Bean

[thumb|Pictiúr: "''[Véineas (miotaseolaíocht)|Véineas ag an fholctha*" (Godward - 1901);   is í plúr na mban í|636x636px]]
Is í is *'bean*' ann ná [[duine]] baineann fásta. "[[Cailín]]" nó "girseach" a thugtar ar dhaoine baineanna nár tháinig i mbun a méide fós. 

== Comharthaí sóirt ==

I gcomparáid leis an bh[[fear]], is iad na comharthaí sóirt ar a n-aithnítear an bhean ná:

* Tá [[cíoch]]a forbartha ar an mbean. Is é atá i gceist leis na cíocha ná [[Faireog|faireoga]] atá in ann [[bainne]] a thál i ndiaidh don bhean [[leanbh]] a bhreith, agus fíochán sailleach ina dtimpeall. 

* Bíonn corróga na mná níos leithne ná a guailleacha.

* Ní bhíonn an oiread céanna clúimh ar an mbean agus a bhíonn ar an bhfear. Ní bhíonn fionnadh ar bhrollach na mná, ná féasóg ar a haghaidh.

* Bíonn guth na mná níos géire ná guth an fhir.

* Bíonn an bhean níos ísle ná an fear.
[[Íomhá:Female anatomy frontal.png|clé|mion|220x220px]]
== Baill ghiniúna na mná ==
Tá baill ghiniúna na mná oiriúnach don [[Bod|bhod]] a ligean isteach, ionas gur féidir don fhear a sheamhan a thál agus leanbh a choimpeart. Is iad baill ghiniúna eachtracha na mná ná an [[brillín]], na *labia majora* nó liopaí móra na [[Pit|pite]], agus na *labia minora* nó liopaí beaga na pite. Idir na liopaí a osclaítear an bealach isteach san [[Faighin|fhaighin]]. Le linn na [[Comhriachtain|comhriachtana]], sáitear an [[bod]] isteach san fhaighin agus an fear á bhogadh isteach is amach, ar dhóigh is go bhfuil an bod ag cuimilt leis an tseicin mhúcasach. Má shroicheann an fear a [[súnás|shúnás]], ligfidh sé amach tonn seamhain (scaoileadh síl) a rachaidh isteach sa [[broinn|bhroinn]] taobh thiar den fhaighin. 
[[Íomhá:Feminism symbol.svg|mion|[[feimineachas]]|220x220px]]
Ar an dá thaobh den bhroinn, tá na h[[Ubhagán|ubhagáin]], ina dtáirgtear na h[[Ubhán|ubháin]], is é sin, cealla atáirgthe na mná. An feadán a cheanglaíonn an t-ubhagán den útaras, tugtar ubhaducht ("feadán Fallópach") air. Scaoiltear ubhán amháin in aghaidh na míosa saor as ceann de na hubhagáin. Má bhuaileann sé faoi speirmchill ar a bhealach go dtí an t-útaras, iompóidh sé ina shiogót. Nuair a ghreamóidh an siogót san útaras, iompóidh sé ina [[Suth|shuth]]. Ansin, deirtear go bhfuil an bhean [[Toircheas|torrach]], nó go bhfuil sí ag iompar clainne. Dhá mhí i ndiaidh na coimpeartha, beidh cuma an duine ar an suth, ionas nach suth é a thuilleadh, ach [[féatas]]. Beidh an féatas ag fás agus ag forbairt go ceann seacht mí eile, go dtí go saolófar an leanbh.

Mura mbuaile an t-ubhán faoi speirmchill, ní ghreamóidh sé le taobhanna na broinne. Tiocfaidh sé amach as an bhfaighin in éineacht le fuil mhíosúil, nó [[míostrú]], na mná.

== Dlí ==
Ar an 16 Aibreán 2025S, thug Cúirt Uachtarach na  Ríochta Aontaithe breithiúnas  ina ndeirtear go mbaineann na téarmaí 'bean' agus 'gnéas' le bean bhitheolaíoch agus gnéas bitheolaíoch amháin, rud a fhágann mná [[trasinscneach]]<nowiki/>a taobh amuigh den sainmhíniú. Chuir feachtasóirí inscne-chriticiúla fáilte roimh an rialú. Ach ar an taobh eile bhí imní ann nach dtabharfar cosaint cheart don phobal trasinscneach. Tháinig an fhógairt seo go gairid i ndiaidh céimeanna eile maidir le cearta daoine trasinscneacha sna Stáit Aontaithe agus san Ungáir.[[Íomhá:The whole duty of a woman- or, a guide to the female sex, - Written by a lady. Fleuron T052451-1.png|mion|*The whole duty of a woman*, or, An infallible guide to the fair sex, 1712|220x220px]]

== Focail Ghaeilge ar mhná éagsúla ==

* *áilleagán*, *áilleagán mná*: bean amaideach álainn, bean nach bhfuil aon suáilce eile ag baint léi ach a dathúlacht

* *cailleach*: seanbhean

* *cliobóg*: bean láidir, bean a bhfuil urra mór coirp inti

* *meabhróg*: cailín nó bean atá cliste, intleachtúil

* *óinseach*: amadán mná

* *striapach'': bean choiteann, bean atá ag dul le meirdreachas mar shlí bheatha. Focal an-láidir é "striapach", agus is fearr gan é a rá os ard. Is ionann "an t-ainm mór a thabhairt ar bhean" agus striapach a thabhairt uirthi.

## Tagairtí

Catagóir:Mná
Catagóir:Inscne