open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cnoc an tSeanchaisleáin

Is baile fearainn i gContae Luimnigh é **Cnoc an tSeanchaisleáin**.
## Tagairtí

Catagóir:Contae Luimnigh
Náisiún Ioslam

mionsamhail

Is gluaiseacht nua creidimh a bhunaigh Wallace Fard Muhammad i Detroit, Michigan i mí Iúil 1930 é **Náisiúin Ioslam**. Is iad na spriocanna atá luaite ná feabhas a chur ar riocht spioradálta, meabhrach, sóisialta agus eacnamaíochta na nAfra-Mheiriceánach sna Stáit Aontaithe agus gach ceann de chine daonna.

## Tagairtí

Catagóir:Náisiún Ioslam
Droim Ghallach

Is sráidbhaile é **Droim Ghallach.** Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte in Iorras
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Na hEachú

Is baile fearainn in Iorras, iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo é **na hEachú**.

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte in Iorras
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Gort an Chairn

Is baile fearainn é **Gort an Chairn**. Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
62 RC

## Eachtraí
*
## Breitheanna
*
## Básanna
* Lucius Sergius Catilina

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09938
63 RC

## Eachtraí
*
## Breitheanna
* Ágastas
* Strabó
* Marcus Vipsanius Agrippa

## Básanna
* Quintus Caecilius Metellus Pius

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09937
160idí

## Tarluithe
*
## Breitheanna
*
## Básanna
* thart ar 168: Tolamaes (nó *Claudius Ptolemaeus*), réalteolaí, matamaiticeoir, agus tír eolaí Gréagach.

## Tagairtí

016
70idí

## Tarluithe
Bhí brúchtadh cáiliúil ar an cnoc lasrach Bheasúibh (An Veasúiv) sa bhliain AD 79, an ceann a scrios na cathracha Rómhánacha Pompeii agus Herculaneum san Iodáil.
*
## Breitheanna
*
## Básanna
*

## Tagairtí

007
90idí

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* thart ar 90: Tolamaes (nó *Claudius Ptolemaeus*), réalteolaí, matamaiticeoir, agus tíreolaí Gréagach.

## Básanna
*

## Tagairtí

009
260idí RC

## Eachtraí
264 RC: Thosaigh an Chéad Chogadh Púnach (264-241 RC) 

## Breitheanna
*
## Básanna
*
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-0974
An Srath Greadaithe

Is sráidbhaile é **An Srath Greadaithe.** Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte in Iorras
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
John Cale

Ceoltóir Breatnach is ea **John Davies Cale** (9 Márta 1942 a rugadh é). Duine de bhunaitheoirí na *[[The Velvet Underground|Velvet Underground]]* atá ann. D'eisigh sé níos mó ná 30 albaim ón bhliain 1968 i leith. D'eisigh a albam is déanaí, *Shifty Adventures in Nookie Wood*, sa bhliain 2012.

## Albaim
* *Vintage Violence* (1970)
* *The Academy in Peril* (1972)
* *Paris 1919* (1973)
* *Fear* (1974)
* *Slow Dazzle* (1975)
* *Helen of Troy* (1975)
* *Honi Soit* (1981)
* *Music for a New Society* (1982)
* *Caribbean Sunset* (1984)
* *Artificial Intelligence* (1985)
* *Words for the Dying* (1989)
* *Walking on Locusts* (1996)
* *HoboSapiens* (2003)
* *blackAcetate* (2005)
* *Shifty Adventures in Nookie Wood* (2012)
* *M:FANS* (2016)
* *Mercy* (2023)

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Breatnacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine beo
Buirg Londan Lewisham

Is Buirg Londan i Londain Theas, Sasana é **London Borough of Lewisham**.

## Ceantair

* Bellingham, Blackheath, Brockley
* Catford, Chinbrook, Crofton Park, Crystal Palace
* Deptford, Downham, Downham Estate
* Forest Hill
* Grove Park
* Hatcham, Hither Green, Honor Oak
* Ladywell, Lee, Lewisham
* New Cross
* Perry Vale
* St Johns, Sydenham
* Telegraph Hill

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Broadway Theatre
* Ionad Siopadóireachta Lewisham 
* Músaem Horniman 
* Rivoli Ballroom
* St Paul's

## Tagairtí

Catagóir:Sasana
Catagóir:London Borough of Lewisham
Catagóir:Buirgí na Londan
Buirg Londan Croydon

Is Buirg Londan i Londain Theas, Sasana é **London Borough of Croydon**.

## Ceantair

* Addington, Addiscombe, Ashburton
* Broad Green
* Coombe, Coulsdon, Croydon, Croydon Theas
* Duppas Hill
* Forestdale
* Hamsey Green
* Kenley
* Monks Orchard
* New Addington, Norbury, Norwood New Town, Norwood Theas
* Old Coulsdon
* Peaks Hill, Pollards Hill, Purley
* Riddlesdown, Roundshaw
* Sanderstead, Selhurst, Selsdon, Shirley
* Thornton Heath
* Upper Norwood
* Waddon, Woodside

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Addington Hills, Addington Palace
* Croydon Clocktower
* Selhurst Park

Catagóir:Sasana
Catagóir:London Borough of Croydon
Catagóir:Buirgí na Londan
324 RC

## Eachtraí

## Breitheanna
* Antiochus I Soter, Rí Seiliúcach (nó *Seleucid*).

## Básanna
*
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09676
323 RC

## Eachtraí

## Breitheanna
*
## Básanna
* Alastar Mór, Rí na Macadóine

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09677
322 RC

## Eachtraí

## Breitheanna
*
## Básanna
* Arastotail, fealsúnaí Gréagach.

## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09678
Abrahám

Is pearsa é **Abrahám** sa leabhar Geineasas sa bhíobla. Ciallaíonn a ainm "athair an iliomad" in Eabhrais. Tá tráchtanna d'Abrahám i litríocht na raibithe. Is ionann é agus Íobraihím an Chóráin. Is duine de phríomhphatracaí an Ghiúdachais agus na Críostaíochta araon é. Breathnaítear air mar shinsear an chine Eabhraigh agus Arabaigh. Ó thaobh an staidéar eolaíochta de, is deacair a chruthú an raibh a leithéid de dhuine agus Abráham ann nó nach raibh, ach is taifead láidir é an Bíobla féin go raibh.

Catagóir:Ioslam
Catagóir:Fáithe
Catagóir:Geineasas
Ultimate Fighting Championship

Is é **UFC** (*Ultimate Fighting Championship*) an comórtas ealaíon comhraic measctha is mó sa saol seo. Bhí an comórtas bunaithe le linn na Samhna 1993. Bhunaigh beirt deartháireacha, Frank agus Lorenzo Fertitta, an comórtas.  

Eagraíodh an chéad chomórtas UFC in Denvir Colorado. As sin amach, scaipeadh scéal an UFC ar fud na cruinne. mion|clé|Babhta UFC san "Ochtagán"
## Rialacha
Bíonn trí nóiméad ann i ngach babhta agus bíonn cúig bhabhta i gceist i ngach comórtas. Is é 'an tOchtagán' an t-ainm atá air an suíomh ina mbíonn na dornálaithe ag troid. 

## Modhanna a bhuachan

# Géilleadh : má sheasann an trodaire siar
# Leagan amach Iomlán
# Leagan amach Teicniúil (TKO)
# Cinneadh na mBreitheamh (clár na bpointí)
# Dícháiliú : ó thaobh soinc nó speiche mídhleathaí.

## Tagairtí

Catagóir:Ealaíona comhraic
Catagóir:Eagraíochtaí spóirt
An Ballán Mór

Sliabh in Iorras, i gContae Mhaigh Eo is ea **an Ballán Mór** (388 m). 

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Sherlock Holmes

mion|clé|''Sherlock Holmes'' le Sidney Paget (1904)

Is bleachtaire ficseanúil é **Sherlock Holmes** (**Searbhlach** nó **Searlóg de Hoilm** sa Ghaeilge uaireanta) a chruthaigh Arthur Conan Doyle. Cónaíonn sé i Londain agus tá de cháil air a bheith loighciúil agus eolaíochtúil.

Scríobh Conan Doyle faoi Holmes i gceithre leabhar agus caoga sé gearrscéal. An chéad scéal ná *A Study in Scarlet* i rith na bliana 1887. Chomh maith leis sin, scríobh an t-údar *The Sign of Four*, *A Scandal in Bohemia* agus *The Valley of Fear*.

Carachtar eile is ea Dr. John Watson, lóistéir a chónaíonn le Holmes, agus is é atá ag insint na scéalta i roinnt cásanna.

## Beathaisnéis
Rugadh é sa bhliain 1854 agus is as Londain do Holmes. D’fhreastail sé ar ollscoil agus shocraigh sé go mbeadh sé ina bhleachtaire mar bhí scileanna tátal air. Bhí deartháir amháin ar Holmes – Mycroft. Is stáitseirbhíseach é don rialtas i Sasana.

D’aistrigh sé chuig 221B Baker Street, i Londain, leis an Dr. John Watson. Nuair a tháinig Watson isteach ina shaol, thosaigh siad ag obair le chéile. Cabhraíonn Watson leis a chuid oibre Holmes agus a chuid imscrúdaithe. Breacann sé síos a chuid nótaí agus a achoimrí.

Fiosraíonn Holmes cásanna do na poiplíní agus maireann sé a shaol thart ar a oibre. Úsáideann sé tátal leis cruthú agus eolaíocht. Bhí clú agus cáil mar a loighic. Is féidir leis sracfhéachaint a thabhairt ar rud is an anailís chruinn a dhéanamh beo.

Nuair a bíonn sé ag oibre úsáideann sé modhanna eile, mar shampla, ceil, arma agus ealaín oscartha. Chomh mhaith le sin, bíonn eolas fairsing ag Holmes.

## Aistriúcháin
* ''Cú na mBaskerville'' (1934, eagrán nuachóirithe 2012; ), aistrithe ag Nioclás Tóibín, le léaráidí ag Sidney Paget, is curtha in eagar ag Aibhistín Ó Duibh foilsithe sa bhliain 2012 ag Evertype. Foilsíodh sa bhliain 1934 an t-aistriúchán Gaeilge seo de a rinne Nioclás Tóibín. Tá Sir Charles Baskerville, mionuasal de chuid Devon Shasana, tar éis bás a fháil gan choinne agus dealraíonn sé gurb é an scanradh a chuir cú ábhalmhór scáfar air a thug a bhás. Creideann roinnt dá chomharsana seanscéal a deir nach ainmhí saolta an madra céanna, ach cú diabhlaí aníos ó ifreann a thaithíonn riasc sceirdiúil contúirteach na dúiche agus atá ar tí dhíobháil mhuintir Baskerville le fada. Faoi Sherlock Holmes agus an Dochtúir Watson atá sé a thaispeáint cén sórt ainmhí go fírinneach an cú agus féachaint chuige san am céanna nach ndéantar aon díobháil do Sir Henry Baskerville, mac dearthár agus oidhre Sir Charles, atá tagtha chun cónaithe in Halla Baskerville chun a oidhreacht a éileamh. Dar le go leor léirmheastóirí go bhfuil Cú na mBasker­ville ar an scéal is fearr de scéalta Sherlock Holmes agus níl aon amhras ach go bhfuil sé ar cheann de na scéalta bleachtaireachta is iomráití dár scríobhadh riamh.

* *[[Eachtraí Sherlock Holmes]]* (1936, eagrán nuachóirithe 2025; ), aistrithe ag Proinnsias Ó Brógáin (1905–1997)

## Féach freisin
* An tAthair Pádraig Ó Duinnín – Bleachtaire

## Tagairtí

Catagóir:Sherlock Holmes
Catagóir:Bleachtairí ficseanúla
Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Scéalta bleachtaireachta
An Bun Mór

Cnoc in Iorras, i gContae Mhaigh Eo is ea **an Bun Mór** (243 m). 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Cnoc Eachmarcaigh

Sliabh in Iorras, i gContae Mhaigh Eo is ea **Cnoc Eachmarcaigh** (517 m).

## Tagairtí

Cnoc Eachmarcaigh
An Abhainn Mhór, Contae Mhaigh Eo (Iorras)

Is abhainn a théann trí Iorras, Contae Mhaigh Eo í **an Abhainn Mhór**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Catagóir:Iorras
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Abhainn Eidhneach

Is abhainn a théann trí Iorras, Contae Mhaigh Eo í an **Abhainn Eidhneach**.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Eidhneach, Iorras

Is sráidbhaile é **Eidhneach.** Tá sé suite in Iorras, in iarthuaisceart Chontae Mhaigh Eo. 

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte in Iorras
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
An Chruach Mhaol

Is sliabh in Iorras i gContae Mhaigh Eo í **an Chruach Mhaol** (). 

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
19 RC

## Eachtraí
* 
## Breitheanna
*
## Básanna
* 21 Meán Fómhair: *Publius Vergilius Maro* nó Veirgil, file Rómhánach (br. 70 RC)

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-09981
230idí RC

## Eachtraí
*
## Breitheanna
234 RC: *Marcus Porcius Cato* nó Cato Censorius, státaire Rómhánach (b. 149 RC)

## Básanna
*
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-0977
226 RC

## Eachtraí
* Scrios crith talún Kameiros, cathair ar oileán Ródas, maraon le Colasas Ródas, an dealbh ba mhó ar domhan ag an am.

## Breitheanna
*
## Básanna
*
## Ceannairí Domhanda
*

## Tagairtí

-09774
Abhainn Urchaidh

Is abhainn suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban í **Abhainn Urchaidh**. 

Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
A' Bheinn Bhuidhe

Is sliabh in Albain í **a' Bheinn Bhuidhe**, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Bac Beag

Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é **Bac Beag**.

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Buirg Londan Richmond ar Tamais

Is Buirg Londan i Londain Theas, Sasana é **London Borough of Richmond upon Thames**.

## Ceantair

* Barnes
* Castelnau
* Fulwell
* Ham, Hampton Hill, Hampton Wick, Hampton
* Kew
* Mortlake
* Petersham
* Richmond
* St Margarets, Strawberry Hill, Sheen Thuaidh
* Teddington, Twickenham
* Whitton

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Droichead Hammersmith
* Hampton Court Palace, Ham House
* Kew Gardens, Kew Palace
* Marble Hill House, St Mary's University
* Orleans House, Our Lady of Loreto and St Winefride's
* Richmond Park
* Strawberry Hill House
* Twickenham Stoop, Staidiam Twickenham 

Catagóir:Sasana
Catagóir:London Borough of Richmond upon Thames
Catagóir:Buirgí na Londan
Ceann Dhún Pádraig

Is staca farraige ar an gcósta thuaidh an Iorrais, Contae Mhaigh Eo é **Ceann Dhún Pádraig**.

Catagóir:Iorras
Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Bóthar na Trá

Is ceantar suite i nGaillimh é **Bóthar na Trá**. Bhí 3,650 duine ina gcónaí i mBóthar na Trá sa bhliain 2017.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Buirg Ríoga Kingston ar an Tamais

Is Buirg Londan i Londain Theas, Sasana é **Royal Borough of Kingston upon Thames**.

## Ceantair

* Berrylands
* Chessington, Coombe
* Hook
* Kingston upon Thames, Kingston Vale
* Malden Rushett, Motspur Park
* New Malden, Norbiton
* Old Malden
* Seething Wells, Surbiton, Surbiton Park
* Tolworth

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Músaem Guildford
* Marble Hill House
* Ollscoil Kingston
* Richmond Park

Catagóir:Sasana
Catagóir:Royal Borough of Kingston upon Thames
Catagóir:Buirgí na Londan
Buirg Londan Merton

Is buirg é **London Borough of Merton** i Londain Theas, Sasana. 

## Ceantair

* Colliers Wood
* Eastfields
* Morden Íochtair, Merton Abbey, Mitcham, Morden, Morden Park, Motspur Park
* Pollards Hill
* Raynes Park
* St Helier, Summerstown
* Wimbledon Park, Wimbledon, Wimbledon Theas

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Morden Hall Park
* Staidiam Wimbledon 
* Muileann Gaoithe Wimbledon

Catagóir:Sasana
Catagóir:London Borough of Merton
Catagóir:Buirgí na Londan
Hermann Hesse

Scríbhneoir, file agus péintéir Gearmánach-Eilvéisach ba ea **Hermann Hesse** (1877-1962).

## Saol
Rugadh ar 2 Iúil 1877 i gCalw i dtuaisceart na Foraise Duibhe san Gearmáin é, ach bhí sé ina chónaí an chuid is mó dá shaol san Eilvéis.

Scríobh Hermann Hesse úrscéalta clúiteacha, m.sh. *[[Der Steppenwolf]]*, nó *Das Glasperlenspiel*, agus ollinsint *Siddharta*. Bhí sé file freisin agus scríobh sé a chuid filíochta ar fad a shaol. Is é *Stufen* (*Céimeanna*) dán maith ar a dtugtar san Ghearmán, san Ostair agus san Eilvéis go dtí an lá atá inniu ann, agus go háirithe an líne seo den dán: *"Und jedem Anfang wohnt ein Zauber inne"* *(Bíonn draíocht ann ag gach tosach)*. Bronnadh Duais Nobel na Litríochta ar Hermann Hesse sa bhliain 1946. 

Chaith Hesse na blianta deireanacha a shaol i Montagnola, baile beag in aice le Lugano i gcantún Ticino san Eilvéis Iodálach, agus fuair sé bás ar 9 Lúnasa 1962 san áit chéanna.

## Íomhánna

Íomhá:Hermann_Hesse_Calw_3.jpg|Dealbh i gcathair breithe Calw
Íomhá:Heckenhauer_Tuebingen.jpg|Siopa leabair *Heckenhauer* i dTübingen. Bhí Hesse ina dhíoltóir leabhair san áit sin idir 1895 agus 1899.
Íomhá:Böhmer_Camuzzi_1978.jpg|"Casa Camuzzi" i Montagnola, in aice le Lugano


## Saothair
### Úrscéalta
* 1904 *Peter Camenzind*
* 1906 *[[Unterm Rad]]* 
* 1914 *Roßhalde*
* 1919 *Demian*
* 1922 *Siddharta*
* 1927 *[[Der Steppenwolf]]*	
* 1943 *Das Glasperlenspiel*	
### Scéalta
* 1930 *Narziss und Goldmund*
* 1932 *Die Morgenlandfahrt*	
### Dánta
* 1941 *Stufen*	
## Naisc sheachtracha
* Suíomh san Eilvéis: hessemontagnola.ch
* Dánta: hhesse.de
* Duais Nobel: nobelprize.org

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha
Catagóir:Scríbhneoirí Eilvéiseacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1877
Catagóir:Básanna i 1962
Catagóir:Filí Gearmánacha
Catagóir:Filí Eilvéiseacha
Sráid na Siopaí

Is sráid suite i nGaillimh í **Sráid na Siopaí**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Cnoc Meá

Is cnoc suite i gContae na Gaillimhe é **Cnoc Meá**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae na Gaillimhe
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Eilean MhicAsgain

Is oileán suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, é **Eilean MhicAsgain**.

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Liosta de na nuachtáin san Ísiltír

thumb|upright|Raca le nuachtáin na hÍsiltíre
Seo **liosta [[nuachtán|nuachtáin]] san [[An Ísiltír|Ísiltír]]**.

## Nuachtáin náisiúnta

* * Saor in aisce
* Ciorclaíocht (1ú ráithe 2011 nó 2009)

## Nuachtáin réigiúnacha

* Circulation figures for the second quarter of 2006.

## Nuachtáin áitiúla
* *[[Amersfoortse Courant]]* http://www.amersfoortsecourant.nl  (Amersfoort)
* *[[Balkster Courant]]* http://www.balkstercourant.nl (Balk)
* *[[Bolsward Nieuwsblad]]* (Bolsward)
* *[[Breed Uit]]* (Friesland)
* *[[De Feanster]]* http://www.defeanster.com  (Friesland & an Iarthair Groningen)
* *[[De Woudklank]]* (Friesland)
* *[[Drachtster Courant]]* (Friesland)
* *[[Eindhovens Dagblad]]* http://www.eindhovensdagbald.nl  (Eindhoven)
* *[[Haagsche Courant]]* http://www.haagschecourant.nl  (An Háig, chuid de Algemeen Dagblad)
* *[[Haarlems Dagblad]]* http://www.haarlemsdagblad.nl (Haarlem)
* *[[Harener Weekblad]]* (Haren)
* *[[Heerenveense Courant]]* http://www.heerenveensecourant.nl (Heerenveen)
* *[[Krant van Assen]]* (Assen)
* *[[Krant van Zuidlaren]]* (Zuidlaren)
* *[[Mid Frieslander]]* http://www.midfrieslander.nl  (Lárnach Friesland)
* *[[Jouster Courant]]* (Joure)
* *[[Leidsch Dagblad]]* http://www.leidschdagblad.nl (Leiden)
* *[[Rotterdams Dagblad]]* http://www.rotterdamsdagblad.nl  (Rotterdam, chuid de Algemeen Dagblad)
* *[[Sneeker Nieuwsblad]]* (Sneek)
* *[[Stadskrant Groningen]]* (Groningen)
* *[[Huis aan Huis]]* (Leeuwarden) 
* *[[Trompetter]]* http://www.detrompetter.com  (Limburg)
* *[[Weekblad Parelnieuws]]* http://www.vitepress.nl  (Parkstad)
* *[[Weekblad Parkstad]]* http://www.vitepress.nl  (Parkstad)
* *[[Zondagnieuws]]* http://www.lwp-online.nl (Limburg)
* *[[Zuid Friesland]]* http://www.lwp-online.nl (Deiscirt Friesland)

Nuachtáin san Ísiltír
*
Nuachtáin
An Óisibis

Teanga is ea an **Óisibis** (nó *Ojibwe*, *Ojibway*, nó *Chippewa*) a labhraítear i Meiriceá Thuaidh. Teanga Algancach atá inti.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teangacha Mheiriceá Thuaidh
Innis Fada

Is oileán i Loch Laomainn é **Innis Fada**, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban. Tá Innis Fada 1.35 km ar fhad agus tá achar 40 heicteár ann. An pointe is airde ar an oileán ná 25 méadar. Tá an t-oileán ina chuid de pharóiste Innis na Cailleach (Béarla: *Parish of Buchanan*) in iarthar lár na hAlban, a bhíodh mar chuid de Shiorróid Shruighlea agus atá anois faoi Comhairle Shruighlea.

Tá cuid d'Innis Fada faoi chrainn agus tá beirt ina gcónaí ann. Tá ceithre theach in Innis Fada, bungaló nuachóirithe arbh é an teach feirme bunaidh é agus teach adhmaid a úsáideadh mar theach saoire.

Tá oileán an-bheag Eilean nan Darach díreach taobh thiar dá rinn thiar theas.

Tá canáil ar an oileán atá 400 méadar ar fad, ceangailte leis an drioglann.
## Stair
Tar éis dhúnadh na stileanna fuisce aindleathacha timpeall an locha, bunaíodh drioglann chláraithe in Innis Fada. Tá na fothracha le feiscint go dtí an lá atá inniu ann. Ghlac Clann Phàrlain seilbh ar Innis Fada go luath san 18ú haois, agus bhí drioglann rialtais á reáchtáil acu go dtí lár an 19ú haois. Is iad a sliocht a reáchtálann an bádchlós ag Baile Mo Chatha in aice láimhe, chomh maith le seirbhís poist an oileáin. I measc na n-úinéirí eile bhí Diúic a' Mhonaidh Roise, agus Charles Collins, bunaitheoir an tí cháiliúil foilsitheoireachta.
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Marcus Vipsanius Agrippa

Ba pholaiteoir, státaire agus ceannasóir Rómhánach é **Marcus Vipsanius Agrippa** nó **Agrippa** (63 RC - 12 RC). Bhí sé ina shinsear ag na hImpirí Ágastas, Tiberius, Caligula agus Nearó.

Bhí Agrippa ina cheannaire cabhlaigh faoi Octavianus agus bhí sé freagrach don chuid is mó de na buanna bainte amach ag Octavianus, m.sh. bua i gCath Actium i gcoinne Marcus Antonius agus banríon Cléópatra sa bhliain 31 RC. Thosaigh Agrippa ag tógáil Teampall na nDéithe sa Róimh chun comóradh a dhéanamh ar Chath Actium sa bhliain 27 RC. 

## Íomhánna

Íomhá:Agrippa_Ara_Pacis.PNG|Agrippa ar an *Ara Pacis* sa Róimh. Is a dheirfiúr *Vipsania Polla* í an bhean atá le feiceáil taobh thiar ar dheas.
Íomhá:Agrippa pushkin museum.jpg|Dealbh de Agrippa thart ar 25 RC
Íomhá:Pantheon%2C_Rom%2C_Kuppel.jpg|Cruinneachán i dTeampall na nDéithe (*Pantheon*) sa Róimh
Íomhá:Pantheon (Rome) - Right side and front.jpg|Teampall na nDéithe: bealach isteach le ceannscríbhinn "M·AGRIPPA·L·F·COS·TERTIVM·FECIT"


Catagóir:Polaiteoirí na Sean-Róimhe
Agrippa
Agrippa
Quintus Horatius Flaccus

Ba phríomhfhile liriceach Rómhánach é  **Quintus Horatius Flaccus**,(tugtha sa Ghaeilge mar 'Hórás' (ag P. Ua Duinnín), 'Horás' (ag de Bhaldraithe) agus 'Horáit' (ag Tearma.ie) le linn aimsir Ágastas. 

Bhí sé, in éineacht le Veirgil agus Óivid, ar dhuine de na filí ba thábhachtaí agus ba mhó sa Sean-Róimh.

## Íomhánna

Íomhá:Ritratto_di_Orazio_Flacco.jpg|Íomhá ón 19ú haois
Íomhá:Aldus-Horace3.jpeg|Leathanach den leabhar a bhí eagraithe ag Aldus Manutius sa bhliain 1501
Íomhá:Casa di Orazio Flacco9.jpg|Teach *Horatius* san áit bhreithe Venusia


## Saothair
### Glámha agus eapóidí (Sermones & Epodes) ([[42 RC]] - [[30 RC]]
* Sermonum liber I 
* Sermonum liber II
* Epodum libri I - XVII 
### Óideanna (Carmina) [[30 RC]] - [[11 RC]]
* Carminum liber I 
* Carminum liber II 
* Carminum liber III 
* Carminum liber IV 
* Carmen Saeculare
### Eipistilí (Epistola) ón mbliain [[21 RC]] amach
* Epistularum liber I 
* Epistularum liber II 
* Ars Poetica

## Aistriúcháin
* Glámha (Sermones): wikisource.org (Laidin le haistriúchán Bhéarla)
* Óideanna (Carmina): wikisource.org (Laidin le haistriúchán Bhéarla)
* Óideanna (Carmina): gottwein.de  *Carpe diem* (Laidin in éineacht le haistriúchán ó Laidin go Gearmáinis)

Catagóir:Scríbhneoirí na Sean-Róimhe
Catagóir:Filí na Sean-Róimhe
Sallustius

Ba pholaiteoir, staraí agus scríbhneoir Rómhánach é **Gaius Sallustius Crispus** (1 Deireadh Fómhair, 86 RC – 13 Bealtaine, 34 RC), nó **Sallustius**.

Scríobh sé na trí leabhar stairiúla seo a leanas: 
* De Coniuratione Catilinae (Comhcheilg Chatilina)
* Bellum Iugurthinum (Cogadh Iugurtha)
* Historiae (cúig leabhar ar stair)

Ba mhór an tionchar na leabhar seo de Sallustius ar saothar stairiúil den staraí clúiteach Tacitus.

## Íomhánna

Íomhá:Cicerón denuncia a Catilina, por Cesare Maccari.jpg|Comhcheilg Chatilina
Íomhá:Giugurta_moneta.gif|Portráid de Rí Iugurtha (160 RC - 104 RC) 


## Saothair
* C. SALLVSTI CRISPI BELLVM CATILINAE, Latin Library
* C. SALLVSTI CRISPI BELLVM IVGURTHINVM, Latin Library
* C. SALLVSTI CRISPI HISTORIARVM FRAGMENTA, Latin Library

## Aistriúcháin
* Bellum Catilinae/Bellum Jugurthinum: wikisource.org (aistriúcháin Bhéarla)
* De Coniuratione Catilinae - Prooemium: gottwein.de  (Sean-Gréigis agus Laidin in éineacht le haistriúchán go Gearmáinis)

## Naisc sheachtracha
* Vicifons:Scriptor:Gaius Sallustius Crispus: wikisource.org (Laidin)
* Vicifons:De Catilinae coniuratione: wikisource.org (Laidin)

Catagóir:Polaiteoirí na Sean-Róimhe
Catagóir:Scríbhneoirí na Sean-Róimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 86 RC
Catagóir:Básanna i 35 RC
Loch Eich

Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é **Loch Eich**. 

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Loch Laomainn

Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é **Loch Laomainn**. 

Tá sé timpeall 23 km ó thuaidh ó Ghlaschú. Is é Loch Laomainn an loch is mó in Albain. Tá thart ar 60 oileán beag ann.

Tá sé 39 km ar fad agus idir 1.21 km agus 8.0 km ar leithead. Tá sé timpeall 37 m ar doimhneacht agus 190 m ag an bpointe is doimhne. Is iad seo comhordanáidí an locha: 56° 5′ 0″ Thuaidh agus 4° 34′ 0″ Thiar.

Is cuid de Loch Laomainn agus de Phàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròisichean é.

Is minic a fheictear Loch Laomainn san fhilíocht agus san amhránaíocht. Mar shampla: Cumadh an t-amhrán "Loch Lomond" sa bhliain 1841.

Curfá:

Oh, ye'll tak' the high road, and I'll tak' the low road, 
And I'll be in Scotland afore ye; 
But me and my true love will never meet again 
On the bonnie, bonnie banks o' Loch Lomond. 

Ba ghnách le Runrig an t-amhrán a sheinm ag deireadh a gceolchoirmeacha agus iad ag seinnt ar bhruach an locha.

## Naisc sheachtracha

* Loch Laomainn 
* Am Pàirce Nàiseanta 
* Robert Burns: Ceangal gu Loch Laomainn
* The Loch Lomond Association
* webcam Loch Laomainn 
* òrain ceangailte le Loch Laomainn 
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd

Catagóir:Limistéir scéimhe náisiúnta na hAlban
Catagóir:Lochanna fionnuisce na hAlban
Warwickshire

Is contae i Sasana é **Warwickshire** atá suite i lár na tíre. 

## Bailte

* Alcester, Atherstone
* Bedworth
* Coleshill
* Henley-in-Arden
* Kenilworth
* Leamington Spa‎
* Middle Quinton
* Nuneaton
* Rugby
* Shipston-on-Stour, Southam, Stratford-upon-Avon
* Warwick‎, Whitnash‎

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Amharclann Swan
* Caisleán Astley 
* Áit bhreithe Shakespeare, Stoneleigh Abbey

Catagóir:Contaetha i Sasana
Catagóir:Sasana
Catagóir:Warwickshire
Helsingør

Is cathair sa Danmhairg í **Helsingør**. 

Tá an chathair lonnaithe ar chaolas Øresund in oirthuaisceart na Séalainne. Is í an tSéalainn (Danmhairgis: *Sjælland*) oileán mór Danmhargach atá suite idir leithinis na hIútlainne agus Deisceart na Sualainne. Sa bhliain 2012, bhí breis is 46,000 duine ina gcónaí i gcathair Helsingør fhéin agus thart ar 61,000 duine sa cheantar uirbeach. 
Tá an ceantar sin ar an tríú ceantar uirbeach is mó na Séalainne tar éis Cóbanhávan agus Roskilde. Is í Helsingør lárionad den bhardas leis an ainm céanna. 

Scarann caolas *Øresund* an Danmhairg ó Dheisceart na Sualainne agus is í Helsingborg ainm don chathair atá suite ar an taobh thoir den chaolas sa tSualainn. Níl an caolas níos leithne ná 4 nó 5 km ar an suíomh seo agus tá bád farantóireachta ag dul idir an dá chathair. 

Is é *Caisleán Kronborg* an suíomh is tábhachtaí sa turasóireacht áitiúil mar gheall ar a pháirt mar chaisleán ríoga i gcathair Elsinore sa dráma traigéide de Phrionsa na Danmhairge darbh ainm *Hamlet* leis an ndrámadóir clúiteach William Shakespeare. Tá bunscéal den dráma faoi *Amletus*, garmhac Rí na Danmhairge, le fáil sa leabhar *Gesta Danorum* le staraí Danmhargach Saxo Grammaticus ón Meánaois. 

## Íomhánna

Íomhá:Helsingor_Kronborg.jpg|Caisleán Kronborg
Íomhá:Helsingör luftbild 2009.jpg|Helsingør ón spéir os cionn na cathrach
Íomhá:Helsingoer_Kronborg_Castle.jpg|Caisleán Kronborg
Íomhá:Kronborg by Braun Hogenberg (middle size) (109097077).jpg|Caisleán Kronborg agus caolas Öresund sa leabhar geografach *Civitates Orbis Terrarum* le G. Braun agus F. Hogenberg ón mbliain 1580. 
Íomhá:Helsingør street.JPG|Sráid sa tseanchathair
Íomhá:Sankt_Olai_kirke_Helsing_r_005.jpg|Ardeaglais Naomh Amhlaoibh (*Sankt Olai Domkirke*)
Íomhá:Skivholme.10.jpg|Naomh Amhlaoibh (*Sankt Olai*, 995 - 29 Iúil 1030). Bhí Olav II Haraldsson Rí na hIorua idir 1015 agus 1028)
Íomhá:Jørn utzon, architects own house, hellebæk, 1950-1952.jpg|Teach den ailtire clúiteach Jørn Utzon
Íomhá:Scandlines_hbg.JPG|Bád farantóireachta *Aurora af Helsingborg*
Íomhá:Hamletferry.jpg|Bád farantóireachta *Hamlet*
Íomhá:Porto_de_Helsingor.jpg|Calafort na cathrach


## Áitritheoirí clúiteacha
* Hamlet, mac an Rí (ficseanúil)
* Ludvig Lorenz (1829–1891), fisiceoir 
* Edgar Aabye (1865–1941), fear spóirt

## Comhchathracha
Tá Helsingør nasctha le cathracha éagsúla, ina measc:
* 20px|United States Lake Elsinore, California 
* 20px|An Ghraonlainn Uummannaq, An Ghraonlainn
* 20px|An Iorua Harstad, An Iorua
* 20px|An tSualainn Umeå, An tSualainn
* 20px|An Fhionlainn Vaasa, An Fhionlainn
* 20px|An Eastóin Pärnu, An Eastóin

## Naisc sheachtracha
* Wikivoyage - Helsingør
* Suíomh oifigiúíl Chathair Helsingør: helsingorkommune.dk (Danmhairgis)
* Turasóireacht áitiúil: visitnordsjaelland.com  (Béarla)
* Calafort na cathrach:helsingor.dk  (Béarla)

Catagóir:Cathracha na Danmhairge
Leicestershire

Is contae i Sasana é **Leicestershire** atá suite in oirthear na tíre. 

## Bailte

* Ashby-de-la-Zouch
* Braunstone Town
* Coalville
* Earl Shilton
* Hinckley
* Leicester, Loughborough, Lutterworth
* Market Bosworth, Market Harborough, Melton Mowbray
* Oadby
* Shepshed, Syston
* Wigston Magna

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Ardeaglais Leicester
* Bradgate Park, Beacon Hill
* Caisleán Belvoir, Caisleán Ashby de la Zouch
* Grace Dieu Priory
* Mount St Bernard Abbey

Catagóir:Contaetha i Sasana
Catagóir:Sasana
Catagóir:Leicestershire
Midlands Thiar

Is contae i Sasana é **Midlands Thiar** atá suite in iarthar na tíre.

## Bailte

* Aldridge
* Bilston, Blackheath, Bloxwich, Brierley Hill, Brownhills, Bromwich Thiar
* Coal Pool, Coseley, Cradley Heath
* Darlaston, Dudley
* Gornal
* Halesowen
* Moxley
* Netherton
* Oldbury
* Pelsall
* Rowley Regis
* Sedgley, Smethwick, Solihull, Stourbridge
* Tipton
* Walsall, Wednesbury, Wednesfield, Willenhall

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Aston Hall 
* Barr Beacon, Birmingham Músaem agus gailearaí ealaíne
* Clent Hills, Council House
* St Peter's Collegiate Church
* Zú Dudley 
 

Catagóir:Contaetha i Sasana
Catagóir:Sasana
Catagóir:Midlands Thiar
1040

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 20 Lúnasa — Donnchadh I na hAlban, Rí na nAlbanach

Catagóir:Blianta
Gloucestershire

Is contae i Sasana é **Gloucestershire** atá suite in iarthar láir na tíre. 

## Bailte
[mion|1. [Gloucester
2. Borough of Tewkesbury
3. Cheltenham
4. Cotswold District
5. Stroud District
6. Forest of Dean District
7. South Gloucestershire]]
mion|''Gray's Book of Roads, Glocestershire'', 1824

* Berkeley, Bibury, Bradley Stoke
* Cheltenham, Chipping Campden, Chipping Sodbury, Cinderford, Cirencester, Coleford
* Dursley
* Fairford
* Filton
* Gloucester
* Kingswood
* Lechlade, Lydney
* Minchinhampton, Mitcheldean, Moreton-in-Marsh
* Nailsworth, Newent, Northleach
* Patchway
* Stonehouse, Stow-on-the-Wold, Stroud
* Tetbury
* Tewkesbury, Thornbury
* Winchcombe, Wotton-under-Edge
* Yate

## Cultúr
* Ardeaglais Gloucester

## Tíreolaíocht
* Cotswolds, Caisleán Berkeley, Cleeve Hill
* Foraois Dean
* Hailes Abbey
* Prinknash Abbey
* Ráschúrsa Cheltenham
* An tSabhrainn, St Oswald's Priory
* Tewkesbury Abbey
* Uley Long Barrow

Catagóir:Contaetha i Sasana
Catagóir:Gloucestershire
Catagóir:Sasana
1030

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* 

## Básanna
* 29 Iúil — Olav II Haraldsson Rí na hIorua

Catagóir:Blianta
1030idí

## Tarluithe
*
## Breitheanna
*
## Básanna
* 29 Iúil 1030 - Olav II Haraldsson Rí na hIorua

## Tagairtí

1030
1015

## Eachtraí
* D'iompaigh Olav II Haraldsson ina Rí na hIorua.

## Breitheanna
* 

## Básanna
*

Catagóir:1010idí
Catagóir:Blianta
Loch Fíne

Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é **Loch Fíne**. 

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Loch Long

Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é **Loch Long**.

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An Gearr Loch

Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é **an Gearr Loch**. 

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
IOS

Is córas oibriúcháin de chuid Apple é **iOS** (nó *iPhone OS* roimhe sin) atá deartha le rith (go príomha) ar fóin póca cosúil leis an iPhone, agus táibléid cosúil leis an iPad.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Córais oibriúcháin
Catagóir:Apple Inc.
Tír Fearghais

Is teach ardmhéara suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, í **Tír Fearghais**.

Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Treisinis

Is oileáin suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd, in iarthar na hAlban, iad **Treisinis**.

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Cúige Concepción, an tSile

Cúige an Réigiún Biobío is ea **Cúige Concepción**. Is é Concepción an chathair is mó agus an phríomhchathair. Tá 912.889 duine ina gcónaí ann (2002). 

## Tíreolaíocht
* Achar: 3,439.3 km²
* Dlús daonra: 265.4/km²

## Naisc sheachtracha

Catagóir:An tSile
Cnoc Coinnich

Is cnoc in Albain í **Cnoc Coinnich**, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Beinn Dòmhnaich

Is sliabh in Albain í **Beinn Dòmhnaich**, sna hAlpa Àrchair, in aice le Loch Goill in Earra-Ghàidheal agus Bòd. *Corbett* (sé sin idir 762.0 m–914.4 m) atá ann agus cuid de raon na hArdgoile lena dheirfiúr *The Brack*. Is é sráidbhaile Cheann Loch Goill an lonnaíocht is gaire do Bheinn Dòmhnaich.

## Tagairtí
 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Gleann Freóin

Is gleann é **Gleann Freòin**, suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban. Tá sé taobh le Loch Laomainn. Tá abhainn ann, leis an ainm céanna, a ritheann a ritheann isteach sa loch, agus bóthar, ar a dtugtar an A817 anois air nó 'Bóthar Tarlaithe Ghleann Freóin', a théann ón A82 suas an glen agus thar bharr na gcnoc go dtí an HMNB Clyde ag Ceann a' Gheàrrloch.

Tugadh 'Rathad Mòr nan Gàidheal' ar an mbóthar ó Ghleann Freóin go Loch Long.

## Stair
Ba é suíomh Chath Ghleann Freóin é, siar ó dheas ó Loch Laomainn sa bhliain 1603, idir na Griogaraich agus Clann a’ Chombaichceann. Cé gur bhuaileadh go cuimsitheach ar Chlann a’ Chombaichceann, chuaigh an cath i bhfeidhm go mór ar Chlann Ghriogair. 

## Naisc sheachtracha
*1053: Cath Ghlinn Freòin (2)
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Gleann Urchaidh

Is loch suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd na hAlban é **Gleann Urchaidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Nikola Tesla

B'aireagóir, innealtóir leictreach, innealtóir meicniúil, fisiceoir, agus todhchóir Seirbeach é **Nikola Tesla** (10 Iúil, 1856 - 7 Eanáir, 1943). Bíonn clú air as a mhórdheonacháin i dtreo dearaidh an córas soláthair leictreachais bunaithe ar sruth ailtéarnach (SA).

## Gallery

File:Telegram Macek Tesla 0108.JPG|Telegram from Vladka Mačeka to Nikola Tesla
File:Telegram Tesla Macek 0108.JPG|Telegram from Nikola Teslea to Vlatku Mačeku
File:Putovnica Nikola Tesla 01082.JPG|Passport of Nikola Tesla, page 1, 1883


## Tagairtí

Catagóir:Innealtóirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1856
Catagóir:Básanna i 1943
Catagóir:Aireagóirí
Staffordshire

Is contae i Sasana é **Staffordshire** atá suite in oirthear na tíre. 

## Bailte

* Biddulph, Burntwood, Burslem, Burton upon Trent
* Cannock, Cheadle
* Eccleshall
* Fazeley, Fenton
* Hanley
* Hednesford
* Kidsgrove
* Leek, Lichfield, Longton
* Newcastle-under-Lyme
* Perry Crofts
* Rugeley
* Stafford, Stoke-upon-Trent, Stone
* Tamworth, Tunstall
* Uttoxeter
* Wolverhampton

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Ardeaglais Lichfield 
* Chatsworth House, Croxden Abbey
* Dovedale
* Kinver Edge
* Molineux Stadium
* Peak District
* Trentham Estate

Catagóir:Contaetha i Sasana
Catagóir:Sasana
Catagóir:Staffordshire
Baile na hInse, Contae an Dúin

Is baile suite i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é **Baile na hInse**.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Droichead na Banna

Is baile suite i gContae an Dúin é **Droichead na Banna** (Béarla: *Banbridge*, An Ultais:*Bannbrig*) .

deas|250px|thumb|Droichead na Banna
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Tamhnaigh Naomh

Is baile suite i gContae an Dúin é **Tamhnaigh Naomh** (Béarla: *Saintfield*).
clé|mion|220x220px|Cath, 9 Meitheamh 1798
clé|mion|220x220px|Saintfield Mill
clé|mion|220x220px|Eaglais na hÉireann

## Stair
Maraíodh an Tiarna Brian Faulkner ar an 3 Márta 1976 nuair a thit sé de chapall i dTamhnaigh Naomh, An Dún. Ní raibh ach 56 bliain d’aois aige.

## Daoine
Tógadh Gordon McCoy (1963 - 13 Samhain 2025) i dTamhnaigh Naomh, ar dhuine de na daoine ó chúlra Protastúnach is mó a chuir an Ghaeilge chun cinn sa Tuaisceart le linn na 1990-2020idí.  Tá sé curtha i reilig pharóiste Thamhnaigh Naomh.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Catagóir:Tamhnaigh Naomh
Cromghlinn (Contae an Dúin)

Is sráidbhaile é **Cromghlinn** ("Hillsborough" i mBéarla) atá suite i gContae an Dúin agus i gCeantar Lios na gCearrbhach agus an Chaisleáin Riabhaigh.  

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Áit Tí Chathail

Is baile suite i ndeisceart Chontae an Dúin, i dTuaisceart Éireann, í **Áit Tí Chathail** (Béarla: *Attical*). Tá séipéal Caitliceach ann, chomh maith le bunscoil Chaitliceach. Bhí 153 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2001.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Droim mBearach

Is baile suite i gContae an Dúin é **Droim mBearach**.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Port an Bhogaigh

Is baile suite i gContae an Dúin, i dTuaisceart Éireann, é **Port an Bhogaigh** (Béarla: *Portavogie*). Sa bhliain 2001 bhí cónaí ar 1594 duine ann, agus 2,122 sa bhliain 2011. Protastúnaigh iad 96% den daonra. 

### Stair
Maraíodh beirt i bPort an Bhogaigh le linn na dTrioblóidí, sa bhliain 1973 agus arís in 1993. Protastúnaigh ba ea iad, agus Dílseoirí a mharaigh iad.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Baile na Leasán

deas|250px|thumb|Baile na Leasán 
Is baile suite i gContae an Dúin é **Baile na Leasán**.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Buiríos Umhaill

deas|250px|thumb|Buiríos Umhaill
Barúntacht in iarthuaisceart Chontae Maigh Eo in Éirinn is ea **Buiríos Umhaill** (Béarla: *Burrishoole*). Is é Baile Uí Fhiacháin an príomhbhaile sa cheantar. Tá Gaeltachtaí beaga lonnaithe ann.

Is é Buiríos Umhaill cinn na naoi barúntachtaí Contae Mhaigh Eo. Cuimsíonn é achar leathan as Baile Uí Fhiacháin san oirthear, tríd an Mhala Raithní ar an dtaobh thuaidh den Cuan Mó agus amach go Acaill san iarthar. Taispeántear an Barúntacht ar an íomhá ar an taobh dheis i scothbhuí éadrom thuas na barúntachtaí na hIorras agus Tír Amhlaidh. 

## Príomhbhailte
* Cathair na Mart, Baile Uí Fhiacháin

## Sráidbhailte

* An Ascaill, Ardach, Áth Saileach
* Bun a' Churraigh, Béal Feirste, Bun na nAeú, Buaile an Ghleanna, Ball Dumha Cinn Aille, Béal an Átha Salaigh, Bun na hAbhna, An Bheartrach, An Bhrocach, Béal Átha hÉin 
* An Caiseal (Acaill), An Caiseal (Oileán Éadaí), An Caol, Cois Leice, An Cartún, Coill an Locháin, An Cheathrú Gharbh, An Chloch Mhóir, Cill Damhnait, Ceann Acla, An Caol Thiar, An Cloigeann, Cnoc Mhánais, Cnoc na Gainimhe, Coirthín Breac, An Cheathrú Bheag Thuaidh, Cnoc Luachra, An Cnoc Iarthach, An Cheathrú Bán, Cnoc an Mhíle, Cill Bhríde, Carraig an Éadaigh Cnoc an Tine Aoil, Craobhachán, An Cheathrú Mhór, Ceathrú Bheag Fheargasa, An Ceathrú Salach, Cnoc Bréige, An Cheathrú Bheag Thuaidh, Carraig an Chabhlaigh, An Cnoc Glas, Na Caológa, An Cnoc Buí, An Cheathrú Chaol, An Cheathrú Bheag, Cnoc an Liagáin, An Chorrán Buí, Coill Tairseacháin
* Dumha Éige, Dumha Acha, Dún Ibhir, An Dumhach Bheag, Dumha Goirt Thiar, Dumha Goirt Thoir, Dumha Goirt, Dumha Cinn Aille, An Doirín, Droim Forban, Dúchoill, Droim Long, Doire Cúldroma, Dún Troisc, Doire Fhada, Doire Bhroc, Doire Chluais
* Eochaillí
* An Fhoirnéis
* Gob an Choire, Gob an hAirde, Gort Fhaiche, Gleann Dá Thorc, Leitir Machaire Thuaidh, An Gort Bán
* Loch Bhun na Mhuice, Leitir Machaire Theas, Lios Dubh, An Leithcheathrú 
* An Mhala Raithní, Maigh Mhuileann, Mám na mBan, An Mhaoilinn, Min na Cloiche Finne, Muirbheach, An Mullán 
* Oileán Éadaí
* An Pollach, Poll Rathnaí, An Pháirc Nua 
* Ros Toirc, Ros na Gaillimhe, Ros Caoin Thuaidh, An Ráith, Ros na Bráthar, An Ros Mór, Ros an Riobaill, Ros Cléibh, Ros Uí Bhéara, Ros Caoin Theas, Na Roisiní, Ros Gibilín, Na Ráithíní 
* Sáile, An Srath Mór, Na Srathiní, Srath an Chomhraic 
* Tóin an tSeanbhaile, Tóin Ré Gaoith, Tóin Ré Gaoith Thoir, Tóin Ré Gaoith Thiar, Taobh Mór, Traoil, An Trian Láir, Taobh an Lochá

## Tíreolaíocht

* Acaill, Acaill Bheag, An Abhainn Dubh
* An Bhinn Ghorm, An Bheartrach, Bocach
* An Corrán, Cruachán, Cuan na Cuime, Cuan Mó 
* An Glas Oileán, Gleann na Madadh, Gleann Tomáis 
* Inis Bigil, Inis Caol, Inis Cua, Inis Earcáin 
* Loch Fíoch 
* An Mionnán, Mainis Mór 
* Oileán Fraoigh, Oileán an Eanaigh 
* An Sliabh Mór, Sliabh an Chloigín 

## Stair

* Mainistir Buiríos Umhaill

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Mhaigh Eo
Tír Amhlaidh

deas|thumb|Tír Amhlaidh
Barúntacht in iarthar Chontae Mhaigh Eo in Éirinn is ea **Tír Amhlaidh** (Béarla: *Tirawley*). Is é Béal an Átha an príomhbhaile sa cheantar.

## Príomhbhailte

* Béal an Átha
* Crois Mhaoilíona

## Sráidbhailte

* Baile an Chaisil, Béal Deirg, Baile an Léana, Baile na Mainistreach, An Bheartrach, Béal Átha an Bhrúnaigh, Béal Leice, Bun an Mhíle
* Cill Ala, An Chraobhach, Cill Chuimín, Caisleáin Leacan, Cnoc na Feirme, An Caisleán Riabhach, Cionn Con, Cluanach Mór (Maigh Ghamhnach), Cluanach Mór (Ardach), An Chraobhaigh
* Leacain
* Maith Gamhna
* Ráth Leacáin, Ráithín, Ráth Bhrannaibh
* Sráid na Réicí

## Tíreolaíocht

* Abhainn na Muaidhe, Baile Phámar, Abhainn Eidhneach
* Binn Bhuí Ghaobhráin
* Cuan Bhéal Deirg, Ceann Dhún Pádraig, Cuan Chill Ala, Caisleán na Ropaí, Achaidh Chéide
* An Daoil
* An Gleann Mór
* Loch Con, Loch Cuilinn, Loch an Leathbhaile
* Néifinn

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Mhaigh Eo
Machaire Lainne

Is sráidbhaile agus  paróiste dlí suite i gContae an Dúin é **Machaire Lainne** (nó Magheralin i mBéarla). Tá an baile suite ar an phríomh-bhóthar ó Lorgain go Maigh Rath, in aice an Lagáin, abhainn a théann trí Chontae an Dúin 

Tógadh an eaglais pharóiste in aimsir na meánaoise. 
[clé|mion|333x333px|an [droichead Newforge;  an baile ar chlé]]

## Cultúr
Tá sean amhrán ann, ar a dtugtar an t-ainm "Na Lachain na Machaire Lainne".

Le feiceáil sa cheantar:

*Iarsmalann Craigavon
*St. Michaels GAC

## Spórt
Is snámhóir é Daniel Wiffen as Machaire Lainne. Ghlac sé páirt i gCraobhchomórtas Ghearrchúrsa na hEorpa sa Rómáin i mí na Nollag 2023. Ar an 10 Nollaig, d’éirigh leis an churiarracht dhomhanda i Saorstíl 800m na bhfear a bhaint amach.   Cúpla mí níos déanaí, bhuaigh sé bonn óir sna Cluichí Oilimpeacha 2024,

## Tagairtí

# 

Catagóir:Bailte i gContae an Dúin

Михал Орела 11:35, 12 Aibreán 2016 (UTC)
Baile Mhic Gabhann

Is baile suite i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann é **Baile Mhic Gabhann**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Mullach Coire a' Chuir

Is sliabh in Albain í **Mullach Coire a' Chuir**, atá suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd. 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hAlban
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròisichean

deas|250px|thumb|Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròisichean
Is páirc náisiúnta suite in Earra-Ghàidheal agus Bòd í **Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròisichean**. 

Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Hóipigh

deas|250px|thumb|Hóipeach
Is dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na **Hóipigh**.

## Tagairtí

Catagóir:Arizona
Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Catagóir:California
Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Aruacaigh

clé|250px|mion|Aruacach
Is dream eitneach de chuid na Meiriceánach Dúchasach iad na **hAruacach**.

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Cómáinsí

Is dream eitneach Meiriceánach Dúchasach iad na **Cómáinsí** (Comanche: Nʉmʉnʉʉ) a shíolraíonn ó na Machairí Móra in iarthuaisceart Texas, oirthear Nua-Mheicsiceo, oirdheisceart Colorado, iardheisceart Kansas, iarthar Oklahoma agus tuaisceart Chihuahua. I Stáit Aontaithe Mheiriceá an lae inniu, tugtar aitheantas oifigiúil orthu mar an Náisiún Cómáinsí le ceanncheathrú acu i Lawton, Oklahoma.

"Tiarnaí na Machairí Móra" a thugtaí orthu. Síolraíonn ainm na treibhe ón teideal a thug na hUte orthu: kɨmantsi ("namhaid").

Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Oklahoma
Baile na hÁite Tí

Is baile suite i gContae an Dúin é **Baile na hÁite Tí**.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Móhácaigh

Is dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na **Móhácaigh**. Tugann na Móhácaigh na *Kanien'kéha* (Muintir na Breochloiche) orthu féin, agus tugann na Móhácaigh *Kanien'kehá:ka* (Áit Na Muintire Na Breochloiche) ar a dtír. Cuid acu a labhraíonn an Mháháicis. Bhí na Móhácaigh ina mball de cónaidhm Haudenosaunee. Tá siad ina gcónaí i Nua-Eabhrac agus i gQuébec. Sa cónaidhm Haudenosaunee, "Na Coimeádaithe An Dorais Oirthearaigh " a tugtar orthu, mar tá siad ina gcónaí in oirthear. Kanesatake, Kahnawake, agus Akwesasne a tugthat ar na pobail Mhóhácacha in Québec. 

Catagóir:Iroquois
Cairibigh

Is dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na **Cairibigh**. 

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Sussex Thiar

Is contae i Sasana é **Sussex Thiar** atá suite in oirthear na tíre. 

## Bailte
* Arundel
* Bognor Regis, Burgess Hill
* Chichester, Crawley, Chichester
* Grinstead Thoir
* Haywards Heath, Horsham
* Littlehampton
* Midhurst
* Petworth
* Selsey, Shoreham-by-Sea, Southwick, Steyning
* Worthing

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Ardeaglais Chichester, Ardeaglais Arundel 
* Caisleán Arundel, Caisleán Bramber, Cissbury Ring
* Villa Rómhánach Bignor
* Wakehurst Place

Catagóir:Contaetha i Sasana
Catagóir:Sasana
Catagóir:Sussex Thiar
Na hOilmicigh

deas|250px|thumb|Na hOilmicigh
Ba dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na **hOilmicigh**. 

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Máighigh

deas|250px|thumb|Máigeach
Is dream eitneach Meiriceánaich Dhúchasach iad na **Máighigh**. Labhraíonn cuid acu na teangacha Máigheacha.
[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Mayan%20'Saint'%20Maxim%C3%B3n%20with%20offerings,%20guarded%20by%20a%20brotherhood%20in%20Santiago%20Atitl%C3%A1n,%20Guatemala.jpg|clé|mion|'Naomh" Maximon, dia de chuid na [Máigeach|Máigheach]]


## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Algancaigh

deas|250px|thumb|Algancach
Is dream eitneach Meiriceánaigh Dhúchasacha iad na h**Algancaigh**. Labhraíonn cuid acu Algóincis.

Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Catagóir:Ceanada
Catagóir:Grúpaí eitneacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá
Típí

deas|250px|thumb|Típí
Is saghas pubaill é an **Típí**, a bhaineann Na Meiriceánaigh Dhúchasacha feidhm fhoscaidh as. Eascraíonn an focal Gaeilge ón focal "tipi" sa teanga Lakota. 

Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Catagóir:Tithe
Guaránaigh

clé|250px|thumb|Guaránach
Is dream eitneach Meiriceánach Dúchasach iad na **Guaránaigh**. Cónaíonn siad i Meiriceá Theas, i bParagua den chuid is mó.

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
An Bhoihéim

deas|250px|thumb|An Bhoihéim
Is ceantar suite i bPoblacht na Seice é **an Bhoihéim**.

Catagóir:Poblacht na Seice
An Ataic

Is réigiún stairiúil suite sa Ghréig í **an Ataic**.

## Ainm eapainmneach

De réir an gheografaí Pausanias, *Actaea* a thugtaí uirthi ar dtús ach athainmníodh í in ómós d'Atthis, iníon le Rí Cranaus na hAithne.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:An Ataic
Larry Hagman

Aisteoir Meiriceánach ab ea **Larry Martin Hagman**, a rugadh ar 21 Meán Fómhair 1931 agus a fuair bás 23 Samhain 2012. Bhain sé cáil idirnáisiúnta amach sna sraitheanna teilifíse *[[I Dream of Jeanie]]* (sna 1960í) agus *[[Dallas (sraith teilifíse)|Dallas]]* (sna 1980í). 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna in 2012
Sráid Grafton

Tá **Sráid Grafton** ar cheann de na sráideanna siopadóireachta is mó i mBaile Átha Cliath. Ceanglaíonn Sráid Grafton Faiche Stiabhna ó dheas le Faiche an Choláiste ó thuaidh.

## Tagairtí

L