George Monbiot

Iriseoir, údar, agus gníomhaí comhshaoil agus polaitiúil Sasanach is ea **George Joshua Richard Monbiot** (rugadh é 27 Eanáir 1963). Scríobhann sé colún rialta do The Guardian agus tá roinnt leabhar scríofa aige.

D'fhás Monbiot aníos in Oxfordshire agus rinne sé staidéar ar an zó-eolaíocht in Ollscoil Oxford. Chuir sé tús ansin le gairm san iriseoireacht imscrúdaitheach, agus d'fhoilsigh sé a chéad leabhar Poisoned Arrows i 1989 faoi cheisteanna chearta an duine i bPapua Thiar. Sna blianta ina dhiaidh sin, bhí baint aige le gníomhaíochas agus abhcóideacht a bhain le ceisteanna éagsúla, mar shampla athrú aeráide, polaitíocht na Breataine agus uaigneas. In Feral (2013), phléigh sé agus thacaigh sé le leathnú an athdhúlraithe. Is é bunaitheoir The Land is Ours é, feachtas ar son ceart rochtana ar an tuath agus a chuid acmhainní sa Ríocht Aontaithe. Bronnadh an Global 500 ar Monbiot i 1995 agus Duais Orwell i 2022.

## Luathshaol agus oideachas
Rugadh Monbiot i nKensington agus d'fhás sé aníos i Rotherfield Peppard,. Fear gnó ab ea a athair, Raymond Monbiot, a bhí i gceannas ar fhóram trádála agus tionscail an Pháirtí Choimeádaigh. Comhairleoir Coimeádach agus iarcheannaire Chomhairle Ceantair Deisceart Oxfordshire ab ea a mháthair, Rosalie.  Ba é a uncail, an Canónach Hereward Cooke, leascheannaire Chomhairle Cathrach Norwich de chuid na nDaonlathach Liobrálach.

Tar éis dó freastal ar scoil chónaithe ullmhúcháin in Elstree School,  fuair sé a chuid oideachais i Stowe School i mBuckinghamshire. Bhuaigh sé scoláireacht oscailte chuig Brasenose College, Oxford. Tá sé ráite ag Monbiot gur spreag a "*political awakening*"  trí leabhar Bettina Ehrlich, **Paolo and Panetto** a léamh, agus é ina scoil ullmhúcháin  agus  go raibh aiféala air freastal ar Oxford.

## Gairmréim
deas|mion| Monbiot i gcomhrá le Silver Donald Cameron faoina chuid oibre in 2014
Tar éis dó céim sa zó-eolaíocht a bhaint amach, chuaigh Monbiot le hAonad Stair Dúlra an BBC mar léiritheoir raidió, ag déanamh clár faoin dúlra agus faoin gcomhshaol. D'aistrigh sé go Seirbhís Dhomhanda an BBC, áit ar oibrigh sé go hachomair mar léiritheoir agus láithreoir cúrsaí reatha, sular fhág sé chun taighde a dhéanamh ar a chéad leabhar é a scríobh.

Ag obair mar iriseoir iniúchta, thaistil sé san Indinéis, sa Bhrasaíl, agus in Oirthear na hAfraice. Mar thoradh ar a chuid gníomhaíochtaí, rinneadh *persona non grata* de i seacht dtír  agus gearradh pianbhreith príosúnachta saoil air *in absentia* san Indinéis.  Sna háiteanna seo freisin, lámhachadh leis, buaileadh go brúidiúil é agus ghabh póilíní míleata é, tharla longbhriseadh dó agus chuir hornéid ga ann agus bhí cóma nimhiaithe mar thoradh air.  Tháinig sé ar ais ag obair sa Bhreatain tar éis dó a bheith fógartha marbh go cliniciúil in Ospidéal Ginearálta Lodwar in iarthuaisceart na Céinia, tar éis dó maláire cheirbreach a tholgadh. 

Chuaigh sé le gluaiseacht agóidí bhóithre na Breataine agus is minic a glaodh air chun agallaimh preasa a thabhairt; mar thoradh air sin, cháin grúpaí ar nós Green Anarchist agus Class War é mar "*media tart*" . Maíonn sé gur bhuail agus gur ionsaigh gardaí slándála go brúidiúil é, agus líomhnaítear gur bhrúigh siad biorán miotail trína chos, ag briseadh an chnámh meiteatarsail lár. D'fhág a ghortuithe san ospidéal é. Rinne Sir Crispin Tickell, iar-thaidhleoir de chuid na Náisiún Aontaithe, a bhí ina Bharda ag Green College, Oxford ag an am, Comhalta Cuairte den agóideoir óg. 

I mí na Samhna 2012, ghabh sé leithscéal leis an Tiarna McAlpine as a "stupidity and thoughtlessness" agus é ag tabhairt le fios, i tvuít, gur péidifileach a bhí sa phiara Coimeádach. 

Sa bhliain 2014, scríobh Monbiot alt ar théama an uaignis. Mar thoradh air seo, thosaigh sé ag comhoibriú leis an gceoltóir Ewan McLennan. Le chéile, d’eisigh siad albam dar teideal *Breaking the Spell of Loneliness* i mí Dheireadh Fómhair 2016 agus ina dhiaidh sin chuaigh siad ar camchuairt sa Ríocht Aontaithe. Rinne Folk Radio cur síos air mar  "*an enthralling album*"  ina bhfuil “*Each song is a short, eloquent and thought provoking essay on the destruction of our humanity and how it can be regained*".

Rinne Monbiot  an tráchtaireacht  ar an bhfíseán *How Wolves Change Rivers*  a bhí bunaithe ar a chaint TED in 2013  ar athchóiriú éiceachóras agus tírdhreacha ( athfhiántas ) nuair a tugadh mac tíre isteach arís i bPáirc Yellowstone. Sa bhliain 2019, chomh-láithrigh Monbiot *Nature Now*,  físeán faoi réitigh aeráide nádúrtha, le Greta Thunberg. Bhí Monbiot le feiceáil sa chlár faisnéise *The Cost of Living: Does Britain Need a Basic Income?,* píosa coimhdeachta leis an scannán The Future of Work and Death, faoi UBI sa Ríocht Aontaithe - a eisíodh ar Amazon Prime in 2020.  Bhí sé le feiceáil sa chlár faisnéise Netflix in 2021 *Seaspiracy*, a dhíríonn ar thionchar an duine ar shaol agus ar iascaireacht na mara, agus chosain sé é ó léirmheastóirí.

Sa bhliain 2021, chruthaigh Monbiot an clár faisnéise beo *Rivercide*, ag cur béime ar staid náireach aibhneacha na Ríochta Aontaithe, agus go háirithe Abhainn Wye.

Agus cur síos á dhéanamh ar an scannán *Don't Look Up* go luathsa bhliain 2022, mhínigh Monbiot cé chomh deacair is atá sé feachtas a dhéanamh ar son chaomhnú an Domhain atá ag teacht salach ar an neamhghníomhú tulmhar a fheiceann sé." 

Sa bhliain 2024, bhí Monbiot le feiceáil sa scannán faisnéise Briotanach I Could Never Go Vegan.

## Tuairimí agus gníomhaíocht

### Buaicphointe Ola agus Gáis
Go luath sna 2000idí, thuar Monbiot go mbeadh táirgeadh domhanda ola "will peak before long". Ina alt, dar teideal "The Bottom of the Barrel", scríobh sé:

### Athrú aeráide
[mion|Monbiot ag an slógadh ''[Make Poverty History* i n[[Dùn Èideann|Dún Éideann]], Iúil 2005]]
Creideann Monbiot go bhfuil gá le gníomhú as cuimse mar aon le toil láidir pholaitiúil chun dul i ngleic leis [[Athrú aeráide|an téamh domhanda]]. Tacaíonn sé le ‘éiceamharú’ a chur le liosta na gcoireanna  sa [[An Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta|Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] ag rá; “*I believe [a crime of ecocide] would change everything. It would radically shift the balance of power, forcing anyone contemplating large-scale vandalism to ask themselves: ‘Will I end up in the international criminal court for this?’ It could make the difference between a habitable and an uninhabitable planet.*” 

Chun a thionchar pearsanta ar an gcomhshaol a laghdú, tá sé tar éis aistriú go stíl mhaireachtála [[Veigeánachas|na veigeán]] agus molann sé do dhaoine eile an rud céanna a dhéanamh.

=== Meáin ===
Tá cáineadh déanta ag Monbiot ar chlúdach na meán ar athrú aeráide agus saincheisteanna comhshaoil, go háirithe clúdach an [[BBC]] agus a chláir faisnéise faoin dúlra. Tá cáineadh déanta aige freisin ar an BBC as a dhearcann sé mar a chlaonadh polaitiúil. [3].

=== Iarracht gabhála John Bolton ===
Rinne Monbiot iarracht, nár éirigh leis, John Bolton, iar-ambasadóir SAM chuig na Náisiúin Aontaithe, a chur faoi ghabháil saoránaigh, nuair a d'fhreastail Bolton ar Fhéile Hay chun caint a thabhairt ar chaidreamh idirnáisiúnta, i mí na Bealtaine 2008. D’áitigh Monbiot gurbh é Bolton duine de na daoine a spreag [[Cogadh na hIaráice]], agus gur chuir Monbiot i gcoinne an chogaidh sin.

=== Polaitíocht ===
Tar éis do Monbiot cuairt a thabhairt ar Baliem Valley iargúlta agus tras-imirce rialtas [[An Indinéis|na hIndinéise]] agus beartais eile i nGuine Nua Thiar faoi fhorghabháil a cháineadh, ghearr údaráis na hIndinéise príosúnacht saoil air in absentia.

Is léirmheastóir ar [[An Nualiobrálachas|an neolioberálachas]] é Monbiot. I mí Eanáir 2004, bhunaigh Monbiot agus Salma Yaqoob Respect – The Unity Coalition (ar a dtugtaí Respect Party roimhe seo) a d'fhás as an Stop the War Coalition. D'éirigh sé as an ngrúpa i mí Feabhra na bliana dár gcionn nuair a theip ar Respect teacht ar chomhaontú leis an [[Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige|bPáirtí Glas]] gan iarrthóirí a chur chun cinn sna toghcheantair chéanna i dtoghchán Pharlaimint na hEorpa in 2004.

I agallamh leis an mblag polaitiúil de chuid na Breataine *Third Estate* i Meán Fómhair 2009, léirigh Monbiot a thacaíocht do bheartais [[Plaid Cymru|*Plaid Cymru*]], ag rá *"I have finally found the party that I feel very comfortable with. That's not to say I feel uncomfortable with the Green Party, on the whole I support it, but I feel even more comfortable with Plaid.*" 

I mí Aibreáin 2010, shínigh sé litir oscailte tacaíochta do na [[An Páirtí Daonlathach Liobrálach|Daonlathaigh Liobrálacha]], a foilsíodh sa *Guardian*.  Roimh olltoghchán na Bealtaine 2015, bhí sé ar dhuine de roinnt daoine poiblí a thacaigh le hiarrthóireacht pharlaiminteach Caroline Lucas den [[Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige|Pháirtí Glas]]. Sa toghchán, thacaigh sé leis an bPáirtí Glas ina iomláine freisin. I mí Lúnasa 2015, thacaigh Monbiot le feachtas [[Jeremy Corbyn]] i dtoghchán ceannaireachta Pháirtí an Lucht Oibre. I mí Aibreáin 2017, d’fhógair sé a rún vótáil ar son Pháirtí an Lucht Oibre in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2017|olltoghchán 2017.]]  I mí Lúnasa 2021, thacaigh sé le Tamsin Omond agus Amelia Womack i dtoghchán ceannaireachta Pháirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige 2021.

Tacaíonn Monbiot, atá tar éis rabhadh a thabhairt go bhfuil an Bhreatain i mbaol a bheith ina stát teipthe,   le  [[neamhspleáchas na hAlban]], neamhspleáchas na Breataine Bige agus [[athaontú na hÉireann]].  Ar an 11 Feabhra 2021, agus é ar *Politics Live* ar [[BBC Two]], dúirt sé, "*If I lived in Scotland, I'd want to get out of this corrupt, dysfunctional, chaotic union as quickly as possible. And the same applies to Wales, the same applies to Northern Ireland. I can't see the point of staying in the United Kingdom, of being chained to the United Kingdom like a block of concrete, as the boat begins to founder.*" 

Tá an teangeolaí agus gníomhaí polaitiúil  [[Noam Chomsky]] cáinte ag Monbiot, agus é ag áitiú ar Twitter i mí na Samhna 2017; "*Part of the problem is that a kind of cult has developed around Noam Chomsky and John Pilger, which cannot believe they could ever be wrong, and produces ever more elaborate conspiracy theories to justify their mistakes.*" 

Thairg Monbiot tacaíocht phoiblí don ghrúpa agóide *Palestine Action* nuair a bhí rialtas na Ríochta Aontaithe ag smaoineamh ar é a thoirmeasc mar eagraíocht sceimhlitheoireachta i mí an Mheithimh 2025.

=== Fuinneamh núicléach ===
Uair amháin, léirigh Monbiot go raibh fuath domhain  aige don [[Fuinneamh núicléach|tionscal núicléach]].  Dhiúltaigh sé dá sheasamh neodrach níos déanaí maidir le cumhacht núicléach ansin i Mí an Mhárta 2011. Cé go bhfuil fuath aige fós do na bréagadóirí a bhfuil an tionscal núicleach faoina gcúram,  molann Monbiot a úsáid anois, tar éis dó a bheith cinnte faoina shábháilteacht choibhneasta ag an méid a mheasann sé mar éifeachtaí teoranta [[Crith talún Tohoku agus súnámaí, 2011|tsunami na Seapáine in 2011]] ar imoibreoirí núicléacha sa réigiún. Ina dhiaidh sin, cháin sé an ghluaiseacht frith-núicléach go géar, ag scríobh gur "*(it) has misled the world about the impacts of radiation on human health... made [claims] ungrounded in science, unsupportable when challenged and wildly wrong*." Luaigh sé Helen Caldicott go sonrach as, dar leis, éilimh gan fhoinse agus míchearta a dhéanamh, agus d'áitigh sé gur mhaígh sí líon na marbh ó  [[Tubaiste Shearnóbail|thubaiste Chernobyl]] a ró-mheas faoi fhachtóir níos mó ná 140.

I mí Dheireadh Fómhair 2013, cháin Monbiot rogha dearadh imoibritheora den tríú glúin do stáisiún cumhachta núicléiche Hinkley Point C mar gheall ar chostas chomh maith le ceanglas leathchéad bliain  de mhianadóireacht úráiniam agus táirgeadh dramhaíola trasúráineach ; chuir sé seo i gcomparáid le dhá choincheap imoibritheora glúin IV : "*if integral fast reactors were deployed, the UK's stockpile of nuclear waste could be used to generate enough low-carbon energy to meet all UK demand for 500 years. These reactors would keep recycling the waste until hardly any remained: solving three huge problems – energy supply, nuclear waste and climate change – at once. Thorium reactors use an element that's already extracted in large quantities as an unwanted byproduct of other mining industries. They recycle their own waste, leaving almost nothing behind.*"  ( *cf.* tuairimí comhchosúla le James Hansen )
[[Íomhá:George_Monbiot_interview_with_The_Green_Interview.webm|mion|Agallamh le George Monbiot leis an The Green Interview]]

== Saothair fhoilsithe ==
Chlúdaigh colún seachtainiúil Monbiot do The Guardian ceisteanna éagsúla, ag díriú ar fhealsúnacht pholaitiúil maidir le fadhbanna éiceolaíochta agus sóisialta, go háirithe sa Ríocht Aontaithe.

Ba é *Poisoned Arrows* (1989) an chéad leabhar le Monbiot, a bhain leis an gclár na  trasimirce a bhí maoinithe go páirteach ag an mBanc Domhanda ar mhuintir agus ar threibheanna Iarthar Phapua. Lean *Amazon Watershed* (1991) é, ina ndéantar cur síos ar dhíbirt feirmeoirí tuathánacha na Brasaíle as a gcuid talún. Rinne a thríú leabhar, *No Man's Land: An Investigative Journey Through Kenya and Tanzania* (1994), cur síos ar urghabháil talún agus eallaigh ó [[Fánaí|dhaoine fáin]] sa Chéinia agus [[An Tansáin|sa Tansáin]].

Sa bhliain 2000, d’fhoilsigh sé *Captive State: The Corporate Takeover of Britain* ina n-áitíonn Monbiot gur bagairt thromchúiseach don daonlathas í cumhacht chorparáideach sa Ríocht Aontaithe. Foilsíodh a chúigiú leabhar, *The Age of Consent: A Manifesto for a New World Order*, sa bhliain 2003. Is iarracht é an leabhar chun forógra dhearfach a leagan amach le haghaidh athraithe don ghluaiseacht cheartais dhomhanda.

Dhírigh an chéad leabhar eile de chuid Monbiot, *Heat: How to Stop the Planet Burning*, a foilsíodh in 2006, ar cheist an [[Athrú aeráide|athraithe aeráide]]. Foilsíodh *Feral: Searching for Enchantment on the Frontiers of Rewilding* in 2013, agus díríonn sé ar choincheap [[athdhúlrú]] an phláinéid. Sa leabhar, cáineann Monbiot feirmeoireacht caorach. Fuair an leabhar léirmheasanna fabhracha in *The Spectator*  agus *The Daily Telegraph*. Bhuaigh sé gradam an *Society of Biology Book Award* don bhitheolaíocht ghinearálta in 2014. Díríonn leabhar Monbiot, *Regenesis,* a foilsíodh in 2022, ar thionchar comhshaoil na talmhaíochta agus [[Talmhaíocht inmharthana|ar chur chuige inbhuanaithe]].

Sa bhliain 2024, ba scannán é *The Invisible Doctrine: The Secret History of Neoliberalism ( &#x26; How It Came to Control Your Life)*, le Monbiot agus Peter Hutchison, déantóir scannán faisnéise Meiriceánach agus ollamh i Scoil Ealaíon NYU Tisch,  ar dtús  agus ansin fuarthas agus foilsíodh an leabhar  

== Saol pearsanta ==
Is in [[Oxford]] a bhí cónaí ar Monbiot den chuid is mó, ach ar feadh cúpla bliain ó 2007 i leith, bhí cónaí air i dteach  astaíochtaí ísle i mbaile margaidh [[Machynlleth]], Sir Drefaldwyn, ar dtús lena bhean chéile ag an am, an scríbhneoir agus an feachtasóir Angharad Penrhyn Jones, agus a n-iníon. Tá a pháirtí nua ina chónaí in Oxford agus d’fhill Monbiot ann faoi 2012. Rugadh iníon na lánúine, an dara hiníon de chuid Monbiot, go luath in 2012. I mí na Nollag 2017, diagnóisíodh [[Ailse phróstataigh|ailse próstatach]] ar Monbiot; rinneadh obráid air i mí an Mhárta 2018. Sa bhliain 2022, bhog sé go South Devon.

== Duaiseanna ==
Sa bhliain 1995, bhronn [[Nelson Mandela]] Gradam Domhanda 500 de chuid na Náisiún Aontaithe air as sár-éacht timpeallachta. Bhuaigh sé duais Sir Peter Kent 1991 dá leabhar *Amazon Watershed*. I mí na Samhna 2007, bronnadh an Premio Mazotti, duais leabhar Iodálach, ar a leabhar Heat, ach diúltaíodh dó an t - airgead a tugadh leis an duais toisc gur roghnaigh sé gan taisteal chun na Veinéise chun é a bhailiú go pearsanta, ag áitiú nárbh réasún maith go leor é chun dul ar eitilt. Sa bhliain 2017, bronnadh Gradam Iriseoireachta Comhshaoil SEAL air as a shaothar ag *The Guardian*.

Sa bhliain 2022, bronnadh Duais Orwell don Iriseoireacht ar Monbiot.

== Saothair roghnaithe ==

* (1989). *Poisoned Arrows: An investigative journey through the forbidden lands of West Papua*. London: Abacus. 
* (1991). *Amazon Watershed: The new environmental investigation*. London: Abacus. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (1992). *Mahogany is Murder: Mahogany Extraction from Indian Reserves in Brazil*. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (1994). *No Man's Land: An Investigative Journey Through Kenya and Tanzania*. Picador. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (2000). *Captive State: The Corporate Takeover of Britain*. Macmillan. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (2003). *The Age of Consent*. Flamingo. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (2004). *Manifesto for a New World Order*. The New Press. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (2006). *Heat: How to Stop the Planet Burning*. Allen Lane. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (2008). *Bring on the Apocalypse: Six Arguments for Global Justice*. Atlantic Books. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (2013). *Feral: Searching for Enchantment on the Frontiers of Rewilding*. London: Penguin Books. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (2016). *How Did We Get into This Mess?: Politics, Equality, Nature*. London: Verso.
* (2017). *Out of the Wreckage: A New Politics for an Age of Crisis*. London: Verso. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (2022). *Regenesis: Feeding the World without Devouring the Planet*. London: Penguin Books. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;
* (2024). *The Invisible Doctrine: The Secret History of Neoliberalism (& How It Came to Control Your Life)*. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;

== Féach freisin ==

* Gníomhaíocht aonair agus pholaitiúil ar an athrú aeráide

== Tagairtí ==


== Naisc sheachtracha ==

* 
* [https://www.theguardian.com/profile/georgemonbiot/ George Monbiot] on *The Guardian''
* George Monbiot archives - 
* Review of Regenesis - Profile

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Fir
Catagóir:Iriseoirí Sasanacha
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha