Stair Iosrael

[clé|mion|593x593px|14 Bealtaine 1948 agus [Forógra na Saoirse san Iosrael|Forógra na Saoirse]]
[deas|mion|Lógó [Irgun sna 1940idí agus sceimhlitheoireacht na Síónaigh]]
[deas|mion|1940idí: feachtas [Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoireachta de chuid Irgun i gcoinne na bPalaistíneach agus na mBriotanach (anseo Buamáil Óstán Rí Daithí in 1946)]]
[deas|mion|[Yitzhak Rabin, Bill Clinton, agus Yasser Arafat, Teach Bán, 1993-09-13]]
[mion|Feallmharú  [Yitzhak Rabin, 1995]]
[mion|liricí i bpóca [Yitzhak Rabin, 1995 "Shir LaShalom" ("Song for Peace"), ]]
mion|Theip go hainnis ar Camp David, 2000. Príomh-aire Iosrael, Ehud Barak, Bill Clinton & Yasir Arafat (físeán)
mion|Arm Iosrael in Nablus, 2002
[deas|mion|[Cogadh Iosrael-Gaza|Scriosadh Gaza in 2023/2024]]

De réir an Bhíobla, thug Maois na hIosraeilítigh go dtí an tír tar éis 40 bliain sa bhfásach. Bhí géarleanúint ar na hIosraeilítigh le linn dóibh bheith i ngéibheann ag na Bablónaigh, agus arís cuireadh chun siúil iad tar éis am Chríost, nuair a leagadh an dara Teampall. Níor fhan ach an-bheagán díobh sa tír go dtí gur thosaigh buíon bheag ag filleadh ag deireadh an 19ú haois.

### Sainordú na Breataine
* Ar an 2 Samhain 1917, tharla "Dearbhú Balfour": d'fhógair an Rúnaí Gnóthaí Eachtracha sa Bhreatain, Arthur Balfour ag an am, go mbunófaí stát Giúdach sa Phalaistín.
* Sainordú na Breataine sa Phalaistín, 1920idí-1940idí

### 1940idí: Bunú an Stáit agus '''''Nakba'''''
Spreag cinedhíothú na nGiúdach (an tUileloscadh) bunú stáit Iosrael mar thearmann do na Giúdaigh. Ach de réir a chéile sa 20ú haois, tháinig rómánsúlacht chun cinn a bhaineann le scéal Iosrael mar thearmann na nGiúdach a d’éalaigh ó chinedhíothú na Naitsíoch, agus neartaíodh riail an choilíneachais sna Críocha faoi Fhorghabháil*.*

* Sna 1940idí, rinne an Irgun, mílíste Síónach de chuid Menachem Begin (príomh-aire Iosrael níos déanaí) feachtas sceimhlitheoireachta i gcoinne na bPalaistíneach agus na mBriotanach (mar shampla Buamáil Óstán Rí Daithí in 1946, cuid den "Gluaiseacht Frithbheartaíochta na nGiúdach").

* 1947. Plean críochdheighilte de chuid na Náisiún Aontaithe don Phalaistín. Tharraing Réiteach an Dá Stát conspóid níos déanaí.

* Ar 14 Bealtaine 1948, "Forógra na Saoirse" san Iosrael. D'fhógair rialtas Iosrael  go foirmeálta go raibh neamhspleáchas bainte amach aige.

### Na Cogaí

* Cogadh na Sé Lá. Ar an 5 Meitheamh 1967, rinne Iosrael ionsaí ar an Éigipt. Cuireadh tús le Cogadh na Sé Lá.

* Bhris Cogadh Yom Kippur  amach an 6 Deireadh Fómhair 1973

* Sceimhlitheoireacht na bPalaistíneach le linn na 1970idí: Sléacht München, 1972 agus Oibríocht Entebbe, 1976
* Ionradh Iosrael ar an Liobáin i 1978. Bunaíodh UNIFIL, chun maoirsiú a dhéanamh ar Fhórsaí Iosrael.  Is réimse é ina bhfuil obair uasal déanta le fada ag comhaltaí d'Óglaigh na hÉireann.

### 1980idi - 1990idí : Dóchas agus antoisceachas
* Comhaontuithe Osló.  In Osló i 1993 agus i 1995, d’aontaigh Eagraíocht Shaoirse na Palaistíne (an PLO) conarthaí le hIosrael, na Comhaontuithe Osló. Thug an PLO aitheantas don stát Iosraelach.

Teacht chun cinn na heite fíor-dheise in Iosrael ó na 1990idí ar aghaidh:

- 1994 - Sléacht Mhosc Ibrahimi ;

- 1995 - Feallmharaíodh Rabin, Príomh-aire Iosrael. Giúdach ceartchreidmheach agus antoisceach den eite dheis a rinne é.

* Bhí cuid den Liobáin faoi fhorghabháil mhíleata Iosraelach ó 1982 go 2000. Tharla sléachtanna.
* 2000: theip ar na cainteanna síochána Camp David.

### 21ú haois : Coimhlint Iosrael  v. comharsana
* Cuireadh deireadh leis an Dara Éirí Amach na bPalaistíneach (Intifada nó الانتفاضة الثانية, *Al-Intifāḍa aṯ-Ṯhāniya*) sa bhliain 2005
* Tosóidh Iosrael ag tarraingt amach ó Stráice Gaza i samhradh na bliana 2005, de réir ráitis a chuir Airiél Searón, Príomh-aire Iosrael amach i Meán Fómhair, 2004.
* Coimhlint Iosrael–Gaza 2014
* Agóidí Gaza-Iosrael, 2018-2019
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2021
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023
* Cogadh Iosrael-Gaza, 2023 ar aghaidh
* Cinedhíothú na bPalaistíneach, 2023-2024. Ag an am céanna, bhí Benjamin Netanyahu, príomh-aire Iosrael, agus a leithéid ag súil le líomhain an fhrithSheimíteachais a úsáid mar sciath chosanta.
* Imscrúdú na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta sa Phalaistín
* Scrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha
* Coimhlint Iosrael-Hezbollah

## Féach freisin

* Stair de réir tíre

## Tagairtí

Catagóir:Stair Iosrael
Catagóir:Stair de réir tíre