Mark Carney

Eacnamaí agus polaiteoir Ceanadach is ea **Mark Joseph Carney** (16 Márta, 1965 a rugadh é) atá ina phríomh-aire ainmnithe ar Cheanada agus ina cheannaire ar an bPáirtí Liobrálach ó 9 Márta, 2025. Mar cheannaire an pháirtí rialaithe, tiocfaidh Carney i gcomharbacht ar Justin Trudeau mar an chéad phríomh-aire eile de chuid Cheanada. Roimhe sin bhí sé ina ochtú gobharnóir ar Bhanc Cheanada ó 2008 go 2013 agus mar an 120ú gobharnóir ar Bhanc Shasana ó 2013 go 2020.

Rugadh Carney i Fort Smith, Críocha an Iarthuaiscirt, agus tógadh é in Edmonton, Alberta . Bhain sé céim bhaitsiléara san eacnamaíocht amach ó Ollscoil Harvard sa bhliain 1988, agus lean sé air ag staidéar in Ollscoil Oxford, áit ar ghnóthaigh sé céim mháistreachta i 1993 agus dochtúireacht i 1995 . Bhí róil éagsúla aige ag Goldman Sachs sula ndeachaigh sé isteach i mBanc Cheanada mar leas-ghobharnóir sa bhliain 2003. Sa bhliain 2004, ainmníodh é mar leas-aire comhlach sinsearach don Roinn Airgeadais i gCeanada . Sa bhliain 2007, ceapadhr Carney ina Ghobharnóir ar Bhanc Cheanada, áit a raibh sé freagrach as beartas airgeadaíochta Cheanada le linn na géarchéime airgeadais domhanda . Bhí sé i gceannas ar bhanc ceannais Cheanada go dtí 2013, nuair a ceapadh é ina Ghobharnóir ar Bhanc Shasana, áit a raibh sé i gceannas ar fhreagairt bhanc ceannais na Breataine ar an mBreatimeacht agus ar luathchéim phaindéim COVID ar threoraigh sé freagra banc ceannais na Breataine ar Bhreatimeacht agus ar chéad chéim na paindéime COVID-19.

Tar éis dó éirí as an bhaincéireacht cheannais, d’fheidhmigh Carney mar chathaoirleach agus mar cheannasaí ar infheistíocht tionchair ag Brookfield Asset Management agus mar chathaoirleach ar bhord stiúrthóirí Bloomberg LP Ceapadh é freisin mar Thoscaire Speisialta na Náisiún Aontaithe um ghníomhú aeráide agus airgeadas.  D’oibrigh Carney freisin mar chomhairleoir do Phríomh-Aire Cheanada Justin Trudeau le linn na paindéime COVID-19 agus ceapadh é ina chathaoirleach ar thascfhórsa fáis eacnamaíochta an Pháirtí Liobrálach. Go luath sa bhliain 2025, d’fhógair sé go raibh sé ar intinn aige ceannaireacht a lorg do Pháirtí Liobrálach Cheanada, agus fuair sé ollbhua sa toghchán  i mí an Mhárta 2025.

## Luathshaol agus oideachas
Rugadh Carney ar 16 Márta, 1965, i Fort Smith, Críocha an Iarthuaiscirt; is mac é le Verlie Margaret (née Kemper), máthair a fhan sa bhaile, agus Robert James Martin Carney, príomhoide ardscoile.    Éireannach ab ea a sheantuismitheoirí athartha, as Contae Mhaigh Eo.  Nuair a bhí Carney sé bliana d'aois, bhog a theaghlach go Edmonton, Alberta .  Ba é a athair an t-iarrthóir Liobrálach do Edmonton South  i dtoghchán feidearálach Cheanada 1980, agus é sa dara háit.  D’fhill a mháthair ar an ollscoil chun gairm a bhaint amach san oideachas nuair a bhí Carney deich mbliana d’aois.

Tá triúr deirfiúracha ag Carney — deartháir agus deirfiúr níos sine, Seán agus Brenda, agus deartháir níos óige Brian. D'fhreastail Carney ar Ardscoil Naomh Proinsias Xavier,  sula ndearna sé staidéar in Ollscoil Harvard ar pháirtscoláireacht agus cúnamh airgeadais.

Bhain Carney céim bhaitsiléara amach ó Harvard sa bhliain 1988, le céim bhaitsiléara le hard onóracha san eacnamaíocht; rinne sé staidéar iarchéime in Ollscoil Oxford i gColáiste Peadair agus Nuffield, áit ar bhain sé céimeanna máistreachta agus dochtúireachta amach sa réimse céanna i 1993 agus 1995, faoi seach.  Le linn a bhlianta in Harvard, bhí sé ina chúl báire don fhoireann haca oighir  agus bhí sé ina chomrádaí seomra de bhainisteoir ginearálta National Hockey League sa todhchaí Peter Chiarelli agus iar-imreoir haca oighir Mark Benning .  Bhí Carney ina chomhchaptaen freisin ar Chlub Haca Oighir Ollscoil Oxford in éineacht le David Lametti.

## Gairm airgeadais
Chaith Carney 13 bliana ag Goldman Sachs  agus d'oibrigh sé ina n-oifigí i mBostún, Londain, Cathair Nua-Eabhrac, Tóiceo agus Toronto. I measc na bpost níos sinsearaí a bhí aige bhí comh-cheannasóir ar riosca flaithiúnais, stiúrthóir feidhmiúcháin do mhargaí caipitil fiachais atá ag teacht chun cinn, agus stiúrthóir bainistíochta do bhaincéireacht infheistíochta. D'oibrigh sé ar fhiontar iar-apartheid na hAfraice Theas isteach i margaí bannaí idirnáisiúnta, agus bhí baint aige le hobair Goldman le géarchéim airgeadais na Rúise 1998.

Sa bhliain 2003, d'fhág Carney Goldman Sachs chun dul isteach i mBanc Cheanada mar leas-ghobharnóir.  Bliain ina dhiaidh sin, earcaíodh é chun dul isteach sa Roinn Airgeadais i gCeanada mar leas-aire comhlach sinsearach, ag tosú ar an ról sin ar 15 Samhain, 2004. 

Ó mhí na Samhna 2004 go dtí mí Dheireadh Fómhair 2007, ba é Carney a leas - aire comhlach sinsearach agus fear ionaid G7 i Roinn Airgeadais i gCeanada . D’fheidhmigh sé faoi bheirt aire airgeadais : Ralph Goodale, Liobrálach ; agus Jim Flaherty, Coimeádach . Le linn na tréimhse seo, bhí Carney i bhfeighil ar phlean conspóideach Rialtas Cheanada chun cáin a ghearradh ar  iontaobhais ioncaim ag an bhfoinse.  Bhí Carney chun tosaigh  ar dhíolachán brabúsach an rialtais feidearálach dá sciar 19 faoin gcéad i Petro-Cheanada.

### Gobharnóir Bhanc Cheanada (2008–2013)
I mí Dheireadh Fómhair 2007, ceapadh Carney ina Ghobharnóir ar Bhanc Cheanada. Láithreach bon, d'fhág sé a phost sa Roinn Airgeadais le bheith ina chomhairleoir don ghobharnóir a bhí ag éirí as, David Dodge, sular ghlac sé go foirmiúil le post Dodge ar 1 Feabhra, 2008.  Roghnaíodh Carney thar Paul Jenkins, an leas-ghobharnóir sinsearach, a measadh mar rogha na coitiantachta chun teacht i gcomharbacht ar Dodge. 

Ghlac Carney leis an ról seo ag tús na géarchéime airgeadais domhanda 2007. Tráth a cheaptha, ba é Carney an gobharnóir banc ceannais ab óige i measc an G8 agus an G20.

#### Géarchéim airgeadais
Deirtear go raibh ról mór ag gníomhartha Carney mar Ghobharnóir ar Bhanc Cheanada chun cuidiú le Ceanada na tionchair is measa a bhí ag an ngéarchéim airgeadais a sheachaint.  
mion| Seasann Carney, a bhí ina ghobharnóir ar Bhanc Cheanada ag an am, sa tsraith chúl le gobharnóirí bainc cheannais eile le linn cruinniú mullaigh aireachta airgeadais de chuid an G7
Is gné réabhlóideach dá thréimhse mar Ghobharnóir fós an cinneadh an ráta thar oíche a laghdú 50 bhonnphointe i mí an Mhárta 2008, gan ach mí amháin tar éis a cheapacháin. Cé gur tháinig méadú ar ráta ó   ó Bhanc Ceannais na hEorpa i mí Iúil 2008,  bhí Carney ag tuar go spreagfadh géarchéim na n-iasachtaí léasa le giaráil ionfhabhtú domhanda . Nuair a shroich rátaí beartais i gCeanada an íoschuimse éifeachtach níos ísle, chuaigh an banc ceannais i ngleic leis an ngéarchéim leis an uirlis airgeadaíochta neamhchaighdeánach "tiomantas coinníollach" i mí Aibreáin 2009 chun an ráta beartais a choinneáil ar feadh bliana ar a laghad,  chun dlús a chur le dálaí creidmheasa baile agus muinín an mhargaidh. Thosaigh an t-aschur agus an fhostaíocht ag téarnamh ó lár na bliana 2009, i bpáirt a bhuíochas le preagadh airgeadaíochta.  D’éirigh níos fearr le geilleagar Cheanada ná geilleagar a chomhghleacaithe sa G7 le linn na géarchéime, agus ba é Ceanada an chéad náisiún G7 a ghnóthaigh a Olltáirgeacht Intíre (OTI) agus fostaíocht go leibhéil réamh-ghéarché.

Tá cosúlachtaí ann gur chuidigh, cinneadh Bhanc Cheanada leachtacht bhreise shubstaintiúil a chur ar fáil do chóras airgeadais Cheanada,  chomh maith leis an gcéim neamhghnách nuair a fógraíodh tiomantas rátaí úis a choinneáil ag an leibhéal is ísle ar feadh bliana,.  go mór le Cheanada an ghéarchéim a réiteach 
[mion| Labhraíonn Carney, a bhí ina ghobharnóir ar Bhanc Cheanada ag an am, ag painéal "Beyond Basel: Financial Institute Regulation" de chuid [Fóram Eacnamaíoch Domhanda|Fhóram Eacnamaíoch an Domhain 2012.]]

## Príomh-aire
Bhuaigh páirtí liobrálach Mark Carney Olltoghchán 2025 i gCeanada ag deireadh mhí Aibreáin. Gheall Carney roimh an toghchán go n-éireodh leis socrú nua eacnamaíochta agus slándála a aontú leis na Stáit Aontaithe.

Thug Trump le fios gur mhaith leis Ceanada a ghabháil.  "Sílim féin gur pósadh iontach a bheadh ann", a dúirt Trump le Mark Carney ar an 6 Bealtaine 2025. Dúirt Carney leis nach bhfuil Ceanada ar díol, agus nach raibh aon spéis ag muintir na tíre sin a bheith mar chuid de na Stáit Aontaithe.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Foireann spóirt Cheanada an 20ú haois
Catagóir:Eacnamaithe Cheanada an 20ú haois
Catagóir:Eacnamaithe Ceanadacha an 21ú haois
Catagóir:Daoine gnó ó Edmonton
Catagóir:Imreoirí haca oighir ó Ceanada sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Eisimircigh Cheanada i Sasana
Catagóir:Cúl báire haca oighir Cheanada
Catagóir:Muintir Cheanada de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Caitlicigh Rómhánacha Cheanada
Catagóir:Daoine Goldman Sachs
Catagóir:Gobharnóirí Bhanc Cheanada
Catagóir:Gobharnóirí Bhanc Shasana
Catagóir:Comhaltaí Oinigh Choláiste Naomh Peadar, Oxford
Catagóir:Alumni Choláiste Harvard
Catagóir:Ceannairí Pháirtí Liobrálach Cheanada
Catagóir:Iarrthóirí ceannaireachta Pháirtí Liobrálach Cheanada
Catagóir:Baill de Phríomh-Chomhairle an Rí do Cheanada
Catagóir:Oifigigh d'Ordú Cheanada
Catagóir:Daoine ó Fort Smith, Críoch an Iarthuaiscirt
Catagóir:Olltoghchán Cheanada 2025
Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Eacnamaithe Cheanada
Catagóir:Eacnamaithe
Catagóir:Banc Shasana
Catagóir:Baincéirí ceannais
Catagóir:Príomh-airí
Catagóir:Polaiteoirí Cheanada