open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sweet but Psycho

Is amhrán leis an gceoltóir Meiriceánach Ava Max é "**Sweet but Psycho**"  (Gaeilge: *Cneasta Ach Buile*), eisíodh mar shingil ar an 17 Lúnasa 2018 é trí Atlantic Records. Chomh-scríobhadh é le Max in éineacht le hAndreas Haukeland, Madison Love agus Cirkut, b'é an duine deireaneach a léirigh a t-amhrán. Ar a éisiúint, chuaigh sé ar a lán seinnliostaí Spotify agus Cairteacha Víreasacha, agus shroich sé ar uimhir a haon i 11 tír le hÉire clúdaithe faoi sin.

## Fáilte Chriticiúil
Agus é ag scríobh ar son ''Billboard'', dúirt Jon ALi gurbh ghiota popcheoil atá andúile ar an toirt é.

## Fís Cheoil
Stiúireadh an fhís cheoil leis an scannánóir Beangál-Meiriceánach agus eisíodh ar an 27 Lúnasa 2018 é.

## Liosta Traiceanna

* **Íoslódáil Dhigiteach**

# "Sweet but Psycho" – 3:07

* **Íoslódáil Dhigiteach**

# "Sweet but Psycho" (Acoustic) – 2:59

* **Íoslódáil Dhigiteach**

# "Sweet but Psycho" (Paul Morrell Remix) – 3:24

* **Íoslódáil Dhigiteach**

# "Sweet but Psycho" (Morgan Page Remix) – 3:46

## Tagairtí

Catagóir:2018 singles
Catagóir:2018 songs
Catagóir:Song recordings produced by Cirkut (record producer)
Catagóir:Songs written by Cirkut (record producer)
Catagóir:Songs with feminist themes
Catagóir:Irish Singles Chart number-one singles
Catagóir:Number-one singles in Denmark
Catagóir:Number-one singles in Finland
Catagóir:Number-one singles in Norway
Catagóir:Number-one singles in Sweden
Catagóir:Number-one singles in Switzerland
Catagóir:Ultratop 50 Singles (Flanders) number-one singles
Caolas Shunda

mion|Léarscáil de Chaolas Shunda i 1729 ag Pierre van der Aa|clé
Scarann **Caolas Shunda** (An Indinéisis; *Selat Sunda*)  na hoileáin Indinéiseacha Iáva agus Sumatra. Ceanglaíonn sé Muir Iáva leis an Aigéan Indiach. Tagann an t-ainm ó téarma Indinéisise *Pasundan*, rud a chiallaíonn *Iáva Thiar*. mion|Léarscáil de Chaolas Shunda circa 1702-1707|clé
Tagann sé freisin ó ainm mhuintir na Súndánach, daoine dúchasacha de chuid Iáva Thiar, le muintir Iáva a bheith ar fáil den chuid is mó i Lár agus Oirthear Iáva.

## Tagairtí

Catagóir:Caolais
Catagóir:An Indinéis
Catagóir:An tAigéan Ciúin
Císte spúinse

Is císte déanta as plúr (plúr cruithneachta de ghnáth), siúcra, im agus uibheacha é **císte spúinse**.

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Milseog
Carúl Nollag

deas|250px|thumb|Leabhar Carúl Nollag ón mbliain 1871
Is amhrán tíre reiligiúnach nó iomann é **[[Carúl Nollag]]** a bhfuil tóir air, go háirithe ceann a bhaineann le Nollaig.

## Féach freisin
* :Catagóir:Carúil Nollag i nGaeilge

## Tagairtí


Catagóir:An Nollaig
Béar donn Himiléach

Is ainmhí é an **béar donn Himiléach**. Mamach atá ann. 

## Féach freisin
Béar

## Tagairtí

Catagóir:Béir
Gíománach

Tagann an focal Gaeilge **gíománach** ón Bhéarla *yeoman*, focal a chiallaigh, i dtús báire, duine ar leis píosa talún, duine a shaothraíonn an talamh, nó ball de mheánaicme na seirbhíseach i dteaghlach ríoga nó uasal Sasanach. Doiciméadaíodh an téarma Béarla den chéad uair i Sasana i lár na 14ú haoise.  Chuaigh gíománaigh isteach i gCabhlach Shasana le linn an Chogaidh Céad Bliain mar mhairnéalaigh agus mar bhoghdóirí. Go luath sa 15ú haois, ba rang i gcóras na ridireachta é *yeoman* idir péitse agus scuibhéir. Faoi dheireadh na 17ú haoise, d'úsáidtí an téarma do chéim sa Chabhlach Ríoga do na gnáthmhairnéalaigh a bhí i bhfeighil stóras na loinge, mar shampla earraí bia, púdar gunna, agus seolta.

## Tagairtí

Catagóir:Feirmeoirí
Catagóir:Aicmí sóisialta
Catagóir:Stair na Breataine
Catagóir:Talmhaíocht
Iomann

Is cineál amhráin é **iomann**, a chantar de ghnáth chun dia nó déithe a mholadh nó a adhradh. Tagann an focal *iomann* ón tSean-Ghréigis  a chiallaíonn “amhrán molta”.

Cé gur i gcomhthéacs na Críostaíochta is mó a bhfuil eolas ar iomainn in Éirinn, is gné de reiligiúin dhomhanda eile iad chomh maith, go háirithe i bhfo-ilchríoch na hIndia (*stotra*). Tháinig roinnt iomann anuas ón gcianaois, go háirithe ó chultúir na hÉigipte agus na Gréige. Is iomainn le téacsanna Gréigise iad cuid de na samplaí is sine de nodaireacht an cheoil.

## Tagairtí

Catagóir:Iomainn
Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Ceol Críostaí
Amhrán

deas|250px|thumb|Amhrán
Is éard is **amhrán** ann ná focail agus ceol le chéile agus iad le canadh.

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaíocht
Sajid Javid

Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh na Ríochta Aontaithe is ea **Sajid Javid**. Rugadh é i Rochdale, Lancashire ar an 5 Nollaig 1969. 

I mí an Mheithimh 2021, thosaigh Sajid Javid ag cur tús lena chuid dualgas mar Rúnaí Sláinte na Breataine. Tháinig sé in áit Matt Hancock, a d'éirigh as tráthnóna i ndiaidh dhó admháil gur sháraigh sé srianta COVID-19. 

Ar 5 Iúil 2022, thug  Rishi Sunak, in éineacht le Javid, le tuiscint go raibh siad ag éirí as; ní raibh muinín acu a thuilleadh as Boris Johnson.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Baincéirí
Catagóir:Daoine Briotanacha de shliocht Áiseach
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Lancashire
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Worcestershire
Daniel O'Callaghan (Loch Garman)

Polaiteoir Éireannach ab ea **Daniel O'Callaghan**. Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.

## Tagairtí

O'Callaghan, Daniel
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
I Rith an Gheimhridh Ghruama

Is carúl Nollag é **I Rith an Gheimhridh Ghruama**.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* I Rith an Gheimhridh Ghruama ar Youtube

Catagóir:Carúil Nollag
Catagóir:Carúil Nollag i nGaeilge
Maróg gheire

clé|250px|mion|Maróg Nollag
Is éard is **maróg gheire** ann ná maróg a dhéantar as plúr cruithneachta agus geir (go sonrach, an tsaill amh chrua a fhaightear timpeall na nduán i mbó nó i gcaora), go minic le grabhróga aráin, torthaí triomaithe (ar nós rísíní), torthaí leasaithe eile, agus spíosraí. Bíonn sí bruite, galaithe, nó uaireanta bácáilte.

Tá go leor oideas éagsúil ann, idir mhilis agus shaillte. Uaireanta, úsáidtear im nó brioscóir glasra in áit na geire.

Is cineál maróige geire é maróg na Nollag.

Téann an mharóg gheire siar go dtí tús an 18ú haois ar a laghad. Tá oideas do “An excellent Plumb-Pudding” i leabhar cócaireachta le Mary Kettilby dar teideal *A Collection of above Three Hundred Receipts in Cookery, Physick and Surgery* a foilsíodh in 1714. Is éard atá ann ná “one pound of Suet, shred very small and sifted”, in éineacht le rísíní, plúr, siúcra, uibheacha, agus pinsín salainn; bruitear na comhábhair seo “for four hours at least”.

## Tagairtí

Catagóir:Maróga
Catagóir:Bia Sasanach
Flapóg

Is císte milis déanta de choirce, órshúlach, agus im leáite, a thugtar i ndronuilleoga í **flapóg**.

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Milseog
Bloc Nollag

deas|250px|thumb|Bloc Nollag
Is lomán mór a dhóitear go traidisiúnta sa teallach ar an Oíche Nollag í **bloc Nollag**.

Catagóir:An Nollaig
Fóram na Róimhe

deas|250px|thumb|Fóram na Róimhe
Is suíomh seandálaíochta sa Róimh é **Fóram na Róimhe**.

Catagóir:Stair na Róimhe
Frank Welker

Is aisteoir gutha Meiriceánach é **Franklin Wendell** "**Frank**" **Welker**, a rugadh sa bhliain 12 Márta 1946 in Denver, Colorado. Aithnítear é thar aon ní eile as a chuid oibre sa tsraith Scooby-Doo, ar dtús mar Fred Jones ag tosnú sa bhliain 1969 nuair a cuireadh tús leis an tsraith úd, agus ansin mar ghuth Scooby-Doo féin ón mbliain 2002 anuas.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí Ghradam Emmy
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Fir
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Rollóg Eilvéiseach

clé|250px|mion|Rollóg Eilvéiseach
Is císte sorcóireach le bís trasghearradh, déanta de chíste spúinse réidh le líonadh mar subh inti í **rollóg Eilvéiseach**.

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Milseog
Asia Bibi cás diamhasla

[deas|250px|thumb|[Salmaan Taseer]]
**Asia Bibi cás diamhasla** 

Catagóir:An Phacastáin
Catagóir:Diamhasla
Catagóir:Stair na Pacastáine
Taosrán

clé|250px|mion|Taosrán
Is meascán de phlúr, uisce agus saill é **taosrán**, a rolltar amach agus a bhácáiltear ina chrústa ar phióga srl.

## Féach freisin
*Puth-thaosrán

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Milseog
Rón cochallach

Is ainmhí é an **rón cochallach** (*Cystophora cristata*). Mamach atá ann, rón mór a mhaireann sna réigiúin láir agus thiar den Atlantach Thuaidh, ó Oileánra Svalbard san oirthear go Murascaill San Labhrás i gCeanada san iarthar. Bíonn dath airgead-liath nó bán orthu le spotaí dubha móra is beaga ar fud na colainne.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Hófavartach

mion|clé|240px|Hófavartach rua
Is madra clóis é an **hófavartach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Barry Bostwick

Is aisteoir Meiriceánach é **Barry Knapp Bostwick**, a rugadh sa bhliain 24 Feabhra 1945.

## Beathaisnéis
Aisteoir darbh ainm a bhí ina athair, Bud Bostwick. Aithnítear é as roinnt rólanna a bhí aige i scannáin agus ar an teilifís, ról Brad Majors in *[[The Rocky Horror Picture Show]]*, scannán ceolmhar cultais ó na 1970idí, agus a ról in *[[Spin City]]*. Bronnadh Gradam Tony air sa bhliain 1977 chomh maith le Gradam Golden Globe sa bhliain 1989. Rinne sé ról George Washington i mionsraith theilifíse faoi shaol an uachtaráin Mheirceánaigh úd.  
  

Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as California
Dioscliosta Liam Payne

Is éard atá i ndioscliosta an amhránaí agus scríbhneoir amhrán Sasanach Liam Payne ná sé shingil mar ealaíontóir ceoil aonréadach.

## Seinn leabhraithe

## Singlí
### Mar Ealaíontóir Ceoil

## Tagairtí

Payne, Liam
John O'Leary (Ciarraí)

Polaiteoir Éireannach ab ea **John O'Leary**  (3 Bealtaone 1933 – 5 Deireadh Fómhair 2015). Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Ciarraí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCiarraí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2015
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí
Elaine Thompson

Is rábálaí raoin agus faiche Iamácach í **Elaine Thompson**. Rugadh í ar an 28 Meitheamh 1992.

Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 i Rio de Janeiro, An Bhrasaíl, bhuaigh Thompson bonn ór sna rásaí 100m agus sna rásaí 200m agus bonn airgid sa rás sealaíochta 4×100 m.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Genzebe Dibaba

Is reathaí meánraoin agus fadraoin Aetópach í **Genzebe Dibaba Keneni**. Rugadh í ar an 8 Feabhra 1991.

Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 i Rio de Janeiro, An Bhrasaíl, bhuaigh sí bonn airgid sa rás 1500 m.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
James Stephens (scríbhneoir)

Scríbhneoir agus náisiúnaí Éireannach a bhí ag scríobh faoi Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916 ba ea **Séamus Mac Stiofáin** (26 Nollaig 1950), nó **James Stephens** mar a thugtaí air as Béarla.

## Saol

Chláraigh Stephens le Conradh na Gaeilge sna 1900idí agus d’fhreastail sé ar ranganna Gaeilge. Sa bhliain 1907, thosaigh sé ag scríobh don iris *[[Sinn Féin]]*. Sa bhliain 1911, bhí ról aige sa dráma *Bairbre Ruadh* le Pádraic Ó Conaire.

Sa bhliain 1912, d'fhoilsíodh na leabhair *The Charwoman’s Daughter* agus *The Crock of Gold* (agus cnúsach filíocha *The Hill of Vision*). D’admhaigh Stephens féin go ndeachaigh James Joyce agus Edward Plunkett (18ú Barún Dhún Samhnaí) go mór i bhfeidhm air. Bhí fantaisíocht, fealsúnacht, greann agus éagsúlacht carachtair mar théamaí iontu.  

Chuaigh Éirí Amach 1916 go mór i bhfeidhm ar Stephens. Sa leabhar leis, *Insurrection*, tugann Stephens cur síos beomhar ar imeachtaí Sheachtain na Cásca ón taobhlíne.
mion|clé|Sir Peter Courtney Quennell agus James Stephens (1929)

Chuir Stephens spéis i mbéaloideas na hÉireann agus i litríocht ársa na tíre, agus is orthu siúd a bhí trí leabhar  a d’fhoilsigh sé sna 1920idí – *Irish Fairy Tales* (1920), *Deirdre* (1923) agus *In the Land of Youth* (1924). Chuir Stephens a chruth féin ar na scéalta. Bhí an-éileamh ar na leabhair ag an am. 

Chuaigh Stephens go Sasana sa bhliain 1937 agus thosaigh sé craoladh leis an BBC. Ag obair fós don BBC i Londain ag cur cláir filíochta i láthair a bhí Stephens an bhliain ar cailleadh é, 1950.

## Foinsí
Éist le Stephens anseo :  "Glórtha na Réabhlóide ar RTÉ Raidió na Gaeltachta", ar reabhloid.ie .

## Tagairtí

Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Baill de BPÉ
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1880
Catagóir:Básanna i 1950
Anna van der Breggen

Is rothaí rásaíochta don Ísiltír í **Anna van der Breggen**, a rugadh ar an 18 Aibreán 1990 i Zwolle san Ísiltír.

Catagóir:Rothaithe
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Patrick Hausding

Is tumadóir Gearmánach é **Patrick Hausding** a rugadh ar 9 Márta 1989 i mBeirlín, An Ghearmáin. Tá bonn airgid agus cré-umha Oilimpeach buaite aige.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tumadóirí
James Guy

Is snámhóir Briotanach é **James Guy**. Rugadh é ar an 26 Samhain 1995, i mBury, Sasana.

Bhuaigh sé dhá bhonn airgid ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016, sna himeachtaí: 4×200 saorstíl agus m 4×100 m meascra.

Catagóir:Snámhóirí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Louis Smith

Is gleacaí Briotanach é **Louis Antoine Smith**. Rugadh é ar an 22 Aibreán 1989.

Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2008, bhuaigh sé bonn cré-umha ar an gcapall corr. Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012, bhuaigh sé bonn airgid ar an gcapall corr agus bonn cré-umha in imeacht na foirne. Ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016, bhuaigh sé bonn airgid eile ar an gcapall corr.

Bhuaigh Louis an deichiú sraith ''Strictly Come Dancing sa bhliain 2012 le Flavia Cacace.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Gleacaithe
Drong

deas|250px|thumb|Crip
Is grúpa na daoine óga i mbun mionchoireacht nó foréigean í **drong**.

Catagóir:Coirpeacht
Pióg

mion|clé|250px|Pióg
Is mias bácáilte le toradh, nó feoil agus glasraí, go hiondúil le barr agus bonn taosrán í **pióg**.

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Milseog
Cuvascach Ungárach

mion|clé|240px|Cuvascach Ungárach
Is madadh clóis é an **cuvascach Ungárach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Raidió na dTreabh

Is é **Raidió na dTreabh**  "stáisiún raidió", lonnaithe in Áras na nGael i gcathair na Gaillimhe. Thosaigh na podchraoltaí sa bhliain 2016. 

Tá na cláracha le fáil ar an idirlíon amháin ach ba mhaith leis an dream céadúnas a fháil ón tÚdarás Craolacháin na hÉireann / An BAI chun a bheith in ann craoladh ar FM raidió timpeall contae na Gaillimhe ar fad.

## Naisc
* Facebook
* Twitter
* Raidió na dTreabh air Soundcloud

## Féach freisin
* Taibhdhearc na Gaillimhe
* Connemara Community Radio
* Gaillimh
* Raidió na Life
* Raidió Fáilte
* CRAOL
* RTÉ Raidió na Gaeltachta
* Raidió Rí-Rá
* Galway Bay FM
* Údarás Craolacháin na hÉireann / An BAI

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin raidió in Éirinn
Catagóir:Meáin na Gaeilge
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 2016
Catagóir:Podchraoltaí
Catagóir:Podchraoltaí i nGaeilge
Catagóir:Podchraoltaí Éireannacha
Mo Farah

Is cianreathaí Briotanach é **Mohamed "Mo" Muktar Jama Farah** nó **Hussein Abdi Kahin** (a rugadh ar an 23 Márta 1983).

Bhuaigh sé dhá bhonn óir sna Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012 i Londain, An Ríocht Aontaithe, sna rásaí 5000 m agus 10,000 m. Bhuaigh sé dhá bhonn óir eile sna Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016 i Rio de Janeiro, An Bhrasaíl, sna rásaí 5000 m agus 10,000 m.

## Saol
Nocht Farah i gclár faisnéise  i mí Iúil 2022 gur gáinneáladh é go dtí an Ríocht Aontaithe mar shearbhónta tí agus é naoi mbliana d’aois. Dúirt sé nach é Mo Farah a ainm ceart; i ndáiríre Hussein Abdi Kahin is ainm dó. 

Rugadh i gCríoch Shomáile é agus fuair a athair bás sa chogadh cathartha nuair a bhí sé ceithre bliana d’aois. 

Nuair a tháinig Farah go dtí an Ríocht Aontaithe, bhí sé ina chónaí le cúpla a chaith go dona leis. Ach tharrtháil a mhúinteoir corpoideachais é agus bronnadh saoránacht Briotanach air. 

Dúirt Rialtas na Breataine nach mbeidh aon phionós roimhe de bharr an eolais seo. Dúirt an lúthchleasaí go leanfaidh sé ar aghaidh faoin ainm Mo Farah anois.mion|clé

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An tSomáil
Catagóir:Daoine Briotanacha gorma
Catagóir:Daoine de chuid na hAfraice
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Lúthchleasaithe Sasanacha
Catagóir:Moslamaigh
Catagóir:Reathaithe maratóin
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
WTA Tour 2019

Is liosta é seo de na heachtraí a tharla nó a tharlóidh sa bhliain 2019 i leadóg ar an WTA Tour. Is é seo an 49ú eagrán.

## Eanáir

## Feabhra

## Márta

## Aibreán

## Bealtaine

## Meitheamh

## Iúil

## Lúnasa

## Meán Fómhair

## Deireadh Fómhair

## Samhain

## Tagairtí

Catagóir:Leadóg i 2019
Toghchán Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath, 2019

Reáchtáladh toghchán do Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath ar an 24 Bealtaine 2019.

## Torthaí

Catagóir:Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2019
Death Note

Is sraith manga agus anime ón tSeapáin forbartha ag Tsugumi Ōba agus Takeshi Obata é ***Death Note*** (Seapáinis: デスノート, Desu nōto). Foilsíodh é idir 1 Eanáir 2003 agus 15 Bealtaine 2006 in deich n-imleabhar.

Leanann sé scéal Light Yagami (Yagami Raito), mac léinn ardscoile a aimsíonn leabhar nótaí osnádúrtha a bhaineann le *[[shinigami]]* (dia an bháis i mbéaloideas na Seapáine), leabhar a chuireann ar chumas an duine atá ina sheilbh aon duine a bhfuil a ainm scríofa ann a mharú. Déanann Light ansin iarracht útóipe saor ó choiriúlacht a chruthú ina rialódh sé féin mar dhia. Déanann foireann rúnda de chuid na bpóilíní iarracht stad a chur leis.

## Tagairtí

Catagóir:Death Note
Catagóir:Madhouse (stiúideo)
Catagóir:Sraitheanna anime
Catagóir:Sraitheanna manga
Steve Harvey

Is óstach teilifíse, fuirseoir, aisteoir, léiritheoir, údar agus pearsa theilifíse Meiriceánach é **Broderick Stephen** "**Steve**" **Harvey**, a rugadh sa bhliain 17 Eanáir 1957 in Welch, Virginia Thiar. Aithnítear é go mór mhór as a ról mar fhear a' tí ar chláir theilifíse cluichí.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
The Voice UK (sraith 8)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag John de Mol é ***[[The Voice UK]]***. Seo an ochtú sraith *The Voice UK* agus an tríú sraith ar ITV. Thosaigh an ochtú sraith ar an 5 Eanáir 2019.

Is iad will.i.am agus Tom Jones, Jennifer Hudson agus Olly Murs mar bhreithiúna don sraith seo.

## Tagairtí

Catagóir:The Voice UK
Catagóir:2019 séasúir teilifíse
Dlí Uí Mhurchú

Is éard is **Dlí Uí Mhurchú** ann ná eipeagram nó nath a deir más féidir dul in aimhréidh go rachfar in aimhréidh.

## Féach freisin

Dlí Uí Mhurhcú
Dlí Uí Mhurhcú

Is éard is  ann ná eipeagram nó nath a deir má bhíonn tú ag ceartú go poiblí go ndéanfaidh tú botún.

## Féach freisin
Dlí Uí Mhurchú
Albert Finney

Aisteoir Sasanach ab ea **Albert Finney** a rugadh ar an 9 Bealtaine 1936 i Salford, Lancashire agus a fuair bás ar an 7 Feabhra 2019 . Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1971.

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Ali MacGraw

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Elizabeth Alice "Ali" MacGraw**. Rugadh í ar an 1 Aibreán 1939. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1971.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Twiggy

Is ban-aisteoir Sasanach í **Dame Lesley Lawson**. Rugadh í ar an 19 Meán Fómhair 1949. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1972.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Mainicíní
Liv Ullmann

Is ban-aisteoir Ioruach í **Liv Johanne Ullmann**. Rugadh í ar an 16 Nollaig 1938. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1973.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Ioruacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
George Segal

Is aisteoir Meiriceánach é **George Segal** (13 Feabhra 1934 - 23 Márta 2021). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1974.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Marsha Mason

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Marsha Mason**. Rugadh í ar an 3 Aibreán 1942. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1974 agus an Bhuaigh sé an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma i 1978.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Gena Rowlands

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Virginia Cathryn "Gena" Rowlands**. Rugadh í ar an 19 Meitheamh 1930 agus fuair sí bás ar an 14 Lúnasa 2024. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe in 1975.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Raquel Welch

Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í **Raquel Welch** (née **Tejada**; 5 Meán Fómhair 1940 — 15 Feabhra 2023). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1975.

Cailleadh í ar 15 Feabhra 2023, sa bhaile I Los Angeles, tar éis tinneas gairid.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Chaim Topol

B'aisteoir Iosraelach é **Chaim Topol** a rugadh ar an 9 Meán Fómhair 1935 agus a fuair bás ar an 8 Márta 2023. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1972.

Catagóir:Aisteoirí Iosraelacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1935
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Richard Kind

Is aisteoir agus aisteoir gutha Meiriceánach é **Richard Bruce Kind**, a rugadh sa bhliain 22 Nollaig 1956.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
June Whitfield

Ba bhan-aisteoir Sasanach í **Dame June Rosemary Whitfield** (a rugadh ar an 11 Samhain 1925 i Streatham, Londain agus a fuair bás ar an 28 Nollaig 2018). 

Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Básanna in 2018
Taos

250px|mion|clé|Taos
Plúr fliuch is ea taos, agus é fuinte lena bhácáil, mar arán agus mar sin de (taosráin, taoschnónna, srl).  

## Féach freisin

* Taoschnó
* Taosrán

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Milseog
Viosla Ungárach

thumb|240px|Viosla Ungárach
Is madadh clóis é an **viosla Ungárach**. 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Ray Sharkey

B'aisteoir Meiriceánach é **Raymond Sharkey, Jr.** (14 Samhain, 1952 – 11 Meitheamh, 1993). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1981.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Básanna i 1993
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Bernadette Peters

Is ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach í **Bernadette Peters**. Rugadh í ar an 28 Feabhra 1948. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1982.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Tom Courtenay

Is aisteoir Sasanach é **Sir Thomas Daniel Courtenay**. Rugadh é ar an 25 Feabhra 1937. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1984.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Julie Walters

Is ban-aisteoir agus scríbhneoir Sasanach í **Dame Julia Mary Walters**. Rugadh í ar an 22 Feaghra 1950. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1984.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Sally Kirkland

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Sally Kirkland** (r. 31 Deireadh Fómhair 1941). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1988.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Melanie Griffith

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Melanie Richards Griffith**. Rugadh í ar an 9 Lúnasa 1957. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1989.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
George Burns

B'aisteoir Meiriceánach é **George Burns** (20 Eanáir, 1896 – 9 Márta, 1996). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1976.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1896
Catagóir:Básanna i 1996
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Miranda Richardson

Is ban-aisteoir Sasanach í **Miranda Jane Richardson**. Rugadh í ar an 3 Márta 1958. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1993.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Brenda Blethyn

Is aisteoir Sasanach í **Brenda Anne Blethyn**. Rugadh í ar an 20 Feabhra 1946. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1997.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Peter Fonda

B'aisteoir Meiriceánach é **Peter Henry Fonda**. Rugadh é ar an 23 Feabhra 1940. Ba mhac Henry Fonda é.

Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1998.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Fir
Catagóir:Scríbhneoirí as Cathair Nua-Eabhrac
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Janet McTeer

Is bhan-aisteoir Sasanach í **Janet McTeer**. Rugadh í ar an 5 Lúnasa 1961. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 2000.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Felicity Huffman

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Felicity Kendall Huffman**. Rugadh í ar an 9 Nollaig 1962. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 2006.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Mickey Rourke

Is aisteoir Meiriceánach é **Philip Andre "Mickey" Rourke Jr.**. Rugadh é ar an 16 Meán Fómhair 1952. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 2009.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Jessica Chastain

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Jessica Michelle Chastain**. Rugadh í ar an 24 Márta 1977. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 2013.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Isabelle Huppert

Is ban-aisteoir Francach í **Isabelle Anne Madeleine Huppert**. Rugadh í ar an 16 Márta 1953. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 2017.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Francacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Annette Bening

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Annette Carol Bening**. Rugadh í ar an 29 Bealtaine 1958 in Topeka, Kansas. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 2000 agus i 2011.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Joaquin Phoenix

Is aisteoir Meiriceánach é **Joaquin Rafael Phoenix**. Rugadh é ar an 28 Deireadh Fómhair, 1974. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 2006.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Pablo Escobar

Ba tiarna agus gáinneálaí drugaí Colómach é **Pablo Emilio Escobar Gaviria**, a rugadh ar an 1 Nollaig 1949 agus a fuair bás ar an 2 Nollaig 1993. Bhí sé ina bhunaitheoir agus ina aon-cheannaire ar an gCairtéal Medellín. 

"Rí an Chócaoin" a bhaisteadh ar Escobar. Nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa, ba é sholáthraigh 80% de chócaon an domhain, rud a rinne an coirpeach is saibhre riamh de agus duine de na daoine is saibhre ar domhan.

Bhí nach mór dearbhmhonaplacht aige ar an gcócaon ag dul suas go dtí Stáit Aontaithe Mheiriceá le linn na 1980í agus tús na 1990í.

## Saol
Saolaíodh i Rionegro agus tógadh i Medellín é, an dara chathair is mó sa Cholóim. Chaith Escobar seal beag ina mhac léann in Autónoma Latinoamericana Medellín. 
Ach níor thaitin an gnáthshaol leis agus niorbh fhada gur thit sé isteach le mioncoirpigh eile. Thosaigh Escobar ag díol toitíni neamhdhleathacha agus ticéid chrannchuir bhréaga agus ag goideadh gluaisteán. Sna luath-sheachtóidii, thosaigh sé ag fuadach giall chun airgead a bhaint amach.

### Gáinneáil ar dhrugaí
Chuir Escobar an 'Cairtéal Medellín' ar bun sa bhliain 1976. An phríomhrud a bhí a bhí idir láimhe acu ná púdar cócaoin a dáileadh i dtreo na Stát Aontaithe, ar na céad bealaigh smuigleála riamh.  
Bhí margadh ollmhór nua ann ó thuaidh agus cothaíodh an-éileamh sna S-A gan mórán moill. Meastar go raibh idir seachtó agus ochtú tonna den druga á thabhairt aníos ar bhonn miosúil. Níl ábhar iontais é gur cruthaíodh idir uafás an anbhá i súile an rialtais na S-A - lear mór den druga ar sráideanna na tíre agus an trodaíocht fuillteach a bhain leis sa Chólóim. 
Saol galánta agus saibhir a bhí ag Escobar, ar thaobh amháin, ach bhíodh sé de shíor ag dul i ngleic le cairtéal nua eile, fórsaí cosanta na Colóime agus an CIA. Cé gur narcasceimhlitheoir brúidiúil amach is amach a bhí ann, ba laoch de short é i measc a phobail féin, áfach, agus airgead á chaitheamh aige ar ospidéil, scoileanna, séipéil agus foirne/áiseanna sacair. 

### Bás
clé|mion|2 Nollaig 1993
Sa bhliain 1991, ghéill Escobar agus gearradh 5 bliana príosún air. Rinne sé socrú leis an Uachtarán Cesar Gaviria a chinntigh nár eiseachadadh é, agus go mbeadh sé de cheart aige an pionós a chaitheamh i ndaingean dá chuid féin (La Catedral).  

Sa bhliain dár gcionn, áfach, rinne na húdaráis iarracht é a athlónnu i gnáthphriosún. D'éaláigh sé le linn na troda agus theith sé. Mharaigh Póilíní Náisiúnta na Colóime é ar 2 Nollaig 1993. 
clé|mion|Mac Escobar, Sebastián Marroquín, agus cáinteoir

## Féach freisin

* Gáinneáil ar dhrugaí

## Tagairtí

Catagóir:An Cholóim
Catagóir:Coirpigh Cholómacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Básanna i 1993
Catagóir:Coirpigh
Catagóir:Gáinneálaithe drugaí
Anna Soubry

Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea **Anna Mary Soubry**. Rugadh í i Lincoln, Lincolnshire ar an 7 Nollaig 1956. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Iriseoirí Sasanacha
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Mná
Jean Simmons

Ba bhan-aisteoir Sasanach í **Jean Merilyn Simmons** (31 Eanáir 1929 – 22 Eanáir 2010). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1990. Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe i 1956.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2010
Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Ethel Merman

Aisteoir agus amhránaí Meiriceánach ab ea **Ethel Merman** (rugadh **Ethel Agnes Zimmermann**, 16 Eanáir, 1908 – 15 Feabhra, 1984). Tá aithne uirthi as a guth sainiúil, cumhachtach, agus as a cuid róil tosaigh in amharclannaíocht cheoil, agus tugadh “ "*the undisputed First Lady of the musical comedy stage*" uirthi. Le linn a gairmréime clúiteach san amharclann bhain sí clú amach as a léirithe íocónacha i seónna ar nós *Anything Goes*, *Annie Get Your Gun*, *Gypsy*, agus *Hello, Dolly*!.

Tá cáil uirthi freisin as a cuid rólanna sa scannánaíocht *Anything Goes* (1936), *Call Me Madam* (1953), *There's No Business Like Show Business* (1954), agus *It's a Mad, Mad, Mad, Mad World* (1963). I measc go leor gradam, fuair sí 'Gradam Tony don Bhan - Aisteoir is Fearr i gCeol' as a cuid taibhithe in *Call Me Madam*, 'Gradam Grammy' do *Gypsy* agus  'Drama Desk Award ' do *Hello, Dolly*!.

I measc na gcaighdeán go leor a thug Merman isteach i gceoldrámaí Broadway tá "*I Got Rhythm*" (ó *Girl Crazy*); "*Everything's Coming Up Roses*", "*Some People*", agus "*Rose's Turn*" (ó *Gypsy* - bhain Merman cáil amach mar Rose sa léiriúchán bunaidh Broadway sa bhliain 1959;  agus ó amhráin Cole Porter "*It's De-Lovely*" (ó *Red, Hot and Blue*), "*Friendship*" (ó *Du Barry Was a Lady*), agus "*I Get a Kick Out of You*", "*You're the Top*" , agus "*Anything Goes*" (ó *Anything Goes*). D'éirigh an t-amhrán "*There's No Business Like Show Business*", a scríobh Irving Berlin don cheoldráma *Annie Get Your Gun*, ina ceol aitheantais féin di.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1908
Catagóir:Básanna i 1984
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Pól Ó Murchú

Is iománaí é **Pól Ó Murchú**, nó **Paul Murphy** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 27 Eanáir 1989. Is as Contae Chill Chainnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sna blianta 2011, 2012, 2014 agus 2015.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Nollaig Ó Conchubhair

Is iománaí é **Nollaig Ó Conchubhair**, nó **Noel Connors** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 5 Bealtaine 1990. Is as Contae Phort Láirge é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2010, 2015 agus 2017.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Phort Láirge
Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Daithí de Búrca

Is iománaí é **Daithí de Búrca**, nó **Daithí Burke** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 16 Samhain 1992. Is as Contae na Gaillimhe é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2015, 2016, 2017 agus 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Craobh Iomána Shinsearach na hÉireann 2019

Is é **Craobh Shinsear Iomána na hÉireann 2019** an 132ú heagrán den Chraobh Uile-Éireann ó bunaíodh an comórtas in 1887. Thosaigh an chraobh ar an 11 Bealtaine 2019 agus chríochaigh sé ar an 18 Lúnasa 2019. Bhí an bua ag Tiobraid Árann i gcoinne Chill Chainnigh sa chluiche ceannais. B'é seo an 28ú bua ag Tiobraid Árann.

## Foirne

## Craobh Shinsear Iomána Laighin

### Babhta 1

### Babhta 2

### Babhta 3

### Babhta 4

### Babhta 5

### Cluiche Ceannais

## Craobh Shinsear Iomána na Mumhan

### Babhta 1

### Babhta 2

### Babhta 3

### Babhta 4

### Babhta 5

### Ceannais

## Corn Mhic Dhonncha

## An Chraobh Uile-Éireann

## Tagairtí

Catagóir:Iománaíocht i 2019
Catagóir:Craobh Shinsear Iomána na hÉireann
David Burke

Is iománaí é **David Burke**. Rugadh é ar an 7 Eanáir 1990. Is as Contae na Gaillimhe é. Bhain sé gradam 'all star' amach sna blianta 2012, 2015, 2016 agus 2017.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Eoghan Ó Murchú

Is iománaí é **Eoghan Ó Murchú**, nó **Eoin Murphy** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 6 Lúnasa 1990. Is as Contae Chill Chainnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2016 agus 2018.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Cathal Barrett

Is iománaí é **Cathal Barrett**. Rugadh é ar an 21 Iúil 1993. Is as Contae Thiobraid Árann é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Pádraig Breathnach

:*Baineann an t-alt seo leis an iománaí; má tá suim agat sa scríbhneoir, féach [[Pádraic Breathnach]]*

Is iománaí é **Pádraig Breathnach**, nó **Pádraig Walsh** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 12 Márta 1992. Is as Contae Chill Chainnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Risteard Inglis

Is iománaí é **Risteard Inglis** (Béarla: **Richie English**). Rugadh é sa bhliain 1995. Is as Dún Bleisce, Contae Luimnigh é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Luimnigh
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Darragh Mac Giobúin

Is iománaí é **Darragh Mac Giobúin** (Béarla: **Darragh Fitzgibbon**). Rugadh é ar an 1 Aibreán 1997. Is as An Ráth, Contae Chorcaí é. Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Daoine beo
Seán Ó hAnmhuire

Is iománaí Sasanach é **Seán Ó hAnmhuire**, nó **John Hanbury** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 13 Bealtaine 1993 i Leicester, Sasana.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe
Catagóir:Leicester
Catagóir:Lucht spóirt na Sasana
Pádraic Ó Mainnín

Is iománaí é **Pádraic Ó Mainnín**, nó **Pádraic Mannion** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 6 Márta 1993. Is as Contae na Gaillimhe é. Bhain sé gradam 'All Star' amach i 2017 agus 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Séamus Ó Sceacháil

Is iománaí é **Séamus Ó Sceacháil**, nó **James Skehill** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 22 Feabhra 1988. Is as Contae na Gaillimhe é. Imríonn sé mar chúl báire do chlub Cheapaigh an tSeagail, agus ar leibhéal idirchontae, do Chontae na Gaillimhe.
mion|clé|Séamus Ó Sceacháil ag imirt ar son Cheapaigh an tSeagail

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe na Gaillimhe
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Daoine beo
Aodán Ó Sé

Is peileadóir Gaelach é **Aodán Ó Sé**, nó **Aidan O'Shea** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 29 Meitheamh 1990 sa Mhuileann gCearr, Co. na hIarmhí, ach imríonn sé le foireann sinsear peile Mhaigh Eo.

## Tagairtí

Catagóir:Peileadóirí Mhaigh Eo
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Lee Keegan

Is peileadóir Gaelach é **Lee Keegan**. Rugadh é ar an 25 Deireadh Fómhair 1989. Is as Contae Mhaigh Eo é.

## Tagairtí

Catagóir:Peileadóirí Mhaigh Eo
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Lee Chin

Is iománaí é **Lee Chin**. Rugadh é ar an 8 Deireadh Fómhair 1992. Is as Contae Loch Garman é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Loch Garman
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Seán Ó Dulaoích

Is iománaí é **Seán Ó Dulaoích**, nó **Shane Dooley** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 25 Meán Fómhair 1986. Is as Contae Uíbh Fhailí é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Uíbh Fhailí
Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Conchúir Mac Domhnall

Is iománaí é **Conchúir Mac Domhnall**, nó **Conor McDonald** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 22 Meán Fómhair 1995. Is as Contae Loch Garman é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Loch Garman
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Aron Ó Seanachair

Is iománaí é **Aron Ó Seanachair**, nó **Aron Shanagher** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1997. Is as Contae an Chláir é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe an Chláir
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Daoine beo
Colm Ó Spealáin

Is iománaí é **Colm Ó Spealáin**, nó **Colm Spillane** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 1 Iúil 1993. Is as Contae Chorcaí é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Seán Ó Nualláin

Is iománaí é **Seán Ó Nualláin**, nó **Shane Nolan** mar a thugtar air i mBéarla. Is as Contae Chiarraí é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine beo
Darragh Ó Donnabháin

Is iománaí é **Darragh Ó Donnabháin**, nó **Darragh O'Donovan** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1995. Is as Contae Luimnigh é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Luimnigh
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Daoine beo
Brian Ó hÓgáin (Tiobraid Árann)

Is iománaí é **Brian Ó hÓgáin**, nó **Brian Hogan** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh ar an 9 Iúil 1996 i Lothra, Contae Thiobraid Árann é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine beo
Séamus Ó Cinnéide

Is iománaí agus peileadóir Ghaelaché **Séamus Ó Cinnéide**, nó **Séamus Kennedy** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 26 Meitheamh 1993. Is as Contae Thiobraid Árann é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Daoine beo
Seán Ó Duibhir

Is iománaí é **Seán Ó Duibhir**, nó **John O'Dwyer** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 17 Meán Fómhair 1991. Is as Contae Thiobraid Árann é. Bhain sé gradam 'All Star' amach i 2014.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Stiofán Ó Cuív

Is iománaí é **Stiofán Ó Cuív**, nó **Stephen O'Keeffe** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 29 Aibreán 1991. Is as Contae Phort Láirge é. Bhain sé gradam 'All Star' amach i 2017.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Phort Láirge
Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Mícheál Breathnach (Port Láirge)

:Tá níos mó ná duine amháin darb ainm Mícheál Breathnach ann; féach Mícheál Breathnach (idirdhealú).*
Is [[Iomáint|iománaí]] agus [[Peil Ghaelach|peileadóir Gaelach]] é *'Mícheál Breathnach**, nó **Michael "Brick" Walsh''' mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é ar an 23 Aibreán 1983. Is as Contae Phort Láirge é agus d'imir sé d'Fhoireann Sinsir Iomána Phort Láirge ar feadh 17 séasúr, áit inar imir sé i roinnt postanna difriúla. Tá cáil air mar cheann de na himreoirí peile is fearr ó Phort Láirge. Bhuaigh sé ceithre ghradam 'All Star' agus is eisean ceann de na trí imreoir chun gradam a bhaint amach sna postanna cosaint, lár-pháirce agus ionsaí. Bhuaigh sé cúig chorn i rith a ghairme idircontae, trí cinn i gCraobh na Mumhan agus dhá cheann sa Sraithchomórtas Iomána Náisiúnta. Áfach, chaill sé amach ar Chraobh na hÉireann. Tá an churiarracht aige maidir le cé chomh mhinic is a bhí sé le feiceáil sna craobhchomórtáis.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Phort Láirge
Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:MJM
1914 sa scannán

Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1914.

## Na scannáin is mó a thug airgead isteach (SA)

## Scannáin
**[[The Million Dollar Mystery]]*

### Le Charlie Chaplin
**[[Making a Living]]*
**[[Kid Auto Races at Venice]]*
**[[Mabel's Strange Predicament]]*
**[[A Thief Catcher]]*
**[[Between Showers]]*
**[[A Film Johnnie]]*
**[[Tango Tangles]]*
**[[His Favourite Pastime]]*
**[[Cruel, Cruel Love]]*
**[[The Star Boarder (scannán 1914)|The Star Boarder]]*
**[[Mabel at the Wheel]]*
**[[Twenty Minutes of Love]]*
**[[Caught in a Cabaret]]*
**[[Caught in the Rain]]*
**[[A Busy Day]]*
**[[The Fatal Mallet]]*
**[[Her Friend the Bandit]]*
**[[The Knockout]]*
**[[Mabel's Busy Day]]*
**[[Mabel's Married Life]]*
**[[Laughing Gas (scannán 1914)|Laughing Gas]]*
**[[The Property Man]]*
**[[The Face on the Bar Room Floor (scannán 1914)|The Face on the Bar Room Floor]]*
**[[Recreation (scannán)|Recreation]]*
**[[The Masquerader (scannán 1914)|The Masquerader]]*
**[[His New Profession]]*
**[[The Rounders (scannán 1914)|The Rounders]]*
**[[The New Janitor]]*
**[[Those Love Pangs]]*
**[[Dough and Dynamite]]*
**[[Gentlemen of Nerve]]*
**[[His Musical Career]]*
**[[His Trysting Place]]*
**[[Tillie's Punctured Romance (scannán 1914)|Tillie's Punctured Romance]]*
**[[Getting Acquainted]]*
**[[His Prehistoric Past]]*

## Básanna

## Tagairtí

Catagóir:1914
Catagóir:Scannáin 1914
1915 sa scannán

Is liosta é seo d'eachtraí scannánaíochta sa bhliain 1915.

## Na scannáin is mó a thug airgead isteach (SA)

## Scannáin
**[[The Birth of a Nation]]*

### Le Charlie Chaplin
**[[His New Job]]*
**[[A Night Out (scannán 1915)|A Night Out]]*
**[[The Champion (scannán 1915)|The Champion]]*
**[[In the Park]]*
**[[A Jitney Elopement]]*
**[[The Tramp (scannán)|The Tramp]]*
**[[By the Sea (scannán 1915)|By the Sea]]*
**[[Work (scannán 1915)|Work]]*
**[[A Woman]]*
**[[The Bank (scannán 1915)|The Bank]]*
**[[Shanghaied (scannán 1915)|Shanghaied]]*
**[[A Night in the Show]]*
**[[A Burlesque on Carmen]]*

## Básanna

## Tagairtí

Catagóir:1915
Catagóir:Scannáin 1915