Seán Ó Cathasaigh

Drámadóir Éireannach ab ea **Seán Ó Cathasaigh** (Béarla: *Seán O'Casey*, 30 Márta 1880 - 18 Meán Fómhair 1964). Náisiúnaí agus Sóisialaí a bhí ann, agus bhí sé ar an chéad mhórdhrámadóir Éireannach a scríobh faoi shaol an lucht oibre i mBaile Átha Cliath. Is iad na bancharachtair ina chuid drámaí, agus an craiceann inchreidte atá orthu, is mó a thuill a chlú dó.

## A chéad óige

Saolaíodh Seán Ó Cathasaigh (*John Casey*, san am sin) ar a 85 Sráid Dorset Uachtarach i dtuaisceart lár Bhaile Átha Cliath. Is minic a shíltear gur tháinig sé ar an bhfód i gceann de thionóntáin na mbocht a mbíonn an saol iontu á chardáil ina chuid drámaí. Le fírinne, áfach, breac-mheánaicme ab ea a mhuintir. Protastúnach a bhí ann, nó bhí sé ina bhall d'Eaglais na hÉireann. B'as Contae Chill Mhantáin dá thuismitheoirí ó thús, agus bhí a athair ag obair ina fhear cothabhála sa teach ina raibh cónaí orthu in áit cíos a íoc.

Tachtadh Mícheál, athair Sheáin Uí Chathasaigh, nuair a bhí sé ag ithe éisc ámh, nó b'fhéidir gur bhásaigh sé tar éis tinnis. Ina dhiaidh sin, bhí ar a mhuirín dul ó áit go háit timpeall Thuaisceart Bhaile Átha Cliath. Maidir le Seán óg, bhí radharc a shúl go dona, rud a chuir isteach air ag tógáil léin dó. D'éirigh sé as an scoil agus é ceithre bliana déag d'aois agus chuaigh sé timpeall ag jabaireacht oibre. Mar shampla, chaith sé naoi mbliana ar an mbóthar iarainn.

Ina mbuachaillí óga dóibh, chuireadh Seán agus a dheartháir mór, Archie, drámaí le Dion Boucicault agus le William Shakespeare i láthair sa bhaile. Rinne Seán páirt bheag in Amharclann na Meicneoirí, san áit a bhfuil Amharclann na Mainistreach inniu, ar an *Shaughraun* le Boucicault.
clé|mion|Sráíd Dorset, Baile Átha Cliath

## Cúrsaí polaitíochta

Ó bhí sé ag cur tuilleadh spéise sa náisiúnachas in imeacht an ama, chuaigh sé i gConradh na Gaeilge sa bhliain 1906, agus d'fhoghlaim sé Gaeilge. Thairis sin, d'fhoghlaim sé na píoba uilleann a sheinm, agus é ar dhuine acu siúd a bhunaigh Buíon Cheoil Naomh Labhráis Uí Thuathail. Bhí sé ina rúnaí don cheolfhoireann seo chomh maith. Chuaigh sé i mBráithreachas na Poblachta, agus ghlac sé páirt in obair Cheardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann, an ceardchumann a bhunaigh Seámus Mór Ó Lorcáin le haire a thabhairt do leas na n-oibrithe neamhoilte a raibh cónaí orthu i dtionóntáin Bhaile Átha Cliath.

I Márta 1914, rinneadh Ard-Rúnaí de d'Arm na Saoránach. Go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh Séamus Ó Conghaile i gceannas ar an arm. Ar an 24 Iúil 1914, d'éirigh sé as Arm na Saoránach.

## Seán Ó Cathasaigh agus Amharclann na Mainistreach

An chéad dráma leis an gCathasach ar glacadh leis le haghaidh stáitsiú, mar atá, *The Shadow of a Gunman* ("Scáil an Ghunnadóra"), léirigh Amharclann na Mainistreach é sa bhliain 1923. Ina dhiaidh sin, bhí baint ag an drámadóir agus ag an amharclann le chéile a chuaigh chun leasa don bheirt acu, ach tháinig cineál drochdheireadh leis an mbaint sin.

Is é is ábhar don dráma ná an dóigh a ndeachaigh an pholaitíocht réabhlóideach i gcion ar mhuintir na slumaí i mBaile Átha Cliath. Ina dhiaidh sin, léirigh an amharclann *Juno and the Paycock* sa bhliain 1924 agus *The Plough and the Stars* dhá bhliain ina dhiaidh sin. Is dócha gurbh iad an dá cheann seo togha a shaothair.

Sa chéad cheann acu, caitear súil an lucht oibre, súil na mbocht, ar imeachtaí an Chogaidh Chathartha. An dara ceann, arís, tá sé suite i mBaile Átha Cliath le linn Éirí Amach na Cásca. Leis an meánaicme ba mhó a bhain an tÉirí Amach sin, agus ní raibh mórán bainte ag na bochta leis.
mion|clé
Bhí an *Plough and the Stars* ceaptha mar dhráma frithchogaidh. Ach is é an chiall a bhain an lucht féachana as ná gur dráma frithnáisiúnaíoch a bhí ann. Bhí an scliúchas cosúil leis na círéibí a lean  an *Playboy of the Western World* le John Millington Synge sa bhliain 1907. Mar sin féin, d'éirigh an Cathasach as a jab le cromadh ar an scríbhneoireacht go lánaimseartha.

D'iompaigh Alfred Hitchcock *Juno and the Paycock* ina scannán mór-ratha. Sa bhliain 1959, cheadaigh an Cathasach don cheolchumadóir Mheiriceánach Marc Blitzstein ceoldráma a dhéanamh de *Juno and the Paycock*, faoin teideal *Juno*. Níor éirigh leis an gceoldráma, nó bhí na léirmheastóirí den tuairim go raibh an dráma ródhuairc le haghaidh ceoldrámadóireachta. Mar sin féin, meastar gur cuid den cheol is fearr a chum Blitzstein riamh is ea  ceol an dráma seo. Cé go bhfuair Blitzstein faomhadh an Chathasaigh, ní dhearna an scríbhneoir, a bhí naoi mbliana déag is trí scór d'aois faoin am sin, aon iarracht le bheith i láthair ag léiriú an cheoldráma. Cé go bhfuil an ceol agus an dráma thar barr ar fad, níor éirigh le haon duine ina dhiaidh sin an ceoldráma a athbheochan ar an stáitse.

## Na blianta i Sasana
mion|49 Overstrand Mansions, Prince of Wales Drive, Battersea, London SW11 4EZ
Sa bhliain 1929, dhiúltaigh William Butler Yeats an ceathrú dráma leis an gCathasach, *The Silver Tassie*, a léiriú in Amharclann na Mainistreach. Bhí an drámadóir faoi léan cheana féin ag an bhfreagra borb a fuair *The Plough and the Stars*, agus chinn sé ar shlán a fhágáil ag an amharclann sin go deo. Shocraigh sé síos i Sasana, agus b'ansin a chaith sé an chuid eile dá shaol.

Na drámaí a scríobh sé ina dhiaidh sin, mar shampla, an dráma duairc fáthchiallach úd *Within the Gates* (1934); an ceann Cumannach *The Star Turns Red* (1940); an "choiméide sheachránach" *Purple Dust* (1942); agus *Red Roses for Me* (1943), bhí siad ag forbairt i dtreo an eisprisiúnachais, i gcomparáid leis an stíl réadúil a chleacht sé i dtús a chaithréime, agus bhí an teachtaireacht Shóisialach ní ba láidre iontu.

Ní bhfuair na drámaí seo riamh an moladh ná an rath céanna agus an tríológ luath faoi shaol na dtionóntán. I ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, scríobh sé *Cock-a-Doodle Dandy* (1949), ab fhéidir gurb é an saothar is fearr agus is spéisiúla dár chum sé riamh. Ón dráma úd *The Bishop's Bonfire* (1955) ar aghaidh, bhí an Cathasach ag scrúdú an ghnáthshaoil in Éirinn. Sampla eile den stíl seo ab ea *The Drums of Father Ned* (1958).

Ag druidim le deireadh a shaoil dó, chaith an Cathasach cuid mhór dá dhúthracht le cúig imleabhar a dhírbheathaisnéise, saothar atá ag cur thar maoil le spraoi agus le spéisiúlacht.
clé|mion|cuimhneacháin, Saint Patrick's Park, BÁC
I Mí Mheán Fómhair 1964, agus é ocht mbliana is ceithre scór d'aois, fuair an Cathasach bás i dTorquay, Devonshire, i Sasana.

## Saothair
Drámaí (an chéad léiriú)
* The Shadow of a Gunman (Amharclann na Mainistreach 1923) 
* Juno and the Paycock (Amharclann na Mainistreach 1924)
* The Plough and the Stars (Amharclann na Mainistreach 1926)
* The Silver Tassie (1929)
* Within the Gates (1934)
* The Star Turns Red (1940)
* Red Roses for Me (1943)
* Purple Dust (1945)
* Oak Leaves and Lavender (1947)
* Cock-a-Doodle Dandy (1949)
* The Drums of Father Ned (1959)
* The Bishop's Bonfire (1961)

Drámaí: Gníomh Amháin (an chéad léiriú)
* Kathleen Listens In (Amharclann na Mainistreach 1923)
* Nannie's Night Out (Amharclann na Mainistreach 1924)
* A Pound on Demand (1932)
* The End of the Beginning (Amharclann na Mainistreach 1937)
* Hall of Healing, Bedtime Story, Time to Go (1951)
* Behind the Green Curtains, Figuro in the Night, The Moon Shines on Kylenamoe (1961)

Scéal a bheatha :
* I Knock at the Door (1939)
* Pictures in the Hallway (1942)
* Drums Under the Windows (1945)
* Inishfallen, Fare Thee Well (1949)
* Roses and Crowns (1952)
* Sunset and Evening Star (1954)

Saothair eile
* The Story of Thomas Ashe (1918)
* The Story of the Irish Citizen Army (1919)
* Windfalls (filíocht, scéalta gear, drámaí, 1934)
* The Flying Wasp (aistí, ailt, léirmheasanna, 1937)
* The Green Crow (aistí 1956)
* Under a Coloured Cap (1963)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* O'Casey ag an suíomh Today in Literature (i mBéarla)
* O'Casey ag an suíomh Art and Culture  (i mBéarla)
* Liosta leabhar 

Catagóir:Drámadóirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1880
Catagóir:Básanna i 1964
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Filí na hÉireann