open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Na Ceithre Sheod

Sna Scéalta Miotaseolaíochta na nGael, insítear gur thóg na Tuatha Dé Danann ceithre sheod draíochta leo go hÉirinn, ó na ceithre chathracha oileánda Murias, Falias, Gorias agus Findias.

## Téacsanna
Faightear na ceithre seoda mar ábhar i dtrí téacsanna Meán-Ghaeilge ar a laghad:
* scéilín in athleagan idirshuite de *[[Lebor Gabála Érenn]]* (**LGÉ**)
** sa 17ú haois, thóg Seathrún Céitinn an leagan seo mar bhunús dá *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*.
* réamhrá, idirshuite ón LGÉ, de *[[Cath Maighe Tuireadh]]* (**CMT**)
* "Na Ceithre Seoda", téacs gearr níos deireanaí sa Leabhar Buí Leacáin, le réamhrá próis agus dán.

## Achoimre
Sa chéad athleagan den LGÉ, deirtear go raibh na Tuatha Dé Danann ina gcónaí sna hoileán tuaisceartacha an domhain, áit a teagascadh iad sna healaíona draíochta sula ndeachaigh siad i scamaill dhorcha go Connachta in Éirinn.  De réir an leagain seo, thóg siad trasna na mara leo ach amháin an *[[Lia Fáil]]*.

I leagan amháin den LGÉ, sa CMT agus téacs amháin eile, rinneadh tuilleadh forbartha ar an scéal.  Deir CMT agus LGÉ, bhí ceithre chathair *i n-insib tūascertachaib in domain*, darb ainmneacha Falias, Gorias, Findias agus Murias.  Luann an LBL na cathracha, ach is amhlaidh go bhfuil siad sa Chríoch Lochlann dar leis.  Tháinig na Tuatha Dé Danann — de shliocht *[[Béothach]]* mac *Iarbonel* — i dtír anseo, agus ghlacadar chucu féin druideacht, fios, fáistine agus oilteacht draíochta.  Ar gach oileán, bhí file ann a raibh oilteacht ar leith aige sna healaíona asarlaíochta.

Nuair a tháinig na Tuatha Dé go hÉirinn, deirtear gur thóg siad ceithre bhall draíochta leo ó na cathracha úd:

De réir A. C. L. Brown agus R. S. Loomis, is ionann sleá Lugh agus Lúin Chealtchair, a deirtear in *[[Togail Bruidne Dá Derga]]* gur aimsiódh i rith Cath Maighe Tuireadh é.  Níl fiainise ann ámh sna foinsí liteartha a cheanglaíonn an dá ghaisce.  

## Foinsí
* *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, eag. agus aistr. R.A.S. Macalister. *Lebor Gabála Érenn: The Book of the Taking of Ireland*. Part IV. Irish Texts Society 41. London, 1941. Section VII, § 304-5. 
* *[[Cath Maighe Tuireadh]]*, eag. agus aistr. Elizabeth A. Gray, *Cath Maige Tuired: The Second Battle of Mag Tuired*. Irish Texts Society 52. Cill Dara, 1982.
* "The Four jewels", Dán Meán-Ghaeilge le reámrá próis sa Leabhar Buí Leacáin, eag. agus aistr. Vernam Hull.
* "The four jewels of the Tuatha Dé Danann." *[[Zeitschrift für celtische Philologie]]* 18 (1930), ll. 73-89. Le fáil ar CELT.
* Seathrún Céitinn, *[[Foras Feasa ar Éirinn]]*, eag. agus aistr. D. Comyn agus P.S. Dinneen, *Foras Feasa ar Éirinn le Seathrún Céitinn*. 4 iml. Irish Texts Society 4, 8 and 9. Londain: David Nutt, 1902-1914.

## Tuilleadh le léamh
* 
* Dumézil, Georges. *Jupiter, Mars, Quirinus. Essai sur la conception indo-européenne de la société et sur les origines de Rome*. Gallimard, Páras, 1941; go háirithe lch.&nbsp;228.

## Tagairtí

Catagóir:Tuatha Dé Danann
Catagóir:Scéalta miotaseolaíochta
John McCririck

Ba tráchtaire rásaíocht chapall teilifíseán agus iriseoir Sasanach é **John McCririck**, a rugadh ar an 17 Aibreán 1940 i Surbiton, Surrey agus a fuair bás ar an 5 Iúil 2019.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Fir
Catagóir:Iriseoirí Sasanacha
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Rásaíocht chapall
Terry Downes

Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea **Terry Downes** a rugadh ar an 9 Bealtaine 1936, 1912 i Paddington, Londain agus a fuair bás ar an 6 Deireadh Fómhair 2017. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Sasanacha
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Dick Tiger

Dornálaí Nigéarach, a bhí ina churadh meánmheáchain agus ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Dick Tiger** a rugadh **Richard Ihetu** ar an 14 Lúnasa, 1929 in Amaigbo, an Nigéir agus a fuair bás ar an 14 Nollaig, 1971. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine Nigéaracha
Catagóir:Básanna i 1971
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Ardeaglais Naomh Vitus

Ardeaglais Chaitliceach atá suite i bPrág, Poblacht na Seice í **Ardeaglais Naomh Vitus**.

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Eaglaisí
Catagóir:Prág
Naomh Vitus

Naomh ab ea  **Vitus** (c.290 - 303), a rugadh sa tSicil agus a fuair bás i Lucania. Níl a naomhsheanchas atá ar marthain ach finscéal, agus tá na dataí fíora dá shaol anaithnide.
clé|thumb|Naomh Vitus

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 290
Catagóir:Básanna i 303
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Impireacht na Róimhe
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Carman

I miotaseolaíocht na nGael, gaiscíoch agus bandraoi as An Aithin ba ea **Carman**.  Rinne sí agus a triúr mac, Dubh, Dother agus Dian, ionradh ar Éirinn le linn ré na dTuath Dé Danann.  Lena cumhachtaí draíochta, scrios sí gach toradh na hÉireann.

Thug ceathrar na dTuath Dé Danann, *[[Crichinbel]]*, Lugh, Bé Chuille agus Aoi, a ndúshlán Carman agus a mic.  Tugadh ar na mic Éire a fhágáil, agus cuireadh Carman i bpríosún.  D'éag sí de dhúil, agus adhlacadh í í Loch Garman i measc crainn darach.  Thochail breas a huaigh, agus ainmníodh an áit úd aisti.  Deirtear gur bhunaigh na Tuatha Dé Aonach Charmáin i mí Lúnasa ina hómós.

Insítear a scéal i ndán an Dinnseanchais, in a deirtear go bhfuair sí bás sa bhliain 600 RC.

## Tagairtí
Crobh Dearg

:*Baineann an t-alt seo leis an mbandia Gaelach. Má tá spéis agat sa phlanda, féach [[Crobh dearg]].*
I miotaseolaíocht na nGael, bandia an fhómhair agus an chogaidh ab ea **Crobh Dearg** (Sean-Ghaeilge **Crob Derg**).  Tá aithne uirthi chomh mar Lasairíona.  B'fhéidir é gur leagan eile do bhandia an chogaidh, Badhbh, é a hainmse.  Ainmníodh tobar agus dún i gcúíge Laighean aisti.

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Catagóir:Béaloideas na hÉireann
Éiclips na gréine den 2 Iúil, 2019

Ar an Máirt, 2 Iúil, 2019, bhí lán**[[Urú na gréine|eclipse gréine ann]]** a chonacthas feadh an Aigéin Chiúin, na Sile agus ag luí na gréine san Airgintín, Uragua agus an Cholóim. 

Tarlaíonn eclipse na gréine nuair a théann an ghealach idir an domhan agus an ghrian, ag folú íomhá na gréine le haghaidh an bhreathnóra ar an domhan. Tarlaíonn láneclips na gréine nuair a bhíonn trastomhas dealraitheach na gealaí níos mó ná trastomhas na gréine, ag blocáil solas díreach na gréine go léir, ag casadh an lae go dorchadas. Tharla an t-eclipse iomlán seo i stráice caol talún thart ar 200 km ar leithead. Tá rothlú na cruinne freagrach as an limistéar seo a ghluaiseann trasna dhromchla an domhain i gcónaí ón iarthar go dtí an taobh thoir, ag cruthú conair an lándorchadais. Ar an dá thaobh den stráice seo agus i gceantar na mílte ciliméadar ar leithead, labhróidh na breathnóirí ar pháirteclips, agus níos faide fós beidh agus níos faide fós ar aghaidh beidh an ghrian ag taitneamh mar is gnáth dí gach lá. 

## Taisteal
mion|clé|Réimse breathnóireachta an éiclips.
Thaistil an stráice 11,252 ciliméadar siar soir ina iomlán, ag tosú ar maidin san Aigéan Ciúin Theas, soir ón Nua-Shéalainn, agus ag bogadh ó thuaidh. Ansin thóg sé treo an oirdheiscirt agus le titim na hoiche chuaigh sé i dteagmháil leis an mórthír sa tSile, ag críochnú ag Punta Rasa, ceann theas den Río de la Plata. D'fhéadfaí é a fheiceáil go páirteach i gceantar mór i ndeisceart Mheiriceá Theas : i gcríoch iomlán Eacuadór, Pheiriú, na Sile (lena n-áirítear Oileáin an Aigéin Chiúin), an Bholaiv, Paragua, an Cholóim, an Airgintín, Veiniséala (lena n-áirítear oileáin an Atlantaigh Theas) agus Uragua ; agus lár agus deisceart na Brasaíle. Chomh maith leis sin, i roinnt oileán de chuid na Polainéise : Samó, Tonga, Oileáin Cook, Ciribeas, Polainéis na Fraince agus Pitcairn .

## Naisc sheachtracha

* Léarscáil NASA den eclipse gréine i 2019 sa tSile agus san Airgintín . 
* Faisnéis oifigiúil faoin eclipse gréine sa tSile, i Spáinnis, i mBéarla agus i bPortaingéilis . 
* Faisnéis oifigiúil faoin Spáinnis eclipse san Airgintín, i Spáinnis .

Catagóir:Éiclipsí
Catagóir:Grian
Joey Giardello

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea **Joey Giardello** a rugadh **Carmine Orlando Tilelli** ar an 16 Iúil 1930 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac agus a fuair bás ar an 4 Meán Fómhair 2008. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Básanna in 2008
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Emile Griffith

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea **Freddie Steele** a rugadh ar an 3 Feabhra, 1938 i Saint Thomas, S.A.M Oileáin Mheiriceánacha na Maighdean, Oileáin Mheiriceánacha na Maighdean agus a fuair bás ar an 23 Iúil, 2013. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Básanna in 2013
Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Oileáin na Maighdean

Is oileáin sa Mhuir Chairib iad **Oileáin na Maighdean**.

## Féach freisin

* Jeffrey Epstein

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin
Ardeaglais Flórans

Ardeaglais Chaitliceach atá suite i lár Flórans na hIodáile í **Ardeaglais Flórans**.

Catagóir:An Tuscáin
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Eaglaisí
Mórshiúl Jarrow

Agóid eagraithe i gcoinne an dífhostaíocht agus bochtaineacht a fhulaingítear sa bhaile Tyneside Sasanach an Jarrow i rish na 1930idí ab ea an **Mórshiúl Jarrow** i 5 – 31 Deireadh Fómhair 1936.

Catagóir:Stair Shasana
Entente Cordiale

Sraith comhaontuithe sínithe ar an 8 Aibreán 1904 idir an Bhreatain Mhór agus Poblacht na Fraince ab ea *** L'Entente cordiale*** a thugfaí feabhsaithe suntasacha i gcaidreamh Angla-Francach.

Catagóir:1904
Catagóir:Conarthaí na Fraince
Catagóir:Conarthaí na Ríochta Aontaithe
Meroë

deas|250px|thumb|Meroë
Is suíomh seandálaíochta san tSúdáin í **Meroë**. 

Catagóir:An tSúdáin
Catagóir:Pirimidí
Tyneside

deas|250px|thumb|Tyneside
Ceirtleán uirbeach ar an bruacha an Abhainn Tyne i Sasana thoir thuaidh is ea **Tyneside**, na cathracha Newcastle upon Tyne, Gateshead, Tynemouth, Wallsend, South Shields, agus Jarrow san áireamh. Ba é an daonra 2011 daonáireamh ná 774,891.

Catagóir:Tyne and Wear
Steve Guttenberg

Is aisteoir Meiriceánach é **Steven Robert Guttenberg** a rugadh ar an 24 Lúnasa, 1958 i mBrooklyn, Nua-Eabhrac. 

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Táinrith na dtarbh

mion| Táinrith na dtarbh in Pamplona na Spáinne
Is éard is **táinrith na dtarbh** (Spáinnis: **', ón bhriathar **' ‘cuir i loca’; Ocsatáinis: **', go litriúil ‘deifir, móiminteam’; [[Catalóinis]]: **'  ‘tairbh sa tsráid’, nó **' ‘reathaí tairbh’)  ann ná imeacht ina ritheann daoine os comhair grúpa beag tarbh, go hiondúil sé cinn ach uaireanta deich gcinn nó níos mó, a scaoiltear ar shráideanna dúnta i mbaile, de ghnáth mar chuid d’fhéile samhraidh. Is minic gur fearr pórtha eallaigh ar leith sna himeachtaí seo, mar shampla an **' sa Spáinn, pór a úsáidtear go minic freisin i dtarbhchomhrac i ndiaidh an táinreatha, nó eallach Camargue sa Fhrainc Ocsatánach, nach n-úsáidtear i dtarbhchomhrac. Go hiondúil úsáidtear tairbh (eallach fireann neamhchoillte) in imeachtaí den sórt seo.

Is é an ** in Pamplona na Spáinne an táinrith is cáiliúla ar domhan. Reáchtáiltear é le linn fhéile Sanfermines, idir 6 Iúil agus 14 Iúil gach samhradh. Is imeacht mór turasóireachta é anois, an-difriúil ón fhéile thraidisiúnta a bhíodh ann. Bíonn imeachtaí níos traidisiúnta ar siúl i mbailte agus i sráidbhailte trasna na Spáinne agus na Portaingéile, i gcathracha áirithe i Meicsiceo, agus sa réigiún Ocsatánach (Camargue) i ndeisceart na Fraince.

## Tagairtí

Catagóir:Cultúr na Spáinne
Catagóir:Spórt
Nino Benvenuti

Dornálaí Iodálach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Giovanni "Nino" Benvenuti**, a rugadh ar 26 Aibreán 1938 in Izola, an tSlóivéin. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Fir
Bernard Hopkins

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain agus ina churadh trom-mheáchan éadrom, is ea **Bernard Humphrey Hopkins Jr.** a rugadh ar an 15 Eanáir, 1965 i Philadelphia, Pennsylvania. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine as Philadelphia
Mont-Saint-Michel

Oileán atá suite i Normainn na Fraince é **Mont-Saint-Michel**.

Catagóir:Tíreolaíocht na Fraince
Catagóir:Oileáin
Jermain Taylor

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Jermain Taylor** a rugadh ar an 11 Lúnasa, 1978 i Little Rock, Arkansas. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine as Philadelphia
Rodrigo Valdez

Dornálaí Colómach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea **Rodrigo Valdez** a rugadh ar an 22 Nollaig, 1946 agus a fuair bás ar an 14 Márta, 2017. 

Catagóir:Dornálaithe Colómacha
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Hugo Pastor Corro

Dornálaí Airgintíneach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea **Hugo Pastor Corro** a rugadh ar an 5 Samhain, 1953 i San Carlos, Mendoza, an Airgintín agus a fuair bás ar an 15 Meitheamh, 2007. 

Catagóir:Dornálaithe Airgintíneacha
Catagóir:Básanna in 2007
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Círéib Brixton 1981

Tharla **Círéibeacha** i mBrixton, Londain Theas, Sasana, idir 10ú agus 12ú Aibreán 1981, nuair a gabhadh fear óg den chine gorm.
## Féach freisin

* Círéib Toxteth, 1981

## Tagairtí

Catagóir:Círéibeacha
Catagóir:Stair Londan
Catagóir:Eachtraí ciníocha
Vito Antuofermo

Dornálaí Iodálach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Vito Antuofermo**, a rugadh ar 9 Feabhra, 1953 i bPalo del Colle, an Iodáil. 

Catagóir:Dornálaithe Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Cogadh na Cosaive

Coinbhleacht armtha san Chosaiv a thosaigh i bhFeabhra 1999 agus chríochnaĎigh 11 Meitheamh 1999 ab ea **Cogadh na Cosaive**. 

Catagóir:An Chosaiv
Vinnie Jones

Is aisteoir agus peileadóir Sasanach é **Vincent Peter Jones** a rugadh ar an 5 Eanáir 1965 i Watford, Hertfordshire. 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Alan Minter

Dornálaí Sasanach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea **Alan Minter** a rugadh ar an 17 Lúnasa 1951 i gCrawley, Sussex Thiar. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Dornálaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Círéib Bhroadwater Farm

deas|250px|thumb|Iarmhairt chíréib Bhroadwater Farm
Círéib a tharla an an mBroadwater eastát comhairle i dTottenham, London Thuaidh, ar an 6 Deireadh Fómhair 1985 ab ea **Círéib Bhroadwater Farm**. Bhí teannas i measc daoine óga gorma sa chomharsanacht a tháinig chun cinn nuair a chuardaigh na póilíní teach agus theip ar chroí bhean a bhí ina cónaí ann. Ina theannta sin scaoil na póilíní bean eile agus fágadh bacach í. Maraíodh duine de na póilíní sa chíréib.
   

Catagóir:Círéibeacha
Catagóir:Stair Londan
Iran Barkley

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain agus churadh trom-mheáchan éadrom, is ea **Iran Barkley** a rugadh ar an 6 Bealtaine, 1960 san Bronx. 

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Julian Jackson

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Julian Jackson** a rugadh ar an 12 Meán Fómhair, 1960 in Oileán San Tomás, Oileáin Mheiriceánacha na Maighdean.
 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine as Philadelphia
Trevor McDonald

Iriseoir as Oileán na Tríonóide is ea **Sir Trevor McDonald**, a rugadh **George McDonald** ar an 16 Lúnasa 1939 i San Fernando, Tríonóid agus Tobága.

Catagóir:Oileán na Tríonóide agus Tobága
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Ardeaglais Reims

Ardeaglais Chaitliceach atá suite i Reims na Fraince í **Ardeaglais Reims**.

Catagóir:Creideamh san Fhrainc
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Eaglaisí
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir sa Fhrainc
Cogadh na Talún

Ba thréimhse chorraitheach í **Cogadh na Talún** (Béarla: *The Land War*) faoin tuath in Éirinn, a thosaigh sa bhliain 1879. 

D'fhéadfadh sé tagairt go sonrach don chéad tréimhse agus don tréimhse chorraitheach is déine idir 1879 agus 1882, nó go n-áireofaí ann ráigeanna corraíola níos déanaí a tháinig i réim go tréimhsiúil go dtí 1923, go háirithe an 1886–1891 don Phlean Feachtais 1886 -1891 (*Plan of Campaign*) agus Cogadh na Feirmeacha Talún 1906 -1909. (*Ranch War*). 250px|thumb|Cogadh na Talún|clé

Bhí an chorraíocht faoi stiúir Conradh na Talún agus Léig na nÉireannach Aontaithe agus a chomharbaí, Léig Náisiúnta na hÉireann agus Léig na nÉireannach Aontaithe, agus bhí sé mar aidhm acu cíos cóir, saordhíolachán, agus cinnteacht seilbhe a dhaingniú d'fheirmeoirí tionónta agus agus i ndeireadh na dála dílseánacht aonair na talún ar a raibh siad ag obair.

## Féach freisin

* Acht Talamh-Cheannaigh, 1885-1891

## Tagairtí

 

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Athriar talúntais in Éirinn
Catagóir:19ú haois in Éirinn
Catagóir:1879
Catagóir:Conradh na Talún
Richard Branson

Is fear gnó Sasanach é **Sir Richard Charles Nicholas Branson**, a rugadh ar an 18 Iúil 1950 i mBlackheath, Londain. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine Briotanacha de shliocht Áiseach
Catagóir:Daoine disléicseacha
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Eitleoirí Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht gnó Shasana
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Ilhan Omar

Polaiteoir Meiriceánach is ea **Ilhan Abdullahi Omar**a rugadh ar 4 Deireadh Fómhair, 1982 i Mogaidisiú, an tSomáil ag obair i dTeach Ionadaithe na Stát Aontaithe le haghaidh Minnesota. Is ball den Pháirtí Daonlathach í. Sular toghadh í chun na Comhdhála, d’fhón Omar i dTeach Ionadaithe Minnesota ó 2017 go 2019, ag déanamh ionadaíochta ar chuid de Mhinneapolis. Cuimsíonn a ceantar comhdhála Minneapolis ar fad agus cuid dá bruachbhailte céadfháinne.

Feidhmíonn Omar mar leas-chathaoirleach ar an gCácas Comhdhála Forásach (*Congressional Progressive Caucus* )  agus mhol sí íosphá $15, cúram sláinte uilíoch, maitheamh fiachais ar iasachtaí do mhic léinn, cosaint Gníomhaíochta Iarchurtha le haghaidh Teacht Leanaí  (*Deferred Action for Childhood Arrivals*), agus deireadh a chur le hInimirce agus Forfheidhmiú Custaim (ICE). Criticeoir go minic ar Iosrael, tacaíonn Omar leis an ngluaiseacht 'Baghcat, Dífheistiú agus Smachtbhannaí' ('BDS') agus tá polasaithe lonnaíochta agus feachtais mhíleata Iosrael sna críocha Palaistíneacha faoi fhorghabháil séanta aici, chomh maith le tionchar díobhálach na stocaireachta ar son Iosrael i bpolaitíocht Mheiriceá. Tá cúisimh frithsheimíteachais mar thoradh ar a cuid cainte maidir le hIosrael agus tionchar stocaireacht ar son Iosrael. I mí Feabhra 2023, vótáil an Teach faoi rialú na Poblachta Omar a bhaint dá suíochán ar an gCoiste Gnóthaí Eachtracha, ag lua barúlacha a rinne sí roimhe seo faoi Iosrael agus imní faoina hoibiachtúlacht.

Is í Omar an chéad Mheiriceánach Somálach i gComhdháil na Stát Aontaithe agus an chéad bhean de dhath chun ionadaíocht a dhéanamh ar Minnesota. Tá sí freisin ar dhuine den chéad bheirt bhan Mhoslamach (in éineacht le Rashida Tlaib) a bhí ar fónamh sa Chomhdháil.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An tSomáil
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Mná
Catagóir:Moslamaigh
Catagóir:Pobalóirí
Gerald McClellan

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Gerald Allen McClellan** a rugadh ar an 23 Deireadh Fómhair, 1967 i bhFreeport, Illinois. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Alexandria Ocasio-Cortez

Is í **Alexandria Ocasio-Cortez**, a rugadh ar 13 Deireadh Fómhair, 1989 san Bronx, Nua-Eabhrac ag obair sa Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe le haghaidh Nua-Eabhrac. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh Giúdach
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna
Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá
Catagóir:Mná sa pholaitíocht
Catagóir:Pobalóirí
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Sóisialaithe
An Chéad Chath an Bull Run

clé|250px|mion|Cath Gettysburg
Troideadh **An Chéad Chath an Bull Run**, ar an 21 Iúil, 1861, timpeall Contae Fairfax, Virginia agus Prince William County, idir fórsaí an Aontais agus an Comhcheangail i rith Cogaidh Cathartha na Stát Aontaithe.

Catagóir:Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe
Tony Robinson

Is aisteoir Sasanach é **Sir Anthony Robinson** a rugadh ar an 15 Lúnasa 1946 i Homerton, Londain. 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
An Cam

Is baile fearainn suite i gContae Chorcaí, Éire, é **an Cam**.

## Féach freisin
* An Com

## Tagairtí

Catagóir:Contae Chorcaí
An Tamhnach Mhór

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Tamhnach Mhór** air:
* An Tamhnach Mhór, Contae Aontroma (Droim Málla): baile fearainn i gContae Aontroma
* An Tamhnach Mhór, Contae Aontroma (Dún Dá Éan): baile fearainn i gContae Aontroma
* An Tamhnach Mhór, Contae Aontroma (Gráinseach Shíol Bhaodáin): baile fearainn i gContae Aontroma
* An Tamhnach Mhór, Contae Liatroma: baile fearainn i gContae Liatroma
* An Tamhnach Mhór, Contae Lú: baile fearainn i gContae Lú
* An Tamhnach Mhór, Contae Mhaigh Eo (Cill Bhéalad): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Tamhnach Mhór, Contae Mhaigh Eo (Coistealaigh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Tamhnach Mhór, Contae Mhaigh Eo (Dún Fhíne): sliabh i gContae Mhaigh Eo
* An Tamhnach Mhór, Contae Mhaigh Eo (Gaileanga): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Tamhnach Mhór, Contae Mhaigh Eo (Iorras): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Tamhnach Mhór, Contae na Gaillimhe (Baile Chláir): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Tamhnach Mhór, Contae na Gaillimhe (Baile na hInse): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* An Tamhnach Mhór, Contae na Gaillimhe (Maigh Cuilinn): sliabh i gContae na Gaillimhe
* An Tamhnach Mhór, Contae Shligigh: baile fearainn i gContae Shligigh
* An Tamhnach Mhór, Contae Thír Eoghain: ionad daonra i gContae Thír Eoghain
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
An Com

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Com** air:
* An Com, Contae Bhaile Átha Cliath: sráid agus dúiche i gContae Bhaile Átha Cliath
* An Com, Contae Chiarraí (Corca Dhuibhne): ionad daonra agus baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Com, Contae Chiarraí (Maigh gCoinchinn): baile fearainn agus toghroinn i gContae Chiarraí
* An Com, Contae Chiarraí (Triúcha an Aicme): baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Com, Contae Chiarraí (Uíbh Ráthach): baile fearainn i gContae Chiarraí
* An Com, Contae Chill Chainnigh: baile fearainn i gContae Chill Chainnigh
* An Com, Contae Chorcaí (Barraigh Mhóra): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Com, Contae Chorcaí (Béarra): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Com, Contae Chorcaí (Cairbrigh Thoir): baile fearainn i gContae Chorcaí
* An Com, Contae Mhaigh Eo: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo

## Féach freisin
* An Cam

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Rip Torn

Ba aisteoir Meiriceánach  é **Elmore Rual "Rip" Torn Jr.** (a rugadh ar an 6 Feabhra, 1931 agus a fuair bás i 9 Iúil, 2019). 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Ross Perot

Ba fhear gnó Meiriceánach é **Henry Ross Perot**, a rugadh ar an 27 Meitheamh, 1930 i dTexarkana, Texas agus a fuair bás ar an 9 Iúil, 2019.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Uluru

Gné fhisiciúil shuntasach é **Uluru**, nó **Ayers Rock**, foirmíocht charraige gainneamhchloiche, lonnaithe i lár na hAstráile (sa chuid theas den Críoch an Tuaiscirt).  Thug muintir na háite “Uluru” ar an gcarraig seo, agus is ainmfhocal dílis é gan aon bhrí faoi leith sa teang Pitjantjatjara. 
clé|mion|Geolaíocht
clé|mion|os cionn

### Geolaíocht
clé|mion|foirmíocht charraige bheag
Is foirmiú gaineamhchloiche é atá 358 m ar airde; ag ardú go 863 m os cionn leibhéal na farraige. Tá an chuid is mó dá mhais faoin talamh. Tá imlíne 9.4 ciliméadar aige.

Mar gheall ar an struchtúr geolaíochta, níor tharla creimeadh ar an gcarraig seo mar a tharla le foirmíochtaí eile sa cheantar céanna.

### Cultúr
Tá tábhacht mhór chultúrtha ag Uluru, agus ag Kata Tjuta in aice láimhe, d’áitritheoirí dúchasacha an cheantair, muintir Anangu.  

Thug an taiscéalaí, William Gosse, Ayers Rock ar an gcarraig in 1873. Ó shin i leith, tá an dá ainm, Uluru nó Ayers Rock, in úsáid.
Oibríonn muintir Anangu mar threoraithe áitiúla turasóireachta - treoraíonn siad turais siúlóide agus tugann siad eolas faoin nádúr atá le fáil timpeall Uluru.

## Féach freisin

* Bundúchasaigh na hAstráile

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hAstráile
Catagóir:Críoch an Tuaiscirt
Catagóir:Foirmíochtaí carraige
Denise Nickerson

Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í **Denise Nickerson** (a rugadh ar an 1 Aibreán, 1957 agus a fuair bás ar an 10 Iúil, 2019). 

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Básanna in 2019
Conor McGinn

Is iarpholaiteoir é **Conor Patrick McGinn**, a rugadh ar an 31 Iúil 1984. B'eisean an Teachta Parlaiminte do *Saint Helen's North* ó 2015 go 2024. Ba bhall de chuid Pháirtí an Lucht Oibre é go dtí 2023 nuair a chuireadh ar fionraí ón pháirtí é i ndiaidh gearáin neamhshonraithe. Ní raibh McGinn san iomaíocht san Olltoghchán 2024. I mí Eanáir 2026, fógraíodh é gur cúisíodh é as ionsaí gnéasach 

## Óige agus oideachas
Rugadh i gCamloch, Contae Ard Mhacha é agus tógadh sa Sruthán é. Oifigeach cléireachais de chuid *[[An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte|NHS]]* a bhí ina mháthair agus comhairleoir de chuid Shinn Féin ar Chomhairle an Iúir agus Mhúrn a bhí ina athair.

Chuaigh sé ar Ardscoil Naomh Pól, An Sruthán. Sula ndeachaigh sé go hollscoil, d'oibrigh sé don Chomhdháil Náisiúnta Afracach, san Afraic Theas, ar chomhaltacht ar feadh dhá mhí. Rinne sé  staidéar ar *Goldsmiths*, Ollscoil Londan ach níor chríochnaigh sé a chéim. D'fhan sé i Londain agus d'oibrigh sé le carthanas meabhairshláinte d'inimircigh Éireannacha. Níos déanaí, chríochnaigh sé a chéim ar stair, polaitíocht agus an Léann Éireannach go páirtaimseartha i *London Metropolitan University*.

## Gairm polaitíochta
I mí na Bealtaine 2015, toghadh McGinn den chéad uair ina theachta parlaiminte do *Saint Helen's North*. Fuair sé 57% den vóta le tromlach 17,291 aige. 

I mí Iúil 2016, bhí sé argóint ar Twitter le Ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre, Jeremy Corbyn. Dúirt McGinn go ndúirt Corbyn "glaofaidh sé ar m'athair" brú a chur ar McGinn. Shéan urlabhraí Corbyn seo. 

Atoghadh McGinn sna Olltoghcháin tobann i 2017. Fuair sé 63.7% den vóta le tromlach 18,406 aige. 

Atoghadh é sna Olltoghchán 2019. Fuair sé  52.3% den vóta le tromlach 12,209 aige.  

I mí na Nollag 2022, cuireadh McGinn ar fionraí ón Pháirtí an Lucht Oibre i ndiaidh gearáin neamhshonraithe . I mí Dheireadh Fómhair 2023, d'fhag sé an páirtí éirí as an phróiseas. Dúirt sé nach ndearna sé aon rud contráilte agus go raibh an fiosrúchán lochtach agus claonta. 

Ar 5 Bealtaine 2023, d'fhógair McGinn nach seasfadh sé san Olltoghchán 2024.

## Saol pearsanta
Phós sé le Kate Groucutt thart ar 2009 agus tá beirt pháistí acu. Is Caitliceach é. Is saoránach Éireannach agus Briotanach é.

Ar 27 Eanáir 2026, fógraíodh é gur cúisíodh é as ionsaí gnéasach
 
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Próifíl ar Pharlaimint na Ríochta Aontaithe

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Merseyside
Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Polaiteoirí Thuaisceart na hÉireann
Catagóir:Sóisialaithe
Keith Holmes

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Keith Pickett Holmes** a rugadh ar an 30 Márta, 1969 in Washington, D.C.. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Hacine Cherifi

Dornálaí Ailgéarach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Hacine "Billy" Cherifi**, a rugadh ar an 12 Nollaig 1967 in Lyon, an Fhrainc. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Ailgéaracha
Catagóir:Dornálaithe Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Daoine beo
Bert Cooper

Dornálaí trom-mheáchain Meiriceánach Afracach ab ea **Bertram Cooper**  a rugadh ar an 10 Eanáir, 1966 i Sharon Hill, Pennsylvania agus a fuair bás ar an 10 Bealtaine, 2019. "Smokin'" an leasainm a bhí air. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Kelly Pavlik

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Kelly Robert Pavlik** a rugadh ar an 5 Aibreán, 1982 i Youngstown, Ohio. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Sergio Martínez

Dornálaí Airgintíneach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Sergio Gabriel Martínez** a rugadh ar an 21 Feabhra, 1975 in Buenos Aires, an Airgintín. 

Catagóir:Dornálaithe Airgintíneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Creag Abhann

mion|299x299px|lár na cathrach
mion|Debenhams, Creig na hAbhann|alt=
Bunaíodh an baile **Creag Abhann** (Béarla: *Craigavon*) mar an tríú cathair i dTuaisceart Éireann sna 1960idí / 1970idí. Tá sé suite i gContae Ard Mhacha thuaidh ar an A3 idir Lios na gCearrbhealach agus Cathair Ard Mhacha.   

Cé gur theip ar na pleananna a raibh ann don chathair, d'fhéadfá a rá go bhfuil Creag Abhann mar chroí lár Co. Ard Mhacha sa lá atá inniu ann.   

Tá an ionad siopadóireachta, *Rushmere* mar lár na cathrach go fóill ach tá sé i bhfad níos mó agus nua-aimseartha ná mar a bhí i rith bheochan na cathrach agus ós cionn 65 siopa ann i láthair na huaire.   

Trasna an bhóthair tá *Marlborough House* go fóill ina seasamh ann ach tá an cuma ar an scéal go mbeidh sé ina luí folamh i gceann cúpla bliain nó mar sin de.   

Dhruid siopa ollmhór B&Q sa bhliain 2016 ach osclaíodh an fhoirgneamh arís anuraidh (2018) mar ionaid miondíola ina bhfuil rannóg bia M&S; Siopa éadaí O'Neills agus páirc trampailín taobh istigh Airtastic. Tá ionad amháin fós ina luí folamh (Mí Iúil 2019).  

## Stair
Codanna de Chreag Abhann iad Port an Dúnáin agus An Lorgain.   

Bhí Creag Abhann le bheith iontach cosúil leis an mbaile 'Milton Keynes' i Sasana ach theip ar na húdaráis críoch a chur leis. Tá go leor fianaise de seo ann sa lá atá inniu ann, mar shampla, tá go leor bóithre agus timpeallán nach fiú iad ann. Ina theannta sin áfach, bhí ar go leor foirgnimh bheith scriosta toisc nach raibh siad déanta d'ard caighdeán nó toisc go raibh siad ina luí go foladh agus go ndéantar loitiméireacht orthu. 

Sula raibh tús curtha le tógadh an chathair, bhí sé ina dhushlán do na húdaráis cuid de muintir na háite a mhealladh chun talamh s'acu a fhágáil. Sa dheireadh bhí air na húdaráis deontais a thabhairt amach do chuid acu ach sheachain cuid daoine eile. 

## Oideachas
*Coláiste Imeasctha Brownlow
*Scoil Chuimsitheach Lios Mór
*Bunscoil Druim gCor
*Bunscoil Naomh Antaine
*Bunscoil Naomh Breandán
*Bunscoil Tulaigh Galla

## Spórt
### CLG
* CLG  Éire Óg 
### Sacar
**A.F.C. Craigavon*
**Craigavon United F.C.* 
**Craigavon City F.C.*
### Peil Mheiriceánach
**Craigavon Cowboys*

## Comhchathracha
* - Béal an Átha, Contae Mhaigh Eo, Éire
* - LaGrange, Georgia, SAM

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Ard Mhacha
Creag Abhann
Sebastian Zbik

Dornálaí Gearmánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Sebastian Zbik** a rugadh ar an 17 Márta 1982 i Neubrandenburg, an Ghearmáin.

Catagóir:Dornálaithe Gearmánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Julio Cesar Chavez, Jr.

Dornálaí Meicsiceach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Julio César Chávez Carrasco** a rugadh ar an 16 Feabhra 1986 i gCuliacán, Meicsiceo. 

Catagóir:Dornálaithe Meicsiceacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Marco Antonio Rubio

Dornálaí Meicsiceach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Marco Antonio Rubio** a rugadh ar an 16 Meitheamh, 1980 i dTorreón, Meicsiceo. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Meicsiceacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Béal Átha an Airgid

clé|mion|150x150px
Is baile suite i gContae Ard Mhacha é **Béal Átha an Airgid** (Béarla:*Silverbridge*).
clé|mion|150x150px

## Féach freisin

* Ionsaithe ar Donnelly's Bar agus Kay's Tavern (1975)

clé|mion|150x150px

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Ard Mhacha
Ionfúsóirí

Cnuastéarma is ea **ionfúsóirí** d'ainmhithe beaga bídeacha uisceacha amhail fabhránaigh, Euglenoidea, prótasóin, algaí aoncheallacha agus inveirteabraigh bheaga a bhíonn beo i locháin fionnuisce. Bhain roinnt údar (m.sh., Bütschli) úsáid as an téarma mar chomhchiallach d'fhabhránaigh. In aicmiú bitheolaíochta an lae inniu, meastar go bhfuil an téarma imithe i léig; cuirtear na miocrorgánaigh a bhí sna hionfúsóirí roimhe seo sa ríocht Protista den chuid is mó. Tá sé molta ag taighdeoirí go méadaíonn agus go laghdaíonn rátaí atáirgthe na n-ionfúsóirí go tréimhsiúil thar thréimhsí ama. 

## Úsáid in Uisceadáin
Baineann úinéirí uisceadán úsáid as ionfúsóirí chun bia éisc a shaothrú; is féidir éisc óga atá tar éis a theacht amach a thógáil agus a thabhairt chun dea-chrích ar an mbia seo le linn na forbartha luaithe de bharr a mhéid agus a ábhar cothaithe. Ní féidir le go leor daoine a bhfuil uisceadán sa bhaile acu go leor ionfúsóirí a sholáthar go nádúrtha chun iasc a thógáil, agus mar sin cruthaíonn agus cothaíonn siad a gcuid cultúr féin.

## Tagairtí

## Leabharliosta

* Ratcliff, Marc J. (2009). Teacht Chun Cinn an Chóraisíocht na Infusoria. I: *An Cuardach don Dofheicthe: Micreascópacht san Eagnaíocht* . Aldershot: Ashgate, https://books.google.com/books?id=GTZt1c5IYioC . 

## Naisc sheachtracha

* Cineálacha Protozoans agus físeáin 
* Kit Aitheantais Saol na bPoll
Miguel Cotto

Dornálaí Pórtó Ríceach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Miguel Ángel Cotto Vázquez** a rugadh ar an 29 Deireadh Fómhair, 1980 i bProvidence, Oileán Rhode. 

Catagóir:Dornálaithe Pórtó Ríceacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Ionradh Francach ar an Rúis

Thosaigh **Ionradh Francach ar an Rúis** ar an 24 Meitheamh 1812 nuair a thrasnaigh an Grande Armée an abhainn Neman. Tubaiste a bhí ann agus chaill Napoleon an chuid is mó dá chuid trúpaí. 

## Tagairtí

Catagóir:Cogaí Napoléon
Catagóir:Stair na Rúise
Pseudotrapelus sinaitus

Speiceas de reiptíl ghainneach den fhine Agamidae is ea ***Pseudotrapelus sinaitus***. Is reiptíl nádúrtha í sna fásaigh a bhaineann leis an Muir Rua. 

## Cur síos
Tá a fhad suas le 25 cm, an t-eireaball suas le dhá thrian den fhad iomlán. Tá na géaga agus an t-eireaball fada agus tanaí agus cuireann siad cumas maith dreapadóireachta ar fáil dó. Is í a tríú ladhar (lár) an ceann is faide in ionad an ceathrú ceann. 

## Iompar
Tá sé laethúil agus itheann sé feithidí agus artrapóid eile, chomh maith le plandaí. 

Nuair a bhíonn sé sa teas, iontas na n-iontas éiríonn dath an fhirinn gorm chun na cinn bhaineanna a mhealladh. Forbraíonn an ceann baineann spotaí dearga.

## Fospeicis
Aithnítear na fospeicis seo a leanas:  

* *Pseudotrapelus sinaitus sinaitus* (Heyden, 1827) 
* *Pseudotrapelus sinaitus werneri* Moravec, 2002

## Tagairtí

## Leabharliosta

* Fitzinger, 1843, *Syst.* *Rept, 18*, 81 
* Heyden, CHG von. 1827 «Reptilien. »I Rüppell, E. *Atlas zu Reise im nördlichen Afrika* . l. Zó-eolaíocht HL Brönner, Frankfurt a. M., pp. 1-24 
* Kästle, W; HH Schleich agus K. Kabisch. *Amfaibiaigh agus Reiptílí na hAfraice Thuaidh: Bitheolaíocht, Córaisíocht, Treoir Allamuigh* . - Koeltz Scientific Books, An Ghearmáin 1996 

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Laghairtí
Gaelbhratach

Is scéim spreagtha í **Gaelbhratach** a thacaíonn le scoileanna atá ag iarraidh labhairt na Gaeilge a chur chun cinn. Tá an scéim oscailte do bhunscoileanna agus iarbhunscoileanna. Is scéim í do bhunscoileanna agus d’iar-bhunscoileanna ar fud na tíre. Is í príomhaidhm na scéime ná labhairt na Gaeilge a chur chun cinn agus a chothú i measc pobal uile na scoile.

Bíonn ar phobal na scoile obair le chéile chun spriocanna a bhaineann le labhairt agus úsáid na Gaeilge a bhaint amach. Bronntar Gaelbhratach ar scoileanna tar éis dóibh spriocanna éagsúla a bhaint amach. 

Is é Gael Linn atá i mbun reáchtáil na scéime le tacaíocht ó Chonradh na Gaeilge agus Glór na nGael. Tá Gaelbhratach maoinithe ag Foras na Gaeilge agus ag an An Roinn Oideachais agus Scileanna.

## Tacaíocht
Cuirtear eolas, naisc agus ábhair thacaíochta ar fáil go rialta ar shuíomh Gaelbhratach anseo. Tugtar cuairteanna tacaíochta ar scoileanna de réir mar is cuí le linn na scoilbhliana. Tá na hoifigigh Gaelbhratach ar fáil le ceisteanna a fhreagairt agus comhairle a thabhairt do scoileanna ar bhonn leanúnach.

## Tagairtí

Catagóir:Oideachas in Éirinn
Catagóir:Gaeloideachas
Gennady Golovkin

Dornálaí Casacstánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Gennadiy Gennadyevich Golovkin** a rugadh ar an 8 Aibreán 1982 in Karaganda, an Chasacstáin. 

Catagóir:Dornálaithe Casacstánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:An Chasacstáin
Comhairle Buirge Aontroim agus Baile na Mainistreach

Is údarás áitiúil é **Comhairle Buirge Aontroma agus Bhaile na Mainistreach** (Béarla: *Antrim and Newtownabbey Borough Council*) a bunaíodh ar 1 Aibreán 2015. Bunaíodh é tar éis chumasc Chomhairle Buirge Aontroma agus Comhairle Buirge Bhaile na Mainistreach.  Bhí na chéad toghcháin don údarás ar an 22 Bealtaine 2014 agus bhí 73 iarrthóir ag rith do 40 suíochán. D'fhan an t-údarás i scáthfhoirm go dtí gur cruthaíodh an Buirge go foirmiúil ar 1 Aibreán 2015.

## Méaracht
### Méara

### Leas-Mhéara

## Comhairleoirí
Do na toghcháin tá an chomhairle roinnte i seacht ceantair toghcháin áitiúla  

### Achoimre suíocháin

### Comhairleoirí de réir toghcheantair

## Daonra
Tá 138,567 cónaitheoir sa ceantar atá faoi rialú an gComhairle de réir daonáireamh Thuaisceart Éireann 2011.

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Sumbu Kalambay

Dornálaí Congólach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Patrizio Sumbu Kalambay** a rugadh ar an 10 Aibreán 1956 i Lubumbashi, Poblacht Dhaonlathach an Chongó. 

Catagóir:Dornálaithe Congólacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Poblacht Dhaonlathach an Chongó
Bóraigh

Is grúpa eitneach Afracach iad na **Bóraigh**. Is í Afracáinis a bpríomhtheanga. 

## Féach freisin
* Afracánaigh

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Grúpaí eitneacha san Afraic
Eaglais Paoay

Eaglais Chaitliceach atá suite in Paoay i dtuaisceart Luzon, sna hOileán Fhilipíneacha, í **Eaglais Paoay** nó **Eaglais San Agaistín Paoay**. Críochnaíodh í sa bhliain 1710.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Eaglaisí
Catagóir:Na hOileáin Fhilipíneacha
Cogadh Spáinn-Mheiriceánach

Coinbhleacht armtha idir Stáit Aontaithe Mheiriceá agus an Spáinn sa bhliain 1898 ab ea an **Cogadh Spáinneach-Meiriceánach** (An Spáinnis: Guerra hispano-americana or Guerra hispano-estadounidense; Filipínis: Digmaang Espanyol-Amerikano). 
[clé|mion|Síníodh Conradh i b[Páras ar 10 Nollaig 1898  *Harper's Pictorial History of the War with Spain*, Vol. II,  1899]]
Bhris an cogadh amach ar 21 Aibreán 1898 faoi Chúba. Cuireadh an t-oileán faoi imshuí. D'fhairsing an chogaíocht go dtí na hOileáin Fhilipíneacha. 

Mhair an chogaíocht deich seachtain. Síníodh Conradh i bPáras ar 10 Nollaig 1898. Ghéill an Spáinn na hOileáin do na Stáit Aontaithe. 

Níos déanaí, d'éirigh na Filipínigh amach in aghaidh na Meiriceánach   

## Tagairtí

Catagóir:Cogadh Spainneach-Meiriceanach
Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Catagóir:Stair na Spáinne
Catagóir:Cúba
Catagóir:Na hOileáin Fhilipíneacha
Catagóir:Puerto Rico
Catagóir:Guam
Catagóir:Coilíneachas
Catagóir:Impiriúlachas
Owen Mac

Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach é **Owen Mac**. Rugadh é ar an Cúil Raithin (Coleraine), Contae Dhoire, Tuaisceart Éireann, ar an 2003.

## Dioscliosta
### Singlí
*2016: "Play Me the Waltz of the Angels" https://www.youtube.com/watch?v=MX6XwfjuQ84
*2018: "If Jesus Comes Tomorrow" https://www.youtube.com/watch?v=966Vcxqn5FI

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Owen Mac Facebook

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Mike McCallum

Dornálaí Iamácach, a bhí ina churadh meánmheáchain agus ina churadh trom-mheáchan éadrom, ab ea **Mike McCallum** a rugadh ar an 7 Nollaig 1956 in Kingston, Iamáice. Fuair sé bás ar 31 Bealtaine, 2025.

Catagóir:Dornálaithe Iamácacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Básanna in 2025
An Chéad Chogadh Bórach

Cogadh a throid ó 16 Nollaig 1880 go dtí 23 Márta 1881 idir an Ríocht Aontaithe agus Bóraigh na Transvaal ab ea **An Chéad Chogadh Bórach**. 

## Féach freisin

* Ruathar Jameson 1895/1896
* Dara Chogadh na mBórach  

## Tagairtí

Catagóir:1880idí
Catagóir:Cogadh na mBórach
Reggie Johnson

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Reggie Dwayne Johnson** a rugadh ar an 28 Lúnasa 1966 i Houston, Texas. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
John David Jackson

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **John David Jackson** a rugadh ar an 17 Bealtaine 1963 i nDenver, Colorado. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Ardeaglais Sevilla

Ardeaglais Chaitliceach atá suite i lár Sevilla na Spáinne í **Ardeaglais Sevilla**.

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Eaglaisí
Catagóir:Sevilla
Ardeaglais Wells

Ardeaglais Anglacánach atá suite i Wells, Somerset, Sasana í **Ardeaglais Wells**.

Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Eaglaisí sa Bhreatain
Catagóir:Foirgnimh i Sasana
Catagóir:Somerset
Léigear Vín

An chéad iarracht de chuid na hImpireachta Otamánaí i 1529 chun Vín a ghabháil ab ea **Léigear Vín**. 

Catagóir:Cogaíocht
Catagóir:Vín
Catagóir:Impireacht Otamánach
Beauty and the Beast (scannán 2017)

Scannán fantaisíochta ceolmhar Meiriceánach de chuid Disney ón bhliain 2017 is ea ***Beauty and the Beast***. Bill Condon an stiúrthóir. Is athdhéanamh ar scannán Disney den ainm céanna ón mbliain 1991 é. Ghlac Emma Watson, Dan Stevens, Luke Evans, Kevin Kline, Josh Gad, Ewan McGregor, Stanley Tucci, Audra McDonald, Gugu Mbatha-Raw, Ian McKellen, agus Emma Thompson páirt ann.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Scannáin 2017
Catagóir:Scannáin beochana 2017
Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Disney
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Jorge Fernando Castro

Dornálaí Airgintíneach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Jorge Fernando "Locomotora" Castro** a rugadh ar an 18 Lúnasa, 1967 i gCaleta Olivia, an Airgintín. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Airgintíneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Shinji Takehara

Dornálaí Seapánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Shinji Takehara** a rugadh ar an 25 Eanáir, 1972 i Maoracht Hiroshima, an tSeapáin. 

Catagóir:Dornálaithe Seapánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Ardeaglais Alexander Nevsky, Sóifia

Is ardeaglais Cheartchreidmheach an Oirthir suite i Sóifia í **Ardeaglais Alexander Nevsky**.

Catagóir:An Bhulgáir
Catagóir:Ceartchreidmheachas
Catagóir:Eaglaisí
Ardeaglais Gloucester

Ardeaglais Anglacánach atá suite in Gloucestershire, Sasana í **Ardeaglais Gloucester**.

Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Eaglaisí sa Bhreatain
Catagóir:Foirgnimh i Sasana
Catagóir:Gloucestershire
Tonn teasa

thumb|Tonnta teasa, 1901-2010
De réir Met Éireann, tá **tonn teasa** ann má tá an teocht in Éirinn níos airde na 25 C cúig lá as a chéile agus an tomhas déanta san áit chéanna., nó teochtaí thar an gcoitiantacht amach is amach le linn an tsamhraidh. Níl faoiseamh le fáil ón teas de ghnáth.

### Stair
Bhí roinnt tonnta teasa troma ar an Eoraip ó 2003 ar aghaidh, cuid díobh ina gcúis le taismigh a fuair bás (fuair timpeall 30,000 bás sa bhliain 2003 san Eoraip). 

Is féidir le triomach teacht as na tréimhsí tirime seo, rud a théann i bhfeidhm ar thalmhaíocht agus a chruthaíonn tosca an-tirim a bhféadann a bheith ina gcúis le dóiteáin foraoise.
mion|caoirigh ar foscadh

### Tonnta teasa in Éirinn
I mí Iúil 2021, d’eisigh Met Éireann a chéad rabhadh Ardteochta riamh ag comhairliú don phobal a bheith cúramach sa teas. Shroich ar a laghad deich stáisiún aimsire ar fud na hÉireann coinníollacha tonnta teasa. 

## Féach freisin

* Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, Iúil 2021
* Tonnta teasa san Eoraip, 2022
* Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022
* Téamh domhanda

## Tagairtí

Catagóir:Meitéareolaíocht
Catagóir:Tonnta teasa
Cath Mohács

clé|250px|mion|Cath Mohács
Ceann de na cathanna is tábhachtaí i stair lár na hEorpa ab ea **Cath Mohács**. Tharla sé ar an 29 Lúnasa 1526 i ngar do Mohács, idir Ríocht na hUngáire agus an Impireacht Otamánach. Bhuaigh an Impireacht Otamánach agus maraíodh Rí na hUngáire.   

Catagóir:Stair na hUngáire
Catagóir:Impireacht Otamánach
George Jeffreys, 1ú Barún Jeffreys

Ba bhreitheamh Breatnach é **George Jeffreys, 1ú Barún Jeffreys**, a rugadh ar an 15 Bealtaine 1645 in Acton, Wrexham, an Bhreatain Bheag agus a fuair bás ar an 18 Aibreán 1689.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1645
Catagóir:Básanna i 1689
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Breithiúna Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Oifigigh rialtais
Catagóir:Polaiteoirí na Breataine Bige
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Lámfhind

I miotaseolaíocht na nGael, sinsear Chlainne Mhíle ab ea **Lámhfhionn** (Sean-Ghaeilge **Lámfhind**) mac Agnoman (ach ní ionann é agus Agnoman athair Neimhidh).  Deirtear gur tháinig a mhuintir go hÉirinn ón Ibéir. Is tríd an muintir úd a rianadh an ginealach den chuid is mó d'Ard-Ríthe traidisiúnta na hÉireann.

De réir *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, d'aistrigh muintir Goídil Ghlais, sinsear eapainmneach ancestor na nGael ón Éigipt i dtrátha an Eacsadas, agus lonnaigh siad i Scitia.  Roinnt glúnta ina dhiaidh sin, áfach, ruaigeadh as an Scitia iad tar éis d'Agnoman Refloir, rí na Scitia, a mharú.  Chuaigh siad ar deoraíocht ar muir ar feadh seacht mbliana, i trí long ceangailte le chéile.  Fuair Agnoman bás ar an Muir Chaisp, agus tháinig Lámhfhionn i gceannas ar na deoraithe, i dteannta lena dheartháir Allot agus a gcol ceathrar Caicher, draoi.  chosain Caicher a mhuintir ó amhrán na Síréanaí, ag leá céarach isteach ina gcluasa, maraon le hOdaiséas.  Thug sé tuar go  lonnódh a sliochtaigh in Éirinn i gceann 300 bliain.  Idir an dá linn, lonnaigh siad Lámhfhionn ar bhruach an Mhuir Mheoid (*Gothia*, de réir Seathrúin Chéitinne), agus rugadh mac dó, Éibhear Glúinfhionn.  Ocht nglúin ina dhiaidh sin agus a sliochtach Braath mar cheannaire, tagadh a muintir ón áit sin go dtí an Ibéir, áit a gheobhadh Breogán mac *Braath* spléachadh ar Éirinn ó bharr túir.

## Tagairtí

Catagóir:Scéalta Miotaseolaíochta
William Joppy

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **William Torelle Joppy** a rugadh ar an 11 Meán Fómhair,1970 i Silver Spring, Maryland. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Julio César Green

Dornálaí Doiminiceach, a bhí ina churadh meánmheáchain, is ea **Julio César Green** a rugadh ar an 19 Bealtaine, 1967 i Las Terrenas, an Phoblacht Dhoiminiceach. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Doiminiceacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1967