Naomh Adhamhnán

[deas|thumb|Abtheach an [Í Cholm Cille]]

Ab mhainistir Í Cholm Cille, i réim 679 &ndash; 704, ba ea **Adhamhnán** (), naomhsheanchaí, státaire, dlí-eolaí canónta agus naomh.  Údar na beathaisnéise is tábhachtaí ba ea é ar a chol ceathrar, Colm Cille, agus b'é a chuir Cáin Adhamhnáin, nó *Lex Innocentium*, chun cinn.

## Saol
Rugadh Adhamhnán i gContae Dhún na nGall, timpeall na bliana 624, nó roimh 629.

Rinneadh manach de i mainistir Í Cholm Cille. Ceapadh ina ab ansiúd é sa bhliain 679, agus d'fhan sé ann go dtí lá a bháis i 704. Ba fhear fónta eagnaí é a bhí an-fhoghlamtha sa Scrioptúr Naofa.
Bhí Adhamhnán ar feadh tamaill ina cheann ar na mainistreacha uilig a bhain le paruchia Cholm Cille. Lena chois sin, d’fhág sé ina dhiaidh scríbhinní tábhachtacha agus ina measc an saothar clúiteach Beatha Cholm Cille (Vita Columbae) – an cuntas iomlán is luaithe dá bhfuil fós againn ar shaol an naoimh. 

Bhí Adhamhnán ina shaineolaí ar dhlí canónta (Cáin Adomnáin nó *Lex Innocentium*). 

Fuair Adhamhnán bás in Í Cholm Cille.

## Béaloideas
Céad bliain tar éis bháis Cholm Cille i 597, ‘sea chuir Adhamhnán scéal Ollphéist Loch Nis ar pár ina ‘Vita Columb’ den chéad uair. 

De réir traidisiúin, ba mhian le hAdhamhnán a theampall a thógáil dhá mhíle ar shiúl ag Lios na Scréachóg. Ach gach uair a tógadh na ballaí, thit siad. Ghuigh Adhamhnán faoin deacracht seo ach thit a chodladh air agus é i mbun urnaí. Mhúscail sé agus chonaic sé iolar ag eitilt ar shiúl lena leabhar urnaí. Lig an t-iolar don leabhar titim ar an suíomh seo agus, dá bhrí sin, ba anseo i nGleann an Iolair a thóg Adhamhnán a theampall.

## Oidhreacht
I mbliain 1621 rinne Stephen White cóip in Dillingen de bheatha Cholm Cille le Naomh Adhamhnán. Bhí sin ar an lámhscríbhinn ba thábhachtaí le William Reeves agus é ag scríobh *The life of St Columba*, *Founder of Hy*.

## Foinsí
* 

* Adomnán, *[[Vita Columbae]]*:
** Anderson, A.O. agus M.O. Anderson (eag. agus aistr.). *Adomnán's Life of Columba*. 2a heagrán: Oxford, 1991. 1d eagrán: Dún Éadain, 1961.
** Sharpe, Richard (austr.). *Adomnán of Iona: Life of St. Columba*. Londain, 1995, ll. 43-65
** Reeves, William agus James Henthorn Todd (eag.). *Vita Sancta Columbae: The life of St Columba founder of Hy, written by Adamnan, ninth Abbot of Iona*. Baile Átha Cliath: Dublin University Press ar son Irish Archaeological and Celtic Association, 1857. Le fáil ar CELT
* *[[Cáin Adamnáin]]* nó *Lex Innocentium*
** Márkus, Gilbert (aistr.), *Adomnán's Law of the Innocents - Cáin Adomnáin: A seventh-century law for the protection of non-combatants*. Kilmartin, Argyll: Kilmartin House Museum, 2008. mion|1860ː   ní raibh sa mhainistir ach fothrach anois
** Meyer, Kuno (eag.). *Cain Adamnain: An Old Irish Treatise on the Law of Adamnan*. Oxford: Clarendon Press, 1905.
** Ní Dhonnchadha, Máirín (aistr.). "The Law of Adomnán: A Translation." *Adomnan at Birr, AD 697: Essays in Commemoration of the Law of the Innocents*, eag. Thomas O’Louglin. Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001. 53-68.
* [mion|Fionnphort, [Í Cholm Cille|Oileán Í]]Adomnán, *[[De Locis Sanctis]]*
** Meehan, D. (eag.). *Adomnan's 'De Locis Sanctis'.* Scriptores Latini Hiberniae 3. Baile Átha Cliath, 1958. 1–34.
* Anonymous, *[[Betha Adamnáin]]*
** Herbert, Maire agus Pádraig Ó Riain (eag. agus aistr.). *Betha Adamnáin: The Irish Life of Adamnán*. Irish Texts Society 54. 1988. 1-44.
* Anonymous, *[[Fís Adomnáin]]*, 10-11ú haois.
** Windisch, Ernst (eag.). "Fís Adamnáin." *Irische Texte* 1, 1880, ll. 165-96.
** Stokes, W. (eag. agus aistr.). *Fis Adomnáin*. Simla, 1870.
** Carey, John (aistr.). *King of Mysteries: Early Irish Religious Writings*. Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 1998, ll. 263-74.

### Foinsí tánaisteacha
* Herbert, M. *Iona, Kells agus Derry: the history and hagiography of the monastic familia of Columba*. 1988.
* O'Loughlin, T. "The Exegetical Purpose of Adomnán’s De Locis Sanctis", Cambridge Medieval Celtic Studies 24 (1992), ll. 37-53.
* &mdash; "The Library of Iona in the Late Seventh Century: The Evidence from Adomnán’s De locis sanctis", Ériu45, 1994, ll. 33-52
* &mdash; "The View from Iona: Adomnán’s mental maps", Peritia 10, 1996, ll. 98-122
* &mdash; "Res, tempus, locus, persona: Adomnán’s Exegetical Method", *Innes Review* 48, 1997, ll. 95-111; athchló i: D. Broun agus T.O. Clancy eag., *Spes Scotorum: Hope of the Scots: Saint Columba, Iona and Scotland* (T. and T. Clark, Dún Éadain 1999), ll.&nbsp;139–158.
* &mdash; "Adomnán and Arculf: The Case of an Expert Witness", Journal of Medieval Latin  7, 1997, ll. 127-146
* &mdash; "Adomnán: A Man of Many Parts" in T. O’Loughlin eag., *Adomnán at Birr, AD 697: Essays in Commemoration of the Law of the Innocents*, Four Courts Press, Baile Átha Cliath, 2001, ll.&nbsp;41–51.
* &mdash; "The Tombs of the Saints: their significance for Adomnán", i J. Carey, M. Herbert agus P. Ó Riain eag., *Studies in Irish Hagiography: Saints and Scholars*, Four Courts Press, Baile Átha Cliath 2001, ll.&nbsp;1–14.
* &mdash; (eag.) *Adomnán at Birr, AD 697: Essays in Commemoration of these Law of the Innocents*. (Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001)

## Naisc sheachtracha
* 
* 
*Leabharliosta le haghaidh *Adomnán*
* Adomnán, *Sources*, CELT
* Adamnanus, Vita S. Columbae, Foundations of Irish Culture.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 7ú haois
Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Cléir Éireannach
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Fir
Catagóir:Naoimh Éireannacha
Catagóir:Saineolaithe dlí
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha