open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Domhnach Mór

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Domhnach Mór** air:
* Domhnach Mór, Contae an Dúin: gráig agus paróiste i gContae an Dúin
* Domhnach Mór, Contae Chill Chainnigh (Fásach an Deighnín): baile fearainn agus paróiste i gContae Chill Chainnigh
* Domhnach Mór, Contae Chill Chainnigh (Síol Fhaolchair): baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* Domhnach Mór, Contae Chill Dara: baile fearainn agus paróiste i gContae Chill Dara
* Domhnach Mór, Contae Chill Mhantáin: baile fearainn, paróiste, agus toghroinn i gContae Chill Mhantáin
* Domhnach Mór, Contae Chorcaí: baile fearainn, ionad daonra, agus paróiste i gContae Chorcaí
* Domhnach Mór, Contae Chorcaí (Múscraí): paróiste dlí i gContae Chorcaí
* Domhnach Mór, Contae Dhún na nGall: paróiste dlí i gContae Dhún na nGall
* Domhnach Mór, Contae Laoise: ionad daonra, paróiste, baile fearainn, agus toghroinn i gContae Laoise
* Domhnach Mór, Contae Liatroma: baile fearainn i gContae Liatroma
* Domhnach Mór, Contae Loch Garman: baile fearainn agus paróiste i gContae Loch Garman
* Domhnach Mór, Contae Luimnigh: láthair eaglasta agus paróiste i gContae Luimnigh
* Domhnach Mór, Contae na Mí (An Uaimh): baile fearainn, paróiste, agus séadchomhartha i gContae na Mí
* Domhnach Mór, Contae na Mí (Ráth Tó): baile fearainn, paróiste, agus toghroinn i gContae na Mí
* Domhnach Mór, Contae Thiobraid Árann: paróiste dlí agus baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Domhnach Mór, Contae Thír Eoghain (Dún Geanainn Láir): baile fearainn, paróiste dlí, agus sráidbhaile i gContae Thír Eoghain
* Domhnach Mór, Contae Thír Eoghain (Dún Geanainn Uachtarach): baile fearainn agus ionad daonra i gContae Thír Eoghain

## Féach freisin
* Eaglais Dhomhnach Mór: eaglais i gContae Thiobraid Árann

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Spice Girls

Is banna popcheoil  as Sasana iad na **Spice Girls** a bunaíodh sa bhliain 1994. Ba iad Victoria Beckham ("Posh Spice"), Melanie Brown ("Scary Spice"), Emma Bunton ("Baby Spice"), Melanie Chisholm ("Sporty Spice"), agus Geri Halliwell ("Ginger Spice"). D'éirí go ana-mhaith leo sna 1990í agus tháinig tús le ré *Girl Power* agus *Spice-mania*, cosúil le *Beatlemania* a tháinig leis na Beatles. 

Dar leis an BBC, b'iad an banna ceoil le cailíní amháin is mó a bhí ariamh ann cé nár d'eisigh siad ach trí n-albaim. Chuaigh a céad singil darbh ainm "Wannabe" go barr na cairteanna i 31 tír agus tá thart ar 6 milliún cóipeanna de díolta.

D'fhág Geri Halliwell i 1998 agus tháinig deireadh leis an ghrúpa gan mhoill ina dhiaidh sin, ach tháinig siad uilig le chéile arís i 2008 fá choinne camchuairt domhanda. 

## Baill

## Dioscliosta
### Albaim
* 1996: *Spice* 
* 1997: *Spiceworld* 
* 2000: *Forever* 
* 2007: *Greatest Hits*

### Singlí
* 1996: "Wannabe" 
* 1996: "Say You'll Be There" 
* 1996: "2 Become 1" 
* 1997: "Mama/Who Do You Think You Are" 
* 1997: "Spice Up Your Life" 
* 1997: "Too Much" 
* 1998: "Stop" 
* 1998: "Viva Forever" 
* 1998: "Goodbye" 
* 2000: "Holler/Let Love Lead the Way" 
* 2007: "Headlines (Friendship Never Ends)"

### Tours
* 1997: Girl Power! Live in Istanbul
* 1998: Spiceworld Tour
* 1999: Christmas in Spiceworld
* 2007-2008: The Return of the Spice Girls

### Físeanna/DVDanna
* 1997: One Hour of Girl Power
* 1997/2007: Girl Power! Live in Istanbul
* 1998/2008: Live at Wembley Stadium
* 1999: Spice Girls in America: A Tour Story
* 2000: Forever More

## Camchuairteanna
*mion|Stáitse na Spice Girls le linn camchuairt Spice World i bPáirc an Chrócaigh, Baile Átha CliathGirl Power! Live in Istanbul (1997)
*Spiceworld Tour (1998)
*Christmas in Spiceworld (1999)
*The Return of the Spice Girls (2007–08)
*Spice World - 2019 UK Tour (2019)

## Nasc seachtrach
Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1994
Seánra ceoil

Is éard is **seánra ceoil** ann ná an rang nó catagóir ina gcuirtear ceol áirithe. Ar nós rac-cheol, popcheol nó snagcheol.

Baineann eagraíochtaí ar nós Acadamh Náisiúnta na hEalaíona Taifeadta agus Eolaíochta sna Stáit Aontaithe úsáid as seánraí ceoil le duaiseanna Grammy a thabhairt do ceoltóirí áirithe a bhfuil fuaim áirithe acu.

## Féach freisin
* Pop-cheol
* Ceol tíre
* Rac-cheol
* Ceol traidisiúnta na hÉireann

*
Lipéad ceoil

San earnáil ceoil, is trádmharc é **lipéad ceoil** a bhfuil baint aige le margaíocht a dhéanamh ar ceirníní ceoil nó físeáin ceoil.

## Lipéadaí is mó inniu

Glaoitear an "Ceathair Mór" orthu ("The big four" as Béarla). Idir na ceithre comhlachtaí tá timpeall 70% do margadh an domhain acu.

* Warner Music Group
* EMI
* Sony Music (BMG ionsúite go Sony) 
* Universal Music Group

## Lipéadaí neamhspleácha

Glaoitear Lipéad neamhspleách ar na lipéid nach bhfuil bainteach leis an g"Ceathair Mór" . Is ba cúis leis na lipéadaí neamhspleách ná na deacrachtaí a raibh ag bannaí ceoil (agus ceoltóirí srl) chun conradh a fháil, .

## Tagairtí:

Catagóir:Ceol
Catagóir:Lipéid cheoil
Destiny's Child

Popghrúpa Meiriceánach é **Destiny's Child**. D'éirigh go maith leo le linn na 1990í, ach go háirithe sna 2000í nuair a bhí Beyoncé, Kelly agus Michelle ina mbaill de.

Tá 50 milliúin ceirníní díolta acu agus dar leis na World Music Awards, b'iad an grúpa ceoil le mná amháin is mó ar domhan.

## Dioscliosta
;Albaim Stiúideo
* *[[Destiny's Child (albam)|Destiny's Child]]* (1998)
* *[[The Writing's on the Wall]]* (1999)
* *[[Survivor (albam Destiny's Child)|Survivor]]* (2001)
* *[[Destiny Fulfilled]]* (2004)

;Albaim Nollaig
* *[[8 Days of Christmas]]* (2001)

;Albaim Díolama
* *[[Number 1's (albam Destiny's Child)|#1's]]* (2005)
* *[[Mathew Knowles & Music World Present Vol.1: Love Destiny]]* (2008)
* **' (2012)
* ''[[Love Songs (albam Destiny's Child)|Love Songs]]'' (2013)

;Albaim Athmheasctha
* ''Single Remix Tracks'' (2000)
* ''[[This Is the Remix (albam Destiny's Child)|This Is the Remix]]'' (2002)

;Ceirníní Leathfhada
* **' (2001)

## Físeánliosta
* 2001: *[[The Platinum's on the Wall]]*
* 2003: *[[Destiny's Child World Tour]]*
* 2005: *Destiny Fulfilled 2005 Tour Edition*
* 2006: *[[Destiny's Child: Live in Atlanta]]*
* 2008: *Video Fan PackEdition*
* 2013: *[[Destiny's Child Video Anthology]]*

## Nasc seachtrach
* DestinysChild.com - Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1990
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
TLC

Is grúpa pop agus hip-hap as na Stáit Aontaithe é **TLC**, a bhfuil clú domhanda bainte amach acu agus beagnach 45 milliúin ceirníní díolta acu agus 4 Grammy faighte acu.

Fuair Lopes bás i dtaisme chairr sa bhliain 2002 agus níor eisigh siad ach albam amháin ina dhiaidh sin, mar atá, *3D*.

## Dioscliosta
### Albaim

* 1992: *[[Ooooooohhh.... On the TLC Tip]]*
* 1994: *[[CrazySexyCool]]*
* 1999: *[[FanMail]]*
* 2002: *[[3D (albam TLC)|3D]]*
* 2004: *[[Now and Forever: The Hits]]*
* 2017: *[[TLC (albam)|TLC]]*

### Físeáin
* 2005: Now and Forever: The Video Hits

### Camchuairteanna
* 1993-1994: (foscladh) MC Hammer: Too Legit to Quit Tour
* 1994-1995 & 1996: Camchuairt Boyz II Men
* 1999-2000: FanMail Tour

## Nasc seachtrach
TLC ag ''MTV.com 

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1990
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Rapcheoltóirí Meiriceánacha
Father Goose

Scannán is ea ***Father Goose*** ón bhliain 1964.

## Carachtair
* Cary Grant - Walter Christopher Eckland (Mother Goose)
* Leslie Caron - Catherine Freneau (Goody Two Shoes)
* Trevor Howard - Commander Frank Houghton (Big Bad Wolf)
* Jack Good - Lieutenant Stebbings (Bo Peep)

## Naisc sheachtracha
* Father Goose ar IMDB

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Donna Summer

Amhránaí iomráiteach ó na 1970idí go dtí na 2010idí ba ea **Donna Summer**.  Thuill sí an leasainm **The Queen of Disco** mar gheall ar a cuid ceoil. Bhí aithne forleathan uirthi mar gheall ar a cuid ceoil dioscó, a raibh rath air sna 1970idí. Bhí amhráin mór le rá aici, ar nós "Hot Stuff", "I Feel Love" agus "On the Radio".

## Saol
Rugadh ar an 31 Nollaig, 1948, Bostún, Massachusetts, na Stáit Aontaithe í agus baisteadh *LaDonna Adrian Gaines* uirthi. Ailse scamhóg ba thrúig bháis do Summer i bhFlorida ar an 17ú Bealtaine 2012. Bhí sí trom ar an tobac  sna blianta tosaigh.

## Dioscliosta
### Albaim

### Singlí

### Bailiúcháin

## Nasc seachtrach
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Básanna in 2012
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Fraimis

Galar teochriosach is ea an **fhraimis** a aithnítear ar athlasadh an chraicinn agus na cnámha. Is é is cúis leis ná an baictéar spireacaetach úd *Treponema pallidum pertenue*, agus é dlúthghaolmhar leis an spireacaet is cúis leis an tsifilis (an ghallbholgach, an bholgach Fhrancach). Bíonn an fhraimis le fáil i réigiúin fhliucha thrópaiceacha, ar nós na hAigéine, na hAfraice, na hÁise agus Mheiriceá Theas.

## Tagairtí

Catagóir:Galair
Bille Uí Bhrolcháin

deas|400px|thumb|Doiminic Ó Brolcháin

200px|thumb|An líon daoine le chumas labhartha sa Ghaeilge i gCuaige Uladh.
D'fhoilsigh urlabhraí Gaeilge Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO), Doiminic Ó Brolcháin, Ball Thionóil Thuaisceart Éireann , **Bille Chun An Ghaeilge Agus An Béarla A Bhunú Mar Theangacha Oifigiúla Thuaisceart Éireann**, i dTionól Stormont, ar an 20 Samhain 2008.

D'admhaigh Ó Brolcháin go raibh gach seans ann nach nglacfadh an Tionól ó thuaidh leis an mbille, ach dúirt gur shíl sé go spreagfadh an beart díospóireacht agus go bhféadfaí an bille a chur os comhair Pharlaimint na Ríochta Aontaithe in Westminster, dá ndiúltófaí dó in Stormont.

Is ceann de bhunphrionsabail Chomhaontú Aoine an Chéasta go mbeadh comhionannas do chearta cultúir agus cothroime gradaim ann idir an dá phobal. Mar sin, ní hionann Tuaisceart Éireann agus aon cheantar sa Bhreatain Mhór. Tá socruithe bunreachtúla eisceachtúla i bhfeidhm sa Tuaisceart, go háirithe iad sin a bhaineann le hinathraitheacht an rialtais cheannasaigh (an Rialtas Briotanach). 
. "Tá cumhacht an Rialtais a bhfuil dlínse aige sa dúiche atá i gceist bunaithe ar ‘lánurraim agus comhionannas do chearta sibhialta, polaitiúla, sóisialta agus cultúir, saoirse ón leithcheal do gach uile shaoránach, cothroime gradaim agus déileáil go coir comhionann le féiniúlacht, aetas agus toilmhianta an dá phobal’ – sin a deir Comhaontú Aoine an Chéasta. Chiallódh sé sin, i mo thuairim, go mba d’Acht Teanga ó Westminster 'Gaeilge agus Béarla' a aithint mar theangacha oifigiúla do Thuaisceart Éireann, agus bunphrionsabail eile a leagan síos." 
## Tagairtí

Catagóir:An Ghaeilge
Catagóir:Gaeilge Uladh
Gloria Estefan

Is ceoltóir pop as Miami, Florida sna Stáit Aontaithe í **Gloria Estefan** (a rugadh in Havana, Cúba ar an 1 Meán Fómhair, 1957).

Tá 90 milliúin ceirníní díolta aici ó lár na 1970í agus tá 7 nGrammy bainte aici. 

## Dioscliosta
* 1984: *[[Eyes of Innocence (Miami Sound Machine album)|Eyes of Innocence]]*
* 1985: *[[Primitive Love]] *
* 1987: *[[Let It Loose (Miami Sound Machine album)]]/[[Let It Loose|Anything For You]]*
* 1989: *[[Cuts Both Ways]]*
* 1991: *[[Into the Light (Gloria Estefan album)|Into The Light]]*
* 1993: *[[Mi Tierra]]*
* 1994: *[[Hold Me Thrill Me Kiss Me]]*
* 1995: *[[Abriendo Puertas]]*
* 1996: *[[Destiny (Gloria Estefan album)|Destiny]]*
* 1998: *[[gloria!]]*
* 2000: *[[Alma Caribeña]]*
* 2003: *[[Unwrapped (Gloria Estefan album)|Unwrapped]]*
* 2007: *[[90 Millas]]*

## Nasc seachtrach
GloriaEstefan.com 

## Tagairtí

Estefan, Gloria
Estefan, Gloria
Catagóir:Daoine beo
Sergiusz Piasecki

Scríbhneoir Polannach de phór na Bealarúise ab ea **Sergiusz Piasecki** (Bealarúisis: *Сяргей Пясэцкі/Siarhiej Piasecki*, a rugadh timpeall na bliana 1900 i Lachowicze (inniu, Lachavičy sa Bhealarúis) agus a fuair bás ar an 12 Meán Fómhair 1964 i Londain.   

## Saol
Bhí Piasecki ina ógchiontóir, ina choirpeach agus ina smuigléir nár fhoghlaim aon cheird ach amháin ceird an fhoghlaí teorann, agus é ag cur troda leis na Polannaigh is na Rúisigh nó ag comhoibriú leo de réir mar ab fhearr leis. Níor fhoghlaim sé ach Rúisis agus canúint Bealarúisise nuair a bhí sé óg. 

Bhí Piasecki ag obair do sheirbhísí faisnéise na Polainne sa chéad leath de na fichidí, ach ansin, chuaigh sé ó smacht orthu, agus é ag tógáil cócaoin agus ag bagairt daoine síochánta. Caitheadh i dtóin an phríosúin é sa bhliain 1926. Ansin, thosaigh sé ag foghlaim Polainnise agus ag scríobh scéalta sa teanga seo faoi eachtraí a shaoil neamhghnách. 

### Saothar
Thuill an chéad úrscéal foilsithe, *Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy* ("Grá Geal an Bhéir Mhóir"), clú agus cáil dó. Sa bhliain 1937, scaoileadh saor leis, ó bhí scríbhneoirí móra na Polainne ag impí ar Uachtarán na Poblachta Ignacy Mościcki gan é a choinneáil i mbraighdeanas a thuilleadh. 
clé|mion|Cuimhneachán, Lachowiczach
I rith bhlianta an chogaidh, bhí Piasecki ag cuidiú le *[[Armia Krajowa]]* ("An tArm Intíre"), gluaiseacht frithbheartaíochta na bPolannach a bhí ag troid na Naitsithe. I ndiaidh an chogaidh, d'éalaigh sé ón bPolainn, nuair a tháinig na Cumannaigh i gcumhacht, agus shocraigh sé síos i Londain. Scríobh sé a lán úrscéalta faoina chuid eachtraí, chomh maith le haoirscéalta frith-Chumannacha, ó bhí sé go tréan in aghaidh an Chumannachais. Bhí acmhainn mhaith grinn ann,  greann dorcha thumb|Sergei Piasecki uaigh ag an Reilig i Hastings, An Ríocht AontaitheGo gairid roimh a bhás, d'fhoilsigh Piasecki dhá úrscéal faoi shaol na bPolannach idir dhá thine Bealtaine - an Ghearmáin agus an tAontas Sóivéadach - i rith an chogaidh, mar atá, *Człowiek przemieniony w wilka* ("An Duine i gConriocht") agus *Dla honoru Organizacji* ("Ar son Onóir na hEagraíochta"). Faraor, ní raibh i ndán dó an tríú húrscéal sa tsraith a chríochnú.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1901
Catagóir:Básanna i 1964
Catagóir:Scríbhneoirí Polannacha
Stevie Wonder

Is ceoltóir pop agus RnB Meiriceánach é **Stevie Wonder** a rugadh ar an 13 Bealtaine 1950 i Saginaw, Michigan. 

## Dioscliosta

## Naisc
* Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo
Witold Gombrowicz

Scríbhneoir nua-aimseartha ón bPolainn ab ea **Witold Marian Gombrowicz**. Rugadh i Małoszyce in aice le hOpatów é ar an 4 Lúnasa 1904, agus shíothlaigh sé i Vence san Fhrainc ar an 24 Iúil 1969, sa teach céanna, *Villa Robemond* inar cailleadh an scríbhneoir Sasanach D.H. Lawrence naoi mbliana déag is fiche roimhe sin.  Chuir údarás na Polainne cosc iomlán ar a shaothar litríochta. 

## Saol
Rinne Gombrowicz staidéar ar an dlí i Vársá. 

Chuaigh sé i mbun pinn, agus d'fhoilsigh sé an chéad bhailiúchán gearrscéalta sa bhliain 1933. Cúig bliana ina dhiaidh sin, tháinig an chéad úrscéal i gcló - *Ferdydurke*. Scéal meafarach a bhí ann, agus Gombrowicz ag tabhairt leideanna áirithe faoi homaighnéasacht an scríbhneora - i dtús an úrscéil, caithfidh laoch an úrscéil, Józio, filleadh ar an meánscoil, toisc nach bhfuil sé pósta go fóill, cé gur shlánaigh sé tríocha bliain d'aois cheana féin. 

Go gairid roimh ionsaí na dtrúpaí Gearmánacha ar an bPolainn sa bhliain 1939, chuaigh Gombrowicz ar bhord loinge a thug go dtí an Airgintín é. B'éigean dó fanacht thall ansin, agus ba mhinic a bhí sé ar an mblár fholamh i rith bhlianta an chogaidh. D'fhoghlaim sé Spáinnis agus d'fhoilsigh sé leagan Spáinnise den úrscéal úd *Ferdydurke*, a d'aistrigh sé féin le cuidiú ó chairde áitiúla. 
clé|mion|244x244px|1939
Chaith Gombrowicz tréimhsí fada i bPáras. Sa bhliain 1950, d'éirigh leis teacht i dteagmháil le *Kultura*, iris na bPolannach i bPáras, agus bhí Jerzy Giedroyc, eagarthóir *Kultura*, sásta saothair le Gombrowicz a chur i gcló. Sa bhliain 1953, d'fhoilsigh Giedroyc úrscéal nua le Gombrowicz, *Trans-Atlantyk*, a thug cur síos fantaisíochta ar thuras an scríbhneora go dtí an Airgintín sa bhliain 1939. 
mion|35 sráid Chocimska, Warsaw
Sna seascaidí, d'fhoilsigh Gombrowicz cúpla úrscéal eile, go háirithe *Pornografia* ("Pornagrafaíocht"). Níl pornagrafaíocht ar bith i gceist leis an gceann seo - níl ann go bunúsach ach cineál scéinséir a bhfuil a imeachtaí ag titim amach sa Pholainn le linn an Dara Cogadh Domhanda - cé nach raibh cur amach ar bith ag Gombrowicz ar an saol a bhí ag na Polannaigh sa tír san am sin.

Déghnéasach ba ea Gombrowicz b'fhéidir. Bhuail sé le Rita Labrosse sa bhliain 1963 agus pósadh iad ar 21 Nollaig 1968.
clé|mion|273x273px|roimh 1970
Sna blianta 1953-1969, scríobh Gombrowicz dialann i stíl liteartha, agus foilsíodh an dialann (nó *Dziennik*) seo faoi chlúdach leabhair i ndiaidh a bháis. 

Bhí asma agus  so-ghabháltacht i leith galair riospráide ag cur as dó agus déag sé ar 24 Iúil 1969, in aois 64 dó. 

## Leabhair

* Ewa M. Thompson, "Witold Gombrowicz" (Boston: Hall, 1979), ISBN 0-8057-6351-1

## Naisc sheachtracha

*Suíomh gombrowicz.net 
*Culture.pl Profiles: Witold Gombrowicz
*Cartlann Witold Gombrowicz

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Polannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1904
Catagóir:Básanna i 1969
Bruno Schulz

clé|mion|féinphortráid le Schulz, 1920 - 1922
Scríbhneoir agus ealaíontóir Polannach de phór Ghiúdach ab ea **Bruno Schulz**. 

Rugadh in Drohobycz (inniu, Drohobych san Úcráin) é ar an 12 Iúil 1892.  Mharaigh na Naitsithe é sa chathair chéanna ar an 19 Samhain 1942. 
clé|mion|"Cliché-verre" le Bruno Schulz
Ba iad an dá bhailiúchán gearrscéalta úd
* *Sklepy cynamonowe* ("Na Siopaí Cainéil") agus 
* *Sanatorium pod Klepsydrą* ("Tigh an Orláiste, an teach téarnaimh") 
a thabhaigh a chlú dó, agus a lán teangacha curtha orthu. Is minic a chuirtear i gcomparáid le saothar Franz Kafka iad.

## Féach freisin

* Scríbhneoirí Polannacha

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Polannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1892
Catagóir:Básanna i 1942
Catagóir:Ealaíontóirí Polannacha
Gertrude Stein

Scoláire, bailitheoir ealaíne agus scríbhneoir Meiriceánach ba ea **Gertrude Stein**. Rugadh í ar an 3 Feabhra 1874 i Stáit Aontaithe Mheiriceá ach chaith sí an chuid is mó dá saol sa Fhrainc.

## Naisc sheachtracha
* Agallamh le Paul Bowles faoi Gertrude Stein 

 

Stein, Gertrude
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Père Lachaise
Stein, Gertrude
Stein, Gertrude
Catagóir:Baniriseoirí
Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha
Príomhach

Tá **príomhach** (Laidin: príomh, sa chéad áit) ionadaitheach d'ord sna mamaigh plainteacha. De réir rangaithe fíliginitigh na linne seo, baineann na príomhaigh le na Euarchontoglires. 

Roinntear na príomhaigh, go traidisiúnta, ina dhá ghrúpaí, sé sin na strepsirrhiniens agus na haplorrhiniens, sé sin, rannóg na moncaithe, ina bhfuil an géineas Homo (nó an duine) agus na Hominidae (nó homainidí).

## Saintréithe
Dealraíonn ainm na bPríomhach sa deichiú eagrán den leabhar 'Systema Naturae', le Carl von Linné, obair mhór a rinne iarracht ar na speicis beo a rangú de réir a bhfogasachtí fiseolaíocha.

De réir Linné, áirítear an duine agus speicis d'ainmhithe eile sna Príomhaigh. Go beacht, tá sé roinnte i gceithre speiceas: 
Homo, Simia (moncaithe), Lemur, agus Vespertilio (sciatháin leathair). Níos déanaí ar aghaidh, rinneadh athbhreithniúchán ar rangú Linné, agus anois níl na sciatháin leathair istigh ann níos mó, ach tá an t-ainm príomhach fágtha.

De ghnáth, is é príomhthréith na bpríomhach ná an saol foraoise, ingne láimhe agus ladhracha, inniúlacht ar ghreamú le ordóga freasúracha, ardcheannasach na céadfa radhairce (an radharc steiréascópach) ar chéadfa an bholaidh a bhíonn ina chóras céadfach ceannasach i dtromlach na mamach. Cuirtear ar aghaidh go bhfuil intinn níos 
forbartha ag na príomhaigh, ná mórchuid na mamach eile, ach níl cruthúnas ann go bhfuil seo fíor i gcás ollteaghlaigh na Hominoidea.

Athraíonn méid na bpríomhach ó 13 cm (léamar luchach, Microcebus murinus) agus 175 cm, agus an mhais ó 100 g go 275 kg
(goraille,Gorilla gorilla).
* Logaill na súl dírithe chun tosaigh, ag ceadú amhairc dhéshúiligh.
* Forbairt maothán cúlphlaice na hinchinne.
* Bíonn an ga agus an ulna iontach soghluaisteach, agus gluaiseachtaí sofaisticiúla sna láimhe. 
* Ceadaíonn na méara agus an t-ordóg fhreastúrach greamú a éascú.
* Glacann ingne réidhe áit na gcrúb i dtromlach na speiceas.

## Gnáthóg agus Dáileadh
Mórchuid na bpríomhach is i gcrainn a bhíonn cónaí orthu. Bíonn cuid de na speiceas ina n-ainmhithe páirt-talún, mar atá na babúin agus na Moncaithe Patas, agus tá roinnt speiceas ina n-ainmhithe lán-talún, mar atá na Gelada agus an Duine.

## Naisc sheachtracha
* Phylogénie des primates 
* Historique de la taxonomie des primates 
## Tagairtí

Catagóir:Príomhaigh
Catagóir:Mamaigh
Jennifer Lopez

Is ceoltóir, ban-aisteoir agus rinceoir Meiriceánach í **Jennifer Affleck** (a rugadh ar an 24 Iúil, 1969 mar **Jennifer Lynn Lopez**). Tugtar **J.Lo** uirthi mar leasainm.

## Dioscliosta
### Albaim stiúideo
* 1999: *[[On the 6]]*
* 2001: *[[J. Lo]]*
* 2002: *[[This Is Me... Then]]*
* 2005: *[[Rebirth]]*
* 2007: *[[Como Ama una Mujer]]* (Spáinnis)
* 2007: *[[Brave]]*
* 2011: *[[Love?]]*
* 2014: *[[A.K.A.]]*
* 2017: *Por Primera Vez*
* 2024: *This Is Me... Now*

### Bailiúcháin agus ábhar athmheasctha
* 2002: *J to tha L-O!: The Remixes*

### Físeáin DVD
* 2000: *Feelin' So Good*
* 2003: *Let's Get Loud*
* 2003: *The Reel Me*
* 2007: *Como Ama Una Mujer*

## Scannáin

## Naisc
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Damhsóirí
Catagóir:Daoine beo
Stevie Nicks

Is ceoltóir rac í **Stevie Nicks** (a rugadh ar an 26 Bealtaine, 1948 mar **Stephanie Lynn Nicks**) as na Stáit Aontaithe a bhfuil clú agus cáil uirthi mar bhall den ghrúpa Fleetwood Mac agus mar cheoltóir aonarach. Tá iomrá uirthi freisin de bharr a cuid scileanna scríbhneoireachta amhráin, mar shampla amhráin chlasaiceacha "Dreams", "Landslide" agus "The Edge of Seventeen". 

## Dioscliosta
### Ina aonair
* *[[Bella Donna (album)|Bella Donna]]* (1981)
* *[[The Wild Heart (album)|The Wild Heart]]* (1983)
* *[[Rock a Little]]* (1985)
* *[[The Other Side of the Mirror (album)|The Other Side of the Mirror]]* (1989) 
* *[[Timespace - The Best of Stevie Nicks]]* (1991)
* *[[Street Angel (album)|Street Angel]]* (1994)
* *Live at Red Rocks* (VHS) (1995)
* *[[Enchanted (Stevie Nicks album)|Enchanted]]* (3CD Boxset) (1998)
* *[[Trouble in Shangri-La]]* (2001)
* *[[Crystal Visions - The Very Best of Stevie Nicks]]* (2007)
* *[[The Soundstage Sessions]]* (2009)

### mar Buckingham Nicks
* *[[Buckingham Nicks]]* (1974)

### le Fleetwood Mac
* *[[Fleetwood Mac (1975 album)|Fleetwood Mac]]* (1975) 
* *[[Rumours]]* (1977) 
* *[[Tusk (album)|Tusk]]* (1979) 
* *[[Live (Fleetwood Mac album)|Live]]* (1980) 
* *[[Mirage (Fleetwood Mac album)|Mirage]]* (1982) 
* *[[Tango in the Night]]* (1987) 
* *[[Greatest Hits (1988 Fleetwood Mac album)|Greatest Hits]]* (1988) 
* *[[Behind the Mask (album)|Behind the Mask]]* (1990) 
* *[[25 Years - The Chain]]* (2D de 4CD Boxset) (1992) 
* *[[The Dance (album)|The Dance]]* (1997) 
* *[[The Very Best of Fleetwood Mac]]* (2002) 
* *[[Say You Will]]* (2003) 
* *[[Live in Boston (2004)|Live in Boston]]* (2004)

## Tagairtí

Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Rac-cheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Fleetwood Mac

Rac-bhanna Briotanach/Meiriceánach ab ea **Fleetwood Mac** a tháinig le chéile sa bhliain 1967 agus bhí an-rath orthu suas go dtí 2003, le níos mó ná 100 milliúin ceirníní díolta acu idir an dá linn. 

Insealbhaíodh iad isteach san Rock and Roll Hall of Fame i 1998.

## Dioscliosta

## Naisc
*Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

Catagóir:Fleetwood Mac
Catagóir:Racghrúpaí Sasanacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1967
Catagóir:Racghrúpaí Meiriceánacha
Jodie Foster

Is ban-aisteoir, stiúrthóir agus léiritheoir scannáin Meiriceánach í **Jodie Foster** (a rugadh ar an 19 Samhain 1962 i Los Angeles, California).

## Scannáin roghnaithe

* *[[Flightplan]]* (2005) 
* *[[A Very Long Engagement]]* (2004)
* *[[Abby Singer]]* (2003)
* *[[Panic Room]]* (2002)
* *[[The Dangerous Lives of Altar Boys]]* (2002)
* *[[Anna and the King]]* (1999)
* *[[Contact (film)|Contact]]* (1997)
* *[[Nell]]* (1994)
* *[[Maverick]]* (1994)
* *[[Sommersby]]* (1993)
* *[[Little Man Tate]]* (1991)
* *[[Silence of the Lambs]]* (1991) (Oscar)
* *[[The Accused]]* (1988) (Oscar)
* *[[Five Corners]]* (1987)
* *[[Freaky Friday]]* (1976)
* *[[Bugsy Malone]]* (1976)
* *[[Taxi Driver]]* (1976) (Ainmniúchán Oscar)
* *[[Tom Sawyer]]* (1973)
* *[[Menace on the Mountain]]* (1970)

## Nasc seachtrach
* Jodie Foster ag ''IMDB.com''

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)
Catagóir:Buaiteoirí Ghradam Emmy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine as Los Angeles, California
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Leispiaigh
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha
Meryl Streep

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Meryl Streep** (a rugadh ar an 22 Meitheamh, 1949).

## Scannáin

* *Everybody Rides the Carousel* (1975) 
* *[[Julia (scannán)|Julia]]* (1977)
* *[[The Deer Hunter]]* (1978)
* *[[Holocaust (scannán)|Holocaust]]* (1978)
* *[[Uncommon Women and Others]]* (1979)
* *[[Manhattan (scannán)|Manhattan]]* (1979)
* *[[The Seduction of Joe Tynan]]* (1979)
* *[[Kramer v Kramer]]* (1979)
* *[[The French Lieutenant's Woman]]* (1981)
* *[[Still of the Night]]* (1982)
* *[[Sophie's Choice]]* (1982)
* *[[Silkwood]]* (1983)
* *In Our Hands* (1984) 
* *[[Falling in Love]]* (1984)
* *Out of Africa* (1985)
* *[[Plenty]]* (1985)
* *[[Heartburn]]* (1986)
* *[[Ironweed]]* (1987)
* *[[A Cry in the Dark]]* (1988)
* *[[She-Devil]]* (1989)
* *[[Postcards from the Edge]]* (1990)
* *[[Defending Your Life]]* (1991)
* *[[Death Becomes Her]]* (1992)
* *[[Åndernes hus (scannán)|Åndernes hus]]* (1993)
* *A Century of Cinema* (1994)
* *[[The River Wild]]* (1994)
* *The Living Sea* (1995) 
* *[[The Bridges of Madison County]]* (1995)
* *Before and After* (1996)
* *[[Marvin's Room]]* (1996)
* *Assignment: Rescue* (1997)
* *Eternal Memory: Voices from the Great Terror* (1998) 
* *Dancing at Lughnasa* (1998)
* *One True Thing* (1998)
* *Chrysanthemum* (1999) 
* *Music of the Heart* (1999)
* *Ginevra's Story* (2000) 
* *Vermeer: Master of Light* (2001) 
* *The Papp Project* (2001) (dokumentar)
* ** (2001)
* *[[Orkidétyven]]* (*Adaptation*, 2002)
* *[[The Hours]]* (2002)
* *Monet's Palate: A Gastronomic View from the Gardens of Giverny* (2003) 
* *Stuck On You* (2003)
* *[[The Manchurian Candidate]]* (2004)
* *[[Lemony Snicket - En ulykke kommer sjældent alene]]* (2004)
* *[[Prime]]* (2005)
* *[[A Prairie Home Companion]]* (2006)
* *[[The Devil Wears Prada]]* (2006)
* *[[Dark Matter]]* (2007)
* *[[Evening]]* (2007)
* *[[Rendition]]* (2007)
* *[[Lions for Lambs]]* (2007)
* *[[Mamma Mia!]]* (2008)
* *[[Doubt]]* (2008)
* *[[Julie & Julia]]* (2009)

## Naisc sheachtracha
* Meryl Streep ar IMDB.com

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Béarla
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine as New Jersey
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Preispitéirigh
Caoimhín Ó hIfearnáin

clé|mion
Peileadóir agus bainisteoir Éireannach ab ea **Caoimhín Ó hIfearnáin** (Béarla: *Kevin Heffernan*, a rugadh ar an 20 Lúnasa 1929 i mBaile Átha Cliath agus a d'éag ar an 25 Eanáir 2013). D'imir sé peil Ghaelach le foireann sinsir idirchontae Bhaile Átha Cliath sna 1940idí agus na 1950idí. Nuair a d'éirigh sé as an imirt, chaith sé tréimhse rathúil ina bhainisteoir ar imreoirí Bhaile Átha Cliath le linn na 1970idí agus na 1980idí. Thugtaí "Heffo's Army" ar fhoireann Bhaile Átha Cliath agus é i gceannas orthu.

Moltar Heffernan mar dhuine de na peileadóirí agus bainisteoirí is fearr a bhí ann riamh, rud a thuill áit dó ar Fhoireann Pheile na Mílaoise.

Chuir éachtaí Heffo borradh mór nua faoi chúrsaí peile i mBaile Átha Cliath, tráth ina raibh na cluichí iasachta ag fáil an láimh in uachtar sa phríomhchathair. 

Bhí dlúthbhaint aige lena chumann áitiúil Naomh Uinseann i Marino. Ghnóthaigh sé cúig bhonn déag sa pheil agus sé bhonn san iomáint ag leibhéal an chontae.

## Tagairtí

Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Iománaithe Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Bainisteoirí peile Gaelaí
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2013
Gearóid Mac Cuinneagáin

Duine spóirt Éireannach is ea **Gearóid Mac Cuinneagáin** (rugadh é i mí Lúnasa 1961 i gCorcaigh), a bhí ina iománaí le foireann idirchontae Chorcaí idir na blianta 1981 agus 1998. Deirtear go bhfuil sé ar an cúl báire is fearr a tháinig as an gcontae riamh, agus bhí sé roghnaithe ar Fhoireann Chorcaí an Chéid.

Tá gach duais iomána buaite ag Mac Cuinneagáin, agus bronnadh gradam All-Star air trí bliana as a chéile idir 1984 agus 1986. D’imir sé caoga cluichí as a chéile sa chraobh le foireann Chorcaí, curiarracht a mhaireann sa chontae fós.

Buntáiste amháin a bhí aige mar chúl báire ná go raibh poc an-láidir aige, rud a bhain an comórtas Poc Fada dó seacht mbliana as a chéile idir 1984 agus 1990. 

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Gdańsk

Is cathair í **Gdańsk** (Gearmáinis: *Danzig*, Laidin: *Gedania, Dantiscum*) sa Pholainn. Is í an port farraige príomha aige agus príomhchathair an Chúige Phomaeraigh (*województwo pomorskie*). Go stairiúil is í an chathair is mó sa réigiún Caisiúibiach.

Tá an chathair suite ar dheisceart Bhá Gdańsk (ar an Muir Bhailt), ar bhéal abhainn Motława. Le daonra 458,053 (2006), is í an chathair is mó sa réigiún Pomerania i dtuaisceart na Polainne. Chomh maith leis an tábhacht farraige tá tábhacht tionsclaíoch aige freisin. Go stairiúil bhí sé tábhachtach freisin mar áit thógála bád agus bhí sé mar bhaill den Chonradh Hainseatach.

Bhunú an Ghluaiseacht Dlúthpháirtíoch (an-tábhachtach i léith deireadh an ré cumannach sa tír) san áit faoin gceannaire pholaitiúil Gdańsk, Lech Wałęsa. Rugadh Príomh-Aire na Polainne, Donald Tusk, ann freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha sa Pholainn
Catagóir:An Pholainn
Catagóir:An Ghearmáin
Herman Van Rompuy

Is polaiteoir Beilgeach Pléimeannach é **Herman Van Rompuy** (). Rugadh Van Rompuy in Etterbeek, i ngar don Bhruiséil. Is ball den Christen-Democratisch en Vlaams (CD&V) é. Tháinig sé i gcomharbas ar Yves Leterme mar phríomh-aire na Beilge i Mí na Nollag 2008. Roghnaigh na ceannairí Eorpacha Van Rompuy mar chéad Uachtarán buan Comhairle na hEorpa sa bhliain 2009.

## Gairm agus oideachas
B'eacnamaí ag Banc Náisiúnta na Beilge é, chuir sé tús lena ghairmréim pholaitiúil in 1973 mar Leas-Uachtarán náisiúnta ar chomhairle ógra a pháirtí.

Tá céim ag Herman Van Rompuy san fhealsúnacht agus máistreacht aige san eacnamaíocht fheidhmeach ó **Ollscoil [[Leuven]] (KU Leuven).**

## Gníomhréim pholaitiúil
### Priomh-aire
D'iarr an rí air rialtas a chur le chéile ar an 28 Mí na Nollag cé go raibh drogall ar Van Rompuy bheith ina phríomh-aire. Ghlac sé mionn oifige dhá lá ina dhiaidh sin, ar an 30 Mí na Nollag.

### Uachtarán Comhairle na hEorpa
Ag cruinniú neamhfhoirmiúil a bhí acu sa Bhruiséil an 19 Samhain 2009, chomhaontaigh Ceannairí Stáit nó Rialtais an Aontais Eorpaigh d'aon toil Herman Van Rompuy a cheapadh ina chéad Uachtarán buan ar an gComhairle Eorpach.

## Bibleagrafaíocht
* *De kentering der tijden*, Lannoo, 1979
* *Hopen na 1984*, Davidsfonds, 1984
* *Het christendom. Een moderne gedachte*, Davidsfonds, 1990
* *Vernieuwing in hoofd en hart. Een tegendraadse visie*, Davidsfonds, 1998
* *De binnenkant op een kier. Avonden zonder politiek*, Lannoo, 2000
* *Dagboek van een vijftiger*, Davidsfonds, 2004
* *Op zoek naar wijsheid*, Davidsfonds, 2007

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil (in Ollainnis)

Van Rompuy, Herman
Van Rompuy, Herman
Catagóir:Daoine beo
Seó Spóirt

Ba chlár teilifíse spóirt Éireannach a craoltar gach seachtain ar an stáisiún TG4 é **Seó Spóirt**. Curtha i láthair ag an iarpheileadóir Ciarraíoch Dara Ó Cinnéide, caitear súil ar na cluichí Gaelacha (an pheil agus an iomáint ach go háirithe) atá ag teacht ag an deireadh seachtaine agus buailtear le cuid de na himreoirí agus bainisteoirí atá i gceist.

Ba é Mícheál Ó Domhnaill a bhí ag cur an seó i láthair sa bhliain 2008, ach tháinig Ó Cinnéide isteach ina áit don tséasúir nua i 2009. 

I measc na n-aíonna agus tráchtairí atá ann ná Seán Bán Breathnach, Tomás Ó Flatharta, Coman Goggins, Páidí Ó Sé, Pat Fleury, Brian Tyers, Mac Dara Mac Donncha agus daoine eile.

Chuir TG4 deireadh le chraoladh an chláir sa bhliain 2017, tar éis aon bhliain déag. 

## Naisc sheachtracha
* Leathanach oifigiúil ar shuíomh TG4

## Tagairtí

## Féach freisin

* Camán na mBan
* Laochra Gael

Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2008
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir Spóirt
Beannchar, Contae Uíbh Fhailí

Baile in Éirinn is ea **Beannchar**. Tá sé suite ar bhruach na Sionainne in iarthar Chontae Uíbh Fhailí i gCúige Laighean. De réir an daonáirimh, bhí timpeall is 1600 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Uíbh Fhailí
An Féar Bán

Baile in Éirinn is ea **an Féar Bán**. Tá sé suite idir Biorra agus Áth Luain i gChontae Uíbh Fhailí i gCúige Laighean. Tá timpeall is 800 duine ina gcónaí ann.

## Spórt
Is é **Ferbane GAA** an club GAA áitiúil.
Bhí *Sean, Brendan & Michael Lowry* (deartháireacha) páirt den foireann a bhuaigh an Uile-Éireann sa bhliain 1982.

## Iompar
D'oscail stáisiún iarnród sa bhaile sa bhliain 1884 ach dhún siad é ar an 1 Eanáir 1963.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Raithean

Baile in Éirinn is ea **Raithean**. Tá sé suite i ngar do Thulach Mhór i gContae Uíbh Fhailí i gCúige Laighean.
mion|clé|Eaglais Naomh Carthage i Raithean. Tógadh sna 1700idí í agus thángthas ar iarsmaí eaglaise níos luaithe agus í á tógáil.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Mícheál Ó Mulláin

Réabhlóidí Éireannach agus sóisialaí ab ea **Micheál Ó Mealláin** nó **Michael Mallin** (1 Nollaig 1874 – 8 Bealtaine 1916) a ghlac páirt gníomhach in Éirí Amach 1916. Ba é Leascheannasaí Arm Cathartha na hÉireann é faoi James Connolly. Ar nós Connolly, bhí Mallin é féin in Arm na Breataine nuair a bhí sé óg.

## Saol

### Tús a shaoil
Rugadh Ó Mulláin sna Saoirsí i gcroílár Bhaile Átha Cliath.,    

Ba é Micheál an duine ba shine de sheisear clainne a tháinig slán ó naíonacht; fuair cúigear eile bás agus iad ina leanaí. Ní raibh seo as an ghnáth in aon chor ag an am.  

Cé go raibh bá ag a mháthair don phoblachtachas, bhí cuid den teaghlach  báite i gcultúr míleata Shasana. Mí amháin roimh a chúigiú breithlá déag, liostáil sé leis na Royal Scots Fusiliers mar dhrumadóir. Chaith sé beagnach 14 bliain in arm Shasana, cuid mhaith de san India.  

mion||clé|Royal Scots Fusiliers

### 1902

Tháinig Micheál abhaile ag deireadh 1902. Fuair sé post mar fhíodóir poiplín ag Atkinson & Co agus chuaigh sé le Ceardchumann na bhFíodóirí Síoda sa chathair. Chuaigh a thaithí ansin go mór i bhfeidhm air. Roimh i bhfad bhí sé ina oifigeach ar cheardchumainn na bhfíodóirí síoda agus ansin ina rúnaí ar an cheardchumann.   

### 1913
In Earrach 1913 chuaigh na hoibrithe i monarcha Atkinson ar stailc agus bhí Micheál i gcroílár imeachtaí. Bhí bua acu sa deireadh ach níorbh fhada gur éirigh Micheál as a phost sa mhonarcha agus sa cheardchumann.  [clé|mion|[Faiche Stiabhna agus Coláiste Ríoga na Máinlianna]]

Chuaigh sé ansin leis an ITGWU.Roimh i bhfad bhí sé i mbun oibre leis an Arm Cathartha na hÉireann. Rinneadh príomh-oifigeach traenála de  agus faoi dheireadh 1914 d’ainmnigh Séamus Ó Conghaile é mar cheann foirne.   

Mar aon leis an Chonghaileach, scríobh Ó Mealláin sraith alt don Workers’ Republic ag deireadh 1915 ar chúrsaí míleata, a chuir béim ar chogaíocht neamhrialta. Thug le fios dá lucht léite gurbh fhéidir le baicle bheag trodairí an lámh in uachtar a fháil ar fhórsa láidir ar nós arm Shasana.  
[clé|mion|Sráid i [Loch Garman]]

### 1916
I rith an Éirí Amach, bhí Ó Mulláin mar leas cheannasaí faoi Séamas Ó Conghaile agus i gceannas ar an ngrúpa saighdiúirí ag Faiche Stiabhna i mBaile Átha Cliath, leis an gCúntaois Markiewicz mar leascheannaire. 

Ghéill sé ar an Domhnach, 30 Aibreán 1916 nuair a fuair sé an t-ordú ón gCongailleach. Cuireadh chun báis é ar an 8ú lá de Bealtaine i bPríosún Chill Mhaighneann.

## Tagairtí

Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1874
Catagóir:Básanna i 1916
Jóhanna Sigurðardóttir

Polaiteoir Íoslannach is ea **Jóhanna Sigurðardóttir**. Rugadh í i Réicivíc i mí Dheireadh Fómhair 1942. Tháinig sí i gcomharbas ar an bpríomh-aire Geir Haarde sa bhliain 2009, nuair a thit a rialtas mar gheall ar an dochar a rinne géarchéim airgeadais agus eacnamaíochta don tír. Is í Jóhanna an chéad cheannaire rialtais aerach (go hoscailte) sa Nua-aois.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÍoslainne
Catagóir:Daoine as Réicivíc
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine beo
Cill Dalua

Baile in Éirinn is ea **Cill Dalua**. Tá sé suite in iarthar na tíre i gContae an Chláir i gCúige Mumhan. Bhí 1035 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006, de réir an daonáirimh.
## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
Cnocán Bhólais

Sráidbhaile beag in Éirinn is ea **Cnocán Bhólais**. Tá sé suite i bparóiste Chill Achaidh gContae Uíbh Fhailí i gCúige Laighean. Tá eaglais, scoil náisiúnta, siopa / oifig an phoist agus dhá theach tábhairne ann. Tá club de chuid CLG ann freisin, Cill Chormaic-Chill Achaidh. D'imir Stephen Byrne, a bhí mar chúl báire ar fhoireann Uíbh Fhailí nuair a bhuaigh siad Craobh Iomána na hÉireann sa bhliain 1998, don chlub.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Cill Achaidh

Baile beag in Éirinn is ea **Cill Achaidh**. Tá sé suite i gContae Uíbh Fhailí i gCúige Laighean. Tá seacht mbunscoil agus meánscoil amháin suite i bparóiste Chill Chormaic agus Chil Achaidh.

Catagóir:Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Pollach

Sráidbhaile in Éirinn is ea **Pollach**. Tá sé suite idir Tulach Mhór agus an Féar Bán i gContae Uíbh Fhailí i gCúige Laighean. Is í Tulach Mhór an baile is gaire do Phollach. Tá timpeall is 800 duine ina gcónaí ann (2011).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Uíbh Fhailí
Antóin de Brún

Duine spóirt Éireannach is ea **Antóin de Brún**, nó *Tony Browne* mar atá aithne níos fearr air as Béarla. Is iománaí rathúil é a imríonn leis a chumann áitiúil Cnoc Sióin i gContae Phort Láirge agus le foireann idirchontae Phort Láirge. 

Tá trí ghradam All-Star buaite aige, agus roghnaíodh é mar Iománaí na Bliana don bhliain 1998.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Phort Láirge
Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Mainistir Eimhín

Baile in Éirinn is ea **Mainistir Eimhín**. Tá an baile suite i gContae Chill Dara i gCúige Laighean. De réir an daonáirimh bhí 5307 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2022. Is iomaí droichead atá sa bhaile agus tá an Chanáil Mhór ann freisin. Mar sin, tugtar 'an Veinéis Éireannach' ar Mhainistir Eimhín uaireanta.
## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Tomás Mac Curtáin

Polaiteoir Éireannach de chuid Shinn Féin agus Ard-Mhéara Chorcaí ab ea **Tomás Mac Curtáin** (20 Márta 1884 - 20 Márta 1920), a bhí maraithe ag baill de Chonstáblacht Ríoga na hÉireann le linn an gCogadh Angla-Éireannach.  

## Cúlra
Ag tús na 20ú haoise, bhí an leasainm "Loyal Cork" ar Chorcaigh de bharr dea-chaidrimh idir an Chontae agus an Bhreatain. Ach ní raibh gach éinne sásta. Tar éis Éirí Amach 1916, tháinig athrú mór ar an scéal. agus faoi thús 1920, bhí ollbhua ag Sinn Féin sa toghchán áitiúil, agus iad anois i gceannas ar Bhardas Chorcaí. 

Den chéad air, bhí brat na Poblachta in airde ar Halla na Cathrach, agus toghadh an Poblachtánach, Tomás Mac Curtáin mar Ardmhéara. Thosaigh foréigean idir Óglaigh na hÉireann agus na Dúchrónaigh (ceaptha mar phóilíní, ní raibh meas madra acu ar na hÉireannaigh).

## Iarmhairtí
Chuir an eachtra míchlúiteach seo uafás ar mhuintir na tíre, agus ag an ionchoisne fritheadh David Lloyd George agus an Cigire Ceantair Swanzy ciontach as dúnmharú toiliúil.  

Lámhach an tIRA Swanzy ní ba dhéanaí ar an 22 Lúnasa, 1920 i Lios na gCearrbhach, Contae Aontroma.

## Féach freisin

* Dó Chorcaí 
* Cogadh na Saoirse 

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1884
Catagóir:Básanna i 1920
Christie Hennessy

Cumadóir agus amhránaí as Ciarraí ab ea **Christie Hennessy** (19 Samhain 1945 – 11 Nollaig 2007), a rugadh leis an ainm **Edward Christopher Ross** i dTrá Lí, Contae Chiarraí. 

Sheinn sé ceol traidisiúnta mar cheoltóir aonair, agus scríobh sé roinnt amhrán rathúil do cheoltóirí eile, mar shampla 
* *Don’t Forget your Shovel* do Christy Moore agus 
* *All the Lies that You Told Me* do Frances Black.
Cailleadh i Londain é, de bharr mhéisitéilióma agus aispeastóise, galair a phioc sé suas agus é ag obair ar na láithreáin tógála ina óige.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Facebook

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Básanna in 2007
Catagóir:Amhránaithe tíre Éireannacha
Sheryl Crow

Is amhránaí agus scríbhneoir amhráin Meiriceánach í **Sheryl Crow** (a rugadh ar an 11 Feabhra, 1962).

## Dioscliosta
* *Tuesday Night Music Club* (1994)
* *Sheryl Crow* (1996)
* *The Globe Session* (1998)
* *Sheryl Crow and Friends: Live from Central Park* (1999)
* *C'mon, c'mon* (2002)
* *The Very Best of* (2003)
* *Wildflower* (2005)
* *Detours* (2008)
* *100 Miles from Memphis* (2010)
* *Feels Like Home* (2013)
* *Be Myself* (2017)
* *Threads* (2019)
* *Evolution* (2024)

## Naisc
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Daoine beo
Bette Midler

Is ceoltóir agus ban-aisteoir Meiriceánach í **Bette Midler** (a rugadh ar an 1 Nollaig, 1945).

## Scannáin
* *[[Hawaii (scannán)|Hawaii]]* (1966)
* *[[Scarecrow in a Garden of Cucumbers]]* (1972)
* *[[The Thorn]]* (1974)
* *[[The Rose]]* (1979)
* *[[Divine Madness!]]* (1980)
* *[[Jinxed!]]* (1982)
* *[[Down and Out in Beverly Hills]]* (1986)
* *[[Ruthless People]]* (1986)
* *[[The Lottery]]* (1987)
* *[[Outrageous Fortune]]* (1987)
* *[[Big Business]]* (1988)
* *[[Oliver & Co.]]* (1988)
* *[[Beaches]]* (1988)
* *[[Stella]]* (1990)
* *[[Scenes from a Mall]] *(1991)
* *[[For the Boys]]* (1991)
* *[[Hocus Pocus]]* (1993)
* *[[A Century of Cinema]]* (1994)
* *[[Get Shorty]]* (1995)
* *[[The First Wives Club]]* (1996)
* *[[That Old Feeling (scannán)|That Old Feeling]]* (1997)
* *[[Get Bruce]]* (1999)
* *[[Fantasia 2000]]* (1999)
* *[[Drowning Mona]]* (2000)
* *[[Isn't She Great]]* (2000)
* *[[The Stepford Wives]]* (2004)
* *[[Then She Found Me]] (2007)
* *The Women (2008)
* *[[Cats & Dogs: The Revenge of Kitty Galore]] (2010)
* *Parental Guidance (2012)
* ''Freak Show (2016)

## Naisc
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Jonathan Rhys Meyers

Is aisteoir Éireannach é **Jonathan Rhys Meyers** (a rugadh ar an 27 Iúil, 1977), a bhfuil clú air mar gheall ar a cuid rólanna sna sraitheanna teilifíse *Elvis* agus *The Tudors*.

## Scannáin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Mainicíní
Catagóir:Daoine beo
Claudia Schiffer

Is mainicín agus ban-aisteoir Gearmánach í **Claudia Schiffer** (a rugadh ar an 25 Lúnasa 1970). Bhí clú agus cáil dhomhanda uirthi sna 1990í. Deir *[[Forbes]]* gur fiú £38 milliún í.

## Scannáin

* *[[Richie Rich (film)|Ri¢hie Ri¢h]]* (1994) — Í féin
* *[[The Blackout (1997 film)|Blackout]]* (1997) — Susan
* *[[Friends & Lovers (film)|Friends & Lovers]]* (1999) — Carla
* *[[Desperate But Not Serious]]* (1999) — Gigi
* *[[Black and White (1999 film)|Black and White]]* (1999) — Greta
* *[[In Pursuit]]* (2001) — Catherine Wells
* *[[Life Without Dick]]* (2001) — Mary
* *[[Dharma and Greg]]* (2002) — Gretchen
* *[[Love Actually]]* (2003) — Carol

## Naisc
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Mainicíní
Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Ban-aisteoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine beo
Revolutionary Road

Scannán ón bhliain 2009 is ea **Revolutionary Road**.

## Carachtair
* Leonardo DiCaprio - Frank Wheeler
* Kate Winslet - April Wheeler
* Kathy Bates - Helen Givings
* Kathryn Hahn - Milly Campbell
* David Harbour - Shep Campbell
* Michael Shannon - John Givings
* Richard Easton - Howard Givings
* Zoe Kazan - Maureen Grube
* Jay O. Sanders - Bart Pollock

## Naisc sheachtracha
* RevolutionaryRoadMovie.com - Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Revolutionary Road
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin na Breataine
Watchmen (scannán)

Scannán ón bhliain 2009 is ea **Watchmen**.

## Carachtair
* Jeffrey Dean Morgan : *Edward Blake / The Comedian*
* Malin Akerman : *Laurie Juspeczyk / Silk Spectre II*
* Carla Gugino : *Sally Jupiter / Silk Spectre*
* Billy Crudup : *Jon Osterman / Dr. Manhattan*
* Patrick Wilson : *Dan Dreiberg / Nite Owl II*
* Jackie Earle Haley : *Walter Kovacs / Rorschach*
* Matthew Goode : *Adrian Veidt / Ozymandias*
* Stephen McHattie : *Hollis Mason / Nite Owl*
* Matt Frewer : *Edward Jacobi / Moloch the Mystic*
* Carrie Genzel : *[[Jackie Kennedy]]*
* Danny Woodburn : *Big Figure*
* Laura Mennell : *Janey Slater*
* Niall Matter : *Mothman*
* Brett Stimely : *[[John F. Kennedy]]*
* Dan Payne : *Dollar Bill*
* Gary Houston : *[[John McLaughlin]]*
* Rob LaBelle : *Wally Weaver*
* Darren Shahlavi : *SWAT cop*
* Manoj Sood : *The Scientist*
* Bernadeta Wrobel : *Anchor Woman*
* Chris Weber : *Officer O'Brien*
* Tony Ali : *Foreign News Caster*
* Mary Ann Burger : *Eleanor Clift*
* Cristina Menz : *Spanish News Reporter*
* Parm Soor : *Foreign Newscaster - India*
* Nhi Do : *Vietnamese Girl*

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Watchmen
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Dacár

Príomhchathair agus cathair is mó na Seineagáile is ea **Dacár**. Tá an chathair suite in iarthar na tíre ar chósta Atlantach na Seineagáile. Tá breis is 1,000,000 duine ina gcónaí i gcathair Dhacár, agus tá 2,450,000 duine ina gcónaí san achar cathrach.

Catagóir:Cathracha
Catagóir:An tSeineagáil
Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
V for Vendetta (scannán)

Scannán ón bhliain 2006 is ea ***V for Vendetta***.

## Carachtair
* Natalie Portman mar Evey Hammond
* Hugo Weaving mar V
* Stephen Rea mar Eric Finch
* Stephen Fry - Gordon Deitrich 
* John Hurt - Adam Sutler
* Sinéad Cusack mar Dr. Delia Surridge
* Rupert Graves mar Dominic Stone
* Roger Allam mar Lewis Prothero
* Clive Ashborn mar Guy Fawkes 
* Tim Pigott-Smith mar Creedy 
* Natasha Wightman mar Valery

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
V for Vendetta
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Underworld: Rise of the Lycans

Scannán Meiriceánach is ea **Underworld: Rise of the Lycans**. Bhí an scannán le feiceáil ó 23 Eanáir 2009 ar aghaidh. An tríú cuid de shraith (*Underworld*) atá ann.

## Carachtair
* Rhona Mitra : Sonja
* Michael Sheen : Lucian
* Bill Nighy : Viktor
* Shane Brolly : Kraven
* Kevin Grevioux : Raze
* Steven Mackintosh : Andreas Tanis
* Craig Parker : Sabas
* Kate Beckinsale : Selene

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Underworld: Rise of the Lycans
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha