open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teirbiam

Is é an **teirbiam** dúil cheimiceach uimhir a 65, agus is é an tsiombail cheimiceach a sheasann dó ná **Tb**. Ceann de na lantanóidigh é, agus cosúil le trí lantanóideach eile fuair sé a ainm ó Ytterby sa tSualainn, áit a raibh an-ról aici i bhfionnachtain na lantanóideach.

Miotal lonrach é an teirbiam agus é chomh bog is gur féidir é a ghearradh le scian. Níl teacht ar an teirbiam glan sa dúlra, ach cé gur ceann de na "tearcithreacha" é, níl sé róthearc i ndiaidh an iomláin. Tá teirbiam le fáil in éineacht leis na tearcithreacha eile i mianraí cosúil leis an monaisít, an bhastnaeisít, an xéinitím agus an eoixéinít. Is as an tSín is mó a thagann an teirbiam atá le ceannach ar an margadh domhanda.

Ba é an ceimiceoir Sualannach Carl Gustaf Mosander ba luaithe a d'aithin an teirbiam mar dhúil ar leith. Rinne sé taighde ar ocsaíd itriam Y2O3 agus fuair sé amach go raibh an ocsaíd truaillithe le dúil anaithnid - teirbiam a bhí ann. Níor éirigh le haon cheimiceoir teirbiam a aonrú mar dhúil ghlan ach réasúnta deireanach, nuair a tháinig modhanna nua-aimseartha ianmhalartaithe ar an bhfód. Tá an t-itriam, an teirbiam agus an diospróisiam an-chosúil le chéile ó thaobh na ceimice de, agus mar sin bíonn sé deacair iad a dhealú ó chéile.

Níl ach aon iseatóp nádúrtha cobhsaí amháin ag an teirbiam, mar atá, teirbiam a 159 (159Tb). Is é an t-iseatóp radaighníomhach is fadsaolaí dá bhfuil aige ná teirbiam a 158, agus é céad agus ceithre scór bliain ar leathré. Is é an cineál meath radaighníomhach is minicí a thagann ar theirbiam a 158 ná an leictreonghabháil. 

Dúil sách leictridheimhneach é an teirbiam, is é sin, is dual dó a chuid fiúsleictreon a thabhairt uaidh go réidh agus iain dheimhneacha a dhéanamh. Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin a bhíonn aige ina chuid comhdhúl ná +III agus +IV, agus mar is dual don lantanóideach thipiciúil is é +III an uimhir ocsaídiúcháin is coitianta. Tá an uimhir eile aige sa dé-ocsaíd, TbO2, agus sa teitreafhluairíd, TbF4. Ní mhaireann ach an teirbiam trífhiúsach sa tuaslagán uisce, áfach. 

Imoibríonn an teirbiam leis an uisce le hiodrocsaíd teirbiam Tb(OH)3, a dhéanamh. Is féidir é a dhó go hocsaíd mheasctha ina bhfuil idir teirbiam trífhiúsach agus teirbiam teitrifhiúsach, mar atá, Tb4O7.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Lantanóidigh
Monaisít

Mianra fosfáite í an **mhonaisít** agus í saibhir sna tearcithreacha agus sa tóiriam.

## Tagairtí

Catagóir:Mianraí
Hoilmiam

Is é is **hoilmiam** ann ná dúil cheimiceach uimhir a 67, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná **Ho**. Ceann de na lantanóidigh é, agus cosúil lena lán lantanóideach eile, is miotal bog insínte é. Ní imoibríonn sé le haer tirim, ach iompóidh sé ina thrí-ocsaíd go sciobtha má ardaítear an teocht, agus más aer tais atá ann. 

Dúil pharamaighnéadach é an hoilmiam, is é sin, treiseoidh sé le réimse maighnéadach eachtrach, ach ní fhanfaidh maighnéadas buan ann nuair a chuirfear an réimse maighnéadach as arís. Ní thiocfaidh fearómaighnéadas (is é sin, an cineál buanmhaighnéadú a shamhlaímid leis an iarann) sa hoilmiam ach le teocht 17 K (-256 céim Celsius) nó níos fuaire fós. Mar sin féin, tá paramaighnéadas an hoilmiam láidir go maith, nó tá an hoilmiam níos airde ar mhóimint mhaighnéadach ná aon dúil eile. Úsáidtear sna maighnéid agus i riailmhaidí na n-imoibreoirí núicléacha é. Fuair sé a ainm ó Stócólm, príomhchathair na Sualainne, nó is é *Holmia* ainm Laidine na cathrach sin.

Níl ach aon iseatóp cobhsaí amháin ag an hoilmiam, mar atá, hoilmiam a 165. Níl iseatóip nádúrtha radaighníomhacha aige ach an oiread. Bhí na fisiceoirí in ann roinnt iseatóp radaighníomhacha a shintéisiú, agus is é hoilmiam a 163 an ceann is fadsaolaí acu, nó tá sé 4570 bliain ar leathré.

Ba iad Marc Delafontaine agus Jacques-Louis Soret ba túisce a chuir sonrú i línte speictreascópacha an hoilmiam, thiar sa bhliain 1878. Sa bhliain chéanna, bhí an ceimiceoir Sualannach Per Teodor Cleve ag déanamh taighde ar an eirbia, is é sin, an ocsaíd eirbiam, agus é barúlach go raibh an eirbia truaillithe le substaintí eile. D'éirigh leis truailleáin na heirbia a aithint agus a aonrú, mar atá, substaint dhonn ar ar thug sé hoilmia, agus substaint uaine ar ar thug sé túilia. Ina dhiaidh sin, fuair eolaithe eile amach gurbh í an ocsaíd hoilmiam a bhí i gceist leis an hoilmia, agus ba í an túilia an ocsaíd túiliam.

Tá hoilmiam le fáil sa mhonaisít agus sa ghadailínít, cosúil leis na lantanóidigh eile.

Mar is dual don lantanóideach, is é +III an uimhir ocsaídiúcháin a bhíonn ag an hoilmiam sna comhdhúile ceimiceacha. Is í an ocsaíd hoilmiam (an trí-ocsaíd déhoilmiam) Ho2O3 a gheofar má ocsaídítear hoilmiam, agus tagann smúit ocsaíde ar an hoilmiam go mall faoi thionchar an aeir. Athraíonn an ocsaíd hoilmiam dath go drámatúil de réir an chineál solais a bhfuil sé faoi, nó tá sé buí faoi sholas an lae, ach tá dath dearg ann faoi sholas an lampa fhluaraisigh, ionas gur deacair é a aithint thar an ocsaíd eirbiam. 

Imoibreoidh an hoilmiam leis an uisce te agus is é an toradh a gheofar ná hiodrocsaíd hoilmiam Ho(OH)3. Ní nach ionadh imoibreoidh sé leis na halaiginí freisin le tríhalaiginídí a dhéanamh: an trífhluairíd hoilmiam HoF3, an tríchlóiríd hoilmiam HoCl3, an tríbhróimíd hoilmiam HoBr3, agus an trí-iaidíd hoilmiam HoI3. Tá dath buí sna halaiginídí, amach ón bhfluairíd, nó tá sí pinc.

Úsáidtear comhdhúile áirithe hoilmiam le dath a chur sa ghloine.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Lantanóidigh
Ózaiceirít

Is éard atá san **ózaiceirít** ná cineál céir nó pairifín atá le fáil sa dúlra. Thángthas ar ózaiceirít in Albain, i Northumberland agus sa Bhreatain Bheag, chomh maith lena lán áiteanna eile. Tagann an ózaiceirít tráchtála as áiteanna ar theorainn na Polainne agus na hÚcráine i Sléibhte Cairp.

Tá an ózaiceirít comhdhéanta as hidreacarbóin, cosúil leis an artola.

Catagóir:Hidreacarbóin
Catagóir:Céaracha
Turgnamh

[thumb|250px| Turgnamh ar éan i gcaidéal aeir, le [Joseph Wright, as Derby, Sasana, 1768]]Is éard atá i gceist le **turgnamh** (Laidin: *experimentum*)  i réimse na heolaíochta ná bealach chun tuairimí a thástáil agus iad a chruthú. Baintear úsáid as an modh eolaíoch mar iarracht chun a chinntiú go bhfoghlaimítear an oiread agus is féidir as na trialacha seo, ós rud é go mbíonn a lán dúshlán bainteach le turgnamh maith a thabhairt i gcríoch. 

Go foirmiúil, is í an chéad chéim í turgnaimh a chur i ngníomh chun chuidiú le daoine teacht ar chinneadh idir dhá mhíniúcháin iomaíocha - nó hipitéisí. Ceaptar na hipitéisí de ghnáth chun ceist a fhreagairt (mar shampla, cén fáth a thagann aois choirp?) nó chun fadhb a réiteach (mar shampla, conas a d'fhéadfadh mise bheith níos sonasaí?). 

Is éard atá sa mhodh turgnamhach ná tástáil arís agus arís eile chun bailíocht hipitéise a mheas, trí sonraí nua cáilíochtúla ná cainníochtúla a fháil, a bhíonn i gcomhréir nó a mhalairt leis an hipitéis.

Muna n-aontaíonn an hipoteis le torthaí na dturgnamh nua, chaitear ar leataobh í agus ní mór hipitéis eile a cheapadh.

## Féach freisin

* Féach ar Paradacsa an Fhiaigh Dhuibh chun a fháil amach conas tairiscint a dheimhniú.
* Teoiric eolaíochta
* Teoirim
* Modh eolaíochta

## Tagairtí

Catagóir:Taighde
Catagóir:Dearadh turgnamh
Catagóir:Modhanna meastóireachta
Catagóir:Modh eolaíoch
Catagóir:Infeireas cúisíoch
Catagóir:Turgnaimh
Diospróisiam

Is é an **diospróisiam** dúil cheimiceach uimhir a 66, agus is é **Dy** an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha. Ceann de na tearcithreacha é, ós lantanóideach é. Miotal é a bhfuil loinnir gheal ann, ach ní féidir teacht air ach i gcomhdhúile sa dúlra. Tá sé bog insínte, agus is féidir é a ghearradh le scian agus a oibriú gan drithlí a dhéanamh. 

Tá diospróisiam ar fáil i mianraí éagsúla, xéinitím mar shampla, ach is í an mhonaisít an fhoinse is tábhachtaí.

Tá an diospróisiam nádúrtha comhdhéanta as seacht n-iseatóp, mar atá: diospróisiam a 156 (0.06 % de dhiospróisiam an dúlra), diospróisiam a 158 (0.10 %), diospróisiam a 160 (2.34 %), diospróisiam a 161 (18.91 %), diospróisiam a 162 (25.51 %), diospróisiam a 163 (24.90 %), agus diospróisiam a 164 (28.18 %). Iseatóip chobhsaí iad seo, ach amháin an chéad cheann acu, nó tagann alfa-mheath air. Tá leathré chomh fada aige, áfach, is gur féidir dearmad a dhéanamh dá radaighníomhaíocht. 

Ba é Paul Émile Lecoq de Boisbaudran ba luaithe a d'aithin gur dúil ar leith a bhí sa diospróisiam, thiar sa bhliain 1886, ach níor haonraíodh an chéad eiseamal den mhiotal seo ach sna 1950idí, nuair a tháinig na modhanna oibre nua-aimseartha ianmhalartaithe ar an bhfód. 

Má fhágtar diospróisiam faoin aer, tiocfaidh brat ocsaíde air - Dy2O3. Imoibreoidh sé leis an uisce fosta, agus é ag déanamh hiodrocsaíd diospróisiam Dy(OH)3. Mar is léir ó na samplaí seo, is é +III an uimhir ocsaídiúcháin is dual don diospróisiam, agus mar sin, is féidir a rá gur lantanóideach tipiciúil é.

Úsáidtear diospróisiam i ngléasra léasair, i riailmhaidí na n-imoibreoirí núicléacha, i bhfoinsí radaíochta infridheirge, i ndáileogmhéadair (ionstraimí le dáileog radaíochta an duine a thomhas), agus ina lán feidhmeanna teicneolaíocha eile.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Lantanóidigh
Teide

Is bolcán é **Teide** atá suite ar oileán Tenerife sna hOileáin Chanáracha san Aigéan Atlantach Thuaidh. Is cuid den Spáinn iad na hOileáin Chanáracha agus is é Teide an sliabh is airde sa tír úd. Óna bhonn san fharraige suas go dtí a bharr, is é Teide an tríú bolcán is mó ar Domhan. Sa bhliain 2007, d’fhógair UNESCO gur Suíomh Oidhreachta Domhanda í Páirc Náisiúnta Teide. Is í an pháirc náisiúnta is mó a bhfuil cuairteanna á dtabhairt uirthi san Eoraip agus an dara pháirc is mó cuairteanna sa domhan uilig. 

## Íomhánna

File:Teide 3D - version1.gif|Teide, radharc lánléargais tríthoiseach
File:Teide 3d - version2.gif|Radharc tríthoiseach eile
File:Teide2.jpg|Teide agus scamaill thart timpeall air


## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na Spáinne
Santa Cruz de Tenerife

Is príomhchathair oileán agus cúige Tenerife agus í **Santa Cruz** (nó *Santa Cruz de Tenerife*) agus í mar comh-phríomhchathair (le Las Palmas de Gran Canaria) chomhphobail fhéinrialaithe na nOileáin Chanáracha sa Spáinn. Tá 206,593 daoine ina gcónaí ann, ach leis mórcheantar uirbeach san áireamh tá 507,306 daoine ann. Is í an dara chathair is mó ar na hoileáin agus tá beagnach leath den oileáin ina gcónaí ann nó mórthimpeall air.

Tá Santa Cruz lonnaithe in oirthuaisceart Tenerife, 210 ciliméadar ó chósta na hAfraice. Tá sé 1,300 ciliméadar ón bpóinte is cóngaraí sa Spáinn. Idir an bhliain 1833 agus 1927 bhí Santa Cruz de Tenerife an t-aon príomhchathair ach sa bhliain 1927 ordaíodh go roinnfear na hoileáin idir an dá príomhchathair mar atá sé fós inniu. Is port tábhachtach é chomh maith mar mol lárnach cumarsáide idir an Eoraip, An Afraic agus Críocha Mheiriceá agus neart long chrúsála ag stopadh ansin le turasóirí ó thíortha éagsúla. 

Tá clú agus cáil ar an bhféile sráide atá sa chathair gach Feabhra.

Sa bhliain 2012, chuir an nuachtáin *The Guardian* Santa Cruz de Tenerife ar liosta na cúig áiteanna is fearr ar domhain le bheith ina gcónaí iontu. Tá 82% de bhardas Santa Cruz mar limistéar nádúrtha de bharr Páirc Tuaithe Anaga, sé sin an tríú bardas sa SPáínn de réir achar nádúrtha i ndiaidh Cuenca (87%) agus Cáceres (83%).

## Áiteanna spéisiúla
* Auditorio de Tenerife
* Plaza de España (*Plaza na Spáinne*)
* Parque García Sanabria

## Naisc sheachtracha

* Santa Cruz de Tenerife, Suíomh Oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Na hOileáin Chanáracha
Catagóir:Príomhchathracha na Spáinne
Micheal MacGearailt

thumb|upright|Wakefield Park le Micheal Fitzgerald 2010|230px
Is tiománaí agus aisteoir é **Micheal MacGearailt** (Béarla: Micheal Fitzgerald), a rugadh ar an 20 Feabhra 1980 i gCorcaigh, Poblacht na hÉireann. Thosnaigh sé ag tiomáint go hiomaíoch sa Foirmle Ford i Sasana sa bhliain 2001, sa bhliain 2002 tháinig sé abhaile le foireann Cork Racing agus chuaigh sé ag rásaíocht i bhFoirmle Ford Éireannach. Lean sé den tiomáint san Astráil i 2009.

San Astráil a bhí caimeo aige sa *Rescue Special Ops* agus *Underbelly 2: A Tale of Two Cities* i 2009. Ach bhí a chéad iarracht ag aisteoireacht go proifisiúnta sa dráma telefis *Home & Away* i 2010. Lean sé ag aisteoireacht ansin le páirteanna i léirithe scannáin agus telefis san Astráil. Fresin is scríbhneoir é agus scríobh sé *Mr. Irrelvant* (As Gaeilge: *An tUasal Neamhábhartha*) i 2011. Bhí sé sa dráma *Grounds for Divorce* i 2011.

## Scannáin agus Teilifís

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Idirlín Oifigiúil Cork Racing 
* Micheal MacGearailt - IMDB
* Wakefield Park - IMDB
* Sony teams up with Cork Racing sa The Irish Examiner
* Cork Racing ar Flickr

MacGearailt, Micheal
MacGearailt, Micheal
MacGearailt, Micheal
Catagóir:Daoine beo
Lara Cardella

Scríbhneoir Iodálach is ea **Lara Cardella** (a rugadh ar 13 Samhain 1969 in Licata). Tá a lán úrscéalta scríofa aici. 

## A beatha
Sa bhliain 1989, agus í in aois a naoi mbliana déag, d'fhoilsigh Cardella *Volevo i pantaloni* (*Ba mhian liom bríste*), úrscéal dírbheathaisnéiseach faoi chailín i saol rófhearúil na Sicile. Mondadori a chuir amach é. Ba ghearr gur tháinig an-ráchairt air agus aistríodh é go Béarla, go Fraincis, go Gearmáinis, go Spáinnis, go Portaingéilis agus go Catalóinis. Tháinig sé amach freisin sa Lochlann, sa Pholainn, sa Ghréig, sa Tuirc, sa Bhrasaíl agus sa Chóiré. Díoladh os cionn dhá mhilliún cóip, agus rinne Maurizio Ponzi, stiúrthóir, scannán den leabhar san Iodáil.

Ina dhiaidh sin d'fhoilsigh Mondadori *Intorno a Laura* (1991), saothar a raibh cuma neamhchoitianta air, é ina úrscéal agus ina dhráma in éineacht, rud a thaispeáin go raibh an t-údar in ann iomaire eile ar fad a threabhadh. 

Lean sí den chumadóireacht le *Fedra se ne va* (1992) e *Una ragazza normale* (1994). Sa bhliain 1995 chuir sí amach *Volevo i pantaloni 2*.

D'fhág sí Mondadori agus chuaigh i leith Rizzoli, dream a chuir amach *Detesto il soft* sa bhliain 1997, agus an chollaíocht mhífholláin mar phríomhthéama ann. Sa bhliain 2000 foilsíodh *Finestre accese*, úrscéal a nochtann beirt trína ndialanna ar feadh na mblianta agus a tharraingíonn an Mafia anuas mar théama. 

Níor scríobh Cardella faic ó shin, ach sa bhliain 2009, mar cheiliúradh fiche bliain, chuir Oscar Mondadori amach eagrán nua de *Volevo i pantaloni*, agus agallamh leis an údar mar chuid de. 

Faoi láthair tá Cardella ina cónaí i gCatania. 

## Tréithe a saothair

Is í an tSicil féin is mó atá ina ceangal trína saothar, in éineacht le téamaí áirithe atá fite fuaite san ábhar - an foréigean collaí, an rófhearúlacht, an chuid is dúire agus is dorcha de shaol na Sicile. In *Una ragazza normale* agus *Detesto il soft* tá téamaí an bháis agus na collaíochta ag siúl le chéile agus mífholláine mhealltach ag baint leo. Tá rian an duaircis agus na céille ceannaithe ar chuid mhaith dá saothar. 

### Leabhair

* *Volevo i pantaloni*, Milano, Mondadori, 1989. ISBN 88-04-32506-2 
* *Intorno a Laura*, Milano, Mondadori, 1991. ISBN 88-04-34960-3 
* *Fedra se ne va*, Milano, Mondadori, 1992. ISBN 88-04-35971-4 
* *Una ragazza normale*, Milano, Mondadori, 1994. ISBN 88-04-38151-5 
* *Volevo i pantaloni 2*, Milano, Mondadori, 1995. ISBN 88-04-40416-7 
* *Detesto il soft*, Milano, Rizzoli, 1997. ISBN 88-17-66108-2 
* *Finestre accese*, Milano, Rizzoli, 2000. ISBN 88-17-21101-X

## Féach freisin
* Alba de Céspedes y Bertini
* Cristina Comencini
* Grazia Deledda 
* Laura Cereta
* Margarita Balliana
* Margarita Bobba
* Tullia d'Aragona
* Vittoria Aganoor

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine beo
Cornificia

File agus cumadóir eipeagram de chuid na Róimhe sa chéad aois RCh ba ea **Cornificia** (c. 85 RCh - c. 40 RCh).
thumb|250px|deas|Via Appia: cuid de Róimh Cornificia a mhair.

## A beatha

Ba í Cornificia iníon Quintus Cornificius agus deirfiúr (Quintus) Cornificius, file, praetóir agus águr (fáistineach), agus phós sí fear darbh ainm Camerius. B'fhéidir gurb é seo an fear céanna a luann Catullus file i ndán dá chuid (uimhir 55). 

Na poist a bhí ag Cornificius cuireann siad in iúl gur muintir chéimiúil atá i gceist. Giúistís nó ceannasaí míleata a bhí i bpraetóir, agus dhéanfadh an t-ágar dul amach ar thoil na ndéithe trí iompar na n-éan a scrúdú.

## A saothar

Níl aon chuid de shaothar Cornificia le fáil anois. Mar sin féin, bhí fáil ar a saothar ar feadh i bhfad. Déanann Naomh Iaróm (347-420) trácht uirthi ina *Chroinic* agus é ag cur síos ar a deartháir: "Huius soror Cornificia, cuius insignia extant epigrammata" (Ba í Cornificia a dheirfiúr, a bhfuil a cuid eipeagram dearscnaitheacha fós ann. 

Fiú nuair a cailleadh a saothar bhí iomrá éigin uirthi. Cuireann Giovanni Boccaccio síos uirthi in *De mulieribus claris* (Cuntas ar mhná cáiliúla) (1362), á rá gur éirigh léi clú buan a bhaint amach Déanann Laura Cereta, daonnachaí nótálta de chuid na hAthbheochana agus crann seasta na mban, tagairt di i gceann dá gcuid litreacha.

## Leacht
Tá leacht le fáil fós sa Róimh agus inscríbhinn air a deir: CORNIFICIA Q. F. CAMERI Q. CORNIFICIUS Q. F. FRATER PR. AUGUR (Cornificia, iníon Quintus, bean chéile Camerius, agus Quintus Cornificius a deartháir, Praetóir agus Ágar). 
   
## Féach freisin
* Eusebius, *[[Chronicon (Eusebius)|Chronicon]]*, ed. R. Helm (Leipzig, Germany 1913), 159 2-5

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 40 RC
Catagóir:Daoine a rugadh i 85 RC
Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Novum Organum

Is saothar fealsúnachta é ***Novum Organum*** (Gaeilge: "Ionstraim Nua") ag Francis Bacon, scríofa i Laidin agus foilsithe sa bhliain 1620. Tagraíonn an teideal d'obair *[[Organon]]* de chuid Arastotail, a thráchtas ar an [loighic] agus an siollóg (Gréigis: συλλογισμός – syllogismos – "conclúid," "tátal") . I *Novum Organum*, mionsonraíonn Bacon córas nua loighce a chreideann sé a bheith níos fearr ná seanbhealaí na siollóige. Tugtar an modh Bacon air anois.

Catagóir:Stair na modhanna eolaíochta
Catagóir:Stair na loighce
Catagóir:Litríocht na eolaíochta cognaíocha
Catagóir:Oibreacha le Francis Bacon (fealsamh)
Catagóir:Leabhair loighce
Catagóir:Leabhair na bliana 1620
Lováin

Cathair sa Bheilg is ea **Lováin** (Ísiltíris: *Leuven* (); Fraincis: *Louvain*). Tá an chathair suite cois Dijle i gCúige Brabant Fhlóndras agus bhí breis is 95,000 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010.

## Íomhánna

Íomhá:Leuven-Groot-Begijnhof.jpg|*Groot Begijnhof*
Íomhá:LeuvenUniversityLibrary.jpg|Leabharlann na hOllscoile san oíche
Íomhá:Leuven_stadhuis.jpg|Halla cathrach (*stadhuis*)
Íomhá:Leuven Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Suíomh i gcúige Brabant Fhlóndras
Íomhá:Map_of_Leuven_in_belgium-viol-reddot-t.png|Suíomh sa Fhlóndras agus sa Bheilg


Catagóir:Cathracha na Beilge
Gent

Cathair sa Bheilg is ea **Gent** (ainm Ísiltírise; Fraincis: *Gand*). Tá an chathair suite cois Sceilte agus cois Leie i gCúige Flóndras Thoir.
Tá breis is 243,000 duine ina gcónaí ann (2010).

## Íomhánna

Íomhá:Gravensteengent22042008.JPG|*caisleán Gravensteen*
Íomhá:Ghent_hist_centrum_2.jpg|*Sean-lár na cathrach*
Íomhá:Map of gent in belgium-viol-reddot-t.png|*Suíomh san Fhlóndras*


Catagóir:Cathracha na Beilge
Mechelen

Cathair sa Bheilg is ea **Mechelen** ()
(ainm Ísiltírise; Fraincis: *Malines*). Tá an chathair suite cois Dijle i gCúige Antwerpen. Bhí breis is 80,000 duine ina gcónaí i Mechelen sa bhliain 2010.

## Íomhánna

Íomhá:Mechelen van hoog.jpg|Radharc na cathrach
Íomhá:St-Romboutskathedraal.jpg|An ardeaglais *Naomh Rombout*
Íomhá:Malines1.jpg|Sean-lár na cathrach
Íomhá:IJzerenleen.jpg|Sráid *IJzerenleen* le siopaí éagsúla i lár na cathrach
Íomhá:MechelenLocatie.png|Suíomh i gcúige Antwerpen
Íomhá:Map of Mechelen in belgium-viol-reddot-t.png|Suíomh san Fhlóndras


Catagóir:Cathracha na Beilge
Margarita Balliana

Scríbhneoir Iodálach ó Casale Monferrato in iarthuaisceart na hIodáile ba ea **Margarita Balliana** (*fl.* 1680).
200px|deas|thumb|Montferrato in iarthuaisceart na hIodáile.

Fáisceadh Balliana as réigiún a raibh cáil na litríochta riamh air. Fuair sí oideachas maith san fhealsúnacht agus sa stair, agus d'fhoilsigh a lán dánta i Laidin agus in Iodáilis. Fuair sí moladh ó scríbhneoirí eile ar nós Stefano Guazzo, an scríbhneoir ba shuntasaí de chuid Casale sa 17ú haois, agus Fulgenzio Alghisi, staraí Monferrato. 

Phós sí Federico Prato, seanadóir de chuid Monferrato.

## Tagairtí

## Féach freisin
* Alba de Céspedes y Bertini
* Cristina Comencini
* Grazia Deledda 
* Lara Cardella
* Laura Cereta
* Margarita Bobba
* Tullia d'Aragona
* Vittoria Aganoor

Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Margarita Bobba

File agus bean uasal ó Casale Monferrato i bPíodmant in oirthuaisceart na hIodáile ba ea **Margarita Bobba** (*fl*. 1560). Bhain sí le limistéar a raibh iomrá leis i gcúrsaí litríochta. 

Scríobh sí a lán saothar liteartha, cé go ndealraíonn sé gur go fánach a foilsíodh a cuid filíochta. Scríobh sí i Laidin agus in Iodáilis, agus fuair sí moladh ó Stefano Guazzo, scríbhneoir nótálta de chuid na háite, agus ó Fulgenzio Alghisi, a scríobh stair Monferrato. 

## Tagairtí

## Féach freisin
* Alba de Céspedes y Bertini
* Cristina Comencini
* Grazia Deledda 
* Lara Cardella
* Laura Cereta
* Margarita Balliana
* Tullia d'Aragona
* Vittoria Aganoor

Catagóir:Filí Iodálacha
Burt Bacharach

Ba chumadóir agus pianódóir Meiriceánach é **Burt F. Bacharach** (12 Bealtaine 1928 — 8 Feabhra 2023.  

## Tagairtí

Catagóir:Cumadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Pianódóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2023
Kortrijk

Cathair sa Bheilg is ea **Kortrijk** (ainm Ollainnise; Fraincis: *Courtrai*).
Tá an chathair suite cois Leie i gCúige Flóndras Thiar agus tá breis is 75,000 duine ina gcónaí ann (2010).

## Íomhánna

Íomhá:Broeltorens.jpg|*Broeltorens san oíche*
Íomhá:KortrijkStadhuis.JPG|*Halla Baile Kortrijk*
Íomhá:Locatie kortijk.PNG|*Suíomh san Fhlóndras*


Catagóir:Cathracha na Beilge
Coláiste Ailigh

Is meánscoil lánGhaeilge do bhuachaillí agus cailíní i Leitir Ceanainn, Tír Chonaill é **Coláiste Ailigh**.
Bunaíodh an scoil sa bhliain 2000. Tá sí suite i gCnoc na Móna i Leitir Ceanainn agus faoi láthair tá 280 scoláire ag freastal uirthi.

Scoil de chuid Bord Oideachais agus Oiliúna Chontae Dhún na nGall í agus nuair a bunaíodh a chéaduair í sa bhliain 2000, bhí sí lonnaithe go sealadach in Institiúid Teicneolaíochta Leitir Ceanainn. Bhog sí i lár Mheán Fómhair 2000 go dtí Teach Sprackburn ar an Bhóthar Ard. Sa bhliain 2013, bhog an scoil isteach i bhfoirgneamh úrnua i gCnoc na Móna agus d'oscail an Taoiseach Éanna Ó Cionnaigh an scoil go hoifigiúil i 2014.

Tá clú bainte amach ag an scoil i réimsí na drámaíochta, an cheoil agus an spórt. Tá traidisiún láidir acadúil ag an scoil.

Míchéal Ó Giobúin atá mar phríomhoide reatha ar an scoil.

Catagóir:Meánscoileanna
Catagóir:Gaelcholáistí
Catagóir:Leitir Ceanainn
Polaiféamas

I miotaseolaíocht na Gréige, is é **Polaiféamas** () ‘*an té a bhfuil go leor focal aige*’) an Cioclóp is cáiliúla, mac Phóiséadóin. Is gnáth é a léiriú mar gruagach uafásach féasógach le súil amháin ar a éadan,  starrfhiacla fhada cosúil le marc-chlaíomh, agus cluasa bioracha an tsatair, rud a dhéanann idirdhealú idir é agus daoine.

San Odaiséia, deirtear gur mac le Póiséadón agus le Thoôsa, iníon Fhorcais, é Polaiféamas. Luann foinsí níos deireanaí gur mhic le Sicánas, mac Bhriareo , iad Polaiféamas, Antafátais, agus an Cíclóp. Maíonn daoine eile fosta gur mac le Polaiféamas agus Galáitéia é Gálatas, a thugann a ainm do na Gálataigh; nó gur saolaíodh triúr mac dóibh: Gálatas, Ceiltis agus Illíris, sinsear na gCeilteach agus na nIllíreach faoi seach. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:De shliocht Poseidon
Catagóir:Argónátaigh
Catagóir:Carachtair Aeneid
Catagóir:Fathaigh na Miotaseolaíochta Gréagaí
Catagóir:Miotaseolaíocht na Gréige
James Taylor

Is amhránaí mór le rá Meiriceánach é **James Vernon Taylor ** (12 Márta 1948 a rugadh é). 

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Oostende

Cathair sa Bheilg is ea **Oostende** (ainm Ísiltírise; Fraincis agus Gearmáinis: *Ostende*; Béarla: *Ostend*).
Tá an chathair suite ar chósta na Mara Thuaidh i gCúige Flóndras Thiar.
Tá breis is 69,000 duine ina gcónaí ann (2010).

## Íomhánna

Íomhá:Jachthaven(01).jpg|Oostende - an calafort
Íomhá:Amandine(02).jpg|Oostende - an calafort
Íomhá:Station Oostende.jpg|Oostende - an stáisiún traenach
Íomhá:MnpOstendLocation.png|Suíomh i gcúige Flóndras Thiar


Catagóir:Cathracha na Beilge
Una Healy

Is ceoltóir Éireannach í **Una Theresa Imogene Foden** (10 Deireadh Fómhair 1981 a rugadh í). Tá sí ina ball den ghrúpa popcheoil *[[The Saturdays]]* agus tá sí ina breitheamh ar an gcomórtas amhránaíochta teilifíse *[[The Voice of Ireland]]*.

## Gairm bheatha
### The Saturdays

### ''The Waiting Game''
D'eisigh Healy a céad albam, *[[The Waiting Game]]*  ar an 10ú Feabhra 2017.

## Dioscliosta
### Albaim Stiúideo

### Fadsheinm (E.P.)

### Singlí bolscaireachta

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:The Voice of Ireland
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Breithiúna The Voice
Catagóir:Daoine beo
Michael Collins (spásaire)

clé|mion|1964
Eitleoir agus ispásaire ab ea **Michael Collins** (a rugadh ar an 31 Deireadh Fómhair 1930 agus a fuair bás ar 28 Aibreán 2021).

Thaistil sé go dtí an ghealach ins an spáslong Apollo 11. Ach níor thuirling sé ar dhromchla na gealaí mar gheall ar chúraimí a bhí le comhlíonadh aige sa spáslong.

## Tagairtí

Catagóir:Spásairí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Clár Apollo
Steve Coogan

Is aisteoir de phór na hÉireann é **Stephen John "Steve" Coogan** a rugadh ar an 14 Deireadh Fómhair 1965. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Daoine beo
CCFÓ

Cumann reiligiúnda é **Cumann Críostúil na bhFear Óg** (nó *Young Men's Christian Association (YMCA)* sa Bhéarla) a bhfuil thart faoi 45 milliún ball aige ar fud na cruinne. Bhunaigh an Tiarna George Williams é i Sasana ar an 6 Meitheamh, 1844 i Londain.

Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Cumainn reiligiúnda
Maastricht

Cathair san Ísiltír is ea **Maastricht** (ainm Ísiltírise ; Liombuirgis: *Mestreech*). Tá an chathair suite cois abhann Maas i gCúige Limburg. Is í Maastricht príomhchathair agus an chathair is mó sa cúige Limburg. Tá breis is 121,000 daoine ina gcónaí ann (2011).

Síníodh an Conradh Maastricht (*Conradh ar an Aontas Eorpach*) i Maastricht sa bhliain 1992.

## Íomhánna

Íomhá:MaastrichtAltstadt.jpg|Maastricht - seanchathair cois Maas
Íomhá:Maastricht sunset.jpg|Maastricht - seanchathair cois Maas san oíche
Íomhá:Provincial Government Buildings on the Meuse.jpg|Maastricht - áras an rialtais chúige Limburg cois abhann Maas
Íomhá:Map_-_NL_-_Municipality_code_0935_(2009).svg|Suíomh i gCúige Limburg


## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Ísiltír
Catagóir:Limburg
Mons

Cathair Bheilgeach sa Vallúin is ea **Mons** (ainm Fraincise; Ollainnis: *Bergen*; sa teanga Picard: *Mon* nó *Mont*). 
Tá an chathair suite cois Haine agus tá breis is 91,000 duine ina gcónaí ann (2010). Is í *Mons* príomhchathair na cúige *Hainaut*.

Catagóir:Cathracha
Catagóir:An Bheilg
Catagóir:Cathracha na Beilge
Drólann

Tá an **drólann** lonnaithe san abdóman. Is cuid é den chóras díleáite an choirp. Téann an bia tríd an drólann tar éis é a dul tríd an stéig bheag agus sula bhfaightear réidh leis ón gcorp. Is é príomhchúspóir na drólainne ná an chuid deireadh den t-uisce a shú isteach san fhuil. 

clé|mion|220x220px|Anatamaíocht
clé|mion|220x220px|Físeán:  "This is Personal"

### Achoimre
Tá ceithre chuid den drólann ann. Ó thús go deireadh is iad: an drólann ardaitheach, an drólann trasnaitheach, an drólann íslítheach agus an drólann sigmóideach. 

Tá an drólann ardaitheach agus íslitheach go hiomlán clúdaithe ag seicin thiar an abdóman: an peirtanéim. Tá an chuid eile den drólann ceangailte seicin dúbáilte darbh ainm an méisenteire. Tá an méid seo den drólann in ann bogadh píosa.

Tar éis don bhia a thaisteal trí an réimse seo, téann sé sa reicteam, áit a bhfanann sé sula scaoiltear leis ón anas mar fhaecas.

### Ionscópacht ar an drólann
Is bealach iontach é ionscópacht chun ailse drólainne agus riochtaí eile sláinte a dhiagnóisiú.

## Féach freisin

* Putóg mhór
* Drólainníteas
* Ionscópacht ar an drólann

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Anatamaíocht an abdómain
Catagóir:Córas díleáite
Catagóir:Abdóman
Catagóir:Anatamaíocht
Ben Stiller

Is aisteoir Meiriceánach é **Benjamin Edward Meara "Ben" Stiller **, a rugadh ar an 30 Samhain 1965.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Tom Humphries

Colúnaí agus iriseoir spóirt Éireannach é **Tom Humphries** a scríobhann don nuachtán The Irish Times. Tá cónaí air i mBaile Átha Cliath lena bhean chéile Mary agus a bheirt iníonacha, Molly agus Caitlín. Rugadh i Londain é. Cuireadh ina leith sa bhliain 2011 gur éignigh sé cailín faoi bhun aois an toilithe.

Catagóir:Iriseoirí spóirt
Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Iriseoirí The Irish Times
Catagóir:Ciontóirí gnéis
Owen Wilson

Is aisteoir Gael-Mheiriceánach é **Owen Cunningham Wilson**, a rugadh ar an 18 Samhain 1968.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Leabharlann na Vatacáine

Leabharlann an tSuí Naofa ab ea **Leabharlann na Vatacáine** (Laidin: Bibliotheca Apostolica Vaticana) faoi láthair i gCathair na Vatacáine. Tá sé ar cheann de na leabharlanna is sine ar domhan agus tá na saothair agus téacsanna staire ansin ar na cinn is suntasaí ar domhan. Go hoifigiúil bunaíodh é sa bhliain 1475, cé go bhfuil sé i bhfád níos sine i ndáiríre. Tá thart ar 75,000 coidéacsanna ó a lán tréimhse stairiúil éagsúla ann.

Catagóir:Cathair na Vatacáine
Catagóir:Leabharlanna
Vince Vaughn

Is aisteoir Meiriceánach é **Vincent Anthony "Vince" Vaughn **, a rugadh ar an 28 Márta 1970. Fuirseoir, scríbhneoir scripteanna, agus léiritheoir scannán atá ann, chomh maith.

Rugadh Vaughn i Minneapolis i stát Minnesota, ach tógadh in Illinois é. Sharon Eileen (née DePalmo) an t-ainm a bhí ar a mháthair. As Hamilton, Ontario, Ceanada di. Bhí rath uirthi mar bhean gnó agus an-tionchar aici ar a mac. Vernon Lindsay Vaughn an t-ainm a bhí ar a athair. 

Chuaigh Vince leis an aisteoireacht sna 1980í. Bhí mionrólanna teilifíse aige, ach ba é an scannán *[[Swingers]]* a thuill clú dó sa bhliain 1996. Bhí sé páirteach i scannáin éagsúla eile, mar shampla *[[The Lost World: Jurassic Park]]*, *[[Old School (scannán)|Old School]]*, *[[Starsky & Hutch (scannán)|Starsky & Hutch]]*, **, *[[Couples Retreat]]*, *[[Mr. & Mrs. Smith (2005)|Mr. & Mrs. Smith]]*, agus *[[Wedding Crashers]]*. 

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
William Hague

Polaiteoir Sasanach is ea **William Jefferson Hague**, Rúnaí Gnóthaí Eachtracha na Ríochta Aontaithe (rugadh ar 26 Márta 1961). D'fhreastail sé ar Ripon Grammar School, ollscoil Oxford agus INSEAD. Toghadh mar MP é sa bhliain 1989. Roghnaíodh mar bhall den rialtas é i 1990. Chaill an páirtí toghchán 1997 agus tháinig Hague i gcomharbas ar John Major mar cheannaire. Ní raibh sé ach sé bliana is tríocha d'aois. Bhí sé ina cheannaire ar an bPáirtí Coimeádach ó mhí an Mheithimh 1997 go Meán Fómhair na bliana 2001. D'éirigh sé as an bpost sin sa bhliain 2001 nuair a bhuaigh Labour toghchán eile go rábach.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Beathaisnéisithe
Catagóir:Ealaíontóirí comhraic
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Staraithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Jean Auguste Dominique Ingres

Ba phéintéir nuachlasaiceach Francach é **Jean Auguste Dominique Ingres** a rugadh i Montauban ar an 29 Lúnasa 1780. Rinne sé staidéar le Jacques-Louis David. Fuair sé bás ar 14 Eanáir 1867, agus cuireadh i reilig Père Lachaise i bPáras é.

## Íomhánna

Íomhá:Le_Bain_Turc,_by_Jean_Auguste_Dominique_Ingres,_from_C2RMF_retouched.jpg|*Le Bain turc* (1862)
Íomhá:Louis-Francois Bertin.jpg|Louis-Francois Bertin (1832)
Íomhá:Dominique Ingres - Mme Moitessier.jpg|*Madame Moitessier* (1856)
Íomhá:Jean-Paul_Flandrin_-_Odalisque_with_Slave_-_Walters_37887.jpg|*L´odalisque et l´ésclave* (1842)


## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1780
Catagóir:Básanna i 1867
Catagóir:Péintéirí Francacha
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Père Lachaise
An Prionsa William, Diúc Cambridge

Is prionsa Briotanach é **William Arthur Philip Louis**, (a rugadh ar 21 Meitheamh 1982). Mac leis an bPrionsa Séarlas agus Diana, Banphrionsa na Breataine Bige atá ann. Is í a sheanmháthair Eilís II na Ríochta Aontaithe. 

Tá sé pósta le Kate Middleton. Tá triúr clainne aige: George, Charlotte agus Louis.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Daoine Albanacha
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag
Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta
Catagóir:Mairnéalaigh
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Tripilí

Is í **Tripilí** (Béarla: Tripoli) príomhchathair na Libia agus í ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Bhí breis is 1,065,405 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2007.

Bhí an Libia scoilte ina dhá leath sa bhliain 2011-2012, Bhí an taobh thoir (ina bhfuil Benghazi) faoi riail éagsúil pholaitiúil ó iarthar na tíre, réigiún a bhfuil Tripilí agus an rialtas "oifigiúil". Tá stádas idirnáisiúnta ag an Rialtas thiar i Tripilí.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:An Libia
Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Dáibhí de Barra

Feirmeoir agus scríbhneoir ba ea **Dáibhí de Barra** (*Dáibhí Do Barra*) (c.1758–1851).

I gCarraig Thuathail i gContae Chorcaí a rugadh é, agus fuair sé scolaíocht i scoil scairte. D’fhan sé ina cheantar dúchais ar feadh a shaoil, agus bhí sé ar dhuine den bheagán a bhí ag saothrú an phróis i nGaeilge sa 19ú haois. Bhain sé a fheidhm féin as stíl spleodrach na seanscéalta agus bhí sé in ann píosaí filíochta a chumadh mar mhaise ar an bprós. Scríobh sé *Páirliament na bhFíodóirí* agus *Corraghliocas na mBan Léirmhúinte*, in éineacht le cuntas bríomhar ar eachtra de chuid Chogadh na nDeachúna. 

Thit an eachtra sin amach ar 3 Meitheamh 1833. Rinne na húdaráis iarracht ar dheachúna a bhailiú le cabhair ó dhíorma saighdiúirí agus póilíní, ach tháinig slua le chéile agus chuir ina gcoinne le bataí agus clocha. Chosain lucht bailithe na ndeachúna iad féin le gunnaí ach maraíodh saighdiúir de thimpiste, agus bheartaigh an rialtas ar éirí as an ngnó. Ag seo sliocht as cuntas de Barra, agus lorg a chanúna féin air: 

:*Agus do chuir Seághan an Mhála [an báille] a dhó nó a thrí do phrósiasuíghe a bhfeidhm a cciúmhais an bhaile sal do mhothaig an sluagh Gaodhalach é, óir do bhí osgal talmhan mar a rabhadar na tighthe. Agus gluaisid ansin riompa an tráig soir ag cur a ngnótha chum cínn, gur tharla drong de na Catolice leó, agus adubhradar leó gan teacht ní bhus fuide ós air tí díthe agus díthbhála [do] dhéanamh bhádar, gur éirghidh imreasán eatorrtha dá haithle, ionnas gur bhuail Séamas Ó Síocháin .i. glasgharsún, pléasg do chloich air oifigioch Gallda gur thit fá thalamh gan mheabhair gan raésún ag tonna fola tar bhéaluibh a lot. Agus do ghabhag an garsún leó air sin, agus tháinig an leómhan acfuinneach lánchíocrach .i. Pilib Ó Seathchána ó Chúirt an Bharraig agus dronga eile mar aon leis agus beirid air an ngarsún agus gabhaid dá tharraint ó chéile gur bhaineadar don arm Gallda é, garab ann do bhuail fear ón íarthar buille trom tuirteamhail don bhata chruaig faoínse do bhain as a rámhainn le haig an chatha air pheeléir do bhí ag déanamh iomarca cleas ag íarr[aidh] prósios do chur asteach a ttigh ann, gur theilg naoi ccéimionna le fána na trágha é, gur fhan ann sínte ag tabhairt a chuid fola*. 

## Tagairtí

## Foinsí
Ó Cuív, Brian: ‘A contemporary account in Irish of a nineteenth-century tithe affray,’ *Proceedings of the Royal Irish Academy*, 1960-62, Vol. 61. Hodges, Figgis & Co., Ltd.. Dublin. 

## Féach freisin
* Amhlaoibh Ó Súilleabháin

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1758
Catagóir:Básanna i 1851
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Aarhus

Cathair sa Danmhairg is ea **Aarhus** (*Århus* ón mbliain 1948 go 2010). Tá an chathair suite in oirthear na hIútlainne, leithinis mhór idir an Mhuir Bhailt agus an Mhuir Thuaidh. Bhí breis is 242,000 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010 agus is í Aarhus an chathair is mó sa tír sin ach amháin an phríomhchathair, Cóbanhávan.

Tá calafort mór ann, agus an dara hollscoil is mó sa tír. Bunaíodh Ollscoil Aarhus sa bhliain 1928 agus tá breis is 34,000 mac léinn ag freastal uirthi anois.

Tá teach tábhairne Éireannach, darb ainm *Tír na nÓg*, i lár na cathrach.

## Íomhánna

Íomhá:Aarhus_DK_Gastronimie_am_Kanal_Feb_04.jpg| Aarhus - bialanna cois canáil
Íomhá:Aarhus_Universitet_-_hovedbygnings_bagside.jpg|Ollscoil Aarhus
Íomhá:Aarhus Universitet - hovedindgang.jpg|Ollscoil Aarhus - príomhdhoras na hollscoile
Íomhá:%C3%85rhus_Havn_set_fra_Den_Permanente.JPG| Aarhus - calafort na cathrach
Íomhá:DenmarkCityOfAarhus-viol-reddot-t.png| Suíomh sa Danmhairg


## Comhchathracha
Tá Aarhus nasctha le cathracha éagsúla mar seo a leanas:
* 20px Bergen, An Iorua
* 20px Göteborg, An tSualainn
* 20px Turku, An Fhionlainn
* 20px Qaqortoq, An Ghraonlainn
* 20px Harbin, An tSín
* 20px Cathair Pheadair, An Rúis

## Naisc sheachtracha
* Teach tábhairne *Tír na nÓg* in Aarhus: tirnanog.dk
* Ollscoil Aarhus: au.dk
* Eolas Aarhus: aarhuscity-info.dk 
* Turasóireacht Aarhus: visitaarhus.com 
* Cathair Aarhus: aarhus.dk

Catagóir:Cathracha na Danmhairge
Nikki Rhodes

Is ban-aisteoir pornagrafach í **Nikki Rhodes** (a rugadh í ar 20 Eanáir 1982 i gCalifornia, S.A.M.). Thosnaigh sí ag obair i scannáin phornagrafacha sa bhliain 2006 nuair a bhí sí tuairim is 26 bliana d'aois. Tá sí tar éis bheith i níos mó ná 70 scannán ó Nollaig 2009 i leith.

Rugadh í i Simi Valley i California. Dalta an-chliste a bhí inti, agus thosnaigh sí an ollscoil ag aois a 15 bliana, agus rinne sí staidéar ar an dlí ar feadh dhá bhliain go leith.

Ba é an chéad scannán a ghlac sí páirt ann ná *Rated T for Teens* le Mark Wood.

Sa bhliain 2009 bhuaigh sí gradam AVN don scannán *Night of the Giving Head*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Rhodes, Nikki
Catagóir:Daoine beo
Ian Botham

Iar-chruicéadaí agus tráchtaire cruicéid Sasanach is ea **Ian Botham**. Rugadh é ar 24 Samhain 1955. 

## Féach freisin
* Imreoirí cruicéid‎ 

## Tagairtí

Botham, Ian
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí cruicéid
Glenn McGrath

Iar-chruicéadaí Astrálach is ea **Glenn Donald McGrath**. Rugadh ar 9 Feabhra 1970 in Dubbo, New South Wales é. 

## Féach freisin
* Imreoirí cruicéid‎ 

## Tagairtí

McGrath, Glenn
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí cruicéid
Andrew Flintoff

deas|thumb|Andrew Flintoff, Cardiff, 2009
Cruicéadaí Sasanach is ea **Andrew "Freddie" Flintoff**. Rugadh é ar 6 Nollaig 1977. 

Flintoff, Andrew
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí cruicéid
An Pháis (An Chríostaíocht)

Sa Chríostaíocht, is í **an Pháis** (ón Laidin: *passionem* ) ná an tréimhse  ghearr dheireanach i saol Íosa Críost ag clúdach a bhealach isteach go dtí Iarúsailéim agus i ndeireadh báire a chuid chéasadh ar chros ar Chalvaire.

## Tagairtí

Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:An Cháisc
Túinis

Is í **Túinis** (Araibis:تونس - *Tūnis)* príomhchathair na Túinéise agus í ar an gcathair is mó sa tír sin freisin. Tá cónaí ar 638,845 duine sa chathair agus 1,056,247 sa ghobharnóireacht. Nuair a chuirtear daonra a mbruachbhailte léi, is gaire do 2.2 milliún atá inti.

## Aeráid

Tá aeráid Mheánmhuirí ag Túinis. Tá séasúr tirim te agus geimhreadh cineálta aici. Tá tionchar mór ag domhanleithead na cathrach, an ghaireacht leis an bhfarraige agus tír-raon na gcnoc ar aeráid na cathrach. Is é an gheimhreadh an séasúr is fliche. Titeann trian acu sa tréimhse seo. Chomh maith, tá an aimsir cineálta. Bíonn teochtanna chomh ard mar 16°C. Le linn an tsamhraidh, ardaíonn an teocht go dtí na troichaidí. Is annamh a bhíonn báisteach ann.

## Caidreamh Idirnáisiúnta
Shínigh Túinis comhaontuithe leis na háiteanna seo a leanas:

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Catagóir:An Túinéis
Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Catagóir:Príomhchathracha na Túinéise
Catagóir:Cathracha agus Bailte sa Túinéis
Catagóir:Síolta tíreolaíochta na Túinéise
Shane Warne

Cruicéadaí Astrálach ab ea **Shane Keith Warne**. Rugadh é ar 13 Meán Fómhair, 1969. Fuair sé bás ar 4 Márta 2022.

## Tagairtí

Warne, Shane
Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Imreoirí cruicéid
An Chincís

Is féile Chríostaí í an **Chincís**. Is lá tábhachtach é **Domhnach Cincíse** (nó **Domhnach na Cincíse**) i bhféilire na Críostaíochta. Deirtear ina thaobh gur thuirling an Spiorad Naomh ar na haspail lena linn.  

### Féilire
Titeann an Chincís ar an seachtú Domhnach i ndiaidh na Cásca. 

## Piseoga
Dúradh in Éirinn fadó go raibh dlúthbhaint ag an gCincíseach (.i. duine nó ainmhí a rugadh i dtrátha na Cincíse) leis an mí-ádh agus leis an mbás.  Creideadh, dá réir sin, go raibh sé i ndán dóibh duine a mharú.

Tréimhse an-dainséarach a bhí i gceist, creideadh, agus tharla a lán timpistí, go háirithe ar Dhomhnach Cincíse agus ar Luan Cincíse. 

Má ghortaigh Cincíseach duine eile, trí thimpiste fiú, thóg sé an-chuid ama le bheith ar fónamh arís (go dtí an chéad Domhnach Cincíse eile, uaireanta) nó d'fhéadfadh go bhfaigheadh an duine sin bás fiú amháin.
clé|mion|
Lucas Van Leyden (1514)
Bás a bhí i ndán don té ar rug ainmhí Cincíseach greim fiacla air, nó má fuair duine speach ón ainmhí sin fiú. 

## Féach freisin

* An Cháisc 

## Tagairtí

Catagóir:An Cháisc
Catagóir:Féilte Críostaí
Cnoc na nOlóg

Is droim sléibhe atá suite in oirthear Iarúsailéim é **Cnoc na nOlóg**. 

## Íomhánna

File:Yad Avshalom.JPG|Tuama Absalom
File:Jerusalem - Pyramide de Zacharie.jpg|Tuama Zechariah
File:Zkharia Hezir tombs.JPG|
File:Jerusalem Church of all nations BW 7.jpg|Eaglais Iarúsailéim na Náisiún Uile
File:Church of Mary Magdalene1.jpg|Eaglais Mháire Mhaigdiléana
Íomhá:MtolivesviewC.jpg|Cnoc na nOlóg


## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte Iarúsailéim
Catagóir:Críostaíocht
An Ghailíl

clé|250px|mion|An Ghailíl
Is réigiún sa Mheánoirthear í **an Ghailíl**. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:An Meánoirthear
Catagóir: Iosrael
Donald Bradman

Cruicéadaí Astrálach ab ea **Donald George Bradman**. Rugadh é ar 27 Lúnasa 1908 agus d'éag 25 Feabhra 2001. 

## Féach freisin
* Imreoirí cruicéid‎ 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1908
Catagóir:Básanna in 2001
Catagóir:Imreoirí cruicéid
Geitséamainí

250px|mion|clé|Gairdín Gheitséamainí
Is gairdín atá suite i ngar den Cnoc na nOlóg, in Iarúsailéim é **Geitséamainí**. 

## Tagairtí

Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Iarúsailéim
Duais an Oireachtais

Duais liteartha do scríbhneoireacht as Gaeilge é **Duais an Oireachtais** a bhronntar ag Oireachtas na Gaeilge. Bronntar é mar phríomhdhuais i gComórtais Liteartha an Oireachtais, na comórtais liteartha a eagraítear mar chuid d'imeachtaí an Oireachtas.

## Iarbhuaiteoirí
* Cré na Cille le Máirtín Ó Cadhain a bhuaigh an duais sa bhliain 1947. 

* Bhuaigh Athnuachan an duais sa bhliain 1995 tar éis a scríofa sa bhliain 1951.
 
* Bhuaigh Celia de Fréine Duais an Oireachtais do cheithre dhráma léi; Anraith Neantóige; Cóirín na dTonn; Tearmann; agus Meanmarc.

* Tom Cullivan a bhuaigh Duais an Oireachtais, sa bhliain 1975 dá dhráma ''Aisling Mhic Artai''.

* Pádraic Ó Conaire (dráma) le Diarmuid de Faoite ar éirigh leis Duais an Oireachtais a bhaint amach. 

* Bhuaigh Ré Ó Laighléis an chéad duais €4,000 d'úrscéal Ár i gComrua Duais Oireachtais sa bhliain 2005.

* Paddy Bushe bhuaigh sé Duais an Oireachtais agus duais don fhilíocht ón Oireachtas sa bhliain 2006

* Ghnóthaigh úrscéal (*[[An Cléireach]]*) le Darach Ó Scolaí Duais an Oireachtais sa bhliain 2007 do

## Féach freisin
* Litríocht na Gaeilge

Catagóir:Oireachtas na Gaeilge
Catagóir:Dámhachtainí
Catagóir:Duaiseanna Liteartha na Gaeilge
Benghazi

Is cathair é **Benghazi** san Libia. Tá breis is 1,087,000 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:Cathracha
Catagóir:An Libia
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Dresden

Is é **Dresden** (Soirbis: *Drježdźany*) príomhchathair na Sacsaine, atá suite in oirthear na Gearmáine. Tá daonra de 517,052 duine ag an chathair. Sreabhann an Elbe tríd an gcathair seo.

## Gailearaí pictiúr

Dresden-1430-Elbpanorama-2008-gje.jpg|Panorama
Dresden-1286-Bruehlsche Terrassen-Rahmen-2008-gje.jpg|Brühlsche Terrasse
Dresden-1322-Zwinger-Brunnen-2008-gje.jpg|Zwinger
Dresden-1342-Zwinger-Glockenspielpavillon-2008-gje.jpg|Zwinger
Dresden-1478-Frauenkirche-2008-gje.jpg|Frauenkirche
Dresden-1248-Kreuzkirche-2008-gje.jpg|Kreuzkirche
Dresden-1720-Ufa-Palast-2008-gje.jpg|Ufa-Palast
Dresden-1508-Yenidse-Kuppel-Minarett-2008-gje.jpg|Yenidse
Dresden-1536-Grosser Garten-Palais-Fontaene verdoppelt-2008-gje.jpg|'Großer Garten'
Dresden-1580-Elbschloesser-2008-gje.jpg|Elbschlösser


## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Misrata

thumb|Misrata
Is cathair é **Misrata** san Libia. Tá breis is 550,000 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:Cathracha
Catagóir:An Libia
Robert Wilhelm Bunsen

[thumb|miniatur|Tuama Bunsen ag [Bergfriedhof (Heidelberg)|Heidelberger Bergfriedhof]]
Ceimiceoir Gearmanach ab ea **Robert Wilhelm Bunsen**  (30 Márta 1811 - 16 Lúnasa 1899. D'fhiosraigh sé speictrim astúcháin na ndúl téite, agus sa bhliain 1860, d'aimsigh sé caeisiam agus rubaidiam sa bhliain 1861, in éineacht leis an bhfisiceoir Gustav Kirchhoff. Tá Gradam Bunsen-Kirchhoff don speictreascópacht ainmnithe i ndiaidh 'Bunsen agus Kirchhoff'. 

D'fhorbair Bunsen roinnt modhanna chun gás-anailíse a dhéanamh freisin. Bhí sé ina cheannródaí sa fhótaiceimic, agus rinne sé obair luath i réimse na ceimice arsanaice orgánaí. Lena chúntóir saotharlainne Peter Desaga, d'fhorbair sé an dóire Bunsen, feabhas suntasach ar na dóirí saotharlainne a bhí in úsáid ag an am.

Cheap Bunsen raon ionstraimí tábhachtacha eile:  
* fótaiméadar an gheirspota,  
* an bataire galbhánach,  
* an t-oighear-chalraiméadar,  
* agus (i gcomhar le Remy Roscoe) an t -achtanaiméadar. 
Tá an 'Dámhachtain Bunsen-Kirchhoff' le haghaidh na speictreascópachta anailíse (Gearmáinis: *Bunsen-Kirchhoff-Preis für Analytische Spektroskopie*) ainmnithe in onóir dóibh. 

## Saol
Nuair a d'fhostaigh Ollscoil Heidelberg Bunsen sa bhliain 1852, gheall na húdaráis saotharlann nua a thógáil dó. Bhí tús curtha díreach ag an am sin le soilsiú sráide gásghual a shuiteáil i Heidelberg, agus mar sin bhí soláthar gáis curtha isteach san fhoirgneamh saotharlainne nua chomh maith. 

Fuair an tsaotharlann teas chomh maith le soilsiú ón ngás. I gcomhair téimh, bhí sé inmhianaithe an teocht a uasmhéadú agus an lonrachas a íoslaghdú. Go dtí sin, ní raibh an-éifeachtach sna lampaí saotharlainne maidir le simplíocht agus barainneacht, chomh maith le cáilíocht an lasair i gcomhair dóire lampa.

Nuair a bhí foirgneamh s'aige fós á dtógáil go déanach sa bhliain 1854, mhol Bunsen prionsabail dearaidh áirithe don mheicneoir ollscoile, Peter Desaga, agus mhol sé dó fhréamhshamhail a thógáil. (Bhí na prionsabail comhchosúla úsáidte níos luaithe ag Michael Faraday i ndearadh dóire, agus ag an ghás innealtóir R. W. ​​Elsner i ngléas a bhí paitinnithe sa bhliain 1856).

Bhí smaoineamh an dóire fhíorthábhachtaigh seo ag Robert Bunsen, ach ba é a chabhraitheoir teicniúil Peter Desaga a thóg is a thug chun foirfeachta é.

D'éirigh leis an dearadh Bunsen-Desaga lasair te, neamh-shúiche, neamh-lonrúil a ghiniúint, trí ghás le haer a mheascadh i mbealach rialaithe roimh dhóchán. Chruthaigh Desaga scoiltíní i gcomhair an aeir ag bun an chéad dóire sorcóireach, an lasair a lasadh ag an mbarr.

Faoin am a d'osclaíodh an foirgneamh go luath sa bhliain 1855, bhí caoga dóirí déanta ag Desaga do mhic léinn Bhunsen. D'fhoilsigh Bunsen cur síos ar an ndóire dhá bhliain níos déanaí, agus ghlac go leor dá chomhghleacaithe go luath leis an dearadh.
## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1811
Catagóir:Básanna i 1899
Catagóir:Ceimiceoirí Gearmánacha
Catagóir:Aireagóirí Gearmánacha