open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mainistreacha agus Prióireachtaí i gContae Ros Comáin

Is fada **mainistreacha agus prióireachtaí i gContae Ros Comáin**, cé nach bhfuil iontu anois ach fothraigh. Is iomaí ord a d'fhódaigh iad féin ann sna meánaoiseanna, agus is díol spéise í Mainistir na Búille go háirithe. 

{| width=99% class="wikitable" 
!width = 15%|Fundúireacht 
!width = 5%|Íomhá 
!width = 30%|Oird 
!width = 10%|Ainm Eile 
!width = 20%|Ainm Foirmiúil 
!width = 5%|Tagairtí 
!width = 5%|Áit 
|- valign=top 
|Mainistir na Búille 
|100px 
|**Cistéirsigh** *ó Mhainistir* Buniffi *sa bhliain 1161, ar láithreán seanmhainistreach darb ainm* Ath-da-Larc
|Mainistir *Ath-da-Larc* 
| 
| 
| 
|- valign=top 
|Mainistir Chluain Seanmhaoil, in aice le Cluain Seanmhaoil 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|- valign=top 
|Mainistir an Doirín 
| 
| 
| 
| 
| 
|- valign=top 
|Mainistir Dhroim Connaidh 
| 
|**Cistéirsigh***d'aistrigh* ó *Mhainistir* Grellechdinach *c.*1156;*d'aistrigh go* Buniffi *c.*1158/9
|Mainistir Dhroim Conaidh 
| 
| 
| 
|- valign=top 
|Mainistir Inis Mac nÉirín,  Inis Mac nÉirín, Loch Cé 
| 
|**Manaigh Phádraig** *bunaíodh sa* 6ú haois;**Canónaigh Rialta Agaistíneacha***bunaíodh tar éis* 1140;*scaipeadh* 1569?
| 
| 
| 
| 
|- valign=top 
|Mainistir Chill Rónáin 
| 
|an 6ú haois 
| 
| 
| 
| 
|- valign=top 
|Mainistir Ros Comáin (Agaistíneach) 
| 
|**Canónaigh Rialta Agaistíneacha***bunaíodh go luath san* 8ú haois, 
| 
| 
| 
| 
|- valign=top 
|Mainistir Ros Comáin (Doiminiceach) 
| 
|**Doiminicigh** 1253-1872? 
| 
|Teampall Mhuire, Ros Comáin 
| 
| 
|- valign=top 
|Prióireacht Oileán na Tríonóide,  Oileán na Tríonóide, Loch Cé 
| 
|**Canónaigh Phréamointréacha** 1215/1237-1608

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Kaká

Is imreoir sacair ón Bhrasaíl é **Ricardo Izecson "Kaka" dos Santos Leite**. Rugadh ar an 22 Aibreán, 1982 é i mBrasília, sa Bhrasaíl. Thosaigh sé ag imirt sacair go proifisiúnta ina thír dhúchais ag tús na bliana 2001 agus le AC Milan, san Iodáil, i mí Lúnasa, 2003. Imríonn sé faoi láthair le Real Madrid.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Karim Benzema

Is imreoir sacair é **Karim Benzema**. Imríonn sé faoi láthair le Real Madrid mar ionsaitheoir. Rugadh ar 19 Nollaig, 1987 i Lyon na Fraince é. Lonnaigh a sheanathair, arbh ón Ailgéir é, i Lyon sa bhliain 1950 agus ba ansin a tógadh Karim. 

I mí Dheireadh Fómhair 2021, i dtriail Karim Benzema i gcás sextape Mathieu Valbuena, d’iarr oifig ionchúisitheora Versailles ar an gcúirt choiriúil pianbhreith príosúin ar fionraí deich mí agus fíneáil 75,000 euro a fhuaimniú i gcoinne Karim. Benzema.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Fraince
Sergio Ramos

Is imreoir sacair Spáinneach é **Sergio Ramos**. Imríonn sé faoi láthair le Real Madrid. Rugadh é 30 Márta 1986 in Camas, Andalucía.

Ar 17 Lúnasa 2015, agus i ndiaidh tuairimíocht faoina aistriú go Manchester United, ghlac Ramos conradh nua cúig bliana le Real Madrid, rud a cheanglaíonn é leis an gclub sin go dtí an bhliain 2020. Rinneadh captaen de i ndiaidh aistrú Casillas go FC Porto.

Bhronn UEFA an teideal Laoch na hImeartha air ar 28ú Bealtaine 2016 i ndiaidh bua Real Maidrid (5–3) i gcoinne Atlético Madrid.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Daoine beo
Karl Malden

Aisteoir Meiriceánach ba ea **Karl Malden** (22 Márta 1912 - 1 Iúil 2009). Bronnadh Oscar amháin air.

## Scannáin

mion|clé|Karl Malden

* *They Knew What They Wanted* (1940) 
* *Winged Victory* (1944) 
* *13 Rue Madeleine* (1947) 
* *Boomerang* (1947) 
* *Kiss of Death* (1947) 
* *The Gunfighter* (1950) 
* *Where the Sidewalk Ends* (1950) 
* *Halls of Montezuma* (1951) 
* *The Sellout* (1952) 
* *Diplomatic Courier* (1952) 
* *Operation Secret* (1952) 
* *Ruby Gentry* (1952) 
* *I Confess* (1953) 
* *Take the High Ground!* (1953) 
* *Phantom of the Rue Morgue* (1954) 
* *On the Waterfront* (1954) 
* *Baby Doll* (1956) 
* *Fear Strikes Out* (1957) 
* *Bombers B-52* (1957) 
* *The Hanging Tree* (1959)
* *Pollyanna*(1960) 
* *The Great Impostor* (1961) 
* *One-Eyed Jacks* (1961) 
* *Parrish* (1961) 
* *All Fall Down* (1962) 
* *Birdman of Alcatraz* (1962) 
* *How the West Was Won* (1962) 
* *Gypsy* (1962) 
* *Come Fly with Me* (1963) 
* *Dead Ringer* (1964) 
* *Cheyenne Autumn* (1964) 
* *The Cincinnati Kid* (1965) 
* *Nevada Smith* (1966) 
* *Murderers' Row (1966) 
* *Hotel* (1967) 
* *The Adventures of Bullwhip Griffin* (1967) 
* *Billion Dollar Brain* (1967) 
* *Blue* (1968) 
* *Hot Millions* (1968) 
* *Patton (1970) 
* *The Cat o' Nine Tails (1971) 
* *Wild Rovers* (1971) 
* *Summertime Killer* (1972) 
* *Beyond the Poseidon Adventure* (1979) 
* *Meteor* (1979) 
* *Twilight Time* (1982) 
* *The Sting II* (1983) 
* *Dario Argento's World of Horror* (1985) 
* *Billy Galvin* (1986) 
* *Nuts* (1987) 

== Teilifís ==
* *A Streetcar Named Desire* (1951) 
* *The Streets of San Francisco* (1972-77)
* *Skag* (1980)
* *Miracle on Ice* (1981) 
* *Fatal Vision'' (1984) 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1912
Catagóir:Básanna in 2009
Scéal Ó Thuaidh

Sraith theilifíse (de chuid RTÉ) faoi Chumann Lúthchleas Gael i dTuaisceart Éireann is ea **Scéal Ó Thuaidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael
Catagóir:Cláir Spóirt‎
Catagóir:Cláir faisnéise‎
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Cláir theilifíse
Mainistir Ros Comáin

Tá níos mó ná ciall amháin leis an logainm **Mainistir Ros Comáin**:
* Mainistir Ros Comáin (Doiminiceach)
* Mainistir Ros Comáin (Agaistíneach)
Éire Neodrach

Clár teilifíse é ***[[Éire Neodrach]]*** faoi neodracht na hÉireann sa Dara Cogadh Domhanda. Craoladh *Éire Neodrach* ar TG4.

## Féach freisin

* Neodracht na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir faisnéise
Catagóir:Cláir staire
Catagóir:Neodracht na hÉireann
Mainistir Ros Comáin (Agaistíneach)

Bunaíodh **mainistir Ros Comáin (Agaistíneach)** mar mhainistir dhúchasach sa chéad chuid den 8ú haois. Chuir Naomh Comán ar bun ar ros sa riasc í; ní fios arbh easpag é, ach b’easpaig iad cuid de na habaí a lean é. 

Tháinig ainm an léinn ar an mainistir, agus bhí clú ar a cuid scoláirí. Bhí dlúthnasc aici le Cluain Mhic Nóis, áit léinn eile, ó lár an 10ú haois amach, nó roimhe sin, b’fhéidir; agus bhain sí leas as pátrúnacht ríthe Chonnacht, dream a ghlac teideal an Ard-Rí chucu féin. Bhí mac leis an Rí Toiríollach mac Ruairí Uí Chonchúir (1088-1156), Maolíosa (-1223), ina ab ar an mainistir, agus thug sé giota den Fhíor-Chros ar ais ón Róimh leis sa bhliain 1123, iarsma a cuireadh sa Bhachall Buí (Cros Chonga). (Toiríollach féin a chuir an chros sin á déanamh.) 

Nuair a tháinig na hAgaistínigh chun na hÉireann ghlac an mhainistir riail an oird, cé gurbh áit Ghaelach fós í, fiú tar éis gur thóg na Normannaigh caisleán ar thailte na manach agus é de nós acu na Gaeil a chur as na mainistreacha. 

Le linn Shiosma Mhór an Iarthair (1378-1417) cheap an frith-Phápa Clement VII Tomás Mac Aogáin mar ab. Tháinig sé anall ó Avignon agus thionóil eaglaisigh agus neamheaglaisigh Connacht i Ros Comáin, áit a bhfuair sé dílse gach duine ach amháin Easpag Ail Finn (nár tháinig) agus Easpag Chill Ala, a chuir a ard-déagánach chun ceart an Phápa Urban VI a sheasamh. 

Nuair a tháinig muintir Uí Chonchúir chun réitigh leis an mBainríon Eilís, bronnadh an mhainistir ar chonstáblacht chaisleán Ros Comáin agus ina dhiaidh sin ar an Ridire Nioclás Malbie. 

Ar éigean atá fothraigh féin na mainistreach le feiceáil anois.

## Féach freisin
* Mainistir Ros Comáin (Doiminiceach)
* Mainistreacha agus Prióireachtaí i gContae Ros Comáin

## Tagairtí
* Catholic Encyclopedia - Mainistreacha de chuid Ros Comáin

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha Agaistíneacha
Trom go Tirim

Sraith theilifíse de chuid TG4 is ea **Trom go Tirim**. Is ar chailleadh meáchain atá an tsraith bunaithe. Dar le TG4, seo "Clár ina bhfaighidh lucht féachana spreagadh, misneach agus eolas chun a meáchan cuí féin a bhaint amach".

## Tagairtí

Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Sraitheanna teilifíse réaltachta
Siar Ó Thuaidh

Sraith theilifíse de chuid TG4 faoi Thuaisceart Éireann is ea **Siar Ó Thuaidh**.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Cláir TG4
Mainistir Ros Comáin (Doiminiceach)

Bhunaigh na Doiminicinigh **mainistir Ros Comáin** sa bhliain 1253 faoi choimirce Fheidhlimí Uí Chonchúir, rí Chonnacht, agus tiomnaíodh do Mhuire í sa bhliain 1257. Chuaigh an rí chun cónaithe ann i ndeireadh a shaoil agus cuireadh ann é; tá a íomhá le feiceáil fós ar a thuama, agus cuireadh a lán taoiseach eile ann ina dhiaidh sin. 

Coigistíodh an mhainistir sa 16ú haois. Ar dtús bronnadh í ar chonstáblacht Ros Comáin agus ina dhiaidh sin ar an Ridire Nioclás Malbie, ach d’fhan na manaigh sa cheantair. Le linn Chromail maraíodh cuid díobh, agus tá roinnt dá n-ainmneacha siúd againn – Dónall Ó Neachtain, Éamonn Ó Beirne, Réamonn Mac Eochaidh, Bearnard Ó Ceallaigh agus eile. 

Níor scaip na manaigh: fuair siad teach beag agus giota talaimh, agus bhí sé dhuine dhéag ann faoin mbliain 1791; ach tháinig deireadh leis an gcomhthionól sa bhliain 1844. Níl i mainistir Ros Comáin féin ach fothraigh na heaglaise anois.

## Féach freisin
* Mainistir Ros Comáin (Agaistíneach)
* Mainistreacha agus Prióireachtaí i gContae Ros Comáin

## Tagairtí
* Catholic Encyclopedia - Mainistreacha de chuid Ros Comáin

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha Doiminiceacha in Éirinn
Mainistreacha Chontae Thiobraid Árann

Is díol mór spéise iad **mainistreacha Thiobraid Árann** de bharr a bhfuil d'fhothraigh ann agus mainistir amháin ann ar cuireadh caoi iomlán arís uirthi, rud an-neamhchoitianta. 

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
An Mhacadóinis

Is í an **Mhacadóinis** teanga oifigiúil na Macadóine (is é sin, iar-Phoblacht Iúgslavach na Macadóine). Tá sí an-chosúil leis an mBulgáiris, nó tá an dá theanga seo tar éis córas na dtuiseal a chailleadh go hiomlán. San am chéanna, áfach, tá córas aimsirí na mbriathar i bhfad níos casta sa dá theanga seo ná sa chuid is mó de na teangacha Slavacha. Mar sin, is féidir a rá gur canúint de chuid na Bulgáirise í an Mhacadóinis.

Ón taobh eile de, tá a ceartlitriú féin ag an Macadóinis, agus cuid mhór den téarmaíocht agus den stór focal teibí níos cosúla leis an tSeirbis ná leis an mBulgáiris. Thairis sin, is gnách le lucht téarmaíochta agus pleanála teanga na Macadóine dul ar lorg téarmaí nua sna canúintí, nó iad a chumadh in aithris ar mhúnlaí focalfhréamhaithe na gnáthchainte. Tá an Bhulgáiris i bhfad níos mó ag brath ar an Rúisis agus ar an tSean-Slaivis Eaglasta le haghaidh múnlaí téarmaíochta.

Glactar leis gurbh é Krste Misirkov a chuir bun le traidisiún liteartha na Macadóinise leis an leabhar *Za makedonckite raboti* ("I dtaobh chúrsaí na Macadóine") sa bhliain 1903.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha Slavacha
Catagóir:Teangacha na hEorpa
Catagóir:Poblacht na Macadóine
Mainistir Átha Iseal

Tá **Mainistir Átha Iseal** le fáil ina bhfothraigh ar bhruach thiar na Siúire, 8 gciliméadar siar ó dheas ó Chaiseal. Na Canónaigh Rialta Agaistíneacha a bhunaigh í, rud a rinne siad faoi choimirce Uaitéir de Burgh, an chéad Iarla Uladh. Cuireadh ann é sa bhliain 1271. Ní raibh lárchóras riaracháin ag na hAgaistínigh mar a bhí ag na Cistéirsigh, rud a fhágann gur beag taifead atá le fáil anois. Nuair a cuireadh Mainistir Átha Iseal ar bun bhí mórán Canónach Agaistíneach in Éirinn, agus os cionn céad is fiche mainistir acu. Is í Ardeaglais Chríost i mBaile Átha Cliath an ceann is suntasaí díobh. 

Tar éis scaoileadh na mainistreacha sa 16ú haois, bronnadh tailte Mhainistir Átha Iseal ar Thomás, Iarla Urmhumhan.

## Ailtireacht
Téitear chun na mainistreach thar dhroichead agus trí theach geata, agus is léir gur iomaí athchóiriú a rinneadh ar na foirgnimh. Laghdaíodh cuid acu chun freastal ar chomhthionól níos lú. Bhí príomhphasáiste na heaglaise ina reilig leis na céadta bliain, agus tá iarsma scáthlán croise le feiceáil. Tá na ballaí lán de phoill a mbaintí feidhm astu chun cuaillí scafaill a iompar, agus a mbaineann na cága feidhm astu anois le haghaidh a gcuid nead.

## Tagairtí
* Leask, *Irish Churches & Monastic Buildings, Vol.2* 
* McCraith, *Athassel Priory and its Patrons*, The New Ireland Review, 1910 
* *Athassel Abbey*, The Commissioners of Public Works 

## Féach freisin
* Mainistreacha Chontae Thiobraid Árann

## Naisc Sheachtracha
* Fothraigh na mainistreach  
* An taobh istigh den mhainistir

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Mainistreacha Agaistíneach
Colm Breathnach

File Corcaíoch is ea **Colm Breathnach** (1961-).

## Saol

Fuair sé a chuid oideachais i gColáiste an Phiarsaigh i nGleann Maghair, Contae Chorcaí agus i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh. Bronnadh céim MA Ghaeilge air nuair a scríobh sé tráchtas ar shaothar an fhile Liam S. Gógan. Chaith sé seal ag obair ar Fhoclóir na Nua-Ghaeilge in Acadamh Ríoga na hÉireann, ansin chuaigh sé isteach sa Choiste Téarmaíochta sa Roinn Oideachais. Sa bhliain 1997, tar éis dó aon bhliain déag a chaitheamh ina phost mar théarmeolaí, fuair sé post eile i Rannóg an Aistriúcháin, Teach Laighean.

## Saothair
* Cantaic an Bhalbháin (BÁC: Coiscéim, 1991);
* An Fearann Breac (BÁC: Coiscéim, 1992);
* Scáthach (BÁC: Coiscéim, 1994);
* Croí agus Carraig (BÁC: Coiscéim, 1995).
* An Fear Marbh (Indreabhán: Cló Iar-Chonnachta, 1998);
* Chiaroscuro (BÁC: Coiscéim, 2006)
* Dánta agus Dánta Eile (BÁC Coischéim 2012)

D'aistrigh Colm Breathnach agus an Dr. Andrea Nic Thaidhg an t-úrscéal *Katz und Maus* le Günter Grass mar *Cat agus Luch* (BÁC: Coiscéim, 2000) agus sa bhliain 2001 rinne sé aistriúchán Gaeilge ar léacht Nobel Grass faoin teideal 'Leanfar De…' in eagrán trítheangaigh (Gearmáinis, Gaeilge agus Béarla) a chuir Cumann Aistritheoirí agus Teangairí na hÉireann amach.

## Duaiseanna
Bhuaigh *Cantaic an Bhalbháin* Duais Bhardas Chorcaí i gcomórtas an Oireachtais sa bhliain 1991. Bhuaigh *Scáthach* agus *Croí agus Carraig* an Phríomhdhuais don Fhilíocht san Oireachtas sna blianta 1994 agus 1995. Fuair *An Fear Marbh* aitheantas i gComórtas Filíochta Chló Iar-Chonnachta sa bhliain 1997. Sa bhliain 2006, bhuaigh *Chiaroscuro* duais aitheantais san Oireachtas. Bhronn an Foras Cultúrtha Gael-Mheirceánach duais an Bhuitléirigh air sa bhliain 1999.

## Aistriúcháin
Tá aistriúchán Rómáinise de *An Fear Marbh* foilsithe ag Ars Longa Barbatul fara viaa (Iasi:1999). Is iomaí díolaim a bhfuil saothar leis iontu, mar shampla *Keltische liebesgedichte* (leagan Gearmáinise) agus Bolirà La Rugiada (leagan Iodáilise). Tá leaganacha dá dhánta ar fáil i nGaeilge na hAlban, i mBéarla agus i bhFraincis freisin. Tá Breathnach luaite san *Encyclopaedia of Ireland*.

Breathnach, Colm
Breathnach, Colm
Breathnach, Colm
Breathnach, Colm
Catagóir:Daoine beo
Brian Ó Dálaigh

Is scríbhneoir Cláiríneach é **Brian Ó Dálaigh**. Bhain sé amach cáilíochtaí sa stair i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus in Ollscoil na hÉireann, Má Nuad. Is príomhoide scoile é. Tá go leor foilsithe ag O Dálaigh ar stair agus ar shaíocht Thuamhumhan. Is é Ó Dálaigh scríbhneoir *Ennis: Irish Historic Towns Atlas* d’Acadamh Ríoga na hÉireann.
## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Staraithe Éireannacha
An Dochtúir Áthas

Is úrscéal é ***[[An Dochtúir Áthas]]*** le Liam Mac Cóil (Leabhar Breac 1994, ISBN 1-898332-00-2). A chéad úrscéal a bhí ann. Ba é an leabhar seo an chéad leabhar Gaeilge a cuireadh ar ghearrliosta The Irish Times Literary Awards. Pléann *An Dochtúir Áthas* le cúrsaí sícanailíse agus an gaol idir dochtúir agus cliant. Is iomaí leibhéal brí atá san úrscéal áfach. Tá greann sa scéal freisin. 
[clé|mion|[Liam Mac Cóil ]]

## An scéal
[clé|mion|273x273px|[Sigmund Freud]]
Insíonn an leabhar scéal faoi fhear atá ag freastal ar shíocanailísí. Ní luaitear ainm an fhir seo san úrscéal nó ní thugtar mórán eolais faoi seachas roinnt mionrudaí, mar shampla, gur fear cuíosach óg é a oibríonn in oifig.

Tosaíonn an leabhar le brollach ina bhfuil cur síos ar chomhrá idir an reacaire seo agus a ghnáthdhochtúir. Cuireann an dochtúir seo é chuig an síocanailísí, an Dochtúir Áthas, toisc go bhfuil galar air “nach bhfuil aon ainm air. Ná níl aon airí ag gabháil leis”. 

Ní fhaightear eolas ach oiread faoina fhadhb shíciatrach nuair a théann sé chuig an Dr Áthas ach gur ‘cás clasaiceach’ é agus go raibh sé á shéanadh, ag éalú ón admháil go bhfuil aon rud air. Ar feadh na ndeich seisiún ag a bhfreastalaíonn an reacaire ar an Dr Áthas, ní chuirtear aon cheist air faoina chuid mothúchán nó a chuid fadhbanna. 

Ní lorgaíonn an dochtúir eolas ar bith uaidh faoina shaol. Ina ionad sin tugann sé scéalta dó agus seinneann sé ceol. 

Cé nach bhfuil mórán ráite sa leabhar faoin ngalar intinne seo atá ar an reacaire, feictear go hindíreach go bhfuil a chuid fadhbanna féin ag an Dr Áthas. 

Tugtar leideanna don léitheoir ar fud an leabhair faoi shaol Áthais agus faoi na cúiseanna a bhfuil fadhbanna aige ach ní deirtear é os aird riamh. Is scéal é, mar sin, atá leathinste ag reacaire gan ainm agus atá curtha le chéile le tagairtí liteartha agus ceoil. 

Mar úrscéal a bhfuil saol Sigmund Freud mar ábhar aige, luaitear teoiric Fhreudach féin go minic.

## Moladh
Dar le Pearse Hutchinson san *[[RTÉ Guide]]*, seo "ceann desna húrscéalta is dea-scríofa, is difriúla, is spéisiúla — in aon fhocal amháin, is fearr — a foilsíodh in Éirinn le fada an lá. Coinnítear ar bís thú ó leathanach go leathanach."

Dúirt Caoimhe Nic Cába ar *[[Scéala Éireann|Scéal Éireann]]* gur "Scéal soifisticiúil, nua-aimseartha" a bhí ann.

San *[[The Irish Times|Irish Times]]*, rinne Seosamh Ó Murchú cur síos air mar: "*A challenging work which incorporates elements of the best detective writing, large chunks of anaysis concerning Freud and psychonanalysis... some hilarious and delightfully sharp literary and other references as well as plain good fun.*"

## Féach freisin
* Sigmund Freud
* ''Sna Fir'' (úrscéal)
* ''Athnuachan'' (úrscéal)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Nóta Beathaisnéise: Liam Mac Cóil

Catagóir:Leabhair le Liam Mac Cóil
Catagóir:Úrscéalta Éireannacha
Catagóir:Úrscéalta Gaeilge
Catagóir:Úrscéalta bleachtaireachta
Catagóir:Stair na Gaeilge
Catagóir:Síciatracht
Catagóir:Gnéasacht an duine
Catagóir:Cultúr LADT
Catagóir:Stair lucht LADT in Éirinn
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1994
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1990idí
Nótaí ón Lár

Leabhar neamhfhicsin í ***Nótaí Ón Lár: Dialann Mhantach*** leis an úrscéalaí Éireannach Liam Mac Cóil. D'fhoilsigh Leabhar Breac an leabhar i 2002 (ISBN 978-0-898332-15-0). 

## Ábhar
Sa leabhar neamhfhicsin seo a dhéanann comóradh ar an Mílaois nua, agus a d'eascair as cuireadh a fuair an t-údar ábhar a chur ar fáil don irisleabhar *An Aimsir Óg*, baineann Mac Cóil úsáid as an dialannaíocht le dul i ngleic le roinnt de na fadhbanna atá os ár gcomhair san aonú haois is fiche. Cur chuige é seo a d'úsáid sé ó shin in *An Chláirseach agus an Choróin*.

## Léirmheas
Is é a dúirt Pól Ó Muirí ina léirmheas ar an leabhar san *Irish Times*, "Tá sé de bhua ag an dialann seo go n-éiríonn le Mac Cóil ábhar a chur ar fáil atá spéisiúil ach nach bhfuil faoistiniúil. Ní gníomh dóláis atá anseo againn ach gníomh dóchais.

## Tagairtí

## Féach freisin
* An Dochtúir Áthas
* Fontenoy (úrscéal)
* An Chláirseach agus an Choróin

## Naisc sheachtracha
* Nóta Beathaisnéise, Liam Mac Cóil 
* Nóta Beathaisnéise an údair ar shuíomh Chois Life  

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalta Gaeilge
Catagóir:Leabhair le Liam Mac Cóil
Fiachra Ó Ceallaigh

Easpag Éireannach as Contae an Chláir ab ea **Fiachra Ó Ceallaigh OFM**. 

## Athair
Bhí a athair, Séan Ó Ceallaigh, ina phríomhoide ar Choláiste Eoghan Uí Chomhraí agus ina Theachta Dála don chontae.

## Saol
Bhí Gaeilge ag Fiachra ón gcliabhán. Bhain sé amach cáilíochtaí sa diagacht i Lobháin agus sa Róimh. Bhí sé ina phroibhinseal Phroinsiasaigh Éireann ó 1987 i leith. Easpag cúnta ar Dheoise Bhaile Átha Cliath ab ea é freisin ó 1994 go dtí gur éirigh as sa bhliain 2009.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* http://www.rte.ie/news/1999/1022/lynch.html
* http://www.foinse.ie/nuacht_det.php?nid=114

Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Seán Ó Ceallaigh (polaiteoir Cláiríneach)

Ba pholaiteoir Cláiríneach é **Seán Ó Ceallaigh** (17 Aibreán 1896 – 15 Meitheamh 1994). Ba bhall bunaidh d'Fhianna Fáil i gContae an Chláír é. Toghadh é mar Theachta Dála i bhfothoghchán ar an 22 Iúil 1959, nuair a toghadh an t-iar-Theachta, Éamon de Valera (cara leis), mar Uachtarán na hÉireann. Toghadh é arís sna blianta 1961 agus 1965. Niorbh iarrthóir é i dtoghchán na bliana 1969. Mac leis is ea Fiachra Ó Ceallaigh.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Dáil Éireann: Death of Former Member. - Expressions of Sympathy. 
* Oireachtas Members Database 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1896
Catagóir:Básanna i 1994
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Eilís Ní Dheá

Is léachtóir le Gaeilge i gColáiste Mhuire gan Smál, Luimneach í **Eilís Ní Dheá**. D'éirigh léi PhD a bhaint amach i gColáiste na hOllscoile, Corcaigh, nuair a scríobh sí tráchtas, ‘Saothrú an Léinn Ghaelaigh i gCo. an Chláir 1700–1900'. Is iomaí aiste agus alt atá foilsithe aici.

Sa bhliain 2020, bhronn Acadamh Ríoga na hÉireann scoláireacht foilseacháin uirthi.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Ní Dheá (Eilís): Pátrúin agus pátrúnacht i gContae an Chláir san 18ú haois

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Staraithe Éireannacha
Gaelscoil na Cille

Tá **Gaelscoil na Cille** suite i gCill Dhéagláin, Contae na Mí, Cúige Laighean,Éire. Is í Eibhlín Pléámonn an príomhoide.

## Stair
Bunaíodh an scoil sa bhliain 1981. Ba i sean-scoil an pharóiste agus i seomraí réamh-dhéanta a bhí an scoil lonnaithe go dtí an bhliain 1995. Sa bhliain sin, áfach, d'aistrigh an scoil go foirgneamh nua. Iar-dhalta de chuid na scoile is ea Daráine Ní Mhaolmhichil / Mulvihill, a bhuaigh gradam *People of the Year* sa bhliain 2001.

## Halla
Tugtar "Cultúrlann na Cille" ar halla na scoile, atá sé ar fáil ar chíos dóibh siúd ar mhaihh leo é a úsáid lasmuigh d'am scoile.

Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn
Héaród Mór

Cliantrí Rómhánach Iosrael a bhí i **Héaród** (Eabhrais: הוֹרְדוֹס‎ Horodos, Gréigis: Ἡρῴδης Hērōdēs), nó **Héaród I** agus **Héaród Mór** mar atá aithne air chomh maith (37 RC – 4 RC in Ireachó). 

Déantar dearmad go minic idir eisean agus a mhac Héaród Antapas, a bhí ina rialtóir ar an Ghailíl i ré Íosa Críost agus Eoin Baiste.

## Meigleamáineach
Cuimhnítear Héaród don chuid is mó mar gheall ar na h-oll-thionscadail tógála a rinne sé in Iarúsailéim agus áiteanna eile ar fud an réigiúin, atógáil an Dara Teampaill ina measc. 

## Síceapatach
Matha 2:16-18:Nuair a chonaic Héaród go raibh na saoithe tar éis cleas a imirt air, tháinig fearg mhór air, agus chuir sé ordú amach na páistí uile a mharú i mBeithil agus sa chomharsanacht a bhí dhá bhliain nó níos lú, de réir tuairisc an ama a fuair sé ó na saoithe. An uair sin a comhlíonadh a ndúradh trí Irimia fáidh: "Chualathas glór i Rámá caoi agus iomad olagóin: Rachael ag caoineadh a clainne, agus nárbh áil léi sólás a ghlacadh mar nach bhfuil siad ann níos mó." Ceiliúrtar an sléacht nó "Lá na Leanaí Neamhchiontacha" nó  “Lá na Leanbh” ar 28 Nollaig.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 74 RC
Catagóir:Básanna i 4 RC
Catagóir:Daoine an Tiomna Nua
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe Áiseacha
Ireachó

Is cathair í **Ireachó** (Araibis: أريحا‎) atá suite gar d'Abhainn na hIordáine ar an mBruach Thiar sna críocha Palaistíneacha. Príomhchathair na Gobhanóireachta Ireachó atá inti, le daonra thart ar 20,000 Palaistíneach. Tá an chathair suite faoi bhun cothrom farraige sé chiliméadar déag ó thuaidh ón Mhuir Mharbh, agus is í an áit lonnaithe is ísle ar domhain. Meastar fosta go bhfuil Ireachó ar an gcathair is sine ar domhain, agus tá fianaise ann a léiríonn go raibh daoine sa cheantar chomh fada siar le 9000 RC.

Déantar cur síos ar Ireachó sa Bhíobla mar "Chathair na gCrann Pailme". Tá aithne ar an gcathair mar an áit ar ar fhill na Iosraelaigh as daorbhroid na hÉigipte, faoi cheannasaíocht Iósua.

## Féach freisin
* An Corrán Méith

Catagóir:Cathracha an Bhruaigh Thiar
Catagóir:An Corrán Méith
Catagóir:Cathracha
Abhainn na hIordáine

Is abhainn í **an Iordáin** ( nehar hayarden,  nahr al-urdun) atá suite in Iardheisceart na hÁise agus a ritheann isteach sa Mhuir Mharbh. Tá sí 251 ciliméadar (156 míle) ar fhad. Sníonn an abhainn ar an dteorainn idir Iosrael agus Ríocht na hIordáine, agus trí Mhuir na Gailíle. Meastar go bhfuil sí ar cheann de na haibhneacha is naofa ar domhain.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÁise
Catagóir:Tíreolaíocht na hIordáine
Bríd Ní Mhóráin

Is scríbhneoir agus file Corcaíoch í **Bríd Ní Mhóráin**, a rugadh in Áth Trasna sa bhliain 1951. 

## Cnuasaigh filíochta
* *Ceiliúradh Cré*, Coiscéim (1992)
* *Fé Bhrat Bhríde*, An Sagart (2002)
* *Síolta an Iomais*, Cló Iar-Chonnachta (2006)
* *An Cosán Bán/The White Path*, Oidhreacht Chorca Dhuibhne (2008).

## Saothair eile
Sa bhliain 1997, d'fhoilsigh An Sagart *Thiar sa Mhainistir atá an Ghaolainn Bhreá*, leabhar faoi mheath na Gaolainne i ndeisceart Ghaeltacht Chiarraí. Ba í Ní Mhóráin eagarthóir *Idir Chruach is Chuan-Cúirt Phiarais* (2007), agus eagarthóir Gaeilge *The Best of Irish Poetry/Rogha Dánta 2008* (Munster Literature). 

Tá a dánta le fáil in *Cúm, The Kerry Anthology, The Field Day Book, The White Page/An Bhileog Bhán Irish Women Poets of the twentieth Century*..

## Duaiseanna Oireachtais
* Filíocht: 1998, 1999
* Prós: 1992

Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Get Heavy

Is albam leis an racghrúpa Fionlannach Lordi é **Get Heavy**. Scaoileadh é ar an 27 Eanáir, 2002.

## Clár

# Scarctic Circle Gathering – 01:02
# Get Heavy – 03:00
# Devil Is A Loser – 03:29
# Rock The Hell Outta You – 03:07
# Would You Love A Monsterman? – 03:04
# Icon Of Dominance – 04:35
# Not The Nicest Guy – 03:12
# Hellbender Turbulence – 02:46
# Biomechanic Man – 03:22
# Last Kiss Goodbye – 03:08
# Dynamite Tonite – 03:14
# Monster Monster – 03:23
# 13. – 01:08

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2002
The Monsterican Dream

Is albam leis an racghrúpa Fionlannach Lordi é **The Monsterican Dream**. Scaoileadh é ar an 1 Meitheamh, 2004.

## Clár

# Threatical Trailer – 01:09
# Bring It On (The Raging Hounds Return) – 04:35
# Blood Red Sandman – 04:03
# My Heaven Is Your Hell – 03:41
# Pet The Destroyer – 03:50
# The Children Of The Night – 03:45
# Wake The Snake – 03:46
# Shotgun Divorce – 04:42
# Forsaken Fashion Dolls – 03:43
# Haunted Town – 03:13
# Fire In The Hole – 03:27
# Magistra Nocte – 01:33
# Kalmageddon – 04:33

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2004
The Arockalypse

Is albam leis an racghrúpa Fionlannach Lordi é ***The Arockalypse***. Scaoileadh é ar an 10 Márta, 2006.

## Clár

# SCG3 Special Report – 03:46
# Bringing Back the Balls to Rock – 03:31
# The Deadite Girls Gone Wild – 03:45
# The Kids Who Wanna Play With the Dead – 04:07
# It Snows in Hell – 03:37
# Who's Your Daddy? – 03:38
# Hard Rock Hallelujah – 04:07
# They Only Come Out at Night – 03:49
# The Chainsaw Buffet – 03:47
# Good to Be Bad – 03:31
# The Night of the Loving Dead – 03:09
# Supermonstars (The Anthem of the Phantoms) – 04:04

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2006
Deadache

Is albam leis an racghrúpa Fionlannach Lordi é **Deadache**. Scaoileadh é ar an 23 Deireadh Fómhair, 2008.

## Clár

# SCG IV – 00:42
# Girls Go Chopping – 04:02
# Bite It Like a Bulldog – 03:29
# Monsters Keep Me Company – 05:28
# Man Skin Boots – 03:42
# Dr. Sin Is In – 03:47
# The Ghosts of the Heceta Head – 03:38
# Evilyn – 04:00
# The Rebirth of the Countess – 01:59
# Raise Hell in Heaven – 03:32
# Deadache – 03:28
# The Devil Hides Behind Her Smile – 04:12
# Missing Miss Charlene – 05:10

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2008
Liosta na mBoc Mór i dTríú Reich na Gearmáine

**Liosta na bPolaiteoirí, na nOifigeach Airm agus na mBoc Mór Eile sa Tríú Reich**

## Polaiteoirí
* Martin Bormann, a bhí i gceannas ar Bhiúró an Pháirtí Naitsíoch

* Adolf Eichmann, a bhí freagrach as Rannóg na nGiúdach (*Judenreferat*) sa *Reichssicherheitshauptamt* ("Príomhúdarás Slándála an *Reich*")

* Hermann Göring, ceannasaí an Aerfhórsa, nó an Luftwaffe

* Rudolf Hess, fear ionaid Hitler ar rith leis eitilt go dtí an Ríocht Aontaithe. 

* Reinhard Heydrich, gobharnóir Naitsíoch na Boihéime, mharaigh tírghráthóirí Seiceacha é.

* Heinrich Himmler, a stiúir an tUileloscadh

* Adolf Hitler, Seansailéir agus *Führer* na Gearmáine

*[mion|234x234px|[Ernst Röhm, 1933]]Ernst Röhm, a bhí i gceannas ar an SA go dtí gur maraíodh ar Oíche na Scian Mór é

* "Lutz" Schwerin von Krosigk a bhí ina Phríomh-Aire ar an rialtas sealadach i ndiaidh bhás Hitler 

* Julius Streicher, eagarthóir na hirise frith-Ghiúdaí *Der Stürmer*

## Oifigigh Airm
* Werner von Blomberg

* Walther von Brauchitsch

* Heinz Guderian

*Ewald von Kleist

* Erich von Manstein

* Walter Model

* Friedrich Paulus

* Erwin Rommel, "Sionnach an Fhásaigh", ginearál a bhí ag troid i dTuaisceart na hAfraice

* Gerd von Rundstedt

* Claus Schenk von Stauffenberg, a bhí i gceannas ar an gcomhcheilg in aghaidh Hitler

Catagóir:Stair na Gearmáine
Catagóir:Liostaí daoine
Catagóir:Naitsithe
Catagóir:Naitsíochas
Liosta an Lucht Frithbheartaíochta i dTríú Reich na Gearmáine

Is iad **lucht na frithbheartaíochta** iad siúd a rinne iarracht éigin le Hitler a mharú, leis an gcogadh a stopadh nó leis an deachtóireacht Naitsíoch a chur faoi chois ón taobh istigh.

* Dietrich Bonhoeffer

* Axel von dem Bussche

* Alfred Delp

* Horst von Einsiedel

* Georg Elser

* Kurt Gerstein

* Carl Goerdeler

* Hans Bernd von Haeften

* Werner von Haeften

* Arvid Harnack

* Theodor Haubach

* Lothar König

* Adam Kuckhoff

* Wilhelm Leuschner

* Hans Lukaschek

* Albrecht Mertz von Quirnheim

* Carlo Mierendorff

* Helmuth James von Moltke

* Martin Niemöller

* Adolf Reichwein

* Augustin Rösch

* Claus Schenk von Stauffenberg

* Oskar Schindler

* Hans Scholl

* Sophie Scholl

* Harro Schulze-Boysen

* Henning von Tresckow

* Carl Dietrich von Trotha

* Adam von Trott zu Solz
* Peter Yorck von Wartenburg

Catagóir:Stair na Gearmáine
Catagóir:Liostaí daoine
Vincent Morley

Státseirbhíseach, scoláire agus staraí is ea **Vincent Morley.**

## Saol
Is i mBaile Átha Cliath a rugadh agus a tógadh Vincent Morley. Ghnóthaigh sé bunchéim sa stair (COBÁC, 1989), máistreacht i léann na hÉireann (COBÁC, 1992), agus dochtúireacht sa stair (Ollscoil Learphoill, 1999). 

Chaith sé sealanna ag taighde i gcomhair fhoclóir beathaisnéise an Acadaimh Ríoga agus ina léachtóir staire in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. Tá sé ag obair sa tseirbhís phoiblí ón mbliain 2004 i leith.

Tá suim ar leith aige i stair na hÉireann san 18ú céad.

## Saothair
* *[[Cúrsaí Staire (leabhar)|Cúrsaí Staire]]*, Coiscéim, 2018
* *Ó Chéitinn go Raiftearaí Mar a Cumadh Stair na hÉireann*, Coiscéim, 2011
* *The Popular Mind in Eighteenth-century Ireland*, CUP
* *Crann os Coill: [[Aodh Buí Mac Cruitín]], c.1680-1755*.Scrúdaíonn an t-údar tuairimí an fhile seo agus dearcadh an phobail "i ré an *Hidden Ireland*". D'fhoilsigh Coiscéim é sa bhliain 1995.
* *Irish Opinion and the American Revolution, 1760-1783*. Cambridge University Press, hb 2002, pb 2007.
* *Washington i gCeannas a Ríochta: Cogadh Mheiriceá agus Litríocht na Gaeilge.*Sa bhliain 2005 a d'fhoilsigh Coiscéim an leabhar seo agus is anailís é ar chnuasach d'amhráin agus de dhánta a cumadh le linn tréimhse an chogaidh i Meiriceá.

Is iomaí alt agus páipéar atá scríofa aige faoi stair na hÉireann.

## Féach freisin
* Cúrsaí Staire (leabhar)

## Naisc sheachtracha
* Suíomh (vmorley.org)
* Staff and Scholars (UCD)

## Tagairtí

Catagóir:Staraithe na Gaeilge
Catagóir:Staraithe Éireannacha
Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois
Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 21ú haois
Catagóir:Staraithe
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Státseirbhísigh
Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann
Jörg Tauss

Is polaiteoir Gearmánach é **Jörg Tauss** (rugadh i Stuttgart é ar an 5 Iúil 1953). Is ball den Piratenpartei é.

Tauss, Jorg
Tauss, Jorg
Catagóir:Daoine beo
Brian Ó Catháin

Scoláire agus scríbhneoir Éireannach é **Brian Ó Catháin**. Léachtóir le Nua‑Ghaeilge in Ollscoil na hÉireann, Má Nuad is ea é. Tá go leor taighde déanta aige maidir leis an gcanúineolaíocht, leis an sochtheangeolaíocht agus leis an mbéaloideas. Is mór an díol suime dó Gaeilge Inis Oírr. Tá go leor scríofa aige. Ba iad Brian Ó Catháin agus Ruairí Uí Uiginn comheagarthóirí *Béalra: aistí ar theangeolaíocht na Gaeilge* (Má Nuad 2001).

## Naisc sheachtracha
* ''Béalra: aistí ar theangeolaíocht na Gaeilge''

Catháin, Brian Ó
Catháin, Brian Ó
1270idí

## Tarluithe
* 1274 – Rugadh Roibeard Brús, Raibeart I na hAlban (b. 1329)

## Tagairtí

Catagóir:Deichniúra
Héaród Antapas

Bhí **Héaród Antapas** (roimh 20 RC – tar éis 39) ina rialtóir ar an Ghailíl agus an Pheiré sa chéad aois. Mac le Héaród Mór, b'eisean an rialtóir Rómhánach a bhí i gceannas ar an réigiún nuair a bhí eachtraí an Tiomna Nua ag titim amach, mar shampla básanna Íosa Críost agus Eoin Baiste.

Tháinig a nia Aigripe I isteach i gcomharbacht air sa bhliain 39, agus bhásaigh sé ar deoraíocht sa Ghaill. 
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 20 RC
Catagóir:Básanna i 39
Catagóir:Daoine an Tiomna Nua
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Impireacht na Róimhe
Catagóir:Monarcaí
Piratenpartei Deutschland

Páirtí polaitíochta Gearmánach is ea an **Piratenpartei Deutschland** (*Páirtí Foghlaithe na Gearmáine*). Tá breis is ~12000 ball ann. Is é Sebastian Nerz ceannaire an pháirtí.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

thumb|240px|left|Parlaimint na hEorpa: Toghchán 2009

Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Gearmáine
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 2006
Seán Ó Maoláin

Is **John Mullane** (Gaeilge: Seán Ó Maoláin; r. 28 Eanáir 1981) ar dhuine de na himreoirí iomána is fearr in Éirinn, agus é ag imirt lena chlub De La Salle agus le foireann Chontae Phort Láirge. Cé nach bhfuil Craobh na hÉireann bainte amach aige, tá an cluiche ceannais sroichte aige lena chlub agus lena chontae. Roghnaíodh ina sháirimreoir é sa bhliain 2003, agus tá ainmniúcháin eile faighte aige chomh maith.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Phort Láirge
Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Culaith imeartha

thumb|Roinnt cártaí ó chulaith imeartha
Is cnuasach cártaí é **culaith imeartha** (nó **cártaí imeartha**) a mbaintear feidhm astu chun cluichí a imirt. Bíonn uimhreacha agus íomhánna faoi leith ar na cártaí seo chun luach na gcartaí a léiriú.

Sa Ghaeilge, seo a leanas ainmneacha na gcártaí éagsúla:

Nath cainte i nGaeilge ná "Ní fiú deich triuf é!". Is ionann sin is a rá nach fiú mórán é.

## Féach freisin

* Cluiche cártaí

## Naisc Sheachtracha

* Eolas maidir le cluichí cártaí i nGaeilge 
* Alt maidir le himirt na gcártaí

## Tagairtí

Catagóir:Cluichí cártaí
Uaireadóir

thumb|Uaireadóir
Is gléas beag a chaitear ar chorp daoine a insíonn an t-am dóibh é **uaireadóir**. De ghnáth, caitear ar chaol na láimhe, go formhór ar an gciotóg, é, cé gur nós é le daoine uaireadóir a chaitheamh ar an ndeasóg freisin.

Bíonn aghaidh ar an uaireadóir agus is ansin a insítear an t-am. Déantar le ábhair éagsúla comhpháirteanna na huaireadóirí amhail ór, airgead, leathar, diamaint agus seoda eile.

Tá cáil mhór ar an Eilvéis mar thír ina dhéantar uaireadóirí den scoth. Tá uaireadóirí agus cloig á ndéanamh acu leis na céadta.

## Tagairtí

Catagóir:Am
Jens Seipenbusch

Is polaiteoir Gearmánach é **Jens Seipenbusch** (rugadh i Wuppertal é ar an 6 Lúnasa 1968). Is ball den Piratenpartei Deutschland é.

## Naisc sheachtracha

* Jens Seipenbusch  ar wiki.piratenpartei.de

Seipenbusch, Jens
Seipenbusch, Jens
Catagóir:Daoine beo
1304

## Eachtraí
* 
## Breitheanna
* 20 Iúil — Francesco Petrarca, scríbhneoir Iodálach (b. 1374)
* Gan dáta – Ibn Battuta, taistealaí Maracach (b. 1369)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
William Lamport

Eachtránaí ab ea **William Lamport** a rugadh i Loch Garman sa bhliain 1615. D'éag sé sa bhliain 1659.

## Saol
Ba mhairnéalaigh iad a shinsir agus fuair sé oideachas Caitliceach ó na hÍosánaigh in mBaile Átha Cliath agus i Londain Shasana. Maítear go raibh ceithre theanga déag ar a thoil aige faoin am go raibh sé bliain agus fiche d'aois. 

Sa bhliain 1627 gabhadh Lamport i Londain mar go raibh bolscaireacht Chaitliceach á dháileadh aige. D'éalaigh sé leis as Sasana chun na Spáinne agus chaith sé cúpla bliain ina fhoghlaí mara. Throid sé i gcoinne na nÚgónach ag Léigear La Rochelle chomh maith. 

Chuaigh sé isteach i gceann de reisimintí Éireannacha na Spáinne sa bhliain 1633 agus throid sé ar son na Spáinne i gcoinne na Sualannach san Ísiltír. Tugadh post dó i seirbhís Rí na Spáinne le cabhair ón Diúc de Olivares, príomhaire Philip IV. Guillén Lombardo a bhí á thabhairt aige air féin faoin am sin.

Díbríodh é ón chúirt ríoga áfach mar gheall ar scannal éigin le bean den uasalaicme agus cuireadh go Meicsiceo mar spiaire do Olivares. Níorbh fhada gur léirigh sé a bhá leis na dúchasaigh agus thosaigh sé ag déanamh staidéir ar a nósanna leighis. Bhí cáil air mar fhear cróga, mar leannán ag mná uaisle agus mar gheall ar a thacaíocht do ghluaiseacht na saoirse. 

Gabhadh é sa bhliain 1642, agus é ar tí a bheith geallta le Antonia Turcious, agus daoradh chun príosúin é ar feadh deich mbliana as comhcheilg i gcoinne riail na Spáinne a eagrú. D'éalaigh sé as an príosún i 1650 agus ghreamaigh sé bileoga a d'ionsaigh an Chúistiúnacht ar bhallaí i gcathair Mheicsiceo. Daoradh chun báis é i 1659. Deirtear gur éirigh leis é féin a thachtadh lena bhóna iarainn agus é ag dó ina bheatha.

## Zorro?
Le tamall de bhlianta anuas tá Lamport á lua leis an gcarachtar ficsin Zorro mar gheall ar an saol eachtrúil a bhí aige, ach níl aon fhianaise ann go raibh duine dá leithéid sin ann riamh. Is leor mar ábhar maíte an saol a chaith sé agus gurb é a scríobh an chéad fhorógra neamhspleáchais i gcoilíneacht Spáinneach inar gealladh athghabháil talún, cothromas idir ciníocha agus rí a bheadh tofa go daonlathach.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Daoine a rugadh i 1615
Catagóir:Básanna i 1659
Lead Belly

clé|mion|208x208px|1948
Ceoltóir agus cumadóir Meiriceánach ab ea **Huddie William Ledbetter** nó **Lead Belly** (mí Eanáir 1888 – 6 Nollaig, 1949). Ceol tíre a bhí á sheinm aige, agus bhí ainm in airde aige mar gheall ar a ghuth bríomhar agus soiléir, agus a chumas ar an ngiotár le dhá théad déag. 

Cuimhnítear é freisin mar an duine a chum roinnt de na hamhráin atá seinnte mar "chaighdeáin" sa lá atá inniu ann, mar shampla *Goodnight Irene*, *House of the Rising Sun* agus *Where Did You Sleep Last Night*.
clé|mion|215x215px|National Press Club, Washington, D.C.
Tá aithne níos fearr ar faoin leasainm **Lead Belly**. Feictear an litriú **Leadbelly** ar roinnt dá ceirníní, ach b'é Lead Belly an leagan a d’úsáid an fear féin, agus an ceann atá scríobtha ar a uaigh.

Ceoltóir ilghnéitheach ab ea é. Chomh maith leis a phríomhuirlis an giotár, bhí sé in ann an pianó, an maindilín, an t-armónach, an veidhlín agus an bosca ceoil a sheinm, agus tá ceol taifeadta aige leis na h-uirlisí eile seo.

## Coirpeach
clé|mion|166x166px|1942, draft (coinscríobh isteach san arm)
Coirpeach a bhí ann, a chaith cuid dá shaol faoi ghlas.
mion|1940 Lead Belly ar Victor

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1888
Catagóir:Básanna i 1949
Daltaí na Gaeilge

Eagraíocht Ghaeilge Mheiriceánach is ea **Daltaí na Gaeilge**.

## Obair
Soláthraíonn an eagraíocht tumchláir Ghaeilge i Nua-Eabhrac, i New Jersey agus i bPennsylvania (cúrsa ocht lá sa samhradh; ceardlann do mhúinteoirí; ceithre dheireadh seachtaine; Lá Gaeilge; deireadh seachtaine lán-Ghaeilge le haghaidh daoine líofa amháin). Chomh maith leis sin, cuireann an eagraíocht ar chumas foghlaimeoirí Gaeilge i ngach cuid de shaol na Gaeilge dul i dteagmháil le teagascóirí oilte. 
thumb|right|200px|Nua-Eabhrac na Gaeilge: ó lár na cathrach

## Stair
Ethel Brogan, nach maireann, a bhunaigh Daltaí na Gaeilge. Rugadh agus a tógadh i gcathair Ard Mhacha í. Bhí sí sáite sa chultúr Gaelach agus chaitheadh sí mí sa Ghaeltacht gach samhradh ag foghlaim na teanga. Sa bhliain 1946, chuaigh sí ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe agus chuir sí fúithi i Nua-Eabhrac. I gceann tamaill thosaigh sí ag múineadh Gaeilge. Ní raibh na ranganna seo ar siúl ach oíche amháin sa tseachtain, ach i mí an Mhárta 1981 chuir sí "deireadh seachtaine Gaeltachta" ar siúl i Nua-Eabhrac chun go mbeadh foghlaimeoirí in ann tairbhe a bhaint as seisiún tumoideachais. 
    
As an deireadh seachtaine sin a tháinig Daltaí na Gaeilge, eagraíocht neamhbhrabúis atá cláraithe i Stát New Jersey. Tá suíomh idirlín acu a bhfuil clár díospóireachtaí, ceachtanna agus a lán acmhainní eile ann i gcomhair foghlaimeoirí agus múinteoirí.

## Naisc
* Daltaí na Gaeilge 

## Féach freisin
* An Ghaeilge i Meiriceá

## Tagairtí

Catagóir:Eagraíochtaí Gaeilge
Fulc de la Frene

Tiarna Lios ar Glinn i gcontae Chill Chainnigh ab ea **Fulc de la Frene**. (D'éag ~1349)
Sa bhliain 1333, tharla cogadh idir Fulc, a bhí ag cosaint ceart Sasanach Osraighe agus Laoiseach Ó Mórdha, a bhí i gceannas ar Ghaeil na Mumhan agus Laighean. 

Sa bhliain 1347, chuaigh Fulc le Muiris Mac Gearailt, 4ú Iarla Chill Dara, don Fhrainc ar fhorfhógra Rí Shasana Éadbhard III agus rinne sé fónamh ag Léigear Calais.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Gall-Ghaeil
Catagóir:Normannaigh
Mitraillette

[thumb|250px|Dhá mhitraillettes le hanlainn "riche" agus "brésil". [Liège, An Bheilg.]]
Is ionann ***mitraillette*** (ón bhFraincis: ], i., "fo-mheaisínghunna" ) agus ceapaire ó bhunús na Beilge. Deanta as leath-bhaguette atá líonta le feoil, sceallóga prátaí, agus rogha anlann, itear mitraillettes agus iad te. Ceann de na ceapairí is coitianta i siopaí sceallóg sa Bhruiséil iad.

Ceaptar gur tháinig an mhitraillette ar an bhfód den chéad uair sa Bhruiséil, agus tá cáil orthu i bhFlóndras, sa Vallúin agus i dTuaisceart na Fraince chomh maith, ach tugtar "*Sandwich* *Américain*" ar an gcineál seo ceapaire sa Fhrainc.

## Comhdhéanamh
Cuirtear an mhitraillette thraidisiúnta le chéile agus na nithe seo a leanas ann:
* Leath-bhaguette
* Feoil bhogthe (nó uaireanta feoil fhuar)
* Sceallóga
* Anlann
Is féidir sailéad a fháil sa mhitraillette chomh maith, mar shampla leitis, trátaí, nó oinniúin fhriochta.

Clúdaítear an ceapaire i bpáipéar bán agus itear ar an láthair é, nó faightear iad "*à emporter"* .i., chun tabhairt leat.

## Anlainn
Tá rogha fairsing d'anlainn ar fáil sna siopaí sceallóga ar fud na Beilge agus is féidir aon cheann de na hanlainn a chur ar an mitraillette, ag brath ar rogha an chustaiméra. De ghnáth, cuirtear an t-anlann díreach ar an arán agus faoi na sceallóga. Uaireanta, ní chuirtear an t-anlann ar an mitraillette í fhéin ach i bpota beag plaisteach a ghabhann leis.

## An mhitraillette i gcultúr an phobail sa Bheilg
I ndiaidh na n-ionsaithe sceimhleithoireachta a tharla sa Bhruiséil ar an 22 Márta 2016, scaipeadh iomhánna de mhitraillettes ar na meáin shóisialta sa Bheilg agus thar lear, chun sceon na ndaoine a laghdú trí ghreann agus chun dlúthpháirtíocht a léiriú. 

## Féach freisin
* Sceallóga Nollag
* Mála spíosrach
* Rollóg filléid sicín

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:An Bheilg
Catagóir:Prátaí
Lios Cearúill

Sráidbhaile i gContae Chorcaí is ea **Lios Cearúill**. Tá sé le fáil ar an mbóthar réigiúnach R522 in aice le Mala agus le Cill na Malach, timpeall dhá mhíle slí laisteas den Abha Bheag. Tá Lios Cearúill suite i ngleann a mbíodh loch ársa ann: tá láithreán an locha sin timpeall seasca troigh faoi thalamh anois.

## An Caisleán
Tá Caisleán Lios Cearúill suite os cionn an tsráidbhaile. Caisleán Normannach is ea é, agus sa 13ú haois a tógadh é de bharr na mBarrach a theacht i réim i gCúige Mumhan. Bhí sé ar cheann de roinnt caisleán a tógadh chun an limistéar Normannach a chosaint ar na hÉireannaigh thiar agus theas. Fágann sin gur comhartha suntasach é ar theacht agus ar dhaingniú na Normannach san áit. Méadaíodh agus feabhsaíodh é de réir a chéile (is dócha go mbaineann teach an gheata leis an 16ú haois). Scrios Sir Hardress Waller é sa bhliain 1650. 

Inniu féin tá bail measartha maith air, cé gur fothrach é.  
thumb|200px|An limistéar (agus dath gorm air) a bhí faoi smacht na Normannach timpeall na bliana 1300.
Tá faiche os comhair an chaisleán amach, agus is gearr ó cuireadh roinnt crann dúchasach ann, in éineacht le bláthanna na háite i bpáirc.

## An Lios
Tá lios gar don sráidbhaile, agus é isteach is amach le 30 méadar trasna; idir an 5ú haois agus an 10ú haois a rinneadh é, agus cuireadh ocht bhfear déag de na Gearaltaigh ann tar éis gur maraíodh iad i gCath Lios Cearúill sa bhliain 1642. 

## An Mhainistir
Sa tseanreilig, tá fothraigh a dtugtar “Seanmhúrtha” Lios Cearúill orthu, ach ar iarsmaí seanmhainistir iad i ndáiríre. Deirtear gur mhainistir Phroinsiasach í, ach is éard is dóichí gur Beinidictigh de chuid Chill na Malach a thóg í faoi choimirce na mBarrach.

## Iarsmaí
Tá an ceantar lán d’iarsmaí seandálaíochta – leasanna, fulachtaí fiann agus eile.

## Tagairtí

* Liscarroll Community Council 

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Katie Price

Is bean ghnó, mainicín agus réalt teilifíse í **Katrina Amy Alexandria Alexis Price **, a rugadh i mBrighton i Sasana ar an 22 Meitheamh 1978. Tugtar **Jordan** uirthi freisin. Tháinig sí sa chúigiú háit ar an tríú sraith *[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! (RA)|I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!]]* sa bhliain 2004 agus bhí sí ar an naoú sraith sa bhliain 2009. Bhuaigh sí an cúigiú sraith déag *[[Celebrity Big Brother]]* sa bhliain 2015.

## Tagairtí

Catagóir:Mainicíní
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Huang Xianfan

Staraí Síneach ab ea **Huang Xianfan** (Sínis: 黄現璠 / simplí 黄现璠, 13 Samhain 1899 - 18 Eanáir 1982). B'eisean a scríobh na leabhair iomráiteacha "Stair na Síne (Ⅰ-Ⅲ)" , "Stair na Zhuang". Bhunaigh **Huang Xianfan **an** ** zuangeolaíocht, meastar.

## Saol
Rugadh i mGuangzi sa tSín é.  D'fhreastail sé ar an ardscoil in Guangzi (1922-1926), Ollscoil Béising (1926-1935) agus Ollscoil Tóiceo (1935-1937). Ba léachtóir le stair é i Guangzi ó 1938 go 1940. B'ollamh le stair é in Ollscoil Guangzi ón mbliain 1943 go dtí an bhliain 1953, agus ba ollamh le stair é in Ollscoil Oideolaíochta Guangzi ón mbliain 1954 go dtí an bhliain 1982.

## Foinsí
* Stair na Síne (Ⅰ-Ⅲ, Béising,1932-1934)
* Stair na Zhuang" (Nanning, 1957,1988)
clé|mion

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Ollamh le Zhuang: Huang Xianfan  (Sínis)
* Ollamh le Stair: Huang Xianfan  (Sínis) 

Catagóir:Scríbhneoirí Síneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1899
Catagóir:Básanna i 1982
Catagóir:Staraithe