open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bille na gCríocha faoi Fhorghabháil

mion|Gaza:  Léirscrios iomlan|220x220px
De réir **Bhille na gCríocha faoi Fhorghabháil** in Éirinn chuirfí cosc ar earraí a iompórtáil ó áitribh Iosraelacha sna críocha Palaistíneacha. Má achtaítear an Bille, atá idir chamáin le blianta fada, beidh baghcat i bhfeidhm in Éirinn ar earraí óna stráicí Palaistíneacha atá faoi cheannas Iosrael.

Coir a bheadh ann iarracht a dhéanamh earraí ó na háitribh mhídhleathacha sin a thabhairt isteach in Éirinn; cion a bheadh ann faoi Acht na gCustam d'aon ghnólacht nó comhlacht anseo an baghcat a shárú.

[mion|220x220px|cúngú i m[Beithil *:*  lonnaíochtaí nua de chuid Iosrael]]

## An Dáil
Bhí an bille in ainm teacht os comhair na Dála agus an tSeanaid go luath sa bhFómhar, 2025. Ach mhaígh an freasúra go raibh an Rialtas go breá lena chuid briathra ar an cheist seo ach go raibh sé ag tarraingt na gcos maidir le gníomh. Dúirt an freasúra go gcaithfear teachtaireacht láidir a thabhairt d'Iosrael nach bhfuil aon ghlacadh ag pobal na hÉireann maidir lena bhfuil ar bun aige i Gaza ná an Bruach Thiar.
mion|275x275px|Chuck Edwards, Poblachtach na S-A. Shínigh sé litir a cuireadh faoi bhráid Stát Rúnaí na Roinne AirgeadaisTá an freasúra ag iarradh cosc a chur ar sheirbhísí ó áitribh Iosraelacha chomh maith le hearraí, ach níl sé sin curtha san áireamh sa bhille mar atá sé.

Ar an 19 Samhain 2025, dúirt an tAire Stáit Thomas Byrne, cé gur mhian leis an Rialtas cosc a chur ar sheirbhísí ó áitribh Iosraelacha, chomh maith le hearraí, nár mhór a bheith cinnte de nach bhféadfaí foráil mar é a chur ar neamhní i gcúirt éigin.

## An tAontas Eorpach
Bhí moltaí curtha i dtoll a chéile ag ionadaí gnóthaí eachtracha an Aontais Kaja Kallas sa bhliain 2025 ag moladh go mbeadh sé de chead ag ballstáit cosc ar thrádáil le hIosrael a chur i bhfeidhm ar bhonn ballstáit aonair.

## Imeaglú
Bhí an Bille ag cothú míshocrachta i dTeach na Comhdhála i Meiriceá.  I mí Lúnasa 2025, shínigh 16 comhalta den teach sin litir a cuireadh faoi bhráid Stát Rúnaí na Roinne Airgeadais thall ansin inar léiríodh míshástacht faoin mbille.  D'iarr siad ar an státchiste ansin na himpleachtaí uilig maidir leis an mbille seo a scrúdú ó thaobh an dlí sna Stáit Aontaithe dhe agus Éirinn a chur ar an liosta céanna le tíortha eile a dhéanann baghcat ar earraí ó Iosrael.  Dá réir, d'fhéadfadh sé go gcuirfí smachtbhannaí i bhfeidhm ar Éireann.

## Féach freisin

* Cogadh Iosrael-Gaza

## Tagairtí

Catagóir:Cogadh Iosrael-Gaza
Catagóir:An Phalaistín
Catagóir:Dlí na hÉireann
Catagóir:Stráice Gaza
Parkrun

## Réamhrá
Is imeachtaí pobail saor in aisce iad **parkrun** a reáchtáiltear go seachtainiúil gach Maidín Sathairn; is minic a bhíonn cúrsa 5 km i gceist agus tógtar amanna le cabhair bharrcódanna don rannpháirtí. Tá an gníomhachtacht dírithe ar siúlaithe, rithteoirí agus deonaithe a thabhairt le chéile chun spraoi, folláine choirp agus pobail láidre a chur chun cinn. D’eascair an chéad imeacht ó **Bushy Park Time Trial** i Londain i 2004, agus ó shin tá parkrun fástha go hidirnáisiúnta i go leor tíortha. 

Tá struchtúr éasca ag parkrun: caithfidh rannpháirtithe clárú ar líne agus an barra-cód a thabhairt leo ar an lá; is iad deonaithe a bhainistiú go príomha imeachtaí agus ní minic a bhíonn costas arna ghearradh ar rannpháirtí.

## parkrun in Éirin
Tháinig an chéad parkrun in Éirinn ar an bhfód i Caisleán Mhullach Íde ar 10 Samhain 2012.  Tá an líon imeachtaí agus rannpháirtithe i bhfás leanúnach; mar shampla, foilsíodh tuairiscí go raibh 112 imeacht 5 km agus 42 imeacht **junior parkrun** in Éirinn i 2025, agus rinne RTÉ clúdach ar an ról atá ag parkrun i bpobail áitiúla.  Tá imeachtaí ó bheag-áiteanna suaimhneacha go dtí sluaí móra; mar shampla, tháinig 911 rannpháirtí chuig St Anne’s Parkrun ar 30 Meán Fómhair 2023, an taifead náisiúnta. 

## parkrun do pháistí (Junior parkrun)
Reáchtáiltear **Junior parkrun** (2 km) do pháistí agus do theaghlaigh ag roinnt suíomhanna in Éirinn; tá suímh junior ar fáil agus sonraí staitistiúla le fáil ar shuíomh parkrun Éireann.

## parkrun as Gaeilge / #parkrunabú
Tá imeachtaí agus tionscnamh ann chun an Ghaeilge a chur chun cinn laistigh de phobail parkrun; tugtar #parkrunabú ar roinnt imeachtaí ina mbaintear úsáid as an nGaeilge do lá parkrun, agus bhí comhoibriú le **An tOireachtas** agus le parkrun Éireann maidir le himeachtaí “parkrun as Gaeilge”. shampla, bhí imeachtaí parkrun ag glacadh páirte i **Seachtain na Gaeilge** agus bhí suímh áitiúla ag spreagadh rannpháirtithe cúpla focal as Gaeilge a úsáid i n-imeachtaí agus i cur in aithne ag tús parkrun.
LÉ Róisín

Is í an **LÉ ''Róisín'' (P51)** an príomh-long dá haicme de bád patróil de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh. Arna choimisiúnú i 1999, is é príomh-mhisean na loinge ná cosaint iascaigh, cuardaigh agus tarrthála, agus oibríochtaí cosanta muirí, lena n-áirítear bordáil soithí. Is minic a úsáidtear Róisín nó Róisín Dubh mar fáthscéal d’Éirinn. Ba iníon le hAodh Dearg Ó Néill, Iarla Thír Eoghain ag deireadh an 16ú haois, í an Róisín Dubh bunaidh, áfach.
mion|Gunna ceann Otobreda 76 mm ar an LÉ ''Róisin''
mion|An LÉ ''Róisín'' suite i ceantar na  ndugaí, Bhaile Átha Cliath, 2008.

## Tógáil agus gairm
Tógadh *an Róisín* ag Appledore Shipbuilders i nDevon, agus chuaigh sí i seirbhís leis an tSeirbhís Chabhlaigh i Meán Fómhair 1999 agus tá sí lonnaithe ag Inis Sionnach, Ceanncheathrú agus Longlann Chuan Chorcaí.

Ghlac *Róisín* páirt in oibríocht faireachais ar an luamh *Makayabella* i Meán Fómhair 2014 sular bordáladh í 200 muirmhíle (370 km) amach ó Charn Uí Néid agus ina dhiaidh sin urghabhadh cócaon le luach €80M ar.

Ó Bhealtaine go Iúil 2016, imscaradh *Róisin* chuig an Meánmhuir mar chuid de mhisean daonnúil le linn ghéarchéim imirceach na hEorpa, agus bhí baint aici le tarrtháil na gcéadta duine ó shoithí neamh-acmhainneacha ar muir.

Ó mhí Eanáir 2023 i leith, tuairiscíodh go raibh *an LÉ Róisin* agus an *[[LÉ Niamh]]* ceangailte ag Inis Sionnach agus nach gcuirfí ar patról iad "mar gheall ar an ngéarchéim earcaíochta agus coinneála foirne in Óglaigh na hÉireann".

## Tagairtí

Catagóir:Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh
LÉ George Bernard Shaw

Is bád patróil san *Samuel Beckett*-class de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh í an **LÉ ''George Bernard Shaw'' (P64)**. Is í an ceathrú long i sraith soithí atá deartha ag Vard Marine agus tógtha ag Babcock Marine Appledore, agus tá sí ainmnithe i ndiaidh an scríbhneora George Bernard Shaw.

## Gailearaí

Íomhá:LE_(Long_Eireann)_George_Bernard_Shaw.jpg|alt=LÉ George Bernard Shaw moving through Galway Bay, Ireland| An LÉ George Bernard Shaw ag bogadh trí Chuan na Gaillimhe, Éire
Íomhá:The_George_Bernard_Shaw.jpg|alt=Anchored off Ilfracombe, North Devon, UK October 2018| Ancaireáilte amach ó Ilfracombe, Devon Thuaidh, an Ríocht Aontaithe Deireadh Fómhair 2018


## Tagairtí

Catagóir:Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh
Toghchán Chomhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin, 2024

Tionóladh toghchán do na 40 suíochán ar fad ar Chomhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin ar an 7 Meitheamh 2024 mar chuid de thoghcháin áitiúla na hÉireann 2024. Tá Dún Laoghaire-Ráth an Dúin roinnte ina 6 toghlimistéar áitiúil chun comhairleoirí a thoghadh ar feadh téarma oifige cúig bliana ar chóras toghcháin na hionadaíochta chionmhar trí úsáid a bhaint as an aonvóta inaistrithe.

Thosaigh an tréimhse le haghaidh ainmniúchán ag 10&nbsp;r.n. ar an Satharn 11 Bealtaine agus chríochnaigh sé ag 12&nbsp;i.n. ar an Satharn 18 Bealtaine 2024.

## Sealbhóirí oifige atá ag dul ar scor
Níor seas na comhairleoirí seo a leanas ag iarraidh go n-athoghfaí iad:

## Feachtas
I mí Aibreáin 2024, baineadh Orli Degani, a bhí roghnaithe ag na Daonlathaigh Shóisialacha chun seasamh in toghlimistéir Dhún Laoghaire, den ticéad. Sheas sí san toghchán mar iarrthóir neamhspleách.

## Torthaí de réir páirtí

## Tagairtí
LÉ Ciara

Bád patróil de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh ab ea an **LÉ ''Ciara (P42)***. Cosúil leis an gcuid eile dá aicme, dearadh í ar dtús lena húsáid ag Cabhlach Ríoga na Breataine in uiscí [[Hong Cong]], agus seachadadh í i 1984 ag [[Hall, Russell & Company]] mar *'HMS *Swallow* (P242)*'. Díoladh an long don tSeirbhís Chabhlaigh i 1988 agus coimisiúnaíodh í faoina hainm reatha ag an [[Taoiseach]] [[Cathal Ó hEochaidh|Cathal Ó hÉochaidh]] ar an 16ú Eanáir 1989. Díchoimisiúnaíodh í, mar aon lena comhlong [[LÉ Orla|*Orla*]], i 2022.
[[Íomhá:LECiara.jpg|clé|mion|Droichead ceannais agus gunna 76 mm de chuid *Ciara*]]

== Stair ==
Le linn a gairme, bhí an LÉ *Ciara* páirteach i bpatróil chosanta iascaigh chomh maith le misin chuardaigh agus tarrthála.

Sa bhliain 2011, baineadh an soitheach as seirbhís go sealadach chun fadhb leis an gcabhail a réiteach, agus coinníodh as seirbhís arís í ar feadh roinnt míonna i lár 2014 chun aispeist a bhaint.

Ar an 8 Iúil 2022, díchoimisiúnaíodh LÉ *Ciara* in éineacht le [[LÉ Orla|LÉ *Orla*]] agus [[LÉ Eithne|LÉ *Eithne'']].

## Tagairtí

Catagóir:Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh
Lyra Valkyria

Is iomrascálaí Éireannach í **Aoife Cusack**. Rugadh i Baile Átha Cliath í, ar an 23 Deireadh Fómhair 1996. Faoi láthair, bíonn sí ag iomrascáil le WWE ar an bhranda RAW, faoin ainm **Lyra Valkyria**. 

## Saol pearsanta
Chuaigh sí ar Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath agus rinne sí staidéar ar an iriseoireacht. Tá caidreamh aici le h-iomrascálaí eile, LJ CLeary. D'fhógartha siad go bhfuil siad geallta ar 14 Meán Fómhair 2024.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Iomrascálaithe
Catagóir:Daoine beo
LÉ James Joyce

Is bád patróil de chuid an Samuel Beckett-Class í an **LÉ ''James Joyce'' (P62)** a thóg Babcock Marine Appledore don tSeirbhís Chabhlaigh. Cé gur cháin sliocht an údair í, ainmníodh an long i ndiaidh an scríbhneora James Joyce.

## Dearadh agus tógáil
I mí Dheireadh Fómhair 2010, d'ordaigh Seirbhís Chabhlaigh na hÉireann roinnt soithí patróil amach ón gcósta nua ó Babcock Marine, tógálaí long atá lonnaithe sa Ríocht Aontaithe agus atá ag feidhmiú as Appledore, i dTuaisceart Devon. Cosúil leis an bád patróil den ''Róisín''-Class, dhear Vard Marine an *James Joyce*.

I mí Iúil 2013, d’fhógair an tAire Cosanta Alan Shatter ainm an tsoithigh, *James Joyce,* i nDáil Éireann.

## Stair oibríochtúil
Críochnaíodh an long agus cuireadh amach as an longchlós í i mí na Samhna 2014. Tar éis trialacha farraige agus roinnt moilleanna, seachadadh í chuig an tSeirbhís Chabhlaigh i lár 2015. Tionóladh an searmanas ainmniúcháin agus coimisiúnaithe oifigiúil i nDún Laoghaire ar an 1 Meán Fómhair 2015. I mí na Samhna 2016, chuaigh pearsanra ón LÉ *James Joyce* ar bord an FV *Margiris* mar chuid d'iniúchadh iascaigh. Ar an 15 Samhain 2024, thionlacan an LÉ *James Joyce* soitheach spiaireachta Rúiseach amhrasta amach as Muir Éireann tar éis í a fheiceáil ag oibriú i limistéar "ina raibh píblínte agus cáblaí fomhuirí ríthábhachtacha fuinnimh agus idirlín".

## Tagairtí

Catagóir:Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh
A Voyage to and a History of St Kilda

Is leabhar fáisnéise é **A Voyage to and a History of St Kilda** faoi thuras a rinne an tUrramach Kenneth MacAulay go Hiorta a foilsíodh sa bhliain 1763. Rinne sé an turas sa bhliain 1758.

## Ábhair an leabhair:
Rinne sé cur síos i dtús ar na deacrachtaí a bhí aige an oileánra iargúlta seo a bhaint amach. Rinne sé cur síos ar mhéad agus thírdhreach na hóileáin agus na staiceanna ar fad. Thug sé eolas dúinn faoi chruth an mhuintir idir fir agus mná, a dtithíocht, a slí maireachtála agus beatha, fiach na néan, líon na mba agus caora a bhí acu agus a mianach. Rinne sé cuir síos ar ainmeacha áite a bhí acu agus cuid acu bainteach le Naomh Breandán agus Naomh Cholumcille agus freisin áit den tainm Dún Fir Bholg. Gaeilge a bhí i mbéal an phobail.
Thug sé buaileadh faoi thuairim cérbh as ar tháinig siad i dtús agus rinne sé cuir síos ar an easpa creidimh formálta a bhí acu. Ach in ainneoin sin dúirt sé go raibh moráltacht acu agus go raibh sonas saoil acu níos mó ná ghnách.
Rinne sé cúntas súntasach ar an daorsmacht a bhí orthu ón tUasal McCleod.
Bhí an leabhar seo i seilbh Samuel Johnson agus é ag déanamh a thuras go dtí na hOileáin Siar sa bhliain 1763, ar a bhunaigh sé a leabhar féin A Journey to the Western Islands of Scotland.

Tagairtíhttps://en.wikipedia.org/wiki/St_Kilda,_Scotland#:~:text=Macaulay%2C%20Kenneth%20(1764).%20The%20history%20of%20St.%20Kilda.%20London%3A%20T.%20Becket%20and%20P.%20A.%20DeHondt.
LÉ William Butler Yeats

Is bád patróil de chuid an *Samuel Beckett*-class Í an **LÉ ''William Butler Yeats'' (P63)** de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh. Ainmnithe i ndiaidh an fhile W. B. Yeats, is í an long an tríú ceann i sraith soithí a dhear Vard Marine agus a thóg Babcock Marine Appledore. Tógadh an long amach as an longchlós i mí an Mhárta 2016, cuireadh tús le trialacha i mí Iúil 2016, agus shroich sí bunáit cabhlaigh Inis Sionnach go déanach i mí Iúil 2016. Coimisiúnaíodh an long go foirmiúil i searmanas i nGaillimh ar an 17 Deireadh Fómhair 2016. Le linn na searmanais, ainmníodh í go hoifigiúil ag gariníon an fhile, Caitriona Yeats. 

## Stair oibríochtúil
I mí an Mhárta 2020, chuir an tSeirbhís Chabhlaigh an soitheach ar fáil don HSE mar ionad tástála le duga i nGaillimh mar chuid de fhreagairt na hÉireann ar phaindéim an choróinvíris.

I Meán Fómhair 2023, bhí an LÉ *William Butler Yeats* páirteach i ngabháil a MV Matthew, long olliompar, a fuarthas amach go raibh  de cócaon, le luach €173 milliún ar.

Ar an 1 Nollaig 2025, chonacthas dróin de chuid na Rúise ag eitilt sa spéir in oirthuaisceart Bhaile Átha Cliath  ag an am céanna go raibh eitleán Volodymyr Zelensky ag leaindeáil in Aerfort Bhaile Átha Cliath.  Bhí LÉ William Butler Yeats páirteach in oibríocht slándála, faoi stiúir an Gharda Síochána.

## Féach freisin

* Dróin anaithnide san Eoraip, 2025

## Tagairtí

Catagóir:Longa
Catagóir:Seirbhís Chabhlaigh na hÉireann
Tuama Cúirte Achadh an Doire Aird

Is carn cúirte agus séadchomhartha náisiúnta é **Tuama Cúirte Achadh an Doire Aird** atá suite i gContae Liatroma, Éire.

## Suíomh
Tá Tuama Cúirte Achadh an Doire Aird suite ó dheas de Loch Meilbhe, leathbhealach idir Bocóid agus Cionn Locha.

## Stair
Tógadh Tuama Cúirte Achadh an Doire Aird timpeall 4000–2500 RC, sa ré Neoiliteach.

Tá leath domhainfhadeach den charn cúirte fós ann, agus clocha díon claonta thar na clocha taobh. Taobh thiar de seo tá cloch cosúil le haltóir le sé cuasghreanadh mhóra. Tugadh "Altóir an Draoi" air seo roimhe seo.

## Tagairtí

Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Liatroma
Éire Amach: Cumann na Saoirse

Is páirtí polaitiúil beag an an eite fíordheis, in Éirinn é **Éire Amach: Cumann na Saoirse** (*Béarla*: Irish Freedom Party), ar a dtugtar **IFP** uaireanta, agus ar a dtugtaí ar dtús, a seoladh ar an 8 Meán Fómhair 2018. Molann siad aistarraingt na hÉireann ón Aontas Eorpach.

## Torthaí toghcháin

### Dáil Éireann

### Parlaimint na hEorpa

### Toghcháin áitiúla

## Tagairtí

Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:An Eite Fhíordheis in Éirinn
Conradh idirnáisiúnta i gcoinne truailliú plaisteach

mion|Truailliú plaisteach sna haigéin de réir meáchain, 2014
Bhí cainteanna comhshaoil ar siúl, eagraithe ag na Náisiúin Aontaithe, sa Ghinéiv i mí Iúil 2025. Ghlac 180  páirt ann agus an sprioc a bhí acu teacht ar **chonradh idirnáisiúnta i gcoinne truailliú plaisteach**.  Theip ar na hiarrachtaí teacht ar chomhaontú. 

Ar an 5 Lúnasa 2025, bhuail na tíortha domhanda le chéile  ag comhdháil na Náisiún Aontaithe sa Ghinéiv, ag cur tús le seisiún a bhí ag iarraidh an comhaontú a chríochnú, téacs an chomhaontú a fhormheas, agus é a chur os comhair Chomhdháil Taidhleoireachta na Lánchumhachtach sula nglacfaí leis.   Bhí 600 eagraíocht neamhrialtasach páirteach san idirbheartaíocht freisin. D'aontaigh beagnach gach páirtí i láthair gur contúirt mhór ár linne é truailliú plaisteach.

## Cúlra
Tháinig borradh mór faoin táirgeadh plaistigh sa 21ú haois.

Thosaigh an idirbheartaíocht in 2022. Tháinig tíortha ar chomhaontú a bhí ina cheangal de réir dlí, le dramhaíl plaistigh agus ceimiceáin dhíobhálacha a bhaineann le plaisteacha ar leith a laghdú   Ach ní raibh an conradh réitithe - cuireadh moill uirthi mar gheall ar thíortha a bhraitheann ar ola.

## Féach freisin

* Truailliú

## Tagairtí

Catagóir:Truailliú
Catagóir:2025
Catagóir:Plaistigh agus an comhshaol
Catagóir:Conarthaí
Toghchán Chomhairle Contae Chill Mhantáin, 2024

Tionóladh toghchán do na 32 suíochán ar fad ar Chomhairle Contae Chill Mhantáin ar an 7 Meitheamh 2024 mar chuid de thoghcháin áitiúla na hÉireann 2024. Tá Contae Chill Mhantáin roinnte ina 6 toghlimistéir áitiúil chun comhairleoirí a thoghadh ar feadh téarma oifige cúig bliana ar chóras toghcháin na ionadaíocht chiomhar trí úsáid a bhaint as an Aonvóta inaistrithe (PR-STV).

D’oscail an tréimhse le haghaidh ainmniúchán ag 10&nbsp;r.n. ar an Satharn 11 Bealtaine agus dúnta ag 12&nbsp;i.n. ar an Satharn 18 Bealtaine 2024.

## Sealbhóirí oifige atá ag dul ar scor
Níl na comhairleoirí seo a leanas ag iarraidh aththoghcháin:

## Tagairtí

## Foinsí

* 
* 
* 
Catagóir:Toghcháin áitiúla na hÉireann
Dáileadh cógaisíochta

mion|293x293px|Cógaslann
mion|220x220px|Contrabhanna
Tá sé thar a bheith éasca - agus brabúsach - cógaisíocht a fhalsú.  Mar sin tá sé tábhactach go mbíonn teacht ag an bpobal ar sheirbhísí iontaofa cógaisíochta. Déantar dianrialú ar tháirge cógaisíochta agus ar **dháileadh cógaisíochta** de thoradh sin.

## Rialachán
Ní mór ceadú agus rialú a dhéanamh ar dhrugaí agus cógais sular féidir iad a dhíol. In Éirinn, déanann an tÚdarás Rialála Táirgí Sláinte drugaí agus cógais a thástáil ar mhaithe le sábháilteacht, cáilíocht agus éifeachtúlacht, agus soláthraíonn sé ceadúnais freisin.   Cinntíonn an Rialtóir Cógaisíochta  go bhfuil cógaiseoirí in Éirinn inniúil agus go bhfuil cógaslanna a n-oibriú ar ardchaighdeáin sábháilteachta agus iontaofachta.

In 20216 in Éirinn, d'iarr Cumann Náisiúnta na nDochtúirí Teaghlaigh ar a mbaill a bheith in ann cógais choitianta a dháileadh ar othair iad fhéin.  Ach mhaígh Aontas Cógaisíochta na hÉireann nach mbeadh aon chiall le moladh ó dhochtúirí teaghlaigh go ndáilfeadh siad féin cógais, agus go bhféadfaí sábháilteacht othar a chur i mbaol dá mbeadh dochtúirí ag dáileadh na gcógas.

## Contrabhanna
Tá cógais atá á dhíol ar an idirlíon gan aon deimhniú mar nach eol don té atá á cheannacht céard go díreach atá ann. Uaireanta tá drugaí gan faic iontu á ndíol agus drugaí eile ann ina bhfuil comhábhair atá nimhiúil. Deirtear " an rud nach eol duit, ní ghoilleann sé ar an gcroí".  Ach sa chás seo, is féidir, go fíorúil.  Tá suíomhanna ann fiú ag foilsiú eolais agus comhairle atá míchruinn.   

Molann Aontas Cógaiseoirí na hÉireann go láidir do dhaoine gan cógas arlíne gan deimhniú a cheannacht.   Deir Aontas na gCógaiseoirí gur mór an chontúirt do shláinte an duine cógais bhréige.    

Iarrann cógaslanna gur acu féin a rachadh daoine ag lorg táirgí agus comhairle.

Leaganacha bréige de na drugaí Botox agus na cógais ró-mheáchain agus diaibéitis Ozempic agus Mounjaro is mó atá á n-éileamh ag custaiméirí ar an idirlíon.

In Éirinn sa bhliain 2024, bhí beagnach milliún aonad cógais sa n-iomlán gafa.  Bhí ardú suntasach ar tháirgí GLP-1, cógais don diaibéiteas agus don raimhreacht agus don ró-mheáchan.. Gabhadh 1,582 aonad díobh sin in 2024. Gabhadh 1,700 aonad Botox in 2024.

## Féach freisin

* Cógas leighis

## Tagairtí

Catagóir:Cógaisíocht
Catagóir:Cógas
Catagóir:Miondíoltóireacht
Catagóir:Smuglaeireacht
Naomh Maelíosa

Ba mhaighdean agus mairtíreach í **Naomh Maelíosa** (126 –157) i dtraidisiúin Chríostaí an dara haois, a raibh adhradh di mar naomh.

De réir na finscéalta, ba mhisinéir í ó Leithinis na hIodáile, a rugadh i mBrescia agus a bhí ina cónaí i Marcianopolis leis an misean soiscéal a scaoileadh chuig pobail eile. Ag an am céanna, bhí Thrace, an réigiún ina raibh an chathair suite, faoi smacht an ghobharnóra Antiochus. Maraíodh í le linn géarleanúint an Impire Antoninus Pius.

Ceiliúrann an Eaglais Chaitliceach agus an Eaglais Cheartchreidmheach Gréagach a féasta liotúirgeach ar an 16 Meán Fómhair.

## Tagairtí

Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Impireacht na Róimhe
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Mná
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Strictly Come Dancing (sraith 23)

Is comórtas damhsa teilifíse é ***[[Strictly Come Dancing]]***, a thosaigh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2004. Tá sé ar BBC One. Cuireadh tús leis an bhfichiú sraith ar 20 Meán Fómhair 2025, agus chríochnóidh sí i mí na 20 Nollag 2025.

Is iad Shirley Ballas, Craig Revel Horwood, Motsi Mabuse agus Anton du Beke na breithimh don sraith seo.

## Cúplaí

## Cairt Scórála
Charlottesville, Virginia

Is cathair de chuid stát Virginia, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Charlottesville**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2020, tá 46,553 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Juandiego Wade ina mhéara. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1762.

## Naisc sheachtracha

* www.charlottesville.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha in Virginia
LÉ Gobnait

Is bád patróil de chuid an Lake-Class de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh í an **LÉ ''Gobnait*** *'(P72)**. Seoladh an soitheach mar **HMNZS *Pukaki**' sa bhliain 2008, agus bhí sí i seirbhís Chabhlach Ríoga na Nua-Shéalainne ó 2009 go 2019. I measc a phríomhdhualgas bhí patróil teorann agus cosanta iascaigh, faireachas, oibríochtaí bordála agus freagairt cuardaigh agus tarrthála. Díoladh í le [[Éire (Poblacht na hÉireann)|hÉirinn]] sa bhliain 2022. In éineacht lena comhlong *Rotoiti*, athainmníodh *an Pukaki* agus coimisiúnaíodh í i seirbhís na hÉireann i Meán Fómhair 2024.

== Seirbhís na Nua-Shéalainne ==
Coimisiúnaíodh *Pukaki* in 2009, agus ba í an tríú long den ainm seo a bhí i seirbhís i gCabhlach Ríoga na Nua-Shéalainne agus tá sí ainmnithe i ndiaidh Loch Pukaki.

Díchoimisiúnaíodh *Pukaki* ag Bunáit Chabhlaigh Devonport ar an 17 Deireadh Fómhair 2019. Mar thoradh ar athruithe rialála in 2012, cuireadh srianta oibriúcháin orthu maidir le luas agus staideanna farraige. Ina dhiaidh sin, mheas an RNZN nach raibh siad oiriúnach a thuilleadh do na farraigí troma a bhíonn le fáil de ghnáth amach ó chósta na Nua-Shéalainne agus níos faide i gcéin.

Sa bhliain 2022, díoladh *Pukaki*, mar aon lena comhlong *Rotoiti*, le [[Éire (Poblacht na hÉireann)|hÉirinn]] le húsáid ag [[An tSeirbhís Chabhlaigh]]. Cheannaigh [[An Roinn Cosanta|Roinn Cosanta na hÉireann]] an dá long ar €26m.

== Seirbhís Éireannach ==
Iompraíodh *Pukaki* agus *Rotoiti* ón Nua-Shéalainn go hÉirinn ar an long iompair trom-ardaithe *Happy Dynamic*. Nuair a shroich siad Éirinn i mí na Bealtaine 2023, seachadadh iad chuig bunáit chabhlaigh na hÉireann ag [[Inis Sionnach]] i gCuan Chorcaí áit ar athchóiríodh iad.

Athainmníodh *Pukaki* agus coimisiúnaíodh i seirbhís na hÉireann í, mar LÉ *Gobnait'' i ndiaidh naomh Éireannach Gobnait, i Meán Fómhair 2024. Tá an soitheach beartaithe go príomha le haghaidh patróil chosanta iascaigh i Muir Éireann.

## Tagairtí

Catagóir:Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh
LÉ Aoibhinn

[mion|Iompraíodh an LÉ ''Aoibhinn'' agus an LÉ ''Gobnait'' ó [Tāmaki Makaurau|Auckland go hÉirinn ar long throm-ardaithe, ós rud é go bhfuil siad róbheag chun an turas a dhéanamh leo féin.]]
Is bád patróil de chuid an Lake-class de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh í an **LÉ ''Aoibhinn'' (P71)**. Faoin ainm **HMNZS ''Rotoiti***, úsáideadh é le haghaidh patróil teorann agus cosaint iascaigh ag Cabhlach Ríoga na Nua-Shéalainne ó 2009 go 2019. Mar aon lena comhlong *Pukaki*, díoladh an soitheach le [[Éire (Poblacht na hÉireann)|hÉirinn]] lena úsáid ag [[An tSeirbhís Chabhlaigh]] in 2022. Athainmníodh *Rotoiti* agus coimisiúnaíodh é i seirbhís na hÉireann i Meán Fómhair 2024.

== Seirbhís na Nua-Shéalainne ==
Feistíodh an soitheach i Whangārei agus ar an 20 Samhain 2007 cuireadh tús le trialacha farraige conraitheoirí. Tar éis moilleanna mar gheall ar fhadhbanna le trealamh agus feistis, coimisiúnaíodh í ar an 17 Aibreán 2009, agus shroich sí Bonn Cabhlaigh Devonport den chéad uair ar an 24 Aibreán 2009. Ba í HMNZS *Rotoiti* an chéad cheann dá rang a coimisiúnaíodh i gCabhlach Ríoga na Nua-Shéalainne. Ba í *Rotoiti* an tríú bád den ainm seo a d'fhóin i gCabhlach Ríoga na Nua-Shéalainne agus ainmníodh í i ndiaidh Loch Rotoiti.

Díchoimisiúnaíodh *Rotoiti* ag Bunáit Chabhlaigh Devonport ar an 17 Deireadh Fómhair 2019. Mar thoradh ar athruithe rialála in 2012, cuireadh srianta oibriúcháin orthu maidir le luas agus staideanna farraige. Ina dhiaidh sin, rinne an RNZN measúnú orthu mar nach raibh siad oiriúnach a thuilleadh do na farraigí troma a bhíonn le fáil de ghnáth amach ó chósta na Nua-Shéalainne agus níos faide i gcéin, agus bhí soithí patróil amach ón gcósta den aicme Protector níos oiriúnaí dóibh.

== Seirbhís Éireannach ==
Sa bhliain 2022, díoladh *Rotoiti*, mar aon lena comhlong *Pukaki*, le [[Éire (Poblacht na hÉireann)|hÉirinn]] le húsáid ag [[An tSeirbhís Chabhlaigh]]. Tháinig an dá shoitheach go hÉirinn i mí na Bealtaine 2023. Coimisiúnaíodh *Rotoiti* i seirbhís na hÉireann, mar an LÉ *Aoibhinn'', i mí Mheán Fómhair 2024.

## Tagairtí

Catagóir:Long de chuid An tSeirbhís Chabhlaigh
John Alderdice

Iarcheannaire Pháirtí na Comhghuaillíochta sa Tuaisceart  1987-1998, is ea **John Thomas Alderdice, Baron Alderdice** (a rugadh ar an 28 Márta 1955).
clé|mion|293x293px|2008

clé|mion|220x220px|2015
clé|mion|293x293px|2022

## Gairm
Sa bhliain 2016,  scrúdaigh Alderdice, in éineacht le Monica McWilliams agus an dlíodóir John McBurney, bealaí chun scor na bparaimíleatach a chinntiú. Chinn siad go raibh formhór na n-eagraíochtaí dílis dá sosanna comhraic ach go raibh roinnt ball /iarbhall gafa le coiriúlacht, imeaglú, foréigean agus coireanna eile.

Seanóir san Eaglais Phreispitéireach ab ea John Alderdice ach d'éirigh sé as in 2018 i bhfianaise na conspóide faoi lánúineacha comhghnéis.  

Sa bhliain 2022, scríobh Lord John Alderdice tuairisc, ag maígh nach raibh an Eaglais ag comhlíonadh a cuid oibleagáidí mar charthanas atá cláraithe ar dhá thaobh na teorann in Éirinn. Bhí an tuairisc curtha faoi bhráid na rialálaithe carthanas sa Tuaisceart agus sa Phoblacht araon.

De réir Alderdice,  "Léirítear imní mhór faoi chúrsaí smachta agus rialachais san Eaglais Phreispitéireach. Cáintear go láidir sa tuairisc cur chuige na hEaglaise Preispitéirí i dtaca leis na ceisteanna sin agus tuilleadh.   Líomhnaítear sa tuairisc go bhfuil oifigigh shinsearacha ag déanamh bulaíocht agus imeaglú ar dhaoine eile san Eaglais agus go bhfuil siad ag baint mí-úsáid as an gcumhacht atá acu."

### 1998: Racht Feirge Alderdice i leith na Gaeilge
Sna laethanta beaga sular síníodh Comhaontú Aoine an Chéasta, bhí ionadaithe ó na páirtithe éagsúla ag cur páipéir éagsúla i láthair Chathaoirleach na gcainteanna faoi ghnéithe ar leith den idirbheartaíocht, an Ghaeilge ina measc. Rinne Alderdice ionsaí fíochmhar ar an Seanadóir George Mitchell, an Cathaoirleach, i gcur a láthair a rinne sé ar an 7 Aibreán 1998. Dúirt Alderdice go mbeadh foghlaim na Gaeilge éigeantach i scoileanna an Tuaiscirt go luath mar go raibh an Seanadóir Mitchell agus a chuid comhghleacaithe ag géilleadh i bhfad barraíocht don dá rialtas. Ní raibh aon mhuinín ag Alderdice as an Seanadóir Mitchell mar Chathaoirleach neamhspleách a thuilleadh de bharr a sheasaimh i leith na Gaeilge. "Startling" a thug David Donoghue ón Roinn Gnóthaí Eachtracha ar an chur i láthair seo (rud a d'fhoghlaim muid ó cháipéisí an Stáit sa bhliain 2022).

## Féach freisin

* Páirtí na Comhghuaillíochta

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Tiarnaí
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Baill Pháirtí Comhghuaillíochta (Tuaisceart Éireann)
Catagóir:Preispitéirigh Éireannacha
Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann
Acht na dTeangacha Albanacha, 2025

[mion|Thug [Ceit Fhoirbeis|Kate Forbes an Bille isteach sa Pharlaimint agus ansin d'éirigh sí as.]]
Ritheadh **Acht  nan Cànan Albannach**, nó **Acht na dTeangacha Albanacha**, ar  an 31 Iúil 2025. Ag an am céanna, chuir Rialtas na hAlban £5.7m (€6.6m) breise ar fáil le teangacha na hAlban a chur chun cinn.

## Beartais
Aithneofar faoi na forálacha san acht teangacha ceantair oifigiúla “Ghaeltachta” in Albain den chéad uair.  Is éard is “ceantar atá tábhachtach ó thaobh na teanga de” ann de réir an dlí nua ná “ceantar a bhfuil líon suntasach daoine ann a bhfuil scileanna Gàidhlig acu” (20% den daonra) nó ceantar nach bhfuil go leor cainteoirí Gàidhlig ann ach a bhfuil “ceangal stairiúil” aige leis an teanga; ceantar a bhfuil an t-oideachas trí Ghàidhlig ar fáil ann; nó ceantar ina mbíonn “imeacht suntasach a bhaineann leis an nGàidhlig nó leis an gcultúr Gaelach” ar siúl.

Caithfidh na húdaráis áitiúla in Albain cinneadh a dhéanamh laistigh de bhliain cé acu an bhfuil nó nach bhfuil an ceantar atá faoina gcúram nó cuid de ina “cheantar suntasach ó thaobh na teanga de”. Beifear in ann an cinneadh sin a athbhreithniú gach cúig bliana ina dhiaidh sin.

Cinnteofar leis an reachtaíocht freisin go mbeidh caighdeáin oideachais ann don Ghàidhlig agus go mbeidh tuismitheoirí i ngach cearn den tír in ann cur isteach ar áiteanna i naíonra lán-Ghàidhlig agus scoileanna luathoideachais lán-Ghàidhlig dá gclann.

Caithfidh airí rialtais na hAlban tacaíocht a thabhairt do scoileanna lán-Ghàidhlig agus iad “a áisiú agus a chur chun cinn”. Beidh orthu aon eolas, treoir, ná cáipéisí Béarla atá le húsáid ag múinteoirí nó daltaí i scoileanna a mheas agus cinneadh a dhéanamh cé acu ar chóir nó nár chóir iad a chur ar fáil i nGàidhlig freisin

Tá forálacha ann freisin le tuilleadh cáilíochtaí a chur ar fáil i nGàidhlig agus spriocanna luaite ó thaobh líon na gcainteoirí agus na bhfoghlaimeoirí Gaeilge in Albain.

Cuirtear iachall ar airí rialtais na hAlban gníomhú le tacaíocht a thabhairt d’fhorbairt Sabhal Mòr Ostaig san Eilean Sgitheanach, agus athbhreithniú a dhéanamh ar an maoiniú a thugtar don institiúid oideachais, a stádas mar institiúid ardoideachais, agus gníomhartha eile a thacódh le forbairt na hinstitiúide.

## Féach freisin

* Bòrd na Gàidhlig
* Ceit Fhoirbeis
* Pàrlamaid na h-Alba

## Tagairtí

Catagóir:2025
Catagóir:Dlí na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Stair na hAlban
Catagóir:Pàrlamaid na h-Alba
Catagóir:Gaeilge na hAlban
Córas loingseoireachta Decca

mion|220x220px|innealra
mion|220x220px|Decca ar fud an domhain, 1940idí-2000
mion|220x220px|Bhain an córas úsáid as tonnta hipearbóileacha
mion|220x220px|Stáisiún Decca, Lerwick, Albain
Forbraíodh an **córas loingseoireachta Decca** sa Bhreatain le linn an Dara Cogadh Domhanda, córas loingseoireachta a bhí bunaithe ar thonnta raidió. 

## Stair
Thóg an comhlacht Decca sa Bhreatain an córas le linn an Dara Cogadh Domhanda.

Bhí sé an-tábhachtach san ionsaí a rinne fórsaí na Comhghuaillíochta ar an Normainn ar D-Day. Tar éis an chogaidh, scaoileadh an córas amach go poiblí agus bhí sé in úsáid ag mairnéalaigh ar fud an domhain roimh theacht an chórais GPS in 2000.

## Decca in Éirinn
Ó na 1940idí go dtí 2000, bhí 24 stáisiún ar fud na hÉireann, na Breataine, agus Oileáin Mhuir nIocht. Bhí cúig stáisiún in Éirinn nuair a bhí an córas in úsáid: an Clochán Liath (Dún na nGall), Gaillimh, Eochaill (Corcaigh), Cluain Rothla (Ard Mhacha), agus Baile na nGall (Ciarraí).

Cuireadh deireadh leis an tseirbhís Decca sa Bhreatain ar an 31 Márta 2000 agus cuireadh deireadh leis an tseirbhís in Éirinn ar an 19 Bealtaine 2000 (ba í an tSeapáin an tír dheireanach a d’éirigh as úsáid an chórais Decca, i mí Mhárta na bliana 2001).

Aistríodh an stáisiún Decca agus an suíomh  i mBaile na nGall  ó Bhord Iascaigh Mhara go Coimisinéirí na nOibreacha Poiblí in 2008.  Bhí an stáisiún Decca le háitribh a bhain leis an nGarda Cósta. Tugtar le fios in 2025 go raibh sé “in úsáid” go dtí 2023 (ní deirtear cén úsáid a bhaintí as idir 2000 agus 2023).   Ansin dhíol Oifig na nOibreacha Poiblí an stáisiún.

## Féach freisin

* Córas suite domhanda (GPS)

## Tagairtí

Catagóir:Córas suite domhanda
Catagóir:Loingseoireacht
Catagóir:Corca Dhuibhne
Catagóir:Oidhreacht Éireann
Catagóir:Oibríocht Overlord
Adhastar

mion
Is éard atá i gceist le **srian** nó **adhastar**  ná  rópa nó strapa ar cheann capaill, asail srl., chun é a sheoladh, a rialú nó a cheangal.

## Féach freisin

* Marcaíocht

## Tagairtí

Catagóir:Marcaíocht
Catagóir:Capaill
Gareth Sheridan

Fear gnó as Tír an Iúir i mBaile Átha Cliath  is ea **Gareth Sheridan** (a rugadh in 1990/1991).  In 2011, agus é fós ina mhac léinn, bhunaigh sé an comhlacht Nutriband. 

## Gnó
Tá Nutriband luaite ar an Nasdaq.  rath agus rathúnas air ó na 2010idí.   Ach bhí an comhlacht ag cailleadh airgid in 2025.

clé|mion|Lógó 2025

## Toghchán Uachtaránachta
Sheol Gareth Sheridan a réamhfheachtas toghchánaíochta i mBaile Átha Cliath ar an 14 Lúnasa 2025, áit a ndúirt sé go raibh sé dóchasach go bhfaigheadh sé tacaíocht ó údaráis áitiúla na tíre. Fuair Sheridan tacaíocht dá ainmniú mar iarrthóir Uachtaránachta ó Chomhairle Contae Thiobraid Árann agus ó Chomhairle Contae Laoise. Ní mór don té a dteastaíonn uaidh a bheith ina iarrthóir Uachtaránachta tacaíocht a fháil ó shé údarás áitiúla nó ó scór comhaltaí d'Oireachtas Éireann.

Tacaíonn Seán Gallagher agus an Seanadóir Sharon Keogan as Contae na Mí le Gareth Sheridan.

Dúirt an Sirideánach go mbeadh sé ag díriú ar cheist na tithíochta ina fheachtas toghchánaíochta, dá n-éireodh leis ainmniúchán a fháil.

Fuair an Sirideánach ainmniúchán ó Chomhairle Contae Chiarraí agus ó Chomhairle Contae Thiobraid Árann  ar an 15/16 Meán Fómhair.  D'iarr sé ar chomhairleoirí contae gan breathnú ar a uaillmhian mar bháire baoise. Tar éis an tsaoil, arsa sé, nach raibh iarrthóir gan aon dintiúir pholaitíochta roghnaithe ag an Taoiseach féin (Jim Gavin).

Ach ar an 21 Meán Fómhair, theip ar an bhfear gnó dul i bhfeidhm ar na comhairlí áitiúla do Chontaetha na Mí agus Uíbh Fhailí.   I gContae na Mí, shocraigh móramh 14-13 nach nglacfaí le hiarratas Sheridan (agus shocraigh móramh den chomhairle freisin nach gcuirfí aon ainm eile chun cinn ach an oiread).

## Gaeilge
Dúirt Sheridan gur thosaigh sé ag foghlaim na Gaeilge arís nuair a d’fhill sé ar Éirinn sa bhliain 2025.  D'fhreastail sé ar ranganna de chuid Cliste Grinds Academy leis an múinteoir Macdara Ó Béarra as an Spidéal i nGaeltacht na Gaillimhe.  Dúradh freisin go mbraitheann Sheridan go bhfuil an Ghaeilge an-tábhachtach don uachtaránacht .

## Féach freisin

* Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2025

## Tagairtí
 

Catagóir:Lucht gnó na hÉireann
Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Príomhoifigigh fheidhmiúcháin
Catagóir:Tír an Iúir
Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh

[thumb | Na trí rannta den chóras NUTS forbartha ag [Eurostat]]

Is caighdeán geochóid é **Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh** nó **NUTS** () chun tagairt a dhéanamh ar rannáin riaracháin tíortha le haghaidh feidhmeanna staidrimh.  Glacadh an caighdeán sa bhliain 2003.  Forbraítear agus rialaítear é ag an Aontas Eorpach, agus dá bharr, ní chlúdaítear go mion leis ach ballstáit den AE.  Is ríthábhachtach é an tAicmiú i meicníocht seachadta Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta an AE

Le comhaontú gach ballstát, cuireadh ordlathas de thrí leibhéal ar bun ag Eurostat sin córas NUTS.  Tá córas mar an gcéanna i réim le haghaidh tíortha is iarrthóirí agus ballstát , ach níl siar faoi riail an chórais NUTS.

Tosaíonn cód NUTS le cód tíre dhá-litir, as an liosta de ghiorrúcháin le Treoir Stíle Idirinstitiúideach an AE.  Tugtar ansin cóid alfa-uimhriúla dosna míreanna ag gach leibhéal an chórais. Má tá ach aon mhír amháin ag leibhéil éigin, úsáidtear an uimhir a náid.  Faoi na trí leibhéal NUTS, tá aonaid riaracháin áitiúla (ARA).  Mar shampla, Faightear i nÉirinn IE061 (BÁC), nó san Iodáil ITC4C (Milano). Tá Lucsamburg chomh bheag sin nach bhfuil aon chód amháin aige, LU000.

Glacadh an tAicmiú reatha ar an 21d Samhain 2016, thángthas i réim ar an 1d Eanáir 2018, agus tugadh é chun dáta le ballstáit nua as an mbliain.  Liostáiltear ann 92 réigiún ag NUTS 1, 244 ag NUTS 2, 1215 ag NUTS 3 level, agus 99,387 aonaid riaracháin áitiúla (ARA)..  Ní gá gurb  ionann fo-rannta NUTS agus rannáin riaracháin laistigh de thír éigin.

## Ballstáit

## Tíortha is iarrthóirí

## Tíortha CSTE

## Naisc sheachtracha
* *[http://ec.europa.eu/eurostat/web/nuts/overview Eurostat portal – NUTS]* – Aicmiú Comhchoiteann na Aonad Críche maidir le Staidreamh – Achoimre
** *[https://ec.europa.eu/eurostat/web/nuts/history History of NUTS]* – Athruithe idir na leaganacha
** Léarscáileanna NUTS
** Réigiúin staidrimh lasmuigh den AE
** Idirdhealú idir na leibhéil NUTS agus structúir náisiúnta (AE)
** Idirdhealú idir na leibhéil NUTS agus structúir náisiúnta (neamh-EU)
* Liosta de chóid NUTS reatha ag SIMAP (tairseach soláthair AE)
* Réigiúin NUTS regions i bhformáid JSON do léarscáileanna ar líne 
* Rannáin riaracháin tíortha ar Statoids

## Nótaí

## Tagairtí

0
Siúil A Rún

Is amhrán traidisiúnta Gaeilge é **Siúil a Rúin**, a chantar ó thaobh bean ag caoineadh leannán atá tar éis dul i mbun gairme míleata, agus ag cur in iúl go bhfuil sí toilteanach tacaíocht a thabhairt dó. Tá véarsaí Béarla agus curfá Gaeilge ag an amhrán, stíl ar a dtugtar macarónach. 

Níl stair an amhráin soiléir. Tá sé tugtha le fios go dtagraíonn an t-amhrán do "Wild Geese" na Réabhlóide Glórmhar. Má dhéanann, áfach, is dócha gur cailleadh an bunleagan. Níl sé neamhchoitianta gur aistríodh amhráin Ghaeilge go Béarla, agus an curfá ar marthain i nGaeilge, nó á gclaochlú go focail neamhchiallmhara, ach sa chuid is mó de na cásanna seo, maireann cuid den leagan Gaeilge fós. Is féidir gur sa 19ú haois a cumadh an t-amhrán agus é ar intinn go comhfhiosach é a stíliú i ndiaidh amhráin níos sine.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Amhráin Ghaeilge
NUTS céadleibhéil an Aontais Eorpaigh

Is caighdeán geochóid é **[[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]]** nó **NUTS** () chun tagairt a dhéanamh ar rannáin riaracháin tíortha le haghaidh feidhmeanna staidrimh.  Forbraíodh an caighdeán ag Aontas Eorpach.

Tá trí leibhéal an sa chóras NUTS, i dteannta le dhá leibhéal de d'aonaid riaracháin áitiúla units (ARA).  Ag braith ar a méid, níl gach leibhéal ar gach tír.  Mar shampla, tá Lucsamburg chomh bheag sin gurb ionann na trí leibhéal agus an tír iomlán féin (cód LU000).

Tá 92 réigiún NUTS céadleibhéil san AE, agus 240 réigiún NUTS daraleibhéil.

## Ballstáit AE

## Ballstáit CSTE
Seo a leanas réigiúin NUTS 1 agus 2 do bhallstáit CSTE.

## Tíortha is iarrthóirí
Seo a leanas tíortha atá iarrthóirí ar an AE.

## Naisc sheachtracha
* Europa – Eurostat – *[https://ec.europa.eu/eurostat/documents/345175/20613250/european-union-nuts-2024-level-1.png/ NUTS 2024 level 1]
* Europa – Eur-LEX – *The 104 NUTS-1 EU Regions 2016 to present

## Tagairtí

1
Réigiúin NUTS na hÉireann

I gcomhair feidhmeanna staidrimh, baineann Éire úsáid as Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh (NUTS), caighdeán geochód an AE.   Is ríthábhachtach é an tAicmiú i meicníocht seachadta Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa.  

Is é *IE* an cód a thugtar d'Éirinn sa chóras trí-leibhéal NUTS curtha i bhfeidhm ag Eurostat.  Tá leibhéal riaracháin eile ann i nÉrinn, an toghlimistéar áitiúil (TLA).

Rinneadh an leagan is déanaí de chóras NUTS sa bhliain 2016, a tháinig i réim sa bhliain 2018.  Déantar réigiúin NUTS&nbsp;2 a rangú mar níos lú forbartha, transitional, nó níos mó forbartha.

## Achoimre

## Leibhéil NUTS 1, 2 agus 3
Seo a leanas gach réigiún NUTS i nÉirinn, in ord cód.

## Staidreamh déimeagrafach

## Aonaid riaracháin áitiúla
Is iad na toghlimistéir áitiúla na haonaid riaracháin áitiúla i nÉirinn.  I gcontaetha lasmuigh de Bhaile Átha Cliath, tá siad faoi bhun na cheantair bhardais laistigh d'údaráis áitiúla.

## Tionóil Réigiúnacha
Tá Tionól Réigiúnach ag gach réigiún NUTS&nbsp;2.  Tá na réigiúin roinnte ina gceantair pleanála straitéiseacha, a thagann le réigiúin NUTS&nbsp;3.  Roimh an mbliain 2014, bhí Údaráis Réigiúnacha ag na hocht réigiún NUTS&nbsp;3.  Chuir an t-acht 2014 deireadh leo siúd agus chruthaigh ina n-ionad Tionóil Réigiúnacha.  Ainmnítear teachtaí tionóil ag na húdaráis áitiúla as a gcuid comhairleoirí.

## Féach freisin
* Cóid ISO 3166-2 na hÉireann
* Rialtas áitiúil in Éirinn

## Naisc sheachtracha
* Cóid LAU (aonaid riaracháin áitiúla (ARA))
* ''Hierarchical list of the Nomenclature of territorial units for statistics - NUTS and the Statistical regions of Europe
* Léarscáil de thíortha an AE - NUTS leibhéal 1
** NUTS Maps 2016
* Idirdhealú idir na leibhéil sa chóras NUTS agus aonaid riaracháin náisiúnta

## Tagairtí

Éire
1 NUTS
Tionóil Réigiúnacha na hÉireann

Cruthaíodh ** Tionóil Réigiúnacha ** na hÉireann sa bhliain 1991 faoin Acht um Rialtas Áitiúil.  Tháinig ann d'fhoirm reatha na dtionól sa bhliain 2015 faoin Acht um Athchóiriú Rialtais Áitiúil, 2014.  Tá dhá phríomhaidhmeanna acu faoin reacht: comhordú soláthar seirbhísí poiblí a chur chun cinn; agus faireachán a dhéanamh ar an íoc amach de  sna réigiúin.

## Stair
Tháinig na Tionóil Réigiúnacha an in ionad na hÚdaráis Réigiúnacha, a bhí cruthaithe faoin Acht um Rialtas Áitiúil, 1991.  On mbliain 1999 go dtí 2014, bhí dhá Thionól Réigiúnacha ann, thar na húdaráis.

Faoin acht athchóirithe den bhliain 2014, cuireadh deireadh leis na hÚdaráis agus tháinig na Tionóil ina n-ionad.  I ndiaidh a further adjustment as Eanáir 2015 ar aghaidh, tá ann anois trí Thionóil Réigiúnacha, gach ceann acu le Coistí  um Pleanáil Straitéiseach.

Is réigiúin NUTS 2 iad na trí réigiún úd.  Tá na réigiún roinnte ina gceantair straitéiseacha pleanála (CSP), atá ina réigiúin NUTS 3.

## Tionóil réigiúnacha
Is iad a leanas na Tionóil Réigiúnacha, i dteannta lena gceantair agus údaráis:

## Ballraíocht
Ainmnítear baill na dTionól as baill tofa na nÚdarás áitiúil sna réigiúin.

## Naisc sheachtracha
* Tionól Réigiúnach an Tuaiscirt agus an Iarthair
* Tionól Réigiúnach an Oirthir agus Lár na Tíre
* Tionól Réigiúnach an Deiscirt

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann
Camán

mion|220x220px|Camán de Pat Madden, 1887
mion|220x220px|Enda Kenny agus Barack Obama, 2011
Bata iománaíochta nó camógaíochta is ea **camán** (rud atá "camtha" nó lúbtha).

## Stair
Tá a fhios againn go ndearnadh an chéad trácht ar an iomáint sa litríocht in 1272RC, ach seans go raibh muintir na hÉireann ag imirt iomána de shórt éigin roimhe sin.  I Luimneach a thángthas ar phíosa adhmaid a shíltear go mb’fhéidir gurb é an camán is sinne in Éirinn. I Sceach an Chreagáin, Mungairit i Luimneach a thángthas ar an phíosa adhmaid in 2021. Tá an píosa thart ar mhéadar go leith ar fad agus é déanta as saileach.  Bhí gach rud caomhnaithe go maith mar gheall ar an talamh báite agus thángthas ar go leor píosaí eile fosta, cosúil le bróga leathair.

## Féach freisin

* Sliotar
* Iománaíocht,  camógaíocht

## Tagairtí

Catagóir:Camógaíocht
Catagóir:Iomáint
Leabhar Reachtanna na hÉireann

Is bunachar dlí foilsithe ag Oifig Ard-Aighne na hÉireann é ** Leabhar Reachtanna na hÉireann ** (aitheanta fosta mar **Ríomhleabhar Reachtanna na hÉireann** (rLRÉ); *Béarla: eISB*).  Faightear ann cóipeanna d'achtanna an Oireachtais agus ionstraimí reachtúla.  Faightear ann fosta Eolaire Reachtaíochta, agus ann san áireamh táblaí croineolaíocha de reachtaíocht réamh-1922.  

Foilsítear an leabhar ar an suíomh gréasáin (irishstatutebook.ie).  Tráth dá raibh, foilsíodh é ar CD-ROM.  Sa bhliain 2001, tuairiscíodh in *Irish Law Times*, cé gur chóir moladh mór ag dul d'fhoireannan an Ard-Aighne as a saothar, go raibh áfach san leagan CD-ROM "a significant number of errors".

## Féach freisin
* Dlí na hÉireann
* N-Lex ar EUR-Lex.

## Foinsí
* OECD (2010). *Better Regulation in Europe: Ireland 2010*. OECD Publishing. , lch. 93. Cóip digiteach ó Google Books. .
* Ruth O'Flaherty. "The Provision of Library and Research Services in the Office of the Attorney General – a Law Office of the State". Legal Information Management, Cambridge University Press, Imleabhar 11, eagrán 3, Meán Fómhair 2011, ll 195 – 197. .

## Naisc sheachtracha
* 
* Leabhar Reachtanna na hÉireann, ar N-Lex

## Tagairtí

Catagóir:Dlí na hÉireann
Toghlimistéar áitiúil

[thumb | [Baile Átha Cliath roinnte ina aon toghlimistéar áitiúil déag.  Is ionann na dots agus baill  le haghaidh gach TLA]]

[thumb | TLA Chlaonta, [Contae Chill Dara, roinnte ina toghranna ceantair (EDs).]]

Is toghroinn é  **toghlimistéar áitiúil** (**TLA**; ) i gcomhair toghchán sa chóras rialtais áitiúil i nÉirinn.  Baineann gach toghchán úsáid as an córas aonvóta inaistrithe.  Tá an Phoblacht roinnte ina 166 TLA, le daonra sa mheán 28,700 agus achair sa mheán  ag gach ceann acu.  Sainítear teorainn na limistéar ar ord an Aire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta, de ghnáth bunaithe ar aonaid níos lú darb ainm toghroinn ceantair, agus 3,440 dá leithéid sa stát.

Chomh maith lena bhfeidhm toghchán, is aonaid riaracháin iad na limistéir san aicmiú NUTS forbartha ag Eurostat.  Úsáidtear iad fosta chun cásanna COVID-19 a thuairisciú.

## Féach freisin
* Contaetha na hÉireann
* Dáilcheantair

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí
Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair

Bunaíodh ** Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair ** i bPoblacht na hÉireann ar an 1d Eanáir 2015.  Is réigiún NUTS leibhéil II i nÉrinn é (le cód IE04).

D'fhéadfadh réigiúin NUTS&nbsp;2 a bheith curtha in aicmí *níos lú forbartha*, *aistriú* nó *níos mó forbartha* chun cáilitheacht a shocrú le haghaidh maoinithe faoi Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus Ciste Sóisialta na hEorpa Plus.  Sa bhliain 2021, cuireadh Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthar san aicme *aistriú*.

Is é Tionól Réigiúnach an Tuaiscirt agus an Iarthair (TRTI) ar cheann de thrí thionól bunaithe sa bhliain 2015 faoin Acht um Athchóiriú Rialtais Áitiúil, 2014.  Tháinig na tionóil i réim in ionad 8 nÚdarás Réigiúnacha a bhí ann rompu. 

Tá ann sa réigiún dhá cheantar straitéiseacha pleanála (CSP), agus réigiún NUTS leibhéal III gach ceann acu.

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann
Saikat Chakrabarti

Is polaiteoir as California é **Saikat Chakrabarti** (a rugadh ar an 12 Eanáir 1986), de chuid an Pháirtí Dhaonlathaigh  agus duine atá i bhfad amach ar an eite chlé. 
clé|mion

## Gairm
Cé gur sa teicneolaíocht agus an comhlacht Stripe a bhunaigh na deartháireacha John agus Patrick Collison as Luimneach a thosaigh Chakrabarti a shaol gairmiúil, 

Tá sé gníomhach sa bpolaitíocht le roinnt mhaith blianta agus cáil air mar chomhairleoir straitéiseach. D’oibrigh sé ar fheachtas uachtaránachta Bernie Sanders in 2015 agus 2016 (nuair a sheas Trump den chéad uair). Bhí sé ina bhainisteoir ar fheachtas Alexandria Ocasio-Cortez in 2018.

**2025-2026**

Sheol Chakrabarti a cheanncheathrú nua i San Francisco i mí Lúnasa 2025. Chuir sé béim ar leith ar theagmháil a dhéanamh leis an gcosmhuintir lena chinntiú go n-éiríonn leis na Daonlathaigh tromlach i dtithe na comhdhála a bhaint amach sna toghcháin lár téarma in 2026. Chuirfeadh toradh dá leithéid athrú ó bhonn ar an tírdhreach polaitiúil agus ar chumas an Uachtaráin Trump polasaithe a chur i bhfeidhm.

In 2025 bhí an-tacaíocht léirithe do Chakrabarti agus é ag iarraidh suíochán Nancy Pelosi i San Francisco a bhaint di.   Tá rún ag Chakrabarti seasamh in 2026 do shuíochán comhdhála i San Francisco " mar shlánaitheoir an Pháirtí Dhaonlathaigh". Is beag seans atá aige, faoi láthair, meastar, an ceann is fearr a fháil ar Nancy Pelosi, duine de mhóruaisle an pháirtí. Ach tá go leor i measc na nDaonlathach den tuairim go bhfuil sé de chumas in Chakrabarti fuinneamh nua a chur sa bpáirtí atá in ísle bhrí ón toghcháin in 2024.

## Féach freisin

* Nancy Pelosi
* Zohran Mamdani

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIndia
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986