Uathachas

Mí-ord le fadhbanna iompair agus teanga is ea an t-**Uathachas**, nó riocht ina bhfeidhmíonn duine go mínormálta in idirghníomhú sóisialta, le hiompar athdhéanta is cumarsáid fhabhtach, a thosaíonn roimh 3 bliana d'aois. 

Ní fios cad is cúis leis, agus tá taighde, taighde géiniteach mar chuid de, ar siúl ar fud an domhain chun tuiscint a fháil air.

Ceiliúrtar Lá Domhanda Feasachta ar Uathachas.ar an 2 Aibreán gach bliain.

mion|clé|Feasachta ar Uathachas
clé|mion|Físeán (i mBéarla)

thumb|Ba é Leo Kanner a chum an téarma ''Uathachas leanbaí'' in 1943.|clé

## Tréithe
mion|clé
Bíonn raon leathan intleachtachta ag páistí uathacha, agus braitheann an toradh don pháiste ar na háiseanna foghlama a chuirtear ar fáil dó. Is féidir le 80% de na páistí cúram a thabhairt dóibh féin nuair a fhásann siad suas. 

Is iad trí príomhtréithe an uathachais ná:
* Easpa idirghníomhaíocht shóisialta
* Easpa nó moill in úsáid teanga
* Suim thar fóir i rudaí ar leith

Ní mí-ord de chineál amháin atá i gceist, áfach. Labhraítear faoi speictream mí-oird an uathachais. Is féidir na mí-oird a rangú de réir cé chomh dona is atá siad. Sampaí is ea
* Uathachas leanbaí
* Siondróm Asperger
clé|mion|CDC na S-A :  tá a fhios againn inniu nach bhfuil baint ar bith ann idir an t-uathachas agus an vacsaín MMR.

## Stair
B'é Leo Kanner, síciatraí páistí Ostarach a d'oibrigh sna Stáit Aontaithe (agus a rugadh san Ostair i 1894), a thug an chéad chur síos ar airíonna an uathachais. D'fhoilsigh sé páipéar tábhachtach, *Autistic Disturbances of Affective Contact*, i 1943, agus b'é seo bunús ar staidéar eolaíoch faoin t-uathachas, in éineacht le hobair Asperger.

D'úsáid Lorna Wing an téarma "siondróm Asperger" don chéad uair i 1981. Ba phéidiatraí ón Ostair Hans Asperger a rinne an chéad chur síos ar an siondróm ina thráchtas dochtúireachta i 1944. *Die Autistischen Psychopathen* a thug sé air. I rith na 1940í, rinne Asperger staidéar ar ghrúpa buachaillí a bhí difriúil ó thaobh iompar pearsanta de, i gcomparáid 
le leanaí eile. Bhí fadhbanna teagmhála is sóisialta acu a bhí cosúil le leanaí le huathachas ach ní raibh na fadhbanna urlabhra is teanga a baineadh le huathachas acu.

Cé gurbh Ostaraigh an bheirt acu, níor bhuail siad riamh le chéile.

## In Éirinn
Tá uathachas ar dhuine as gach scór páistí scoile, de réir na bhfigiúirí sa bhliain 2024 ón Roinn Oideachais, ar méadú faoi thrí é le beagnach deich mbliana. (Mheas Matt Hussey in 2011 go mbaineann sé le páiste amháin as 2,000 san Iarthar, agus 4 oiread níos minice i mbuachaillí ná cailíní).  Deir síceolaithe go bhfuil trí phríomhchúis leis an méadú sin, mar atá, 

* tuiscint níos fearr i measc an phobail ar an ní is uathachas ann, 
* diagnóisiú níos fearr, agus 
* tuilleadh comharthaí sóirt a bheith á gcur san áireamh nuair atá daoine á measúnú.

Bhí imní in Éirinn faoin vacsaín MMR (Bruitíneach, Leicneach agus Bruitíneach Dhearg) tar éis "staidéar" ón Dr. Andrew Wakefield sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 1998 faoin gceangal idir an t-uathachas agus an MMR. Ach **tá a fhios againn inniu nach bhfuil baint ar bith ann idir an t-uathachas agus an vacsaín**.
## Féach freisin
* Hipirghníomhaíocht

## Tagairtí

Catagóir:Síceolaíocht
Catagóir:Leanaí
Catagóir:Neamhoird mheabhracha