open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meirg

mion|Meirg
Toradh ar chreimeadh, go mór mór i gcás ábhar a bhfuil iarann, ocsaíd iarainn, Fe2O3, nó a foirm hiodráitithe ann.

## Tagairtí
Meiríonó

[mion|Meiríonónna i gcomórtas caorach i [New South Wales]]
Pór caorach a tháirgeann lomra bán an-tiubh ardchaighdeáin is ea an **meiríonó**. Ón Spáinn ó bhunús, ach saothraithe san Astráil den chuid is mó le 200 bliain. Faightear caoirigh meiríonó i gcuid mhaith tíortha ar fud an Domhain anois, mar tá siad oiriúnaithe go maith d'aeráid the. Is í an Astráil príomhtháirgeoir olla meiríonó. 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Meirsiriú

Próiseáil cheimiceach a dhéantar ar chadás le hailcile láidir chun é a dhéanamh níos láidre lonraí, agus níos cosúla le síoda. Shaothragh an ceimicí Sasanach John Mercer (1791-1866) an próiseas i 1844.

## Tagairtí
Meiscilín

Druga siabhránach a dhíorthaítear ó chactas Meicsiceach ar leith. In úsáid leis na céadta bliain mar gheall ar a chumas siabhránacht a spreagadh. Tharraing leabhar Aldous Huxley, *The Doors of Perception* (Doirse na hAireachtála, 1954), aird air, agus úsáideadh é go forleathan i ré shícideileach na 1960idí.

## Tagairtí
An Ré Mhéiseasóch

250-65 milliún bliain ó shin. Ré na reiptílí móra, na ndineasár, agus na mamaigh ag teacht chun cinn ag druidim lena deireadh. Laghdaigh meánteocht an Domhain an t-am ar fad. Roinntear an ré seo ina 3 thréimhse. Sa tréimhse Thriasach, 290-195 milliún bliain ó shin, tháinig na dineasáir chun cinn agus thosaigh Pangaea ag titim as a chéile. Sa tréimhse Iúrasach, 195-140 milliún bliain ó shin, tháinig éin is na chéad mhamaigh chun cinn trí éabhlóid ó phéisteanna éagsúla. Ansin tharla an tréimhse Chailceach, 140-65 milliún bliain ó shin, agus ag a deireadh díothaíodh na dineasáir uile is 75% de gach gné bheo ar Domhan, meastar.

## Tagairtí
Méiseasóin

Fíleam beag ainmhithe ilcheallacha a fhaightear mar sheadáin inmheánacha in inveirteabraigh mara, cosúil le moilisc cheifileapódacha. Clúdaithe le fabhráin, cosúil le gruaig. An cholainn ina dhá chiseal nach bhfuil eagraithe i bhfíocháin.

## Tagairtí
Meilinin

Ábhair datha dhúdhonna a thugann dathanna difriúla, idir buí is donn, do na súile, an craiceann, an ghruaig, na cleití is na lanna i gcuid mhaith veirteabrach, i dtiúchain dhifriúla. I láthair sna cealla a iompraíonn ábhair datha (meilineafóir) in amfaibiaigh, reiptílí is éisc, agus cealla seachtracha craicinn (meilinicítí) na mamach. I ndaoine, cosnaíonn siad an craiceann i gcoinne damáiste ón radaíocht ultraivialait i solas na Gréine. Braitheann an oiread díobh atá sa chraiceann ar fhachtóirí géiniteacha is comhshaoil. 

## Tagairtí
Meiningíteas

Buaileann an galar **meiningíteas** daoine, daoine óga go háirithe, de bharr galrú le víris nó baictéir. 

Is marfaí ar fad an galrú le baictéir ná an galrú le víris. Bíonn baictéir éagsúla ciontach as.

## Diagnóis

mion|clé

Tógann na trialacha diagnóise an-chuid uaireanta an chloig, rófhada d'othair óga. Ó am go chéile faigheann páiste óg bás taobh istigh de 12 uair i ndiaidh tús na siomptóm: urlacan, teocht ard, tinneas géar cinn, dolúbthacht muiníl, col le solas geal (fótafóibe), codlatacht, taomanna, is cóma. 
clé|mion|Meiningíteas baictéarach
Tá an-iarracht ar siúl triail nua á fhorbairt chun an diagnóis a bhrostú. Tógtar sampla fola ón othar, agus measctar páirteagail an-bheaga laitéise, atá clúdaithe le hantasubstaintí meiningítis, ann. Bíonn antashubstantaí éagsúla in úsáid ar shamplaí éagsúla fola.

## Cóir leighis
Má bhíonn meiningíteas baictéir sa bhfuil, imoibríonn an hantasubstaintí leis an antaigin chuí sna baictéir, fiú má tá frithbheathaigh tógtha ag an othar. Greamaíonn na páirteagail laitíse a bhfuil antaigin orthu le chéile. 
[clé|mion|P[Polladh lumbach|olladh lumbach sa bhliain 1913]]
Úsáidtear tonn ultrafhuaime a sheoltar tríd an sampla fola chun an greamú is an teacht le chéile seo a dheifriú. Muna mbíonn aon antaigin sa bhfuil, ní tharlaíonn aon teacht le chéile. Leis an triail seo, tá dóchas ann gur féidir an saghas meiningítis a aithint taobh istigh de nóiméid. Chuirfeadh sé seo le héifeacht na gcóracha míochaine agus laghdódh marfacht an ghalair.

## In Éirinn
In Éirinn mhéadaigh an líon cásanna de mheiningíteas baictéir ó 131 i 1990 go dtí 241 i 1995 agus 380 i 1996. Sa bhliain sin bhuail an galar 6.9 duine as gach 100,000 den daonra, i gcomparáid le 3 as gach 100,000 sa Bhreatain. 

## Tagairtí

Catagóir:Galair thógálacha
Méisiliteach

Lár na Clochaoise, ré na bhfiagaithe/cnuasaitheoirí (timpeall 12,000-8,000 bliain ó shin), a lean an ré Phailéiliteach ag deireadh na hoighearaoise is déanaí. In iarthar na hÁise is an Eoraip, tháinig sí roimh an ré Neoiliteach. Ó thaobh na seandálaíochta de tá uirlisí beaga cloiche, a dtugtar *micrilití* orthu, sainiúil.

## Féach freisin

* An Mhéisiliteach in Éirinn

## Tagairtí
Méisisféar

Crios den atmaisféar timpeall 50-80 km suas díreach os cionn an stratastad (atá ag barr an strataisféir), agus díreach faoi bhun an mhéiseastad (atá faoin teirmisféar). Is iad na hairíonna sainiúla ann ná an teocht ag titim go géar le hairde, ó 0&nbsp;°C go dtí -100&nbsp;°C, agus an brú an-íseal ann, ó timpeall 0.1 milleabar ag 50 km síos go dtí 0.01 milleabar ag 80 km. 

## Tagairtí
Meisitint

mion|''Buachaill ag léamh'', meisitint le Wallerant Vallant ón 17ú haois
Teicníocht greanadóireachta is ea an **mheisitint**, a fionnadh timpeall 1640, a tháirgeann iarmhairtí tonúla in ionad iarmhairtí líneacha, agus a bhí áisiúil chun péintéireacht ola a atáirgeadh. Chuir an ghrianghrafadóireacht nua as feidhm í sa 19ú céad.

## Tagairtí

Catagóir:Clódóireacht
Meispeal

Crann beag nó tom duillsilteach a fhásann 6 m ar airde, dúchasach d'oirdheisceart na hEorpa, saothraithe is tugtha chun cineáil in áiteanna eile is ea an **meispeal** nó **meispeal Gearmánach** (*Mespilus germanica*). Na duilleoga ubhchruthach scothbhuí; na bláthanna aonarach, 3-6 cm ar leithead, bán; na seipil duilleach, níos faide ná na peitil. An toradh 2-3 cm ar trastomhas, donn, a éiríonn bog inite nuair a bhíonn ró-aibí.

## Tagairtí
Meißen

Poirceallán a dhéantar i Meißen, gar do Dresden na Gearmáine. An chéad mhonarcha san Eoraip a rinne poirceallán fíorchruathaois. D'fhionn Johann Friedrich Böttger (1682-1719) rún a dhéanta i 1707. Bunaíodh an mhonarcha i 1710, agus leis na céadta bliain bhí sí ceannasach san Eoraip. Fós i mbun oibre is táirgthe.

## Tagairtí
Meiteasón

Ainmhí ilcheallach a bhfuil a cholainn eagraithe i bhfíocháin is orgáin ar leith.

## Tagairtí

Catagóir:Ainmhithe
Meiteastáis

Fás fíocháin ailsigh in orgáin i bhfad ón ionad sa cholainn inar tharla an bhunsceachaill. Is sainiúil é seo do sceachaillí urchóideacha, mar a n-iompraítear cealla na hailse in imshruthú na fola nó sa limfe ar feadh na soitheach limfeach. 

## Tagairtí
Lise Meitner

Fisiceoir a rugadh i Vín ab ea **Lise Meitner** (7 Samhain 1878 - 27 Deireadh Fómhair 1968). Le Otto Hahn (1879-1968) d'fhionn sí an dúil radaighníomhach prótaictiniam (Pa) i 1917. Bhí uirthi teitheadh ó na Naitsithe as Beirlín don tSualainn i 1938, agus díreach ina dhiaidh sin d'fhionn Hahn bairiam radaighníomhach. Le Otto Frisch (1904-1979), a nia, rinne sí amach gur trí eamhnú núicléach a cruthaíodh an bairiam radaighníomhach seo. Creideann cuid mhaith daoine gurbh éagóir é nár roinn Lise Meitner Duais Nobel sa cheimic a bhuaigh Otto Hahn i 1944. Le déanaí ainmníodh an dúil (shaorga) leis an uimhir adamhach 109 aisti: meitnéiriam (Me). 

## Tagairtí

Catagóir:Fisiceoirí Ostaracha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1878
Catagóir:Básanna i 1968
Felix Mendelssohn

Cumadóir ceoil a rugadh i Hamburg ab ea **Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy** (1809-1847). I measc a shárshaothar tá Réamhcheol *Ein Sommernachtstraum* (Brionglóid Oíche Samhraidh, 1826), Réamhcheol *Die Hebriden* (Inse Gall, 1830), Siansa na hAlban (1842), agus na horatóirí *Paulus* (Pól, 1836) is *Elias* (Eilias, 1846). 

## Tagairtí

Catagóir:Cumadóirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1809
Catagóir:Básanna i 1847
Méóis

Ceann de na príomh-mheicníochtaí cilldeighilte is núicléasdeighilte in orgánaigh bheo, agus is é an toradh uirthi ná gaiméití haplóideacha (ina bhfuil leathfhoireann crómasóm) a chruthú in ainmhithe, is spóir ghnéasacha i bplandaí. Le linn méóise, gabhann an núicléas dioplóideach (ina bhfuil foireann crómasóm péireáilte) trí dhá dheighilt i ndiaidh a chéile. Uaidh sin táirgtear 4 chill ghaiméiteach, gach ceann acu le ball amháin de gach crómasóm péireáilte. Is ullmhú é roinnt seo líon na gcrómasóm i dtáirgeadh na ngaiméití haplóideacha don dúbláil a tharlaíonn nuair a thagann an dá ghaiméit, ceann ón athair is ceann ón máthair, le chéile chun siogóit dhioplóideach a chruthú le linn atáirgthe ghnéasaigh. Is iad seo a leanas pais na méóisé: teacht i láthair na gcrómasóm mar shnáithí sa núicléas, péireáil na gcrómasóm chun défhiúsaigh a chruthú, deighilt na ndéfhiúsach, agus gluaiseacht na gcrómasóm singil amach ó chéile. Is próiseas bunúsach í an mhéóis in atáirgeadh gnéasach, a thugann deis athchuingrithe mar is féidir ábhar géiniteach a mhalartú trí thrasnú idir crómasóim homalógacha sa phas ina ndeighleann na défhiúsaigh. 

## Tagairtí
Scála déine Mercalli

[mion|291x291px|Giuseppe Mercalli ar [Vesuvio]]
Scála 12 phointe a cheap an seismeolaí Iodálach Giuseppe Mercalli (1850-1914) is ea an **Scála déine Mercalli**,  chun déine crith talún a thomhas. Bunaíodh an scála ar an damáiste a rinneadh is ní ar an bhfuinneamh iomlán a fuasclaíodh, agus mar sin thug sé luachanna difriúla in áiteanna difriúla i gcás crith talún ar leith. 

Cuireadh scála Richter ina ionad sa 20ú haois, ach tháinig an Scála Mercalli (athraithe) ar ais le déanaí.

## Tagairtí

Catagóir:Creathanna talún
Catagóir:Tomhais
Iarmhairt Meissner

I bhforsheoltacht, díchur an réimse mhaighnéadaigh ó chroíleacán an ábhair fhorsheoltaigh. D'fhionn an fisiceoir Gearmánach Walther Meißner (1882-1974) í i 1933. Má chuirtear bloc miotail i réimse maighnéadach, beidh an réimse i ngach cuid den mhiotal. Ansin má laghdaítear an teocht níos lú ná teocht chriticiúil ar leith atá sainiúil don mhiotal sin, imíonn an réimse go hiomlán ón taobh istigh den mhiotal agus cuirtear iallach ar an réimse sreabhadh timpeall ar an miotal.

## Tagairtí
Meiteamorfóis

Sa bhitheolaíocht, athrú tobann sa struchtúr (mar shampla, athruithe sonracha i struchtúr orgánaigh, ó larbha don orgánach aibí, nó ó staid larbhach amháin go dtí an chéad staid eile). Is féidir go mbeidh an mheiteamorfóis forchéimneach, cosúil le hathrú an torbáin ina fhrog, nó go mbeidh pas idirmheánach suaimhneach taobh istigh de chocún nó criosaláid nuair a tharlóidh atheagrú na bhfíochán.

## Tagairtí
Gerardus Mercator

Matamaiticeoir, geografaí is cairteoir a rugadh i Rupelmonde na Beilge ab ea **Gerardus Mercator**, a rugadh mar **Gerhard Kremer** (5 Márta 1512 &ndash; 2 Nollaig 1594). Cáil air as a fhortheilgean léarscáile le haghaidh loingseoirí, a ainmníodh as. Tá an cur chuige seo in úsáid i léarscáileanna muirí ó shin i leith. An chéad duine a d'úsáid an focal ‘atlas’ dá leabhar léarscáileanna (a chríochnaigh a mhac i 1595) le léaráid clúdaigh d'Atlas ag iompar na cruinneoige ar a ghuaillí.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1512
Catagóir:Básanna i 1594
Catagóir:Cairteoirí
Catagóir:Geografaithe
Teilgean Mercator

Fortheilgean a cheap Gerardus Mercator i 1569, a úsáideadh ar dtús don loingseoireacht. Réiteach ar bhunfhadhb, conas dromchla sféarúil a tharraingt ar pháipéar plánach. Bunaithe ar gach domhanleithead a tharraingt ar comhfhad leis an meánchiorcal, agus mar sin, méadaíonn an fad idir na fadlínte de réir mar a mhéadaíonn an fad ón meánchiorcal. Is líne dhíreach ar léarscáil i bhfortheilgean Mercator aon líne ina gcoinnítear luí na líne tairiseach in ionad na líne cuartha mar atá ar an gcruinneog. Is é an díchumadh is mó go mbíonn an fhairsinge áibhéileach ag domhanleithid arda. Bíonn an chuma ar an nGraonlainn go bhfuil sí chomh mór le Meiriceá Theas, bíodh is nach bhfuil i ndáiríre ach timpeall 10% a méide inti.

## Tagairtí
Mercury

Na chéad eitiltí spáis Meiriceánacha a raibh foireann ar bord. Rinneadh an chéad eitilt fho-fhithiseach i 1961 le Alan Shepard i gceannas, agus an chéad eitilt fhithiseach i 1962 le John Glenn i gceannas. Thaispeáin na heitiltí trialacha seo gur fheidhmigh an córas cothaithe beatha ar bord go maith, agus d'fhoghlaim siad ceachtanna ar úsáid na roicéad moillithe chun teacht amach as an bhfithis, cosc le cúltarraingt na hathiontrála san atmaisféar, tuirlingt ar an uisce, agus tarrtháil an spásárthaigh ón bhfarraige. Rinneadh dhá eitilt fho-fhithiseacha agus 4 eitilt fhithiseach sa chlár. Réamhtheachtaire ar chláir Gemini is Apollo. 

## Naisc sheachtracha

## Féach freisin

## Tagairtí
Robert King Merton

Socheolaí a dhírigh ar shocheolaíocht na heolaíochta ab ea **Robert King Merton** (Meyer Robert Schkolnick, 4 Iúil 1910 - 23 Feabhra 2003). Baint láidir aige le hOllscoil Columbia. Rinne sé anailís ar na noirm a threoraíonn iompar eolaithe, iomaíocht is luachanna saothair san eolaíocht, sna comhthéacsanna stairiúla is nua-aoiseacha. Ba iad a phríomhshaothair scríofa *Social Theory and Social Structure* (Teoiric Shóisialta is Struchtúr Sóisialta, 1949) agus *The Sociology of Science* (Socheolaíocht na hEolaíochta, 1973). 

## Tagairtí

Catagóir:Socheolaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Básanna in 2003
Wilhelm Messerschmitt

Dearthóir is táirgeoir aerárthach a rugadh i bhFrankfurt na Gearmáine ab ea **Wilhelm Messerschmitt** (1898-1978). Sa dara cogadh domhanda sholáthair sé na heitleáin cogaidh ba rathúla d'aerfhórsa na Gearmáine. 

## Tagairtí

Catagóir:Innealtóirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1898
Catagóir:Básanna i 1978
Charles Messier

Réalteolaí a rugadh i mBadonviller na Fraince ab ea **Charles Messier** (1730-1817). Cáil air as *Catalóg Messier* (1781) ar 103 braislí réaltaí, néalta is réaltraí. 

## Tagairtí

Catagóir:Réalteolaithe Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1730
Catagóir:Básanna i 1817
Metis

Satailít bheag nádúrtha de chuid Iúpatair, a braitheadh den chéad uair i 1979. 128,000 km amach ó dhromchla Iúpatair, agus 40 km ar trastomhas.

## Tagairtí

Catagóir:Gealacha Iúpatair
Miailin

Ábhar bog bán, coimpléasc lipidí is próitéiní, a dhéanann truaill ilchisealach inslithe timpeall ar acsóin le trastomhais mhóra de na néaróin i veirteabraigh is crústaigh. Méadaíonn sé seo luas seolta an phoitéinseal gníomhaithe ar feadh an acsóin. Má tharlaíonn dianscaoileadh céimnitheach na truaille, mar a tharlaíonn i scléaróis iolrach dhaonna, is é an toradh ná réabadh an tseolta normálta sna néaróin. 

## Tagairtí
Miaistéine throm

Riocht nuair nach féidir le colainn duine crapadh na matán deonach (sómatach) a choinneáil go leanúnach. Tarlaíonn sí de bharr uathantashubstaint ar leith a chuireann bac ar ghníomhú na néar-ríog luadrach a chuireann tús le crapadh na matán. Tagann tuirse go tapa ar na matáin, ach tagann siad chucu féin tar éis tréimhse suaimhnis. 

## Tagairtí
Mialóma

Is éard atá i gceist le **mialóma** ná prólaiféarú urchóideach na gceall a dhíorthaítear ó limficítí B (cealla sa phlasma) i smior na gcnámh, ionas go dtáirgeann siad antasubstaintí. Milltear cealla normálta sa smior, tagann na cealla urchóideacha ina n-ionad, agus laghdaítear líon na gceall dearg, na gceall bán, is na bpláitíní san imshruthú fola. Tagann ainéime ar an othar, éiríonn sé íogair d'ionfhabhtuithe, agus lagaíonn an próiseas téachta ina chuid fola. Lagaítear na cnámha freisin, agus bristear go héasca iad. Táirgeann an cholainn an-chuid antasubstaintí mínormálta a dhéanann damáiste don ae is na duáin. Is mífhabhrach an phrognóis a bhíonn ag an othar. 

mion|clé|Plasmacytoma

## Tagairtí

Catagóir:Galair
Mialóma iolrach

Is éard is **mialóma iolrach** ann ná neoplasma urchóideach a thosaíonn sa smior agus a ionsaíonn an cnámharlach ag pointí éagsúla. Tá na cealla gaolmhar le cealla an fhuilphlasma, agus de réir dealraimh, éiríonn as prólaiféarú mínormálta an fhíocháin a chumann cealla an phlasma. Táirgeann cealla mínormálta sa séiriam is sa bhfual breis gámaglóbailin is próitéiní mínormálta eile, agus tarlaíonn amalóideóis phríomhúil uaireanta freisin. 

## Féach freisin
* Mialóma

## Tagairtí
Mianach (mianadóireacht)

[mion|299x299px|Goodman, [Marysville, Iowa]]
Fosú mianra ar féidir comhábhair mhiotalacha is neamh-mhiotalacha a eastóscadh as.  

Tháinig sé ar dtús go díreach ó mhagma criostalta, nó deasctha sreabháin hidriteirmeacha de bharr gníomhaíochta doigheartha, nó tiubhaithe i bhfosuithe gláracha tar éis síonchaithimh. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Tionscal
Mianach (pléascán)

mion|mianaigh frithphearsanra
Pléascán a fholaítear faoin talamh nó faoin uisce chun feithiclí, longa is daoine a scriosadh nuair a théann siad os a chionn nó gar dó. Leathnaíodh iad sa tSín sa 16ú céad, ach ba i gcogaí an 20ú céad a úsáideadh iad ar scála áiféalta amach is amach.  

Os cionn 500 cineál mianaigh a saothraíodh, i miotail, gloine, adhmad, plaisteach, agus ábhair phléascacha cosúil le TNT (trínítreatolúéin) iontu.  
[mion|AusAID 2005; [an Chambóid]]
Tá ar a laghad 4 chineál mianaigh faoin uisce: mianaigh tadhaill a phléascann nuair a bhuaileann soitheach iad, fuaim-mhianaigh a phléascann nuair a bhraitheann siad fuaim loinge sa chomharsanacht, brú-mhianaigh a phléascann nuair a bhraitheann siad an t-athrú brú is soitheach mór ag dul thart, agus mianaigh mhaighnéadacha a fhrithghníomhaíonn do réimse maighnéadach loinge sa chomharsanacht.

Tá na céadta mianach talún, a mharaíonn is a ghortaíonn daoine trí bhlúirí miotail a spré i ngach treo ar ardluas. Gníomhachtaítear iad le sreang tuisle, brú, comhartha raidió nó eile.  
clé|mion
Meastar go bhfuil thar 100 milliún mianach talún nach bhfuil ar aon léarscáil a leagadh amach ar fud 60 tír ó dheireadh an dara cogadh domhanda, agus go maraíonn siad seo deichniúr sibhialtach in aghaidh saighdiúra amháin.  

Cuireadh cosc ar mhianaigh féinscriosta sa bhliain 1997.  Shínigh 125 rialtas conradh i 1997 ag cur toirmisc ar tháirgeadh, úsáid, aistriú is stóráil mianach talún,  agus rinneadh dlí idirnáisinta de i 1999. Ach níor shínigh na Stáit Aontaithe, an Rúis ná an tSín é.  

## Féach freisin

* Feachtas Idirnáisiúnta chun Mianaigh Talún a Chosc

## Tagairtí

Catagóir:Cogadh
Catagóir:Foréigean
Mianach spáis

Arm a mholtar i gcomhair cogaidh sa spas, spásárthach a bheadh lán d'ábhair phléascacha a d'fhéadfaí a phléascadh i gcoinne spásárthaigh naimhdigh.

## Tagairtí
Mianadóir duille

mion|Mianach a rinne feithid i nduilleog
**Mianadóir duille** a thugtar ar larbha feithide a itheann trí fhíocháin na duilleoige idir an dromchla uachtarach is an dromchla íochtarach, ag fágáil spásanna (mianaigh) taobh thiar de. Colainneacha leata a bhíonn ag an gcuid is mó díobh, agus cinn dhingeacha. Larbhaí cuileog, féileacán is ciaróg is mó iad na mianadóirí duille. 

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Mianracortacóidí

Hormóin stéaróideacha a shintéisítear i gcoirtéis aidréineach na faireoige aidréiní, agus a fhuasclaítear uaithi sin, i gcuid mhaith veirteabrach. Tábhachtach i rialú an chothromaíocht sóidiam/ potaisiam sa cholainn, agus coinneáil thoirt an tsreabháin eachtarcheallaigh sa cholainn. Sa duine, is é aldaistéarón an phríomh-mhianracortacóid.

## Tagairtí
Mianra (cothaitheach)

Is dúile iad na **mianraí cothaithe** a fhaightear i gcealla is sreabháin uile na colainne, atá riachtanach mar riandúile don chothú. Samplaí is ea potaisiam atá riachtanach chun leibhéil chearta sreabhán incheallach a choinneáil, cailciam atá riachtanach do thógáil cnámh is fiacla is tarchur néar-ríog chuig matáin, iarann atá riachtanach i ndéanamh haemaglóibine don fhuil is miaglóibine do na matáin, agus iaidín atá riachtanach i sintéis an hormóin thíoróidigh.

## Tagairtí

Catagóir:Cothú
Catagóir:Mianraí
Mianraí cré

Sileacáití hidriúla i bhfoirm leathán a dhéanann criostail mhíne screamhacha, ar féidir leo uisce a ionsú, rud a thugann don chré a hairíonna sainiúla plaisteacha nuair a bhíonn sí fliuch. Cruthaítear iad mar thoradh ar shíonchaitheamh carraigeacha, agus go minic sil-leagann aibhneacha iad. Is grúpaí tábhachtacha mianraí cré iad caoilínít, montmairíllinít is illít. Úsáidtear iad mar líonaigh i bpáipéar, rubar, péint is eile.

## Tagairtí
Mianraí sileacáite

Grúpa mianraí a chomhdhéanann 95% de screamh an Domhain, a chuimsíonn sileacan is ocsaigin i gcomhcheangal le chéile nó le dúile eile. Ó thaobh struchtúir de, tá siad uile bunaithe ar SiO4, teitrihéadrán, agus is struchtúir chasta phoiliméaracha de theitrihéadráin an chuid is mó díobh. Rangaítear iad de réir a gcéim polaiméiriúcháin, ó shileacáití a chuimsíonn grúpaí aonraithe SiO4 (olaivíní is gairnéid), go dtí fáinní (beiril), slabhrashileacáití (pirixéiní le slabhra singil is amfabóil le slabhraí dúbailte), leatháin (miocaí is créanna), agus creatlacha tríthoiseacha (grianchloch is iathchlocha).

## Tagairtí
Mianreolaíocht

Staidéar ar chomhdhéanamh ceimiceach, airíonna fisiciúla agus tarlú mianraí. Tagann a n-aithint is a n-ionannú san áireamh, a rangú, a gcriostalagrafaíocht, agus eagar a chur orthu is na gaolta eatarthu, maidir leis na mianraí a fhaightear i gcarraigeacha is fosuithe mianach. 

## Tagairtí
Míceiteóma

Is éard is **míceiteóma** ann ná mais neamhphianmhar a tharlaíonn de bharr ionfhabhtaithe fhungasaigh agus a tháirgtear nuair a fhásann an fungas taobh istigh den cholainn, ag éirí stothallach le fíocháin na colainne. Is féidir le fungais cosúil le Actinomyces fáil isteach sa cholainn trí ghortú sa chraiceann. De ghnáth bíonn an lot ar na cosa, agus tugtar *cos Madura* ar an riocht. Is féidir go mbeidh easpaí ainsealacha doimhne ann agus sileadh bracha. Tá fungas eile ann, Aspergillus, ar féidir leis fás sna scamhóga i gcuasa a fhágtar ag an eitinn. 

## Tagairtí
Mianadóireacht

deas|250px|thumb|Mianadóireacht
Tarraingt mianraí úsáideacha ón Domhan, ó dhoimhneacht réasúnta mór nó gar don dromchla. Rinneadh leis na cianta í, ach saothraíodh go mór le forbairt na cumhachta meicniúla í. I mianadóireacht dromchla nó stiallmhianadóireacht, baintear an ithir chun siúil agus tochlaítear an mianach, an gual, an chré, nó an mianra go díreach. Ag doimhneachtaí móra tagtar gar do na fosuithe trí tholláin chothrománacha amach ó shloic cheartingearacha. Athraítear na modhanna tochailte seo de réir geolaíochta. Bíonn bealaí eile mianadóireachta in úsáid nuair is cuí. Mar shampla, dreideáiltear mianach stáin sa Mhalaeisia ó ghrinnill locha. Ardaítear sulfar ón doimhneacht le poill chomhlárnacha tóraíochta trí uisce an-te a chaidéalú go leanúnach síos poll amháin: leánn sé sin an sulfar, a ritheann suas an poll eile. Uaireanta, ardaítear salann ar an mbealach céanna, agus galaítear an sáile chun an salann a aisghabháil.

## Tagairtí
Mianadóireacht guail

Eastóscadh guail as doimhneacht éigin faoin talamh. In eastóscadh dromchla, bíonn an gual gar don dromchla. Baintear an scraith uachtair chun siúil, eastósctar an gual, agus cuirtear an scraith uachtair ar ais chun an comhshaol a athshlánú. I dtrasmhianadóireacht, bíonn an gual taobh istigh de chlaonán, tochlaítear tollán cothrománach i dtaobh an chlaonáin, agus baintear an gual amach ar iarnród nó crios iompair. I mianadóireacht dhomhain is an gual an-domhain faoin dromchla, is gá poll mianaigh a thochailt le tolláin chothrománacha amach uaidh do na síoga guail. Tochlaítear an gual (go meicniúil den chuid is mó anois) agus iompraítear ar chreasa iompair go dtí na poill é le hiompar don dromchla. Bíonn contúirtí ar leith ag baint le mianadóireacht guail. Is féidir go dtarlóidh pléascadh mar thoradh ar na gáis a fhuasclaítear is púdar mín an ghuail san aer, agus mar sin is gá aerú éifeachtach uilíoch leanúnach sa mhianach. Is gá na tolláin is na poill a chaomhnú is a neartú i gcoinne a gcliste. Is é gual an breosla iontaisithe is flúirsí ar Domhan, agus meastar go bhfuil cúltaiscí milliún milliún tonna de ann. Táirgeadh timpeall 4,780 milliún tonna i 2001, agus as sin tháirg an tSín 1,323 milliún, na Stáit Aontaithe 1,023 milliún, an Astráil 324 milliún, an India 307 milliún, an Rúis 272 milliún, an Afraic Theas 233 milliún, an Ghearmáin 205 milliún, is an Pholainn 162 milliún. 

## Tagairtí
André Michelin

Déantúsóir boinn rubair a rugadh i bPáras ab ea **André Michelin** (1 Eanáir 1853 – 4 Aibreán 1931). Dhear sé féin is a dheartháir Édouard (1859– 1940) aerbhoinn indíshuite inaistrithe den chéad uair do ghluaisteáin. Thosaigh siad ag táirgeadh léarscáileanna ardchaighdeáin bóithre agus treoirleabhair do ghluaisteánaithe. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1853
Catagóir:Básanna i 1931
Catagóir:Déantúsóirí Francacha
Míchothú

Uireasa comhábha(i)r atá riachtanach sa chothú. Tarlaíonn tearc-chothú nuair nach n-ionghabhtar dóthain fuinneamh bia, agus má leantar leis seo caillfear an-chuid meáchain. Is féidir go dtarlóidh uireasa níos sainiúla, cosúil le huireasaí vitimín amháin nó oiread áirithe vitimíní, b'fhéidir uireasa na vitimíní uiscethuaslagtha (na B-vitimíní, vitimín C is na fóláití) nó na vitimíní olathuaslagtha (vitimíní A, D is E). Is féidir go dtarlóidh uireasa leictrilítí, nó méideanna uireasacha aigéad sailleach riachtanach nó aimíonaigéad. Is féidir go gcuirfidh siad seo bun le raon leathan mínormáltachtaí cliniciúla is éalanga meitibileachta. 

## Tagairtí
Míciríosa

Is éard is **míciríosa** ann ná baint choitianta shiombóiseach a chruthaítear idir fungas is fréamhacha planda. I míciríosa eactatrófach, a fhaightear i gcuid mhaith crann, fásann an fungas taobh amuigh de na fréamhacha chun truaill a dhéanamh orthu, ag teacht in ionad ribí na bhfréamhacha. I míciríosa iontrófach, a fhaightear i magairlíní is fraoch, fásann an fungas taobh istigh de chealla na fréimhe agus ina measc. I gcórais mhíciríosacha bíonn cumas feabhsaithe asúite, is na plandaí ionfhabhtaithe in ann coimhlint a dhéanamh níos fearr ná plandaí neamhionfhabhtaithe, agus faigheann an fungas sochar as cothaithigh a chuireann an planda ar fail. In an-chuid cásanna de cheangail mhíciríosacha, ní bhláthaíonn an planda i gceart gan an compánach fungasach. 

## Tagairtí
Micrea-dhomhantarraingt

Is éard is **micrea-dhomhantarraingt** ann ná staid saorthitime gan mheáchan a fhaightear i spásárthaigh. I bhfithis timpeall an Domhain, cothromaíonn an luasghéarú lártheifeach de bharr an fhithisithe chiorclaigh an luasghéarú de bharr domhantarraingthe. Is féidir an staid seo a shamhlú mar seo freisin: go bhfuil réad atá i bhfithis chiorclach timpeall an Domhain á luasghéarú i dtreo lár an Domhain an t-am ar fad, ach go mbíonn dromchla an Domhain á luasghéarú sa treo urchomhaireach ag an am céanna. Le fírinne, de bharr imtharraingt an spásárthaigh féin is luasghéaruithe a dhéanann córas rialaithe seasaimh an spásárthaigh ó am go chéile, ní chothromaíonn na príomhluasghéaruithe a chéile an t-am ar fad, agus is deacair micreadhomhantarraingt níos lú ná an milliúnú cuid den domhantarraingt a fháil i gcomhair tástála. Mar sin, is beag seans turgnaimh faoi mhicreadhomhantarraingt a dhéanamh sna stáisiúin bheaga spáis atá ar fáil. 

## Tagairtí
Micreafón

Feiste a thiontaíonn fuaimthonnta chuig comharthaí leictreonacha le tarchur, taifeadadh is atáirgeadh. Shaothraigh Bell is Edison na céad chinn le haghaidh teileafónaíochta, ach anois úsáidtear iad go forleathan i dteileachumarsáid, taifeadadh fuaime is cluaisíní cúnta. I ngach cineál micreafóin, nuair a imbhuaileann an fhuaimthonn é, critheann scairt i gcomhphas leis an bhfuaim agus athraíonn an ghluaiseacht ascalach seo friotaíocht (i micreafóin carbóin), toilleas (micreafóin comhdhlúthadáin), réimse leictreamaighnéadach (micreafóin dhinimiciúla is chorna), nó cruth criostail phísileictrigh (micreafóin criostail), agus i ngach cás táirgtear comhartha aschuir. Bíonn patrúin éagsúla glactha ag micreafóin éagsúla, ionas go mbíonn an micreafón uilethreoch (an íogaireacht chéanna i ngach treo), aontreoch (an íogaireacht is mó díreach os comhair an mhicreafón amach, ag laghdú go géar i ngach treo eile), nó déthreoch (íogaireacht mhaith os a chomhair is díreach taobh thiar de, laghdaithe as cuimse i ngach treo eile, i bpatrún ochtchruthach). 

## Tagairtí
Micreascóp fórsa adamhaigh

Baineann **micreascóp fórsa adamhaigh** (**MFA**) feidhm as tóireadóir braiteora chun an dromchla atá le hiniúchadh a scanadh de réir oird le híomhá a chruthú ar féidir adaimh ar leith a léiriú uirthi. Bíonn bior an-ghéar ar an mbraiteoir, dírithe i dtreo an dromchla ag fad an-bheag amach uaidh agus suite ar cheann starrmhaide lingeáin bhoig. Nuair a ghluaiseann an sampla thar an mbior, feidhmíonn adaimh an dromchla fórsa athraitheach ar an mbior, ag díláithriú an starrmhaide. Úsáidtear teicníocht optúil nó eile chun sraonadh an starrmhaide a bhrath, agus is é an sraonadh seo ag gach réigiún den dromchla a íomháítear le cabhair ríomhaire is teilifíseáin. Is féidir dromchla seoltach nó neamhsheoltach a íomháú leis. Sampla de mhicreascóp tóireadóir scanta. 

## Tagairtí

Catagóir:Micreascóip
Micreascóp réimse-ianaíoch

Sa ghléas seo coinnítear leictreoid miotail i bhfoirm rinne géire ag ardphoitéinseal leictreach dearfach i leith an scáileáin. Cruthaítear iain gáis ó na hadaimh gáis gar don rinn mar thoradh ar an réimse leictreach an-dian ansin (saghas astú réimse) agus treoraítear na hiain sin ar an scáileán chun íomhá struchtúr miotal na rinne a dhéanamh. Is féidir formhéadú × 1.5 × 106 a bhaint amach leis an ngléas seo chun gur féidir adaimh ar leith a thaifeach. Áisiúil chun staidéar a dhéanamh ar asú ar dhromchlaí agus imoibrithe dromchlacha i gcatalú.

## Tagairtí

Catagóir:Micreascóip
Micreascópacht tóireadóir scanta

Craobh den mhicreascópacht is ea **micreascópacht tóireadóir scanta**. Tá raon micreascóp éagsúil ann anois atá bunaithe ar theicníocht ina ndéantar dromchla samplach a iniúchadh le barr tóireadóra a scantar i leith an dromchla sin. 

Sa mhicreascóp tollánach scanta (STM) is iad na leictreoin thollánacha istigh sa dromchla seoltach a dhéanann an íomhá. I micreascóp fórsa adamhaigh (ATM) is é an fórsa ar bharr an tóireadóir scanta ag gach pointe de dhromchla seoltach nó neamhsheoltach a íomháítear. Déantar airíonna dromchlacha maighnéadacha is leictreacha a thréithriú is a íomháú ach cinn brata chuí a úsáid sa scanadh. 

Mar shampla, i micreascópacht poitéinsil leictrigh scanta (SEPM) úsáidtear tóireadóir brata le platanam chun an dromchla is a bhfuil air a mhapáil. I micreascóp optúil neasréimse scanta, faightear íomhánna optúla le taifeach 10 nanaiméadar nó mar sin ach úsáid a bhaint as solas ó shnáithín an-mhín chun an dromchla a scanadh, rud a sheachnaíonn teorainn an díraonta a tharlaíonn i ngnáthmhicreascóip de bhrí go bhfágann an léas solais an snáithín an-ghar don dromchla samplach. 

Úsáidtear micreascóip scanta in an-chuid feidhmeanna: seiceáil slisní leathsheoltóra is dioscaí optúla le linn a ndéanta, breathnú ar chealla, próitéiní, baictéir is víris in situ. Cheap Binnig, Quate is Gerber an teicníocht micreascópachta seo le tóireadóir scanta i 1986.

## Tagairtí

Catagóir:Micreascópacht
Micreaton

mion|ailíniú seachtrán
Is éard is **micreaton** ann ná idirchéim sa cheol atá níos lú ná leath-thon. Dúchasach i gcultúir áirithe ceoil, san oirthear go háirithe, agus tarlaíonn siad go nádúrtha sa tsraith armónach. 

I gceol ealaíne an iarthair is é an leath-thon an t-eatramh is lú de ghnáth, ach baineann ceapadóirí áirithe de chuid na haoise seo (mar shampla Hába, Bloch, Bartók is Boulez) feidhm as micreatoin, agus ceathrú toin go háirithe, chun iarmhairtí is insint nua a bhaint amach.

## Tagairtí

Catagóir:Ceol
Micreathonnta

mion|Tarchuradóirí  micreathonnta, Wrights Hill, Wellington, New Zealand
Tonnta leictreamaighnéadacha ar mhinicíocht an-ard. In oigheann micreathonnach úsáidtear na tonnta seo chun bia a threá is a théamh. Is amhlaidh a chritheann na tonnta seo na naisc idir adaimh, agus sa bhfrithchuimilt a tharlaíonn dá bharr sin téitear is réitítear an bia in achar gairid ama. 

Fionnadh an feiniméan seo de thaisme nuair a leádh barra seacláide i bpóca léine eolaí a bhí i mbun taighde ar mhicreathonnta. Baintear feidhm as micreathonnta chun comharthaí leictreonacha — teileafóin, raidió, teilifíse is ríomhaire—a tharchur ar feadh líne dírí fada tríd an aer. 

I gcontrárthacht le gnáth-thonnta raidió a tharchuirtear chomh leathan agus is féidir thar réimse tíre, déantar léas comhlínithe aontreoch micreathonnta le haerógmhias pharabóileach, agus tarchuirtear an léas seo díreach i dtreo aerógmhias glactha eile. 

I gcás comharthaí raidió is teilifíse, úsáidtear ceangal micreathonnach mar seo chun na comharthaí a iompar ón stiúideo go dtí príomhaeróg tarchuir ag ionad ard éigin, nó satailít tarchuir.

## Tagairtí

Catagóir:Teileachumarsáid
Catagóir:Raidió
Micrichlímeolaíocht

Staidéar ar an aeráid i réigiúin bheaga ar, nó gar do, dhromchlaí mar a maireann plandaí is ainmhithe. Cinneann na próisis atá ar siúl ag an dromchla sin micreaeráid an réigiúin sin: asú radaíocht na Gréine ag plandaí is ainmhithe, feidhmiú an teasa i ngalú is imghalú, agus iarmhairtí an aeir ag sreabhadh thar an dromchla.

## Tagairtí
Micreamháinliacht

Is máinliacht nua-aoiseach a dhéantar faoi mhicreascóp í **micreamháinliacht**. Eiseamláirí drámata den teicníocht seo is ea athcheangal méire, fiú sciatháin iomláin, a ghearrtar ón gcolainn trí thaisme. Déantar obráidí ar an inchinn ina ndeisítear artairí beaga is a nglantar amach artairí atá ar tí calcadh le plaic scléaróise chun bac a chur le stróc. Maille leis an micreascóp is scil an mháinlia, tá na forbairtí seo bunaithe ar sholáthar mionionstraimí máinliachta, oiriúnaithe don ghnó seo, le blianta beaga anuas. 

## Tagairtí

Catagóir:Máinliacht
Micreascannán

mion|Rolla micreascannáin
Ábhar fótagrafach is ea **micreascannán**. Bíonn sé dubh is geal le gráinní fíormhíne is taifeach ardghéire, a úsáidtear chun cáipéisí a chóipeáil ar scála laghdaithe go mór. Léitear le teilgean formhéadaithe iad.

## Tagairtí

Catagóir:Grianghrafadóireacht
Catagóir:Meáin stórála
Micrifís

Is leathán scannáin le heagar íomhánna micreascannán í **micrifís**. Bíonn an leathán 76 × 127 mm suas go dtí 152 × 229 mm, le 30-100 íomhá air. Déantar na buncháipéisí a chóipeáil, forlaghdaithe faoi 24, ar scannán neamhphollta 16 mm. Gearrtar é seo i sraitheanna de 10 n-íomhá, agus déantar 6 shraith díobh seo a dhearbhchló ar leathán dé-asascannáin le húsáid i meaisíní cuí feiceála. 

## Tagairtí
Micrileictreonaic

mion
Brainse den leictreonaic a bhaineann le táirgeadh is úsáid micrichiorcad, ciorcaid leictreonacha mhiondealbhaithe le trasraitheoirí bídeacha, ciorcaid iomlánaithe bhídeacha, agus comhbhaill bhídeacha eile ar mhicrishlisne amháin. Úsáidtear ciorcaid mar seo i ríomhairí, teileafóin iniompartha, córais teileachumarsáide, agus an iliomad feidhmeanna eile sa bhaile, an oifig, an gluaisteán is eile. 

## Tagairtí
  

Catagóir:Leictreonaic
Catagóir:Teileachumarsáid
Micriméadar

Tomhsaire chun tomhais chruinne faid a dhéanamh. Is é a bhíonn ann ná fearsaid a ghluaistear le scriú ar a bhfuil snáithe an-mhín. Cuirtear an réad atá le tomhas idir ceann na fearsaide is inneoin an mhicriméadair. Bíonn cos an mhicriméadair calabraithe ionas gur féidir an fad a léamh ar bhairille na coise. Tá cineálacha le léamh digiteach ann freisin. 

## Tagairtí
Micrimhionadúchán

mion|Atsugi, Japan (25 Iúil 2012)
Is éard atá i gceist leis an **micrimhionadúchán** ná tógáil ciorcad is córas an-bheag leictreonach, chun méid, meáchan is costas a shábháil (** i mBéarla).  

Thosaigh an próiseas nuair a tháinig trasraitheoirí in ionad na bhfeadán folúsach sna 1950idí, agus tá sé ag leanúint ar aghaidh an t-am ar fad le ciorcaid iomlánaithe a úsáidtear go forleathan i ríomhairí, teileafóin iniompartha is teicneolaíochtaí satailíte. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Leictreonaic
Catagóir:Teileachumarsáid
Micriríomhaire

Ríomhaire atá bunaithe ar mhicreaphróiseálaí amháin, le cuimhne agus feistí ionchuir is aschuir. Tháinig a leithéid ar an bhfód sna 1970idí mar ríomhairí deisce, bunaithe ar mhicreaphróiseálaithe 8 ngiotán. Ó shin tháinig micreaphróiseálaithe 16 ghiotán is 32 ghiotán chun cinn le cumas is luas feabhsaithe, a bhí bunúsach do na ríomhairí pearsanta iniompartha atá coitianta anois. Leis na feabhsuithe i bhfeidhmiú na ríomhairí beaga seo, ní aithnítear idirdhealú suntasach idir micriríomhairí is mionríomhairí a thuilleadh.

## Tagairtí
Micrishlis

Is éard is **micrishlis** ann ná slis bhídeach ábhair leathsheoltaigh, cosúil le sileacan, a dhéantar a phróiseáil chun ciorcad iomlánaithe a dhéanamh di. De réir a chéile le feabhsuithe sna modhanna próiseála, comhtháthú mórscála (LSI) is níos déanaí, comhtháthú an-mhórscála (VLSI), is féidir na mílte trasraitheoirí is comhbhall leictreonach eile a phacáil ar mhicrishlis agus ciorcaid éagsúla le feidhmeanna éagsúla a tháirgeadh. Nuair a chuirtear ciorcaid cuimhne is loighce ar an tslis, táirgtear micreapróiseálaí, croí ríomhaire phearsanta is an iliomad feiste oibre, gnó, baile, caitheamh aimsire, teileachumarsáide is eile. Le próiseáil nua-aoiseach, bunaithe ar nanaitheicneolaíocht, is féidir tuilleadh micrichiorcad iomlánaithe fós a phacáil ar na micrishliseanna, agus na feistí a bhaineann feidhm astu a dhéanamh níos lú éadroime ná riamh.

## Tagairtí
Mí-dhíleá

Pian nó míchompord sa stéig uachtarach a bhaineann le hithe is ea an **mí-dhíleá**. 

Tinneas an-choiteann is ea é. Is féidir é a bhrostú tríd an iomarca a ithe, nó bianna ar leith cosúil le spíosraí, bianna friochta nó alcól a ionghabháil. 

Den chuid is mó ní bhíonn aon ghalar orgánach soiléirithe ag na daoine a mbíonn an riocht orthu, bíodh is go mb'fhéidir go mbeidh siad imníoch is faoi strus. 

Is féidir leigheas a fháil le frithaigéad a thógáil, mar shampla "Alka Seltzer". 

I mionlach de na cásanna bíonn galar orgánach éigin taobh thiar den riocht, othras peipteach go háirithe.
clé|mion|piollaire Alka-Seltzer

## Stair

[mion|268x268px|clé|[Gloine|Gloinne Alka-Seltzer]]

Ar 3 Nollaig 1931, chuaigh "Alka Seltzer" ar an margadh don chéad uair riamh.

## Tagairtí

Catagóir:Neamhord gastraistéigeach
Micseamatóis

Galar víreasach tadhaill coiníní a thagann i láthair mar shiada glóthaí ar an ainmhí ionfhabhtaithe. Neamhdhochrach do choiníní Mheiriceá Theas, ach marfach do choiníní Eorpacha. Tugadh isteach don Astráil i 1951 í le líon na gcoiníní a shraonadh, agus bhánaigh sí coiníní fiáine na hEorpa sna 1950idí.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Galair
Catagóir:Tréidliacht
Micséidéime

Deascadh múcapolaisiúicríde faoin gcraiceann, rud a tháirgeann ramhrú, at, báine, agus cuma shainiúil borrtha san aghaidh. Beagnach i gcónaí, baineann sí le hipitíoróideacht dhian phríomhúil.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Hipitíoróideacht
Catagóir:An fhaireog thíoróideach
Ludwig Mies van der Rohe

Ailtire is dearthóir a rugadh in Aachen na Gearmáine ab ea **Ludwig Mies van der Rohe** (27 Márta 1886 – 17 Lúnasa 1969). Ina stiúrthóir ar an mBauhaus i nDessau is Beirlín (1930–1933) agus d'aistrigh go Chicago sa bhliain 1938. I measc a shaothar tá Foirgneamh Seagram i Nua-Eabhrac (1956–1958) agus an Leabharlann Phoiblí in Washington (1967). Dhear sé troscán cruach feadánaí, Cathaoir Barcelona go háirithe. Fuair sé bás sa bhliain 1969 in Chicago.
mion|Foirgneamh Seagram ar Park Avenue i gCathair Nua-Eabhrac
mion|Teach Farnsworth, 1951, in aice Plano, Illinois
mion|Cathaoir Barcelona, 1929. Dhear van der Rohe í do Phailliún na Gearmáine ag Taispeántas Bharcelona sa bhliain chéanna.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1886
Catagóir:Básanna i 1969
Catagóir:Ailtirí Gearmánacha
Catagóir:Ailtirí Meiriceánacha
Mí-ionsú

Teip na stéige cothaithigh a ionsú ón mbia ionghafa. Mar thoradh tarlaíonn buinneach, pian sa bholg, at an bhoilg, cailliúint meáchain, ainéime, agus siomptóim ar leith easpa vitimíní ar leith. Is iad seo na príomhchúiseanna a fhéadfaidh a bheith taobh thiar de: an galar trópaiceach spriú a bheith ionfhabhtaithe, prólaiféarú mínormálta baictéar sa stéig bheag mar thoradh ar lúba caocha (dúchasach nó faighte) sa stéig, galar Crohn ar athlasadh ainsealach ginearálta i gconair an díleá é a chuireann isteach ar dhaoine óga, galar paincréasach, agus an ceann is coitianta sa tír seo, galar céiliach.

## Tagairtí
Mílechosach

mion
Artrapód fadcholainneach talún is ea **mílechosach**.  

De ghnáth le teascáin dhúbailte colainne, gach ceann le dhá phéire cos siúil. Beag den chuid is mó, agus faightear in ithir nó aoileach é. Is féidir le han-chuid díobh iad féin a chuachadh mar mhodh cosanta. 

Sa bhliain 2022, bhí 17 spéiseas nua de mhílechosach aitheanta ar domhan. Bhí níos mó ná 7,000 spéiseas ann roimhe seo. Ach sna Sléibhte Apaláiseacha, sna Stáit Aontaithe, fuair taighdeoirí 17 spéiseas nua. Is rud an-deacair é seo, toisc go dtaitníonn sé le mílechosach a bheith i bhfolach faoin talamh sa dorchadas. Bhí ceann amháin de na mílechosaigh ainmnithe in ómós do Taylor Swift. Is é Nannaria swiftae an t-ainm ar an mílechosach. 
mion

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Artrapóid
Militeoir

Éan Astraláiseach atá oiriúnaithe chun neachtar a ithe is ea **militeoir**. 

A theanga fada le barr cosúil le scuab. Itheann an militeoir torthaí is feithidí freisin, agus áitríonn crainn is sceacha. 

Bíonn ilghnéitheacht mhór i gcruth a ghoib is stíl a bheatha.

Maireann an militeoir i ngrúpaí beaga. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin Astraláiseacha
Milléad dearg

Iasc ildaite mara atá forleathan i bhfarraigí trópaiceacha is measartha teo is ea an **milléad dearg** (*Mullus surmuletus*). An cholainn fadaithe, an béal le dís barbal mór ar an smig. Ball den saghas céanna is ea an t-iasc gabhair, saghas suntasach tráchtálach san Eoraip. Úsáidtear an t-ainm seo mar théarma ginearálta ar an ngéineas *Mullus* freisin, cé go bhfuil ainmneacha éagsúla ar speicis eile sa ghéineas, mar shampla an lannach riabhach (*Mullus barbatus*) agus an t-iasc gabhair dearg (*Mullus auratus*). 

## Tagairtí
Millíní Bucky

C60, ainm a thugtar ar allatróp cobhsaí nua-aimsithe carbóin ina bhfuil 60 móilín carbóin. A struchtúr gar do bheith ina dhromchla sféir, díreach cosúil leis an gcruinneachán geodasach a dhear Buckminster Fuller, na móilíní carbóin leagtha amach, ceann amháin ag gach cúinne. An saghas céanna struchtúir a bhíonn i gcraiceann liathróid sacair. Is é seo 3ú allatróp an charbóin, arb iad diamant is graifít na cinn eile. Tugtar *fullairéiní* freisin ar mhillíní Bucky, a bhfuil a bhfeidhmeanna á saothrú anois. Ceaptar go mbeidh an t-ábhar áisiúil mar bhealadh is clúdach fíorchrua i gcomhair dromchlaí agus a lán eile.

## Tagairtí
Milliún treoir sa soicind

Tomhas ar luas ríomhaire i ndéanamh oibríochtaí, agus mar sin ar chumas ríofa an ríomhaire. Ceann d'airíonna ríomhaire a ndéanann na déantóirí ríomhairí pearsanta feabhas orthu le himeacht ama.

## Tagairtí
César Milstein

Bitheolaí móilíneach a rugadh i mBahia Blanca na hAirgintíne ab ea **César Milstein** (8 Deireadh Fómhair 1927 – 24 Márta 2002). I gcomhar le Georges Köhler, rinne sé taighde bunúsach ar tháirgeadh antasubstaintí mónaclónacha, agus roinn Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1984 le Neils Jerne is Köhler as.

## Tagairtí

Catagóir:Bitheolaithe Airgintíneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Básanna in 2002
Minitab

Pacáiste ríomhaire é **Minitab**, a dearadh chun gurbh féidir le húsáideoirí ríomhairí pearsanta anailísithe staitistiúla ar shonraí a dhéanamh. 
## Féach freisin

* Anailís theicniúil  

## Tagairtí

 

Catagóir:Staidreamh
Miltreoir

Is éard atá i gceist le **miltreoir** ná marcanna a threoraíonn pailneoirí i dtreo an neachtair sa bhláth, de ghnáth patrún línte nó poncanna ar pheitil blátha. 

## Tagairtí
Minit

mion|Figiúr minite
Damhsa Francach i méadar triarach is luas measartha. An-choitianta i measc uaisle na hEorpa sa 17ú-18ú céad. Tháinig sé le bheith ina gluaiseacht chaighdeánach sa siansa agus píosaí cosúla ceoil sa tréimhse chlasaiceach sa bhfoirm minit-tríréad-minit.

## Tagairtí

Catagóir:Damhsa
Minitel

mion
Seirbhís téacsfhíse sa bhFrainc. Cuireadh an teirminéal i dteach gach síntiúsóir teileafón in ionad an eolaire teileafóin. 

D'fhás a húsáid is a coitiantacht go han-tapa sna 1980idí sa Fhrainc.

## Tagairtí

Catagóir:Teileachumarsáid
Catagóir:Teileafónaíocht
Catagóir:Idirlíon
Catagóir:An Fhrainc
Míniú ildomhan

Sa bhfisic, tairiscint a rinne an fisiceoir Meiriceánach Hugh Everett i 1957 maidir le tomhas i gcóras candamach, go dtarlaíonn gach toradh ar féidir leis tarlú. I gcodarsnacht leis an dearcadh comhghnásach go bhfeictear (is go dtomhaistear) staid amháin de na staideanna ar féidir leo tarlú. Thiocfadh an chonclúid ón dearcadh ildomhan go bhfuil an Chruinne ag deighilt an t-am ar fad chun líon ollmhór cruinní eile a tháirgeadh, go bhfuil siad sin go léir ann, nach n-idirghníomhaíonn siad le chéile, agus go mairimídne i gceann amháin de na cruinní seo. Réitíonn an teoiric nó an míníu seo deacrachtaí i dteoiric chandamach na dtomhas, ach ar bhealach ró-amhrasach ar fad. 

## Tagairtí
Mínormáltacht ó bhroinn

Mínormáltacht anatamaíoch nó fhiseolaíoch a fheictear ag an mbreith nó taobh istigh de chúpla seachtain. Coitianta go leor, mar tarlaíonn a leithéid do timpeall 5% den daonra. Is féidir go mbeidh sí contrártha le beatha (mar shampla, teip ar fhorbairt na hinchinne) nó éadrom go leor (mar shampla, méar breise). Tarlaíonn cuid acu mar thoradh ar mhínormaltachtaí crómasómacha nó éalanga géiniteacha, fachtóirí comhshaoil cosúil le hionfhabhtuithe (mar shampla, an bhruitíneach dhearg), nó drugaí atá tógtha ag an máthair (mar shampla, tailidimíd). Ní léir cad is brí le cuid mhaith díobh, cosúil le teip i dtuirlingt na mball úiríoch, achumaí cairdiacha, agus carball is liopaí scoilte.

## Tagairtí
Minphéist

Tugtar **minphéist** ar larbha an daoil dhorcha (*Tenebrio molitor*) a itheann plúr stóráilte. Larbha sorcóireach suas le 25 mm ar fhad, oiriúnaithe go maith chun maireachtáil in athróg an-tirim.

## Tagairtí

Catagóir:Feithidí
Spás Minkowski

Is é is **spás Minkowski** ann ná spás-am na coibhneasachta speisialta, le toise amháin ama is 3 thoise spáis. Foirmlithe ar dtús ag an matamaiticeoir Rúiseach-Ghearmánach Hermann Minkowski (1864-1909). Tá a choincheap de spás leata (gan imtharraingt, le nialas cuaire), le geoiméadracht a gcuirtear síos uirthi le méadrach ar leith, i gcomhréir le cúinsí na coibhneasachta speisialta. Tá an spás leata seo difriúil ón spás leata i meicnic Newton. 

## Tagairtí

Catagóir:Geoiméadracht
Catagóir:Coibhneasacht
George Richards Minot

Lia a rugadh i mBostún ab ea **George Richards Minot** (2 Nollaig 1885 - 25 Feabhra 1950). Faoi thionchar shaothar George Whipple (1878-1976) ar ainéime mharfach, agus i gcomhar le William Murphy (1892-1987), thug sé isteach cothú d'ae amh mar chóireáil rathúil ar an ngalar. Bhuaigh an triúr acu Duais Nobel na Fiseolaíochta nó an Leighis i 1934 as.

## Tagairtí

Catagóir:Lianna Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:Básanna i 1950
Mínscoth

Planda le cuid mhaith gnéithe, an chuid is mó ilbhliantúil is ea an **mhínscoth**. Bláthchinn chruinne chrua, agus timpeall ar gach ceann an-chuid brachtanna ag dul thar a chéile go dlúth. Go minic críochnaíonn na brachtanna in imeall le frainse cosúil le páipéar, agus fiacla mar a bheadh cíor ann. Na bláthóga corcra nó buí.

## Tagairtí

Catagóir:Asteraceae
Catagóir:Plandaí
Minton

Ceann de na comhlachtaí potaireachta is tábhachtaí sa Bhreatain sa 19ú-20ú céad. Bhunaigh Thomas Minton (1765-1826) é i 1796 agus tháirg sé cré-earraí, poirceallán, is an-chuid sailghréasanna. I lár an 19ú céad bhí cáil ar an gcomhlacht as a earraí a bhí péinteáilte go fíneálta i stíl Sèvres, agus a mhaisealaca, saghas nua cré-earra ag an am, éagsúil ó mhaisealaca na hIodáile sa 11ú-16ú céad.

## Tagairtí
Míoca

Grúpa tábhachtach mianraí coitianta a fhoirmíonn carraigeacha, a mbíonn struchtúr cisealach acu a thugann foirm leata do na criostail is scoilteacht bhunúsach fhoirfe. Ó thaobh ceimice de, is sileacáití hiodrúla coimpléascacha iad i bhfoirm leathán, ag cuimsiú alúmanaim, potaisiam, sóidiam, maignéisiam is iarainn. Míocaí suntasacha is ea moscóít (míoca bán), sileacáit photaisiam alúmanain atá éadrom airgeadach, agus bitít atá dúdhonn le hiarann is maignéisiam breise.
## Féach freisin

* Scannal na mblocanna lochtacha in Éirinn
* Pirít

## Tagairtí

Catagóir:Mianraí
Míceaplasma

Is éard atá i gceist le **míceaplasma** ná na miocrorgánaigh féinatáirgthe is lú, timpeall 150-300 mm ar trastomhas. Ní bhíonn núicléas ná cillscannán soiléir iontu. Bíonn cruthanna éagsúla acu, ó sféarúil go dtí snáithíneach. Timpeall 60 speiceas ann, iad uile, ach ceann amháin, seadánach ar veirteabraigh, plandaí is feithidí.

## Tagairtí