Sinéad O'Connor

Amhránaí agus cumadóir Éireannach ba ea **Sinéad Marie Bernadette O'Connor** (8 Nollaig 1966 – 26 Iúil 2023) a raibh meas tuillte aici timpeall an domhain mar gheall ar a cumas ceoil ó na 1980idí ar aghaidh. Ba bhean í a raibh an-tóir ar fud an domhain ar a cuid ceoil.  

Bhí aithne uirthi chomh maith mar gheall ar a ceann bearrtha, a háilleacht is a cuid tuairimí conspóideacha Ag aois an-óg a d'aimsigh Sinéad an spotsholas agus d'úsáid sí an aird le solas a chaitheamh ní hamháin ar a cuid ceoil ach ar go leor eile ar nós an tslí ar caitheadh le mná in Éirinn  chomh maith le mí-úsáid ghnéis, teifigh, ciníochas, an tabú a bhain leis an ngalar SIDA agus neart eile. Ach is as feabhas a cuid ceoil agus as a guth binn mín is fearr agus is faide a bheidh cuimhne ar Shinéad.

clé|mion|175x175px|Sinead O'Connor 1987

clé|mion|1988
## Ceol
Ba léir go raibh dúchas láidir ceoil inti go hóg ina saol. Agus Sinéad ar an mheánscoil, spreag a múinteoir Gaeilge í le ceithre hamhrán a thaifeadadh – dhá cheann a chum sí féin ina measc. Uaidh sin, thuill sí clú agus cáil as a cuid ceoil ní amháin mar amhránaí ach mar léiritheoir ceoil chomh maith. 

Leoga, agus gan í ach fiche bliain d’aois, léirigh sí a céad albam *The Lion and the Cobra*. Is léiriú ceart é ‘Troy’, an chéad singil a raghnaíodh as an albam sin, ar an drochbhail a tugadh uirthi le linn a hóige.  Bhain sí clú agus cáil amach a chéaduair leis an amhrán Mandinka i 1987 ón albam sin.  

D’éirigh go maith leis seo agus le halbaim eile a d’eisigh sí ina dhiaidh sin (féach uirthi in 1989 ar an Late Late). 

Bhain an t-amhránaí clú idirnáisiúnta amach lena dara halbam, *I Do Not Want What I Haven’t Got*, a seoladh in 1990 agus ar a raibh an leagan uathúil sin de *Nothing Compares to U* (amhrán de chuid Prince),  an t-amhrán is mó a tharraing aitheantas uirthi. Is ar a máthair a bhíodh sí ag smaointiú agus í á cheol, a dúirt sí (maraíodh a máthair go tobann i dtimpiste bóthair in 1985). Is cinnte gur sin an chúis ar chaoin sí nuair bhí siad ag scannánú an amhráin (blianta ina dhiaidh sin, dúirt sí gurbh iad a deora a tharraing daoine chuici ach nuair a bhí sí ag streacháilt i ndaríre is beag aird a bhí ag daoine uirthi). 

Bhí bua ar leith ag Sinéad maidir le liricí nach gcuireann aon fhiacail ann a chumadh.

Thaifead Sinéad deich n-albam stiúideo ar fad lena linn. Bhí sí ábalta aon chineál ceoil a chasadh – reggae, pop, traidisiúnta, agus roc...
clé|mion|cuma timpeall 1993, "Chiesa di Santa Maria Annunziata" san Iodáil

### Gaeilge
Cé gur i mBéarla atá na hamhráin is mó cáil a chan Sinéad O’Connor, bhí dáimh ar leith aici leis an nGaeilge freisin.

In 2002 d’eisigh Sinéad albam dar teideal *Sean-Nós Nua* ar a bhfuil dhá amhrán as Gaeilge mar atá Báidín Fheilimí agus Oró Sé do Bheatha 'Bhaile. Rinne sí seo le ‘claochlú, bás agus athbhreith an chultúir Ghaelaigh’ a léiriú, dar léi.  Léirigh a fear céile ag an am, Donal Lunny, cuid dá halbam *Sean Nós Nua.*Chomh maith leis sin, bhí ‘Mná na hÉireann’ agus ‘Róisín Dubh’ i measc na n-amhrán a bhí aici agus ar an gcéad albam uaithi, *The Lion and the Cobra*, tá an t-amhránaí clúiteach Enya le cloisteáil ag rá Salm 91 ar an traic ‘Never Get Old’.clé|mion|2008
## Beatha
Rugadh Sinéad O'Connor ar an 8u lá de mhí na Nollag 1966 - lá Mhuire gan Smál - i mBaile Átha Cliath. I nGleann na gCaorach i ndeisceart an chontae a tógadh í. Bhí cúigear sa chlann.  

Ba í a máthair mhór Kitty O’Grady a bhí ina máthair bhaistí aici agus bhí dáimh láidir idir an bheirt bhan - is deas na cuimhní a bhí ag Sinéad ar bheith istigh i dteach Kitty ina hóige.

Bhí saol beag corrach aici ina hóige. agus saol crua aici ó mhí-úsáid gnéis. Scar a tuismitheoirí nuair a bhí sí ocht mbliana d’aois agus tharla i dtrioblóid í anois is arís ina dhiaidh sin. 

Mhaigh sí gur bhuail an mháthair í, gur fhulaing sí mí-úsáid ghnéis agus gur tógadh i dteach an uafáis í.  B’iomaí sin uair, a dúirt Sinéad, gur thug a máthair drochbhail uirthi. Dúirt sí gur fhág a máthair ar feadh coicíse sa ghairdín í agus gan í ábalta dul isteach sa teach le titim na hoíche - is mar gheall air seo a bhí fuath aici ar an chlapsholas agus í ina duine fásta.

Chuaigh sí le cónaí lena hathair nuair a bhí sí 10 mbliana d’aois. Ag an am seo, bhíodh Sinéad ag goid ó shiopaí.  De bharr í a bheith ag goid, cuireadh isteach in ionad ceartúcháin an Ghrianáin í  nuair a bhí sí 15 bliain d'aois ar feadh 18 mhí. Bhíodh an t-ionad seo ina neachtlann Magdalene lá den tsaol agus cé gur dhúirt Sinéad go raibh na mná rialta tíoránta uaireanta, is anseo a tugadh a céad ghiotár dí, rud a spreag í le dul i mbun gairme a chuirfeadh í ar stáitse an domhain.

Ní raibh fuath aici ar a máthair áfach agus briseadh a croí nuair a maraíodh a máthair i dtimpiste bóthair in 1985.
clé|mion|Ramsbottom Music Festival, 2013.

### Gníomhaí
clé|mion|2014Bhí clú agus cáil uirthi mar ghníomhaí agus reibiliúnach. Bean dheisbhéalach ab ea Sinéad a labhair amach faoi ábhair éagsúla. Thug Sinéad aghaidh ar ábhair nach raibh daoine eile sásta nó cróga go leor aghaidh a thabhairt orthu.   

Ní raibh aon chur i gcéill i gceist le Sinéad, ar eagla nach ndíolfaí a cuid ceoil. Ba chuimhin léi i dtús ama lucht bainistíochta ag iarraidh uirthi a cuid gruaige a fhás, smideadh a chur uirthi agus sciortaí gairide a chaitheamh, ach níor bhac sí leo.  

Ach bhí impleachtaí diúltachta agus dearfacha aige sin uirthi.  

* **''Saturday Night Live**.* Labhair sí amach in aghaidh mí-úsáide san Eaglais Chaitliceach in Éirinn sna 1980/1990dí, agus labhair sí amach roimh daoine eile. Mar shampla, ar 3 D.F. 1993, agus amhrán dar teideal “War” á cheol aici i Meiriceá ar an chlár *Saturday Night Live*, stróic sí grianghraf den [[Pápa Eoin Pól II|Phápa Eoin Pól II]].  Dúirt sí gur mar gheall ar an mhí-úsáid ghnéis a bhí ar siúl san Eaglais a rinne sí é. Tharraing an gníomh droch-chlú uirthi ach tá go leor a rá le laethanta anuas go raibh sí fadbheathnaitheach.
* *'Mother Bernadette Mary**. Agus í ar an [[The Late Late Show (RTÉ)|Late Late Show]] ar RTÉ ag deireadh na 1990í, dúirt Sinéad O'Connor gur mhian léi a bheith ina sagart [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] ach amháin nach raibh cead aici. Ach oirníodh ina sagart í le grúpa Caitliceach neamhspleách agus thug sí an t-ainm Mother Bernadette Mary uirthi féin.
* **Cráifeachas**. Cé nár aontaigh Sinéad O'Connor leis an easpa sonais a bhí sa chreideamh Caitliceach, ní raibh sí chomh diúltach sin faoi mar go ndeachaigh sí chun na Fraince le bheith oirnithe ina sagart. Ba Mhoslamach í ag an am a fuair sí bás. Chaith sí na blianta ag déanamh staidear ar an diagacht agus bhí an-chuid eolais aici faoi.
* Sa bhliain 1990 d’fhógair sí nach mbeadh sí sásta ceol i Meiriceá dá gcasfaí amhrán náisiúnta Mheiriceá roimh cheann dá cuid ceolchoirmeacha ansin.

=== Saol casta ===
Thug Sinéad aghaidh ar ábhair nach raibh daoine eile sásta nó cróga go leor aghaidh a thabhairt orthu agus bhí impleachtaí diúltachta agus dearfacha aige sin uirthi. Léirigh sí neart thar na beartaibh ach go háirithe agus í ag streachailt le galar intinne, 

Bhí Sinéad pósta roinnt babhtaí agus bhí ceathrar clainne uirthi. 

Rinne [[Ioslamachas|Ioslamaí]] de O’Connor in 2018 agus d’athraigh sí a hainm go Shuhada' Sadaqat, ach choinnigh léi mar cheoltóir faoina hainm breithe. 
[[Íomhá:Under a Purple Star (16716732879) (cropped).jpg|clé|mion|timpeall 2015]]

=== Tragóid ===
Bhí Sinéad ag streachailt le fadhbanna meabhairshláinte le fada. Sa bhliain 2015, bhí coirmeacha ceoil ar fud mhór-roinn na hEorpa curtha ar ceal aici ar chomhairle dochtúra.

Cailleadh duine den chlann, a mac Shane, go tragóideach sa bhliain 2022, chuir an t-ógánach (17) [[lámh ina bhás féin]]. An ceoltóir [[Donal Lunny]] ab ea a athair.

Thángthas ar chorp Shinéad O’Connor ina hárasán i Londain ar 26 Iúil 2023, in aois a sé bliana déag agus dhá scór.  Fuair sí "bás le hadhairt", a dúirt an cróinéir ar an 9 Eanáir 2024, ach níor thug sé na sonraí beachta amach.

Ar 8 Lúnasa, bhailigh na mílte daoine ar shráideanna Bhré, Contae Chill Mhantáin, chun Sinéad a chaoineadh. Tháinig an tsochraid fríd an bhaile tar éis seirbhís phríobháideach, a rinne Ard-Iomám Ionad Ioslamach na hÉireann, an Dr Umar Al-Qadri.  Stop an tsochraid lasmuigh den teach a mbíodh Sinéad O’Connor ina cónaí ar feadh 15 bliain.  Bhí ceol Bob Marley agus a amhrán ‘Natural Mystic’ le cloisteáil ó veain a bhí ar cheann na sochraide.

== Saothar ==
=== Albaim ===
==== Albaim Stiúideo ====
* ''[[The Lion and the Cobra]]'' (1987)
* ''[[I Do Not Want What I Haven't Got]]'' (1990)
* ''[[Am I Not Your Girl?]]'' (1992)
* ''[[Universal Mother]]'' (1994)
* ''[[Gospel Oak]]'' EP (1997)
* ''[[So Far...The Best Of Sinéad O'Connor]]'' (1997)
* ''[[Faith and Courage]]'' (2000)
* ''[[Sean-Nós Nua]]'' (2002)
* ''[[She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty]]'' (2003)
* ''[[Collaborations]]'' (2005)
* ''[[Throw Down Your Arms]]'' (2005) (Bailiúchán dena leagan féin d'amhráin cáiliúla [[reggae]])
* ''[[Theology]] (2007)
* ''[[How About I Be Me (And You Be You)?]]'' (2012)
* ''[[I'm Not Bossy, I'm the Boss]]'' (2014)

==== Albaim Díolama ====
* ''[[So Far... The Best of Sinéad O'Connor]]'' (1997)
* ''[[Sinéad O'Connor (Best Of)]]'' (2000
* ''[[She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty]]'' (2003)
* ''Collaborations'' (2005)
* ''Essential'' (2005)

==== Albaim Beo ====
* ''[[Live at the Sugar Club]]'' (2008)

==== SLí ====
* ''[[Gospel Oak EP]]'' (1997)

=== Singlí ===
* "Troy" (1987)
* "Drink Before the War" (1987)
* "Mandinka" (1987)
* "I Want Your (Hands on Me)" le [[MC Lyte]] (1988)
* "Jerusalem" (1988)
* "Jump in the River" (1989)
* "Nothing Compares 2 U" (1990)
* "The Emperor's New Clothes" (1990)
* "Three Babies" (1990)
* "I Am Stretched on Your Grave" (1990)
* "My Special Child" (1991)
* "Silent Night" (1991)
* "Success Has Made a Failure of our Home" (1992)
* "Don't Cry For Me, Argentina" (1992)
* "You Made Me the Thief of Your Heart" le [[Gavin Friday]] (1994)
* "Thank You For Hearing Me" (1994)
* "Fire on Babylon" (1994)
* "Famine"/"All Apologies" (1995)
* "This is to Mother You" (1997)
* "This is a Rebel Song" (1997)
* "Chiquitita" (1998)
* "No Man's Woman" (2000)
* "Jealous" (2000)
* "Troy (The Phoenix From the Flame)" (2002)
* "[[Oró Sé do Bheatha 'Bhaile]]" (2002)
* "My Lagan Love" (2002)
* "A Hundred Thousand Angels" (2003)
* "Marcus Garvey" (2005)
* "Throw Down Your Arms" (2005)
* "I Don't Know How to Love Him" (2007)
* "We People (Who Are Darker Than Blue)" (2007)
* "The Wolf is Getting Married" (2012)
* "4th and Vine" (2013)
* "Old Lady" (2013)
* "Take Me To Church" (2014)
* "8 Good Reasons" (2014)

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.sinead-oconnor.com Suíomh oifigiúil]  

* Celochoirm ''Sinéad O’Connor – Live at Vicar Stree''t ar RTÉ:  taifeadadh beo in [[Vicar Street]] sa bhliain 2002, bhí banna ceoil Shinéid in éineacht léi don léiriú seo. Chas sí na hamhráin aitheanta Molly Malone, My Lagan Love, Nothing Compares 2 U agus Fire On Babylon ar an gclár.

* ''The Meaning of Life'' le Gay Byrne (2009). **L*'abhair Sinéad O’Connor faoin tionchar a bhí ag an tógáil chráifeach a bhí aici ar a saol agus faoi theacht chun cinn a cuid spioradáltachta féin.
* *For One Night Only'' (2012) ar RTÉ. Ar an gclár seo thug Sinéad O’Connor Gay Byrne ar aistear ceoil a chuimsigh a gairm bheatha éagsúil. Labhair sí go hoscailte faoin gcaoi a raibh sí ag streachailt le dúlagar, lena creideamh, faoin áit ónár eascair a grá don cheol, faoina caidreamh lena máthair, faoin trioblóid a tarraingíodh uirthi mar gheall nach raibh faitíos uirthi labhairt amach srl.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Básanna in 2023
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Mná déghnéasacha‎
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Amhránaithe Gaeilge
Catagóir:Sagairt
Catagóir:Moslamaigh