open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lá Idirnáisiúnta an Damhsa

Ceiliúrtar **Lá Idirnáisiúnta an Damhsa** ar an 29 Aibreán gach bliain.

Tionscnamh de chuid na hInstitiúide Amharclannaíochta Idirnáisiúnta, le tacaíocht ó EOECNA, is ea é. Is le haghaidh dhaoine a dhéanann ceiliúradh ar luach agus tábhacht na foirme ealaíne seo an deasghnáth bliantúil seo. Tá sprioc ann chomh maith chun cur ina luí ar rialtais, ar pholaiteoirí agus ar institiúidí glacadh lena luach do dhaoine.

Roghnaigh an 29 Aibreán mar rugadh Jean-Georges Noverre, ceannródaí an bhailé, ar an lá seo sa bhliain 1727.

mion|clé|1934, le J. G. O'Keeffe (1865-1937)

## Tagairtí

Catagóir:Féilte idirnáisiúnta
Catagóir:Damhsa
Catagóir:UNESCO
Conchúr mac Taidhg Mhóir

__NOTOC__
Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin ba ea **Chonchúr mac Tadhg Mhóir** () (bás 882).  Muiris mac Tomaltaigh (bás 815), iar-rí, ba ea a sheanathair.  D'éag a athair, Tadhg Mór (bás 810) ag troid ar son a athar in éadan tuatha na gConnacht. Síol Mhuireadhaigh ba ea a mhuintir. Tá clann Uí Chonchúir na gConnacht ainmnithe as.

## Beatha
Ní fios go cruinn dátaí a réimeas.  De réir an ríliosta sa Leabhar Laighneach, bhí sé i gcoróin le 27 bliain, a chuireann in úil go raibh sé i réim ón mbliain 855.  Tuairiscítear go bhfuair leath-rí, *[[Mugron mac Máele Cothaid]]*, bás sa bhliain 872. 

Bhí Connacht faoi ghéillsine Ardrí na hÉireann sa tréimhse seo.  Sa bhliain 860, chuaigh fir na gConnacht ar feachtas le Maol Seachnaill mac Maoil Ruanaidh (bás 862) de Chlann Cholmáin in éadan Uí Néill an Tuaiscirt.  Rinne siad campa ar *Mag Dumai*, gar d'Ard Mhacha, áit a ionsaíodh iad.  Chuireadar an ruaig ar an ionsaí seo, ach níor tháinig buaiteoir cruinn as an bhfeachtas.  Sa bhliain 863, tháinig an tArdrí nua, Aodh Fionnliath (bás 879) de Chineál Eoghain sa Chonnachta chun a údarás a bhrú orthu. 

Throid Conchúr ar son Aodha Fhionnléith in éadan Fhlann mhic Conaing (bás 868), rí Bhreá, agus a chomhghuaillithe Lochlannacha i gCath Cell Ua nDaigri sa bhliain 868, agus bhuaigh siad in ainneoin go raibh a naimhde níos líonmhaire.  Maraíodh Flann ag Manchán, tiarna Uí Bhriúin na Sionna agus géillsine Conchúir:

Insítear i nAnnála Easpacha na hÉireann gur tharla ruathar Lochlannach trína Connachta ar a shlí go Luimneach sa bhliain 867 agus go ndearnadh luíochán rompu agus cloíodh iad ag fir na gConnacht.  Sa bhliain 873, rinneadh ruathar ar na Connachta ag  Dúnchad mac Duib-dá-Bairenn (bás 888), rí na Mumhan agus Cearbhall mac Dunlaing (bás 888), rí na nOsraí.

Maraíodh rídhamhna Chonnacht, *Abán mac Cináede* le tine ag Sochlachán mac Diarmada sa bhliain 867.  Sa bhliain 872, fuair an leath-rí *[[Mugron mac Máele Cothaid]]* bás.  Fuair Conchúr féin bás agus é ina shean-aois sa bhliain 882.

## Clann
Bhí Conchúr pósta le hAilhbe ní Maoil Seachnaill (an tArdrí). Rinneadh ríthe na gConnacht de mhic Conchúir, Aodh (bás 888), Tadhg (bás 900) agus Cathal (bás 925).  Bhí mac eile ann darbh ainm Maol Cluiche (*Máel Cluiche*) (bás 913).

Ghlac mhuintir Chathail an sloinne Uí Chonchúir.

## Foinsí
* Corpus of Electronic Texts
** Annála Uladh
** Chronicum Scotorum
** Annála na gCeithre Máistrí
** Annála Easpacha na hÉireann
* Francis J. Byrne, *Irish Kings and High-Kings*

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 9ú haois
Catagóir:9ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Cuntas comhfhreagrach

mion
Go hidirnáisiúnta, déanann líon mór banc **cuntas comhfhreagrach** a choinneáil i mbanc comhfhreagrach i ngach tír mór le rá, chun a bheith in ann íocaíochtaí a dhéanamh sna mórairgeadraí go léir. Glacann na bainc taiscí ó bhainc i dtíortha eile agus soláthraíonn siad seirbhísí thar cheann na mbanc eile.

Bunaítear ar bhonn cómhalartach go hiondúil na cuntais; bíonn cuntas san airgeadra áitiúil ag an dá bhanc le chéile.

## Tagairtí

Catagóir:Baincéireacht
Ollmheall saille

mion| Cuid triomaithe d'ollmheall saille Whitechapel, ar taispeáint ag Músaem Londain
Is éard is **ollmheall saille** ann ná mais dramhaíola cosúil le carraig i gcóras séarachais a fhoirmítear trí  chomhcheangail de sholaid  neamh-bhithdhíghrádaithe sruthlaithe, mar shampla ceirtíní taise, agus meall crua de ghréisc  nó shaill chócaireachta.

## Tagairtí

Catagóir:Séarachas
UCI World Tour 2021

Is é Turas Domhanda UCI 2021 an t-aonú heagrán déag de UCI World Tour. Tugann sé le chéile na príomhrásaí i séasúr rásaíochta bóthair gairmiúil na bhfear.

## Foirne

Thug an UCI 19 ceadúnas UCI World Tour d’fhoirne do shéasúr Turas Domhanda UCI 2021.

### Rannpháirtíocht foirne

Tugtar cuireadh do na naoi gcinn déag de UCI WorldTeam chuig gach rás ar an bhféilire. Mar sin féin, níl aon oibleagáid orthu páirt a ghlacadh in imeachtaí chatagóir 5. Tá a láithreacht i rásaí eile éigeantach. Tugtar cuireadh d’Fhoireann na Beilge Alpecin-Fenix chuig gach comórtas a bhuíochas le bheith ar an bhfoireann is fearr sa dara sraith UCI Pro Tour i 2020. Tugtar cuireadh d’fhoireann na Fraince Arkéa-Samsic, a chríochnaigh sa dara háit i UCI ProTeam i 2020, chuig gach rás aon lae den UCI World Tour.

## Féilire agus torthaí

## Féach freisin

### Naisc sheachtracha
*  Leathanach Turas Domhanda UCI ar shuíomh Gréasáin oifigiúil UCI

Catagóir:Rásaíochta bóthair
*
Bainistíocht airgid

mion|The Cash Management Challenge - How to Do More with Less  (OpusCapital 2011)
Is éard atá i gceist le **bainistíocht airgid** ná sreafaí airgid a optamú agus farasbarr airgid thirim a infheistiú, ón taobh istigh na ngnólachtaí  de ghnáth.

Comhdhlúthaítear de ghnáth cinntí i leith bainistíochta airgid, ar an mbunláthair, do na haonaid sa chomhlacht go léir.

## Tagairtí

Catagóir:Airgeadas
Catagóir:Gnó
Tubaiste Meron (2021)

Maraíodh 45 duine de bharr fuascair ag láthair oilithreachta i mbaile Meron i dtuaisceart Iosrael ar 30 Aibreán 2021. Gortaíodh thart ar 150 duine freisin.
Tharla an tubaiste san áit a gcreidtear fáidh Giúdach a mhair sa dara haois a bheith adhlactha. Tugann lucht for-Cheartchreidmheach aghaidh ar thuama an fháidh gach bliain.

## Imeachtaí
Bhí an suíomh dúnta sa bhliain 2020/2021 mar gheall ar shrianta Covid-19. Mar sin, chuaigh na táinte ar an oilithreacht i mbliana tar éis do Riatlas Iosrael an tír a oscailt arís.
mion|clé|bhí an t-uafás daoine ann (100,000) agus 10,000 ceadaitheː Rabbi Shimon Bar Yochai Yom Hillula, Meron
Tuairiscítear, áfach, go raibh i bhfad níos mó daoine ann, 100,000, ná a bhí ceadaithe, 10,000.

Tuigtear gur maraíodh na daoine tar éis d'ardán a bhí curtha suas go speisialta don ócáid tabhairt uaidh.

Chuir an lucht for-Cheartchreidmheach an milleán ar na póilíní, ach shéan siad aon fhreagracht as.

## Tagairtí

Catagóir:Tubaistí de dhéantús an duine
Catagóir:2021
Catagóir:Giúdachas
Catagóir:Stair Iosrael
Staid flosctha (fisic)

deas|mion| Tar éis dó fuinneamh a ionsú, féadfaidh leictreon léim ó bhunstaid go staid fhlosctha níos airde ó thaobh fuinnimh.
deas|mion| Floscacháin i bhfithiseáin 3d   chopair  ar phlána-CuO2 de sár-sheoltóir ard Tc; Is í an bhunstaid (gorm) na fithiseáin x2-y2 ; tá na fithiseáin fhlosctha i nglas; léiríonn na saigheada speictreascópacht x-gha neamhshiméadrach
Sa mheicnic chandamach, is éard atá i **staid fhlosctha** córais (mar adamh, móilín nó núicléas) ná aon staid chandamach sa chóras a bhfuil fuinneamh níos airde aici ná an bhunstaid (is é sin, níos mó fuinnimh ná an t-íosmhéid iomlán). Is éard is floscachán ann ná ardú  i leibhéal an fhuinnimh os cionn na bonnlíne fuinnimh treallaí. San fhisic tá sainmhíniú teicniúil ar leith ar leibhéal fuinnimh a bhaineann go minic le hadamh a ardú go staid **fhlosctha**.   Léiríonn teocht ghrúpa cáithníní leibhéal an fhlosctha (cé is moite de chórais a thaispeánann teocht dhiúltach).

## Féach freisin
* Foirmle Rydberg
* Staid sheasta
* Staid éarthach

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/teachers/lessons/xray_spectra/background-atoms.html Faisnéis chúlra ó NASA ar bhunstaideanna agus ar staideanna flosctha 
Catagóir:Meicnic chandamach
Mínstruchtúr

[deas|mion|200x200px| F[Trasnaíocht|rainsí trasnaíochta, ag taispeáint mínstruchtúir (scoilteadh) d'fhoinse deoitéiriam fuaraithe, a bhreathnaítear air trí thrasnamhéadair Fabry-Pérot .]]
San fhisic adamhach, déanann an **mínstruchtúr**  cur síos ar scoilteadh línte speictrim na n-adamh mar gheall ar chasadh leictreon agus ceartúcháin choibhneasaíoch ar chothromóid neamh-choibhneasaíoch Schrödinger. Rinne Albert A. Michelson agus Edward W. Morley an chéad tomhas beacht don adamh hidrigine in 1887,  a leag an bhunchloch don chóireáil theoiriciúil ag Arnold Sommerfeld, a thug isteach tairiseach an mhínstruchtúir. 
thumb|Mínstruchtúr hidrigine adamhach: an líne Ly-α.
## Cúlra

### Struchtúr comhlán
Tá *struchtúr comhlán* na línespeictream tuartha ag meicnic chandamach na leictreon neamh-choibhneasaíoch gan aon leictreonghuairne. Maidir le adamh hidrigine, braitheann leibhéil fuinnimh an struchtúir chomhláin ar an bpríomhuimhir chandamach *n*. Mar sin féin, cuirtear éifeachtaí coibhneasaíocha agus guairní san áireamh le samhail níos cruinne, a bhriseann díchineálacht na leibhéil fuinnimh agus a scoilteann na línte speictrim. Tá scála scaoilte an mhínstruchtúir  i gcoibhneas le fuinneamh comhlán an struchtúir ar an ord (Zα) 2, áit arb é *Z* an uimhir adamhach agus *α* tairiseach an mhínstruchtúir, uimhir gan toise atá cothrom le thart ar 1/137.

## Naisc sheachtracha
* Hyperphysics: Mínstruchtúr
* Ollscoil Texas: Mínstruchtúr hidrigine
## Tagairtí

Catagóir: Fisic adamhach
Weinberger v. Wiesenfeld

Sa chás ***Weinberger v. Wiesenfeld***, 420 U.S. 636 (1975), rialaigh Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe in aghaidh leithcheala ar bhonn gnéis.
[mion|clé|[Ruth Bader Ginsburg, abhcóide]]

## Sonraí
Fuair bean chéile Stephen Wiesenfeld bás agus bhí air aire a thabhairt dá mhac óg as féin. Ní raibh sé in ann obair a dhéanamh. Rinne sé achainí ar an rialtas airgead sa bhreis a thabhairt dó chun aire a thabhairt dá mhac. Ach de réir an Social Security Act áfach, baintreacha mná amháin a bhí i dteideal íocaíochta. 

An t-abhcóide Ruth Bader Ginsburg ag déanamh ionadaíochta do Wiesenfeld***.***  Bhí Caspar Weinberger, an tAire Rialtais ag an am, i mbun cúrsaí rialtais. Dar le Ginsburg, ní raibh aon mhíniú ceart ag an rialtas ar an idirdhealú sin a d’fhág nach raibh aon chabhair le fáil ag baintreacha fir amhail Wiesenfeld. D’aontaigh an chúirt léi agus cuireadh an chuid sin den dlí ar ceal.

## Féach freisin

* Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cásanna dlí
Catagóir:Leithcheal ar bhonn gnéis
Catagóir:Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlí na Stát Aontaithe
Uí Ruairc

Clann Ghaelach lonnaithe i gContae Liatroma ba ea **Uí Ruairc**, géag de chuid Uí Bhriúin na gConnacht.

Rítheaghlach Bhréifne, agus níos deireanaí Bréifne Thiar, a bhí siad go dtí 1605.

Fearghal Ó Ruairc (bás 967), rí Chonnacht, ba ea a bunaitheoir na clainne.

mion|110px|Armas Uí Ruairc
120px|mion|Armas Chontae Liatroma, maisithe le suaitheantas  Uí Ruairc

## Daoine
* *[[Ualgarg Mór Ó Ruairc]]* (bás 1346), rí Bhreithe Thiar
* Brian Ó Ruairc (1540–1591), tiarna ó oidhreacht Bhréifne Thiar
* Brian Óg Ó Ruairc (1568–1604), tiarna Bhréifne Thiar 

## Naisc sheachtracha
* John O'Hart, *[http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/o-rourke-1-heremon.php O'Rourke family pedigree]*, Leabharlann Náisiúnta na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Uí Bhriúin
Tír Fíacrach Múaide

__NOTOC__

Tuath in oirdheisceart chúige Chonnacht ba ea  **Tír Fhiacrach Mhuaidhe** (Sean-Ghaeilge **Tír Fíacrach Múaide**) ar bhruach na Muaidhe i gContae Shligigh, tíre dhúchais sinsear na gConnacht, Fiachra mac Echach Mugmedóin.  Caomhnaítear an t-ainm sa bharúntacht, Tír Fhiachrach, a cruthaíodh sa bhliain 1603.

## Stair
Bhronn Tiobraid, taoiseach Uí Fhiachrach le linn bheatha Naomh Cholm Cille, tailte thart timpeall ar Chnoc na *Maíle*, gar den Scrín.  Bhunaigh Naomh Adhamhnán mainistir ann.

Sa bhliain 598, tharla Cath Eachros idir Cairbre Drom Cliabh agus Cineál Fhiachrach.

Sa bhliain 982, fuair Aedh ua Dubhda, rí Uí Fhiachrach Mhuaidhe, bás *secura morte*.  Ghlac a rítheaghlach an sloinne Ó Dubhda.

## Ríthe
* Aodh ó Dubhda

## Tagairtí

Catagóir:Íochtar Chonnacht
Muintir Mhurchadha

mion|Luath dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800

Rítheaghlach as cúige Chonnacht na meánaoise, géag de chlann Uí Bhriúin, ba ea **Muintir Mhurchadha** (Meán-Ghaeilge **Muintir Murchada**).  Ainmníodh iad as Murchadh mac Maonaigh, rí of Uí Bhriúin Seola, a fuair bás sa bhliain 891.  In am trátha, mar ba ghnách, ainmníodh an ceantar as an muintir.

## Stair
Feictear an rítheaghlach don chéad uair sna hannála sa bhliain 1061, agus faoin mbliain 1238 b'ionann an t-ainm agus an tuath.  Ghlac an teaghlach an sloinne Ó Flaithbheartaigh.  Díbríodh iad ag ríthe Uí Chonchúir go dtí Iar Connacht, áit ar a bhfuil fud cónaí orthu.

Fuarthas ar a laghad na paróiste a leanas mar chuid de Mhuintir Mhurchada: Cill Fhursa, Cill Chilbhire, Cill Éinne, Cill Chuanna, An Carraigín (Gaillimh), Cill Leabhair agus Comar.  Meastar freisin go raibh codanna desna paróistí a leanas ann: Béal Chláir, Domhnach Pádraig, Cora Finne (Gaillimh), Tuaim, Cill Bheanáin agus Cill Fhir Iarainn.

Is dréacht é *[[Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada]]*, a théann siar go dtí Flaithbertach Ua Flaithbertaigh (bás 1098), rí Chonnacht, ina bhfeictear na príomhchlanna agus a gcuid tailte laistigh de Mhuintir Mhurchadha.

## Ríthe
* * féach * Ríthe Maigh Sheola

* * féach * Ríthe Iar Chonnacht

* * féach * Taoisigh Iar Chonnacht

### Uí Fhlaithbheartaigh Iarthair
* Domhnall Crón Ó Flaithbheartaigh, beo 1559

### Uí Fhlaithbheartaigh Oirthir
* Murchadh na dTuadh Ó Flaithbheartaigh, beo 1560–1593.

## Tagairtí sna hannála
As Annála na gCeithre Máistrí, as Meán-Ghaeilge:

* ACM 1417.5: *Ruaidhri mac Murchadha Uí Fhlaithbertaigh, Ruaidhri mac Diarmada Duibh Uí Flaithbertaigh, & sé fir dhécc d' Uíbh Flaithbhertaigh imaille friú do bháthadh for Chuan Umhaill.
* ACM 1422.5: *Domhnall Find Ua Flaithbheartaigh do mharbhadh la cloinn Domhnaill Uí Fhlaithbhertaigh.
* ACM 1442.7: *O Flaithbheartaigh .i. An Giolla Dub mac Briain tighearna Iarthair Connacht do écc.
* ACM 1565.5: *Murchadh mac Domhnaill mic Ruaidhri Uí Flaithbertaigh do bhathadh.

## Féach freisin
* Iar Chonnacht
* Uí Fhiachrach Aidhne
* Clann Fhearghaile
* Clann Taidhg
* Dealbhna Thír Dhá Loch
* Tríocha Maonmhaighe

## Foinsí
* Nollaig Ó Muraíle (2008), *A tract on the Connacht territory of Munitir Mhurchada* Journal of the Cork Historical and Archaeological Society, iml. 113.
* Paul MacCotter, *Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*, Four Courts Press, 2008, ll.&nbsp;140–141. 

## Tagairtí

Catagóir:Uí BhriúinCatagóir:Uí Fhlaithbheartaigh
Catagóir:Rítheaghlaigh Ghaelacha
Catagóir:Teaghlaigh na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Stair Chontae na Gaillimhe
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Murchadh mac Aodha

__NOTOC__
Ba Rí na gConnacht de chlann Uí Bhriúin é **Murchadh mac Aodha** ().  Síol Chathail ba ea a mhuintir, agus an bunaitheoir Cathal mac Muiredaig (bás 735) a shin-seanathair.   Bhí sé i réim ón mbliain 839 go dtí 840.

Bhí seanathair Mhurchadha, Fógartach mac Cathail (bás 789), ina éilitheoir ar an gcoróin.  Bhí Síol Mhuireadhaigh chun cinn sa ríogacht idir na blianta 796 go 839, trína uncail, Maol Cothaidh mac Fógartaigh (beo 818), a bhí b'fhéidir ina leasrí ag am éigin.  Bhí Murchadh an chéad fhear de Shíol Chathail ón mbliain 782 a fheictear sna hannála maraon leis na ríliostaí. 

Níl aon sonraí ar an eolas faoina réimeas gearr, seachas a thásc sna hannála.

## Foinsí
* Annála Uladh, G100001A, Corpus of Electronic Texts
* Byrne, Francis John (2001), *Irish Kings and High-Kings*, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 
* Ó Corráin, Donnchad (1972), *Ireland Before the Normans*, Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:9ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Uí Bhriúin
Tír Ollíol

Tuath i dtuaisceart chúige Chonnacht ba ea **Tír Oirill** (Sean-Ghaeilge ).  Ba bhall í de chónaidhm Íochtar Chonnacht go dtí an bhliain 1603.  

Ainmníodh í as Ailill mac Echach Mugmedóin, leasdeartháir Niall Naoighiallach.  Uí Ailealla, ba ea a mhuintir ach d'imigh siad go luath as cuimhne.

Clann Mhic Dhonnchadha d'Uí Bhriúin Aoi, géag Mhic Dhiarmada as Magh Loirg, ba ea tiarnaí Thír Oirill.  Glacadh an sloinne as Donnchadh mac Tomaltaigh na Carraige ua Mhic Dhiarmata a bhí ina rí Mhagh Loirg ón mbliain 1197-1207.  Scaradh as a chéile níos deireanaí iad, buíon ansin lonnaithe i gCúil Mhuine agus i mBaile an Dúin, agus buíon eile i mBaile an Mhóta (An Corann).

Caomhnaítear an t-ainm sa bharúntacht, Tír Oirill, in oirdheisceart Chontae Shligigh.

## Naomh Pádraig
* Saint Patrick departed across the mountain of the sons of Ailellus, and he founded churches there, [[Tawnagh|Taemnach]], and Ethenach, and Cell Angle, and Cell Senchuoe.

* AD 545.2 St. Ailbhe, of Seanchu Ua nOiliolla, died.

## Tagairtí

Catagóir:Íochtar Chonnacht
Harry Woolf, Barún Woolf

clé|mion|177x177px|2018
Breitheamh Sasanach is ea **Harry Woolf, Barún Woolf**  CH, PC, FBA, FMedSci (a rugadh ar 2 May 1933). Sa bhliain 1998, thug sé isteach Rialacha Nós Imeachta Shibhialta 1998, a lean moltaí a rinne coiste ar a raibh sé ina chathaoirleach. Tugadh isteach athruithe bunúsacha mar sin ar an gcaoi a n-éistear cásanna sibhialta i Sasana agus sa Bhreatain Bheag.
clé|mion|236x236px|píosa dealbhóireachta / dealbh bhrád

## Saol
Is céimí de chuid UCL é. Glaodh chun Bharra Shasana agus na Breataine Bige air sa bhliain 1955. 

Ba an Chéad Abhcóide Sóisearach don Státchiste (Dlí Coiteann) ó 1974 go 1979 é. Ina dhiaidh sin ceapadh ina bhreitheamh den Ard-Chúirt é. 

Rinneadh ball den Chúirt Achomhairc de sa bhliain 1986 agus Tiarna Dlí sa bhliain 1992. 

Ceithre bliana ina dhiaidh sin bhí sé ina Mháistir na Rollaí agus sa bhliain 2000 rinneadh Príomh-Bhreitheamh Shasana agus na Breataine Bige de. Chuaigh sé ar scor ón bpost sin sa bhliain 2005. Chuaigh sé ansin le Blackstone Chambers agus leanann sé de bheith ag gníomhú mar idirghabhálaí agus eadránaí agus chun tuairimí saineolacha a sholáthar. Bhí an Tiarna Woolf ina Bhreitheamh Neamhbhuan i gCúirt Achomhairc Dheiridh Hong Cong ó 2003 go 2012 freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Breithiúna Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Polaiteoirí na Ríochta Aontaithe (gan Tuaisceart na hÉireann)
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Clann Taidhg

__NOTOC__
mion|luath dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn c. 800, dhá chéad bliain roimh bhunú Chlann Taidhg

Tríocha céad na meánaoise  suite i gContae na Gaillimhe ba ea **Clann Taidhg** (Meán-Ghaeilge **Clann Taidg**), ainmnithe as an dream a Loingsigh ann sa 10ú haois.

Bhíodh ann roinnt tuath, Corca Mhogha and Uí Dhiarmada san áireamh. I dtaca le paróistí an lae inniu, bhíos ann Baile Átha an Rí, Muine Mheá, Tigh Dachoinne, Cill Choirín, Maigh Locha, Cill Fhir Iarainn, Baile na Cille-Aghairt (i gCill Liatháin), Cill Mhaoláin agus b'fhéidir possibly Mainistir Chnoc Muaidhe.

Is amhlaidh gur bunaíodh an tuath, Clann Taidhg, le linn méadaithe ag Uí Bhriúin, go háirithe i rith réimeas Taidhg mhic Cathail (925-956).  Muireadhach mac Taidhg ba ea sinsear Uí Thaidhg an Teaghlaigh de Shíol Mhuireadhaigh, taifeadta sna hannála ón mbliain 1048 ar aghaidh.  Roimhe seo, cuid d'Uí Bhriúin Seola a bhíodh an ceantar.  Faoi dheireadh na 12ú haoise ámh, deirtear gur gabhadh an ceantar ag Donn Cathaig Mór Mac Airechtaig de Shíol Mhuireadhaigh.

Marascail ó oidhreacht ba ea fir Chlann Taidhg dá ngaoil, ríthe na gConnacht, agus dá bharr a leasainm, an Teaghlaigh.  Meastar freisin gur dhíbrigh Clann Taidhg ríthe Uí Mhainnin as Soghain as an gceantar thart ar Áth an Rí, c. 1135-52.

Faoin mbliain 1241, bhí an-chuid den cheantar faoi smacht Meyler de Bermingham, a lonnaigh i nÁth an Rí príomhionad a thiarnais.

## Féach freisin
* Clann Fhergail
* Conmhaicne Mara
* Dealbhna Thír Dhá Loch
* Muintir Murchada
* Senchineoil
* Uí Maine
* Soghain
* Trícha Máenmaige
* Uí Díarmata
* Cóiced Ol nEchmacht
* Síol Anmchadha
* Iar Connacht
* Maigh Seóla
* Cenél Áeda na hEchtge

## Foinsí
* Adrian Martyn, *The Tribes of Galway: 1124-1642*, Gaillimh, 2016, 
* Paul MacCotter, *Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*, Baile Átha Cliath, Four Courts Press, 2008, ll.&nbsp;134–135. 

## Tagairtí

Catagóir:Uí Bhriúin
Corann

Tuath ársa in iarthuaisceart chúige Chonnacht ba ea **Corann**.  Ba bhall de chónaidhm Íochtar Chonnacht í.  Caomhnaítear an t-ainm sa bharúntacht an lae inniu, An Corann, Contae Shligigh.

Ainmníodh an tuath as Corann,  cruitire seanscéalach Déin Chéacht na dTuatha Dé Danann.

D'éirigh Baile an Mhóta ina lárionad na tuatha tar éis do chaisleán a tógadh ann sa 13ú haois.

Rinneadh barúntacht de, mar chuid de Chontae nua Sligigh, ag an Fear Ionaid Sasanach Sir Henry Sidney sa bhliain 1564.

Bhíodh tobar Corainn seal milis agus seal goirt le tuile agus trá na taoide.

## Tagairtí

Catagóir:Íochtar Chonnacht
Yannis Kyriakides

Cumadóir ilmheáin agus ceol clasaiceach comhaimseartha is ea é **Yannis Kyriakides** (Gréigis: Γιάννης Κυριακίδης, rugadh 1 Lúnasa 1969). 

## Beathaisnéis
Rugadh Kyriakides san Chipir ach tógadh i Sasana é. Bhain sé céim amach sa gceoleolaíocht in Ollscoil Eabhrac. Bhog sé go dtí an Ísiltír agus lean sé leis a chuid staidéir leis na cumadóirí Louis Andriessen agus Dick Raaijmakers. Tá an lipéad UNSOUNDS bunaithe aige faoi láthair. Múineann Kyriakides cumadóireacht in Ardscoil Cheoil Ríoga An Háig.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Ceoltóirí
Thomas Hare

Bhí **An Ridire Thomas Hare** (28 Márta 1806 – 6 Bealtaine 1891)  ina dhlíodóir is leasaitheoir toghchánach de chuid Shasana.  Chuir Hare ionadaíocht chionmhar chun chinn.

## Saol
Sa bhliain 1833 a glaodh chun an Bharra air agus sa bhliain 1853 a rinneadh Cigire na gCarthanas de agus Coimisinéir Cúnta ar an gCoimisiún Ríoga um Charthanais Cathrach ina dhiaidh sin.

Chaith Hare chuid mhaith dá shaol ag cur cinn na hionadaíochta cionmhaire mar chóras toghchánach agus is é an leagan comhaimseartha den chóras a bheartaigh sé—an ionadaíocht chionmhar ar mhodh an aonvóta inaistrithe—atá i bhfeidhm chun dhá Thithe an Oireachtais, Tionól Thuaisceart Éireann, Feisirí Éireannacha de Pharlaimint na hEorpa agus na húdaráis áitiúla sa dá chuid d'Éirinn a thoghadh. 

Dúirt John Stuart Mill agus a lán daoine eile go raibh an-mholadh tuillte ag Hare as an bpáirt a bhí aige agus an cineál leasaithe thoghchánaigh sin á chur chun cinn.

### Tuairisceoireacht dlí
Tá dlíodóirí freisin faoi chomaoin ag Hare as a ndearna sé mar thuairisceoir dlí. Níor tuairiscíodh ***Foss v Harbottle*** (1843) 2 Hare 461 agus ***Henderson v Henderson*** (1843) 3 Hare 100 ach i ***Hare's Reports in Chancery*** (1841-53) a chuir sé in eagar.

## Féach freisin

* John Stuart Mill
* ionadaíocht chionmhar

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1806
Catagóir:Básanna i 1891
Catagóir:Eolaithe polaitíochta
Ollscoil Teicneolaíochta na Sionainne: Lár Tíre, an tIarthar Láir

Is Ollscoil Teicneolaíochta suite i mBaile Átha Luain, Luimneach, Inis is Cluain Meala é **Ollscoil Teicneolaíochta na Sionainne: Lár Tíre, an tIarthar Láir** (**OTS**). Bunaíodh é i 2021.

## Stair
Nascadh Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Luain is Institiúid Teicneolaíochta Luimneach le chéile mar chuid den Ollscoil Teicneolaíochta.

## Tagairtí


Catagóir:Institiúidí teicneolaíochta in Éirinn
Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn
Catagóir:Ath Luain
Catagóir:Contae na hIarmhí
Catagóir:Luimneach
Catagóir:Contae Luimnigh
Catagóir:Contae an Chláir
Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Albert Fry

[mion|Mín Corrbhaic ([Loch an Iúir)]]
Bhí cáil ar **Albert Fry** (1940 - 5 Bealtaine 2021) mar ghníomhaí teanga, cheoltóir, ailtire agus mar pheileadóir.  Bhí dáimh mhór aige le Gaeltacht Thír Chonaill, áit a raibh teach aige i Mín Corrbhaic, gar do Chroithlí (Loch an Iúir). Chuir sé cúpla glúin faoi dhraíocht leis na leaganacha cruinne binne a bhí aige de chuid d'amhráin mhuintir Rann na Feirste.
## Saol
Tógadh le Béarla Albert Fry i mBéal Feirste. Chuir sé suim sa Ghaeilge nuair a bhí sé ina ghasúr óg, agus thosaigh sé ag triall ar Ghaeltacht Rinn na Feirste i dTír Chonaill, áit ar fhoghlaim sé amhráin an cheantair sin.
[mion|[Bóthar na bhFál]]
Fear mór CLG ab ea é. D’imir sé do Na Piarsaigh agus d’Aontroim le linn na 1950idí agus na 1960idí. 

Láithreoir raidió agus teilifíse ab ea é chomh maith.

Ba é an chéad duine ón Tuaisceart a bhí ina uachtarán ar Chonradh na Gaeilge agus bhí sé an-ghníomhach i dtólamh i gCumann Chluain Ard Bhéal Feirste.

Bhí baint mhór ag Albert Fry le bunú agus forbairt Bhunscoil Phobal Feirste sna 1970idí, an chéad Ghaelscoil sa Tuaisceart.

Sa bhliain 2015, bronnadh Gradam Mhic Ádhaimh ar Fry.

## Ceol
clé|mion
Chuir Gael Linn roinnt singil agus albam dá chuid amach sna 1960idí agus 1970idí.

* ***Úr-chnoc Chéin Mhic Cáinte*** (7", Singil)
* ***Fáth Mo Bhuartha*** (45*)
* ***Maidin Luan Cincíse*** (Singil, Gael Linn, 1969)
* ***Tráthnóna Beag Aréir***  (albam, Gael Linn, SKU: CEFCD193)

* ***Thiar i dTír Chonaill*** (Tor Ceirnín, 1976).   I measc na n-amhrán atá le cloisteáil anseo tá ‘Méilte Cheann Dubhrann’ agus ‘Séimí Eoghainín Duibh
* ***Albert Fry''' ‎''(LP, albam, [[Gael Linn|Gael-Linn]], 1979).
* ***Mheall sí lena glórthaí mé**' (Singil, Gael Linn, 1979)

## Féach freisin
* Bunscoil Phobal Feirste

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Gaeilgeoirí
Catagóir:Rann na Feirste
Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós
Catagóir:Lucht Chonradh na Gaeilge
Catagóir:Uachtaráin Chonradh na Gaeilge
Tollánmhicreascóp scanacháin

[alt=|mion| Íomhá d'atógáil ar dhromchla glan (100) [Ór|d'ór .]]
Cineál micreascóip a úsáidtear le haghaidh dromchlaí a íomháú ag an leibhéal adamhach is ea **tollánmhicreascóp scanacháin** (**TMS**) Thuill a aireagóirí Gerd Binnig agus Heinrich Rohrer, a d'fhorbair é i 1981 ag IBM Zürich, an Duais Nobel san Fhisic sa bhliain 1986. Braitheann an TMS an dromchla trí rinne stiúrtha an-ghéar a úsáid a fhéadann idirdhealú a dhéanamh idir gnéithe níos lú ná 0.1 nm le 0.01 nm (10 in) taifeach doimhneachta.  Ciallaíonn sé seo gur féidir adaimh aonair a íomháú agus a ionramháil go rialta. Tógtar an chuid is mó de na micreascóip le húsáid i bhfolús ultra-ard ag teochtaí ag druidim le nialas-ceilvin, ach tá malairtí ann le haghaidh staidéir san aer, san uisce agus i dtimpeallachtaí eile, agus le haghaidh teochtaí os cionn 1000&nbsp;° C.

## Tagairtí

Catagóir:Micreascóip
Cenél Áeda na hEchtge

thumb|Luath-dhreamanna pobail agus ríochtaí in Éirinn, c. 800
Tríocha céad sna Connachta in Éirinn na meánaoise ba ea **Cenél Áeda na hEchtge**, ainmnithe as géag d'Uí Fiachrach Aidne, iad féin ainmnithe as Aodh, uncail Guaire Aidne mac Colmáin (bás 663), rí Chonnacht.

Bhíodh ann na paróistí An Bheitheach, Cill Bheaganta, Cill Mhic Dhuach, Cill Tartan agus Cill Tómais (Tobar Pheadair). Cruthaíodh as an tuath an chuid theas den bharúntacht, Cill Tartan.  

Bhíodh an dá chlann, Uí Sheachnasaigh agus Uí Chathail, i gceannas sa cheantar, go dtí gur díbríodh Uí Chathail Uí Sheachnasaigh. Bhí siadsan ina dtaoisigh ann go dtí 1691, agus mhair ceann na fine sa cheantar roimh meath na clainne san 18ú haois.  

Cenél Guaire is ea tríocha céad eile sa cheantar, ainmnithe as Guaire Aidne.

Tá an focal Eachtach caomhnaithe sa logainm Sliabh Eachtaí, atá in aice láimhe.

## Tiarnaí Cenél Áeda
* Melaghlin Reagh Ua Seachnasaigh, bás 1179
* Gilla na Naemh Crom Ó Seachnasaigh, bás 1224
* Diarmaid Ó Seachnasaigh, roimh 1533-tar éis 1544
* Ruaidhrí Gilla Dubh Ó Seachnasaigh, roimh 1567-1569
* Diarmaid Riabach Ó Seachnasaigh, 1569–1573
* Liam Ó Seachnasaigh
* Dermot Ó Seachnasaigh
* Roger Gilla Dubh Ó Seachnasaigh
* Dermott Ó Seachnasaigh
* Roger O'Shaughnessey
* William O'Shaughnessy, 1673-1744
* Colman O'Shaughnessy
* Roebuck O'Shaughnessey
* Joseph O'Shaughnessey
* Bartholomew O'Shaughnessey

## Féach freisin
* Tríocha céad

## Foinsí
* Paul MacCotter, *Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*, Four Courts Press, 2008, ll.&nbsp;144–145. 

## Naisc sheachtracha
* Sliabh Eachtaí, logainm.ie
* aughty.org 

## Tagairtí

Catagóir:Uí Fhiachrach
Clann Fhearghaile

mion|Luath-dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn, c. 800

Tríocha céad sna Connachta in Éirinn na meánaoise ba ea **Clann Fhearghaile** (Meán-Ghaeilge **Clann Fhergail**).

Bhíodh ann na barúntachtaí Maigh Cuilinn agus Gaillimh, agus na paróistí Órán Mór, Baile na Cúirte agus Ráthún.

Sa dréacht *[[Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada]]*, scríofa agus a Flaithbertach Ua Flaithbertaigh (bás 1098) i réim, faightear liosta desna príomhchlanna Fhearghaile agus a gcuid tailte.

## Féach freisin
* Cóiced Ol nEchmacht
* Iar Chonnacht
* Oirthir Chonnacht
* Uí Bhriúin Seola
* Uí Bhriúin Rátha
* Uí Fhiachrach Aidhne
* Uí Mhaine
* Bunrath
* Cineál Aodha na hEachtaí
* Cenél Guaire
* Clann Taidhg
* Conmaicne Cenéoil Dubáin
* Conmaicne Cúile Toland
* Conmhaicne Mara
* Corca Mogha
* Dealbhna Thír Dhá Loch
* Machaire Riabhach
* Maigh Mucruimhe
* Maigh Sheola
* Meadraige
* Muintir Máelfináin
* Muintir Mhurchadha
* Óic Bethra
* Seanchineál
* Síol Anmchadha
* Soghain
* Tír Mhaine
* Trícha Máenmaige
* Uí Dhiarmada

## Foinsí
* u*Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*, Four Courts Press, 2008, ll.&nbsp;133–134. 

## Tagairtí
Síol Anmchadha

thumb|Luath dhreamanna agus ríochtaí in Éirinn c. 800

Tuath na gConnacht de chuid Uí Mhaine ba ea **Síol Anmchadha**, ainmnithe a rítheaghlach.

## Stair

Ar a mhéid is mó, bhí Síol Anmchadha i gceannas ar bhruach thiar Loch Deirgeirt; na tailte idir an Sionainn agus an tSuca; agus Lusmhaigh, conair talún trasna na Sionainne gar do Bhiorra.

Ghlac an rítheaghlach an sloinne Ó Madadháin.  Níos deireanaí sa mheánaois, bhí siad ó am go céile ina bhfo-thuath Iarlaí Uladh agus a gcomharbaí sa cheantar, Clanricarde.

## Oidhreacht
Sa bhliain 1651, tar éis bhunú Ríocht na hÉireann agus an cheantar tógtha isteach inti, gabhadh tailte Uí Madadháin, Uí Cheallaigh, de Burca agus eile le linn Choncas Chromail, ag na deartháireacha Eyre ach go háirithe.  Athainmníodh Dún an Uchta go *Eyrecourt* astu ag an am.

Tá ainm na tuatha caomhnaithe sa logainm Baile Mór Síol Anmchadha.

## Logainmneacha
* Tíne
* Port Omna
* Dún an Uchta (*Eyrecourt*)
* An Ghráig (*Woodford*)

## Féach freisin
* Ríthe Shíol Anmchadha
* Uí Maine
* Clann Fhergail
* Uí Fiachrach Aidne
* Clann Taidg
* Conmhaicne Mara
* Muintir Murchada
* Trícha Máenmaige
* Uí Díarmata

## Foinsí
* Gerard Madden, *O'Madáin: History of the O'Maddens of Hy-Many*, 2004. .
* Diarmuid Ó Cearbhaill, *The Colahans - A Remarkable Galway Family*, Journal of the Galway Archaeological and Historical Society, imleabhar 54, 2002, ll.&nbsp;121–140.
* Paul MacCotter, *Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*, Four Courts Press, 2008, ll.&nbsp;133–134. 

## Naisc sheachtracha
* *[https://archive.org/stream/tribescustomsofh00odonuoft/tribescustomsofh00odonuoft_djvu.txt The Tribes and customs of Hy-Many]*, archive.org

## Tagairtí
Maigh Sheola

Tuath sna Connachta na meánaoise ba ea **Maigh Sheola**, aitheanta fosta mar **Uí Bhriuin Seola**.

Bhíodh a cuid tailte suite le taobh bhruach thoir Loch Coirib i gContae na Gaillimhe.  Ar a teorainn thoir, bhíodh Soghain, do-thuath Uí Maine.  Shíneadh í go garbh ó Dhroichead an Chláirín ó dheas go dtí Cnoc Meadha ó thuaidh.

De shliocht Uí Bhriúin Sheola ba ea a taoisigh ar a gaistí sna hannála idir "rí Uí Briúin" agus "rí deisceart Chonnacht".  Den chlann a d'éirigh ina Clann Cosgraigh ba ea na ríthe is luaite a bhfuil taifid.  Níos deireanaí, ámh, tháinig chun cinn ríthe den chlann a d'éirigh ina Muintir Murchadha, faoina taoisigh Uí Fhlaithbheartaigh. 

Bhíodh Muintir Murchadha lonnaithe ag Loch Cime go dtí gur chuir ionsaí de Burgo an ruaig orthu siar sa 13ú haois.  De réir an staraí den 17ú haoise Ruaidhrí Ó Flaithbheartaigh, measadh gur de chuid Iar Connacht roimh an ionsaí úd í Maigh Seóla.

## Ríthe Mhaigh Sheola
* Donn mac Cumascaigh, bás 752
* Conmhach Mór mac Coscraigh, bás 846
* Maolán mac Cathmhogha, bás 848
* Murchadh mac Maonaigh, bás 891
* Cléirchén mac Murchadha, bás 908
* Urchadh mac Murchadha, bás 943
* Donnchadh mac Urchadha, bás 959
* Murchadh mac Flainn mhic Gleithneacháin, bás 973
* Ruaidhrí mac Coscraigh, bás 992
* *[[Maelcairearda]]*, bás 993
* Brian mac Maolruanaidh, bás 1003 
* Muireadhach ua Flaithbheartaigh, bás 1034
* Murchadh ua an Chapaill Ua Flaithbheartaigh, bás 1036
* Cathal mac Ruaidhrí, bás 1043
* Amhalaidh mac Cathail, bás 1075

## Tagairtí sna hannála
* ACM 990.7: *An ghaeth do shlucadh insi Locha Cimbe co h-oband i n-aon-uair, cona dreich & sonnach .i. trichat traighedh.

== Féach freisin ==
* [[Crichaireacht cinedach nduchasa Muintiri Murchada]]
* [[Clann Fhergail]]
* [[Uí Fiachrach Aidne]]
* [[Clann Taidg]]
* [[Conmhaicne]]
* [[Dealbhna Thír Dhá Loch]]
* [[Muintir Murchada]]
* [[Senchineoil]]
* [[Uí Maine]]
* [[Soghain]]
* [[Trícha Máenmaige]]
* [[Uí Díarmata]]
* [[Cóiced Ol nEchmacht]]
* [[Síol Anmchadha]]
* [[Iar Connacht]]
* [[Cenél Áeda na hEchtge]]

== Foinsí ==
*  *A Chorographical Description of West or H-Iar Connaught written A.D. 1684 by Roderic O'Flaherty ESQ with notes and Illustrations by, James Hardiman M.R.I.A., Irish Archaeological Society, 1846.
* Paul MacCotter, *Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*, Four Courts Press, 2008, pp.&nbsp;133–134. 

## Tagairtí

Catagóir:Uí Bhriúin
Baincéireacht infheistíochta

mion
Is éard atá i gceist le **baincéireacht infheistíochta** ná Idirghabhálaithe airgeadais a thugann réimse seirbhísí, e.g. cabhair a thabhairt i ndíol urrús, cumaisc agus atheagruithe corparáideacha eile a éascú, gníomhú mar bhróicéirí do chliaint aonair agus d'institiúidí, agus trádáil ar son a gcuntas féin.  Tugtar **baincéireacht mharsantach** sa Ríocht Aontaithe uaireanta ar bhaincéireacht infheistíochta).

## Tagairtí

Catagóir:Baincéireacht
Catagóir:Infheistíocht
Aslan (banna ceoil)

Is racghrúpa Éireannach as Baile Átha Cliath é **Aslan**. 

## Stair
Bhunaigh Christy Dignam an grúpa *Meelah XVIII* sa bhliain 1982, a athbhaisteadh *Aslan* níos déanaí. Bhí Christy Dignam, Tony Talbot, Mick McKenna, Joe Jewell, agus Gerry Conlon sa ghrúpa Meelah XVIII, agus bhí singlí acu ar nós *Toy Soldier* agus *Meelah Pt. 2*. B'as Fionnghlas agus Baile Munna iad, ceantair lucht oibre ar an taobh thuaidh de Bhaile Átha Cliath.

Ó 1986 ar aghaidh d'athraigh an banna a n-ainm go Aslan, baiste as an leon ficseanúil sa tsraith leabhar *Chronicles of Narnia* le C. S. Lewis (is é "Aslan" an focal Turcach ar "Leon").  

D'eisigh Aslan singil taispeána, *This Is,* san earrach 1986. D'éirigh go maith leis an amhrán ar an stáisiún raidió popcheol, RTÉ 2fm.

Bhí *hits* eile acu ar nós *Please Don't Stop*, *Loving Me Lately*, *Pretty Thing* agus *Feel No Shame*. Chuaigh a chéad albam *Feel no Shame* isteach i mbarr na gcairteacha Éireannach i 1988.  Bhí an-tóir ar an ngrúpa i mBaile Átha Cliath go háirithe ag an am. 
[mion|[Christy Dignam, 2008]]
D'fhág Dignam an ghrúpa sa bhliain chéanna mar gheall ar a andúil sa hearóin. Lean Aslan ar aghaidh le príomhamhránaí nua, Eamon Doyle, ach bhris siad suas bliain ina dhiaidh sin.

I 1993, tháinig Aslan le chéile arís. Chuir siad amach an t-albam *Goodbye Charlie Moonlight* agus an t-amhrán *Crazy World*, sa bhliain chéanna. Chuir siad amach na halbaim *Here Comes Lucy Jones* (1997) agus *Waiting for the Madness To End* (2001).  Chuaigh an t-albam *Waiting...* isteach i mbarr na gcairteacha Albam Éireannach i 2001.

Le linn na 1980idí - 2010idí, chuir Aslain amach sé albam stiúideo: *Feel No Shame* (1988), *Goodbye Charlie Moonhead* (1994), *Here Comes Lucy Jones* (1997), *Waiting For This Madness To End* (2001), *For Some Strange Reason* (2007) agus *Nudie Books and Frenchies* (2012).

#### Leabhair
Scríobh Dignam dírbheathaisnéis, *This is*, i 2004. D'fhoilsigh dírbheathaisnéis eile, *My Crazy World*, a scríobh sé le Damien Corless, i 2019. Ainmníodh *My Crazy World* don Ghradaim Leabhar na hÉireann An Post i 2019.

## Baill
* Christy Dignam – príomhamhránaí (1982-1987, 1993–2023)
* Joe Jewell – príomhghiotár, fonnadóireacht taca (1982-1988, 1993–)
* Rodney O'Brien – dordghiotár (2009–)
* Billy McGuinness – méarchlár, orgán béil, giotár (1982-1988, 1993–)
* Alan Downey – drumaí, cnaguirlisí (1982-1988, 1993–)

**Iarbhaill**

* Tony McGuinness – dordghiotár (1982–2008)
* Eamonn 'Eamo' Doyle – príomhamhránaí (1988-1989)

## Dioscliosta

### Albam stiúideo

### Albam Diolama

### Singlí

### DVD

* *Made In Dublin - Unplugged and Documented* (1999)
* “Please Don’t Stop” (2013)

## Féach freisin

* Christy Dignam

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil Aslan 

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Éireannacha
Seachnasach mac Donnchadha

Sinsear eapainmneach de chlann Uí Sheachnasaigh ba ea **Seachnasach mac Donnchadha** (beo 10ú haois).

Ba bhall d'iar-rítheaghlach na gConnacht, Uí Fhiachrach Aidhne ba ea Seachnasach.  Faoin deichiú haois, ní raibh faoina gceannas ach an-áit dúchais, Aidhne, ríocht bheag i noir-deisceart Chontae na Gaillimhe.  

Guaire Aidhne mac Colmáin, ceannaire suntasach an teaghlach, ba ea sinsear Sheachnasaigh.  I measc a ghaol Uí Fhiachrach, bhí Giolla Ceallaigh mac Comhaltáin, Scannlán mac Fearghaiel, Eidhean mac Cléirigh agus Cathal mac Ógáin.  Glacadh a n-ainmneacha mar sloinnte ag a sliochtaigh.

## Sinsearacht
* *Seachnasach mac Donnchadh mc. Comahaighe m. Fergal m. Maolciarain m. Maoltuile m. Siodhuine m. Nocba m. Egma m. Gabhnan m. Tobath m. Branan m. Brian m. Murchadh m. Aodh m. Artgail m. Guaire Aidne.

== Sliochtaigh ==
* [[Sir Roger O'Shaughnessy of Kinelea]], 2a Bairnéad O'Shaughnessy of Kinelea
* [[Roger O'Shaughnessy]], Captaen i nArm [[Séamas II]]
* [[William O'Shaughnessy]], Maorghinearál agus [[Ceann na Fine]]
* [[Arthur O'Shaughnessy]], file
* [[Baron Shaughnessy]]
* [[Eileen O'Shaughnessy]], chéad bhean chéile [[George Orwell]]
* [[James O'Shaughnessy]], údar

== Foinsí ==
* [[Edward MacLysaght]], *The Surnames of Ireland*, [[Baile Átha Cliath]], 1978, lch.&nbsp;52 
* [[Francis John Byrne]], *Irish Kings and High Kings*, 2001 (dara heagrán)
* [[Dubhaltach MacFhirbhisigh]], *Leabhar na nGinealach, 257.11, volume two, ll. 586-87
* Michael Herity, MRIA, (eag.) *Ordnance Survey Letters Galway 1838 and 1839*, lch.&nbsp;194, Baile Átha Cliath, FourMasters Press, 2009; 

## Tagairtí

Catagóir:10ú haois in Éirinn
Catagóir:An Mheánaois Luath
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Uí Fhiachrach
Lennie Hoffmann, Barún Hoffmann

Breitheamh i Sasana is ea **Leonard Hubert "Lennie" Hoffmann, Baron Hoffmann** GBS PC (a rugadh ar 8 Bealtaine 1934). Bhí tionchar mór ag Hoffmann ar fhorbairt an dlí phoiblí i Sasana, go mór mór maidir le luathbhlianta an Achta um Chearta an Duine 1998.

## Saol
clé|mion|Lennie Hoffmann sa bhliain 2018
I Cape Town a rugadh An Tiarna Hoffmann, mac le duine de chomhbhunaitheoirí an ghnólachta dlí is mó san Afraic, ENSafrica (Edward Nathan Sonnenbergs). Is céimí de chuid Ollscoil Cape Town agus Choláiste na Banríona, Ollscoil Oxford (mar Scoláire Rhodes) é. Bhuaigh sé Scoláireacht Vinerian i 1957, as an bhfeidhmíocht is fearr sa scrúdú ar Chéim Bhaitsiléara an Dlí Shibhialta. Bhí sé ina Chomhalta Dlí Shibhialta Stowell i gColáiste na hOllscoile, Oxford ó 1961 go 1973. 

Tharla Hoffmann seo go pointe áirithe i gcomhthráth le ham Sheáin Uí Cheallaigh (nach maireann) mar chomhalta de Choláiste na Tríonóide, Oxford (1961-65) agus ba é sin an bonn le cairdeas buan, mar a chuimhnigh an Tiarna Hoffmann nuair a labhair sé i gCOBÁC sa bhliain 1996.

Glaodh chun an Bharra air i Gray's Inn sa bhliain 1964 agus chun an Bharra Laistigh sa bhliain 1977. 

### Breitheamh
Ceapadh Hoffmann ar Chúirteanna Achomhairc Jersey agus Guernsey sa bhliain 1980 agus rinneadh breitheamh de Ard-Chúirt Shasana agus na Breataine Bige (Rannán na Seansaireachta, 1985-92). 

Bhí Hoffmann ar an gCúirt Achomhairc ó 1992 go 1995 agus bhí sé ina Thiarna Achomhairc i nGnáthnós 1995 go 2009. 

Bhí sé ina Bhreitheamh Neamhbhuan ag Cúirt Achomhairc Dheiridh Hong Cong ó 1998 i leith. I dtaca le réimsí de dhlí Shasana inar speisialaigh sé mar bhreitheamh (mar dhlí na gcuideachtaí agus dlí na n-iontaobhas), bhí tionchar mór ag An Tiarna Hoffmann, chomh maith le tionchar ar fhorbairt an dlí phoiblí i Sasana, go mór mór maidir le luathbhlianta an Achta um Chearta an Duine 1998.

### Hoffmann in Éirinn
Sa bhliain 1996 a thug an Tiarna Hoffmann an tríú Léacht Bhliantúil i gCuimhne Sheáin Uí Cheallaigh i UCD, dar teideal "A Sense of Proportion" inar scrúdaigh sé ról phrionsabal na comhréireachta i ndlí bunreachtúil agus cearta daonna. Tá leagan leasaithe dá léacht le fáil i (1997) 32 𝙄𝙧𝙞𝙨𝙝 𝙅𝙪𝙧𝙞𝙨𝙩 (ns) 49-61.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford
Catagóir:Breithiúna Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna
Catagóir:Polaiteoirí na Ríochta Aontaithe (gan Tuaisceart na hÉireann)
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Muirchertach Nár mac Guaire

__NOTOC__
Rí Uí Fhiachrach Aidhne agus b'fhéidir ina rí Chonnacht ba ea **Muirchertach Nár mac Guairi** (bás 668). Guaire Aidne mac Colmáin (bás 663), iar-rí mór le rá, ba ea a athair.

Ní fheictear Muircheartach sna ríliostaí amhail is sa Leabhar Laighneach, ach ina ionad Cenn Fáelad mac Colgan (bás 682) mar chomharba Ghuaire. Is ach amháin sa *[[Chronicum Scotorum]]* go dtugadh an teideal *rí Connacht* dó ina thásc. Tá bás a dhearthár, Ceallach, taifeadta i roinnt annál don bhliain 666, i gcaitheamh ré na plá.

Insítear i nAnnála Inis Faithlinn gur tharla Cath Locha Fén idir an Mhumhain agus na Connachta sa bhliain 665, ach ní deirtear ach gur éag *Talamnach mc. Laidcind*.

## Féach freisin
* Ríthe na gConnacht

## Foinsí
* *[[Chronicum Scotorum]]
* [[Annála Inis Faithlinn]]
* [[Leabhar Laighneach]], cuid 30
* [[Francis J. Byrne]], *Irish Kings and High-Kings*
* [[T. M. Charles-Edwards]], *Early Christian Ireland*
* [[Daniel P. McCarthy]], *The Chronology of the Irish Annals''

## Naisc sheachtracha
* Corpus of Electronic Texts

## Tagairtí

Catagóir:Ríthe na gConnacht
Catagóir:Ríthe Uí Fhiachrach Aidhne
An Chosantóireacht

Ba í **an Chosantóireacht** an tréimhse le linn an Chomhlathais (nó, do mhonarcóirí, an Idir-ríocht ) nuair a bhí Sasana agus an Bhreatain Bheag, Albain, Éire agus sealúchais Shasana thar lear á rialú ag an Tiarna Cosantóra mar phoblacht. Thosaigh an **Chosantóireacht**  i 1653, nuair a cheadaigh díscaoileadh an Pharlaimint  Gheadáin agus ansin lig  Parlaimint Barebone, a bhí ann ina dhiaidh sin, d'Oilibhéar Cromail a bheith roghnaithe mar Thiarna Cosanta an Chomhlathais faoi théarmaí na hIonstraime Rialtais. Sa bhliain 1659, dhíscaoil Parlaimint na **Cosantóireachta**  Coiste na Slándá toisc nach raibh Richard Cromwell, a tháinig i gcomharbacht ar a athair mar Thiarna Cosanta, in ann smacht a choinneáil ar an bParlaimint agus ar an Arm. Ba é sin deireadh na **Cosantóireachta** agus tús an dara tréimhse de riail na Parlaiminte Geadáine mar an reachtas agus an Chomhairle Stáit mar fheidhmeannas.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:17ú haois in Éirinn
Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa
Catagóir:Iarphoblachtaí
Catagóir:Idir-ríocht Shasana
Catagóir:Oilibhéar Cromail
Catagóir:Stair na Breataine Bige
Catagóir:Stair na hAlban
Giro d'Italia

Is comórtas rothaíochta céime na bhfear é an **Tour d'Italie** (*Camchuirt na hIodáile* as Gaeilge) a thrasnaíonn an Iodáil agus ó am go chéile i dtíortha agus meastar gurb é an dara rás is tábhachtaí tar éis an Tour de France. Eagraíodh an chéad rás i 1909 chun díolacháin an nuachtáin La Gazzetta dello Sport a mhéadú. Tá an rás ar siúl gach bliain ón gcéad eagrán i 1909, seachas an dá chogadh domhanda.

Athraíonn baile tosaithe an rása gach bliain agus go ginearálta bíonn an baile dheiridh i gcathracha Fhlórans, Verona, na Róimhe nó Milano, cathair cheanncheathrú La Gazzetta dello Sport. Caitheann ceannaire an aicmithe ghinearálta geansaí bándearg ag meabhrú dath an pháipéir a úsáideann sé seo go laethúil. 

Is imeact de chuid UCI World Tour é an Giro, rud a chiallaíonn go mbíonn na UCI WorldTeams  san iomaíocht sa rás in éineacht le roinnt foirne breise ar tugadh cuireadh dóibh mar ‘chártaí fiáine’.

## Stair

## Duaiseanna

* **'Geansaí bándearg**' :  

* **'Geansaí cyclamen**' :  
* **'Geansaí gorm**' :  
* **'Geansaí bán**' :  

* **'Cima Coppi**' : Bronntar Duais Cima Coppi ar an rothaí a shroicheann barr na buaice is airde sa chomórtas ar dtús. 

* **'Cima Pantani**' : Bronntar ar an rothaí a shroicheann an dara buaic is airde sa chomórtas ar dtús.
Cruz Reynoso

Dlíodóir, breitheamh agus acadóir dlí ba ea An Ollamh Emeritus **Cruz Reynoso** (2 Bealtaine 1931 – 7 Bealtaine 2021). Aturnae ceannródaíoch um chearta sibhialta agus an chéad bhreitheamh Chicano ar Chúirt Uachtarach Chalafóirnia (1982-87) ba ea é.
clé|mion|150x150px|Cúirt Uachtarach Chalafóirnia
clé|mion|150x150px|Cúirt Uachtarach Chalafóirnia
Bhí sé ina bhall de Choimisiún SAM um Chearta Sibhialta, 1993 go 2004. 

Chuaigh sé le UC Davis Law sa bhliain 2001 agus chuaigh sé ar scor sa bhliain 2006. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha
Comhghall

[clé|mion|[Mainistir Bheannchair inniu]]Is i gContae Aontroma a rugadh Naomh **Comhghall** nó **Comgall** (timpeall na bliana 510/520 – 597/602; b'fhéidir 516 - 602;  **Saint Comgall** i mBéaral). Ceiliúrtar a lá féile ar 10 Bealtaine.

### Tús a shaoil
Ba shaighdiúir a athair. Theastaigh uaidh go leanfadh a mhac an cheird chéanna sin, rud a rinne Comhghall ar dtús. Ach bhí Comhghall ag iarraidh a bheith ina shaighdiúir i seirbhís Chríost. 
[clé|mion|[mósáic i mBeannchair inniu]]
De réir dealraimh, rinne Comhghall a chuid staidéir faoi threoir Naomh Fionnán i Maigh Bhile. Siocair go raibh sé faoi bhrú ag cathuithe agus faoi chian agus chumha, shocraigh sé féin agus a ab ar dhul i muinín na paidreoireachta. Tar éis don easpag Lughaidh é a agairt go mór, oirníodh ina shagart é.

### Mainistir
Bhunaigh Comhghall mainistir i mBeannchar c. 555-558, mainistir ar mheall chuici daoine mar Naomh Columbán ina phríomhoide inti tamall ina dhiaidh sin. 

Bhí Comhghall an-dian ar fad ar na manaigh ó thaobh bia de.. Ní raibh cead ag na manaigh faoi Naomh Comgall i mBeannchar bainne a ól. Bheadh arán, glasraí agus uisce mar bhéile acu, agus ní raibh ann ach aon bhéile amháin sa lá. Níos déanaí, tugadh cead dóibh bainne a ól sa deireadh, mar a rinneadh sa chuid is mó de na mainistreacha eile ag an am. 

Bhunaigh Comhghall mainistir  in oileán Tír Iodh in Albain chomh maith.

### Bású agus oidhreacht
Tar éis dó tinneas fada pianmhar a fhulaingt go foighdeach, d’éag sé ar Fhéile na Cincíse sa bhliain 602 b'fhéidir.

Ó thús an 9ú haois ar aghaidh, d’ionsaigh na Lochlannaigh Mainistir Bheannchair agus truaillíodh scrín Naomh Comhghall.

## Féach freisin

* Mainistir Bheannchair
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 516
Catagóir:Básanna i 602
Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Naoimh Éireannacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Sagairt Éireannacha