Cú Chulainn

thumb|upright|Séadanda, pictiúr le Stephen Reid (1904)

I luathlitríocht na hÉireann, ba é **Cú Chulainn** (Cú Chulaind nó Cúchulainn) príomhlaoch na nUltach sna laochscéalta Rúraíochta agus an príomhphearsa sa seanscéal Táin Bó Cuailgne. Séadanda (nó Setanta) a bhí mar ainm air agus é ina óige. Ba í Deichtíne (nó Deichtine), deirfiúr Chonchúir mhic Neasa, a mháthair, agus ba é Sualdamh (fear céile Dheichtine) a athair. I leaganacha áirithe de na scéalta, deirtear gurbh é an dia Lugh a athair. Ba é Conall Cearnach a dheartháir altrama, agus bhí Fearghas mac Róigh ar dhuine dá leasaithreacha. Ba é an gaiscíoch ba cháiliúla é ar an gCraobh Rua.

## Óige Chú Chulainn
Oileadh Séadanda i gcúirt Chonchúir in Eamhain Mhacha agus, ina óige dó, thuar an draoi Cathbhadh go gcaillfí Séadanda ag aois óg, ach go mairfeadh a chliú thar na réanna.

Thuill Séadanda an t-ainm níos cáiliúla i ndiaidh gurbh éigean dó cú cosanta a mharú le n-a shaol fhéin a shábháil. Leis an ghabha Culann ab ea an beithíoch a maraíodh, agus d'ofráil Séadanda ionad cú Chulainn a thógáil nó go mbeadh cú a dhiongbhála oilte aige. Ba é Laogh mac Rianghabhra carbadóir Chú Chulainn, agus ba iad an Liath Macha agus Dubh Saighleann an dá each a thiomáin sé ar bhealach an chogaidh. Bhí sé de chliú ar Chú Chulainn go dtigeadh riastradh air le linn catha.

## Táin Bó Cuailgne
Insítear go leor scéalta ar Chú Chulainn: mar a mheall sé a bhean, Eimhear (nó Emer); mar a mharaigh sé an laoch Muimhneach Cú Roí; mar a mharaigh sé a mhac féin Connla; agus mar a bhain sé an curadhmhír amach ag fleá Bhricreann. 

Ach is í an Táin (Táin Bó Cuailgne) an scéal is mó díobh. In aois a sheacht mbliana déag dó, chosain sé Cúige Uladh in aghaidh shluaite shaighdiúirí de cheithre chúige na hÉireann. Bhí na hairm ionnsaitheacha faoi cheannas Mhéabha, banríon Chonnacht, fad agus a bhí laochra eile na nUltach ar an leaba leis an gCeas Naíon, tinneas a d'fhág tréithlag iad.

Ba le linn Táin Bó Cuailgne fosta a chuaidh Cú Chulainn i gcomhrac aonair lena chara Feardia, a mharaigh sé i rith na coimhlinte. Chosain Cú Chulainn Cúige Uladh ar ollshluaite Mhéabha go dtí gur éirigh le Conchúr agus laochra na Craoibhe Rua teacht i gcabhair agus arm Mhéabha a ruaigeadh.

## Bás Chú Chulainn
Sa scéal 'Aided Chon Culaind' déantar cur síos ar chath deireanach an laoich.

I ndíoltas as Táin Bó Cuailgne, chuir Méabh triúr mac is triúr iníon Chailitín ag foghlaim draíochta chun Cú Chulainn a mharú, agus ghríosaigh sé mórghaiscígh na tíre chun díoltas a bhaint amach as marú a ndaoine muinteartha i dTáin Bó Cuailgne. Chruinnigh sí ollsluaite cheithre mhórchúige Éireann, agus rinne siad ionradh ar Chúige Uladh. Cé gur chomhairligh Conchúr agus uaisle na nUltach do Chú Chulainn fanacht glan ar Chlann Chaitilín go n-ídeodh Cathbhadh a ndraíocht orthu, mealladh Cú Chulainn amach ina aonar in aghaidh na n-ollsluaite agus maraíodh é.

## Cú Chulainn mar Laoch
Tá cosúlachtaí idir Cú Chulainn agus Rostam, laoch mór litríochta na bPeirseach, chomh maith leis an laoch Gréagach Heracles, agus Hildebrand na nGearmánach, rud a thabharfadh le tuigsint go bhfuil bunús coiteann eatarthu as doimhneacht thobar na miteaseolaíochta Ind-Eorpaí seanda.

## Naisc sheachtracha
* Cú Chulainn, *Irish Lives*, Irish Times, 20 Már 2010. 

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Catagóir:Laochra miotaseolaíochta