónáin ar an saol le comóradh a dhéanamh ar a rinne sé le ceol comhaimseartha na Gaeilge a chur chun cinn agus le dlúthpháirtíocht a chothú idir na Gaeil agus pobail uile a chuirtear faoi chois. Breis agus 20 banna a ghlac páirt ann sa chéad bhliain idir ceoltóirí rac, hip-hop, trad-leictreach, ceol Gaelach, ska, agus reigé.

Is í an gníomhaí cearta sibhialta Bernadette McAliskey a d'oscail an fhéile go hoifigiúil in Amharclann Ghaoth Dobhair don chéad uair riamh sa bhliain 2024, á rá gur "sheas sé leis an duine a raibh leatrom déanta orthu agus rinne sé obair deich nduine leis an teanga a chothú agus a neartú". I ngeall ar an dtacaíocht a láidir a thug Rónán do mhuintir na Palaistíne le linn a shaoil, is í Ambasadóir na Palaistíne go hÉirinn, an Dr. Jilan Wahba Abdalmajid, a d'oscail Dorn san Aer 2025.

## Féach freisin
* Ciorcal Craiceáilte
* An Cabaret Craiceáilte
* Dorn san Aer (féile cheoil in ómós dó)

## Naisc sheachtracha
* RónánBeo ar Twitter. Stop Rónán ag tvuíteáil ar 31 Bealtaine 2019. Thosaigh an Ciste Tacaíochta ag tvuíteáil i rith 2023.
* Spreag fís: Rónán Mac Aodh Bhuí ag labhairt i 2014 fá Cabaret Craiceáilte (físeán 6:05)

## Tagairtí

Catagóir:Craoltóirí Gaeilge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair
Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge
Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta
Catagóir:Lucht TG4
Catagóir:Básanna in 2023