open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eochaid Fíadmuine

I Miotaseolaíocht na nGael, leath-Ardrí seanscéalach na hÉireann lena (leath)dheartháir *[[Conaing Bececlach]]* ba ea **Eochaid** nó** Eochu Fíadmuine**.

Tháinig siad i gcoróin tar éis dóibh an t-iar-ardrí *[[Eochaid Uairches]]* a mharú. Bhí Eochaid i réim i ndeisceart na tíre, Conaing sa tuaisceart. Bhí siad i réim ar feadh chuig bliana nuair a mharaigh *[[Lugaid Lámderg]]* mac Eochadha Uairchis é Eochaid. De réir *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, bhí *Conaing* fós i réim sa tuaisceart, agus Lugaid an deisceart. De réir *[[Annála na gCeithre Máistrí]]* áfach, chuir *Lugaid* *Conaing* as cumhacht agus rinneadh ina Ard-Rí é ar fud na tíre go léir.

Is doiléir í a dtuismíocht. De réir na bhfoinsí (*LGÉ, FFÉ, ACM*):
* mic *Congal mac Lugaid Cal* as Corca Laoi, Contae Chorcaí iad beirt.
* mac *Congal* é Eochaidh, mac *Dui Temrach* mac *[[Muiredach Bolgrach]]* é Conaing.
** máthair chéanna acu beirt
** agus í máthair Eochadha Uairchis.
* mic *Dui Temrach* iad beirt
* mic *Congal Coscarach mac Dui* iad beirt.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Artaxerxes I na Peirse (465–424 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 621–616 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 844–839 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Slí mhaireachtála neamhghníomhach

mion
**Slí mhaireachtála neamhghníomhach** is ea easpa gníomhaíochta agus díomhaointeas sa saol.  Siocair galar croí is ea an díomhaointeas.

## Tagairtí

Catagóir:Sláinte
Catagóir:Galair chroí
Lugaid Lámderg

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Lugaid Lámderg**, mac Eochaid Uairches.

Insítear i *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]* go raibh sé i gcomh-réim le Conaing Bececlach. Tháinig sé i gcoróin i ndeisceart na tíre, tar éis dó a réamhtheachtaí ann, *[[Eochaid Fíadmuine]]* deartháir Chonainn, a mharú; bhí Conann i réim sa tuaisceart. Deir Seathrún Céitinn agus na Ceithre Máistrí ámh gur chuir sé Conann as cumhacht agus Eochaid maraithe aige, agus go raibh sé i réim ar fud na tíre iomláine.  Bhí sé i réim ar feadh seacht mbliana, sular mharaigh Conann é (pé scéal é) agus rinneadh ina Ard-Rí na tíre go léir.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Artaxerxes I (465–424 RC) agus Darius II (423–404 RC) na An Pheirs.
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 616–609 RC,
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 839–832 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Channel 5

Is stáisiún teilifíse é **Channel 5** atá mar chuid de Viacom International Media Networks Europe. Craoladh an chéad chlár ar an 30 Márta 1997.

## Comhbhealaí
*MTV
*MTV Base
*MTV Classic
*MTV Hits
*MTV Dance
*MTV Live
*MTV Music
*MTV Rocks
*VH1
*Viva
*BET
*5Star
*5USA
*My5
*Comedy Central
*Comedy Central Extra
*Nickelodeon
*Nick Jr.
*Nick Jr. Too
*Nicktoons
*5Spike

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Art mac Lugdach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ba ea **Art** mac *[[Lugaid Lámderg]]*.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ardrí agus marfóir a athar, *[[Conaing Begeclach]]*, a mharú. Bhí sé i réim ar feadh sé bliana, sular mharaigh *[[Fíachu Tolgrach]]* agus a mhac *[[Dui Ladgrach]]* é. Insítear i Leabhar Gabhála na hÉireann gur tháinig a mhac *[[Ailill Finn]]* i gcomharbacht air; deir Seathrún Céitinn agus na Ceithre Máistrí ámh gur tháinig a marfóir *Fíachu Tolgrach* i gcomharbacht air, a mharaigh *Ailill Finn* i ndeireadh na dála é.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Darius II na Peirse (423–404 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 599–593 RC
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 812–806 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Grêmio Foot-Ball Porto Alegrense

Is club peile é **Grêmio Foot-Ball Porto Alegrense** a imríonn sa Bhrasaíl.  Ar a dtugtar **Grêmio**, tá siad lonnaithe i Porto Alegre, Rio Grande do Sul. Imríonn an club sa Campeonato Brasileiro Série A, an tsraith is fearr i gcóras sraithe peile na Brasaíle, agus an sár-stáit is fearr i Campeonato Gaúcho, Rio Grande do Sul. Bunaíodh an club i 1903.

Tá iomaíocht ghéar le Internacional ag Grêmio, a meastar go forleathan gurb í an té is mó téite sa Bhrasaíl agus ceann de na cinn is mó a théitear sa domhan. Tugtar *Grenal* ar chluichí idir an dá fhoireann.

## Gradaim

### ''Idirnáisiúnta''

***Intercontinental Cup (1)**: **1983**
***[[Copa Libertadores|CONMEBOL Libertadores]] (3)**: **1983**, **1995**, **2017** **(Taifead na Brasaíle)**
***CONMEBOL Recopa (2)**: **1996**, **2018** **(Taifead na Brasaíle)**
***Sanwa Bank Cup (1)**: **1995**

### ''Náisiúnta''

***Campeonato Brasileiro Série A (2)**: **1981**, **1996**
***Campeonato Brasileiro Série B (1)**: **2005**
***Copa do Brasil (5)**: **1989**, **1994**, **1997**, **2001**, **2016**
***Supercopa do Brasil (1)**: **1990** **(Taifead)**

### ''Réigiúnach''

***Campeonato Gaúcho (38)**: **1921**, **1922**, **1926**, **1931**, **1932**, **1946**, **1949**, **1956**, **1957**, **1958**, **1959**, **1960**, **1962**, **1963**, **1964**, **1965**, **1966**, **1967**, **1968**, **1977**, **1979**, **1980**, **1985**, **1986**, **1987**, **1988**, **1989**, **1990**, **1993**, **1995**, **1996**, **1999**, **2001**, **2006**, **2007**, **2010**, **2018**, **2019**
***Recopa Gaúcha (1)**: **2019**
***Copa Sul (1)**: **1999**
***Campeonato Sul-Brasileiro (1)**: **1962**
***Copa FGF (1)**: **2006**
***Taça Fernando Carvalho (1)**: **2010**
***Taça Piratini (1)**: **2011**
***Copa 100 Anos do Gauchão (1): **2019**
***Campeonato Citadino de Porto Alegre (28)**: **1911**, **1912**, **1913**, **1914**, **1915**, **1919**, **1920**, **1921**, **1922**, **1923**, **1925**, **1926**, **1930**, **1931**, **1932**, **1933**, **1935**, **1937**, **1938**, **1939**, **1946**, **1949**, **1956**, **1957**, **1958**, **1959**, **1960**, **1964**, **1965'''
Copa Libertadores

Is comórtas peile é **CONMEBOL Libertadores**, a ainmníodh mar *Copa Libertadores de América* ( or **) (Corn Libertadores) idir na foirne club is fearr i Meiriceá Theas. Tá na foirne cáilithe bunaithe ar cé chomh maith agus a rinne siad sa chomórtas náisiúnta. Dhearbhaigh buaiteoir na bliana seo caite rannpháirtíocht. Is é Confederación Sudamericana de Fútbol (CONMEBOL) a reáchtálann an comórtas.

Imrítear an Copa Libertadores gach bliain. Tarlaíonn sé de ghnáth idir mí Feabhra agus mí na Samhna (samhradh agus earrach Mheiriceá Theas). Tá a buaiteoir cáilithe do Chorn Domhanda bliantúil FIFA Club.

Tosaíonn Libertadores i mí Eanáir leis an bhfoireann rangaithe is measa de gach tír ag imirt le bheith ina chuid den "Phríomhthír Tarraingt". I mí Feabhra, tosaíonn an Príomh-Tarraingt. Tá 8 ngrúpa ann le 4 chlub i ngach grúpa. Imríonn gach foireann 6 chluiche. Imríonn siad trí chluiche baile agus trí chluiche ar shiúl. Téann na 2 chlub is fearr i ngach grúpa ar aghaidh go dtí an chéad bhabhta eile. Tá 16 club san iomlán ag súgradh sna cluichí súgartha.

Baineann na clubanna cáilithe is fearr sa Phríomh-Tarraingt buntáiste as an dara cluiche de gach babhta de na cluichí súgartha sa bhaile a imirt. Téann Libertadores ar aghaidh le clubanna ag seinm sa bhaile agus ar shiúl, tar éis babhta go dtí na cluichí ceannais.

Murab ionann agus comórtais chlub na hEorpa, ní raibh na Copa Libertadores, roimhe seo, ag úsáid spriocanna breise ama nó uaidh chun comhionannas vótaí a shocrú. Ag tosú le hócáid 2005, thosaigh CONMEBOL ag baint úsáide as an riail spriocanna ar shiúl, agus níor úsáideadh an t-am breise ach amháin sna cluichí deiridh.

## Liosta de na Cluichí Ceannais

* Tagraíonn an "Bliain" colún leis an séasúr a bhí an comórtas ar siúl.
* Tá na cluichí ceannais liostaithe san ord ar imríodh iad.
Fíachu Tolgrach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Fiacha Tolgrach** (Sean-Ghaeilge **Fíachu Tolgrach**) mac Muiredach Bolgrach, de réir foinsí ar leith.

I *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, níorbh Ard Rí é.  Mharaigh sé an t-iar-ard-rí, *[[Art mac Lugdach]]*, achi rith réime *[[Ailill Finn]]* mac Airt, maraíodh é i gcomhrac ón éadan *[[Airgetmar]]*.  Rinneadh a mhac *[[Dui Ladgrach]]* ina Ard- Rí i dheireadh na dála.

I *bh[[Foras Feasa ar Éirinn]]* agus *[[Annála na gCeithre Máistrí]]* ámh, tháinig sé i gcomharbacht ar  Art agus bhí sé i réim ar feadh seacht nó deich mbliana, sular mharaigh a chomharba *Ailill Finn* é.

## Achar ama
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 593–586 RC
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 806–796 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Ailill Finn

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Ailill Finn** mac Airt mhic Lugdach.

De réir *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, tháinig sé i gcoróin tar éis marú a athar le *[[Fíachu Tolgrach]]* agus a mhac *[[Dui Ladgrach]]*. Tar éis dhá bhliain a réime, maraíodh Fíachu Tolgrach i mbun troda in éadan Airgeadmhar mhic Síorláimhe. Chuir fir na Mumhan, agus Eochaidh mac Ailealla agus Lughaid mac Eochada Fhiamhuine i gceannas, ar deoraíocht thar lear é. Seacht mbliana ina dhiaidh sin, tháinig Airgeadmhar ar ais go hÉirinn agus mharaigh sé Ailill le cabhair *Dui Ladrach* agus a mhic Fiacha. Theip air an choróin a ghabháil, a thóg Eochaid ina áit.

De réir *[[Foras Feasa ar Éirinn]]* agus *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*, tháinig Fiacha Tolgrach i gcoróin tar éis dó Art a mharú. Mharaigh Ailill é dá réir sin, agus tháinig i gcoróin féin. Bhí seisean i réim ar feadh naoi nó aon bhliain déag, sular mharaigh Airgetmar é agus tháinig Eochaid i gcomharbacht air.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Artaxerxes II na Peirse (404–358 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 586–577 RC,
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 795–786 RC.

## Sliocht
Creidtear gur sinsear é na *nGamarad* as Néifinn, Contae Mhaigh Eo.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Eochaid mac Ailella

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Eochu** (nó **Eochaid**) mac Ailella Fhionn.

Tháinig sé i gcoróin tar éis marú a athar ag *[[Airgetmar]]* agus a comhghuaillí *[[Dui Ladgrach]]*. De réir *[[Lebor Gabála Érenn]]*, maraíodh é féin ag Airgetmar agus Dui. De réir Foras Feasa ar Éirinn ámh, chuir sé féin i gcoinne Airgetmar agus rinne suíochán le Dui. Bhí sé i réim ar feadh seacht mbliana, sular mhargaidh *Dui* go fealltach é le linn cruinniú, rud a lig d'Airgetmar teacht i gcoróin.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Artaxerxes II na Peirse (404–358&nbsp;RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 577–570 RC
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 785–778&nbsp;RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Airgetmar

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Airgetmar** mac Sírlám.

Insítear i *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]* gur mharaigh sé *[[Fíachu Tolgrach]]* i mbun comhraic, le linn réim Ailill Finn. Chuir *[[Eochaid mac Ailella]]*, Lughaid mac Eochaid Fíadmuine agus fir na Mumhan ar deoraíocht ámh é. Tháinig sé ar ais go hÉirinn seacht mbliana ina dhiaidh, agus mharaigh sé Ailill le cuidiú *[[Dui Ladrach]]*. Rinneadh Eochaid ina rí, ach mharaigh Airgetmar agus *Dui* eisean ar ball beag ina dhiaidh, agus tháinig Airgetmar i gcoróin.

Insíonn Seathrún Céitinn scéal eile faoi theacht i réim Airgetmar. Chuir Eochaid é féin i gcoinne Airgetmar agus rinne suíochán le Dui. Bhí sé i réim ar feadh seacht mbliana, ach mharaigh *Dui* go fealltach é i rith cruinniú, agus tháinig Airgetmar i gcoróin.

Bhí Airgetmar i réim ar feadh tríocha bliain (*LGÉ* agus *ACM*), nó fiche trí nó tríocha hocht (FFÉ), sular mharaigh *Dui* agus *[[Lugaid Laigdech]]* mac Eochada é. Tháinig i gcoróin ansin *Dui*, a bhí ann mar rannpháirtí ag marú ceathrar Ard- Ríthe.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Artaxerxes III na Peirse (358–338 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 570–547 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 778–748 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
An Céideadh, Contae Dhún na nGall

Is baile fearainn i gContae Dhún na nGall é **An Céideadh** (Béarla: *Keadue*). Tá sé i réigiún Na Rosa in iarthuaisceart Chontae Dhún na nGall, ar bhóthar an R259 ar Shlí an Atlantaigh Fhiáin, thart ar leathbhealach idir sráidbhailte iascaireachta Ailt an Chorráin agus Chionn Caslach ar chósta an Atlantaigh.

## Spórt

Tá an Céideadh níos cáiliúla dá fhoireann peile, *Keadue Rovers*, a imríonn a gcluichí baile ag Páirc lárnach i gCéideadh. Thosaigh cúl báire na hÉireann, Packie Bonner, as Cloughglass in aice láimhe, a ghairm bheatha ag Keadue.

Is é an CLG áitiúil CLG an Chlocháin Liath, a imríonn 8 km ar shiúl sa Chlochán Liath. Rugadh Anton O Baoill i gCéideadh. Bhí sé ina bhall den fhoireann duaiseoirí Dhún na nGall a bhuaigh Craobhchomórtas na hÉireann in 1992, agus bhuaigh sé gradam Sárimreoirí na Bliana an bhliain chéanna.

## Tagairtí
Dui Ladrach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Dui Ladrach** mac *[[Fíachu Tolgrach]]*. Ba é  *[[Eochaid Buadach]]*, athair an Ard-Rí *[[Úgaine Mór]]*, a mhac.

Thug sé cabhair dá athair an t-Ard-Rí *[[Art mac Lugdach]]* a mharú, agus ansin d*'[[Airgetmar]]* teacht i gcoróin, ag marú mac agus garmhac Airt, *[[Ailill Finn]]* agus *[[Eochaid mac Ailella]]*. I dheireadh na dála, mharaigh eisean agus Lugaid Laigdech mac Eochaid Fíadmuine rí Airgetmar, agus thóg *Dui* féin an choróin. Bhí sé i réim ar feadh deich mbliana sular mharaigh a iar-chomhghuaillí *Lugaid* é.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Artaxerxes III na Peirse (358–338 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 547–537 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 748–738 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Lugaid Laigdech

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea  **Lugaid Loígde** nó **Lugaid mac Dáire** mac *[[Eochaid mac Ailella]]*.

Thug sé cabhair do *[[Dui Ladgrach|Dhui Ladgrach]]* chun *[[Airgetmar]]* a mharú, agus ina dhiaidh, mharaigh sé *Dui* chun an choróin a thógaint dó féin. Bhí sé i réim ar feadh seacht mbliana, sular mharaigh *[[Áed Rúad]]* garmhac Airgetmar é.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Artaxerxes III na Peirse (358-338 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 537-530 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 738-731 RC.

## An chailleach
Lá amháin, dar le Céitinn, bhuail 
*Lugaid* i mbun seilge le cailleach aghaidh fidil. Agus é ina chodladh léi, bhain sé an masc di, agus bhí taibhreamh aige gur spéirbhean óg a bhí inti. Is é an chiall a bhain Céitinn as seo gurbh Éire a bhí i gceist, gur fhulaing Lugaid ar dtús saothar agus crá dá bharr, ach ansin gur bhain sásamh aisti.

## ''Cóir Anmann''
Insíonn Céitinn scéal ón gcnuasach
*[[Cóir Anmann]]* faoi *[[Lugaid Loígde]]* ar leith, ar cheann de chúigear mac *[[Dáire Doimthech]]*, gach duine acu darbh ainm Lugaidh.

Thug draoi tairngreacht do Dháire go mbeadh mac amháin dá chlann ina rí Éireann. Nuair a d'fhiafraigh Dáire cé acu, dúradh leis an cúigear a thabhairt go Tailte, agus dul i ndiaidh oisín álainn a bhfeicfidís ann.  Bheadh sé ina rí an té arbh fhéidir leis an oisín a fhágaint ar deireadh. Chuaigh siad ar a thóir ó Thailte go Binn Éadair, áit a cheilt ceo draíochta an cuirfear go léir ó fhir na hÉireann. Ba é *Lugaidh Laighdhe* a rug an t-oisín. Ní chreideann Céitinn an scéal, ámh, toisc go raibh athair éagsúil ag an Lugaidh seo.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Éarainn
Áed Ruad, Díthorba agus Cimbáeth

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Ríthe seanscéalach na hÉireann ab **Áed Rúad** mac *Badarn*, **Díthorba** mac *Deman* agus **Cimbáeth** mac *Fintan*, triúr garmhac Airgeadmhair.

Bhí an triúr i réim ar bhonn uainíochta, ar thrí sheal seacht-mbliana.  Fuair *Áed* bás ag deireadh a thríú seala, ag bádh i n-eas darb ainm anois *Eas Rua* as (roimhe sin, Eas Doinn).  Deirtear gurbh fheart mara agus gaoithe a bhás. Thóg *Díthorba* agus *Cimbáeth* a sealanna, agus ansin d'éalaigh *[[Macha#Macha Mong Ruad|Macha Mong Rúad]]*, iníon *Áed*, teacht i réim ina áit.  Dhiúltaigh *Díthorba* agus *Cimbáeth* í, agus tharla cath.  Maraíodh  *Díthorba*, agus chuir Macha iachall ar a mhic ráth a thógáil di ag Eamhain Mhacha.  Phós sí *Cimbáeth* agus bhí siad beirt i réim ar feadh seacht mbliana fós.  D'éag *Cimbáeth* den phlá ansin, d'éirigh Macha ina banríon ina haonar, an t-aon Ard-Bhanríon amháin in Éirinn.

## Uainíocht
Níl na foinsí ar aon tuairim faoi réim na huainíochta.

Níl *Áed* nó *Díthorba* ann mar Ard-Ríthe ar chor ar bith i *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*.  Tar éis bás an t-iar-Ard-Rí *[[Lugaid Laigdech]]*, maraithe ag *Áed*, chuireadh isteach scéal an dinnseanchais faoi bhunú Eamhna Mhacha.  Ansin tháinig *Cimbáeth* i gcoróin, i gcomharbacht a deirtear ar *Dhíthorba*, agus a bhí i réim ar feadh ocht mbliana is fiche.

Insítear i scéal an dinnseanchais conas a bhí na colanna ceathrar i réim ar bhonn uainíochta, ar seal seacht mbliana faoi thrí.

Aontaíonn *[[Annála na gCeithre Máistrí]]* leis seo, ach de réir Seathrún Céitinn,  bhí *Áed* agus *Díthorba* i réim beirt ar feadh aon bhliain is fiche, *Cimbáeth* ar feadh fiche.

## Achar ama
I bhfoinsí ar leith, faightear croineolaíochtaí ar leith dá réim:
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Alexander the Great (336–323 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 530–469 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí ]]*: 731–661 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Liga MX

Is é **Liga MX**, ar a dtugtar **Primera División de México** roimh shéasúr 2012–13, an sraithe peile is fearr i Meicsiceo.

Cosúil leis an gcuid is mó de na sraitheanna peile i Meiriceá Laidineach, roinneann Liga MX a shéasúr ina dhá chéim — Apertura agus Clausura (Spáinnis le haghaidh "oscailt" agus "dúnadh"), le curaidh éagsúla i ngach céim. Coinnítear an Apertura sa titim Leathsféar Thuaidh (san fhómhar), agus sa Clausura san earrach.

As na 56 foireann a bhí san iomaíocht sa tsraith, bhuaigh América an teideal 13 huaire, agus Guadalajara (12) ina dhiaidh sin, Toluca (10), Cruz Azul (8), León, Pumas UNAM agus Tigres UANL (7), agus Pachuca, agus Santos Laguna (6). Is iad na seaimpíní lraithe reatha Tigres, a bhuaigh comórtas Clausura 2019.

## Buaiteoirí Liga MX

### Primera División – Seaimpíní Córas Liguilla (1970–1996)

 Not official/recognized title
 Goal Difference.

### Primera División – Seaimpíní na gComórtas Gearr (1996-Currently)

 Not official/recognized title
 Goal Difference.
Rechtaid Rígderg

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ba ea **Reachtaidh Rídhearg** (Sean-Ghaeilge **Rechtaid Rígderg**) mac *[[Lugaid Laigdech]]*.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó Macha Mong Ruad, iníon marfóir a athar *[[Áed Rúad]]*, a mharú.  Bhí sé i réim ar feadh fiche, sular mharaigh *[[Úgaine Mór]]*, mac altrama Mhacha agus a bean chéile *[[Cimbáeth]]*, é.

Dá mba mhac *[[Lugaid Loígde]]* den 2a haois AD é, is amhlaidh go bhfuil Reachtaidh Rígderg curtha as ord de réir dáta ag análaithe níos déanaí na meánaoise.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Ptolemy I Soter (323–283 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 461–441 RC,
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 654–634 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Club América

Is club peile gairmiúil Mheicsiceo ó Chathair Mheicsiceo é **Club de Fútbol América S.A. de C.V.**, ar a dtugtar **Club América** nó **América** de ghnáth. Tá sé san iomaíocht sa Liga MX. Is é leasainm na foirne Las Águilas (Na Iolair).

Is é América an club is rathúla i Meicsiceo. Bhuaigh siad dhá theideal déag is mó riamh. Tá ocht gcinn de chlubanna aitheanta idirnáisiúnta FIFA ag América freisin. Ghnóthaigh siad cúig Chorn Seaimpíní CONCACAF, dhá chupán Copa Interamericana, agus ceann de Chorn Giants CONCACAF.
The Lion King (scannán 2019)

Scannán beochana ceolmhar Meiriceánach de chuid Disney is ea ***The Lion King*** a rinneadh sa bhliain 2019. Jon Favreau an stiúrthóir agus a léirigh. Is athdhéanamh ar scannán Disney den ainm céanna ón mbliain 1994 é. Ghlac Donald Glover, Seth Rogen, Chiwetel Ejiofor, Alfre Woodard, Billy Eichner, John Kani, John Oliver, Beyoncé Knowles-Carter, agus James Earl Jones páirt ann.

Catagóir:Scannáin 2019
Catagóir:Scannáin beochana 2019
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Tigres UANL

Club sacair i Meicsiceo is ea **Club de Fútbol Tigres de la Universidad Autónoma de Nuevo León**, dá ngairtear **Tigres** go simplí. Tá siad lonnaithe i San Nicolás de los Garza, cathair i gceantar uirbeach Monterrey. Tá an club, a bunaíodh i 1960, tar éis an chuid is mó dá stair a chaitheamh i Liga MX, an tsraith is fearr de chóras sacair Mheicsiceo.

D'éirigh thar barr leis an gclub i séasúr 1975–76, agus ba é an chéad fhoireann ó staid Nuevo León é chun trófaí a bhuachan trí chomóradh a dhéanamh ar Copa MX. Sa bhliain 1977-78, bhuaigh siad a gcéad chraobh Liga MX. Bhuaigh Tigres sé huaire agus an Copa MX trí huaire. Ba é an fhoireann an dara babhta de Copa Libertadores 2015, agus chaill siad na cluichí ceannais i gcoinne River Plate.

Is í Tigres an fhoireann oifigiúil de chuid Ollscoil Nuevo León. Is é an baile an acmhainn 41,650 Estadio Universitario, atá suite i gcoimpléasc na hOllscoile i San Nicolás de los Garza. Is dathanna óir agus gorm iad dathanna traidisiúnta na foirne.

Tá sé ar cheann den dá fhoireann sacair ghairmiúla de Nuevo León. Tá iomaíocht ghéar ag Tigres le Monterrey, a bhfuil conspóid acu leis an *Clásico Regiomontano* lena mbaineann ó 1974.
Club de Fútbol Monterrey

Is club peile Mheicsiceo é an **Club de Fútbol Monterrey Rayados S. A. de C. V.**, ar a dtugtar **Rayados** ó Monterrey, Nuevo León a imríonn sa Liga MX faoi láthair. Bunaithe ar 28 Meitheamh 1945, is é an fhoireann ghníomhach is sine sa rannán gairmiúil ó chuid thuaidh Meicsiceo. Tá an club faoi úinéireacht FEMSA, an chuideachta buidéalaithe is mó i Meiriceá Laidineach. Imríodh na cluichí baile sa Estadio BBVA Bancomer ó 2015 i leith.

Bhuaigh Monterrey ceithre theideal sraithe, dhá chupán tí, agus ceithre theideal i gConradh Seaimpíní CONCACAF (go háirithe, trí chomórtas as a chéile i 2011, 2012 agus 2013). Tugtar an *Rayados* (na cinn stríoc) ar an bhfoireann de ghnáth, mar gheall ar éide stríocach gormghorm gorm traidisiúnta an chlub. Léirítear an t-éide i suaitheantas reatha an chlub, atá maisithe freisin le réaltaí os cionn na suaitheantas a dhéanann ionadaíocht ar theidil sraithe an chlub agus ar na réaltaí thíos an suaitheantas ionadaíoch do theidil ilchríochacha.

Is é Tigres UANL de chuid Ollscoil Uathrialach Nuevo León an iomaitheoir is sine sa chlub. Tá cáil ar an derby áitiúil, ar a dtugtar an *Clásico Regiomontano*, mar cheann de na derbies is iomaíche i bpeil Mheicsiceo agus measann daoine i gcathair Monterrey gurb é an derby Mheicsiceo is tábhachtaí é.
Paul Keating

B'é **Paul John Keating**, a rugadh i nDarlinghurst, New South Wales ar an 18 Eanáir 1944, an 28ú Príomh-Aire na hAstráile. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile
Ronny Cox

Is aisteoir Meiriceánach é **Daniel Ronald Cox** a rugadh ar an 23 Iúil 1938. 

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Daoine beo
Super Bowl

Is é an **Super Bowl** cluiche craobhchomórtais bliantúil na National Football League (NFL) áit a ndéanann curadh na National Football Conference (NFC) iomaíocht i gcoinne churadh na American Football Conference (AFC). Is toradh é an cluiche ar shéasúr rialta a thosaíonn ag deireadh an tsamhraidh sa bhliain féilire roimhe sin. De ghnáth, úsáidtear uimhreacha Rómhánacha chun gach cluiche a aithint, seachas an bhliain ina gcoinnítear é. Mar shampla, bhí mé ag imirt Super Bowl ar an 15 Eanáir, 1967, tar éis shéasúr rialta 1966. Tharla an t-aon eisceacht don traidisiún coinbhinsiúin ainmniúcháin seo le Super Bowl 50, a imríodh ar an 7 Feabhra, 2016, tar éis shéasúr rialta 2015, agus an bhliain dár gcionn, d'fhill an t-ainmníocht ar uimhreacha Rómhánacha le haghaidh Super Bowl LI, tar éis shéasúr rialta 2016.
San Lorenzo de Almagro

mion|
Is club peile é **Club Atlético San Lorenzo de Almagro** a imríonn san Airgintín. Tá staid bhaile San Lorenzo suite sa chomharsanacht Boedo in Buenos Aires. Imríonn an fhoireann in Primera División, an rannán is fearr i gcóras sraithe peile na hAirgintíne. Meastar chomh maith go bhfuil San Lorenzo ar cheann de "chúigear mór" ("Los 5 Grandes") peile na hAirgintíne ag preas na hAirgintíne, in éineacht le Independiente, River Plate, Boca Juniors, agus Racing Club. Is é Huracán an comórtas stairiúil atá aige.
mion|Staid Pedro Bidegain

Fuair San Lorenzo aitheantas idirnáisiúnta i mí an Mhárta 2013 nuair a toghadh an Pápa Proinsias, a bhí ag tacú leis an gclub.

Bhuaigh San Lorenzo an Copa Libertadores in 2014.

Catagóir:Clubanna sacair na hAirgintíne
Aladdin (scannán 2019)

Scannán fantaisíochta ceolmhar Meiriceánach de chuid Disney ón bhliain 2019 is ea ***Aladdin***. Guy Ritchie an stiúrthóir. Is athdhéanamh ar scannán Disney den ainm céanna ón mbliain 1992 é, agus tá an dá scannán bunaithe ar an scéal Arabach faoi Aladdin sa leabhar úd *Oíche is Míle*. Ghlac Will Smith, Mena Massoud, Naomi Scott, Marwan Kenzari, Navid Negahban, Nasim Pedrad, Billy Magnussen, agus Numan Acar páirt ann.

Catagóir:Scannáin 2019
Catagóir:Scannáin beochana 2019
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
James Tennyson

Dornálaí cleitmheáchan trom Éireannach is ea **James Tennyson** a rugadh ar an 6 Lúnasa, 1993 sa Bhéal Feirste.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Dornálaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Malcolm Turnbull

B'é **Malcolm Bligh Turnbull**, a rugadh i Sydney ar an 24 Deireadh Fómhair 1954, an 29ú Príomh-Aire na hAstráile. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile
Bodbchad

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Badhbhchaid** (Sean-Ghaeilge **Bodbchad**) mac *[[Eochaid Buadach]]* mac *[[Dui Ladgrach]]* ach ar feadh seal gairid.

Insítear i *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]* gur mharaigh Badhbhchaid a dheartháir, an t-Ard-Rí Úgaine Mór, agus gur tháinig a mhac *[[Lóegaire Lorc]]* go díreach i gcomharbacht air. De réir Seathrún Céitinn agus na Ceithre Máistrí ámh, tar éis dó Uaghaine a mharú, tháinig Badhbhchaid i gcoróin le lá go leith, sular mharaigh Laoghaire é.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Ptolemy II Philadelphus (281–246 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 411 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 594 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Lóegaire Lorc

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Laoghaire Lorc** (Sean-Ghaeilge **Lóegaire Lorc**) mac *[[Úgaine Mór]]*.

Instear i *[[Lebor Gabála Érenn]]* gur tháinig sé go díreach i gcomharbacht ar a athair, a bhí maraithe ag *[[Bodbchad]]*, cé go ndeir Seathrún Céitinn  agus na *[[Annála na gCeithre Máistrí|Ceithre Máistrí]]* gur tháinig Badhbhchaid i gcoróin le lá go leith sular mharaigh Laoghaire é.

Bhí Laoghaire i réim ar feadh dhá bhliain. Shantaigh a dheartháir *[[Cobthach Cóel Breg]]* an choróin, agus de réir comhairle draoi, lig sé air a bheith tinn, go dtuga Laoghaire cuairt air. Lena theacht, lig Cobhthach air go raibh sé marbh. Nuair a chrom Laoghaire thar a chorp le dobhrón, sháigh sé é le miodóig.  D'íoc Cobhthach le duine ansin, nimh a thabhairt Ailill Áine mac Laoghaire, agus chur sé iachall ar *[[Labraid Loingsech|Labraid]]* mac Ailella croíthe a athar agus a sheanathar, agus luch, a ithe.  Chuir Cobhthach ar deoraíocht é *Labraid*, is amhlaidh toisc gurbh eisean an fear is fáiltí in Éirinn.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Ptolemy II Philadelphus (281–246 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 411–409 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 594–592 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Ríthe na Teamhrach
Catagóir:Ríthe na Laighean
Cobthach Cóel Breg

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ab ea **Cobhthach Caol Bhreig** (Sean-Ghaeilge **Cobthach Cóel Breg**) mac *[[Úgaine Mór]]*.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a dheartháir *[[Lóegaire Lorc]]* a mharú. Insítear go raibh sé chomh hite sin le héad as a dheartháir gur mheath sé go mór, agus dá bharr a bhua-ainm *Caol Bhreig*. Le comhairle draoi, lig sé air a bheith tinn, go dtuga Laoghaire cuairt air visit him.  Lena theacht, lig sé air a bheith bás. Ina luí ar a chróchar, shléacht Lóegaire féin le dobhrón thar a chorp, agus sháigh Cobhthach é le miodóig. D'íoc Cobhthach le duine ansin, nimh a thabhairt Ailill Áine mac Laoghaire, agus chur sé iachall ar *[[Labraid Loingsech|Labraid]]* mac Ailella croíthe a athar agus a sheanathar, agus luch, a ithe.  Chuir Cobhthach ar deoraíocht é *Labraid*, is amhlaidh toisc gurbh eisean an fear is fáiltí in Éirinn.

Ní ba dhéanaí, rinne Cobhthach síocháin le Labraid (anois aitheanta as a bhua-ainm *Loingseach*, deoraí) agus bhronn sé Cúige Laighean air, ach chlis ar an gcaidreamh arís agus tharla cogadh eatarthu.  Dhóigh *Labraid* chun báis Cobhthach agus a lucht leanúna i dtigh iarainn ag Dionn Rí, rud na chúis aighnis i ríshliocht Éireamhóin. Bhí Cobhthach i réim ar feadh tríocha nó caoga bliain.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: caoga bliain; bás,  Oíche Nollag, 307 BC; Ptolemy II Philadelphus (281–246 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 409–379 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 592–542 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ardríthe na hÉireann
Catagóir:Ríthe na Teamhrach
Meilge Molbthach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Meilge Molthach** (Sean-Ghaeilge **Meilge Molbthach**) mac *[[Cobthach Cóel Breg]]*.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí agus marfóir a athar, Labraid Loingsech a mharú.  Bhí sé i réim ar feadh seacht nó seacht mbliana déag, sular mharaigh *[[Mug Corb]]*, garmhac *[[Rechtaid Rígderg]]* i Mumhain é.  Deirtear gur thomhaidhm loch agus a uaigh á tochailt, a ainmníodh *Loch Meilge* as.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Ptolemy III Euergetes na hÉigipte (246–222 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 523–506 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Mog Corb

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ba ea **Mugh Carbad** (Sean-Ghaeilge **Mug Corb**), giolla an charbaid, mac *Cobthach Cáem* mac *[[Rechtaid Rígderg]]*.  Deirtear go bhfuair sé a ainm nuair a dheisigh sé carbad briste dá mhac.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamh-theachtaí *[[Meilge Molbthach]]* a mharú.  Bhí sé i réim ar feadh sé bliana, sular mharaigh *[[Óengus Ollom]]* garmhac *[[Labraid Loingsech]]* é.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Ptolemy III Euergetes na hÉigipte (246–222&nbsp;RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 362–355 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 506–499 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Óengus Ollom

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Aonghas Ollamh** (Sean-Ghaeilge **Óengus Ollom**) mac Ailealla mac *[[Labraid Loingsech]]*. 

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí, *[[Mog Corb]]*, a mharú.  Bhí sé i réim ar feadh ocht mbliana déag, sular mharaigh *[[Irereo]]* mac *[[Meilge Molbthach]]* é. 

## Achar ama
* *[[Lebor Gabála Érenn]]*: Ptolemy III Euergetes na hÉigipte (246–222&nbsp;RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 355–337 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 499–481&nbsp;RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Irereo

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Irereo Fáthach**, fáidhiúil, mac *[[Meilge Molbthach]]*.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí, *[[Óengus Ollom]]*, a mharú.  Bhí sé i réim ar feadh seacht nó deich mbliana, sualr mharaigh *[[Fer Corb]]* mac *[[Mog Corb]]* in Ulaidh é.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: [Ptolemy III Euergetes]] na hÉigipte (246–222 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 337–330 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 481–474 BC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Fer Corb

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Fear Carbaid** (Sean-Ghaeilge **Fer Corb**) mac Mog Corb.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí, agus marfóir a athar, Irereo, a mharú i nUlaidh.  Bhí sé i réim ar feadh aon bhliain déag, sular mharaigh *[[Connla Cáem]]* mac *Irereo* é. 

## Achar ama
* *[[Lebor Gabála Érenn]]*: Ptolemy IV Philopator na hÉigipte (221–205&nbsp;RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 330–319 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 499–481&nbsp;RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Connla Cáem

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ab ea **Connla Caomh** (Sean-Ghaeilge **Connla Cáem**), aitheanta chomh maith mar **Connla Cruachealgach** (Sean-Ghaeilge **Cruaidchelgach**) mac Irereo.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí, agus marfóir a athar, *[[Fer Corb]]* a mharú.  Bhí sé i réim ar feadh ceithre nó fiche bliain, sula bhfuair sé bás ag Teamhair, agus tháinig a mhac *[[Ailill Caisfiaclach]]* i gcomharbacht air. 

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Ptolemy IV Philopator na hÉigipte (221–205&nbsp;RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 319–315 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 463–443&nbsp;RC.

## Féach freisin
* Echtra Condla
* Connla mac Cú Chulainn

## Tagairtí

Catagóir:Ardríthe na hÉireann
Ailill Caisfhiaclach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Ailill Caisfhiaclach** (Sean-Ghaeilge **Ailill Caisfiaclach**) mac *[[Connla Cáem]]*.

Tháinig sé i gcoróin i gcomharbacht ar a athair.  Bhí sé i réim ar feadh cúig bliana is fiche, sular mharaigh *[[Adamair]]* mac *[[Fer Corb]]* (a mharaigh a sheanathair).

## Achar ama
* *[[Lebor Gabála Érenn]]*: Ptolemy V Epiphanes na hÉigipte (204–181&nbsp;RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 315-290 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 443-418&nbsp;RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Adamair

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ab ea **Adamair** (**Adammair**, **Adhamair**, **Amadir**), son of Fer Corb.  Fear céile an bhandia *[[Flidais]] na [[Tuatha Dé Danann|dTuath Dé Danann]] ab ea é.

Ba as cúige [[Mumhan]] é ó dhúchas.  Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí, [[Ailill Caisfhiaclach]], a mharú.  Bhí Bhís i réim ar feadh cúig bliana, sular mharaigh *Eochaid Ailtlethan* é.

==Achar ama==
* *Lebor Gabála Érenn*: [[Ptolemy V Epiphanes]] na [[An Éigipt|hÉigipte]] (204–181&nbsp;RC).
* *Foras Feasa ar Éirinn*: 290–285 RC.
* *Annála na gCeithre Máistrí'': 418–414&nbsp;RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ardríthe na hÉireann
Eochaid Ailtleathan

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ab ea **Eochaid Ailtleathan** (Sean-Ghaeilge **Eochu Ailtlethan**) mac Ailill Caisfhiaclach.

De réir *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí, *[[Adamair]]*, a mharú.  Bhí sé i réim ar feadh aon bhliain déag, sular mharaigh *[[Fergus Fortamail]]* é i rith catha.

## Achar ama
* *[[Lebor Gabála Érenn]]*: Ptolemy V Epiphanes na hÉigipte (204–181&nbsp;RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 285–274 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 414–396&nbsp;RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ardríthe na hÉireann
Fergus Fortamail

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ab ea **Fearghas Fortúil** (Sean-Ghaeilge **Fergus Fortamail**) mac *Bresal Brecc* mac *[[Óengus Ollom]]* mac *Ailill Bracan* mac *[[Labraid Loingsech]]*.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí, *[[Eochaid Ailtlethan]]*, a mharú i rith catha.  Bhí sé i réim ar feadh a haon déag, a dó déag nó dhá bhliain déag go leith, sular mharaigh *[[Óengus Tuirmech Temrach]]* mac Eochada é i mbun catha ag Teamhair.

## Achar ama
* *[[Lebor Gabála Érenn]]*: Ptolemy VI Philometor na hÉigipte (180–145&nbsp;RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 274–262 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 396–385&nbsp;RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ardríthe na hÉireann
Conall Collamrach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ba ea **Conall Collamhrach** (Sean-Ghaeilge **Conall Collamrach**) mac *Eterscél Temrach* mac *[[Eochaid Ailtlethan]]*.

Tháinig sé i gcoróin tar éis bás a uncail *[[Óengus Tuirmech Temrach]]*.  Bhí sé i réim ar feadh cúig bliana sular mharaigh *[[Nia Segamain]]* é.

## Achar ama
* *Lebor Gabála*: Ptolemy VIII Physcon na hÉigipte (145–116 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 232–226 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 326–320 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Énna Aignech

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ab ea **Éanna Aigeantach** (Sean-Ghaeilge **Énna Aignech**) mac *[[Óengus Tuirmech Temrach]]*.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó a réamhtheachtaí, agus marfóir a ghaoil, *[[Nia Segamain]]*.  Bhí ar i réim ar feadh fiche nó ocht mbliana is fiche, sular mharaigh *[[Crimthann Coscrach]]* é.  Ba gharmhac é Crimthann den té a mhaisigh seanathair *Énna*, sa Chath *Ard Chrimthinn*.  Maraíodh *Crimthann* ag *[[Rudraige mac Sithrigi]]*, sin-gharmac an mharfóra de dhuine de shinsir *Énna*.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Ptolemy VIII Physcon na hÉigipte (145–116 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: dates his reign to 219–191&nbsp;RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 313–293 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ardríthe na hÉireann
Crimthann Coscrach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ab ea **Criomthann Coscrach** (Sean-Ghaeilge **Crimthann Coscrach**) mac *Fedlimid Fortrén* mac *[[Fergus Fortamail]]*.

Tháinig sé i gcoróin tar éis dó an t-iar-ardrí, *[[Énna Aignech]]*, a mharú.  Bhí sé i réim ar feadh a ceathair nó a seacht mbliana, sular mharaigh Rudraige mac Sithrigi é.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Ptolemy VIII Physcon na hÉigipte (145–116 RC).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 191–184 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 293–289 RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ardríthe na hÉireann
Conchobar Abradruad

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ba ea **Conchúr Fabhrarua** (Sean-Ghaeilge **Conchobar Abradruad**) mac *Find File* mac *Ros Ruad* mac *Fergus Fairgge* mac Nuadu Necht de shloicht na Laighean. 

Tháinig sé i gcoróin tar éis bás *[[Lugaid Riab nDerg]]*.  Bhí sé i réim ar feadh bliana, sular mharaigh *[[Crimthann Nia Náir]]* mac *Lugaid* é.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Impire na Róimhe, Vespasian (AD 69–79).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 13–12 RC.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 9–8&nbsp;RC.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Fíachu Finnolach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Fiacha Fionnfholaidh** (Sean-Ghaeilge **Fíachu Finnolach**, mac *[[Feradach Finnfechtnach]]*.

Tháinig sé i réim tar éis dó an t-iar-ard-rí, *[[Fíatach Finn]]*, a mharú.  Bhí sé i réim ar feadh cúig déag, seacht déag nó seacht mbliana is fiche ag brath ar fhoinse.  Maraíodh é, i dteannta le saorfhir na hÉireann, i n-éirí amach na n-aitheach tuatha.  De réir an *[[Leabhar Gabhála na hÉireann|Leabhar Gabhála]]* agus na gCeithre Máistrí, bhí *[[Elim mac Conrach]]* i gceannas ar an éirí amach; de réir Seathrúin Chéitinne, ba é *[[Cairbre Cinnchait]]*.  D'éalaigh a bhean chéile Eithne, iníon rí na hAlban, agus í torrach ar ais go hAlbain.  Thug sí mac Fhiacha, *[[Túathal Techtmar]]*, ar an saol ann.  D'fhillfeadh sé i ndeireadh na dála ar ais go hÉirinn chun an choróin a éileamh.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Impire na Róimhe Nerva (AD 96–98).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: AD 28–55.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: AD 39–56.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Fíatach Finn

I Miotaseolaíocht na nGael, Rí na nUladh agus Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Fiatach Fionn** (Sean-Ghaeilge **Fíatach Finn**) mac Dáire, a de shliocht i bhfad amach *[[Óengus Tuirmech Temrach]]*.

Sinsear eapainmneach ríshliocht Uladh na meánaoise, Dál Fiatach, ab ea é.  Bhí rí na nUladh é i rith réim an Ard-Rí  *[[Feradach Finnfechtnach]]*, agus tháinig i gcomharbacht air tar éis a bháis.  Bhí sé i réim ar feadh trí bliana siar mharaigh *[[Fíachu Finnolach]]* é.

Col ceathrar Chú Raoi mhic Dháire na n-*[[Érainn]]* agus na n-*[[Dáirine]]* ab ea Fiatach Fionn.  I Leabhar Ghleann Dá Loch (Rawlinson B 502), deirtear gur de shliocht Chú Raoi iad an Dál Fiatach.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Impire na Róimhe Nerva (AD 96–98). 
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: AD 25–28. 
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: AD 36–39.

## Féach freisin
* Ríthe na nUladh
* Darini
* Dál Fíatach

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Feradach Finnfechtnach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Fearadhach Fionnfeachtnach** (Sean-Ghaeilge **Feradach Finnfechtnach**) mac *[[Crimthann Nia Náir]]*.

Níl na foinsí ar chomh intinn faoi  sraith chomharbas na n-Ard-Ríthe, agus áit Fhearadhacha ann.  De réir *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]* agus Annála na gCeithre Máistrí tháinig sé i gcoróin tar éis bás *[[Cairbre Cinnchait]]*.  Sna hannála, deirtear go raibh a máthair Baine torrach leis nuair a chuir Cairbre a athair as cumhacht, ach más fíor bheadh sé nós lú ná a cúig bliana d'aois ag teacht i gcoróin.  Is amhlaidh gur ath-insint é seo de scéal faoi Ard-Rí níos deireanaí, *[[Túathal Techtmar]]*.  Deir na hAnnála freisin gur thorthúil í Éire i rith a réimis, i gcodarsnacht leis réimeas gortach an fhorghabhálaí, Cairbre.  Deir Seathrún Céitinn gur tháinig Fearadhach i gcomharbacht ar a athair, Crimthann, agus réim *Cairbre* ina dhiaidh. 

Insíonn Céitinn gur mhair an breitheamh *[[Audacht Morainn|Morann mac Máin]]* le linn réimeas Fhearadhaigh (i *Leabhar Gabhála* agus na *hAnnála*, ba mac *Cairbre* agus a bhean chéile *Mani* é).  Bhí torc draíochta le Morann, darbh ainm *id Morainn*, a theannadh thar muineál breithiúna a tugfadh míbhreith go dtí go dtógfadh cóirbhreith, nó finné a thóg bréagfhianaise go dtí go n-inseodh an fhírinne.

Bhí Fearadhach i réim ar feadh fiche bliain de réir an *Leabhar Gabhála* agus *Foras Feasa*, dhá bhianna is fiche de réir na n-Annáil, sula bhfuair sé bás le hadhairt ag Liathdroim (aon ársa ar Theamhair. I ngach foinse, tháinig *[[Fíatach Finn]]* i gcomharbacht air.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Impire na Róimhe Domitian (AD 81–96) agus bás an phápa Clement I (AD 99).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: AD 5–25
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: AD 14–36.

## Foinsí
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Ríthe na Teamhrach
Cairbre Cinnchait

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard-Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Cairbre Cinnchait** nó **Caitchenn**.  Tá éagsúlachta ar leith idir na foinsí maidir lena shinsearacht agus a áit i sraith na n-Ard-Ríthe.

De réir *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, tháinig sé i gcoróin tar éis dó *[[Crimthann Nia Náir]]* an t-iar-Ard-Rí, *[[Conchobar Abradruad]]*, a mharú, agus go raibh sé i réim ar feadh cúig bliana.  Níltear cinnte sa Leabhar Gabhála maidir lena shinsearacht.  Deir sé gurbh é an "meas léannta" é go raibh sé de shliocht nó Luaigne Teamhrach, na dTuath Dé Danann, *Catraige* na gConnacht, na  g*Corcortri* (de shliocht an t-iar-ard-rí *[[Cimbáeth]]*), nó *[[Ír]]* mac Míl Espáine.  Deirtear gurbh é Duthach a athair.  *Mani* iníon rí na Uladh ab ea a bhean chéile, agus bhí mac acu, Morann mac Máin.  Tháinig *[[Feradach Finnfechtnach]]* i gcomharbacht air. 

De réir *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*, tháinig Criomthann i gcoróin tar éis dó Conchúr a mharú, agus gur tháinig Cairbre i gcomharbacht ar Chriomthann "tar éis dó na huaisle go leor a mharú".  Sa scéal seo, taoiseach éirí amach na n-aitheach tuath ab ea Cairbre. Níor tháinig slán ón ár ach triúr ban torrach na n uaisle: Baine, iníon rí na halban agus máthair *Feradach Finnfechtnach*; Cruife, iníon rí na Breataine agus máthair *Corb Olum*, sinsear na n-Eóganacht na Mumhan; agus Áine, iníon rí na Sacsanach agus máthair *Tibraide Tirech*, sinsear na nDál nAraidi.  I rith réim *Cairbre*, loic na barra, ní raibh na ba ar a lacht, agus bhí na haibhneacha gan iasc. Bhí sé i réim ar feadh cúig bliana sula bhfuair sé bás.  Tháinig *Feradach Finnfechtnach* i gcomharbacht air, a bhí níos lú ná cúig bliana d'aois, dá mba fhíor. 

Aontaíonn Seathrún Céitinn gur tháinig Crimthann i gcomharbacht ar Conchúr, ach gur tháinig *Feradach Finnfechtnach*, *[[Fíatach Finn]]* agus *[[Fíachu Finnolach]]* rí ar rí ina dhiaidh.  De réir Seathrúin, ba é Fiacha a cuireadh as cumhacht ag na haithneach-tuatha, agus ba iad na mná torraigh uaisle a d'éalaigh ná: Eithne bean chéile Fhiacha; Beartha iníon rí na Breataine; agus Áine iníon rí na Sachsanach.  Deir Céitinn gur shliocht nó d'iarla Lochlannach, a tháinig go hÉirinn le *[[Labraid Loingsech]]*, nó de na Fir Bholg ab ea Cairbre.  Bhí sé i réim ar feadh cúig bliana, sular éag sé de phlá.  Tháinig *[[Elim mac Conrach]]* i gcomharbacht air, a chuirfeadh Tuathal mac Fiacha as cumhacht é i ndeireadh na dála.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Impire na Róimhe, Domitian (AD 81–96).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: AD 55–60.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: AD 9–14.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Crimthann Nia Náir

I Miotaseolaíocht na nGael, Ardrí seanscéalach na hÉireann ba ea **Criomhthann Nia Náir** (Sean-Ghaeilge **Crimthann Nia Náir**) mac *[[Lugaid Riab nDerg]]*.  Deirtear gur chinn Lugaidh é ar a mháthair féin, Cloithre, iníon Eochada Fheidhleach.  Dá bharr, ba sheanmháthair agus máthair Criomthainne ab ea Cloithre.  

Insítear i *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]* gur chuir sé an t-Ardrí *[[Conchobar Abradruad]]* as cumhacht, ach ní deirtear conas ar éirigh sé féin ina Ard-Rí.  San fhoinse seo, tháinig *[[Cairbre Cinnchait]]* i gcomharbacht ar Chonchúr.

Aontaíonn Seathrún Céitinn agus na Ceithre Máistrí gur tháinig Criomthann i gcomharbacht ar Conchúr mar Ard-Rí, agus go raibh sé i réim ar feadh sé bliana déag.  Deirtear go ndeachaigh sé ar turas lena aintín Nár, bansidhe, ar feadh míosa is coicíse, agus gur fhill sé le maoine, ina measc carbad óraithe, clár óir fichille, fallaing óir-bhróídnithe, claíomh iontlaise le nathracha óir, sciath cabhartha le hairgead, ga agus crann tabhaill nár theip a dtargaid riamh, agus dhá chú le sleabhra airgid eatarthu.  Ar ball beag tar éis a fhillte, thit sé dá chapall agus d'éag sé ag Binn Éadair.  De réir Ceitinne, tháinig a mhac *[[Feradach Finnfechtnach]]* i gcomharbacht air, de réir na gCeithre Máistrí, ba é *Cairbre Cinnchait* a rinneadh ina rí.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Impire na Róimhe Vespasian (AD 69–79).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: 12 RC – AD 5.
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: 8 RC – AD 9.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann
Catagóir:Ríthe na Teamhrach
Elim mac Conrach

I Miotaseolaíocht na nGael, Ard Rí seanscéalach na hÉireann ab ea **Eilimh** (Sean-Ghaeilge **Elim**) mac Conrach.

De réir *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, chuir sé an t-iar-ard-rí *[[Fíachu Finnolach]]* as cumhacht i n-éirí amach na n-aitheach-tuath.  Rinneadh sléacht ar uaisle na hÉireann, agus níor é éalaigh ach triúr ban ag iompar clainne: *[[Eithne Imgel]]*, bean chéile Fhiacha agus iníon rí na Alban; *Gruibne*, bean chéile rí na Mumhan agus iníon rí na Breataine; agus Áine, bean chruinne rí na nUladh agus iníon rí na Sacsanach.  Máthair *Corb Olom*, sinsear na n-Eoghanacht na Mumhan ab ea Gruibe; sinsear na *[[Dál nAraidi]]* na nUladh ab ea *[[Tibraide Tírech]]* mac Áine; theith Eithne go hAlbain áit a thóg sí *[[Túathal Techtmar]]* mac Fiacha ar an saol.  Bhí Eilimh i réim ar feadh fiche bliain, sular tháinig Tuathal i dtír ag *Inbhear Domhnainn* agus forógraíodh ina rí é.  Mháirseáil sé go Teamhair agus chloígh agus mharaigh sé Eilimh i gcomhrac ar an gcnoc Cnoc Achaill in aice láimhe.

Aontaíonn na *[[Annála na gCeithre Máistrí|Ceithre Máistrí]]* ar an iomlán leis an *Leabhar Gabhála*, ag cur leis ach amháin go raibh ríthe na gcúigí i gceannas éirí amach na n-aitheach-tuatha; go raibh Eilimh rí na nUladh; agus nach raibh grán, toradh, bainne nó iasc i rith a réime, toisc go raibh Dia ag cur pionós ar na haithigh-tuatha faoina ndonas.

Insíonn Seathrún Céitinn scéal beagáinín éagsúil, ag rá gurbh é *[[Cairbre Cinnchait]]* ceannaire an éirí, agus gur tháinig Eilimh i gcomharbacht air.

## Achar ama
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*: Impire na Róimhe, Hadrian (AD 117–138).
* *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*: AD 60–80
* *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*: AD 56–76.

## Tagairtí

Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann