open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tupac Shakur

mion|clé|Íomhá a rinneadh le Tupac Shakur chomóradh
Ceoltóir, rapálaí, agus aisteoir Meiriceánach ab ea **Tupac Amaru Shakur**(a rugadh **Lesane Parish Crooks**, 16 Meitheamh 1971 – 13 Meán Fómhair 1996), ar a dtugtar **2Pac** agus **Makaveli** freisin.  Meastar gur ceann de na healaíontóirí hip hop is mó riamh é. 

Rugadh Shakur i gcomharsanacht Harlem i gCathair Nua-Eabhrac ach bhog sé go Los Angeles i 1988, agus faoin am a scaoil sé a chéad albam *[[2Pacalypse Now]]* i 1991, bhí sé ina phearsa lárnach i hip hop Chósta Thiar, ag tabhairt isteach saincheisteanna sóisialta sa seánra ag am a bhí rap gangsta ceannasach sa phríomhshrutha.  D'éirigh le Shakur rath criticiúil agus tráchtála a bhaint amach lena chuid albam leanúnacha *[[Strictly 4 My N.I.G.G.A.Z...|Strictly 4 My NIGGAZ ..]]* (1993) agus *[[Me Against the World]]* (1995).  Níos déanaí an bhliain sin, tar éis deacrachtaí dlíthiúla agus robáil agus lámhach a bheith ag fulaingt, bhí baint mhór ag Shakur in iomaíocht cósta Thoir-thiar  

Ina dhiaidh sin, tháinig an t-albam diosca dhúbailte, *[[All Eyez on Me]]*, a scaoileadh i 1996, ar cheann de na albam is díolta sna Stáit Aontaithe.  Ar 7 Meán Fómhair, 1996, lámhaigh Shakur ceithre huaire ag ionsaitheoir anaithnid i lámhach tiomána i Las Vegas; fuair sé bás sé lá ina dhiaidh sin agus níor gabhadh an gunnaí riamh. Ar dtús, chuireadh an Notorious BIG, cara Shakur a chas i gcoinne é, faoi amhras ach fuarthas bás i lámhach tiomána eile. Scaoileadh cúig albam níos mó óna bhás, agus tá platanam deimhnithe acu ar fad. 

Lasmuigh den cheol, d'éirigh go maith le Shakur mar aisteoir, agus bhí sé mar  Easpag i *juice* (1992), Lucky i *Poetic Justice* (1993), Ezekiel i n*Gridlock'd* (1997), agus Jake i *Gang Related* (1997) Gach moladh ó chriticeoirí. 

Is é Shakur ar cheann de na healaíontóirí ceoil is díolmhaí ar fud an domhain agus tá níos mó ná 75 milliún taifead ar fud an domhain aige. Tá méid mór d'obair Shakur tógtha mar cheistiú ar fadhbanna comhaimseartha sóisialta a chuireann go mór isteach ar bailte inmhéanacha, agus meastar gur siombail é den fhriotaíocht agus de na ghníomhaíocht in aghaidh éagothroime. 

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Básanna i 1996
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Clann Guaire

mion| Uaimh-Binn ar Stafa, a bhí tráth ina chuid d'eastát Chlann Guaire.
mion| Ard-Ghinearálta Lachlan Mac Guaire CB , "Athair na hAstráile."

Clann ársa is ea **Clann Guaire** i nGaeltacht na hAlban ar a raibh úinéireacht na n-oileán  Ulva, Staffa agus Gòmastra, chomh maith le réimsí móra talún ar Oileán Muile, atá lonnaithe ar fad sna h-Eileanan a-staigh. Ceann de sheacht 'Sìol Ailpein' is ea í Clann Guaire, sliocht uasal Ríthe na gCruithneach agus na nDál Riata.  Ceann den cheithre clanna is sine san Ghàidhealtachd agus is féidir an shliocht a rianú chun an 9ú haois, go dtí Cináed mac Ailpin, céad Rí na nAlbanach.  Déanann lámhscríbhinn 1450 cur síos ar shliocht Chlann Guaire, ó Ghuaire, deartháir Fionghan (sinsear Clann Fhionghain) agus Anrias (sinsear Clan Gregor).   Ba trodaithe fiochmhara iad i gCogaí Shaoirse na hAlban agus throid siad mar thacaíocht don rí Roibeart Brús ag **Blàr Allt a' Bhonnaich** sa bhliain 1314. 

## Tagairtí

Catagóir:Clanna Albannacha
Catagóir:Pages with unreviewed translations
Karl Lagerfeld

Ba dearthóir faisin Gearmánach é **Karl Otto Lagerfeld **, a rugadh ar an 10 Meán Fómhair 1933 agus a fuair bás ar an 19 Feabhra 2019.

Catagóir:Daoine Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2019
Gianni Versace

Ba dearthóir faisin Iodálach é **Giovanni Maria "Gianni" Versace**, a rugadh ar an 2 Nollaig 1946 agus a fuair bás ar an 15 Iúil 1997.

Catagóir:Daoine Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Básanna i 1997
Hugo Boss

Ba dearthóir faisin Gearmánach é **Hugo Ferdinand Boss**, a rugadh ar an 8 Iúil 1885 agus a fuair bás ar an 9 Lúnasa 1948.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:Básanna i 1948
Puipéadóir

clé|250px|thumb|Puipéadóir
Is duine a oibríonn puipéid é **puipéadóir**.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Puipéadóirí
Catagóir:Puipéadóireacht
Marmat earrfhada

Is ainmhí é an **marmat earrfhada** (*Marmota caudata*). Mamach atá ann. Maireann sé sna cnoic i lár na hÁise.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Bolgchaint

deas|250px|thumb|Bolgchaint
Is éard is **bolgchaint** ann ná labhairt sa chaoi go gceaptar nach bhfuil an chaint ag teacht ón gcainteoir féin, ach ina áit sin, ó áit eile, ó phuipéad de ghnáth.

## Tagairtí

Catagóir:Bolgchaint
Mississippi Burning

Scannán Meiriceánach ón mbliain 1988 is ea ***Mississippi Burning***. Scéinséir coire atá ann.  Alan Parker a stiúir. Chris Gerolmo a scríobh an script, atá bunaithe go scaoilte ar dhúnmharuithe triúr gníomhaithe cearta sibhialta in Mississippi sa bhliain 1964. Tá Gene Hackman agus Willem Dafoe sa dá phríomhról mar oifigigh  de chuid an FBI a cuireadh go Mississippi le cás an triúir a iniúchadh. Neamhfháilte a chuirtear rompu nuair a bhaineann siad an áit amach.

Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin 1988
Fusarium venenatum

Micreafhungas sa ghéineas *Fusarium* is ea ***Fusarium venenatum***, a bhfuil méid mór próitéine aige.  Baintear úsáid as tréithchineál amháin dá chuid ar bhonn tráchtála le haghaidh na próitéine aoncheallaí 'Quorn' a tháirgeadh  

Thángthas ar *Fusarium venenatum* ag fás san ithir i Buckinghamshire sa Ríocht Aontaithe ,  sa bhliain 1967 ag ICI mar chuid den iarracht le linn na 1960í chun foinsí bia eile a aimsiú, mar go raibh bearna próitéine  le líonadh, siocair  síorfhás an daonra domhanda    Aithníodh go bréagach é ar dtús mar *Fusarium graminearum* .  

## Tagairtí
Micreafhungais

Is fungais iad **micreafhungais** — orgánaigh eocarótacha, mar shampla múscáin, caonaigh agus bruthanna rua — a thaispeánann roinnfhás feadáin agus tá cillbhallaí comhdhéanta de chitin acu, polaiméir *N-*aicéitilglúcósaimín.  Is grúpa saorga paraifhíliginiteach iad micreafhungais, éagsúil ó mhacrafhungais mar gheall ar easpa spórthoraidh mhóir ilcheallaigh. Tá siad uile-uileláithreach sna timpeallachtaí go léir, ar an talamh, san fhionnuisce agus ar mhuir. 

Fásann siad i bplandaí, san ithir, san uisce, ar fheithidí, i gcogansachaí na n-eallaí, i ngruaig agus ar chraiceann. Is éard atá sa chuid is mó den chorp fungasach ná snáitheanna micreascópacha, ar a dtugtar hífí, a leathnaíonn tríd an tsubstráit ina bhfásann siad.  Táirgeann mícéiliamaí na micreafhungas spóir tríd an aeir, agus baintear feidhm as an modh seo chun an fungas a spré.     

## Micreafhungais dhíobhálacha
[deas|mion|150x150px| [Giosta na speiceas *Saccharomyces cerevisiae* ]]

## Éagsúlacht

* Mícéiliam 
* Hífí 
* Fíochán soithíoch 
* Fungas 
* Giosta 
* Galar muilte Ollainnis 
* Soinneáin Rice 

## Tagairtí

Catagóir:Pages with unreviewed translations
Nu-Clear Sounds

Is albam ón bhanna Ash é **Nu-Clear Sounds**, a bhí eisithe ar an 5 Deireadh Fómhair, 1998.

## Traicliosta
#"Projects" (Wheeler, Hatherly, Hamilton) - 3:53
#"Low Ebb" - 5:00
#"Jesus Says" (Wheeler, Hamilton) - 4:44
#"Wildsurf" (Hatherley, Wheeler) - 3:26
#"Death Trip 21" (Wheeler, Hamilton) - 4:08
#"Folk Song" - 4:54
#"Numbskull" (Wheeler, Hamilton) - 3:09
#"Burn Out" - 4:02
#"Aphrodite" - 4:17
#"Fortune Teller" - 3:22
#"I'm Gonna Fall" - (Wheeler, Hamilton) - 5:13

Gach amhrán le Wheeler, ach amháin iad le nótaí.

## Singlí
*"Jesus Says" -  21 Meán Fómhair, 1998
*"Wildsurf" - 22 Samhain, 1998
*"Numbskull" - 26 Aibreán, 1999

## Foireann
*Tim Wheeler - Fonnadóireacht, Giotár
*Charlotte Hatherly - Giotár
*Mark Hamilton - Dordghiotár
*Rick McMurry  - Drumaí
*Dick Kurtaine - Ceirneoir

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1998
Banc

[mion|[Bainc Aontas Éireann|Bainc-Aontas Éireann]]
Is foras airgeadais é **banc**, a ghlacann taiscí agus a dhéanann iasachtaí.

## Rialú
[mion|[Banc Angla-Éireannach]]
Tá rialú docht ar na bainc. Toisc gur bainc iad a ghlacann taiscí, tá baol ollráchairte díobhálaí i gcónaí ann. Bhí  drochiasachtaí ag cur as go mór d'earnáil na baincéireachta, in Éirinn ó 2008 ar aghaidh go háirithe.

Chun muinín an taisceora a áirithiú, cruthaíodh líontáin sábhála fhollasacha don phobal (amhail árachas taiscí) agus líontáin sábhála intuigthe (tarrthálacha) de facto. I bhfianaise na líontán sábhála don phobal, áfach, déanann cuid gníomhaíochtaí neamhshrianta na mbanc géarú ar roinnt fadhbanna, lena n-áirítear

* baic roimh réiteach ordúil agus téarnamh; 
* guais mhorálta, 
* fás iomarcach sa chlár comhardaithe agus trádáil iomarcach; 
* coinbhleachtaí leasa agus cultúr na mbanc a bheith dírithe ar idirbhearta; agus 
* saobhadh iomaíochta.

[clé|mion|[Banc Ceannais na hÉireann.]]
Tá institiúidí airgeadais de chuid na hÉireann faoi chúram Bhanc Ceannais na hÉireann.

Tá institiúidí airgeadais ann a bhfuil tábhacht shistéamach dhomhanda leo.

## Conspóid
Rinne an scríbhneoir Meiriceánach Mark Twain cur síos símplí fadó ar an tslí ina dtéann bainc i mbun oibre. “Tá bancaeir cosúil le duine a thugann scáth báistí ar iasacht duit nuair a bhíonn an ghrian ag taithneamh, “ a dúirt Twain, “ach a dteastaíonn sé ar ais uaidh a luaithe a thosaionn sé ag cur báistí”.

## Tagairtí


Catagóir:Bainc
Catagóir:Baincéireacht
Íolbhriseadh

mion|367x367px|“Caithréim an Cheartchreidimh“ ar íolbhriseadh faoin Bhanimpire Biosántach Theodora agus a mac Mícheál III. Íocón ó dheireadh an 14ú nó tús an 15ú haois.
Is éard atá i gceist le **híolbhriseadh** (Béarla: *iconoclasm*, ón Ghréigis εἰκών “íocón” + κλάω “briseadh”) ná creideamh sa tábhacht a bhaineann le scriosadh íocón, íol, agus íomhánna eile, go minic ar chúiseanna creidimh nó polaitíochta. Tugtar **íolbhristeoir** ar dhuine a ghlacann páirt san íolbhriseadh, nó a thacaíonn leis.

De ghnáth, tarlaíonn íolbhriseadh mar thoradh ar aighneas seicteach idir faicsin laistigh den reiligiún céanna, ach is féidir le lucht leanúna reiligiúin amháin íolbhriseadh a dhéanamh in aghaidh reiligiún eile.  Eascraíonn an téarma ón íolbhriseadh Biosántach, streachailt idir daoine ar son agus in aghaidh íocón reiligiúnach san Impireacht Bhiosántach ó 726 go 842 AD. Bíonn an t-íolbhriseadh is láidre i measc reiligiún a chuireann i gcoinne an íoladhartha, na reiligiúin Abrahámacha san áireamh. Lasmuigh den chomhthéacs reiligiúnda, is féidir an téarma “íolbhriseadh” a úsáid mar chur síos ar ghluaiseachtaí a thacaíonn le scriosadh forleathan siombailí idé-eolaíochta, mar shampla scriosadh shiombailí na monarcachta le linn Réabhlóid na Fraince.

## Tagairtí

Catagóir:Géarleanúint reiligiúnach
Catagóir:Críostaíocht
D. W. Griffith

Stiúrthóir scannán, scríbhneoir agus léiritheoir Meiriceánach ab ea **David Wark Griffith** (22 Eanáir 1875 – 23 Iúil 1948) a bhí ina cheannródaí ag cruthú teicnící scannánaíochta nua. Maireann a chlú thar aon ní eile mar gheall ar an dá scannán úd leis *[[The Birth of a Nation]]* (1915) agus *[[Intolerance (scannán)|Intolerance]]* (1916). Bhain sé úsáid as modhanna scéalaíochta agus teicnící ceamara a bhí go mór chun tosaigh in *The Birth of a Nation*. Cuireadh fáilte chomh mór sin sna pictiúrlanna go raibh an scannán lánfhada in uachtar as sin amach. Chomh maith leis sin, chothaigh an scannán conspóid shuntasach ar siúl faoi chiníochas sna Stáit Aontaithe. de bharr an íomhá de ghormaigh agus glóiriú an Ku Klux Klan a bhí le feiceáil sa scannán. Inniu, moltar teicnící radacacha an scannáin go díreach mar a cháintear a fhealsúnacht chiníoch. Chuir an NAACP baghcat air agus chuaigh cúpla pictiúrlann ina gcíréib nuair a léiríodh é. Rinneadh cinsireacht air i roinnt cathracha, Nua-Eabhrac san áireamh. Rinne Grifffith *Intolerance* mar fhreagra ar an lochtú go léir.

D'éirigh le roinnt scannán eile de chuid Griffith níos déanaí freisin, mar shampla *Broken Blossoms* (1919), *Way Down East* (1920) agus *Orphans of the Storm* (1921), ach ba bheag an brabús a bhí le baint astu mar gheall ar na hardchostais a bhain leo. Rinne Griffith isteach is amach le 500 scannán le linn a shaoil. Ba é *The Struggle* (1931) an ceann deireanach dá chuid.

## Beathaisnéis
Rugadh Griffith i gContae Oldham, Kentucky, agus d'fhás sé aníos ansin agus in Louisville, Kentucky. Fuair a athair bás nuair a bhí D. W. 10 mbliana d'aois agus d'fhág sin an teaghlach beo bocht. Sa bhliain 1907, thug sé aghaidh ar Chathair Nua-Eabhrac. Rinne sé iarracht script scannáin a scríobh sé a dhíol le stiúrthóir. Dhiúltaigh an fear seo dó ach chuir sé Griffith i ról i scannán mar aisteoir.

Fuair Griffith bás in Hollywood, California. Tá sé curtha in Centerfield, i gContae Oldham, Kentucky.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Básanna i 1948
Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Fir
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Lobhaitséin

mion|clé|240px|Lobhaitséin
Is madadh clóis í **lobhaitséin**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Sibhéid mhórbhallach Malabar

Is ainmhí í an **sibhéid mhórbhallach Malabar** (*Viverra civettina*). Mamach atá ann. Tá sé dúchasach in iardheisceart na hIndia in Malabar. Tá sé go mór i mbaol agus níos lú ná 250 ball den speiceas ar an saol.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Sacraimintí na hEaglais Chaitliceach

deas|250px|thumb|Na Seacht Sacraimintí
Tá Seacht Sacraimintí na hEaglais Chaitliceach, a bhunaigh Íosa, de réir diagacht Chaitliceach, agus cuireadh faoi chúram go dtí an Eaglais iad **Sacraimintí na hEaglais Chaitliceach**.

## Na Seacht Sacraimintí

* Baisteadh
* Cóineartú
* Eocairist
* Athmhuintearas
* Ola na nEaslán
* Ord Coisricthe
* Pósadh

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Sacraimintí
Free All Angels

Is albam ón bhanna Ash é **Free All Angels**, a bhí eisithe ar an 16 Aibreán, 2001.

## Traicliosta

Gach amhrán le Wheeler, ach amháin iad le nótaí.

#"Walking Barefoot" - 4:13
#"Shining Light" - 5:09
#"Burn Baby Burn" - 3:29
#"Candy" - 4:52
#"Cherry Bomb" - 3:17
#"Submission" (McMurry/Wheeler) - 3:33
#"Someday" - 4:29
#"Pacific Palisades" - 1:57
#"Shark" - (Wheeler/Hatherly/Hamilton) - 3:18
#"Sometimes" - 4:07
#"Nicole" - (Hamilton/Wheeler) - 3:25
#"There's a Star" - 4:20
#"World Domination" - 2:17

## Singlí
*"Shining Light" - 29 Eanáir, 2001
*"Burn Baby Burn" - 2 Aibreán, 2001
*"Sometimes" - 9 Meitheamh, 2001
*"Candy" - 1 Deireadh Fómhair, 2001
*"There's a Star" -31 Nollaig 2001
*"Walking Barefoot"-  2002 (An Astráil)

## Foireann
*Tim Wheeler - Fonnadóireacht, Giotár
*Charlotte Hatherly - Giotár
*Mark Hamilton - Dordghiotár
*Rick McMurry  - Drumaí

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2001
Measán Máltach

Is madadh clóis é an **measán Máltach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Babarúsa Malenge

Is ainmhí é an **babarúsa Malenge** (*Babyrousa togeanensis*). Mamach atá ann, san fhine Suidae, agus mar sin is cineál muice é. 

Tá sé dúchasach do na hOileáin Togian san Indinéis, gar don oileán mór Sulawesi, mar a bhfuil speiceas eile de bhabarúsa (*Babyrousa babyrussa*) atá gaol chomh gearr aige le *b. Malenga* gur glacadh mar aon speiceas amháin iad. Tá an babarúsa Malenge beagán níos mó. 

Rinne Sody cur síos air den chéad uair sa bhliain 1949.

## Féach freisin

* An mhuc

## Tagairtí

Catagóir:Muca
Marmaisín

Is grúpa moncaithe de chuid an Domhain Nua iad na **marmaisíní** (nó na **moncaithe marmaisíneacha**). Tá dhá speiceas agus fiche de mharmaisíní sna géinis *Callithrix*, *Cebuella*, *Callibella*, agus *Mico*, iad go léir taobh istigh den fhine Callitrichidae. Úsáidtear an téarma “marmaisín” ar an marmaisín Goeldi (*Callimico goeldii*) freisin, an speiceas amháin sa ghéineas *Callimico*, a bhfuil dlúthbhaint aige leis na speicis eile.

Ní grúpa tacsanomaíochta iad na marmaisíní. Tá seacht ngéineas san fhine Callitrichidae — na marmaisíní sna cúig cinn thuasluaite, agus dhá ghéineas eile: *Saguinus* (na tamairíní) agus *Leontocebus* (na tamairíní leonta).

## Liosta speiceas

* Géineas *Callithrix* — Marmaisíní Atlantacha
** Marmaisín coitianta, *Callithrix jacchus*
** Marmaisín scothdhubh, *Callithrix penicillata*
** Marmaisín Wied, *Callithrix kuhlii*
** Marmaisín ceannbhán, *Callithrix geoffroyi*
** Marmaisín ceannbhuí, *Callithrix flaviceps*
** Marmaisín badánchluasach, *Callithrix aurita*
* Géineas *Mico* — Marmaisíní Amasónacha
** Marmaisín Rio Acari, *Mico acariensis*
** Marmaisín airgid, *Mico argentatus*
** Marmaisín bán, *Mico leucippe*
** Marmaisín Emilia, *Mico emiliae*
** Marmaisín ceanndubh, *Mico nigriceps*
** Marmaisín Marca, *Mico marcai*
** Marmaisín earrdhubh, *Mico melanura*
** Marmaisín Santarem, *Mico humeralifer*
** Marmaisín Maués, *Mico maauesi*
** Marmaisín Munduruku, *Mico munduruku*
** Marmaisín óir-agus-bán, *Mico chrysoleucos*
** Marmaisín Hershkovitz, *Mico intermedius*
** Marmaisín Satéré, *Mico saterei*
** Marmaisín Rondon, *Mico rondoni*
* Géineas *Callibella* — Marmaisín mion Roosmalens
** Marmaisín mion Roosmalens, *Callibella humilis*
* Géineas *Cebuella* — Marmaisín beag
** Marmaisín beag, *Cebuella pygmaea*
* Géineas *Callimico* — Marmaisín Goeldi
** Marmaisín Goeldi, *Callimico goeldii*

## Tagairtí

Catagóir:Moncaithe
Ceol '16

Albam de cheol as Gaeilge é **Ceol '16**, a bhí seolta amach ag an eagraíocht Seachtain na Gaeilge sa bhliain 2016.  Cumann na ceoltóirí amhrán as Gaeilge, nó déanann siad aistriúchán ó amhrán éigean as Béarla. 

## Clár
Bhí Ceol '16 le hEoghan Mac Diarmuda ar fáil ar líne (ar cnag.ie). Tá 'Ag Smaoineamh Os Ard le hEd Sheeran ar an dhlúthdíosca seo, chomh maith le hamhráin ó The Coronas, Kodaline, The Delorentos, HamsandwicH srl.

## Naisc sheachtracha
* Eolas ar shuíomh Seachtain na Gaeilge

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2016
Catagóir:Albaim Seachtain na Gaeilge
Moncaí sceadsrónach Martin

Is speiceas de mhamaigh príomhaigh den fhine Cercopithecidae é **an moncaí sceadsrónach Martin** nó **an moncaí srónbhán Martin** (*Cercopithecus nictitans*). Is cuid iad de mhoncaithe an tseandomhain is lú agus bíonn screadanna geala ar a gceann. I láthair na huaire san Afraic, bíonn na moncaithe seo  ina gcónaí i ngrúpaí agus itheann siad go príomha ar thorthaí, ar shíolta agus ar dhuilleoga.

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Fána na hAfraice Láir
Calaois

deas|250px|thumb|Calaois
Is éard atá i g**calaois** ann ná caimiléireacht a dhéanann duine ar dhuine eile.

Is téarma chineálach í an calaois lena gcumhdaítear gach cineál iompair tromchúiseach coiriúil. Is gníomh d'aon ghnó amháin a dhéanann páirtí amháin chun páirtí eile a spreagadh chun gníomhú nó staonadh ó ghníomhaíocht ar bhealach áirithe agus faigheann an duine a dhéanann calaois buntáiste as agus / nó cuirtear costas ar íospartach na calaoise. 

Cuimsítear chomh maith iarrachtaí chun gníomhartha den sórt sin a dhéanamh.

## Féach freisin

* Eillitheacht

## Tagairtí

Catagóir:Coirpeacht
Catagóir:Calaois
Catagóir:Coireanna
Isn't It Romantic (scannán 2019)

Is scannán grinn rómánsach Meiriceánach na bliana 2019 é ***Isn't It Romantic***, atá stiúrtha ag Todd Strauss-Schulson agus scríofa ag Erin Cardillo, Dana Fox, agus Katie Silberman. Tá príomhpháirteanna sa scannán ag Rebel Wilson, Liam Hemsworth, Adam DeVine, agus Priyanka Chopra, agus tá an scannán faoi bhean a dhúisíonn tar éis buille ar a ceann agus tá gach rud cosúil le scannán grinn rómánsach. Bhí an scannán curtha amach sna Stáit Aontaithe ar 13ú Feabhra 2019, ag Warner Bros. Pictures, agus curtha amach thar lear ag Netflix ar 28 Feabhra, 2019.  De réir Metacritic, bhí idir mhaith agus olc sna léirmheasanna, ach moladh Wilson as a páirt féin.

## Carachtair
*Rebel Wilson mar Natalie
*Liam Hemsworth mar Blake
*Adam DeVine mar Josh
*Priyanka Chopra mar Isabella
*Betty Gilpin mar Whitney
*Brandon Scott Jones mar Donny
*Tom Ellis mar Dr. Todd
*Jennifer Saunders mar máthair Natalie
*Jay Oakerson mar Gary

Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin 2019
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Netflix
Mionsneabhsar

mion|clé|240px|Mionsneabhsar
Is madra clóis é an **mionsneabhsar**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Tarbh-bhrocaire bídeach

thumb|240px|Tarbh-bhrocaire bídeach
Is madadh clóis é an **tarbh-bhrocaire bídeach**. 

## Féach freisin

* Tarbh-bhrocaire (*bull terrier* ; tá an tarbh-bhrocaire Sasanach bán de ghnáth, an tarbh-bhrocaire Staffordshire scothdhearg/buí dhonn de ghnáth)
* Tarbh-bhrocaire Meiriceánach (*pit bull terrier* i Sasana ach *bull terrier* sna Stáit Aontaithe)
* Bulaí Meiriceánach (*American bully* nó *American pit bull terrier*)
* Tarbhmhaistín  (''bullmastiff'')

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Pinséir bídeach

thumb|240px|Pinséir bídeach
Is madadh clóis é an **pinséir bídeach**. 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Monotremata

Is mamaigh den ord **Monotremata** iad na monaitréimigh a bheireann uibheacha le blaosc bhog a ghorann i 10 lá.' (nó **aontollach**). Tugann sí an chíoch do na hóga ar feadh 3-6 mhí. Ní bhíonn fiacla ar an ainmhí aibí. 

## Tagairtí

Monotremata
Catagóir:Mamaigh
Scuderia Ferrari

:*Baineann an t-alt seo leis an fhoireann Foirmle a hAon. Má tá suim agat sa dhéantóir carranna, féach [[Ferrari (comhlacht)]].*
Roinn rásaíochta den mhonaróir carranna daorluachacha Ferrari is ea **Scuderia Ferrari** (Iodáilis: [skudeˈriːa ferˈraːri]), atá ag glacadh páirte i bhFoirmle a hAon faoin ainm **Scuderia Ferrari HP**.  Is í Scuderia Ferrari an fhoireann Fhoirmle a hAon is sine agus is rathúla atá ann, tar éis dóibh a bheith san iomaíocht i ngach craobh dhomhanda ó shéasúr Foirmle a hAon sa bhliain 1950. Tugtar “**An tEach Léimneach**” (Iodáilis: *il Cavallino Rampante* nó *il Cavallino* go simplí) ar an fhoireann freisin, mar thagairt don chapall sa lógó.

Bhunaigh Enzo Ferrari an fhoireann, chun gluaisteáin a rinne Alfa Romeo a rásáil ar dtús, ach faoi 1947 thosaigh Ferrari ag tógáil carranna dá chuid féin. Tá clú ar an bhfoireann freisin mar gheall ar a lucht tacaíochta paiseanta, ar a dtugtar na *tifosi*. Meastar gurb é Grand Prix na hIodáile ag Monza rás baile na foirne.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Gluaisteáin
Catagóir:Iontrálaithe Foirmle a hAon
Catagóir:Ferrari i mótarspórt
Piseog

[mion|An [cat dubh]]
Is éard is **piseog** nó **pisreog** ann ná creideamh neamhréasúnach i ndraíocht, sa chinniúint, nó i dtionchar osnádúrtha. Úsáidtear an téarma go coitianta ar chreidimh agus cleachtais a bhaineann le briochtaí, orthaí, an t-ádh, an astralaíocht, an fháistineacht, agus feiniméin pharanormálta éagsúla, go háirithe an creideamh gur féidir tairngreacht a dhéanamh bunaithe ar rudaí neamhghaolmhara a tharla san am atá caite.

## Féach freisin

* Asarlaíocht (osnádúrtha)

## Tagairtí

Catagóir:Piseoga
Catagóir:Creideamh
Catagóir:An t-osnádúr
Catagóir:Béaloideas
Catagóir:Asarlaíocht
Mús

Is ainmhí é an **mús**. Mamach atá ann. Tá cónaí air san Eoraip agus i Meiriceá Thuaidh. Itheann sé fásra. Is é an fia is mó ar domhan é.  

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Meltdown (albam Ash)

Is albam ón bhanna Ash é **Meltdown**, a bhí eisithe ar an 17 Bealtaine, 2004.

## Traicliosta

Gach amhrán le Wheeler, ach amháin iad le nótaí.

#"Meltdown" (Hatherley/Wheeler) - 3:24
#"Orpheus" - 4:16
#"Evil Eye" - 3:26
#"Clones" - 4:00
#"Starcrossed" - 4.50
#"Out of the Blue" (Hamilton/Wheeler) - 3:24
#"Renegade Cavalcade" - 3:26
#"Detonator" - 3:38
#"On a Wave" - 4:27
#"Won't Be Saved" - 3:41
#"Vampire Love" 3:45

## Singlí
*"Clones" - 25 Feabhra, 2004
*"Orpheus" - 3 Bealtaine, 2004
*"Starcrossed" - 19 Iúil, 2004
*"Renegade Cavalcade" - 6 Nollaig, 2004

## Foireann
*Tim Wheeler - Fonnadóireacht, Giotár
*Charlotte Hatherly - Giotár, Pianó, Fonnadóireacht
*Mark Hamilton - Dordghiotár, Dearadh
*Rick McMurry  - Drumaí

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2004
Keith Flint

Amhránaí ab ea **Keith Charles Flint** a rugadh ar am 17 Meán Fómhair 1969 i Redbridge agus a fuair bás ar an 4 Márta 2019. 

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine as an London Borough of Redbridge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Básanna in 2019
Luke Perry

Ba aisteoir Meiriceánach é **Coy Luther "Luke" Perry III** a rugadh ar an 11 Deireadh Fómhair, 1966 i Mansfield, Ohio agus a fuair bás ar an 4 Márta, 2019. 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Loch na hEala

Léirigh an Bhailé Impiriúil na Rúise, nó an Bolshoi, "Loch na hEala", bailé le Pyotr Ilyich Tchaikovsky, don chéad uair i Moscó ar an 4 Márta 1877.

Sa bhliain 1895, d'fhobair Marius Petipa cóiréagrafaíocht cheannródaíoch chun dul leis an ceol.

I 1964, tháinig amach an chéad leagan de Rudolf Nureyev i Vín, agus ceann eile sa bhliain 1986 i bPáras.
clé|mion|Amharclann Korsh agus "DanceInversion" -\i Teaċ Daṁsa - Loch na hEala (2017)

## Tagairtí

*
Múirídigh

Is iad na **múirídigh** (fine ***Muridae***) an fhine is mó de chreimirí, ina bhfuil thart ar 1,383 speiceas, go leor speiceas luch, francach agus seirbilí a fhaightear go nádúrtha ar fud na hEoráise, na hAfraice agus na hAstráile.

Tagann an t-ainm *Muridae* ón Laidin **' (ginideach **'), focal a chiallaíonn “luch”, ós rud é gur baill den fhine iad na fíorlucha go léir. Tá na lucha is tipiciúla sa ghéineas *Mus*.

## Tagairtí

Catagóir:Creimirí
Mustailid

Is fine ainmhithe í na **mustailidí** (Laidin: *Mustelidae*). Mamaigh atá iontu, mar shampla, an easóg. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Mustailid
Diarmuid Ua Conaill

Bithcheimiceoir comhairleach ab ea **Diarmuid Ua Conaill** (1941 - 2018).

## Saol
Rugadh Diarmuid Ua Conaill i gCathair Chorcaí sa bhliain 1941 agus d'fhás sé suas i dTír Chonaill agus i gCiarraí, an dara páiste i measc seisir. Thosaigh sé le scríbhneoireacht nuair a bhí sé ina dhéagóir. Bhain sé amach céim MSc sa bhithcheimic ó Choláiste na hOllscoile, Corcaigh. Chaith sé an chuid is mó da shaol oibre ag Ospidéal an Mater, i mBaile Átha Cliath mar bhithcheimiceoir comhairleach, ar feadh breis is 30 bliain.
Duine séimh ciúin, fiosrach faoin saol, faoin réalteolaíocht agus faoin ríomheolaíocht go háirithe. Bhí gean aige don Ghaeilge i gcónaí riamh. Bhain sé an-taitneamh as comhluadar a chairde sa Chiorcal Comhrá i mBinn Éadair. Athair dilis clainne ba ea é, a bhain sult as taisteal, stair theghlaigh, ficsean eolaíochta, seoladh bád, beiriste agus spaisteoireacht le madra. 

## Bás
D'éag Diarmuid i mí Iúil 2018, agus maireann a bhean chéile Annette, ceathrar iníon, seachtar garchlainne, beirt deirfiúr agus beirt sá dtriúr deartháir.
Adhlacadh é i mBaile Átha Cliath.

## Saothar
* *Comhairle don Duine Óg*, 1959
* *Cnoc an Arbhair*, 1957
* *Dán*, 2016
* *Haighcú*, 2018

Féach:'Scríbhneoirí Cois Teorann 4', Eagarthóir: Seosamh Mac Muirí, Coiscéim 

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Mí-úsáid ghnéis

mion|Físeán ó MIT Media Lab... oscail é
mion|Agóid sna Stáit Aontaithe, 2018
Tarlaíonn **mí-úsáid ghnéis** nó **drochúsáid ghnéasach** nuair a ionsaítear fear,  bean nó leanbh go mígheanasach. 

* Tarlaíonn ionsaí gnéis tromchúiseach nó ‘tromionsaí gnéasach’ nuair a fhulaingíonn an t-íospartach foréigean tromchúiseach, bagairt foréigin thromchúisigh, drochghortú nó uirísliú, le linn ionsaithe gnéis. 
* Tarlaíonn 'éigniú' le linn ionsaithe gnéis, nuair a threánn péineas, dá laghad an treá, an béal nó poll tóna, nó nuair a threánn uirlis á coinneáil ag duine eile, an fhaighin, dá laghad an treá.  
* Tarlaíonn éigniú nuair a dhéanann fear lánúnas collaí neamhdhleathach le bean nach dtoilíonn leis an lánúnas tráth a dhéanta – i gcásanna dá leithéid is eol don fhear nach dtoilíonn an bhean leis nó is cuma leis í do thoiliú nó gan toiliú leis tráth an lánúnais.

* I gcás na ndaoine óga, tarlaíonn drochúsáid ghnéasach nuair a bhaineann duine eile úsáid as leanbh dá s(h)ásamh nó dá f(h)loscadh gnéasach féin, nó ar mhaithe le sásamh nó floscadh gnéasach daoine eile.


## Drochúsáid ghnéasach in Éirinn
Le linn 2023-2024, rinneadh 2,400 líomhain faoi dhrochúsáid ghnéasach i mbreis agus 300 scoil in Éirinn  idir luath sna 1960ídí agus luath sna 1990ídí, Fiosrúchán Scóipe ar Mhí-úsáid Gnéis i Scoileanna Lae agus Cónaí na nOrd Eaglasta, 2024.  Foilsíodh an tuarascáil réamhfhiosrúcháin seo faoi na líomhaintí ar an 3 Meán Fómhair 2024.

In 2025 cheap an tAire Dlí agus Cirt Helen McEntee Michael MacGrath ina chathaoirleach ar an gCoimisiún Imscrúdúcháin faoi dhrochúsáid ghnéasach i scoileanna.   Bhunaigh an 34ú Rialtas  in 2025 scéim chúitimh chomh maith do dhaoine a d'fhulaing drochúsáid ghnéasach i scoileanna.  

## Féach freisin
* Foréigean gnéasach
* Péidifilia
* Cásanna mí-úsáid ghnéis in Éirinn de chuid na hEaglaise Caitlicí

## Tagairtí

Catagóir:Coireanna gnéis
Catagóir:Mí-úsáid ghnéis
Twilight of the Innocents

Is albam ón bhanna Ash é **Twilight of the Innocents**, a bhí eisithe ar an 29 Meitheamh, 2007.

## Traicliosta

Gach amhrán le Wheeler.

#"I Started a Fire" – 4:25
#"You Can't Have It All" – 3:35
#"Blacklisted" – 3:46
#"Polaris" – 4:32
#"Palace of Excess" – 3:38
#"End of the World" – 4:20
#"Ritual" – 3:43
#"Shadows" – 3:55
#"Princess Six" – 3:54
#"Dark and Stormy" – 4:15
#"Shattered Glass" – 5:02
#"Twilight of the Innocents" – 6:21

## Singlí
*"You Can't Have It All" - 9 Aibreán, 2007 (íoslódáil), 16 Aibreán, 2007 (dlúthdhiosca, vinile)
*"Polaris" - 18 Meitheamh, 2007
*"End of the World" - 10 Meán Fómhair 2007

## Foireann
*Tim Wheeler - Fonnadóireacht, Giotár, Pianó,léiritheoir
*Mark Hamilton - Dordghiotár
*Rick McMurray  - Drumaí

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2007
Altóir san Eaglais Chaitliceach

deas|250px|thumb|Altóir
San Eaglais Chaitliceach, is í an **altóir** an struchtúr ar a cheiliúradh an Eocairist.

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Altóir

deas|250px|thumb|Altóir
Is bord nó bloc úsáidte mar an fócas le haghaidh deasghnáth creidimh, go háirithe le haghaidh íobairtí or ofrálacha a dhéanamh le haghaidh dia nó bandia é **Altóir**.

Catagóir:Reiligiún
Cath an Fhéir Ghréiscigh

Ba comhrac armtha idir fórsaí comhcheangailte de chuid na Suach Lacótach, Siánaigh an tuaiscirt, agus treibheanna de chuid na nArapachach agus an 7ú Reisimint Mharcra d'Arm na Stát Aontaithe é **Cath an Fhéir Ghréiscigh** (nó *Battle of the Little Bighorn*). Ba é an cath, a raibh sárú fhórsaí SAM mar thoradh air, an gníomh ba shuntasaí i gCogadh Mór na Suach in 1876. Tharla sé ar an 25-26 Meitheamh, 1876, le taobh Abhainn an *Little Bighorn* i dTearmann na  nAbsaroca (*Crow Indian Reservation* ) in oirdheisceart Montana.
left|upright|thumb|Cath an Fhéir Ghréiscigh

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Taibearnacal

San Eaglais Chaitliceach, in Eaglais Cheartchreidmheach an Oirthear, agus i roinnt traidisiún Anglacánach agus Liútarach, is éard is **taibearnacal** ann ná bosca speisialta ina gcuirtear an Comaoineach Naofa (an abhlann choisricthe) faoi ghlas mar chuid de shacraimint na Eocairiste. Tugtar **almóir** (Béarla: *aumbry*) ar choimeádán den chineál céanna atá ionsuite go díreach isteach i mballa.

De ghnáth, déantar an taibearnacal as miotail lómhara, cloch, nó adhmad, agus is féidir é a chur faoi ghlas agus a fheistiú ar an altóir nó ar an mballa i ngar di, sa chaoi nach mbeifí in ann an abhlann choisricthe a thógáil gan chead.  Sna reiligiúin seo, creidtear go bhfuil láithreacht réalta Íosa san Chomaoineach, agus dá bharr sin, úsáideann siad an téarma *[[Áirc an Chonartha|taibearnacal]]*, focal ón Sean-Tiomna a dhéanann tagairt do láithreacht Dé i measc na nGiúdach.

## Tagairtí

Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Caitliceachas
Maistín Napóileach

mion|clé|240px|Maistín Napóileach
Is madadh clóis é an **maistín Napóileach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Sacraistí

deas|250px|thumb|Sacraistí
Is seomra in eaglaisí Críostaí a úsáidtear chun éidí sagairt (amhail an ailb agus an casal) a stóráil é an **sacraistí**. Tugtar **eardhamh**, **beistrí**, nó **gléaslann** air freisin. Coinnítear soithí naofa, taifid an pharóiste, agus feisteas eile de chuid na heaglaise ann chomh maith.

De ghnáth, bíonn an sacraistí suite taobh istigh den eaglais féin, ach i gcásanna áirithe is fortheach nó foirgneamh ar leith é (mar shampla i mainistreacha áirithe). In eaglaisí níos sine, is minic go mbíonn an sacraistí in aice le taobhaltóir nó taobh thiar den phríomhaltóir.

## Tagairtí

Catagóir:Seomraí
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Críostaíocht
Islands (albam Ash)

Is albam ón bhanna Ash é **Islands**, a bhí eisithe ar an 18 Bealtaine, 2018.

## Traicliosta

#"True Story" - 3:19
#"Annabel" - 3:12
#"Buzzkill" - 2:30
#"Confessions in the Pool" - 4:23
#"All That I Have Left"	- 3:32
#"Don't Need Your Love"	- 3:55
#"Somersault" - 3:05
#"Did Your Love Burn Out?" - 4:35
#"Silver Suit" - 4:02
#"It's a Trap" - 4:27
#"Is It True?" - 4:13
#"Incoming Waves" - 4:37

## Singlí
*"Buzzkill" - 8 Feabhra, 2018
*"Annabel" - 10 Aibreán, 2018
*"Confessions in the Pool" - 11 Bealtaine, 2018

## Foireann
*Tim Wheeler - Fonnadóireacht, Giotár
*Mark Hamilton - Dordghiotár
*Rick McMurray  - Drumaí

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2018
Kablammo!

Is albam ón bhanna Ash é **Kablammo!**, a bhí eisithe ar an 25 Bealtaine, 2015.

## Traicliosta

Gach amhrán le Wheeler, ach amháin iad le nótaí.

#"Cocoon" - 2:27
#"Let's Ride" - 2:51
#"Machinery" - 3:58
#"Free" - 3:57
#"Go! Fight! Win!" - 3:58
#"Moondust" - 4:04
#"Evel Knievel" - 1:45
#"Hedonism" - 3:39
#"Dispatch" (Hamilton, Wheeler) - 3:55
#"Shutdown" - 2:19
#"For Eternity" - 4:10
#"Bring Back the Summer" - 2:46

## Singlí
*"Cocoon" - 18 Feabhra, 2015
*"Free" - 29 Meitheamh, 2015
*"Machinery" - 9 Deireadh Fómhair, 2015
*"Let's Ride" - 4 Nollaig, 2015

## Foireann
*Tim Wheeler - Fonnadóireacht, Giotár, Pianó
*Mark Hamilton - Dordghiotár
*Rick McMurray  - Drumaí

**Sa bhreis**
*Leanne Macoomber, Laura Mittendorfer, Danielle Johnson – gárthóiri molta ar "Go! Fight! Win!"
*Neil Martin – dordveidhil ar "Anything Is Possible"

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2015
Ceibidigh

Is fine moncaithe de chuid an Domhain Nua é **Cebidae**. Tugtar **na ceibidigh** orthu i nGaeilge. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Madra Thalamh an Éisc

Is madra clóis é **madra Thalamh an Éisc**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
USPIS (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an ochtú heipeasóid, **"USPIS"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 23 Samhain, 2014. Scríobh Brian Reich an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.04 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Ed Helms mar Jack Danger
*Troy Vincent mar Vic Turring
*Craig Gellis mar Jim
*Jeff Lewis mar Lenny
*Jonathan Craig Williams mar Austin

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
The Road Trip (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an naoú heipeasóid, **"The Road Trip"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 30 Samhain, 2014. Scríobh Brigitte Munoz-Liebowitz an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.11 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Eva Longoria mar Sophia
*Kyle Bornheimer mar Teddy Wells
*James Greene mar Hugh
*Kelly Keaton mar Melissa
*Adam Lamb mar Bartender
*Mariano Mendoza mar Perp

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
The Pontiac Bandit Returns

Craoladh an deichiú heipeasóid, **"The Pontiac Bandit Returns"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 30 Samhain, 2014. Scríobh Matt O'Brien an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 4.32 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Craig Robinson mar Doug Judy
*Stephen Root mar Lynn Boyle
*Sandra Bernhard mar Darlene Linetti
*Luis Moncada mar Tito Ruiz
*Rajan Velu mar Kyle

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Stakeout (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, **"Stakeout"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 30 Samhain, 2014. Scríobh Laura McCreary agus Tricia McAlpin an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.52 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Kyra Sedgwick mar Deputy Chief Madeline Wuntch
*Nick Cannon mar Marcus
*Marc Evan Jackson mar Kevin
*Sandra Gimpel mar Annalise
*Dimiter Marinov mar Alexei Bisko

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
'Tis the 30th Season

Craoladh an deichiú heipeasóid, **"'Tis the 30th Season"**, den tríochadú sraith de *[[The Simpsons]]* ar an 9 Nollaig 2018. Scríobh Jeff Westbrook an eipeasóid seo. D'fhéach 7.53 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 30)
Beach House (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an dara heipeasóid déag, **"Beach House"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 4 Eanáir, 2015. Scríobh Lakshmi Sundaram agus David Phillips an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 3.29 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Nick Cannon mar Marcus
*Jim Garrity mar White Detective

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Payback (Brooklyn Nine-Nine)

Craoladh an tríú heipeasóid déag, **"Payback"**, den dara sraith *[[Brooklyn Nine-Nine]]* ar an 11 Eanáir, 2015. Scríobh Norm Hiscock agus Brigitte Munoz-Liebowitz an eipeasóid seo.
 
D'fhéach 2.79 milliún duine ar an eipeasóid.

## Aíonna
*Merrin Dungey mar Sharon Jeffords
*Allen Evangelista mar Savant
*Matthew McCarthy mar Arman
*Christopher Michael mar  Hank
*August Roads mar Teenager

## Plota

## Tagairtí

Catagóir:Brooklyn Nine-Nine
Britain's Got Talent (sraith 13)

Is comórtas tallainne teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é ***[[Britain's Got Talent]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007. Tosóidh an tríú sraith déag ar 13 Aibreán 2018.

Is iad Simon Cowell, Amanda Holden, Alesha Dixon agus David Walliams na breithiúna don tsraith seo.

## Tagairtí

Catagóir:Britain's Got Talent
Catagóir:2019 séasúir teilifíse
Paintéón Pháras

Foirgneamh is ea Paintéón Pháras (Fraincis: Panthéon ; , ón nGréigis πάνθειον (ἱερόν) '(teampall) do na déithe go léir  ) sa Cheathrú Laidine i bPáras, sa Fhrainc.  

Lonnaithe sa 5ú arrondissement ar an Montagne Sainte-Geneviève, tá an Panthéon ag breathnú amach ar Pháras ar fad.  Inniu is másailéam é. 

clé|mion| Cruinneachán íochtarach an Phanthéoin
## Stair
clé|mion| Peidiméid an Phanthéoin leis an mana: ''Aux grands hommes, la patrie reconnaissante'' ("Do na fir móra, an tír dhúchais bhuíoch")
Gheall an Rí Louis XV sa bhliain 1744 go gcuirfeadh sé in ionad an eaglaise scriosta de Mhainistir Naomh Genevieve foirgneamh  ar mhaithe le naomhphátrún Pháras.  Chuir sé de chúram ar Abel-François Poisson, Marquis de Marigny, a mhóid a chomhlíonadh.  Sa bhliain 1755, choimisiúnaigh Marigny Jacques-Germain Soufflot an eaglais a dhearadh, agus thosaigh an tógáil dhá bhliain ina dhiaidh sin.

Tógadh é ar dtús mar eaglais a bhí tiomanta do Naomh Géinebhá agus áit chónaithe a chur  ar fáil do thaiseagán chásse ina bhfuil a cuid taisí, ach tar éis go leor athruithe tá feidhm aige mar mhásailéam seandálaíochta ina bhfuil iarsmaí de shaoránaigh na Fraince. 

Is sampla luath é de nuachlasaiceachas, agus tá a aghaidh bunaithe ar an bPantheon sa Róimh, agus cruinneachán  os cionn a bhfuil cuid de a charachtar ag Tempoetto Bhramante aige.  

Bhí sé de rún ag an dearthóir Jacques-Germain Soufflot comhcheangal a dhéanamh le gile agus éadroime an ardeaglais Ghotach le prionsabail chlasaiceacha.

## Gaeilge
Bíonn oíche shóisialta ag Gaeltacht sur Seine i mbistro, Le Comptoir du Pantheon, taobh le iarsmalann cháiliúil an bPantheon féin, cuid den chathair atá Párasúil go smior. Achain Mháirt deireannach den mhí a tharlaíonn sé.

## Féach freisin

* Paintéón na Róimhe

## Naisc sheachtracha

* Panthéon ag Center des Monuments Nationaux 
* Panthéon - grianghraif reatha agus na blianta 1900 
* Panthéon ou église Sainte-Geneviève?  Les ambiguïtés d'un monument, Denis Bocquet, MA Tráchtas, Ollscoil Sorbonne 1992 http://hal-enpc.archives-ouvertes.fr/docs/00/81/72/87/PDF/BocquetPantheon1992.pdf

## Tagairtí
    
Catagóir:Pages with unreviewed translations
Catagóir:Páras
Catagóir:Ionaid turasóireachta
The Hunger Games (sraith scannán)

Is í sraith scannán í ***The Hunger Games*** a bhfuil ceithre scannán inti atá bunaithe ar thriológ na n-úrscéalta *[[The Hunger Games]]* le Suzanne Collins.  Dáileadh ag Lionsgate agus tá príomhpháirteanna ag Jennifer Lawrence mar Katniss Everdeen, ag Josh Hutcherson mar Peeta Mellark, ag Liam Hemsworth mar Gale Hawthorne, ag Woody Harrelson mar Haymitch Abernathy, ag Elizabeth Banks mar Effie Trinket, ag Stanley Tucci mar Caesar Flickerman, agus Donald Sutherland mar Uachtarán Sneachta.  Stiúir Gary Ross an chéad scannán, agus stiúir Francis Lawrence na trí scannán ina diaidh. 

Is í ***The Hunger Games*** an 20ú sraith scannán is mó a thug airgead isteach,tá US $2.97 billiún tuillte aici ar fud an domhain. 

## Scannáin

### ''The Hunger Games'' (2012)
Gach bliain, i bhfothrach na Meiriceá Thuaidh, cuireann príomhchathair na Panam d'fhiacha ar gach ceann dá 12 cheantar buachaill amháin agus cailín amháin, atá idir 12 agus 18, a sheoladh chun dul in iomaíocht sna ***Hunger Games*** a chraoltar ar an teilifís ar fud na tíre. Cuirtear iallach ar na iomaitheoirí troid le chéile go maire ach duine amháin  Nuair a roghnaíodh Primrose Everdeen le dul in iomaíocht, deir a deirfiúr mhór Katniss Everdeen go rachaidh sí ina háit. 

### ''The Hunger Games: Catching Fire'' (2013)
Fillean Peeta Mellark agus Katniss Everdeen abhaile go *District 12* tar éis na *Hunger Games* a bhaint ach caithfidh sibh cuairt na tíre a thabhairt  anois chun an bua a cheiliúradh. Ar an gcuairt airíonn Katniss go bhfuiltear ag cur i dtréas an pobal na tíre agus b'fhéidir gurbh iadsan is cúis leis an tréas. Tá smacht ag an rialtas ar an tír fós agus tá *Uachtarán Sneachta* i mbun an 75ú *Hunger Games* - an *Quarter Quell* - a ullmhú agus b'fhéidir go n-athródh sé *Panem* go deo.

### ''The Hunger Games: Mockingjay - Part 1'' (2014)
Tar éis an comórtas a mhilleadh ag Katniss Everdeen, tosaíonn an scannán agus í i *District 13*. Tosaíonn Katniss ag troid i gcoinne an rialtas agus le tarrtháil a dhéanamh ar Pheeta le cuidiú a carad agus le cuidiú buaiteoirí eile agus iad faoin gceannasaíocht Uachtaráin Alma Coin agus an pobal spreagtha ag misneach Katniss. 

### ''The Hunger Games: Mockingjay – Part 2'' (2015)
Aithníonn Katniss Everdeen go bhfuil thar mharthanas i gceist anois agus téann sí i gcomhar lena cairde agus le na ceannaircigh eile ar an misean deireanach chun an pobal a shaoradh agus Uachtarán Sneachta a fheallmharú.

## Léirmheasanna

Rinneadh léirmheasanna maithe (>60%) ar gach scannán sa tsraith ar Rotten Tomatoes.

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Sraitheanna scannán
Armadailín earrnocht tuaisceartach

Is ainmhí é an **armadailín earrnocht tuaisceartach**. Mamach atá ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Stephen Curry

Is imreoir cispheile gairmiúil é **Wardell Stephen Curry II** a rugadh ar an 14ú Márta 1988. Imríonn sé do Golden State Warriors an Chumann Cispheile Náisiúnta (NBA).  Roghnaíodh é mar NBA All-Star sé huaire, agus mar an Imreoir Is Luachmhaire NBA (MVP) dhá uair agus bhuaigh sé trí chraobh NBA leis na Warriors. Deir go leor imreoirí agus anailísithe gur é an caiteoir is fearr dá raibh riamh san NBA. 

## Tús a shaoil agus a óige
Is é Wardell Stephen Curry II mac Sonya (née Adams) agus Dell Curry.  Rugadh in Akron, Ohio é agus a athair ina bhall de na Cleveland Cavaliers. D'éirigh sé aníos i Charlotte, Carolina Thuaidh, an áit ar chaith a athair an chuid is mó dá ghairm sa NBA leis na Charlotte Hornets. Ba mhinic a thugadh Dell Curry Stephen Curry agus deartháir beag Stephen Seth chun a chuid cluichí, agus chaithidís leis na Hornets roimh na cluichí. Bhog an teaghlach go Toronto, áit ar chríochnaigh Dell a ghairm NBA mar bhall de na Raptors.  San am céanna, bhí Curry ag imirt do fhoireann chispheile Queensway Christian College, agus níor chaill siad aon cluiche amháin i rith an sésúir.  Bhí sé ina bhall de chlub Toronto 5-0 freisin, agus imríonn siad cispheil ar fud Ontario, agus d'imir sé i gcoinne imreoirí atá sa NBA faoi láthair, Cory Joseph agus Kelly Olynyk.  Thug Curry chun tosaigh an fhoireann agus bhuaigh siad 33 chluiche agus níor chaill siad ach 4 chluiche, agus i ndeireadh na dála bhain siad craobhchomórtas an chúige. 

Nuair d'éirigh Dell as an NBA, bhog an teaghlach ar ais go Charlotte agus chláraigh Curry ar Charlotte Christian School, agus d'éirigh go maith leis ann. Mar gheall ar ghairm bheatha a athar ag Virginia Tech, bhí Curry ag iarraidh cispheil choláiste a imirt do na Hokies, ach níor earcaigh Virgina Tech é mar níor mheáigh sé ach 160-punt mar aon le cúis eile. Roghnaigh sé freastal ar Choláiste Davidson, a d'earcaigh é ón deichiú grád. 

## A shaol ghairmiúil

### Golden State Warriors (2009-go dtí anois)
Roghnaigh na Golden State Warriors é san 7ú háit san roghnúchán NBA 2009. Tá trí chraobh bhuaite aige go dtí anois agus imríonn sé le na Golden State Warriors fós sa NBA.

## Tagairtí

Catagóir:Cispheileadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Sáil

Is iarthar throigh na coise í an t**sáil**.

## Féach freisin

* Corp an duine

## Tagairtí

Catagóir:Corp an duine
Mumford & Sons

Bunaíodh an banna ceoil **Mumford & Sons** i 2007. Is banna ceol Sasanach iad. Tá Marcus Mumford, Winston Marshall, Ben Lovett agus Ted Dwane páirteach ann.

Seinn siad neart uirlisí ceoil; an giotár, an giotár leictreach, an giotár fuaimiúil, an bainseó, an méarchláir, an sintéiseoir, drumaí agus an dord dubailte ina measc. 

Sa lá atá inniu ann, tá ceithre albam ag Mumford & Sons; *Sigh No More* (2009), *Babel* (2012), *Wilder Mind* (2015) agus *Delta*(2018).

## Gentlemen Of The Road
mion|clé|Mumford & Sons i Verona

Sa bhliain 2009, bhunaigh Mumford & Sons 'Gentlemen of the Road'. Usáideann siad an eagraíocht seo chun pobal an cheol a chur le chéile. Is féidir leis an banna a seónna féin a chur ar siúl agus teagmháil a dhéanamh leis a lucht féachana trí 'Gentlemen of the Road'.      

## Baill

### Baill an Bhanna

* Marcus Mumford – an príomhamhránaí,  an giotár, na drumaí. 
* Ben Lovett – Amhránaí, an piano, an méarchlár, an sintéiseoir.
* Winston Marshall– amhránaí, an giotár, an bainseó, an giotár dord. 
* Ted Dwane – amhránaí, an giotár dord, an dord dubailte, na drumaí, dordveidhil. 

### Ceoltóirí Beo

* Chris Maas – drumaí
* Tom Hobden – an fidil, an giotár.
* Nick Etwell – an trumpa, flugelhorn, an méarchlár.
*Dave Williamson – trombón, an méarchlár, cnaguirlísí. 
* Harry Cargill – an méarchlár, giotár, drumaí.
* Joe Clegg – drumaí, cnaguirlisí. 

### Ceoltóirí Stiúideo
***Delta***

* Mamadou Sarr – cnaguirlisí
* Tom Hobden – an veidhlín
* Gill Landry– amhránaí
* Chris Mass – drumaí
* Maggie Rogers – amhránaí
* Yebba – amhránaí
* Rob Moose – teaghráin
* Paul Epworth – ionstraimiú sa bhréis

### Iar- Ceoltóirí Stiúideo
***Wilder Mind***

* James Ford –  drumaí, cnaguirlisí, méarchlár
* Tom Hobden – Veidhlín
* Thomas Bartlett aka Doveman – méarchláir
* Dave Nelson – trombón
* Aaron Dessner – méarchláir
* Benjamin Lanz – trombón

***Sigh No More***

* Nick Etwell – an trumpa, flugelhorn.
* Pete Beachill – trombón.
* Nell Catchpole – veidhlín.
* Christopher Allan – dordveidhilín.
* Markus Dravs – sreangán ón bpiano.

***Babel***

* Chris Allan – dordveidhilín.
* Nell Catchpole – veidhilín
* Nick Etwell – trumpa, flugelhorn
* Ross Holmes– fidil
* Dave Williamson – trombón

### Iar-Ceoltóirí Beo

* Ross Holmes – fidil
* Richard Freeman – trumpa
* Ephriam Owens– trumpa
* Ben Lanz – trumpa
* Davie Knott – trombón
* Will Calderbank – dordveidhilín
* Chris Allan – dordveidhilín
* Michael Siddell – veidhilín
* Ivan Bunyard – drumaí
* Harry Cargill – giotár, mandolin (Bhí sé mar athsholáthar nuair a bhris Mumford a lámh

## Camchuairteanna

* Sigh No More Tour (2009-11)
* Babel Tour (2012-13)
* Wilder Mind Tour (2015-16)
* Delta Tour (2018-19)

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

## Tagairtí
Fabhra

Is stiall gruaig ag fás ar mullach thuas log súile an duine é **fabhra** .

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Corp an duine
Uisinn

Is cuid cothrom an dá taobh idir clár éadain agus an cluas é **uisinn** .

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Corp an duine
Sargón na hAcáide

Ba é **Sargón na hAcáide** an chéad rialtóir ar Impireacht na hAcáide (réimeas 2334 RC – 2284 RC).

Catagóir:Ríthe Áiseacha
Catagóir:Impireacht na hAcáide
Impireacht na hAcáide

deas|250px|thumb|Impireacht na hAcáide
Mhair **Impireacht na hAcáide** ó 2334 r. Chr go 2154 r. Chr.

Catagóir:Impireacht na hAcáide
Colpa

Is cuid feolmhar ag cúl an gcos an duine faoin ghlúin í **colpa**.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Corp an duine