open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aisdeod

Cathair in Iosrael is ea **Aisdeod**. Is é an séú cathair is mó sa tír. Tá Aisdeod suite ar chósta na Meánmhara, leath an bhealaigh idir Tel Aviv agus Gaza. Is é Aisdeod an calafort is mó sa tír: Tagann 60% de na hearraí ó thar lear isteach tríd. Bhí cónaí ar 218,000 duine sa chathair sa bhliain 2014.

## Stair
Chónaigh na Canánaigh san áit ina bhfuil Aisdeod inniu agus ina ndiaidh sin tháinig na Filistínigh. Bhí cúpla baile den chúig cinn a bhí acu san áit ina bhfuil an chathair anois. Bhí siad in achrann leis na Iúdáigh. De réir an Bhíobla, ghoid na Filistínigh Airc an Chonartha ó na Iúdáigh agus thug siad leo í go hAisdeod. Chuir siad an airc ansin i dteampall an Dé sin acu Dagon. 

mion|clé|Aisdeod sa bhliain 1957
Pobal beag Arabach darbh ainm Isdud a bhí ann san 19ú haois agus ina dhiaidh sin go 1948. Sa bhliain 1945, bhí 4,620 Arabach agus 290 Giúdach ina gcónaí ar an mbaile, agus bhí roinnt *kibbutz* sa cheantar. Nuair a rinne na fórsaí Arabacha ionradh ar Iosrael sa bhliain chéanna, ghabh arm na Éigipte Isdud, an pointe ab fhaide ó thuaidh dar ghabh siad sa tír. Tharraing siad siar agus chuaigh an chuid ba mhó de na hArabaigh in éineacht leo. Chuir na hIosraelaigh ruaig ar na 300 Arabach a bhí fágtha. 

clé|mion|Aisdeod, 2005
Sa bhliain 1956 bunaíodh an chathair nua-aimseartha nuair a cuireadh 22 teaghlach de theifigh Ghiúdacha ó Mharacó a chónaí ann. Cathair phleanáilte is ea Aisdeod. Sa bhliain 1968 rinneadh cathair di. Tar éis titim an chumannachais sa bhloc Sóivéadach sna luath 1990idí chuir a lán daoine on iar-Aontas Sóivéadach fúthu ann.

## Geilleagar
Cathair tionsclaíochta é Aisdeod. Ar fhiontair Aisdeod tá fuinneamh, scagadh peitriliaim, déantús gluaisteán agus líomhadh diamant. Tá Ela, comhlacht aerseoltóireachta lonnaithe in Aisdeod.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil Aisdeod. Arna rochtain ar 24 D.F. 2016 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha in Iosrael
Mac imrisc

[mion|clé|240px|Anatamaíocht na súile 
1. [Cúlchuasán 
2. Cuaisín tosaigh  
3. Coirne 
4. Mac imrisc 
5. Uvea
6. Inteachán 
7. Corp fabhránach 
8. Córóideach 
9. Scléara 
10. Ballnasc crochta an lionsa 
11. Lionsa 
12. Lionn gloiní 
13. Ducht hiailideach 
14. Reitine
15. Macula lutea
16. Foibhé 
17. Diosca optach 
18. Néaróg optach 
19. Fuileadáin na reitine 
]]
Is éard is **mac imrisc** ann ná an poll dubh i lár an inteacháin, agus buaileann an solas a thaistealaíonn tríd an mac imrisc ar an reitine. 

Dealraíonn sé go bhfuil dath dubh air, toisc go mbíonn na gathanna solais a théann isteach ann ionsúite sna fíocháin taobh istigh den tsúil go díreach, nó i ndiaidh frithchaithimh idirleata taobh istigh den tsúil nach spreagann an mac imrisc caol.

Bíonn an mac imrisc cruinn sa dhuine, ach i speicis eile, ar nós roinnt cait, bíonn sé ina scoiltín ceartingearach, sna gabhair bíonn sé treoshuite go cothrománach, agus bíonn cineálacha fáinneach ag roinnt cat mara. I dtéarmaí optúla, is éard is mac imrisc anatamaíoch ann ná 'cró na súile' agus is éard is an t-inteachán ann ná 'stopchóras an lionsa'. Tugtar an 'mac imrisc iontrála' ar íomhá na súile atá le feiceáil ó lasmuigh den tsúil, nach bhfreagraíonn go díreach le suíomh agus méid an mhac imrisc  fhisicigh toisc go bhfuil sé méadaithe ag an choirne. Ar an imeall istigh luíonn struchtúr feiceálach, an coiléirín, ag marcáil cumar an shuthscannáin mhac imrisc a chlúdaíonn an mac imrisc suthach.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Anatamaíocht súl daonna
Catagóir:Eiteolaíocht
Gobnait

Naomh Éireannach Críostaí sa luath Mheánaois ab ea **Gobnait**. Mhair sí timpeall na 6ú haoise. Bhí baint aici le séipéal i Móin Mhór i mBaile Bhúirne, i gContae Chorcaí. Bhí baint aici freisin leis an Múscraighe. Bhí a séipéal agus a clochar ar theorainn Mhúscraighe Mittine agus Eóganacht Locha Léin. Is é an 11ú Feabhra a féile.

## Saol
Rugadh Gobnait i gContae an Chláir sa 5ú nó 6ú hAois, agus tá sé ráite gur deirfiúr le Naomh Abban í. Theith sí ó achrainn teaghlaigh, agus chuaigh sí ar a caomhnú ar Inis Oírr in Árainn. Nocht aingeal a dúirt léi nárbh an áit sin "áit a haiséirí" agus gur chóir di dul ar lorg áit ina mbeadh naoi bhfia bhán ar féarach. Tháinig sí orthu in áit ar a dtugtar anois Coill Naomh Gobnait. Deirtear gur oibrigh Naomh Abban léi ag tógáil bhunsraith an chlochair agus go ndearna sé banab air í.

Creidtear go raibh áit mhór don bheachaireacht i saol Ghobnait agus go raibh cion aici ar na beacha. Bhí ardmheas ag na sean-Cheiltigh ar na beacha, mar chreidtí go n-imíonn an t-anam ón chorp i bhfoirm beiche nó féileacáin. 

Chuir sí ord cráifeach ar bun agus chaith sí bunús a saoil ag tabhairt cúnaimh do an heasláin. Ceapann cuid daoine gur bhain sí úsáid as mil mar leigheas. 

Cuirtear ina leith gur tharrtháil sí lucht Bhaile Bhúirne ón bplá.

## Tagairtí

Catagóir:6ú haois
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:Ban-naoimh na hÉireann
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Mná rialta
Plás an Bhalla Thiar

Cearnóg bhaile sa chuid Ghiúdach de Sheanchathair Iarúsailéim is ea **Plás an Bhalla Thiar** (Béarla: *Western Wall Plaza*). Tá an plás suite in aice leis an mBalla Thiar ar an taobh thoir den chearnóg.

## Gailearaí

file:The Western Wall at night.jpg|An Balla Thiar san oíche
file:Entrance tunnel Western Wall.JPG|Tollán an Bhalla Thiar
file:מרכז שרשרת הדורות - ירושלים 2.jpg|Ionad Shlabhra na nGlún
file:Isreal187 (882810579).jpg|Páirc Seandálaíochta Iarúsailéim
file:Old Jerusalem Dung Gate 2.JPG|Geata an Aoiligh


## Naisc sheachtracha

* 

## Tagairtí

Catagóir:Iosrael
RCA Records

Is lipéad ceirníní Meiriceánach é **RCA Records**.

## Ealaíontóirí

## Tagairtí

Catagóir:Ceol
Catagóir:Lipéid cheoil
Adam Barlow

Is carachtar ficseanúil é **Adam Barlow** sa chlár teilifíse RA *[[Coronation Street]]*. Ghlac Iain de Caestecker an pháirt mar Adam ó 2001 go 2003. Glacann Sam Robertson an pháirt mar Adam ó 2004 go dtí anois. Chonacthas Adam ar an gclár den chéad cuma ar an 14 Eanáir 2001 agus d'fhág sé ar 20 Aibreán 2007. D'fhill sé ar 16 Samhain 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2001
Dev Alahan

Is carachtar ficseanúil é **Devendra "Dev" Alahan** sa chlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Glacann Jimmi Harkishin an pháirt mar Dev. Bhí Dev ar an gclár den chéad uair ar an 10 Samhain, 1999.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1999
Gary Windass

Is carachtar ficseanúil é **Gary Windass** sa chlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Glacann Mikey North an pháirt mar Gary. Chonacthas Gary ar an gclár den chéad uair ar an 14 Samhain 2008.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2008
Izzy Armstrong

Is carachtar ficseanúil í **Isabelle "Izzy" Armstrong** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Glacann Cherylee Houston an pháirt mar Izzy. Chonacthas Izzy ar an gclár den chéad uair ar an 14 Aibreán 2010.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2010
Beth Tinker

Is carachtar ficseanúil í **Bethan Pauline "Beth" Sutherland** (née **Tinker**) ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Glacann Lisa George an pháirt mar Beth. Chonacthas Beth ar an gclár den chéad uair ar an 5 Lúnasa 2011.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2011
Toyah Battersby

Is carachtar ficseanúil í **Toyah Battersby** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Glacann Georgia Taylor an pháirt mar Toyah. Conacthas Toyah ar an gclár den chéad uair ar an 4 Iúil 1997 agus d'fhág sí an clár ar an 5 Feabhra 2003. D'fhill sí ar 25 Nollaig 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1997
Daoine gorma

thumb|Daoine gorma cáiliúla
[thumb|Leanaí sa [An Namaib|Namaib]]
thumb|Afracaigh
Is é **daoine gorma** (nó **cine gorm** nó fiú **cine dubh**) an téarma a úsáidtear chun cur síos a dhéanamh ar dhaoine de bhunadh fo-Shaháraigh. 

## Féach freisin

* Eachtraí ciníocha
* Daoine geala
* Cine
* Na Gormacha

## Tagairtí

Catagóir:Antraipeolaíocht
Catagóir:Ciníochas
Catagóir:Daoine gorma
Julia Child

Cócaire, údar agus pearsantacht Meiriceánach ab ea **Julia Carolyn Child** (née **McWilliams**; 15 Lúnasa 1912 – 13 Lúnasa 2004). Cuimhnítear uirthi as cócaireacht na Fraince a chur os comhair na ndaoine sna Stáit Aontaithe lena leabhar cócaireachta úd, *Mastering the Art of French Cooking*, agus leis na cláracha teilifíse léi a tháinig ina dhiaidh, go mór mór *The French Chef*, a chuaigh ar an aer den chéad uair sa bhliain 1963.
 
## Luashaol agus oideachas
Mar Julia Carolyn McWilliams a rugadh Child in Pasadena, California, iníon John McWilliams, Jr., céimí Ollscoil Princeton agus bainisteoir talún, agus a bhean chéile, Julia Carolyn ("Caro") Weston, oidhrí comhlacht mhór páipéira raibh a hathair féin ina leasghobharnóir ar Massachusetts. Ba í Julia an duine ba shine de thriúr páistí: John McWilliams III (1914–2002) a deartháir, agus Dorothy Dean Cousins (1917–2006) a deirfiúr.

Chuaigh Child ar scoil i gCalifornia, ar scoil chónaí i gcás na hardscoile, an Branson School in Ross, California Bhí Child sé throigh (1.88m) ar airde agus go maith ag spóirt; d'imir sí leadóg, galf, agus cispheil agus í ina páiste agus i gColáiste Smith ní ba dhéanaí. 

Agus Julia ag fás aníos bhí cócaire ag a teaghlach sa teach, ach níor fhoghlaim sí aon chócaireacht ón gcócaire. Dhéanadh a seanmháthair taoschnónna agus *crullers*. D'fhoghlaim Child an chócaireacht i ndiaidh bualadh le Paul, mar b'as teaghlach eisean a chuir an-spéis i mbia.

Nuair a bhí a céim tríú leibhéil bainte amach aici, thug Child aghaidh ar Chathair Nua-Eabhrac. D'oibrigh sí mar chóipscríbhneoir i roinn na fógraíochta ag W. & J. Sloane, gnólacht a dhíol troscán do dhaoine rachmasacha. D'fhill sí go California i 1937, agus chaith sí cheithre bliana ag scríobh d'fhoilsicháin áitiúla, agus ag obair go deonach le Junior League Phasadena.

## Gairmshaol
Le linn an Dara Cogadh Domhanda, rinne Julia Child iarracht dul isteach sna ranna ban san Arm (na "WACs") aus san Chabhlach ("WAVE"s) ach theip uirthi os rud í a bheith ró-ard. Sa deireadh, fuair sí post san OSS (an Oifig Fhaisnéise Rúnda). Chuir an OSS í go Kunming, sa tSín, agus ba ansin a chuir sí aithne ar an bhfear a phós sí, Paul Cushing Child, a bhí fostaithe ag an OSS freisin. Chaith siad tamall ag obair in Kandy, sa tSiolóin (Srí Lanca inniu). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*[Cistin Julia Child ag an [Smithsonian Institution], arna rochtain ar 27 D.F. 2016]

Catagóir:Cócairí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1912
Catagóir:Básanna in 2004
Christine Appleby

Is carachtar ficseanúil í **Christine Appleby** (née **Hardman**) sa chlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Christine Hargreaves an pháirt mar Christine idir 14 Nollaig 1960 agus 3 Iúil 1963.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1963
Lewis Archer

Is carachtar ficseanúil é **Lewis Archer** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Glacann Nigel Havers an pháirt mar Lewis. Chonacthas Lewis ar an gclár den chéad uair ar an 18 December 2009 agus d'fhág sé ar an 13 Lúnasa 2010. D'fhill sé ar an 12 Feabhra 2012 agus d'fhág sé arís ar an 1 Feabhra 2013. D'fhill sé arís ar an 1 Meitheamh 2018 agus d'fhág sé ar an 1 Eanáir 2019.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2009
Shirley Armitage

Is carachtar ficseanúil í **Shirley Armitage** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Lisa Lewis an pháirt mar Shirley idir 5 Meán Fómhair 1983 agus 12 Aibreán 1989.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1989
Danny Baldwin

Is carachtar ficseanúil é **Danny Baldwin** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Bradley Walsh an pháirt mar Danny idir 31 Bealtaine 2004 agus 31 Nollaig 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2004
Frank Barlow (Coronation Street)

Is carachtar ficseanúil é **Frank Barlow** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Frank Pemberton an pháirt mar Frank idir 6 Nollaig 1960 agus 1964, arís sa bhliain 1967 agus ar 3 Feabhra 1971. Bhí sé ar na chéad charachtar ar an gclár, le feiceáil sa chéad eipeasóid. Eisean an t-athair i dteaghlach na Barlows, príomhtheaghlach *Coronation Street* sna blianta luatha.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1960
Liam Connor

Is carachtar ficseanúil é **Liam Barrington Connor** ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Rob James-Collier an pháirt mar Liam idir 2006 agus 2008.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2006
Rob Donovan

Is carachtar ficseanúil é **Robert Darren "Rob" Donovan** ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Marc Baylis an pháirt mar Rob idir 2012 agus 2014, agus arís sna blianta 2015 and 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2012
Blanche Hunt

Is carachtar ficseanúil í **Blanche Hunt** (née **Linfield**) ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Patricia Cutts an pháirt mar Blanche sa bhliain 1974 agus ghlac Maggie Jones an pháirt idir 1974 agus 2009.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1974
Karl Munro

Is carachtar ficseanúil é **Karl Munro** ar an sobalchlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac John Michie an pháirt mar Karl idir 2011 agus 2013.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2011
Stella Price

Is carachtar ficseanúil í **Stella Price** (**Munro** freisin) ar an gclár teilifíse Briotanach úd de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Michelle Collins an pháirt mar Stella idir 2011 agus 2014.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2011
Ida Barlow

Is carachtar ficseanúil í **Ida Barlow** (née **Leathers**) ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Noel Dyson an pháirt mar Ida ón gcéad eipeasóid ar an 9 Nollaig 1960 go dtí an 77ú heipeasóid ar an 6 Meán Fómhair 1961.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1960
Julie Carp

Is carachtar ficseanúil í **Julie Marie Carp** (iar **Jones**) ar an gclár teilifíse Briotanach *[[Coronation Street]]*. Ghlac Katy Cavanagh an pháirt mar Julie idir 2008 agus 2015.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2008
Maya Sharma

Is carachtar ficseanúil í **Maya Sharma** ar an sobalchlár teilifíse Briotanach *[[Coronation Street]]*. Ghlac Sasha Behar an pháirt mar Shirley idir 2003 agus 2004.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2003
Candice Stowe

Is carachtar ficseanúil í **Candice Marie 'Candy' Islandos** (née **Stowe**) ar an gclár teilifíse úd *[[Coronation Street]]*. Ghlac Nikki Sanderson an pháirt mar Candice idir 1999 agus 2005.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1999
Charlie Stubbs (Coronation Street)

Is carachtar ficseanúil é **Charles "Charlie" Stubbs** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Bill Ward an pháirt mar Charlie idir 2003 agus 2007.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2003
Eddie Yeats

Is carachtar ficseanúil é **Edward Jeremy Timothy "Eddie" Yeats** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Geoffrey Hughes an pháirt mar Eddie idir 1974 agus 1983, agus arís sa bhliain 1987. D'iarr na stiúrthóirí ar Hughes teacht ar ais roinnt uaireanta ina dhiaidh sin ach dhiúltaigh sé. Fuair Hughes bás sa bhliain 2012 agus mar sin, ní féidir le Eddie Yeats teacht ar ais.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Susan Barlow

Is carachtar ficseanúil í **Susan Ida Barlow** (**Baldwin** freisin) ar an sobalchlár teilifíse Briotanach úd de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Katie Heannau (1965–70), Wendy Jane Walker (1970–74, 1985–87), Suzy Patterson (1979–81) agus Joanna Foster (2001) an pháirt mar Susan.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1965
Natalie Barnes

Is carachtar ficseanúil í **Natalie Felicity Barnes** (née **Brownlow**; iar **Horrocks**) ar an sobalchláir teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Denise Welch an pháirt mar Natalie idir 1997 agus 2000.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1997
Alan Bradley (Coronation Street)

Is carachtar ficseanúil é **Alan Bradley** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Mark Eden an pháirt mar Alan idir 1986 agus 1989.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Tommy Duckworth

Is carachtar ficseanúil é **Thomas "Tommy" Duckworth** ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Darryl Edwards (1992–97), Joseph Aston (2000) agus Chris Fountain (2011–13) an pháirt mar Tommy.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1992
Elsie Tanner

Is carachtar ficseanúil í **Elsie Gregory** (née **Grimshaw**; iar **Tanner** agus **Howard**) ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Pat Phoenix an pháirt mar Elsie idir 1960 agus 1973, agus arís idir 1976 agus 1984.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1960
Shelley Unwin

Is carachtar ficseanúil í **Shelley Victoria Unwin** (iar **Barlow**) sa chlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Sally Lindsay an pháirt mar Shelley idir 2001 agus 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2001
Frank Foster (Coronation Street)

Is carachtar ficseanúil é **Francis John "Frank" Foster** sa chlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Andrew Lancel an pháirt mar Eddie idir 2011 agus 2012.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2011
Bet Lynch

Is carachtar ficseanúil í **Elizabeth Theresa "Bet" Lynch** (**Gilroy** freisin) ar an gclár teilifíse úd *[[Coronation Street]]*. Ghlac Julie Goodyear an pháirt mar Bet.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1966
Curly Watts

Is carachtar ficseanúil é **Norman "Curly" Watts** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Kevin Kennedy an pháirt mar Curly idir 1974 agus 1983 agus 2003.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1974
Raquel Watts

Is carachtar ficseanúil í **Raquel Catherine Watts** (née **Wolstenhulme**) ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Sarah Lancashire an pháirt mar Raquel idir 1991 agus 1996 agus 2000.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1991
Bill Webster

Is carachtar ficseanúil é **William Geoffrey "Bill" Webster** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Peter Armitage an pháirt mar Bill.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1984
Zaha Hadid

[mion|Maggie's Centre ag Ospidéal Victoria i g[Cair Chaladain, in Albain]]

Ailtire Briotanach ab ea Dame **Zaha Mohammad Hadid** (31 Deireadh Fómhair 1950 – 31 Márta 2016), a rugadh in Baghdad na hIaráice. Lig Hadid an ailtireacht saor lena cuid cruthanna sreabhánacha scuabacha agus lán de bhrí. Tá pointí peirspictíochta difriúla ag na cruthanna seo chomh maith le céimseata briste a chuireann ar intinn an duine anord agus anbhuain an tsaoil inniu.

I mBagdad d'fhreastail Hadid ar scoil dara leibhéil Chaitliceach ina rinneadh an teagasc trí mheán na Fraincise agus ina raibh fáilte roimh mhic léinn Mhoslamacha agus Ghiúdacha. Rinne Hadid staidéar ar an matamaitic ag an Ollscoil Mheiriceánach i mBeirut, agus ansin, sa bhliain 1972, chuaigh sí go dtí an Architectural Association School of Architecture i Londain. Ina dhiaidh sin, d'oibrigh sí faoi Rem Koolhaas agus Elia Zenghelis. Sa bhliain 1980 chuir sí a chomhlacht féin ar siúl agus faoi dheireadh na 1980idí bhí sí ag tarraingt airde uirthi féin ar fud an domhain. Oibríonn 400 duine inniu ag Zaha Hadid Architects in Clerkenwell, Londain.

Fuair Zaha Hadid bás in aois a 65 bliana in Miami, Florida. Bhíothas ag cóireáil broincítis agus taom croí a bhuail í.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh Zaha Hadid Architects. Arna rochtain ar 27 D.F. 2016

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950  
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Ailtirí Sasanacha
Buffy Sainte-Marie

Is amhránaí, scríbhneoir amhrán, ceoltóir, agus gníomhaí sóisialta Meiriceánach í **Buffy Sainte-Marie** (a rugadh **Beverly Jean Santamaria** ar 20 Feabhra 1941). Ina cuid oibre, dhírigh sí ar na dúshláin atá roimh dhaoine bundúchasacha sna Stáit Aontaithe agus i gCeanada. 

Tá aitheantas, gradaim agus onóracha buaite aici as a cuid ceoil chomh maith lena cuid oibre san oideachas agus sa ghníomhaíochas sóisialta. Sa bhliain 1983, bhuaigh amhrán a chomhscríobh sí, *Up Where We Belong*, ón scannán *An Officer and a Gentleman*, Gradam an Acadaimh don Bhunamhrán is Fearr ag 55ú Gradaim an Acadaimh.  Sa bhliain 1997, bhunaigh sí an Cradleboard Teaching Project, curaclam oideachais atá dírithe ar thuiscint níos fearr ar Bhundúchasaigh Mheiriceánacha a fhorbairt.

Chomh fada siar leis na 1960idí, dúirt Sainte-Marie gur de shinsear Bundúchasach Ceanadach í, ach rinne CBC News fiosrú in 2023 agus fuarthas amach gur rugadh sna Stáit Aontaithe í agus gur de bhunadh Iodálach agus Sasanach í. Ó tháinig torthaí an fhiosrúcháin chun solais, dúirt roinnt ceoltóirí agus eagraíochtaí Bundúchasacha gur chóir na gradaim agus na duaiseanna a bhuaigh sí a tharraingt siar, Gradam Juno d'Ealaíontóir nó Grúpa Bundúchasach na Bliana a bhuaigh Sainte-Marie in 2018 san áireamh. 

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Trust but Clarify

Craoladh **"Trust but Clarify"**, an cúigiu heipeasóid den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]*, ar an 23 Deireadh Fómhair 2016. Scríobh Harry Shearer an eipeasóid seo. D'fhéach 3.36 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
Frankie Baldwin

Is carachtar ficseanúil í **Francesca "Frankie" Fraser** (**Baldwin** roimhe sin) ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Debra Stephenson an pháirt mar Frankie idir 6 Meitheamh 2004 agus 31 Nollaig 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2004
Jamie Baldwin

Is carachtar ficseanúil é **James Andrew "Jamie" Baldwin** ar an sobalchlár Briotanach úd de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Rupert Hill an pháirt mar Jamie idir 19 Iúil 2004 agus 29 Feabhra 2008, agus uair amháin eile ar 24 Aibreán 2011.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2004
Des Barnes

Is carachtar ficseanúil é **Desmond Francis "Des" Barnes** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Philip Middlemiss an pháirt mar Des idir 1990 agus 1998.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1990
Natasha Blakeman

Is carachtar ficseanúil í **Natasha Blakeman** ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Rachel Leskovac an pháirt mar Natasha idir 2008 agus 2010.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Renee Bradshaw

Is carachtar ficseanúil í **Irene "Renee" Roberts** (née **Bradshaw**) ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Madge Hindle an pháirt mar Renee idir 1976 agus 1980.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1976
Teresa Bryant

Is carachtar ficseanúil í **Teresa Bryant** (iar **Morton** agus **Denmark**) ar an sobalchlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Karen Henthorn an pháirt mar Teresa idir 2007 agus 2010.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2007
Paul Clayton (Coronation Street)

Is carachtar ficseanúil é **Paul Clayton** ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Lee Booth (2000–01) agus Tom Hudson an pháirt mar Paul.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2000
Jackie Dobbs

Is carachtar ficseanúil í **Jacqueline "Jackie" Dobbs** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Margi Clarke an pháirt mar Jackie idir 1998 agus 1999 agus arís idir 2008 agus 2010.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1998
Terry Duckworth

Is carachtar ficseanúil é **Terrence Edgar "Terry" Duckworth** ar an sobalchlár teilifíse Briotanach úd de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Nigel Pivaro an pháirt mar Terry.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1983
Fred Elliott

Is carachtar ficseanúil é **Frederick Handel "Fred" Elliott** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac John Savident an pháirt mar Fred idir 1994 agus 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1994
Anne Foster

Is carachtar ficseanúil í **Anne Foster** sa chlár theilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Gwen Taylor an pháirt mar Anne idir 2011 agus 2012.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2011
Casey Carswell

Is carachtar ficseanúil í **Kim "K.C./Casey" Carswell** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Zoe Henry an pháirt mar Casey sa bhliain 2007.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2007
Matt Carter (Coronation Street)

Is carachtar ficseanúil é **Doctor Matthew "Matt" Carter** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Oliver Mellor an pháirt mar Matt idir 2010 agus 2013.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2010
Alec Gilroy

Is carachtar ficseanúil é **Alexander "Alec" Gilroy** sa chlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Roy Barraclough an pháirt mar Alec.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1972
Cheryl Gray (Coronation Street)

Is carachtar ficseanúil í **Cheryl Gray** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Holly Quin-Ankrah an pháirt mar Cheryl idir 2010 agus 2011.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2010
Alma Halliwell

Is carachtar ficseanúil í **Alma Marie Halliwell** (roimhe sin **Sedgewick** agus **Baldwin**) ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Amanda Barrie an pháirt mar Alma idir 1981 agus 1982 agus 1988 agus 2001.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1981
Darryl Morton

Is carachtar ficseanúil é **Darryl Morton** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Jonathan Dixon an pháirt mar Darryl sa bhliain 2007 agus tá an pháirt sin aige go fóill.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2007
Stan Ogden

Is carachtar ficseanúil é **Stanley Josiah "Stan" Ogden** ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Bernard Youens an pháirt mar Stan idir 1964 agus 1984.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1964
Mark Redman (Coronation Street)

Is carachtar ficseanúil é **Mark Redman** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Thomas Hawkeswood (1983–84), Christopher Oakes (1986), Michael Bolstridge (1991), Christopher Cook (1992–96) agus Paul Fox (1999–2006) an pháirt mar Mark.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:Carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1983
Alf Roberts

Is carachtar ficseanúil é **Alfred Sidney "Alf" Roberts** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Bryan Mosley an pháirt mar Alf.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1961
Mel Morton

Is carachtar ficseanúil í **Melanie "Mel" Jade Morton** sa chlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Emma Edmondson an pháirt mar Mel.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2007
Ivy Tilsley

Is carachtar ficseanúil í **Ivy Joan Tilsley** (**Nelson** agus **Brennan** freisin) ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Lynne Perrie an pháirt mar Ivy.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1971
Derek Wilton

Is carachtar ficseanúil é **Derek Bernard Wilton** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Ghlac Peter Baldwin an pháirt mar Derek.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1976
Mavis Wilton

Is carachtar ficseanúil í **Mavis Wilton** (née **Riley**) ar an sobalchlár teilifíse Briotanach de chuid ITV *[[Coronation Street]]*. Ghlac Thelma Barlow an pháirt mar Mavis.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1971
George Sand

Scríbhneoir úrscéalta agus cuimhní cinn Francach ab ea **Amantine-Lucile-Aurore Dupin** (IPA: amɑ̃tin lysil oʁɔʁ dypɛ; 1 Iúil 1804 – 8 Meitheamh 1876), ach aithnítear í mar **George Sand**, a hainm cleite (|s|æ|n|d; IPA: ʒɔʁʒ sɑ̃d). Tá clú uirthi freisin as a caidreamh suirí le roinnt ealaíontóirí, ina measc Frédéric Chopin, cumadóir ceoil, agus Alfred de Musset, scríbhneoir.

Rugadh Sand i bPáras. I dteannta an caidreamh a rinne sí le fir chlúiteacha an lae, chothaigh sí scannal ag caitheamh éadaí fir agus tobaca. Fuair sí bás in Nohant-Vic sa Fhrainc. 

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1804
Catagóir:Básanna i 1876
Reilig

[mion|Reilig cois bóthair in Hualien, sa [An Téaváin|Téaváin]]
Áit ina n-adhlactar corpáin na marbh is ea **reilig** nó **cill**. Is minic a bhíonn reilig in aice le séipéal.

Bíonn leac ann go minic mar chomhartha go bhfuil uaigh ann.

## Féach freisin
* Sochraid
* Tórraimh in Éirinn
* Caoineadh (ealaín)

## Tagairtí

Catagóir:Bás
Catagóir:Reiligí
Catagóir:Bás in Éirinn
Alice Through the Looking Glass (scannán 2016)

Scannán beochana Meiriceánach is ea ***Alice Through the Looking Glass*** a rinneadh sa bhliain 2016.

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin 2016
Catagóir:Scannáin beochana 2016
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Disney
Vladimir Zeldin

Ba aisteoir Rúiseach é **Vladimir Mikhailovich Zeldin** (), a rugadh ar an 10 Feabhra 1915 agus a fuair bás ar an 31 Deireadh Fómhair 2016. Ba é an t-aisteoir is sine sa Rúis (101 bliain d'aois) nuair a fuair sé bás.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1915
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Aisteoirí Rúiseacha
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Fir
Catagóir:Impireacht na Rúise
Reilig Père-Lachaise

Is í **Reilig Père-Lachaise** an reilig is mó i bPáras na Fraince agus tá sí ar na reiligí is mó ar domhan (Fraincis: *Cimetière du Père-Lachaise* agus roimhe sin *cimetière de l'Est*). Tá sí suite ar chnoc sa 20ú *arrondissement* de Pháras. Tá timpeall is 1 mhilliún duine curtha inti, go leor daoine cáiliúla ina measc. Tugann breis is 3.5 milliún duine cuairt uirthi sa bhliain, rud a fhágann gurb í an reilig is mó cuairteoirí uirthi ar domhan. Bunaíodh Reilig Père-Lachaise sa bhliain 1804.

mion|clé|300px|Léarscáil na reilige

## Naisc sheachtracha
*Faisnéis faoi Reilig Père-Lachaise ag suíomh oifigiúil Pháras (i bhFraincis). Dáta rochtana: 29 D.F. 2016 

## Tagairtí

Catagóir:Páras
Catagóir:Reiligí sa Fhrainc
Cartoon Saloon

[mion|Graifítí i g[Cill Chainnigh bunaithe ar ealaíon *[[Amhrán na Mara (scannán)|Amhrán na Mara]]*]]
Is comhlacht cartúin é **Cartoon Saloon**. Tá sé lonnaithe i gCill Chainnigh.

## Scannánliosta

***Scannáin ag teacht***

### Gearrscannáin

### Sraith theilifíse

## Tagairtí


Catagóir:Beochan Éireannach
Catagóir:Beochan
Catagóir:Comhlachtaí Éireannacha
Catagóir:Scannáin Ghaeilge
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Beochantóirí
Catagóir:Beochan Gaeilge
Catagóir:Scannáin beochana
*
Melina Mercouri

Ban-aisteoir, amhránaí agus polaiteoir Gréagach ab ea **Melina Mercouri** , a rugadh mar **Maria Amalia Mercouri** (); 18 Deireadh Fómhair 1920 – 6 Márta 1994). Aithnítear í as a  rólanna i scannáin mar *[[Never on Sunday]]* (1960), *Phaedra*, *Topkapi* agus *Promise at Dawn*. Sa scannán úd d'imir sí páirt os comhair Jules Dassin. Phós Mercouri agus Dassin sa bhliain 1966, pósadh a mhair go lá a báis sa bhliain 1994. Sa bhliain 1981 ceapadh Mercouri mar Aire Chultúr na Gréige sa rialtas. 

Rugadh Melina Mercouri san Aithin. Fuair sí bás le hailse na scamhóg i gCathair Nua-Eabhrac.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí
Catagóir:Daoine Gréagacha
Catagóir:Daoine as an Aithin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1920
Catagóir:Básanna i 1994
Bairín breac

Is císte é an **bairín breac**. Arán giosta ina bhfuil sabhdánaigh agus rísíní is ea é. Is císte de chineál Éireannach é agus dlúthbhaint aige le hOíche Shamhna. Bhíodh sé de nós fáinne a chur ann. An té a gheobhadh an fáinne, deirtí go raibh sé le pósadh go luath.

Is ionann bairín agus bollóg ard chruinn.

## Tagairtí
Luaitear bairín breac in amhrán de chuid Van Morrison, "A Sense of Wonder":

Luann James Joyce in *[[Dubliners]]*  é chomh maith. Seo sampla ón ngearrscéal *[[Clay]]*:

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Hallowe'en Barmbrack

Catagóir:Cácaí
Catagóir:Aráin
Catagóir:Bia na hÉireann
Catagóir:Oíche Shamhna
Catagóir:Bia
Marie d'Agoult

Scríbhneoir aistí agus staire Francach ab ea **Marie d'Agoult** nó **Marie Catherine Sophie de Flavigny, comtesse d'Agoult** (31 Nollaig 1805 – 5 Márta 1876). Rugadh í in Frankfurt-am-Main agus shíothlaigh sí i bPáras. Scríobh sí faoin ainm cleite **Daniel Stern**.

## Beathaisnéis
Rugadh d'Agoult do Victor François de Flavigny (1770-1819), fear d'uaisle na Fraince a theith an tír le linn Réabhlóid na Fraince agus do Maria Elisabeth Bethmann (1772-1847), bean Phrotastúnach, de theaghlach uasal de bhunús na Gearmáine. D'fhill an teaghlach go dtí an Fhrainc tamall i ndiaidh bhreith Maria.  
Ó 1819 go 1821, fuair sí a cuid oideachais i gclochar na Sœurs du Sacré-Cœur de Jésus in Áras Biron (Músaem Rodin inniu).

Phós sí an Cunta Charles Louis Constant d’Agoult (1790-1875) agus saolaíodh beirt iníonacha dóibh,  Louise (1828-1834) agus Claire (1830-1912). Bhí caidreamh suirí aici le Franz Liszt a thosaigh nuair a bhí sise 28 bliana d'aois agus eisean 6 bliana ní ba óige. Bhí triúr páistí acu. Blandine (1835–1862), chéad bhean Émile Ollivier, príomh-aire na Fraince i ndiaidh a báis in aois a 26 bliana, Cosima (1837–1930), a phós cumadóir agus stiúrthóir ceoil Hans von Bülow agus ansin Richard Wagner, agus Daniel (1839–1859), sárphianadóir a d'éag go hóg leis an eitinn. Chuir d'Agoult agus Liszt fúthu sa Ghinéiv sa bhliain 1835. Chaith siad na blianta 1837–1839 ina gcónaí i roinnt áiteanna san Iodáil. 

Bhí d'Agoult mór le George Sand agus go mó faoina tionchar, ach caidreamh neamhchairdiúil a bhí acu go minic. Cuireadh Marie d'Agoult i Reilig Père-Lachaise i bPáras.
mion|Marie d'Agoult t. 1861

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Agoult, Marie d'
Agoult, Marie d'
Agoult, Marie d'
Agoult, Marie d'
Marija Gimbutas

Seandálaí Liotuánach-Mheiriceánach ab ea **Marija Gimbutas** (Liotuáinis: *Marija Gimbutienė*; 23 Eanáir 1921 – 2 Feabhra 1994). Aithnítear í as a cuid taighde ar na cultúir Neoiliteacha agus Cré-umha san "Eoraip Ársa" agus as an hipitéis Kurgand a cheap sí, ina maíonn sí go raibh críoch dhúchasach na bPróit-Ind-Eorpach sa steip Phontach.

Rugadh Marija Gimbutas in Vilnias na Liotuáine. Theith sí ath-fhorghabháil na Sóivéadach sa bhliain 1942 agus an Dara Cogadh Domhanda faoi lánseol go fóill. Chaith sí tamall mar sin faoi na Sóivéadaigh agus na Naitsithe araon. Chuir sí fúithi sna Stáit Aontaithe sa bhliain 1949.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Seandálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna i 1994
Sacagawea

[mion|Dealbh de Sacagawea in [Bismarck, Dakota Thuaidh|Bismarck, Dakota Thuaidh]]
Bean den treibh Shoshone i Meiriceá Thuaidh a chuidigh le Meriwether Lewis agus William Clark ar a dturas taiscéalaíochta siar go hOregon ab ea **Sacagawea** (Bealtaine 1788 – 1812 (a chreidtear)). Bhí sí pósta le trádálaí Franca-Cheanadach darbh ainm Toussaint Charbonneau. Bhí sí ina teangaire ag Lewis agus Clark, go mór mhór nuair a bhuail siad lena muintir Shoshone féin. Bhí eolas aici ar an tírdhreach, an fána agus an flóra, agus ar nósanna na mbundúchasach sa chuid sin den mhór-roinn. Ní ba thábhachtaí, b'fhéidir, thuig bundúchasaigh a casadh orthu gur cuspóirí síochánta a bhí acu, mar ní bheadh bean mar bhall de chompánacht chogaidh. 

Rugadh Sacagawea i ngleann na hAbhann Lemhi, in aici Salmon, Idaho, inniu. Bhí Sacagawea ar ghrúpa ban óg a d'fhuadaigh fir ón treibh Hidatsa. "Éan-bhean" an chiall atá le *Sacagawea* sa teanga Hidatsa. Phós sise agus bean Shoshone eile Toussaint Charbonneau, a bhí ina chónaí i measc na Hidatsa. De réir na gcuntas comhaimseartha, cheannaigh sé iad nó fuair sé iad mar dhuais i mbabhta cearrbhachais. 

Le linn uachtaránacht Thomas Jefferson, cheannaigh na Stát Aontaithe cuid mhór de iarthar Mheiriceá Thuaidh ó na Francaigh. Chuir Jefferson sluaíocht siar leis an gcuid sin den mhór-roinn a thaiscéaladh faoi Lewis agus William Clark. Mhair an turas taiscéalaíochta ó 1804 go 1806; chuaigh Sacagawea leo sa bhliain 1805, í ag iompar clainne agus rug sí mac, Jean-Baptiste, go gairid ina dhiaidh sin.    

I ndiaidh an turais siar, chaith Sacagawea agus Charbonneau trí bliana leis na Hidatsa. Ansin, sa bhliain 1809, thug Clark cuireadh dóibh teacht chuig Saint Louis agus chuir siad fúthu ansin in éineacht lena mac. Rugadh iníon di i 1810 darbh ainm Lizette. Luaitear í seo cúpla bliain ina dhiaidh sin mar leanbh folláin ach creidtear go bhfuair sí bás go hóg mar ní luaitear arís í gcuntas ar bith. Faoin mbliain 1811 bhí Sacagawea agus Charbonneau ina gcónaí ag Fort Phost Trádála Manuel Lisa in aice críoch na Haditsa. Scríobh cléireach sa phost trádála sa bhliain 1812 go raibh Sacagawea i ndiaidh bás a fháil sa dhúnfort.D'uchtaigh William Clark Jean-Baptiste sa bhliain 1812, rud nach ndéanfaí dá mbeadh na tuismí beo agus tá a fhios go raibh Sacagawea tinn tamall roimhe sin. Chaith Jean-Baptiste tamall san Eoraip agus é ina fhear óg agus an chuid ba mhó dá shaol in áiteanna difriúla agus ag obair i bpostanna difriúla.

De réir foinsí áirithe, fuair sí bás i bhfad ní ba dhéanaí, sa bhliain 1884, i ndiaidh dul a chónaigh leis na Comanche ar feadh tamaill agus ansin filleadh ar ais go dtí na Lemhi Shoshone.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Cuir síos ar Sacagawea ag suíomh an National Park Service, SA. Arna rochtain ar 2 Samhain 2016

Catagóir:Turas taiscéalaíochta Lewis agus Clark
Catagóir:Daoine a rugadh i 1788
Catagóir:Básanna i 1812
Bismarck, Dakota Thuaidh

Cathair in iarthar Dakota Thuaidh, sna Stáit Aontaithe is ea **Bismarck**. Tá an chathair suite ar bhruach thoir Abhainn na Missouri. Is é príomhchathair an stáit é, chomh maith le príomhchathair riaracháin Chontae Burleigh. Is é an dara cathair is mó in Dakota Thuaidh, i ndiaidh Fargo. Sa bhliain 2010, bhí 61,272 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 129,517 sa cheantar uirbeach ar fad.

Bunaíodh an chathair sa bhliain 1872 faoin ainm Missouri Crossing, ainm a tugadh uirthi mar chuaigh Merriwether Lewis agus William Clark trasna na Missouri san áit sa bhliain 1805. Sa bhliain 1873 hathraíodh an t-ainm go Bismarck, in onóir Otto von Bismarck, seansailéir na Gearmáine, rud a rinneadh ag súil go dtarraingeofaí lonnaitheoirí ón tír úd chuig an áit. D'éirigh leo. An bhliain ina dhiaidh sin, fuarthas ór sa cheantarr, agus tháinig borradh faoin daonra mar gheall air sin leis.

Sa bhliain 2010 ba de shliocht Gearmánach iad 57.9% de dhaonra na cathrach. Ba de shliocht Ioruach 18.2% de na daoine sa chathair, 7.7% de shliocht Rúiseach agus 7.2% de shliocht Éireannach. Is den chine geal iad 92.4% de lucht na cathrach, céatadán an-ard sna Stáit Aontaithe. Is iad Bundúchasaigh Mheiriceánacha an dara grúpa is mó ann—4.5% den daonra.

Catagóir:Dakota Thuaidh
Catagóir:Cathracha in Dakota Thuaidh
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Dakota Thuaidh
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Heidi Heitkamp

Aturnae agus polaiteoir Meiriceánach is ea **Heidi Heitkamp**, a rugadh ar 30 Deireadh Fómhair 1955. Is í an Seanadóir sóisearach ó Dakota Thuaidh í i Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá. Is ball den Pháirtí Daonlathach í.

Rugadh Heitkamp in Breckenridge, Minnesota de shliocht Gearmánach agus Ioruach. D'fhreastail sí ar Ollscoil Dakota Thuaidh agus Coláiste Lewis and Clark. Thosaigh sí mar pholaiteoir ar leibhéal an stáit, ar dtús mar ionadaí áitiúil, ansin mar choimisinéir cánacha an stáit. Ba Aturnae Ginearál Dakota Thuaidh í ó 1993 go 2001. Toghadh í do Sheanad na Stát Aontaithe sa bhliain 2013.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Bandlíodóirí‎
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Dakota Thuaidh
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Minnesota
Catagóir:Mná sa pholaitíocht
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Chasing Destiny

Is clár réaltacht Meiriceánach atá ag lorg cailín grúpa nua a aimsiú é ***Chasing Destiny***. Thosaigh sé ag craoladh ar BET ar an 5 Aibreán, 2016.

Chruthaigh Kelly Rowland an chlár. Roghnaíodh Ashly Williams, Brienna DeVlugt, Gabrielle Carreiro, Kristal Lyndriette agus Shyann Roberts mar bhall den ghrúpa June's Diary.

## Barr 18

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Comórtais Teilifíse
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir BET
Catagóir:Sraitheanna teilifíse réaltachta
Yitzhak Rabin

Polaiteoir agus státaire Iosraelach ab ea **Yitzhak Rabin** (; 1 Márta 1922 – 4 Samhain 1995). Príomh-aire Iosrael a bhí ann faoi dhó (1974-1977 agus 1992-1995).

In Osló i 1993 d’aontaigh Eagraíocht Shaoirse na Palaistíne (an PLO) conarthaí le hIosrael, na **Comhaontuithe Osló**. Thug an PLO aitheantas don stát Iosraelach, agus thug Iosrael aitheantas don PLO mar ionadaí an Phobail Phalaistínigh. Tháinig Yitzhak Rabin Bill Clinton, agus Yasser Arafat (ar son an PLO) le chéile ar 13 Meán Fómhair 1993 sa Teach Bán chun an chéad chomhaontú a shíniú*.*

Bronnadh Duais Nobel na Síochána ar Rabin, in éineacht le Shimon Peres agus Yasser Arafat, sa bhliain 1994, as a saothar i bpróiseas na síochána. 

Feallmharaíodh Rabin ar an 4 Samhain 1995 nuair a bhí sé fós ina Phríomh-aire. Ba é Yigal Amir an dúnmharfóir, ceartchreidmheach agus antoisceach den eite dheis.

## Féach freisin

* Comhaontuithe Osló, 1993 agus 1995

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Polaiteoirí Iosraelacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Catagóir:Básanna i 1995
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Cuimhneachán Ghorta Mhóir na hÉireann

[mion|Cuimhneachán Ghorta Mhóir na hÉireann i g[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]]
Ionad cuimhneacháin ar Ghorta Mór na hÉireann nó an Drochshaol is ea **Cuimhneachán Ghorta Mhóir na hÉireann** atá suite i Manhattan, i gCathair Nua-Eabhrac. 

## Naisc sheachtracha
*"Soilseadh an ghrian!", Tom Deignan, ''Beo'', eagrán 26, Meith. 2003. Arna rochtain ar 4 Samhain 2016

Catagóir:An Gorta Mór
Catagóir:Manhattan
Dioscliosta Emeli Sandé

Is éard atá i ndioscliosta an ceoltóir Sasanach Emeli Sandé ná dhá albaim stiúideo, ocht singil mar ealaíontóir ceoil aonréadach.

## Albaim
### Albaim stiúideo

### Ceirníní Leathfhada

### Albaim Beo

## Singlí
### Mar Ealaíontóir Ceoil

### Mar Gné-Ealaíontóir Ceoil

### Singlí bolscaireachta

### Singlí eile

## Cumaí Eile

## Físeáin Cheoil

## Tagairtí

Catagóir:Emeli Sandé
Sandé, Emeli
Mitch Hedberg

B'fhuirseoir Meiriceánach  é **Mitchell Lee** "**Mitch**" **Hedberg**, a rugadh sa bhliain 1968 agus a fuair bás in 2005.

Catagóir:fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Básanna in 2005
Bar Harbor, Maine

Baile ar Mount Desert Island, i gContae Hancock, Maine, is ea **Bar Harbor**. Tá an baile suite ar chósta thoir thuaidh an oileáin. Sa bhliain 2010, bhí 5,235 duine ina gcónaí ann.

*Isle des Monts Déserts* a bhaist Samuel de Champlain ar an oileán sna 1660idí. Cuireadh tús leis an turasóireachta samhraidh sna 1860idí déanacha. Tá tóir ar an oileán i measc turasóirí inniu, ach san *Gilded Age* i Meiriceá (is é sin, sna 1890idí) agus ar feadh i bhfad ina dhiaidh sin bhí Bar Harbor ar na bailte saoire ab ansa le daoine sar-shaibhre an lae. Sa bhliain 1947, áfach, agus triomach mór ann, dódh leath den oileán in aon dóiteán mór amháin. Scriosadh na dosaein tithe palásta i Sraith na Milliúnaithe in Bar Harbor. Cé go bhfuil tithe móra go fóill ar an mbaile cois farraige ag daoine rachmasacha, thug na daoine ba shaibhre in oirthear na tíre aghaidh ar áiteanna eile mar Newport, Rhode Island as sin amach.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil Bar Harbor. Dáta rochtana 3 Samhain 2016

Catagóir:Maine
Emeli Sandé

Is ceoltóir Sasanach í **Adele Emily Sandé** nó **Emeli Sandé**. Rugadh i Sasana í ar 10 Márta, 19887.

## Dioscliosta

**[[Our Version of Events]]* (2012)
**[[Long Live the Angels]]* (2016)

## Camchuairteanna
;Príomh
*Our Version of Events Tour (2011–2013)
*Long Live The Angels promo Tour (2016)

;Ag tacú
*Coldplay – Mylo Xyloto Tour (2011–2012)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Emeli Sandé
Catagóir:Daoine beo