Coimisiún Imscrúdúcháin Árais Máithreacha agus Leanaí, 2021

mion|Olluaigh
D'fhoilsigh an **Coimisiún Imscrúdúcháin Árais Máithreacha agus Leanaí** tuarascáil 3,000 leathanach ar 12 Eanáir 2021,  faoi na hionaid  ina gcoinnítí mná agus cailíní a bhí ag súil le páiste agus nach raibh pósta. Meastar sa tuarascáil go bhfuair 9,000 páiste bás in 18 'institiúid' i bPoblacht na hÉireann sa 76 bliain idir 1922 agus 1998, nuair a dúnadh an t-áras deireanach,

In 2024, osclaíodh scéim íocaíochta speisialta le haghaidh daoine a chaith seal in áras máithreacha agus naíonán nó i dteach contae.
mion

### An córas
Saolaíodh 57,000 páiste sna hárais a fiosraíodh agus bhásaigh duine as gach seachtar acu, ráta báis a bhí i bhfad níos airde ná mar a bhí an ráta náisiúnta ag an tráth sin.  Bhí 200 bean aitheanta ag an gCoimisiún a bhásaigh fad a bhí siad ina gcónaí i gceann de na hárais máithreacha agus leanaí nó na hárais chontae a fiosraíodh. An toircheas ba chionsiocair go díreach nó go hindíreach le 57% de na básanna sin.  

Cuireadh 56,000 bean go dtí na hárais sin idir 1922 agus 1998 (agus 25,000 eile nach raibh san 18 'institiúid  a bhí á fiosrú). A muintir féin a chuir go leor de na mná sin chun bealaigh mar gheall ar an doicheall a bhí roimh pháistí a rugadh do bhean nach raibh pósta.  Bhí 80% de na máithreacha sna hárais idir 18 agus 29 bliain d’aois, cé go raibh máithreacha ann nach raibh ach 12 bliain d’aois agus mná a bhí amach sna 40idí. 

Sna 1960idí agus sna 1970idí ba mhó a chuaigh mná isteach sna hionaid sin. Is in Éirinn a cuireadh an líon is mó sa domhan máithreacha isteach sna hionaid sin sa bhfichiú haois. 

An chuid is mó de na páistí a saolaíodh sna hárais, uchtaíodh iad agus ba theaghlaigh Chaitliceacha sna Stáit Aontaithe a d’uchtaigh go leor acu agus thugadar síntiúis don dream a rith na hárais. 

### Achoimre
Deirtear sa tuarascáil gurbh iad aithreacha na bpáistí agus muintir na máithreacha ba mhó a bhí freagrach as an drochbhail a cuireadh ar mhná agus leanaí sna hárais.  “Ghlac institiúidí an stáit agus na n-eaglaisí leis an drochbhail sin, bhíodar páirteach inti agus thugadar tacaíocht di. Mar sin féin, caithfear a admháil gur chuir na hinstitiúidí seo tearmann ar fáil, dá chruálaí é, nuair nach raibh aon tearmann le fáil sa mbaile.”

Deirtear nach raibh “aon fhoireann ghairmiúil” ag obair sna hárais ach “nárbh aon chabhair don ráta uafásach báis a fhuarchúisí agus a bhíothas coitianta faoin mbail a bhí ar na páistí a rugadh in árais máithreacha agus leanaí”. 

### Freagairt
Sá Dáil ar 13 Eanáir 2021, ghabh an Taoiseach Micheál Martin leithscéal thar ceann an Stáit leis na daoine a d'fhulaing in árais máithreacha agus naíonán. Dúirt an Taoiseach go raibh cur síos sa tuarascáil ar “chaibidil dhuairc, dhúshlánach agus náireach” i scéal na hÉireann, nach rófhada ar fad ó shin a tharla na heachtraí seo agus go raibh daoine fós ag fulaingt dá mbarr.  Cháin an Taoiseach an dearcadh soch-chultúrtha a bhí ann nuair a bhí na hárais i mbarr a réime. Dúirt sé go raibh daoine an-tógtha le moráltacht shaobh reiligiúnda ach ag an am céanna gur thug siad cúl lena n-iníonacha. 

Dúirt an Taoiseach  gur mhian leis pardún a ghabháil leis an dream a d'fhulaing thar ceann an Rialtais, an Stáit agus a cuid saoránach.

Bhí cáineadh déanta ag an Teachta Dála neamhspleách Catherine Connolly ar an teanga agus na conclúidí atá sa tuarascáil. Dúirt Connolly gurb é cur chuige an Rialtais i leith na tuarascála ná an milleán a scaipeadh ar theaghlaigh, ar an bpobal agus ar an gcóras ionas nach raibh aon duine freagrach. Chuir Connolly insint an Rialtais ar an tuarascáil i gcosúlacht le ‘tobar fíoruisce’. “Dá mhéad a scaipeann an scaird is lú a bhuaileann aon duine,” ar sí.  

Bunaíodh scéim chúitimh do na daoine a d'fhulaing agus iarradh ar na hoird rialta a raibh baint acu le hárais máithreacha agus naíonán cion den chúiteamh a íoc.

### Cúlra
Bhí an Coimisiún ag fiosrú na n-áras (á rith ag na siúracha Bon Secours), ó aimsíodh olluaigh i dTuaim i gcontae na Gaillimh agus taisí naíonán agus leanaí adhlactha inti. Rinne staraí áitiúil i dTuaim, Catherine Corless, taighde. Fuair sí amach nach raibh taifead adhlactha ar fáil ach do bheirt den 796 leanbh a raibh teastas báis ann dóibh.  Bunaíodh an Coimisiún  in 2015 de bharr a cuid taighde.   

## Féach freisin

* Áras Máithreacha agus Naíonán Thuama
* Árais máithreacha agus naíonán agus tithe Maigdiléana in Éirinn
* Cásanna mí-úsáid ghnéis in Éirinn de chuid na hEaglaise Caitlicí
* Tithe Maigdiléanacha
* Catherine Corless, an staraí áitiúil i dTuaim  

## Tagairtí

Catagóir:20ú haois in Éirinn
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Cúram leanaí
Catagóir:2021
Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn
Catagóir:Tithe Maigdiléana