open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hidetoshi Nakata

Iar-imreoir sacair de chuid na Seapáine é **Hidetoshi Nakata** (中 田 英 寿 sa tSeapáinis) (rugadh é ar an 22 Eanáir, 1977 i Kofu). Bhí sé mar imreoir lár na páirce le roinnt clubanna san Eoraip chomh maith, agus le Bell Mare Hiratsuka ina thír dhúchais. Thuill a chuid imeartha clú agus cáil dó mar cheann de na himreoirí is fearr sa tSeapáin.

Ba é Nakata an t-aon duine Seapáineach a roghnaigh FIFA dá ngrádú den 125 peileadóir ab fhearr riamh, sa bhliain 2004, agus vótáileadh mar Imreoir na Bliana san Áise é sna blianta 1997 agus 1998.

Bhuaigh Nakata an Serie A le MAR Roma sa bhliain 2001 agus an bhliain ina diaidh an Coppa Italia le Parma FC.

Catagóir:Imreoirí sacair ón tSeapáin
Brazzaville

Is é **Brazzaville** príomhchathair Phoblacht an Chongó. Tá an chathair suite ar bhruach Abhainn an Chongó san Afraic.

Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Catagóir:Poblacht an Chongó
An Pháirc Thiar

Is ceantar gnó i ndeisceart Bhaile Átha Cliath í **An Pháirc Thiar** (Béarla: *Park West, Dublin*).

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Raghnallach

Is ceantar cónaitheach i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Raghnallach** (Béarla: *Ranelagh*). Tá sé lonnaithe i mBÁC a 6.

Scríobh Éilís Ní Dhuibhne faoina hóige ag fás aníos mar Ghaeilgeoir i Raghnallach sna 1950idí agus 1960idí sa leabhar *Fáinne Geal an Lae* a foilsíodh sa mbliain 2023.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Raghnallach
Ráth Cúil, Baile Átha Cliath

Sráidbhaile siar ó dheas ó Bhaile Átha Cliath, Éire is ea **Ráth Cúil**. (Béarla: *Rathcoole*). Dar le daonáireamh 2016, bhí 4,351 duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte Bhaile Átha Cliath
Ráth Garbh

Is bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Ráth Garbh** (Béarla: *Rathgar*) atá lonnaithe thart faoi 3 chiliméadar ó dheas ón gcathair. Ceantar cónaitheach atá ann go príomha a bhfuil nasc ar leith aige le pobal Giúdach na cathrach.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Ráth Miontáin

Is ceantar i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Ráth Miontáin** (Béarla: *Jobstown*). In iarthar Thamhlachta a shamhlaítear anois é.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Rialto

Is bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Rialto** (Béarla: *Rialto* ). Tá sé suite feadh cuid den Chanáil Ríoga atá tréigthe anois agus a shíníonn siar chomh fada le Sráid San Séamas. Téann an Líne Dhearg den Luas siar trí Rialto ar sheanbhealach na canála. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Teach na Giúise

Is bruachbhaile i ndeisceart chathair Bhaile Átha Cliath é **Teach na Giúise** (Béarla: *Firhouse*).

## Oideachas
Osclaíodh Gaelscoil sa cheantar, Gaelscoil na Giúise, i dtreo Bhaile Cuilinn, i mí Meán Fómhair 2013. Tá Scoil Carmel ann (bunscoil náisiúnta) mar aon le Scoil Treasa (bunscoil eile), agus tá meánscoil ann chomh maith, Coláiste Chill na nIníon.
clé|250px|thumb|Teach na Giúise

## Nascanna seachtracha
Suíomh Ghaelscoil na Giúise 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Teach Sagard

Sráidbhaile in iardheisceart Chontae Átha Cliath is ea **Teach Sagard** (Béarla: *Saggart*).

## Imeachtaí
Ar an 21-22 Deireadh Fómhair 2025, ionsaíodh comhaltaí den Gharda Síochána a bhí ar dualgas taobh amuigh d'ionad cóiríochta d'iarrastóirí ar chosaint idirnáisiúnta i dTeach Sagard . Bhailigh thart ar 2,000 duine taobh amuigh den ionad cóiríochta tráthnóna ar an 21ú D.F. tar éis d'fhear teacht os comhair cúirte agus é cúisithe in ionsaí gnéasach a dhéanamh ar chailín.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
An Teampall Geal, Baile Átha Cliath

Is bruachbhaile i ndeisceart chathair Bhaile Átha Cliath é **An Teampall Geal** (Béarla: *Whitechurch*).

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Chris Christie

Gobharnóir New Jersey sna Stáit Aontaithe ab ea **Christopher James “Chris” Christie** (a rugadh ar 6 Meán Fómhair 1962 i Newark, New Jersey). Ba é an 55ú gobharnóir é i stair an stáit úd. Toghadh é i Samhain na bliana 2009. Is ball den Pháirtí Poblachtach é. Tháinig sé i gcomharbas ar Jon Corzine, an 54ú gobharnóir agus ball den Pháirtí Daonlathach. Sular toghadh mar ghobharnóir é, d’oibrigh Christie mar Aturnae na Stát Aontaithe do Dhúiche New Jersey. Ar 16 Eanáir tháinig Doug Phillips den Pháirtí Daonalathach i gcomharbacht air mar ghobharnóir.

Is de shliocht measctha Éireannach Sicileach é Christie. Tógadh i Livingston, fo-bhaile compordach siar ó Newark é. Bhain sé céimeanna amach ó Ardscoil Livingston, Ollscoil Delaware (Baitsiléir Ealaíne san eolaíocht pholaitiúil, 1984) agus Scoil Dlí Ollscoil Seton Hall (Juris Doctor, 1987). Glaodh chun Barra New Jersey é sa bhliain 1987 agus chun Barra Chúirt Dhúiche na Stát Aontaithe sa bhliain chéanna.

Sa bhliain 1986, phós Christie Mary Pat Foster, a casadh air nuair a bhí siad ina mic léinn ag Ollscoil Delaware. Chuaigh sí seo leis an infheistíocht bhaincéireachta agus í ag obair don ghnólacht Wall Street úd Cantor Fitzgerald. D’éirigh sí as an bpost sin i ndiaidh ionsaithe 9/11 (chaill Cantor Fitzgerald níos mó dá chuid fostaithe sna hionsaithe úd ná aon chomhlacht eile.) Tá ceathrar páistí acu. I Mendham Township, New Jersey atá siad ina gcónaí, in áit Drumthwacket, teach oifigiúil an ghobharnóra i bPrinceton.

Tá tuairimí coimeádacha ag Chris Christie, agus lena chois sin modh oibre diongbháilte agus bealach cainte atá borb dar lena lán. Lochtaíonn sé an ionsaitheacht sa pholaitíocht, áfach. Tá Christie ag tarraingt éisteacht nach beag chuige féin ó cheann ceann na tíre le tamall anuas agus bhí iomrá leis mar iarrthóir Poblachtach d'uachtaránacht na tíre. Ar 11 Deireadh Fómhair 2011, thug Christie tacaíocht do Mitt Romney sa rás don uachtaránacht. Bhí sé gníomhach i bhfeachtas Donald Trump sa bhliain 2016 agus é seo ar lorg uachtaránacht na tíre.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil ghobharnóir New Jersey
* Beathaisnéis ag suíomh an National Governors Association
* Ábhar faoi Christie ag an NY Times

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as New Jersey
Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Gobharnóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
An Seanbhábhún (Tamhlacht)

Is ceantar i dTamhlacht i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **An Seanbhábhún** (Béarla: *Oldbawn* nó *Old Bawn* uaireanta).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Néaróga cráiniacha

Is 12 péire de néaróga atá lonnaithe taobh istigh, den chuid is mó, de bhlaosc an duine, atá i gceist leis **na Néaróga Cráiniacha**. Smachtaíonn siad na céadfaí atá ag roinnt orgán atá gearr don bhlaosc; na súile, an teanga, matáin na haghaidhe, na cluasa agus an tsrón ina measc. Tagann 2 cheann ón gceirbream agus 10 gcinn ó stoc na hinchinne.

## Ainm
Sa Laidin is *nervus cranialis* (iolra: *nervi craniales*) atá orthu.

500px|thumb|Leagan amach na néaróg, radharc ó bhun na hinchinne 
## Na [[néarchóras|néaróga]] cráiniacha
(Leagan foirmiúil agus gnáthleagan)

* I - An Néaróg Bholtanach 
* II - An Néaróg Optach
* III - An Néaróg Shúil-luaileach
* IV - An Néaróg Thróicléach/Ulógach/An Néaróg Phatach
* V - An Néaróg Thrígheimineach /An Néaróg Dhéadach
* VI – An Néaróg Abduchtach 
* VII - An Néaróg Ghnúiseach 
* VIII - An Néaróg Éisteachta/An Néaróg Chuaschochlach 
* IX – An Néaróg Ghlosfharaingeach
* X - An Néaróg Lúbach 
* XI – An Néaróg Choimhdeach/An Néaróg Dhromlaigh
* XII – An Néaróg Hipeaglosach

## Cuimhneolaíocht
Sa Chuimhneolaíocht is ann do neamónach le cuimhniú ar na Néaróga Cráiniacha: 

**''B**hí **O**ilibhéar **S**aghas **T**apa, **D**eas, **A**gus **G**lórmhar, ′**D**tí **G**o **L**ífeadh **C**lais **H**amstair.*

I - *'B**, II - **O**, III - **S**, IV - **T**, V - **D**, VI - **A**, VII - **G**, VIII - **D**, IX - **G**, X - **L**, XI - **C**, XII - **H'''

## Féach freisin
* Néareolaíocht
* Inchinn

Catagóir:Néareolaíocht
Catagóir:Inchinn
Catagóir:Néaróga
Astronár

Leabhar i nGaeilge le Piaras Béaslaí is ea ***Astronár***, a foilsíodh an chéad uair sa bhliain 1928. Is úrscéal fáthchiallach é, atá suite i dtír shamhailteach in Oirthear na hEorpa, ‘Amora’, tír faoi dhaorsmacht ag muintir ‘Kratónia’. 

## Cúlra
Dar le Béaslaí féin: *“Ní rabhas ach sé bliadhna deug d’aois* [.i. 1897] *nuair do chuireas romham an sgeul so cheapadh agus nuair do thuas fén gceud agus an dara caibidil… Do chríochnuigheas “Astronár” san bhliadhain 1912.”* Ag an am seo, bhí sé ina bhall de chuid Bhráithreachas na Poblachta, cumann ag troid ar son shaoirse na hÉireann. Sa chaoi céanna, tá fonn ar phríomhlaoch an leabhair (Astronár) Amora a shaoradh ón Kratónaigh.

Creidtear go raibh an chéad lámhscríbhinn den leabhar seo scríofa i mBéarla ag an mBéaslaíoch, agus aistríodh í chun Gaeilge ina dhiaidh sin.

## Stair an úrscéil
Ar dtús báire, cuireadh i gcló *Astronár* mar sraithscéal sa *[[The Weekly Freeman|Weekly Freeman]]* ó mhí an Mhárta, 1921, le linn Chogadh na Saoirse. Níos déanaí, sa bhliain 1928, d'fhoilsigh Muinntir C.S. Ó Fallamhain an t-úrscéal i mBaile Átha Cliath. 

Dar le tuairisc ó rúnaí de chuid Roinn Oideachais chuig choiste na Dála, cuireadh 3,000 cóip i gcló ag an am sin, agus díoladh 1,700 cóip idir 1928 agus 1955. 

Scaoileadh an dara heagrán ag an nGúm sa bhliain 1991.

## Féach freisin
* Piaras Béaslaí

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Leabhair Éireannacha
Catagóir:Úrscéalta Gaeilge
Catagóir:Úrscéalta Éireannacha
Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach
Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge
Catagóir:Ficsean tuairimeach
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1921
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1928
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1920idí
Ho Chi Minh

clé|mion|1921
Ba cheannaire réabhlóideach Marxach-Leiníneach é **Ho Chi Minh**, a rugadh mar **Nguyễn Sinh Cung** (19 Bealtaine 1890 - 2 Meán Fómhair 1969). Tugtar** Nguyễn Ai Quốc,** nó** "Bác Ho"** nó**  Bác** ("Uncail") air chomh maith. 

Bhí sé ina Phríomh-aire (1945-1955) agus uachtarán (1945-1969) ar Phoblacht Dhaonlathach Vítneam (Vítneam Thuaidh). Ba phearsa lárnach laistigh den rialtas le linn Chogadh Vítneam go dtí a bhás sa mbliain 1969. 

Bhí ról an léadar aige i ngluaiseacht neamh-spleáchais na *Việt Minh* in 1941 agus amach ansan. Bhunaigh sé an Phoblacht Dhaonlathach in 1945, agus bhuaigh sé ar an bhFrainc in 1954 sa Chath ''Điện Biên Phủ''. Tar éis Cogadh na Saoirse, cuirtear an t-ainm Cathair ''Hồ Chí Minh'' ar an sean Saigon. clé|mion|1957
[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:The Soviet Union 1990 CPA 6182 stamp (Birth Cent of Ho Chi Minh (Vietnamese leader)).jpg|mion|Ho Chi Minh, ceannaire an Tuaiscirt i rith na coimhlinte ([stampa poist ón APSS)]]

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1890
Catagóir:Básanna i 1969
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Ceannairí Cumannacha
Catagóir:Cócairí
Catagóir:Cogadh Vítneam
Catagóir:Daoine as Vítneam
Catagóir:Filí
Catagóir:Fir
Catagóir:Náisiúnaithe
Catagóir:Príomh-airí
Catagóir:Réabhlóidithe
Catagóir:Taidhleoirí
Na Saoirsí

Is ceantar lárchathrach i ndeisceart Bhaile Átha Cliath iad **na Saoirsí** (nó *na Libirtí* uaireanta; Béarla: *The Liberties*).

Bhí ról lárnach ag an gceantar i saol cultúrtha, tionsclaíoch agus polaitiúil Bhaile Átha Cliath ó na meánaoiseanna anuas. Shíl daoine de bhunadh na Saoirsí riamh anall gurb iad féin croí agus anam mhuintir Bhaile Átha Cliath. Ba ann a forbraíodh an chathair breis is 1,000 bliain ó shin, agus is ann atá cuid de na sráideanna is sine i mBaile Átha Cliath. 

I ndiaidh choncas na nAngla-Normannach ar Bhaile Átha Cliath sa 12ú haois, bronnadh neamhspleáchas ar réimsí talún taobh amuigh de bhallaí na cathrach, 'saoirse' ó dhlíthe na cathrach i bhfocail eile. Ina measc sin, bhí Saoirse Chúirt San Tomás agus Dhún Uabhair agus Saoirse Naomh Sepulchre. Le himeacht ama, bhaintí úsáid as an téarma 'Na Saoirsí' chun tagairt a dhéanamh do chuid mhór de dheisceart lár na cathrach.

## Stair Mheánaoiseach

Diaidh ar ndiaidh forbraíodh Baile Átha Cliath ó lonnaíocht a bhunaigh na Lochlannaigh sa 10ú haois. Thóg rí na hÉireann, Muirchertach Ua Briain, rí a raibh Baile Átha Cliath faoina smacht go dtí an bhliain 1115, ballaí cloiche in áit na múrtha cré a thóg na Lochlannaigh, rud a d'fhág go raibh trí oiread an réimse talún faoina smacht. Ach fiú amháin nuair nach raibh cosaint ar bith ann, d'ionsaigh na hAngla-Normannaigh an chathair sa bhliain 1170, agus maraíodh formhór na ndaoine a bhí ag cur fúthu sa chathair. 

Threisigh na hAngla-Normannaigh a mbonn cumhachta trí bhallaí na cathrach a fheabhsú agus a leathnú. Aimsíodh na codanna laga agus rinneadh iad a neartú agus tógadh ballaí nua. Ainneoin nach bhfuil ach dhá chuid de na ballaí cathrach fós le feiceáil os cionn talún (in aice le Margadh an Arbhair, agus ag Sráid na gCócairí díreach ó thuaidh de Gheata San Audoen), aimsíodh codanna de na ballaí le linn tochailtí a rinneadh le déanaí ag suímh amhail Halla na Cathrach, Caisleán Bhaile Átha Cliath agus Sráid Sheamlas an Éisc.

## Grúdaireacht, fíodóireacht agus Éirí Amach
Ba iad na hÚgónaigh a chuir dlús faoi thionscal bisiúil teicstílí anseo, áit a bhí breac le grúdlanna agus drioglanna tráth. Gabhadh an t-uaslathaí réabhlóideach, an Tiarna Edward Fitzgerald, ag 151 Sráid Thomáis, cúpla lá roimh an éirí amach 1798, éirí amach nach raibh ach teip i ndán dó. Sa bhliain 1803, crochadh ceannaire eile de chuid na nÉireannach Aontaithe,Robert Emmet, lasmuigh d'Eaglais San Caitríona nuair a theip ar an dara héirí amach.

## Tagairtí

* Tá cuid den alt seo bunaithe ar chomharthaí poiblí de chuid na Comhairle Cathrach.

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Krzeszowice

Is baile sa Pholainn é **Krzeszowice**. Tá sé suite cois Krzeszówka i réigiún na Polainne Beaga (Polainnis: *Małopolska*). Tá tuairim is 10,050 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:Cathracha sa Pholainn
Muir Thoirian

Is muir í **an Mhuir Thoirian** atá suite sa Mheánmhuir, taobh thiar den Iodáil. 

Catagóir:Mara
Catagóir:An Mheánmhuir
An Mhuir Liogúrach

Is muir í **an Mhuir Liogúrach** atá suite sa Mheánmhuir, taobh thiar den Iodáil. 

Catagóir:Mara
Catagóir:An Mheánmhuir
Coincréit

thumb|Trasghearradh de choincréit
Is ábhar tógála ilchodach í **an choincréit**, comhdhéanta de stroighin (de ghnáth stroighin Portland) agus ábhair stroighniúla eile, mar shampla luaith chaithníneach agus stroighin slaige, cumascán (go ginearálta cumascán garbh déanta as carraigeacha brúite ar nós aolchloch, nó eibhir, chomh maith le cumascán mín cosúil le gaineamh), uisce agus breismheascadh ceimiceach.


Catagóir:Ábhair thógála
Catagóir:Saoirseacht
Catagóir:Cosáin
Catagóir:Ábhair dealbhóireachta
An Rábaire Bán

Úrscéal Gaeilge le Nioclás Tóibín is ea ***An Rábaire Bán***. D'fhoilsigh Muinntir C.S. Ó Fallamhain an chéad uair é sa bhliain 1928.

## Cúlra
Scríobh Tóibín an méid seo sa réamhrá, faoi bhunús an úrscéil:

“I mí Iúil, bliain ár dTighearna, a 1925, bhí roinnt mhaith de mhúinteoirí Gaedhilge na tíre ar chúrsa i gColáiste na Rinne* [An Rinn, [[Contae Phort Láirge]]]*. I ndeire an chúrsa agus mé chum dul isteach á múineadh tháinig duine aca chugham: “A Niocláis,” ar sé, “an dteasbáinfeá dúinn conus scéal a leagaint amach le scríobh.”


Rinne sé amhlaidh, agus thug sé ceacht scríobhnóireachta dóibh, bunaithe ar scéal a cheap sé (“Inghean an Fhaoit’ ón nGleann” a thugtaí air). Ina dhiaidh sin, bhí rún daingean aige “fuil agus feoil” á chur ar “cnámha” an scéil.

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalta Gaeilge
Catagóir:Úrscéalta Éireannacha
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1928
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1920idí
Bá na Bioscáine

Is bá í **Bá na Bioscáine** atá suite san Atlantach, taobh thiar den Fhrainc agus taobh thuaidh den Spáinn. 

Catagóir:An tAigéan Atlantach
Catagóir:Tíreolaíocht Thír na mBascach
Catagóir:Cantabria
Catagóir:Asturias
Catagóir:An Ghailís
Catagóir:Tíreolaíocht na Spáinne
Catagóir:Tíreolaíocht na Fraince
Catagóir:An Bhriotáin
Catagóir:Tíreolaíocht na hEorpa
Cyndi Lauper

Amhránaí Meiriceánach í **Cynthia Ann Stephanie "Cyndi" Lauper **. Ar 22 Meitheamh 1953 a rugadh í. 

Tá íomhá faoi leith ag Lauper idir an iomad dathanna éagsúla ar a cuid gruaige agus na héadaí as an ngnách a chaitheann sí., chomh maith le réim chumhachtach ceithre ochtach a cuid amhránaíochta. Tá clú uirthi mar gheall ar a gníomhaireacht shóisialta, go mór mhór ar son cearta do dhaoine LADT.

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Teach na dTeachtaí (idirdhealú)

* Teach na dTeachtaí, 1707-1801 (Ríocht na Breataine Móire)
* Teach na gComóntach in Éirinn, 1297-1800
* Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe
* Teach na dTiarnaí, An Ríocht Aontaithe
* Pálás Westminister (foirgneamh)
* Teach na dTeachtaí, Ceanada
Broome

Cathair san Astráil Thiar is ea **Broome**, atá suite 2,100 km ó thuaidh de phríomhchathair an stáit, Perth. 

## Aeráid

## Tagairtí
Albany, an Astráil Thiar

Port agus cathair san Astráil Thiar is ea **Albany** (fuaimniú: /ˈælbəni/), atá suite 418 km ó phríomhchathair an stáit, Perth. Sa bhliain 2009, bhí timpeall ar 33,600 duine ina gcónaí ann, agus mar thoradh is an séú chathair is mó sa stát é. 

Tá lár na cathrach suite ar imeall thuaidh Calafort Princess Royal, cuid de ‘King George Sound’. Bunaíodh Albany i mí an Eanáir sa bhliain 1829, mar bhunáit mhíleata de chuid New South Wales. Thugtaí **Frederickstown** air in ómós don Phríonsa Frederick, Diúc Eabhrac agus Albany.

Is é Albany an bhaile is sine san Astráil Thiar, toisc go raibh sé bunaithe dhá bhliain níos luaithe ná Perth agus Fremantle.

## Stair

Ba iad na Bundúchasaigh Menang Noongar an chéad ghrúpa ina gcónaí sa cheantar, a bhain úsáid as an ndúiche le linn an samhridh chun iascaireacht agus gníomhaíochtaí eile a dhéanamh. Thugtaí **Kingjarling** ar an gceantar, nó “áit na báisteach” sa theanga Noongar.

Ba iad an chéad taiscéalaithe Eorpacha ná foireann an bháid Ollannach *Gulden Zeepaert*, le François Thijssen sa bhliain 1627. Sheol siad thar an cósta theas, i dtreo na hAstráile Theas.

Scrúdaigh an taiscéalaí Sasanach George Vancouver an cósta theas arís sa bhliain 1791, agus bháist sé ‘King George Sound’ air. Ba é Albany an áit a rinne sé éileamh ar ‘New Holland’ ar son Choróin na Breataine, ar 27 Meán Fómhair, 1791.

Um Nollaig sa bhliain 1826, tháinig sluaíocht Bhriotanach i dtír ó Sydney ar an *Amity*, le Major Edmund Lockyer i gceannas, agus bunaíodh bunáit mhíleata ann. Tharrtháil Lockyer mná Búndúchasacha ón hóileáin cóngarach, a raibh fuadaithe mar sclábhaithe gnéasacha, le sealgairí rónta ag obair sa King George Sound. Rug sé orthu, agus sheol sé iad chuig Sydney chun trialach. Mar thoradh, bhí ‘corroboree’ ag na Menang Noongar ar a shon.

## An Chéad Chogadh Domhanda

Bailíodh báid an Fórsa Impiriúil na hAstráile agus Fórsa Sluaíochta na Nua-Shéalainn (thugtaí ‘na ANZACS’ orthu ina dhiaidh sin) in Albany i ndeireadh Deireadh Fómhair, 1914.

## Tíreolaíocht

Tá lár an cathrach suite idir na cnoic Sliabh Melville agus Sliabh Clarence.

## Tionscal

Is iad na príomhthionscail Albany ná turasóireacht, iascaireacht agus talmhaíocht.

## Aeráid

## Tagairtí
Bill Evans

thumb|Bill Evans sa bhliain 1978
Pianódóir snagcheoil Meiriceánach ab ea **Bill Evans**. Rugadh i bPlainfield, New Jersey é sa bhliain 1929. Thosaigh sé ag freastail ar cheachtanna sa phianó clasaiceach ar aois a 6 bliana agus bhain sé clú agus cáil amach mar phianódóir snagcheoil le linn a shaoil. Glactar leis mar dhuine de na pianódóirí agus ceoltóirí is mó a raibh tionchar acu i ndomhan an tsnagcheoil. Faoin uair ar bhásaigh sé ar an 15 Meán Fómhair, 1980, bhí breis agus 50 ceirnín eisithe aige.

Catagóir:Pianódóirí snagcheoil
Catagóir:Snagcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Pianódóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna i 1980
Heirméineotaic

I staidéar creidimh agus fealsúnachta sóisialta, is éard is ** Heirméineotaic** ann ná an staidéar ar teoiric agus ar chleachtas na hidirmhínithe nó na séimeantaice. Tagraíonn an **Heirméineotaic thraidisiúnta**-a fholaíonn Heirméineotaic an Bhíobla- do staidéar ar léiriú téacsanna scríofa, go háirithe i réimsí na litríochta, creidimh, agus dlí. Cuimsíonn heirméineotaic chomhaimseartha nó nua-aoiseach, ní hamháin saincheisteanna a bhaineann leis an téacs scríofa, ach gach rud sa phróiseas léirmhínitheachta. Áirítear leis seo foirmeacha briathartha agus neamhbhriathartha na cumarsáide chomh maith le réamhghnéithe a théann i bhfeidhm ar chúrsaí cumarsáide, mar shampla réamhghlacana, réamhthuiscintí, an bhrí agus fealsúnacht teanga, agus an séimeolaíocht. Tagraíonn **Heirméineotaic fhealsúnach** go príomha le 'teoiric an eolais' de chuid Hans-Georg Gadamer mar atá forbartha aige sa leabhair *Wahrheit und Methode* (Gaeilge: *Fírinne agus Modh*), agus uaireanta le Paul Ricoeur. Tagraíonn an **Heirméineotaic chomhsheasmhacht** do théacsanna a anailísiú le haghaidh míniúcháin chomhleanúnaigh.

## Tagairtí


Catagóir:Fealsúnacht de réir réimse
Catagóir:Léirmheastóireacht liteartha
Catagóir:Fealsúnacht shóisialta
Catagóir:Martin Heidegger
Paul Ricœur

Ba fhealsamh Francach é **Paul Ricœur** agus is fearr aithne air toisc gur nasc sé tuairisc fheiniméineolaíoch le léirmhíniú heirméineotach. 

Mar sin, tá a rian smaointe suite laistigh de thraidisiún céanna na bhfeiniméaneolaithe móra heirméineotacha eile, a leithéid agus Martin Heidegger agus Hans-Georg Gadamer.

## Tagairtí

Catagóir:Fealsúna Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1913
Catagóir:Básanna in 2005
Géise

[right|thumb|Géise sa tsráid i [Kyoto.]]
Is beansiamsóir traidisiúnta Seapánach í **an géise** agus folaíonna a scileanna ealaíona taibhiúcháin éagsúla de chuid na Seapáine, cosúil le ceol clasaiceach agus rince a chur i ngníomha.

## Téarmaí
Cosúil le gach ainmfhocal Seapáinise, níl aon uimhir uatha leithleach nó leagan iolra ann. Tá an focal comhdhéanta de dhá charachtair Ceansach, 芸 (gei) a chiallaíonn "ealaín" agus 者 (sha) a chiallaíonn "duine" nó "déantóir". Bheadh ​​an an t-aistriúchán is litriúila ar Géise sa Ghaeilge ná "ealaíontóir" nó "ealaíontóir ag feidhmiú". Tugtar ainm eile ar Ghéise, sé sin *geiko* (芸子), a úsáidtear de ghnáth chun tagairt a dhéanamh do na géise a thagann as iarthar na Seapáine, lena n-áirítear Kyoto.

Catagóir:Taibh-ealaíona sa tSeapáin

Catagóir:Cultúr na Seapáine
Catagóir:Ealaíontóirí na Seapáine
Catagóir:Ceoltóirí na Seapáine
Catagóir:Sochaí na Seapáine
Catagóir:Gairmeacha siamsaíochta
Catagóir:Damhsa na Seapáine
Mary Davis

Is feachtasóir Éireannach í **Mary Davis** (née Rooney; rugadh 6 Lúnasa, 1954) a ghníomhaíonn ar son daoine a bhfuil míchumas intleachtúil orthu. Bhí sí ina Cathaoirleach ar Oilimpicí Speisialta Éireann. Ba iarrthóir neamhspleách í i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann 2011 tar éis di 13 ainmniúchán a fháil ó chomhairlí contae. Tá beagán Gaeilge aici.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha
Kyōto

Is cathair é **Kyōto** (京都 *Kyōto*, "príomhchathair") nó **Kiótó** sa chuid lárnach den oileán Honshu sa tSeapáin. Tá daonra gar do 1.5 milliún aici. Ba é an t-iarphríomhchathair impiriúil na Seapáine é, ach sa lá atá inniu ann is é príomhchathair Mhaoracht Kyōto (京都府,*Kyōto-fu*) é. Tá sí ina cuid mhór de limistéar cathrach Osaka-Kobe-Kyoto.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

 



Catagóir:Maorachtaí na Seapáine

Catagóir:Réigiúin na Seapáine

Catagóir:Áiteanna daonra bunaithe san 8ú haois
Catagóir:Óilithreachtaí Búdaíocha
Catagóir:Iarphríomhchathracha na Seapáine
Catagóir:Cathracha sa tSeapáin
Siondróm Budd–Chiari

Is siondróm leighis, i réimsí na gaistreintreolaíochta agus na heipiteolaíochta ach go háirithe, é **Siondróm Budd–Chiari** a chúisítear nuair a a tharlaíonn oclúid ar na féitheacha heipiteacha.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Siondróim eapainmneacha
Catagóir:Siondróim heipiteacha
Catagóir:Heipiteolaíocht
Catagóir:Galair Eapainmneacha
Catagóir:Siondróim
Clochán

:*Baineann an t-alt seo leis an gcineál lonnaíochta faoin tuath in Éirinn agus in Albain; féach freisin [[Clochán (idirdhealú)]].*
Is cineál lonnaíochta traidisiúnta beaga é **clochán** nó **gráig** a bhí ar fáil go coitianta in Éirinn agus in Albain go dtí lár an 20ú haois (Gaeilge na hAlban: *clachan*). De ghnáth, sainmhínítear é mar shráidbhaile beag gan séipéal, oifig an phoist, nó foirgneamh foirmiúil eile. Tá a mbunús anaithnid, ach is dócha go bhfuil siad de fhréamh an-ársa, is dócha ag dul chomh fada siar leis na meánaoiseanna. Bheadh ​​fíorchlochán ina bhraisle de theachíní aon stór de fheirmeoirí agus / nó d'iascairí, i ngach cás ar fáil ar thalamh níos boichte. Bhí baint acu leis an gcóras rondála ina gcóras feirmeoireachta. Dar le David Lloyd, chuir an Gorta Mór in Éirinn isteach chomh mór sin ar an gcóras sóisialta gur imigh na clocháin beagnach go léir as. I roinnt cásanna, tháinig sráidbhailte saoire chun cinn astu. Is féidir teacht ar iarsmaí na gclochán i go leor ardtailte agus limistéir cois cósta. Uaireanta tá siad cnuasaithe i log sa thírdhreach, áit a thabharfaí chosaint dóibh ó ghaotha an Atlantaigh, amanna eile feictear iad scaipthe go fánóideach ar feadh an bhealaigh mhóir.

Is féidir samplaí sonracha a fheiceáil i Leithinis an Daingin i gContae Chiarraí, sa Bhoireann i gContae an Chláir agus ag Eachrois i gContae Shligigh.

In Albain, faightear clachain in Earra-Ghàidheal agus Bòd, Peairt agus i réigiún Chomhairle na Gaidhealtachd, ach freisin in áiteanna eile, mar shampla Clachan Chamais agus chomh fada ó dheas le Gall-Ghàidhealaibh, mar shampla Clachan Iosa (Béarla:*Clachaneasy*).

## Tagairtí

## Féach freisin

Catagóir:Tíreolaíocht thuaithe
Busselton

Cathair in iardheisceart na hAstráile Thiar is ea **Busselton**. Bunaíodh leis an muintir Bussel é sa bhliain 1832. Tá sé suite 220 km siar ó dheas ó bpríomhchathair an stáit, Perth. Toghadh é Busselton mar an bhaile turasóireachta is fearr sa stát faoi thrí, sa bhlianta 1995, 1996 agus 2005.

## Aeráid

## Tagairtí
Esperance

Cathair san Astráil Thiar is ea **Esperance**, atá suite 720 km soir ó dheas phríomhchathair an stáit, Perth. 

## Aeráid

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Fremantle

Port agus cathair san Astráil Thiar is ea **Fremantle** (fuaimniú: /ˈfriːmæntl/), atá suite ar inbhear na hAbhann Swan. Bunaíodh sa bhliain 1829 é, agus tá breis is 24,000 duine ina gcónaí sa chathair sa lá atá ann inniu.

## Aeráid

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Geraldton

Port agus cathair san Astráil Thiar is ea **Geraldton**. Tá sé suite 424 km ó thuaidh de Perth, príomhchathair an stáit. 

## Aeráid

## Tagairtí
Kalgoorlie

Cathair san Astráil Thiar is ea **Kalgoorlie** (nó **Kalgoorlie-Boulder** ar uairibh), atá suite 595 km lastoir phríomhchathair an stáit, Perth. Tháinig an t-ainm ‘Kalgoorlie’ ó ‘Karlkurla’, focal ón dteanga Wangai, a chiallaíonn ‘áit na bpiorraí síodúla’.

## Aeráid

## Tagairtí
Seán Gallagher

Is fear gnó Éireannach é **Seán Gallagher** (rugadh é ar an 7 Meitheamh 1962) a bhí mar mholtóir ar chlár RTÉ Dragons' Den. Rith sé i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann sa bhliain 2011 mar iarrthóir neamhspleách agus bhí sé chun cinn sa rás céanna ag pointe amháin i nDeireadh Fómhair 2011 ar 39% den vóta dar le pobalbhreith. Is iarbhall de Ard-Chomhairle Fhianna Fáil atá ann.

Thit an tóin as a iarrthóireacht le linn na díospóireachta teilifíse deiridh, áfach, nuair a chuir a chomh-iomaitheoir Máirtín Mag Aonghusa (Sinn Féin) ina leith go raibh airgead bailithe aige ó fhir gnó áirithe ar son Fhianna Fáil. Shéan Gallagher na líomhaintí seo ar fad, ach ní raibh sé in ann an bhaint idir eisean agus a shean-pháirtí a bhriseadh i meon an phobail in am don toghchán. Chríochnaigh Gallagher le 28.5 % den vóta, sa dara háit tar éis an bhuaiteora Mícheál D. Ó hUigín. 

Sheas Gallagher don Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2018. Fuair sé ainmniúcháin ó na comhairlí: Ros Comáin, Maigh Eo, Liatroim, Loch Garman agus An Cabhán. Tháinig sé sa tríú háit sa toghchán le 94,514 vótaí agus 6.4% de na vótaí céad rogha.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin
Catagóir:Fir Ghnó Éireannacha
Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann
Catagóir:Baill de Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh
Bunbury

Port agus cathair san Astráil Thiar is ea **Bunbury**, an tríú chathair is mó sa stát, seachas Perth agus Mandurah. Tá sé suite 175 km ó theas lár chathair Perth.

## Tíreolaíocht

Tá sé suite 175 km ó dheas chathair Perth, gar d’inbhear na hAbhann Collie.

## Aeráid

## Daoine Cáiliúla

* John Forrest, an chéad Chéad Aire na hAstráile Thiar, agus Aire Rialtais i gcéad pharlaimint na hAstráile.
* Adam Hunter, imreoir Pheil Astrálach de chuid na West Coast Eagles.

## Tagairtí
Todóg

thumb|right|200px|Todóg

Is éard is brí le **todóg** (nó *sigear* uaireanta) ná duilleoga tobac rollta go fáiscthe ar a chéile le caitheamh mar ghal. Is foirm í ina gcaitear tobac, ar nós toitín ach níos raimhre.

Catagóir:Caitheamh tobac
Catagóir:Caitheamh drugaí
Liosta de ghalair thógálacha

**Liosta de ghalair thógálacha an duine** eagraithe de réir ainm.
## Liosta de ghalair thógálacha an duine

Catagóir:Galair thógálacha
Catagóir:Cineálacha galar
Catagóir:Liostaí
Wadeye

Baile i gCríoch an Tuaiscirt, An Astráil, is ea **Wadeye** (nó **Port Keats** ar uairibh). Tá sé suite 394 km siar ó dheas de Darwin, príomhchathair an stáit.

## Aeráid

## Tagairtí
Iabairiú

Storc mór is ea an **iabairiú** (Laidin: ***Jabiru mycteria***), a fhaightear i Críocha Mheiriceá ó Mheicsiceo go dtí an Airgintín, ach amháin siar ó na hAindéis. Bíonn sé ag fánaíocht thart sna Stáit Aontaithe uaireanta, go hiondúil in Texas, ach tuairiscítear é a bheith chomh fada ó thuaidh le Mississippi. Thar aon áir eile bíonn se ar fáil i réigiún Phantanal na Brasaíle agus i réigiún Oirthear Chaco i bParagua. Is é an t-aon bhall den ghéineas *Jabiru*. Tagann an t-ainm ón teanga Tupi-Guaraní agus ciallaíonn sé "muineál ata".

## Tacsanomaíocht
Rinne Hinrich Lichtinstéin cur síos ar an iabairiú  i 1819. Baineadh úsáid as an ainm *jabiru* freisin le haghaidh dhá éan eile de ghéineas ar leith: storc píbdhubhl (*Ephippiorhynchus asiaticus* ), ar a dtugtar "jabiru" go coitianta san Astráil ; agus uaireanta freisin do storc Seineagálach (*Ephippiorhynchus senegalensis* ) na hAfraice Fho-Shahárach . Go háirithe, creidtear  go léiríonn iairiglif Éigipteach G29 Ghardiner, an *E. senegalensis*, agus uaireanta tugtar "jabiru" air i liostaí na n-iairiglifí mar "jabiru"  Creidtear gurb iad an *Ephippiorhynchus* na col ceathracha beo is gaire don iabairiú, rud a thugann le fios gur de bhunadh an tSean-Domhain don speiceas. 

D’fhéadfadh gur in iabairiú  i ndáiríre, an géineas stiorca iontaise atá beartaithe Prociconia ón Phléisticéineach Déanach.  Fuarthas speiceas iontaise d'iabairiú  i bhFoirmiú an Phléicéinigh Luaith sa bhFoirmíocht Codore in aice le Urumaco, Veiniséala.
## Tagairtí

Catagóir:Ciconiidae
Catagóir:Éin Nicearagua
Catagóir:Éin Leithinis an Yucatan
Catagóir:Éin Mheiriceá Theas
Catagóir:Éin Veiniséala
Catagóir:Éin na nGuáineacha
Catagóir:Éin an Phantanal
Catagóir:Éin Pharagua
Catagóir:Éin an Mhuir Chairib
Angurugu

Baile i gCríoch an Tuaiscirt, An Astráil, is ea **Angurugu**. Tá sé suite ar an oileán Groote Eylandt.

## Aeráid

## Tagairtí
Píopa

deas|250px|thumb|Píopa
:*Má tá suim agat sna feadáin a úsáidtear chun uisce, gás, srl. a iompar, féach [[Píopa (infreastruchtúr)]].*
Is éard atá i b**píopa** ná gaireas le cos agus ceann amuigh uirthi le hábhar a chaitheamh, tobac go príomha. Tá an focal "dúidín" ann freisin agus is píopa cosghearr cailce é sin.

Catagóir:Caitheamh tobac
Catagóir:Caitheamh drugaí
Palmerston

Cathair i gCríoch an Tuaiscirt, An Astráil, is ea **Palmerston**.

## Aeráid

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Astráil
Acinetobacter

Is géineas de bhaictéir Gram-diúltach é **Acinetobacter** a bhaineann le na Gáma-phróitéabhaictéir. Bíonn speicis an Acinetobacter éagluaisteach agus ocsaíodáis-diúltach, agus tarlaíonn siad i mbeirteanna faoi fhormhéadú.

Is orgánaigh ithreacha tábhachtacha iad, agus cuireann siad le mianrú comhdhúile aramatacha, mar shampla. Is príomh-fhoinse ionfhabhtaithe na n-othar é Acinetobacter san ospidéal, go háirithe an speiceas *Acinetobacter baumannii*.

Catagóir:Moraxellaceae
Catagóir:Cogadh Iaráic
Catagóir:Micribhitheolaíocht
Catagóir:Géanóim sheicheamhacha
Acinetobacter baumannii

Is speiceas de bhaictéir phataigineacha é*** Acinetobacter baumannii***, dá dtagraítear mar bhaictéar aeróbach graim-dhiúltach, a bhíonn frithsheasmhach in aghaidh an chuid is mó de na antaibheathaigh. Mar thoradh ar a fhrithsheasmhach in aghaidh cóireála drugaí, tugann roinnt meastacháin le fios go bhfuil an galar ag marú na mílte othar istigh in ospidéal gach bliain, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Ní amháin sin, ach tá sé ráite ag speisialtóirí go "bhféadfadh siad dul chun cinn mar bhagairt níos mó". is féidir gur chúis leis an bhreoiteacht niúmóine throm a chur ar bun agus ionfhabhtuithe chonaire an fhuail, shruth na fola, agus i gcodanna eile de chuid na colainne.

Catagóir:Moraxellaceae
Catagóir:Galair bhaictéaracha
Catagóir:Micribhitheolaíocht
Catagóir:Baictéir Ghram-dhiúltach
Córas eisfheartha

[mion|clé|1. ''An córas eisfheartha daonna:'' 2.[Duán, 3.Peilbheas duánach , 4.Úiréadar, 5. Lamhnán fuail , 6. Úiréadra. (An taobh clé le trasghearradh tosaigh)
7. Faireog aidréineach
*Soithigh:* 8.Artaire duánach agus Féith dhuánach , 9. Vena cava íochtarach, 10. Aorta an bhoilg , 11. Artaire agus féith iliac coiteann 
*Le tréshoilseán:* 12. Ae, 13. Stéig mhór, 14. Peilbheas]]
Is é an **córas eisfheartha** (ar a dtugtar freisin an córas úiríneach) an córas bitheolaíoch a tháirgeann, stórálann, agus díchuireann fual. I ndaoine folaíonn sé dhá dhuán, dhá úiréadar, lamhnán agus úiréadra.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Úireolaíocht
Peter Fitzpatrick

Is iar-pholaiteoir Éireannach,  iarimreoir agus bainisteoir CLG le Contae Lú é **Peter Fitzpatrick** (nó *Peadar Mac Giolla Phádraig* as Gaeilge). Bhí sé ina bhall de Fhine Gael.
clé|mion|2015

## Gairm
Duine aitheanta i gCo Lú ab ea Peter Fitzpatrick sular toghadh riamh é agus chaith sé beagnach trí bliana ina bhainisteoir ar fhoireann peile shinsearach na bhfear idir 2009 agus 2012.

Toghadh Peter Fitzpatrick chun na Dála den chéad uair in 2011, agus an athuair in 2016, nuair a bhí sé ina bhall d'Fhine Gael.

D'éirigh sé as Fine Gael in 2018, áfach, mar gheall ar pholasaí an pháirtí sin faoin nginmhilleadh agus faoin Ochtú Leasú ar an mBunreacht go háirithe.

Toghadh é mar Theachta Dála Neamhspleách san olltoghchán in 2020.

I mí Lúnasa 2024, bhí sé fógartha ag Fitzpatrick nach mbeadh sé ag dul san iomaíocht sa chéad olltoghchán eile. I ráiteas, dúirt sé go raibh sé bródúil as a chuid iarrachtaí sochaí níos trócairí a chruthú agus luaigh sé go sonrach a fheachtas in aghaidh an ghinmhillte.

## Féach freisin

* Lú (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Bainisteoirí peile Gaelaí
Catagóir:Daoine as Contae Lú
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha
Catagóir:Lú (Dáilcheantar)
Charles Flanagan

Is iarpholaiteoir Éireannach agus Teachta Dála don Dáilcheantar Laois é ** Charles "Charlie" Flanagan**. Tá sé ina bhall d'Fhine Gael.

Rugadh agus tóigeadh i gContae Laoise é. Toghadh é mar TD don chéad uair in 1987.

## Féach freisin

* Laois (Dáilcheantar)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Daoine as Contae Laoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Laois (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Laoise
Luke 'Ming' Flanagan

Is polaiteoir Éireannach agus Feisire de Pharlaimint na hEorpa (FPE) ó 2014 é Luke 'Ming' Flanagan.

Is as an Caisleán Riabhach i gContae Ros Comáin é.

Bhí sé ina Theachta Dála neamhspleách idir 2011 agus 2014 sular toghadh é mar Fheisire Eorpach. Is Iarchomhairleoir agus Méara de chuid Comhairle Ros Comáin é freisin. Bhain sé cáil amach ar dtús le linn na 1990idí lena chuid iarrachtaí an druga cannabas a dhéanamh dleathach in Éirinn. Tugtar an leasainm Ming air mar gheall ar chosúlacht a bhíodh idir é is carachtar darbh ainm Ming the Merciless sa chartún Flash Gordon. 

## Pointí Pionóis

Mí Márta sa bhliain 2013 tharraing sé cáineadh géar tar éis gur tháinig sé chun solais gur glanadh pointí pionóis óna cheadúnas tiomána. Baineadh 4 cinn san iomlán, as dhá eachtra éagsúla, óna cheadúnas, péire acu nuair a d'úsáid sé dlí a thugann cosaint dóibh siúd atá ag obair ar son na Dála, agus péire eile a ndúirt sé gur chinntigh duine ó chomhairle Ros Comáin a mbaint. Tharla seo tar éis go ndúirt sé sa Dáil nár baineadh aon phointí uaidh is tar éis dó camastaíl ar an gcaoi seo a cháineadh.

## Féach freisin

* Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Ros Comáin–Gaillimh

Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Méaraí Ros Comáin
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin
Terence Flanagan

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é ** Terence Flanagan**. Tá sé ina bhall de Renua Éireann. Bhíodh sé ina bhall d'Fhine Gael.

Sheas Flanagan in Olltoghchán 2016 ach níor éirigh leis a shuíochán a choimeád.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill Renua Éireann
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Seán Fleming

Is Teachta Dála é **Seán Fleming** (). Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Laois (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Laoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Laois (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Brendan Griffin

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é** Brendan Griffin**. Tá sé ina bhall de Fhine Gael. Is as Ciarraí dó agus is ionadaí do cheantar an Daingin é. Is cainteoir líofa Béarla é agus tá Gaelainn aige.

## Féach freisin

* Ciarraí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCiarraí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí
Pádraig Mac Lochlainn

Is Teachta Dála é ** Pádraig Mac Lochlainn**. Tá sé ina bhall de Shinn Féin. Is as Bun Cranncha i gContae Dhún na nGall é. Toghadh é don Dáil i dtoghchán ginearálta 2011 d'oirthear Dhún na nGall agus arís i 2020. Ba Sheanadóir ar an Rolla Tionscail Agus Tráchtála é.

## Féach freisin

* Dún na nGall (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún na nGall

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Fir
Catagóir:Méaraí Éireannacha
Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Noel Grealish

Is Teachta Dála as Gaillimh é **Noel Grealish**. Tá sé ina bhall neamhspleách den Dáil. 

Sheas sé san Olltoghchán 2011 don chéad uair.  Cé gur as ceantar oifigiúil Gaeltachta é ní chloistear a ghuth ar Raidió na Gaeltachta.

Tá thart ar 15,000 vóta sa gceantar taobh thoir den chathair, an ceantar tacaíochta atá ag Noel Grealish (Nspl). Faigheann sé tacaíocht mhaith sna bruachbhailte taobh thiar den chathair chomh maith.

Ceapadh é mar Mór-Aire Stáit  sa Roinn Talmhaíochta sa 34ú Rialtas i mí Eanáir 2025 (agus bhí suíocháin aige ag bord an rialtais mar sin). Bhí beirt eile ó Ghaillimh ceaptha ina mór-airí stáit in 2025 – b'in iad Hildegarde Naughton ó Fhine Gael agus an Teachta neamhspleácha, Seán Canney.

## Féach freisin

* Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nGaillimh Thiar

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Vincent Browne

Is iriseoir nuachtáin agus teilifíse Éireannach é **Vincent Browne** (rugadh é ar an 17 Iúil 1944). Is colúnaí é leis an *[[Irish Times]]* agus *[[The Sunday Business Post]]*. Cuireann sé clár polaitíochta "Tonight with Vincent Browne" i láthair ar TV3 agus is abhcóide páirtaimseartha atá ann. Is as Contae Luimnigh dó ó dhúchas.

## Cúlra
Chaith sé bliain i gColáiste na Rinne. Bhunaigh sé an nuachtán tablóide ollscoile an *[[College Tribune]]* sa COBÁC.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Iriseoirí The Irish Times
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Cannabas (druga)

Druga is ea **cannabas** (tugtar **raithneach**, **cnáib**, **marachuan**, **haisis**, srl air) a chaitear ar bhonn áineasa. Is téarma béarlagair Gaeilge é "raithneach". Bhí úsáid á bhaint as cannabas sa tSín 500 bliain RCh.

Bhíodh cannabas in úsáid sa mhíochaine, ach cuireadh sin i leataobh sna 1930idí mar gheall ar a mhí-úsáid. Tugann cannabas faoiseamh ar phian.

Is féidir síocóis agus mearú eile intinne teacht ar dhaoine a ionghabhann cannabas .

## Féach freisin

* Cannabas : idirdhealú
* Heicseahidreacannaibionól (HHC)

## Tagairtí

Catagóir:Drugaí áineasa
Catagóir:Cannabas
Catagóir:Mí-úsáid substaintí
Catagóir:Drugaí gan stádas dlíthiúil
Peireatóiníteas

Is éard is **peireatóiníteas** ann ná athlasadh an pheireatóinéaim. Tugtar *athlasadh an pheireatóinéim * air uaireanta. Is féidir go gcúiseodh sé bás duine.

Athlasadh an pheireatóinéim ag ionfhabhtú nó greannú le hábhair choimhthíocha. Feidhmíonn an peireatóinéam mar gharda ar an mbolg: má tharlaíonn sceith ón mbolg nó an stéig (mar a tharlódh i gcás bréifne), greamaíonn cisil an pheireatóinéim le chéile chun an t-ionfhabhtú a choinneáil i spás beag. Mar shampla, go minic is féidir go leanfaidh easpa chúng aipindice bréifin aipindice. Má scaipeann an t-ionfhabhtú ar fud an chuais pheireatóinéigh, tarlaíonn peireatóiníteas ginearálta, éigeandáil máinliachta amach is amach, go minic marfach. Tá dromchla an pheireatóinéim an-fhairsing, agus mar sin in ionfhabhtú ginearálta táltar an-chuid sreabháin amach as imshruthú na fola, rud a chuireann tús le croitheadh. I measc na gceimiceán a fhéadfaidh a bheith greannaitheach don pheireatóinéam, tá aigéad hidreaclórach gastrach, súlach domlasach ag sceitheadh ó othras dúidéineach pollta, agus einsímí paineréasacha a scaoiltear sa pheireatóinéam mar thoradh ar phaincréitíteas géar.

mion|clé

Aimhréidh is féidir leis tarlú is ea cur fola trom, nó bréifin a fhéadfaidh tús a chur le peireatóiníteas. I measc na bhfachtóirí a dhéanann an duine toghrach don riocht seo tá caitheamh tobac, alcól, strus, agus drugaí greannaitheacha cosúil le haspairín. I gcuid mhaith cásanna bíonn baint ag coilíniú na conaire stéigí uachtaraí ag an mbaictéar Helicobacter pylori leis.

Muna ndéantar obráid chun an aipindic a bhaint, féadfaidh sí polladh, rud a chuirfidh tús le peireatóiníteas ginearálta agus bás.

Cuireann drólainníteas othrasaithe isteach ar dhaoine óga fásta. Éiríonn líneáil na drólainne is an reictirn othrasaithe, agus is féidir go bpollfar í is go bbfaighidh duine peireatóiníteas.

## Tagairtí

Catagóir:Athlasadh
Catagóir:Neamhord gastraistéigeach
Tom Fleming

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Tom Fleming**. Ba bhall de Fhianna Fáil é ach is TD neamhspleách anois é.

Níor ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.
## Féach freisin

* Ciarraí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCiarraí

* Comhghuaillíocht Neamhspleách

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Comhghuaillíocht Neamhspleách
Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí
Baile an Ásaigh

deas|250px|thumb|Baile an Áisigh

Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath é **Baile an Ásaigh** (Béarla: *Ashtown*).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Séipéal Sistíneach

Is séipéal i gCathair na Vatacáine é **Séipéal Sistíneach**. 

## Tagairtí

Catagóir:Cathair na Vatacáine
Túr Claonta Pisa

Is foirgneamh san Iodáil é **Túr Claonta Pisa**. Clogás marmair i bPisa na hIodáile, 54 m in airde, atá ann. 

clé|mion|11890idí
clé|mion|léaráid, 1914
clé|mion

## Stair
Tosaíodh ar an tógáil sa bhliain 1173. Ach de bhrí gur ar ithir bhog a bhí sé, thosaigh an talamh ag ísliú nuair nach raibh ach 3 urlár tógtha. Níor críochnaíodh go dtí 1372 é. 

Bhí cáil ar an túr de bhrí go raibh sé ag claonadh ó 1838, agus an claonadh ag méadú. 

## An 20ú haois
Bhí imní ar innealtóirí, saineolaithe agus na milliúin daoine a bhfuil grá acu don túr aisteach álainn céanna go dtitfeadh is go gcaillfí an túr. 

Dhúntaí do chuairteoirí é cuid mhaith den am ó 1990 ar eagla na heagla. Cuireadh 14 saineolaí, saineolaithe idirnáisiúnta cuid acu, i mbun seifteanna a bheartú chun an claonadh a laghdú is an túr a shábháil. 

Ar dtús bhaineadar triail as coincréit a chur faoin túr ar an taobh a bhí ag ísliú, ag ceapadh go mbrúfadh sé seo an túr suas ar an taobh sin. Ach thapaigh sé seo an claonadh, agus faoi 1997 bhí an barr 5.2 m amach ón ingearán, agus dúnadh do chuairteoirí go hiomlán é. 

Faoi dheireadh, bhain siad feidhm as modh eile, bunaithe ar an tuiscint go bhfuil an ithir faoin túr cosúil le meascán de ghlóthach is cúr-rubar, agus an túr mar a bheadh sé ag snámh air. 

Baineadh ithir go cúramach ón taobh den túr a bhí ag éirí, le feisteas simplí druileála. Timpeall 90 tonna ithreach a baineadh, rud a stop an ráta claonta, a chuir an túr i gcothromaíocht, agus a chuir ag filleadh ar an ingearán é.

## An 21ú haois
Ligeadh cuairteoirí ar ais ann i 2001.

## Féach freisin

* Pisa (cathair)

## Tagairtí

Catagóir:An Iodáil
Catagóir:Ionaid turasóireachta
Catagóir:Láithreáin Oidhreachta Domhanda
Bóiriam

Is dúil cheimiceach shaorga é an **bóiriam** agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná **Bh**. Níl uimhir adamhach i gciall cheart an fhocail ag an mbóiriam, ach is í maisuimhir an iseatóip is troime atá aige, mar atá, 107, a dhéanann gnó na huimhreach adamhaí. Tá Bh-107 aon soicind amháin thar an trí scór ar leathré.

Is é an bóiriam an bhall is troime de sheachtú grúpa an tábla pheiriadaigh (grúpa a 7, nó VIIB). Cé gur dúil an-éagobhsaí é an bóiriam, d'éirigh leis na heolaithe a léiriú go turgnamhach go bhfuil iompraíocht cheimiceach an bhóiriam sách cosúil le dúile eile an ghrúpa, an réiniam ach go háirithe. Glactar leis go bhfuil an staid ocsaídiúcháin úd +7 níos cobhsaí ag an mbóiriam ná ag an réiniam féin. 

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Miotail thrasdultacha
Catagóir:Dúile sintéiseacha
Catagóir:Bóiriam