open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Phéist Uisce

Tá **an Phéist Uisce** ar an réaltbhuíon is mó i measc na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Bhí sí freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon a bhí ar chatalóg Tholamaes.

Tugtar **Hydra** mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn “hiodra” – sin le rá an ollphéist sheachtcheannach a fhaightear i miotaseolaíocht na Gréige.

Bí cúramach gan an réaltbhuíon seo a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon na Péiste, dá ngairtear **Serpens** as Laidin, ná in abhraíocht réaltbhuíon na Péiste Bige, dá ngairtear **Hydrus** as Laidin.

## Príomhghnéithe
* α Hya: **Alphard**

* ε Hya: déréalta

* R Hya: réalta Mira Ceti

## Réada suntasacha domhainspéire
* M48: réaltbhraisle oscailte

* M83: réaltra bíseach

* NGC 3242: réaltnéal pláinéadach dá ngairtear freisin **Scáil Iúpatair**

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Phéist Uisce ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Phéist Uisce agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Phéist Uisce ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Phéist Uisce 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Phéist Uisce

## Tagairtí
* 

Péist Uisce
An Chóisis

Ceann de theangacha oifigiúla na hAfraice Theas is ea an teanga **Xhosa** nó an **Chóisis**. Tá sí ó dhúchas ag 7.9 milliúin duine, thart ar 18% de dhaonra na tíre sin. Ceann de na teangacha Bantúcha í, ach fuair sí na smeach-chonsain ar iasacht ó na teangacha Khoisan, nach bhfuil gaolmhar léi. Tá consan den chineál seo i dtús ainm na teanga féin: . Cosúil lena lán teangacha Bantúcha eile, is teanga thonúil í an teanga Xhosa, is é sin, is féidir athchiall an fhocail a chur in iúl trí mhalairt ton a chur leis. Baineann sí leis an bhfoghrúpa Bantúch ar a dtugtar Nguni, agus í intuigthe ag cainteoirí na dteangacha Nguni eile, cosúil leis an tSúlúis, an teanga Swati agus an teanga Ndebele Thuaidh. 

Le bheith beacht, ní thagraíonn an focal sin *Xhosa* don teanga amháin ach do lucht a labhartha freisin. Úsáideann an teanga Xhosa le córas réimíreanna le cur in iúl cé acu atá i gceist: ciallaíonn *amaXhosa* lucht labhartha na teanga, ach is í *isiXhosa* ainm na teanga féin. Cuid é seo den chóras aicmiúcháin a bhfuil a leithéid le fáil sna teangacha Bantúcha go léir. 

Tháinig an chéad aistriúchán Bíobla i gcló as Xhosa sa bhliain 1859, agus ó sin i leith, d'fhorbair litríocht bheo nua-aimseartha sa teanga. Mar sin féin, is féidir a rá nach bhfuil mórán measa ag lucht a labhartha féin uirthi inniu, nó i laethanta na cinedheighilte, chuaigh na húdaráis i dtuilleamaí na dteangacha dúchasacha leis an mBéarla, an saol mór agus an t-ardoideachas a choinneáil as aice láimhe na nGormach. Inniu, is fearr le lucht labhartha na teanga Xhosa an t-ardoideachas a tharraingt orthu trí mheán an Bhéarla. 

Cainteoirí aithnidiúla dúchais iad Nelson Mandela agus Miriam Makeba.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teangacha na hAfraice
Catagóir:An Afraic Theas
Donal Lunny

Ceoltóir Éireannach é **Donal Lunny**, a saolaíodh ar an 10 Márta, 1947 agus a tógadh sa Droichead Nua i gCill Dara. Tá go leor ceoltóirí faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir.

## Saol
Chuir Lunny spéis sa cheol ó bhí sé an-óg, agus bhunaigh sé *The Rakes of Kildare* lena chara Christy Moore agus Frank Moore, deartháir Christy. Sheinn Donal an giotár, bhí Christy ag canadh agus sheinn Frank an fheadóg stáin. Tamall ina dhiaidh sin chuaigh Lunny leis an ngrúpa Emmett Spiceland. Thug Andy Irvine bouzouki dó 1970 agus spreagadh é chun triail a bhaint as bealaí úra chun ceol Gaelach a sheinm.  

Chruthaigh sé a stíl cheoil féin. Ó shin i leith bhí baint aige le cuid mhór de na grúpaí agus na ceoltóirí is cáiliúla in Éirinn. 

Sheinn Lunny le Christy Moore ar Prosperous, 1971. 

Tamall ina dhiaidh sin, cuireadh an grúpa Planxty le chéile, le Donal Lunny, Christy Moore, agus Liam Óg Ó Floinn. Bhí an-cháil ar an ngrúpa ar feadh na mblianta agus mheall siad na sluaite chun an cheoil in Éirinn agus thar lear. Ach níor aontaigh baill an ghrúpa le chéile agus d'fhág Lunny, cé go raibh baint aige le léiriú a gcuid ceirníní go fóill.
[mion|Donal Lunny, Andy Irvine, Liam O'Flynn, agus Paddy Glackin,  Celtic Connections, [Glaschú,  31 Eanáir 2012|clé]]
Tháinig grúpa ceoltóirí le chéile i 1975 chun comóradh 21 bliain a dhéanamh ar Cheirníní Ghael Linn, seachtar de na ceoltóirí is fearr sa tír ag an am. Tugadh an Bothy Band orthu agus chuaigh a gcáil ar fud an domhain. Bhunaigh Lunny lipéad ar leith chun ceirníní an ghrúpa seo a eisiúint, Mulligan, agus bhí bouzouki Lunny le cloisteáil go binn orthu.  

Ansin thosaigh Lunny ag seinm le Kevin Burke i *Midnight Well*. Ó 1977 i leith, bhí sé páirteach le go leor grúpaí agus ceoltóirí aonair eile. Bhí a thionchar le aithint ar na ceirníní iomadúla a léirigh sé ar feadh na mblianta. 

Tháinig deireadh leis an Bothy Band sa bhliain 1979. Ach ansin tháinig Planxty le chéile arís agus rinneadh trí cheirnín eile (ina measc, ceirnín speisialta chun cabhair a thabhairt do na stailceoirí ocrais i 1980/1981). 
clé|mion|Dónal Lunny, 2012 Bristol Folk Festival
Scar Christy agus Donal le chéile arís agus bhunaigh Lunny Moving Hearts (1981-1985), grúpa eile a raibh an-cháil air agus an-tionchar aige ar fhorbairt an cheoil in Éirinn. Bhain níos mó polaitíochta le hamhráin an ghrúpa seo, agus bhí tionchar láidir ag an gceol comhaimseartha rac ar a chuid ceoil.

Ó 1985 i leith, dhírigh Lunny ar a chuid oibre mar léiritheoir. Bhí Christy Moore féin, Clannad, Planxty, Altan agus mórán ealaíontóirí traidisiúnta eile faoi chomaoin mhór aige de bharr a ndearna sé chun a gcuid ceoil a chur os comhair an tsaoil mhóir.

## Naisc sheachtracha
[thumb|border|left|[http://www.youtube.com/watch?v=GrLr_PP4MME Clár ] ó [TG4 ]]
* Liosta de na grúpaí agus na ceirníní, chomh maith leis na cláir theilifíse a rinne Donal Lunny
* Donal Lunny i g''Cúirt an Mheán Oíche'', ó 1985 ar RTE {le aisteoirí ó *[[Amharclann na Mainistreach]]*}.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Peigeasas (réaltbhuíon)

Is réaltbhuíon réasúnta gheal é **Peigeasas** atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí thuaidh. Ainmnítear as an gcapall eiteach miotaseolaíoch darb ainm céanna é. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes.

Tugtar **Pegasus** mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo.

## Príomhghnéithe
* Cearnóg Mhór Pheigeasais: astaireacht

* β Peg: 

* ε Peg: 

* 51 Peg: 

## Réada suntasacha domhainspéire
* M15: ar cheann de na réaltbhraislí cruinneogacha is áille dá bhfuil infheicthe ar an leathsféar neamhaí thuaidh

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* Peigeasas ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Peigeasas agus miotaseolaíocht an Domhain 
* Peigeasas ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: Peigeasas 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Peigeasas

## Tagairtí
* 

Peigeasas
An Préachán

Réaltbhuíon dhoiléir dheisceartach is ea **an Préachán** nach bhfuil ach 29 réalta dá chuid infheicthe ag an tsúil fhornocht (.i. níos gile ná méid 6.5). Tá an Préachán ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha agus bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes.

Tugtar **Corvus** mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "fiach dubh".

## Príomhghnéithe
* δ Crv: déréalta

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 4038 agus NGC 4039: dá ngairtear freisin **na hAeróga**

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Préachán ar shuíomh Robin Gatter
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Préachán agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Préachán ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Préachán 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Préachán

## Tagairtí
* 

Préachán
John Kenneth Galbraith

Eacnamaí mór le rá as Meiriceá ab ea **John Kenneth Galbraith** (15 Deireadh Fómhair 1908 – 29 Aibreán 2006). Ba as Ceanada dó ó dhúchas, ach fuair sé a chuid oiliúna in Ollscoil Berkeley, agus chaith sé a shaol ag obair sna Stáit Aontaithe.  

Thuill a leabhar *The Affluent Society* an-cháil dó nuair a foilsíodh é i 1958 tar éis dó deich mbliana a chaitheamh ag obair in Ollscoil Harvard. Léirigh sé sa leabhar conas gur éirigh na Stáit Aontaithe saibhir san earnáil phríobháideach ach gur fhan siad bocht san earnáil phoiblí. 

Chaith Galbraith tréimhsí ag obair le ceathrar uachtarán, Franklin D. Roosevelt, Harry S. Truman, John F. Kennedy agus Lyndon B. Johnson. Chaith sé cúpla bliain ina ambasadóir san India, 1961–63.

## Tagairtí

Catagóir:Eacnamaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1908
Catagóir:Básanna in 2006
An Sciath

Réaltbhuíon bheag is ea **an Sciath**, ceann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. An realteolaí Polannach Johannes Hevelius a thug isteach an réaltbhuíon seo sa téacs *[[Firmamentum Sobiescianum]]* sa bhliain 1690. Tá an Sciath ar cheann den dá réaltbhuíon a ainmníodh as daoine stairiúla (Folt Bheirnicé an ceann eile).

Sa bhliain 1683 thug Hevelius an t-ainm Laidine **Scutum Sobiescianum** ar an réaltbhuíon seo i gcuimhne bhua fórsaí Críostaí faoi cheannas Jan III Sobieski, Rí na Polainne, i gCath Vín. Tugtar **Scutum** uirthi mar ainm Laidine anois, rud a chiallaíonn "sciath".

## Príomhghnéithe
* δ Sct: 

* R Sct: 

## Réada suntasacha domhainspéire
* M11: dá ngairtear freisin **Réaltbhraisle na Lachan Fiáine**

* M26: 

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Sciath ar shuíomh Robin Gatter
* Ian Ridpath's Star Tales
* an Sciath agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Sciath ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Sciath 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Sciath

## Tagairtí
* 

Sciath
An Seiseamhán

Réaltbhuíon bheag dheisceartach is ea **an Seisamhán** a thug isteach Johannes Hevelius sa téacs *[[Firmamentum Sobiescianum]]* sa bhliain 1690. Réaltbhuíon an-doiléir is ea é, gan ach réalta amháin dá chuid níos gile ná an cúigiú méid.

Tugtar **Sextans** mar ainm Laidine ar an realtbhuíon seo, rud a chiallaíonn "seiseamhán".

## Príomhghnéithe
17 agus 18 Sex: réalta dhúbailte optúil

## Réada suntasacha domhainspéire
NGC 3115: dá ngairtear freisin **Réalta na Fearsaide**

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Seiseamhán ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Seiseamhán agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Seiseamhán ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Seiseamhán 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Seiseamhán

## Tagairtí
* 

Seiseamhán
Na Seolta

Réaltbhuíon dheisceartach is ea **na Seolta**, ceann de na ceithre ranna a rinneadh as seanréaltbhuíon na Loinge, nó Argo Navis, a bhí ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes (an Chíle, Deireadh na Loinge agus Compás an Mhairnéalaigh na cinn eile).

Tugtar **Vela** mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "seolta".

## Príomhghnéithe
* an Chros Bhréige: astaireacht a thugtar go coitianta in abhraíocht **[[An Chros|Chros an Deiscirt]]**

* γ Vel: an réalta Wolf-Rayet is gile ar spéir na hoíche

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 2547: réaltbhraisle oscailte

* NGC 3132: réaltnéal pláinéadach dá ngairtear as Béarla **The Eight-Burst Nebula**

* IC 2391: réaltbhraisle oscailte

* Iarsma Ollnóva na Seolta: iarsma ollnóva atá infheicthe idir γ agus λ Vel

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* na Seolta ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* na Seolta agus miotaseolaíocht an Domhain 
* na Seolta ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: na Seolta 

## Tagairtí
* 

Seolta
Jon Kyl

Ba é **Jon Llewellyn Kyl** (rugadh 25 Aibreán, 1942, in Oakland, Nebraska) Seanadóir na Stát Aontaithe ó Arizona, 1995–2013. Is ball den Pháirtí Poblachtach é. Aoire an mhionlaigh sa seanad a bhí ann, an dara céim is airde sa pháirtí, agus iad sin san fhreasúra. Sa bhliain 2010, chuir an t-iriseán *Time* Jon Kyl ar liosta na 100 Duine Is Mó Tionchar Acu.  Toghadh go dtí an Seanad sa bhliain 1994 é agus arís sna blianta 2000 agus 2006.

Sula ndeachaigh sé leis an bpolaitíocht, bhí sé ina dhlíodóir agus ina stocaire le Jennings, Strouss & Salmon i Phoenix, Arizona. D'fhreastail sé i dTeach Ionadaithe na Stát Aontaithe ó 1987 go 1995. Toghadh go dtí an Seanad é den chéad uair sa bhliain 1994, ag fáil bua ar Samuel G. Coppersmith. Thóg Kyl seasamh an-choimeádach ann. Tá sé ina bhrústocaire anois, cosúil lena lán iar-pholaiteoirí.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Liam Neeson

Aisteoir Éireannach as an mBaile Meánach i gContae Aontroma i gCúige Uladh is ea **William John Neeson** OBE (an 7 Meitheamh 1952 a rugadh é). Is é **Liam Neeson** an t-ainm a thugann sé air féin mar aisteoir. Bhí sé pósta ar an bhanaisteoir Sasanach Natasha Richardson, ach fuair sí bás i mí Mhárta, 2009 de bharr gortaithe i dtimpiste sciála i gCeanada.

## Scannáin

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Briotanacha
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Fir
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe
Catagóir:Inimircigh
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Thomas Hodgkin

Lia ab ea **Thomas Hodgkin** (a rugadh ar an 17 Lúnasa 1798 i bPentonville agus bás ar an 5 Aibreán 1866 i Jaffa, sa Phalaistín nó Iosrael inniu). Paiteolaí Sasanach ab ea é agus thug sé a ainm do liomfóma Hodgkin, cineál ailse sna faireoga limfe ar ar thug sé an chéad chur síos sa bhliain 1832.

## Carthanas
Bhí Hodgkin ina bhall de Chumann na gCarad, is é sin, ina Chaecar. D'fhág a chreideamh daingean reiligiúnach a shliocht ar a shaol agus ar a shaothar araon. 

Bhí an mhíochaine ar an gcloch ba troime ar a phaidrín, ach thairis sin, ba chás leis leasú na sochaí agus cúrsaí oideachais. Bhí sé ar na daoine móra carthanais lena linn, agus deirtear go raibh sé ar dhuine acu siúd ba mhó a rinne le sochaí na Breataine Móire a chur i mbealach a feabhais sa naoú haois déag. Rinne sé éachtaí móra ar mhaithe le bundúchasaigh na hAstráile agus na Nua-Shéalainne freisin, tráth a shaoil, agus ní dhearna sé dearmad de leas na ndaoine de phór na hAfraice a bhí socraithe síos i Londain.

## Saol
Fuair sé oideachas cuimsitheach óna athair agus d'fhoghlaim sé teangacha móra na hEorpa, idir Ghearmáinis, Fhraincis, Iodáilis agus Spáinnis, go paiteanta. Sa bhliain 1819, chuaigh sé ag staidéar míochaine i Londain, ina dhiaidh sin i nDún Éideann. Chaith sé seal san Fhrainc agus san Iodáil freisin. San Fhrainc, d'fhoghlaim sé steiteascóp a úsáid - aireagán nua a bhí ann san am sin. 

I Mí Eanáir den bhliain 1832 a d'fhoilsigh sé a alt cáiliúil faoi liomfóma Hodgkin, *On the Morbid Appearances of the Adsorbent Glands and Spleen* ("Faoi Chuma Ghalrach na bhFaireog Limfe agus an Liatháin"). 

Bhí sé cairdiúil le Sior Moses Montefiore, duine de Ghiúdaigh mhóra na Breataine Móire lena linn. Baincéir ab ea Montefiore agus é ag tál a charthanais ar mhuintir na Palaistíne go fial flaithiúil. Nuair a chuaigh Montefiore agus Hodgkin go dtí an Tír Naofa in éineacht, sa bhliain 1866, bhain tubaiste dóibh, áfach, nó buaileadh Hodgkin breoite le dinnireacht. Ní raibh an teacht aniar ann a thuilleadh, agus fuair sé bás ar an 4 Aibreán 1866. Cuireadh i Jaffa é.

## Tagairtí

Hodgkin, Thomas
Hodgkin, Thomas
Catagóir:Paiteolaithe
Catagóir:Lianna Sasanacha
Cath Bhéal an Átha Buí

Tá cáil ar **Bhéal an Átha Buí** in iarthar Ard Mhacha mar gurb ann a bhuaigh Aodh Ó Néill cath in aghaidh fhórsaí Shasana, a bhí faoi cheannas Henry Bagenal ar 14 Lúnasa 1598. 

Bhí sé ina chogadh idir taoisigh na nGael i gCúige Uladh agus rialtas Shasana le beagnach ceithre bliana nuair a rinne Bagenal iarracht ceanncheathrú Uí Néill a ghabháil. Rinne Ó Néill luíochán cliste ar na Sasanaigh ag an Áth Buí agus bhí bua mór aige. 
mion|clé|an suíomh inniu

## Imeachtaí
Mháirseáil Bagenal le timpeall ceithre mhíle saighdiúir ó Ard Mhacha agus bhí na Gaeil á chiapadh ón tús le piléir, sleánna agus gathanna. 

Mealladh na Sasanaigh isteach i gceantar ina raibh talamh bog agus crainn ar gach taobh, áit a bhí ullmhaithe don luíochán cheana féin ag Ó Néill. Chuaigh gunnaí móra na Sasanach in abar agus d'fhan cuid de na saighdiúirí siar chun iad a scaoileadh saor. 

Maraíodh Bagenal le piléar sa chloigeann, agus chuaigh marcshlua na nGael ar an ionsaí. Chúlaigh na Sasanaigh ar ais go hArd Mhacha, agus na Gaeil sa tóir orthu i rith an ama. B'éigean dóibh Ard Mhacha féin a ghéilleadh tar éis trí lá de léigear.

Áirítear gur chaill na Sasanaigh idir 1500 agus 2000 sa chath agus gur maraíodh timpeall 200 d'arm Uí Néill. Ar feadh cúpla bliain bhí forlámhas ag Ó Néill ar Chúige Uladh agus ar chuid mhaith eile d'Éirinn, agus mhéadaigh an tacaíocht a fuair sé ó Ghaeil ar fud na tíre. 

Mhair an cogadh cúig bliana eile.

## Féach freisin
* Cogadh na Naoi mBliana (Éire)

## Tagairtí

Catagóir:1598
Catagóir:Cathanna
Catagóir:Cogadh na Naoi mBliana (Éire)
Catagóir:Cogadh na Naoi mBliana
An Siséal

Réaltbhuíon bheag neamhfheiceálach is ea **an Siséal** atá suite ar an leathsféar neamhaí theas in aice le réaltbhuíon na hAbhann. Ba é an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh an réaltbhuíon seo sna blianta 1751-52.

Tugtar **Caelum** mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "siséal greanta".

## Príomhghnéithe
* γ Cae: réalta dhúbailte

## Réada suntasacha domhainspéire

## Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an tSiséil. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. **Coelum Australe Stelliferum** an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó **Le Navire**, mar a thug sé air sa chéad eagrán).

Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Siséal ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.

**Les Burins** ("na Siséil") an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús – péire siséal trasna ar a chéile a chuir sé ar a léarscáil neamhaí. **Caelum Scalptorium** ("an Siséal Greanadóireachta") an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain 1763. Sa bhliain 1801, ar an léarscáil neamhaí *Uranographa* de chuid an réalteolaí Ghearmánaigh Johann Bode, tugadh **Caelum Scaptoris** ("Siséal an Ghreanadóra") mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo. **Caelum** an t-ainm Laidine a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.

## Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an tSiséil go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Siséal ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Siséal agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Siséal ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Siséal 

## Tagairtí
* 

Siséal
An Sioráf

Réaltbhuíon mhór dhoiléir is ea **an Sioráf** atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí thuaidh. An diagaire Freaslannach Petrus Plancius a chruthaigh é agus an réalteolaí Gearmánach Jakob Bartsch a thug isteach sa bhliain 1624 é.

Tugtar **Camelopardalis**, nó **Camelopardus**, mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, focail a chiallaíonn "sioráf".

## Príomhghnéithe
* β Cam: réalta dhúbailte, agus an réalta is gile ar réaltbhuíon an tSioráif.

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 1502: réaltbhraisle oscailte atá infheicthe trí dhéshúiligh agus teileascóip bheaga; tá réalta dhúbailte den 7ú méid le feiceáil i lár na réaltbhraisle seo.

* Eas Kemble: astaireacht a d'aimsigh an réalteolaí amaitéarach Ceanadach Lucian Kemble.

* NGC 2403: réaltra bíseach; ar méid comhtháite 8.4.

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Sioráf ar shuíomh Robin Gatter 
* Ian Ridpath's Star Tales
* an Sioráf agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Sioráf ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Sioráf 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Sioráf

## Tagairtí
* 

Sioráf
George Nicolas Papanicolaou

Lia agus paiteolaí ba ea **George Nicolas Papanicolaou** (Gréigis: Γεώργιος Παπανικολάου). Rugadh ar 13 Bealtaine 1883 in Euboia sa Ghréig é, agus fuair sé bás ar 19 Feabhra 1962. Ghnóthaigh sé dintiúirí dochtúireachta sa Ghearmáin, in Ollscoil München, sa bhliain 1910, ach is sna Stáit Aontaithe a rinne sé an chuid ab fhiúntaí dá shaothar. Bhí post aige in Ospidéal Nua-Eabhrac agus in Ollscoil Cornell, i gColáiste Míocháine Weill. 

Ba í an fhionnachtain ba thábhachtaí a rinne sé tástáil Papanicolaou, "smearadh Pap" a chuireann ar chumas dochtúirí Ailse Muineál na Broinne ceann de na cineálacha ailse is coitianta sna mná a aithint gan mhoill. Gnáth-thástáil anois í agus í saor agus sábháilte. Is féidir an ailse a aimsiú ar an bpointe agus othar a leigheas le hobráid shimplí dá bharr.

Thug Papanicolaou an chéad chuntas ar an modh tástála seo in alt dar teideal *“Diagnosis of uteral cancer by vaginal smear”* a foilsíodh sa bhliain 1943. Tháinig eileamh ar an tástáil ar fud an domhain, agus sábhálann sí na mílte gach bliain. Anois tá tionscadail mhóra leighis ag baint léi.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1883
Catagóir:Básanna i 1962
Catagóir:Lianna Gréagacha
Eireaball Spideoige

Is cnuasach filíochta Gaeilge é ***Eireaball Spideoige***. Cnuasach de dhánta le Seán Ó Ríordáin atá ann. D'fhoilsigh Sáirséal agus Dill é i mBÁC é sa bhliain 1952.

## Innéacs de réir ord na ndánta
* Seo Libh
* Apologia
* An Dall sa Studio
* An Leigheas
* An Cheist
* Ualach na Beatha
* Odi Profanum Vulgus
* A Sheanfhilí, Múinidh Dom Glao
* Bacaigh
* Ní raibh sí Dílis
* Torann agus Tost
* An Peaca
* An Doircheacht
* An Stoirm
* Sos
* Éist le Fuaim na hAbhann
* Cláirseach Shean na nGnáthrud
* Paidir
* Do Dhomhnall Ó Corcora
* Roithleán
* An Cat
* Adhlacadh Mo Mháthar
* Na Fathaigh
* Cúl an Tí
* Malairt
* Cnoc Mellerí
* Oíche Nollag na mBan
* Oilithreacht fám Anam
* Domhnach Cásca
* Ceol
* Oileán agus Oileán Eile
* Fan!
* Na hÓinmhidí
* Feithideacht
* Na Blascaodaí
* An Bóthar
* ? ? ? ?
* Saoirse
* Éadóchas
* Ifreann
* Teitheadh
* Paidreoireacht
* Scagadh
* Siollabadh
* Dán
* An Dilettante

## Naisc sheachtracha
* *Eireaball Spideoige* Seán Ó Ríordáin, Sáirseal agus Dill, BÁC , 1952. ISBN 0-86289-015-2

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Seán Ó Ríordáin
Darren Shan

Is é **Darren Shan** an t-ainm cleite a úsáideann an scríbhneoir clúiteach **Darren O’Shaughnessey**. Rugadh é i Londain, Sasana ar an 2 Iúil 1972, agus d'fhás sé aníos in Luimneach, in Éirinn. 

Baineann sé leas as an ainm Darren Shan mar phríomhcharactar ina sraith leabhair The Saga of Darren Shan, glaotar sraith Cirque du Freak air freisin. Tá sraith leabhar eile scríofa aige, The Demonata faoi dhomhan ina bhfuil deamhain ina gcónaí. Bhain sé an Sheffield Children's Book Award i 2001 leis an úrscéal *Cirque Du Freak: A Living Nightmare* (an chéad sraith).

## Saothair

### The Saga of Darren Shan
* Triológ Cirque du Freak 
*# *[[Cirque Du Freak]]*
*# *[[The Vampire's Assistant]]*
*# *[[Tunnels of Blood]]*
* Triológ Vampire Mountain 
*# *[[Vampire Mountain]]*
*# *[[Trials of Death]]*
*# *[[The Vampire Prince]]*
* Triológ Hunters 
*# *[[Hunters of the Dusk]]*
*# *[[Allies of the Night]]*
*# *[[Killers of the Dawn]]*
* Triológ Destiny 
*# *[[The Lake of Souls]]*
*# *[[Lord of the Shadows]]*
*# *[[Sons of Destiny]]*

### The Demonata
*# *[[Lord Loss]]*
*# *[[Demon Thief]]*
*# *[[Slawter]]*
*# *[[Bec]]*
*# *Blood Beast*
*# *DemonApocalypse*
*# *Death's Shadow*
*# *Wolf Island*
*# *Dark Calling * 
*# *Hell's Heroes*

### ''Koyasan''
Úrscéal gearr é *Koyasan* a scaoileadh i Sasana le haghaidh Lá Domhanda na Leabhar sa bhliain 2006. Tá sé as cló faoi láthair. Aistríodh agus foilsíodh é i roinnt tíortha.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Idirlín Darren Shan
* Darren Shan ag caint faoi ''Cirque du Freak'' 

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Daoine beo
Stranger Than Paradise

Scannán is ea ***Stranger Than Paradise*** a scríobhadh agus a stiúradh ag Jim Jarmusch. Scaoileadh é i 1984. Scannán dubh agus bán a bhí ann. Thosaigh sé mar ghearrscannán tríocha nóiméad faoin teideal *[[Stranger Than Paradise (The New World)]]* i 1982. Bhí ról ag beanchéile Jim Jarmusch, Sara Driver, sa scannán seo. Feictear í ag deireadh an scannáin le hata uirthi ag feitheamh ar an airgead.

Rangú an scannán ag #26 i liosta "The Top 50 Cult Films" san irisleabhar Entertainment Weekly.

## Ceol
An príomhaisteoir John Lurie a rinne an ceol don scannán, ach amháin an t-amhrán *[[I Put a Spell on You]]* le Screamin' Jay Hawkins, a chloistear go minic sa scannán. D'eisigh Enigma an t-albam *[[Stranger Than Paradise/The Resurrection of Albert Ayler]]* sa bhliain 1999.

## Teidil Chreidiúna
* Stiúrthóir Griangrafadóireachta – Tom Di Cillo
* Ceol – John Lurie
* Eagarthóir – Jim Jarmusch agus Melody London
* Léiritheoir Feidhmiúcháin – Otto Grokenberger
* Léiritheoir – Sara Driver
* Scríbhneoir – Jim Jarmusch
* Stiúrthóir – Jim Jarmusch

### Aisteoirí
* John Lurie - Willie. 
* Eszter Balint - Eva.
* Richard Edson - Eddie.

## Naisc sheachtracha
* Bunachar IMDB (as Béarla)
## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Bill Murray

Rugadh **William James Murray** ar an 21ú Meán Fómhair, 1950 i Chicago, Illinois. Is aisteoir, fear grinn, léiritheoir, stiúrthóir scannáin agus file é. Chuir sé tús lena cheird ar an gclár teilifíse *Saturday Night Live*.

## Scannáin
* *The Darjeeling Limited* (2007)
* *[[Ray Gun]]* (2007)
* **' ([[2006]])
* ''[[The Lost City]]'' ([[2005]]) 
* ''[[Broken Flowers]]'' ([[2005]])
* ''[[The Life Aquatic with Steve Zissou]]'' ([[2004]])
* **' (2004) (guth)
* *[[Coffee & Cigarettes|Coffee and Cigarettes]]* (2004)
* *[[This Old Cub]]* (2004) (scannán faisnéise)
* *[[Lost in Translation]]* (2003) - Ainmníodh é don aisteoir is fearr don duais Oscar.
* *[[The Royal Tenenbaums]]* (2001)
* *[[Osmosis Jones]]* (2001)
* *[[Speaking of Sex]]* (2001)
* *[[Charlie's Angels]]* (2000)
* *[[Michael Jordan to the Max]]* (2000) (scannán faisnéise)
* *[[Hamlet]]* (2000)
* *[[Scout's Honor]]* (1999) (Ábhar gearr)
* *[[Cradle Will Rock]]* (1999)
* *[[Rushmore]]* (1998)
* *[[With Friends Like These...]]* (1998)
* *[[Wild Things]]* (1998)
* *[[The Man Who Knew Too Little]]* (1997)
* *[[Space Jam]]* (1996)
* *[[Larger Than Life]]* (1996)
* *[[Kingpin]]* (1996)
* *[[Ed Wood]]* (1994)
* *[[Mad Dog and Glory]]* (1993)
* *[[Groundhog Day]]* (1993)
* *[[What About Bob?]]* (1991)
* *[[Quick Change]]* (1990) (Stiúrthóir agus Léiritheoir freisin)
* *[[Ghostbusters II]]* (1989)
* *[[Scrooged]]* (1988)
* *[[She's Having a Baby]]* (1988) (caimeo)
* *[[Little Shop of Horrors]]* (1986)
* *[[The Razor's Edge]]* (1984) (Scríbhneoir freisin)
* *[[Nothing Lasts Forever]]* (1984)
* *[[Ghostbusters]]* (1984)
* *[[Tootsie]]* (1982)
* *[[Stripes]]* (1981)
* *[[Loose Shoes]]* (1980)
* *[[Caddyshack]]* (1980)
* *[[The Missing Link]]* (1980) (Guth sa leagan dúbailte as Béarla)
* *[[Where the Buffalo Roam]]* (1980)
* *[[Mr. Mike's Mondo Video]]* (1979) 
* *[[Meatballs]]* (1979)
* *[[Fear and Loathing in Gonzovision]]* (1978) (caimeo)
* *[[All You Need Is Cash]]* (1978) (caimeo)
* *[[Next Stop, Greenwich Village]]* (1976)
* ** (1975) (Guth sa leagan Bhéarla)

## Tagairtí

[mion|clé|Bill Murray i ''[Broken Flowers'' (2005)]]

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine as Illinois
Catagóir:Fir
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Imreoirí daorchluiche
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha
Tim Pat Coogan

Staraí agus iriseoir Éireannach is ea **Timothy Patrick Coogan** (), a rugadh i mBaile Átha Cliath ar 22 Aibreán 1935. Ba i mBéarla a scríobh sé a chuid saothair. Toghadh é mar eagarthóir ar an Irish Press sa bhliain 1968. Fuair sé a chuid scolaíochta i gColáiste na Carraige Duibhe i mBaile Átha Cliath.

Bhí a athair, Ned Coogan (Edward, nó Éamann Ó Cuagáin mar a ghlaoigh sé air féin), ina bhall den IRA ag tús na 1920idí, agus Leas-Choimisinéir na nGardaí níos déanaí.

## Saothair
* *Ireland Since the Rising*, 1966.
* *The IRA: a History*, 1970. ISBN 0-00-653155-5
* *The Irish: A Personal View*, 1975.
* *On the Blanket: The H Block story*, 1980.
* *Ireland and the Arts*, 1986.
* *Disillusioned Decades: Ireland 1966-87*, 1987.
* *Michael Collins: a biography*, 1990. ISBN 0-09-968580-9.
* *De Valera: long fellow, long shadow*, 1993.
* *The Troubles: Ireland's ordeal 1966-1995 and the Search for Peace*, 1995. ISBN 0-09-946571-X.
* *The Irish Civil War* (le George Morrison), 1998.
* *Wherever Green is Worn: the Story of the Irish Diaspora*, 2000.
* *1916: The Easter Rising*, 2001.
* *Ireland in the Twentieth Century*, 2004. ISBN 1-4039-6842-X
* *Memoir*, 2008.

## Tagairtí

Coogan, Tim Pat
Coogan, Tim Pat
Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Coogan, Tim Pat
Coogan, Tim Pat
Catagóir:Daoine beo
Áras an Uachtaráin

Is é **Áras an Uachtaráin** áit chónaithe oifigiúil Uachtarán na hÉireann. Tá sé suite i bPáirc an Fhionnuisce i mBaile Átha Cliath. 

Tógadh an tÁras sa bhliain 1751 le Maor na Páirce Fhionnuisce, Nathaniel Clements. Bhí sé á úsáid ag Fir Ionaid an Rí a bhí i gceannas ar rialú na Breataine in Éirinn, ón mbliain 1782 go 1922.

Ón mbliain 1922 bhí an tÁras ina áit chónaithe oifigiúil do Ard-Ghobharnóirí na Breataine, go dtí gur rinneadh Áit Chónaithe Oifigiúil Uachtarán na hÉireann de sa bhliain 1938.
200px|clé|thumb|Geataí an Árais
Úsáidtear do ocáidí poiblí agus stáit a chuireann an tUachtarán ar siúl é, agus chónaigh na ceannairí stáit go léir ann go dtí an tUachtarán reachta; Mícheál D. Ó hUiginn.

## Naisc sheachtracha
* Gréasáin Oifigiúil - as Gaeilge

‎

Aras an Uachtarain
Catagóir:Uachtaránacht na hÉireann
Permanent Vacation

Scannán is ea **Permanent Vacation** a scríobh agus a stiúraigh Jim Jarmusch. Seo an chéad scannán ó Jim Jarmusch. Taifeadadh é i 1980. Bhí "Permanent Vacation" mar tionscnamh tráchtais ag Jarmusch nuair a bhí sé ar ollscoil sa *New York University's Tisch School of the Arts* nuair a bhí Jarmusch mar chúntóir ranga do Nicholas Ray. Ní bhfuair sé a chéim ó NYU toisc go raibh na Ollúna san ollscoil traochta leis an tráchtas d'ainneoin go raibh na criticí sásta leis ach b'éigean dóibh céim onórach a thabhairt dó nuair a bhí sé ag éirí níos cáiliúla. Bhí ról ag bean chéile Jim Jarmusch, Sara Driver, mar bhanaltra sa scannán.

## Aisteoirí
* Richard Boes – 
* Ruth Bolton – Máthair
* Sara Driver – Banaltra
* María Duval – 
* Frankie Faison – 
* Jane Fire – Banaltra
* Suzanne Fletcher – Cailín i gCarr
* Leila Gastil – Leila
* Chris Hameon – 
* John Lurie – Seinnteoir Sax
* Eric Mitchell – 
* Chris Parker – Allie
* Lisa Rosen – 
* Felice Rosser – 
* Evelyn Smith – Othar
* Charlie Spademan – Othar

## Gradaim
* Buaiteoir - Bronnadh duais Josef von Sternberg air san fhéile idirnáisiúnta scannáin i Mannheim-Heidlberg. (1980)
* Buaiteoir - Bronnadh an duais critice idirnáisiúnta air, Figuera da Foz, sa Phortaingéil. (1980)

## Naisc sheachtracha
* Bunachar IMDB (as Béarla)
* Allmovie.Com (as Béarla)

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
An Triantán (réalteolaíocht)

Réaltbhuíon bheag thuaisceartach is ea **an Triantán** a gcomhdhéanann na trí réalta is gile dá chuid triantán comhchosach fadaithe. Tá an Triantán ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé chomh maith ar cheann de na 48 réaltbhuíon a bhí ar chatalóg Tholamaes.

Tugtar **Triangulum** mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "triantán".

## Príomhghnéithe

## Réada suntasacha domhainspéire
* M33: 

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Triantán ar shuíomh Robin Gatter
* Ian Ridpath's Star Tales
* an Triantán agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Triantán ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Triantán 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Triantán

## Tagairtí
* 

Triantán
Broken Flowers

Scannán is ea ***Broken Flowers*** a scríobhadh agus a stiúradh Jim Jarmusch. Scaoileadh é i 2005. Stiúradh an scannán seo in ómós an stiúrthóir scannáin Jean Eustache. 

Ainmníodh *Broken Flowers* don Palme Óir i bhFéile Scannáin Cannes, agus bhí sé mar bhuaiteoir an Grand Prix i bhFéile scannán Cannes i 2005.

## Sonraí
### Teidil Chreidiúna
* Jim Jarmusch - Stiúrthóir, Léiritheoir, Scríbhneoir.
* Jay Rabinowitz - Eagarthóir

### Aisteoirí
* Bill Murray – Don Johnston
* Jeffrey Wright – Winston
* Sharon Stone – Laura Daniels Miller
* Frances Conroy – Dora Anderson
* Christopher McDonald – Ron Anderson
* Jessica Lange – Dr. Carmen Markowski
* Tilda Swinton – Penny 
* Julie Delpy – Sherry
* Alexis Dziena – Lolita Miller
* Chloë Sevigny – Cúntóir Carmen 
* Pell James – Sun Green
* Mark Webber – An Páiste

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil  (as Béarla)

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Broken Flowers
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
An Timire

Tréimhseachán Caitliceach agus Gaelach is ea ***[[An Timire]]*** (nó ***Timire an Chroí Ró-Naofa***), a bunaíodh sa bhliain 1911. Is é an foilseachán Gaeilge is faide ar an bhfód. 
clé|mion|314x314px

## Eagraíocht
Is é mar aidhm ag an bhfoireann foilsitheoireachta “spreagadh agus tuiscint a thabhairt do bhaill Aspalacht na hUrnaí ar intinní an Phápa, trí altanna suimiúla agus ábhar atá inspéise do chách a chur ar fáil”. Pléitear inti cúrsaí creidimh, cultúir, agus sóisialta.  

Tá aidhm ag *An Timire* chomh maith an "ghluaiseacht Gaeilge a nascadh le spioradáltacht Éireann de réir meon dara Comhairle na Vatacáine." 

Irisleabhar Íosánach is ea é. Is é Frainc Mac Brádaigh SJ an t-eagarthóir reatha. Cuirtear trí leabhar ar a laghad i gcló gach bliain (tugtar Earrach, Samhradh, Fómhar nó Geimhreadh orthu).

## Stair
In 1949 bhí *An Timire* in ísle brí agus is beag nár thit sé as a chéile. Ansin, tháinig dream eile a bhí lán de chreideamh agus de dhíograis chun a tharrthála, baill Chuallacht Mhuire.

Ghlac an Athair Frainc Mac Brádaigh ceannas ar *An Timire* in 2012.

Sa bhliain 2014, chaill *An Timire* a mhaoiniú ó Fhoras na Gaeilge. Tá an iris ag brath ar na hÍosánaigh le maoiniú ó shin. Bhí 700 síntiúsóir ag an iris sa bhliain 2025 agus tháinig airgead eile isteach ón bhfógraíocht agus ó na cóipeanna a dhíoltar sna siopaí.

Tá *An Timire* agus Foilseacháin Ábhair Spioradálta lonnaithe in aon oifig amháin, ar leis na hÍosánaigh í, ar Shráid Líosain Íochtarach i mBaile Átha Cliath. 

## Iar-scríbhneoirí
* Osborn Bergin
* Láimhbheartach Mac Cionnaith
* Alan Mac Eochagáin C.Í., eagarthóir ar *An Timire*

## Ceangail sheachtracha
* Timire 

## Féach freisin
* Foilseacháin Ábhair Spioradálta

## Tagairtí

#### Nótaí

Catagóir:Irisí Éireannacha
Catagóir:Irisí Gaeilge
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge
Catagóir:Ráitheacháin
Catagóir:Cumann Íosa
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1911
Catagóir:Bunaithe sna 1910í
Catagóir:Irisí Caitliceacha
Dead Man

Scannán is é **Dead Man** a scríobhadh agus a stiúradh ag Jim Jarmusch. Scaoileadh é i 1995. Scannán dubh agus bán a bhí ann. Is scannán iartharach nua-aimseartha é le Johnny Depp agus Gary Farmer mar phríomh-aisteoirí. Ba é seo scannán dheireanach Robert Mitchum (caimeo).

## Aisteoirí
* Johnny Depp - William Blake 
* Gary Farmer - Nobody
* Crispin Glover, John Hurt, Robert Mitchum, Gabriel Byrne, Lance Henriksen, Michael Wincott, Eugene Byrd, Iggy Pop, Billy Bob Thornton, Jared Harris, Jimmie Ray Weeks, Gibby Haynes, Steve Buscemi agus Alfred Molina le rólanna caimeo.

## Ceol
Seinn Neil Young an ceol go léir don fhuaimrian. Tá cuid is mó de na rian ar an albam ceol uirlise Young ach tá roinnt radharcaí ón scannán san albam mar shampla Johnny Depp ag léamh filíochta William Blake.

### Clár
# Guitar Solo, No. 1 	 	5:17
# The Round Stones Beneath The Earth... 	 	3:31
# Guitar Solo, No. 2 	 	2:03
# Why Does Thou Hide Thyself, Clouds... 	 	2:24
# Organ Solo 	 	1:33 
# Do You Know How To Use This Weapon? 	 	4:24 
# Guitar Solo, No. 3 	 	4:31 
# Nobody's Story 	 	6:35
# Guitar Solo, No. 4 	 	4:22
# Stupid White Men... 	 	8:45
# Guitar Solo, No. 5 	 	14:40
# Time For You To Leave, William Blake... 	 	:51
# Guitar Solo, No. 6 3:22

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Dead Man
Catagóir:Albaim
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Let It Be

Is é **Abbey Road** an 12ú halbam agus an ceann deireanach a d'eisigh an rac-bhanna The Beatles. Sheol siad an t-albam sa bhliain 1970, nuair a bhí an grúpa briste suas. 

## Clár

### Taobh 1
# Two of Us – 3:33
# Dig a Pony – 3:52
# Across the Universe – 3:47
# I Me Mine (George Harrison) – 2:25
# Dig It (John Lennon-Paul McCartney-Richard Starkey-George Harrison) – 0:49
# Let It Be - 4:01
# Maggie Mae (Traidisiúnta, leagtha amach ag John Lennon-Paul McCartney-George Harrison-Richard Starkey) - 0:40

### Taobh 2
# I've Got a Feeling – 3:37
# One After 909 – 2:52
# The Long and Winding Road – 3:37
# For You Blue (George Harrison) – 2:32
# Get Back – 3:07

Gach amhrán cumtha ag Lennon/McCartney, ach amháin iad siúd le nótaí. 

## Tagairtí

Catagóir:The Beatles
Catagóir:Albaim a eisíodh in 1970
Cáca Milis

Is gearr-scannán Éireannach é ***Cáca Milis*** le Brendan Gleeson agus Charlotte Bradley sna príomhpháirteanna.

## Scéal
Tá bean ghnó ina suí ar thraein agus suíonn fear dall le plúchadh isteach trasna uaithi. Cuireann an fear dall déistin uirthi go háirithe nuair a dhéanann sé iarracht píosa cáca milis a ithe. Insíonn sí dó go bhfuil péist sa cháca agus tagann giorra anála air. Nuair nach féidir leis a ion-análaitheoir a aimsiú, faigheann sé bás. Fágann an bhean an traein le meangadh gáire uirthi.

## Tagairtí

Catagóir:Gearrscannáin i nGaeilge
Catagóir:Scannáin 2001
John Lurie

Rugadh **John Lurie** ar an 14ú Nollaig, 1952 i Worcester, Massachusetts, SAM. Is aisteoir, ceoltóir agus léiritheoir é.

I rith na 1980idí ghlac sé páirt in an-chuid scannán a stiúradh Jim Jarmusch -  Stranger Than Paradise, Down By Law agus Permanent Vacation ina measc. Chum sé fuaimrian do scannáin chomh maith, a leithéid de Stranger Than Paradise, Down By Law,  Jim Jarmusch, agus  Mystery Train.

D'eisigh Lurie an albaim Legendary Marvin Pontiac, faoin ainm cleite Marvin Pontiac.

Ghlac sé páirt Greg Penders sa tsraith theilifíse HBO OZ idir 2001-2003. Deirtear go bhfuil John Lurie mar bhaill den chumann leath-phríobháideach *The Sons of Lee Marvin*.http://members.tripod.com/~jimjarmusch/guilty_pleasures.html

## Ceol

### John Lurie

* *[[Berlin 1991 Volume One and the Lounge Lizards]]* (1991)
* *[[Men With Sticks: John Lurie National Orchestra]]* (1993)
* *[[The Days with Jacques]]* 

### Lounge Lizards

* *[[Lounge Lizards]]* (1990)
* *[[No Pain for Cakes]]* (1991)
* *[[Big Heart: Live in Tokyo]]* (1991)
* ** (1992)
* *[[Live in Berlin, Imleabhar 1]]* (1993)
* *[[Live in Berlin, Imleabhar 2]]* (1995)
* *[[Queen of All Ears]]* (1998)
* *[[Voice of Chunk]]* (1998)
* *[[Big Heart: Live in Tokyo]]* (2004)

### Marvin Pontiac
* *[[Legendary Marvin Pontiac]]* (2000)

### Fuaimrian

* *[[Get Shorty]]* (1995)
* *[[Excess Baggage]]* (1997)
* *[[Fishing With John]]* (Taifeadadh i 1991, leaschraoladh i 1998)
* *[[African Swim]]* agus *[[Manny and Lo]]* (1999)
* *[[Mystery Train]]* (1989)
* *[[Stranger Than Paradise]]* agus *[[The Resurrection of Albert Ayler]]* (1984)
* *[[Down By Law]]* agus *[[Variety]]* (1985)

## Scannáin

* *[[Sleepwalk]]* (2000)
* *[[New Rose Hotel]]* (1998)
* *[[Just Your Luck]]* (1996)
* *[[Blue in the Face]]* (1995)
* *[[Smoke]]* (1995) ((ní luaitear é sa theidil chreidiúna) )
* *[[Wild at Heart]]* (1990)
* *[[Il Piccolo diavolo]]* (1988)
* *[[The Last Temptation of Christ]]* (1988)
* *[[Down By Law]]* (1986)
* *[[Desperately Seeking Susan]]* (1985)
* *[[Paris, Texas]]* (1984)
* *[[Stranger Than Paradise]]* (1983) 
* *[[Subway Riders]]* (1981)
* *[[The Offenders]]* (1980)
* *[[Permanent Vacation]]* (1980)
* *[[Underground U.S.A.]]* (1980)

## Ceangail sheachtracha

Suíomh Oifigiúil John Lurie agus na Lounge Lizards (as Béarla)

Lurie, John
Lurie, John
Lurie, John
Catagóir:Daoine beo
Brendan Gleeson

Is aisteoir agus léiritheoir Éireannach é **Brendan Gleeson** ó Bhaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann. Rugadh é ar 29 Márta 1955. Is faighteoir é de triúr duaiseanna IFTA, dhá duaiseanna BIFA, agus duais Emmy amháin. Bhí sé ainmnithe triúr oiread do duais Golden Globe. Tá Gleeson ina chónaí i Mullach Íde, i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath.

Cuimsíonn a thaispeántais is cáiliúla róil tachaíochta i Braveheart (1995), Lake Placid (1999), Mission: Impossible 2 (2000), Gangs of New York (2002), 28 Days Later (2002), Troy (2004), mar Alastor Moody sna scannáin "Harry Potter" (2005-10), Albert Nobbs (2011), Edge of Tomorrow (2014) agus Assassin's Creed (2016), agus príomhróil i scannáin mar; In Bruges (2008), The Guard (2011), Calvary (2014), agus Live by Night (2016). Bhuaigh sé duais Emmy i 2009 as a léiriú ar Churchill sa scannán teilifíse Into the Storm.

Is athair é do na haisteoirí Domhnall Gleeson agus Brian Gleeson freisin.

## A Shaol

Bhain Gleeson céim amach ó Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. Bhí sé ag obair mar mhúinteoir go dtí go raibh sé 34, nuair a chuaigh sé isteach san aisteoireacht. Tá sé pósta le ceathrar páistí—Domhnall, Fergus, Brian agus Rory. Is seinnteoir veidhlín tréitheach é Gleeson chomh maith, rud atá le feiceáil sa scannán *Michael Collins*. Tá líofacht sa Ghaeilge aige agus bhí sé páirteach i roinnt gearrscannán as Gaeilge agus cláir as Gaeilge ar an teilifís.

## Scannáin

Bhí Gleeson sna scannáin *Into the West*, *Gangs of New York*, *[[Harry Potter and the Goblet of Fire]]* agus beagnach 30 ceann eile. I measc na ngearrscannán ina raibh sé, bhí *[[Cáca Milis]]*.

## Naisc Sheachtracha

* Internet Movie Database - eolas faoin aisteoir seo.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Fidléirí Éireannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Éireannacha
Harry Potter and the Goblet of Fire (scannán)

Is scannán é **Harry Potter and the Goblet of Fire** (*"Harry Potter agus Cuach na Lasracha"*) atá bunaithe ar an leabhar le J. K. Rowling a bhfuil an t-ainm céanna air. B'é Mike Newell stiúrthóir an scannáin, agus Daniel Radcliffe a ghlac páirt Harry. Tháinig an scannán ar an scáileán ar an 18ú lá de Mhí na Samhna sa bhliain 2005. Ba é seo an scannán is mó a thug airgead isteach sa bhliain 2005.

## Carachtair
* * [[Harry Potter (carachtair)|Harry Potter]] * - Daniel Radcliffe
* *[[Hermione Granger]]* - Emma Watson
* *[[Ron Weasley]]* - Rupert Grint
* *[[Albus Dumbledore]]* - Michael Gambon
* *Rubeus Hagrid* - Robbie Coltrane
* *Viktor Krum* - Stanislav Ianevski
* *Cedric Diggory* - Robert Pattinson
* *Draco Malfoy* - Tom Felton
* *Lucius Malfoy* - Jason Isaacs
* *Cho Chang* - Katie Leung
* *Fleur Delacour* - Clémence Poésy
* *Alastor "Mad Eye" Moody* - Brendan Gleeson
* *Rita Skeeter* - Miranda Richardson
* *Sirius Black* - Gary Oldman
* *Moaning Myrtle* - Shirley Henderson
* *Madame Olympe Maxime* - Frances de la Tour
* *Filius Flitwick* - Warwick Davis
* *An tOllamh McGonagall* - Maggie Smith
* *Severus Snape* - Alan Rickman
* *Barty Crouch* - Roger Lloyd-Pack
* *Barty Crouch, Jr.* - David Tennant
* *Voldemort* - Ralph Fiennes

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil don ''Goblet of Fire''

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Harry Potter and the Goblet of Fire
Catagóir:Harry Potter
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin na Breataine
Down By Law

Scannán is ea **Down By Law** a scríobh agus a stiúir Jim Jarmusch. Scaoileadh é i 1984. Scannán dubh agus bán a bhí ann.

Seinn John Lurie an ceol don scannán ar fad ach amháin "*Jockey Full of Bourbon*" le Tom Waits.

## Aisteoirí
* Tom Waits — Zack 
* John Lurie — Jack 
* Roberto Benigni — Roberto 
* Nicoletta Braschi — Nicoletta 
* Ellen Barkin — Laurette 
* Billie Neal — Bobbie 
* Rockets Redglare — Gig 
* Vernel Bagneris — Preston 
* Timothea — Julie 
* L.C. Drane — L. C 
* Joy N. Houck Jr. — Bleachtaire Mandino 
* Carrie Lindsoe — Young Girl 
* Ralph Joseph — Bleachtaire 
* Richard Boes — Bleachtaire 
* Dave Petitjean — Bleachtaire Cajun

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Down by Law
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Deoraíocht (úrscéal)

[clé|mion|an leabhar i [pdf, eagrán 1920]]
clé|mion|eagrán 1920, lch  139 & 144

Is úrscéal í ***Deoraíocht*** a scríobh Pádraic Ó Conaire, a tháinig amach sa bhliain 1910,   1920 (pdf),  nó 2024  

Meastar gurb í an chéad úrscéal nua-aimseartha dár scríobhadh i nGaeilge í. 
mion|eagrán 1920
mion|lch 149, eagrán 1920
mion
Scéal faoi Éireannach a théas ar deoraíocht go Londain Shasana atá ann, agus faoi na heachtraí a bhaineas dó tar éis timpiste a fhágas ar leathchois agus ar leathláimh é. Scéal faoi choimhthíos agus faoi fhearg freisin é a chuir tús le litríocht nua-aimseartha na Gaeilge.

Col seisear le Máire Ní Thuathail ba ea Pádraig Ó Conaire. Mhúin sí léamh agus scríobh na Gaeilge do Phádraig agus d’admhaigh seisean sin in *Deoraíocht*, leabhar ar di a thiomnaigh sé é.

## Naisc sheachtracha

* Téacs iomlán eagrán 1916 ar líne ag Acadamh Ríoga na hÉireann: ''Deoraıḋeaċt'' (= ''Deoraidheacht'') (1916) le Pádraıc Ó Conaıre .

## Féach freisin

* Pádraic Ó Conaire

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Pádraic Ó Conaire
Catagóir:Imirce dhaonna
Catagóir:Inimirce
Wallace and Gromit

Is carachtair iad **Wallace and Gromit** i sraith trí ghearrscannán agus scannán amháin le Nick Park ó Aardman Animations.

## Wallace
Is cumadóir é Wallace, agus is aoibhinn leis cáis. Tá sé ina chónaí ag 62 Sráid Wallaby Oirthir, Wigan. Léann Wallace an Post Maidin, an Post Tráthnóna agus an Post um Tráthnóna. Déanann Peter Sallis guth Wallace.

## Gromit
Is madra é Gromit, a chónaíonn le Wallace. Tá a bhreithlá ar an 12 Feabhra. Ní labhraíonn sé ar bith.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin na Breataine