Balla Bheirlín

deas|250px|thumb|Balla Bheirlín
D’fhág **Balla Bheirlín** (An Ghearmáinis: *Berliner Mauer*) Beirlín scoilte ina dhá leath ón mbliain 1961 go dtí an bhliain 1989/1990. Ba shiombail chumhachtach é an ‘cuirtín coincréite’ seo ar na difríochtaí idé-eolaíocha, sóisialta agus eacnamaíochta a bhí le sonrú idir iarthar agus oirthear na hEorpa i dtréimhse an Chogaidh Fhuair.

Is iomaí ráiteas fíochmhar a chualathas ó lucht rialtais na Stát Aontaithe in éadan an bhalla seo a fhad is a mhair sé ina sheasamh, ach ní dhearna siad ní ba mhó ná sin, ar eagla go n-éireodh ina chogadh idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Sóivéadach.

Nuair a thit Balla Berlin sa bhliain 1989/1990, bhí sé ar cheann de na heachtraí ba shuntasaí  i stair an fichiú haois. Nuair a tháinig deireadh leis an gCogadh Fuar, ceann de na siombailí ba chumhachtaí don athrú mór seo ab ea an dóigh ar chuir an chosmhuintir an balla de dhroim an tsaoil.

## Cúlra
clé|mion
Bhí stádas Bheirlín Thiar ina chnámh spairne sna 1940idí. Sna tréimhse 1949-1990, bhí an chathair dealaithe ina dhá cuid, Beirlín Thoir agus Beirlín Thiar. Ba í Beirlín Thoir príomhchathair Dhaonphoblacht na Gearmáine, ach ní rabhthas ar aon fhocal i dtaobh stádas Bheirlí Thiar. Ba é dearcadh mhuintir na cathrach féin gur ceann de stáit de Phoblacht Chónasctha na Gearmáine a bhí ann, ach ní raibh na cumhachtaí forghabhála, an tAontas Sóivéadach ach go háirithe, sásta glacadh leis seo. Ba é polasaí Dhaonphoblacht na Gearmáine, ach go háirithe, *Selbständige Politische Einheit West-Berlin* ("Slánaonad Polaitiúil Neamhspleách Bheirlín Thiar") a thabhairt ar an leath thiar den chathair.

Ar 24 Meitheamh 1948, d’ordaigh Stailín go ndruidfí gach bóthar, iarnród agus bealach uisce isteach go Beirlín Thiar. Tugadh ‘fadhbanna teicniúla’ mar fháth oifigiúil leis an gcinneadh seo.
mion|Bhíodh Beirlín roinnte ina cheithre limistéar
Is é an freagra a thug na cumhachtaí Iartharacha ná bia, cógaisí agus riachtanaisí eile a sholáthar ón aer. Chomh tiubh is a bhí na heitleáin ag teacht sna sálaí ar a chéile dealraíodh le droichead iad - Aerdhroichead Bheirlín, nó *Berliner Luftbrücke* mar a tugadh air. Tógadh dhá mhilliún tonna d'earraí isteach le linn na tréimhse seo. Cuireadh deireadh leis an aerdhroichead ar an 12 Bealtaine 1949.

## 1960
Bhí Beirlín suite i lár na coda den Ghearmáin a bhí forghafa ag an Aontas Sóivéadach. San am chéanna bhí daoine ábalta a n-éalú a dhéanamh ón oirthear trí iarthar Bheirlín, ó nach raibh dha leath na cathrach dealaithe ó chéile. Deirtear gur theith breis is dhá mhilliún ón oirthear ar an dóigh seo i rith na mblianta 1949-1961. Ar ndóigh, éalú mídhlíthiúil amach is amach a bhí i gceist, nó ní raibh cead ag na daoine seo an tír a fhágáil ar aon nós. 

Chuir eachtraí na bliana 1960 le teannas agus le héiginnteacht mhuintir na Gearmáine. Dá bharr sin, ní raibh sruth na n-éalaitheoirí ó oirthear na Gearmáine go hiarthar Bheirlín ach ag dul i méadaíocht. Agus mar gheall air sin, bhí an lucht oibre in oirthear na cathrach ag rith gann. Lean an tuile seo ar aghaidh fiú nuair a thóg na húdaráis sconsa sa bhliain 1960. 

clé|mion|John F. Kennedy (clé) agus Nikita Khrushchev,  4 Meitheamh, 1961, Vienna

Bhí na figiúirí seo ina n-ábhar buartha ag muintir APSS i 1960 ar dhá chúis:

• Bhí APSS ag cailleadh daonra/lucht oibre;

• Ba é ab impleacht don tsruth éalaitheoirí ná gurbh fhearr le formhór na ndaoine maireachtáil faoin gcóras caipitlíoch ná faoin gcóras cumannach. De bharr infheistíocht na Meiriceánach bhí iarthar Bheirlín mar a bheadh fógra beo ann don chaipitleachas.  Bhí go leor de mhuintir an Oirthir ag lorg an chineál saoil a gheall an caipitleachas dóibh.

Sa bhliain 1960 d’fhreastail Nicíte Cruistsiof ar chruinniú i bPáras le ceannairí an Iarthair. Rinne sé iarracht iad a mhealladh chun Beirlín a fhágáil. Ach tháinig deireadh leis an gcruinniú seo nuair a d’fhógair sé gur scaoil na Rúisigh eitleán spiaireachta U2 ón spéir agus é ag eitilt os cionn thailte APSS.

## 1961
clé|mion|ainmneacha na ndaoine a bhásaigh greanta
D’aithin Cruistsiof nach dtiocfadh leis an teitheadh a cheadú ní ba mhó.. D’ordaigh an Ceannaire Rúiseach go dtógfaí balla ollmhór idir iarthar agus oirthear na cathrach. Ag an am céanna, bhí an SPSS ag súil le brú a chur ar an Iarthar le tarraingt amach as Beirlín

Scoilteadh Beirlín go buan i Lúnasa 1961: bhí tús curtha le tógáil an bhalla ar an 13 Lúnasa 1961.   Cuireadh gardaí armtha ar bharr an bhalla agus scaoileadh daoine a rinne iarracht éalú. Mar gheall air sin, thit líon na dteifeach go suntasach.

Dúirt na Rúisigh ag an am gur cumhachtaí an Iarthair ag baint úsáid as Beirlín Thiar mar ionad le haghaidh gníomhaíocht réabhlóideach in éadan na Gearmáine Thoir.

Labhair SAM go láidir in éadan an ghnímh se. Ach ní dhearna siad ní ba mhó ná sin ar eagla go dtosófaí cogadh.   Ach ba léir go raibh an babhta seo den chogadh fhuar bainte ag na Sóivéadaigh.  Labhair an tUachtarán Kennedy faoi Bhalla Bheirlín ag an am: dúirt sé "dá mba mhian leis na Rúisigh ionsaí a dhéanamh orainn ní ag cur sconsaí in airde a bheadh siad . . . níl mise ag dul a bheith chomh buartha sin faoi seo". link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:%22One%20Day%20in%20Berlin%22%20-%20Visit%20of%20John%20F.%20Kennedy,%20president%20of%20the%20United%20States%20in%20Berlin,%201963.webm|mion|Fís: 26 Meitheamh 1963 i mBeirlín

## 1963: Óráid JFK i mBeirlín Thiar
Ar an 26 Meitheamh 1963, chuaigh Kennedy ar chuairt reatha go dtí Beirlín Thiar. Bhí na sluaite daoine amach ar na sráideanna, agus thóg Kennedy óráid i gcoinne an chumannachais. Deirtear go raibh daoine ar an taobh eile den bhalla ag tabhairt bualadh bos dó, chun agóid a dhéanamh i gcoinne na Rúiseach. 

Dúirt Kennedy go léirigh an balla loiceadh an chumannachais. Tá cáil ag an óráid inniu mar gheall ar na bhfocail stairiúla "Ich bin ein Berliner". Thug uachtarán SAM 'Beirlíneach' air féin, ag léiriú a chuid tacaíochta do mhuintir iarthar na cathrach.

Meastar go raibh 5/6 den daonra amach ag éisteacht le Kennedy ar an lá seo.

## 1960idí - 1989
Thaispeáin eachtraí san Ungáir i 1956 go raibh sé dodhéanta ag tíortha Oirthear na hEorpa briseadh saor ó smacht na gCumannaithe. 

I mBeirlín, áfach, ní thiocfadh a rá go raibh seo amhlaidh maidir le daoine aonair.  D'éalaigh daoine ón ansmacht de réir a chéile.

## 1989-1990
mion|Ronald Reagan - "Tear down this wall", 12 Meitheamh 1987
Thit Balla Bheirlín i 1989.  Nuair a tháinig deireadh leis an gCogadh Fuar, ceann de na siombailí ba chumhachtaí don athrú mór seo ab ea an dóigh ar chuir an chosmhuintir an balla de dhroim an tsaoil.  

I mí Dheireadh Fómhair 1989, bhí cuid mhór teannais i Moscó. Agus d’éirigh ceannaire na Gearmáine Thoir, Erich Honecker, as a phost.  

De réir mar a chuaigh ardteannas ann, thosaigh daoine i ndeisceart na Gearmáine ag sárú teorainneacha. D’imigh a lán Gearmánach Oirthearach tríd an Ungáir agus an Ostair isteach chuig an Ghearmáin Thiar.Bhí pobail an Chuirtín Iarainn bréan de bhlianta den chos ar bolg agus den mheath gheilleagrach, bhí siad ag amharc ar a raibh ag titim amach sa Rúis agus suim mhór acu ann. Murab ionann agus an cás do Bheirlín i 1960, níor cuireadh ina gcoinne beag ná mór nuair a bhris an pobal saor. Tuigeadh dóibh go raibh saoirse ar fáil dóibh féin ach iad í a ghlacadh.   
mion|East side gallery inniu
I mí Dheireadh Fómhair, thug Míchail Gorbaitsov cuairt ar Bheirlín Thoir agus spreag na daoine le brú ar son an daonlathais. 

Osclaíodh Balla Bheirlín, rud a lig do dhaoine gluaiseacht soir siar trí Bheirlín go saoráideach. Ó 9 Samhain amach, bhí daoine in ann ag dul anonn agus anall thar an teorainn, gan rialú teorann. Tháinig teifigh ina sluaite trasna na teorann.
[mion|[Trabant, graifítí]]
Ach leagadh Balla Bheirlín níos déanaí, sa bhliain 1990. Ar 23 Eanáir 1990, chuir saighdiúirí teorann tús leis an obair go neamhoifigiúil, chun na píosaí is fearr le graifítí a dhíol. Bhí suim ag na bailitheoirí ealaíne sa séadchomhartha stairiúil agus bhí 'obair chaomhnaithe' ar an 'ealaín' de dhíth. Ag an am céanna, bhí údaráis na cathrach ar an ngannchuid.

Ar 19/20 Feabhra, cuireadh tús le leagan Balla Bheirlín ar an mórchóir... nuair a scrios na péas 2km idir Checkpoint Charlie agus an Geata Brandenburg agus cuireadh suas eangach chosanta ina áit.

Eisíodh an ordú scartála níos déanaí, agus thosaigh an obair ar bhonn oifigiúil, ar an 13 Meitheamh 1990. Níl rud ar bith fágtha inniu, beagnach;  thapaigh muintir na cathrach gach deis chun lorg an uafáis a ghlanadh as an áit.

Ar 3 Deireadh Fómhair 1990, athaontaíodh an Ghearmáin.

## Tionchar
mion|'''Le baiser fraternel''' (Brejnev agus Honecker):  2011
Dúirt an fealsúnaí  Francis Fukuyama gurbh é beart deiridh na staire é. Is é an teagasc a bhí aige siúd go raibh an bua sa deireadh ag an nualiobrálachas agus ag córas an rachmais agus gur mar sin a d’fhanfadh cúrsaí sa domhan go deo aríst. Cheap Fukuyama go raibh na ceisteanna faoin chaipitleachas agus faoin liobrálachas réitithe nuair a thit Balla Bheirlín, rud nach fíor ar chor ar bith.

## Féach freisin

* Schießbefehl
* Daonphoblacht na Gearmáine

## Tagairtí

Catagóir:Beirlín
Catagóir:An Cogadh Fuar
Catagóir:Stair na Gearmáine‎
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghearmáinis