Ríthe Uí Fhailí

__NOTOC__
Bhíodh ríocht Uí Fhailí (nó Uíbh Fhailí) ann roimh an ré stairiúil i nÉirinn ar a laghad.  Chuireadar díobh ionraí  Uí Néill, na nEoghanacht agus na Normannach ach go háirithe.  Bhí an dún ríoga ag Ráth Iomgháin, Contae Chill Dara, ó dhúchas, ach bogadh é go to Daingean tar éis ionradh na Normannach.

Faoi lár na 11ú haoise, bhí an sloinne Ó Conchúir Fhailí (*Ua Conchobhair Failge*) glactha ag a rítheaghlach.  Ní raibh gaol ann eatarthu agus rítheaghlaigh Uí Conchúir as na Connachta agus Ciarraí.  

Sna 1530í, thug Brian tacaíocht d'éirí amach Silken Thomas.  Tar éis Thomas a chloí, tugadh pardún dó agus bronnadh an teideal "Barún Uí Fhailí" air.

Tar éis bhás an rí de facto deireanach, agus barún *de jure*, *Brian mac Cathaoir Ó Conchobhair Failghe*, sa bhliain c. 1556, scaradh Uíbh Fháilí idir na contaetha *[[King's County]]* (Uíbh Fhailí), *[[Queen's County]]* (Laois) agus Cill Dara ag Máire I Shasana le linn Phlandáil na hÉireann.  Caomhnaíodh ainm na ríochta in dhá bharúntacht i gCill Dara, Uíbh Fhailí Thoir agus Uíbh Fhailí Thiar.  Tar éis shaoirse na hÉireann, athainmníodh *King's County* go Contae Uíbh Fhailí.

## Luath ríthe
* Failge Berraide (beo 507-514)
* Bruidge mac Nath Í (bás 579)
* Áed Rón mac Cathail (bás 604)
* Ailill mac Áedo Róin (bás 639)
* Cillíne mac Forannáin (bás 652)
* Fland Dá Chongal
* Forbassach Ua Congaile (bás 714)
* Ailill Corrach mac Flainn (bás 741)
* Flaithnia mac Flainn (bás 755)
* Cummascach mac Flainn (bás 757) 
* Cináed mac Flainn (bás 770)
* Mugrón mac Flainn (bás 782).
* Domnall mac Flaíthnia (bás 783)
* Óengus mac Mugróin (bás 803)
* Flaíthnia mac Cináeda (bás 806)
* Cináed mac Mugróin (bás 829)
* Mugrón mac Óengusa (bás 842)
* Niall mac Cináeda (bás 849)
* Máel Sinchill mac Mugróin (bás 881)
* Conchobar mac Flannacáin (bás 891)
* Uathmarán mac Conchobair (bás 897)

## Ríthe c. 1051 - c. 1556
* Congalach Ua Conchobair, bás 1051
* Gilla Patraic mac Conchobair Ua Sibleáin, 1051-1071
* Conchobar mac Congalaig, 1071-1115
* Muirchertach, ?-1095
* Rogan mac Domnaill meic Conchobair, 1115-c.1118
* Cu Faifne mac Congalaig, c. 1118-1130
* Donnchad mac Con Faifne, 1130-1134
* Aed mac Domnaill, 1134-????
* Mael Morda mac Conchobair
* Conchobar mac Con Faifne
* Mael Sechlainn mac Conchobair
* Congalach mac Con Faifne
* Murchad mac Con Faifne
* Muirchertach mac Muirchertaig (Int Athchlerch), ????-c.1151
* Aed mac Donnchada (Gilla na Findmona), c.1151-1159
* Domnall Ruad mac Congalaig, 1159-1161
* Mael Sechlainn mac Congalaig, 1161-1164
* Donchad Ruad Roigne, 1164-????
* Diarmait mac Congalaig, 
* Muirchertach mac Congalaig, ????-1169?
* Diarmait mac Con Broga Ua Dimmusaig, tar éis 1172-1193
* Muirchertach mac Briain, beo 1212
* Mael Morda mac Muirchertaig meic Donnchada, ????-1225
* Muirchertach mac Maele Morda, 1225-????
* Muirchertach mac Muirchertaig, ????-c. 13ú Meitheamh 1305
* Murchad mac Muirchertaig, 1305-????
* Mael Sechlainn mac Muirchertaig, ????-1329
* Muirchertach Óg mac Muircherartaig, ????-1384
* Murchad mac Muircheartaig Óig, 1384-1421
* Diarmaid mac Muirchertaigh Óig, 1421-c. 1425
* An Calbhach Mór mac Murchada, c. 1425-1458 (féach Máireg Béan Uí Chonchubhair Failghe)
* Conn mac an Chalbhaig, 1458-fómhar 1474
* Cathaoir mac Cuinn, 1474-1511
* Brian mac Taidhg meic an Chalbhaigh, 1511-1517
* An Calbhach mac Taidhg, 1517-c. 1525
* Brian mac *Cathaoir*, c. 1525 - c. 1556 (cruthaíodh ina Bharún Uíbh Fhailí sa bhliain 1538; teideal forghéillte sa bhliain 1550)

## Féach freisin
* Uí Fhailí

## Foinsí
* Leabhar Laighneach: Section 28, ''Rig Hua Falge'', Corpus of Electronic Texts.
* "O'Connor Faly: O Conchobhair Failghe, Kings of Uí Failghe, a.1051-c.1556", ll. 217-18, "A New History of Ireland", imleabhar 9, Oxford, 1984.
* Mac Niocaill, Gearoid (1972), *Ireland before the Vikings*, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan
*Ger O'Connor BQMS 

## Tagairtí