Sucellos

[mion|Deilbh is luaite den dia Sucellus (c. 1d aois AD).  Fuarthas é i scrín tí Rómhánaigh ([lararium). Walters Art Museum, Baltimore.]]

Dia Ceilteach ó thús ba ea **Sucellos** (), léirithe ag iompar caite mór agus *[[olla]]* (nó bairille). D'adhrtaí é ag na Gaill-Rómhánaigh, agus fosta sa Raetia agus sa Bhreatain.  Tá sé gaolmhar le talamhaíocht agus fíon, go háirithe i gceantar na n-Aeduorum.

## Dealbha
[180px|mion|deis|Rilíf de Nantosuelta agus Sucellos as Sarrebourg, [Museums of Metz.]]

Léirítear Sucellos de ghnáth mar fhear féasógach ag caitheamh wolf-skin, le casúr fadchrannach, agus bairille beorach crochta ar cuaille.  Feictear scaití a chéile Nantosuelta in éineacht leis.  Agus iad le chéile, tá in aice leo siombail rathúnais agus teaghlachas.

Feictear an dís i rilíf mór le rá as Sarrebourg, gar do Metz,  Tá Nantosuelta ina seasamh ar chlé, ag caitheamh gúna fhada.  Ina láimh chlé aici, tá réad beag tí-cruthach le dhá pholl chiorclacha agus díon stuacach – colmlann b'fhéidir – ar ceann fada. Ina a láimh dheis aici, tá *[[patera]]* agus sí á doirteadh ar altóir sorcóireach.  Tá Sucellos féasógach ina sheasamh ar dheis, ag caitheamh ionair le brat thar a ghualainn dheis.  Ina láimh dheis aige, tá casúr agus ina láimh chlé tá *[[olla]]*.  Ós cionn na bhfíoracha tá inscríbhinn thiomanta agus faoina mbun tá Rilíf íseal d'fhiach dubh .  As foirm na litreacha, chuir Reinach, dáta ar an ndealbh idir deireadh na chéad aoise agus tús na dara.

## Inscríbhinní
Tá ar a laghad aon inscríbhinn déag do Sucellus atá ar ar eolas, go formhór as an nGaill.  Tá ceann amháin acu (*RIB* II, 3/2422.21) as Eboracum (Eabhrac an lae inniu) sa Bhreatain.

Aithnítear Sucellus le Silvanus ar inscríbhinn as Augusta Rauricorum (Augst an lae inniu):
:*In honor(em)
:*d(omus) d(ivinae) deo Su(cellos)
:*cello Silv(ano)
:*Spart(us) l(ocus) d(atus) d(ecreto) d(ecurionum)

Feictear an sincréiteachas de Sucellus agus Silvanus i saothar ealaíne as Narbonensis.

## Gnóthaí agus cúraim
Tá Sucellus gaolmhar le Silvanus na Rómhánach. Cosantóir na gcoillte agus na ngort ba ea é, i dteannta le *silvani* áitiúla, triúr le gach réadmhaoin: an teach, na goirt agus na teorannacha.  Cosnaíonn Silvanus na tréada ar mhic tíre, agus feictear é agus craiceann mhac tire á chaitheamh aige. 

Sa Ghaill, aithníodh Silvanus le Sucellus agus a casúr agus babhla aige.  Tá sé míolta gur le haghaidh foirgníochta agus tógáil claíocha, ach ní léir seo.  Molann Green gur dia *chthonic* é Sucellus, ag cisaint an teorainn idir na daoine beo agus na marbh.

## Sanas
[upright|mion|Dealbh chré-umha de Sucellus as [Vienne.]]

D'fhéadfadh é go bhfuil brí ’buailteoir’ leis an bhfréamh Gaillise *cellos*, é féin fréamhaithe ón Próit-Ind-Eorpach **-kel-do-s*, as a thagann fosta an Laidin *per-cellere*, an Ghréigis *klao* ('bris') agus an Liotuáinis *kálti* ('gaibhnigh').  Tá brú 'maith' leis an réimír *su-*, a  fheictear i n-ainmneacha pearsanta na nGallach. Aistrítear *Sucellus* go minic sa bharr mar 'an buailteoir maith.'

Moltar sanas eile ag Blanca María Prósper, as an bhfréamh derivative of the Próit-Ind-Eorpach **kel-* ‘cosain’, .i. **su-kel-mó(n)* "le dea-chosaint", nó an fhoirm ghníomhaíoch **su-kel-mṇ-* (tharlódh ansin simpliú agus comhshamhlú carn sondach).  Dar le Prósper, bheadh gaol ann idir é agus an t-ainm Indice *Suśarman-*.

## Féach freisin
* An Daghdha, pearsa Ghaelach atá cosúil leis.

## Foinsí
* 
* 
* 
* Heichelheim F. M., Housman J. E. "Sucellus and Nantosuelta in Mediaeval Celtic Mythology". In: *L'antiquité classique*, Tome 17, fasc. 1, 1948. , ll.&nbsp;305–316. [DOI: https://doi.org/10.3406/antiq.1948.2845] www.persee.fr/doc/antiq_0770-2817_1948_num_17_1_2845
* 
* 

## Tagairtí