Nancy Dorian

Teangeolaí Meiriceánach ab ea **Nancy Currier Dorian** a rinne taighde ar mheath na canúna 'Gaeilge Chataibh an Ea'r (Oirthear Chataibh)' le breis is 40 bliain, go háirithe sna sráidbhailte Brùra, Goillspidh agus  Eurabol. Toisc iad a bheith scoite amach ó phobail Ghaelacha eile, thug na sráidbhailte seo in Chataibh an Ear deis mhaith chun staidéar a dhéanamh ar bhás teanga. B’fhéidir gurb é staidéar Dorian an staidéar is faide dá leithéid sa réimse. Measadh gur *a prime authority* ab ea í ar bhás teanga.  Meastar gurb é *Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic Dialect*, a staidéar ar mheath na Gaeilge i gCataibh an Ear, *the first major monograph* ar bhás teanga. Dar leis an teangeolaí Joan Argenter, tá an t-ainm Dorian  *is well known to scholars working in* réimsí éagsúla den teangeolaíocht. 

## Saol
mion| De réir dhaonáireamh 2001, bhí Gaeilge ag idir 2% agus 4% de dhaonra  .
Rugadh Nancy Dorian i New Brunswick, New Jersey sa bhliain 1936.   Rinne sí staidéar ar an nGearmáinis sa *Connecticut College for Women*  agus bhain sí céim summa cum laude amach i 1958. Fuair sí MA (1961) agus PhD (1965) ó Ollscoil Michigan agus theagasc sí teangeolaíocht agus Gearmáinis i gColáiste *Bryn Mawr* ó 1965 go 1989, agus theagasc sí freisin in Ollscoil Pennsylvania agus Ollscoil Kiel . Bhí Dorian ina ollamh emeritus ag Bryn Mawr.  Uilíoch Úinitéireach a bhí inti; Bhuaigh a hiomann *, 'Dear Weaver of our Lives’ Design',* duais as íomhánna baineanna den diaga a cheiliúradh. 

Thug Dorian Gaeilge na hAlban faoi deara den chéad uair agus í i mbun oibre allamuigh do *<nowiki/>'The Linguistic Survey of Scotland*' i 1963.  Ag tabhairt faoi deara gur thairg foirm chainte áitiúil a bhí ag meath deis chun a fháil amach cad iad na cineálacha athruithe a tharla de réir mar a chuaigh foirm chainte as feidhm, thosaigh sí ar staidéar fadtéarmach ar éagsúlacht agus ar athrú i nGaeilge Chataibh an Ear.  Nuair a thosaigh Dorian ag déanamh staidéir ar an gcanúint, bhí níos mó ná 200 cainteoir fós i mBrùra, Goillspidh agus  Eurabol, lena n-áirítear 105 in Eurabol, áit a raibh níos mó ná trian den daonra iontu.  Cé go n-iarrann cleachtas traidisiúnta ar antraipeolaithe suíomhanna oibre allamuigh a athrú, thug dúshláin sláinte ar Dorian leanúint ar aghaidh ag staidéar ar fhorbairt teanga, staid a raibh an fo-iarmhairt thairbheach aici staidéar a dhéanamh ar raon feidhme agus leanúnachas nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo.   Dhírigh taighdeoirí roimhe seo ar chainteoirí NORM ((non-mobile old rural male), a raibh teanga níos coimeádaí acu, ar chostas an phobail urlabhra i gcoitinne. 

Chum sí an téarma “*semi-speaker*” dóibh siúd, den chuid is mó ón nglúin óg, a raibh Gaeilge acu ach go neamhfhoirfe.  Mar gheall ar an aird a thug sí ar an gcaoi a bhforbraíonn inniúlacht urlabhra ar dhóigh dhifriúil i dteangacha atá i mbaol agus atá imithe i léig,  chuir sochtheangeolaithe spéis i dtuiscint a fháil ar chineálacha éagsúla cainteoirí agus ar an gcaidreamh a bhíonn acu leis an bpróiseas a bhaineann le hathrú teanga agus le haisiompú teanga. Cháin Dorian taighdeoirí a dhírigh go cúng ar chainteoirí aonair, rud a thug neamhaird coinbhinseanúil don éagsúlacht idir cainteoirí.  

Doiléirigh a leabhar '*The Tyranny of Tide: An Oral History of the East Sutherland Fisherfolk*' na línte idir an teangeolaíocht agus an eitneolaíocht, ag nochtadh conas a chomhlánaíonn agus léiríonn na réimsí seo a chéile. 
## Naisc sheachtracha
*Luaidh ga dhèanamh air Nancy Dorian
## Tuilleadh léitheoireachta
*Dorian, Nancy.C (2006) “Negative Borrowing in an Indigenous Language Shift to the Dominant National Language”. The International Journal of Bilingual Education and Bilingualism. Vol 9. No.5.Td. 557-577.
*"Mar a Chunnaic Mise: Nancy Dorian agus a Ghàidhlig"  (Bhideo) BBC Alba (2005)
*Nancy Dorian The problem of the semi-speaker in language death  (File PDF)
*East Sutherland Gaelic: The Dialect of the Brora, Golspie, and Embo Fishing Communities, 1978, Dublin Institute for Advanced Studies
*Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic Dialect, 1981, University of Pennsylvania Press, ISBN 0812277856
*Tyranny of Tide: An Oral History of the East Sutherland Fisherfolk , 1984, Karoma Pub
*Investigating Obsolescence: Studies in Language Contraction and Death ( Editor ), 1992, Cambridge University Press
## Tagairtí

Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Teangeolaithe Meiriceánacha