Màiri Mhòr nan Òran

Ba fhile Gaelach as an Eilean Sgitheanach í  **Màiri Mhòr nan Òran** nó **Màiri Nic a' Phearsain**, no **Màiri Nighean Iain Bhàin**, (10 Márta 1821 – 7 Samhain 1898), a bhfuil a chion ar litríocht Ghaeilge na hAlban dírithe go mór ar Fhuadach na nGael agus ar Cogadh na gCrochtóirí; feachtais stailceanna cíosa agus cineálacha eile gníomhaíochta Dhionnasg an Fhearainn. Cé go bhféadfadh sí a saothar féin a léamh nuair a scríobhadh síos é, ní fhéadfadh sí é a scríobh síos í féin.  Choinnigh sí a cuid amhrán agus dánta ina cuimhne agus sa deireadh dheachtaigh sí iad do dhaoine eile, a scríobh síos iad lena bhfoilsiú. Is minic a thagair sí di féin mar Màiri Nighean Iain Bhàin , an t-ainm faoina mbeadh aithne uirthi san Eilean Sgitheanach le linn a hóige.

## Saol

Sa bhliain 1848 phós sí Isaac Mac a' Phearsain, gréasaí ó Inbhir Nis, agus chuaigh sí chun cónaí leis sa bhaile sin. Bhí seisear chlainne acu. Fuair Isaac bás sa bhliain an 1871 agus b'éigean dí slí beatha a bhaint amach mar chailín aimsire agus ina dhiaidh sin mar altra. Thosaigh sí ag scríobh filíochta agus í i mbun na hoibre seo.

Tharla eachtra dí agus í ag obair áfach agus cuireadh gadaíocht éadaí in a leith. Gearradh 40 lá i bpríosún uirthi, cé gur phléadáil sí neamhchiontach. Thug a lán daoine mór le rá sa cheantair tacaíocht dí agus nuair a d'admháil cailín aimsire gur ise a bhí ciontach ligeadh do Mhàiri dul saor.Níor chúitíodh í as an méid ama a bhí uirthi fanacht faoi ghlas.  

Thosaigh sí ag cumadh filíochta le linn an ama seo agus í ag scríobh ar théama na héagóra a tharla dí agus ar ábhair eile.
Go luath ina dhiaidh sin, d'fhág Màiri Inbhir Nis agus d'imigh sí chun chónaí i nGlaschú. Is ann a chuaigh sí faoi oiliúint mar altracht agus mar altracht-ghlúine.
Ba dhuine aithnidiúil í i measc Gael Ghlaschú, mar gur ghlac sí páirt i bhfeiseanna agus i saol sóisialta Gaelach na cathrach.  

Bhí saol s'aicise an uair sin léirithe mar théamaí in a cuid dánta, ina measc 'Camanachd Ghlaschu' agus 'Deoch-shlàinte Gàidheil Ghrianaig'. 

Tá an t-uafaás d'amhrán Mhàiri faoi bhoidheacht an Oileáin Sgitheanaich agus ar na hathruithe a thagtaí ar an áit. Tá a lán díobh siúd i mbéal an phobail go fóill, leithéid agus 'Nuair a bha mi òg', 'Eilean a' Cheò' agus 'Soraidh leis an Àite'. 

Fuair Màiri bás i bPort-rìgh ach tá sí curtha taobh lena fear céile in Inbhir Nis.

'Màiri Mhòr nan Oran', ullmhaithe ag Dòmhnall E Meek (Gairm, 1977)
'An Introduction to Gaelic Poetry', le Ruairidh MacThòmais (Dún Éideann, 1990)

## Saothar
* A' Chlach agus Màiri
* Airgead-cinn Alasdair Bhàin
* Breacan Màiri Uisdein
* Brosnachadh nan Gaidheal
* Caithream Buaidh
* Camanachd Ghlaschu
* Ceatharnaich Bheàrnaraigh
* Clò na Cùbaid
* Cogadh Sìobhalta eadar Bean Òis agus Màiri
* Coinneamh nan Croitearan
* Còmhradh Eadar Iain Bàn 's Coille-chuinnlidh
* Deoch-shlàinte Gaidheil Ghrianaig
* Duilleag bho Bhealach nan Cabar
* Eilean a' Cheò
* Fàgail Eilean a' Cheò
* Faistneachd agus beannachd do na Gaidheil
* Fios gu Clach Àrd Uige
* Gaisgich Loch Carainn
* Luchd na Beurla
* Marbhrann do Dhtr Neacal Màrtainn Husabost
* Na dh'fhuiling mi de dh'fhòirneart
* Nuair bha mi òg
* Òran Beinn Lì
* Òran Sàrachaidh
* Soraidh le Eilean a' Cheò

## Naisc sheachtracha
* Baird Ghaelacha

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Filí Albanacha
Catagóir:Glaschú
Catagóir:Daoine a rugadh i 1821
Catagóir:Básanna i 1898