open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coelacanthiformes

Ord neamhchoitianta d'éisc is ea **Coelacanthiformes** ina mbíonn dhá speiceas  atá ar marthain sa ghéineas *Latimeria*:  Céalacant an Aigéin Indiaigh Iartharach a bhíonn ar fáil go príomha in aice leis na hOileáin Chomóra, amach ó chósta thoir na hAfraice (Latimeria chalumnae) agus an céalacant Indinéiseach (Latimeria menadoensis).. Leanann siad an ginealach beo is sine ar eolas de chuid na Sarcopterygii (éisc liopa-eiteacha agus teitreapóid), rud a chiallaíonn go mbaineann siad níos dlúithe le héisc scamhógacha, reiptílí agus mamaigh ná le na héisc ga-eiteacha. Faightear iad ar feadh chósta an Aigéin Indiaigh agus Indinéisigh. Ós rud é nach bhfuil ach dhá speiceas de chéalacant agus an dá speiceas faoi bhagairt, is é an t-ord is mó d'ainmhithe atá i mbaolar fud an domhain é. Is é speiceas é céalacant an Aigéin Indiaigh Iartharach, atá i mbaol  go criticiúil. 

Baineann na céalacaint leis an fho-aicme Actinistia, ar ghrúpa d'éisc liopa-eiteacha iad a bhaineann le héisc 
scamhógacha agus héisc áirithe Deavónacha mar osteolepiforms, porolepiformes, rhizodontida, agus Panderichthys. 
## Tagairtí


Catagóir:Latimeriidae
Catagóir:Iontaisí beo
Catagóir:Éisc ubh-bheobhreitheach
Catagóir:Éisc de chuid na hOileáin Chomóra
Catagóir:Éisc na hIndinéise
Catagóir:Éisc Chéinia
Catagóir:Éisc Mhósaimbíc
Catagóir:Éisc na hAfraice Theas
Catagóir:Éisc na Tansáine
Jack P. Shepherd

Is aisteoir Sasanach é **Jack Peter Shepherd**. Rugadh é ar an 14 Eanáir 1988. Glacann Shepherd an pháirt mar David Platt sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Lucy Fallon

Is aisteoir Sasanach í **Lucy Elizabeth Fallon**. Rugadh í ar an 13 Samhain, 1995. Glacann Fallon an pháirt mar Bethany Platt sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

## Scannánliosta

Catagóir:Daoine a rugadh i 1995
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Julie Hesmondhalgh

Is aisteoir Sasanach í **Julie Claire Hesmondhalgh**. Rugadh í ar an 25 Feabhra 1970. Ghlac Hesmondhalgh an pháirt mar Hayley Cropper sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* idir 1998 agus 2014.

## Gradaim
Tá 8 ngradam buaite ag Hesmondhalgh.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Katherine Kelly

Is aisteoir Sasanach í **Bridget Katherine Kelly**. Rugadh í ar an 19 Samhain 1979. Ghlac Kelly an pháirt mar Becky McDonald sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Daoine beo
Betty Driver

Is aisteoir Sasanach í **Elizabeth Mary "Betty" Driver**. Rugadh í ar an 20 Bealtaine 1920 agus fuair sí bás ar an 15 Deireadh Fómhair 2011. Ghlac Driver an pháirt mar Betty Williams sa sobalchlár Coronation Street.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1920
Catagóir:Básanna in 2011
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanacha
William Roache

Is aisteoir Sasanach é **William Patrick "Bill" Roache**. Rugadh é ar an 25 Aibreán 1932. Glacann Roache an pháirt mar Ken Barlow sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Philip Lowrie

B'aisteoir Sasanach é **Colin Philip Lowrie**. Rugadh é ar an 20 Meitheamh 1936. Ghlac Lowrie an pháirt mar Dennis Tanner sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* sna blianta 1960–1968, agus arís i 2011–2014. Fuair sé bás ar 25 Aibreán 2025.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2025
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Bruno Langley

Is aisteoir Sasanach é **Bruno Langley**. Rugadh é ar an 21 Márta, 1983. Glacann Langley an pháirt mar  Todd Grimshaw sa sobalchlár *[[Coronation Street]]* úd de chuid ITV.

## Scannánliosta

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Daoine beo
Michael Le Vell

Is aisteoir Sasanach é **Michael Le Vell**. Rugadh é ar an 15 Nollaig 1964. Glacann Le Vell an pháirt mar Kevin Webster sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

## Scannánliosta

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Beverley Callard

Is aisteoir Sasanach í **Beverley Jane "Bev" McEwan**. Rugadh í ar an 28 Márta 1957. Glacann Callard an pháirt mar Liz McDonald sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

## Scannánliosta

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanacha
Catagóir:Daoine beo
Bethany Platt

Is carachtar ficseanúil í **Bethany Britney Platt** ar an gclár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Glacann Lucy Fallon an pháirt mar Bethany. Chonacthas Bethany ar an gclár den chéad uair ar an 4 Meitheamh 2000.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2000
Claire King

Is aisteoir Sasanach í **Claire King**. Rugadh í ar an 10 Eanáir 1962. Ghlac King an pháirt mar Erica Holroyd sa sobalchlár Coronation Street ó 2014 go 2017 agus an pháirt mar Kim Tate in Emmerdale ó 1989 go 1999. Tháinig sí sa séú háit le Brendan Cole ar an ceathrú sraith *[[Strictly Come Dancing]]* sa bhliain 2006.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Simon Gregson

Is aisteoir Sasanach é **Simon Alan Gregory**. Rugadh é ar an 2 Deireadh Fómhair, 1974. Glacann Gregson an pháirt mar Steve McDonald sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

## Scannánliosta

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
Faye Brooks

Is aisteoir Sasanach í **Faye Brooks**. Glacann Brooks an pháirt mar Kate Connor sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Melanie Hill

Is aisteoir Sasanach í **Melanie Jane Hill**. Rugadh í ar an 11 Eanáir 1962. Glacann Hill an pháirt mar Cathy Matthews sa sobalchlár *[[Coronation Street]]*.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Aisteoirí teilifíse Sasanach
Catagóir:Daoine beo
James Heffernan

Is Seanadóir Éireannach le Na Daonlathaigh Shóisialta é **James Heffernan** (rugadh 3 Deireadh Fómhair 1979). Bhíodh sé ina bhall Páirtí an Lucht Oibre. Tá Heffernan ag seasamh san Olltoghchán 2016 i gContae Luimnigh.

## Féach freisin

* Contae Luimnigh (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gContae Luimnigh

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill na nDaonlathaithe Sóisialta
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)
Averil Power

Is Seanadóir Éireannach í **Averil Power** (rugadh 26 Iúil 1978). Bhíodh sí ina ball d'Fhianna Fáil.

Tá Power ag seasamh san Olltoghchán 2016.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Máiría Cahill

Iriseoir as Béal Feirste í **Máiría Cahill** (a rugadh sa bhliain 1981). Tharraing sí aird ar mhí-úsáid ghnéis sa bhliain 2014 nuair a craoladh clár BBC Spotlight fúithi, "A Woman Alone with the IRA". Níor ciontaíodh duine ar bith riamh maidir lena cás, cé gur admhaigh an PSNI agus an Stiúrthóir Ionchúiseamh Poiblí sa tuaisceart nár láimhseáladh a cás mar ba chóir.  Bhí a scéal  inste aici sa leabhar a scríobh sí *Rough Beast – my Story and the Rreality of Sinn Féin,* a tháinig amach sa bhliain 2023. 

Toghadh Cahill mar sheanadóir san Oireachtas le Páirtí an Lucht Oibre sa bhliain 2015. D'éirigh sí as an bhliain dár gcionn. 
[clé|mion|[Máiría Cahill|Maria Cahill, 2014, agus fuath ban san IRA sna 1990idí]]

## Mí-úsáid ghnéis
Bhí Máiría Cahill sé bliana déag sa bhliain 1997 nuair a rinne comhalta den IRA éigniú agus mí-úsáid ghnéis uirthi arís agus arís eile ar feadh bliana i dteach a haintín in iarthar Bhéal Feirste. An bhliain dár gcionn, toghadh Cahill mar rúnaí Ógra Shinn Féin. Lean sí ar aghaidh ag obair do Shinn Féin go dtí 2001.

In 1999, dúirt bean ar inis sí a scéal di leis an IRA go raibh éigniú á chur i leith chomhalta den eagraíocht aici. Cuireadh iallach uirthi ceisteanna ó chomhaltaí den IRA a fhreagairt ag ‘fiosrúchán’ ar leanadh leis. Tamaill níos déanaí, chuir an lucht fiosraithe iachall uirthi suí sa seomra céanna leis an bhfear a bhí freagrach as na hionsaithe a thug íde béil di agus a cuid líomhaintí á séanadh aige. Bhí uirthi aghaidh a thabhairt ar an bhfear a d’ionsaigh í in aghaidh a tola agus phléigh comhaltaí den eagraíocht an “fiosrúchán” a bhí ar bun acu lena tuismitheoirí, arís in aghaidh a tola.

Le linn 2000-06, phléigh Cahill a cás cúpla uair le huachtarán Shinn Féin Gerry Adams,  dar léi féin. In 2010 thug Cahill ráiteas don PSNI faoi na hionsaithe agus faoi fhiosrúchán an IRA. Ach i gcúirt i mBéal Feirste in 2014, fuarthas an fear ar chuir sí éigniú ina leith agus triúr ar cuireadh rannpháirtíocht i bhfiosrúchán an IRA ina leith neamhchiontach nuair a tarraingíodh siar na cúisimh ina leith cheal fianaise.

An bhliain dár gcionn, dúradh i dtuairisc ar fhiosrúchán neamhspleách a raibh an t-abhcóide Keir Starmer i gceannas air go raibh láimhseáil an cháis an-lochtach. Ghabh Stiúrthóir na nIonchúiseamh Poiblí sa tuaisceart leithscéal léi. In 2018, d’fhoilsigh Ombudsman na bPóilíní i dTuaisceart Éireann tuairisc a dúirt gur chlis an PSNI uirthi. Ghabh an Príomh-Chonstábla George Hamilton leithscéal léi thar ceann an fhórsa.

## Féach freisin

* Mí-úsáid ghnéis
* Dúnmharú Jean McConville

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Mí-úsáid ghnéis
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:IRA Sealadach
Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre
Catagóir:Íospartaigh choireachta
John Kelly

Is Seanadóir le Páirtí an Lucht Oibre é **John Kelly** (a rugadh ar an 2 Feabhra 1960).

Sheas Kelly san Olltoghchán 2016 sa Ros Comáin–Gaillimh.

## Féach freisin

* Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Ros Comáin–Gaillimh

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)
Denis Landy

Ba Sheanadóir Éireannach le Páirtí an Lucht Oibre é **Denis Landy** (rugadh 28 Feabhra 1962). D'éirigh sé as i ngeall ar chúrsaí sláinte sa bhliain 2017.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Asparagales

Ord de phlandaí is ea **Asparagales**, sna córais aicmithe nua-aimseartha ar nós an Ghrúpa Fíligineachta Angiospermae (Béarla: **') agus an Gréasán Fíligineachta Angiospermae (Béarla: **').

## Tagairtí
Susan O'Keeffe

Is Seanadóir Éireannach le Páirtí an Lucht Oibre í **Susan O'Keeffe** (rugadh 18 Meán Fómhair 1960).

## Féach freisin

* Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim
* Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)
John Gilroy

Is Seanadóir Éireannach le Páirtí an Lucht Oibre é **John Gilroy**, a rugadh ar 20 Iúil 1967 i mBaile Átha Buí, i gContae Chorcaí.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Thuaidh-Lár
* Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
John Whelan

Is iarSheanadóir Éireannach le Páirtí an Lucht Oibre é **John Whelan** (a rugadh ar an 24 Márta 1961).

Sheas Whelan san Olltoghchán 2016 i Laois.

## Féach freisin

* Laois (Dáilcheantar)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Laois (Dáilcheantar)
Lorraine Higgins

Is abhcóide agus iar-Sheanadóir Éireannach le Páirtí an Lucht Oibre í **Lorraine Higgins** (rugadh 1979). D'ainmnigh an Taoiseach Enda Kenny don Seanad í i mí Bhealtaine na bliana 2011.

D'fhan sí sa Seanad go dtí 2016 agus sheas sí in Olltoghchán 2016 in Oirthear na Gaillimhe, ach theip uirthi.

## Féach freisin

* Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nGaillimh Thoir

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)
Jim Walsh

Is Seanadóir Éireannach le Fianna Fáil é **Jim Walsh** (rugadh 5 Bealtaine 1947).

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Rónán Mullen

Is polaiteoir Éireannach é **Rónán Mullen** (a rugadh ar an 13 Deireadh Fómhair 1970). Tá sé ar dhuine de na polaiteoirí is mó i dTeach Laighean a bhfuil cáil na Gaeilge air.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine ón Irish Examiner
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Gaeilgeoirí
Feargal Quinn

Ba sheanadóir Éireannach é **Feargal Quinn** (27 Samhain 1936 - 24 Aibreán 2019).

## Féach freisin

* Comhghuaillíocht Neamhspleách

Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Comhghuaillíocht Neamhspleách
Sean Barrett (eacnamaí)

Is eacnamaí agus iarsheanadóir Éireannach é **Sean Declan Conrad Barrett**, a rugadh sa bhliain 1944. Ard-léachtóir i Roinn na hEacnamaíochta i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath  agus Comhalta an Choláiste ab ea é.

Mar eacnamaí tá saineolas aige in eacnamaíocht iompair, go mór mhór aeriompar sibhialta.

### Seanadóir
Toghadh é ina bhall de Sheanad Éireann do thoghcheantar Ollscoil Bhaile Áthe Cliath i Mí Aibreáin na bliana 2011, ach chaill sé an suíochán, más ar éigin, sa bhliain 2016.

## Féach Freisin
* Seán Barrett

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Eacnamaithe Éireannacha
Catagóir:Fir
Katherine Zappone

Is Teachta Dála Éireannach í **Katherine Zappone** a rugadh ar an 25 Samhain 1953 i stát Washington,  Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí sí ina  seanadóir sa 24ú seanad tar éis ainmniúcháin a fháil ón taoiseach, Éanna Ó Coinnigh. Sheas sí in Olltoghchán na hÉireann, 2016 i mBaile Átha Cliath Thiar Theas agus toghadh í le 6.6% de na vótaí céad rogha. Ceapadh mar aire leanaí í i mí na Bealtaine 2016. 
## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas
* Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil. Arna rochtain ar 6 Bealtaine 2016 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Mary Ann O'Brien

Is Seanadóir Éireannach í **Mary Ann O'Brien** (rugadh 8 Meán Fómhair 1960).

Ainmnigh Enda Kenny don seanad í sa bhliain 2011, agus sheas O'Brien don Seanad arís in Olltoghchán 2016 le Renua Éireann.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Máirtín Mac Giolla Íosa

[mion|Máirtín Mac Giolla Íosa (ar chlé), taobh le [Máire Mhic Giolla Íosa|Mháire Mhic Giolla Íosa, Lech Kaczyński agus a bhean chéile seisean in Áras an Uachtaráin]] 
Is iar-Sheanadóir Éireannach é **Máirtín Mac Giolla Íosa** (*Martin McAleese*), a rugadh ar 24 Márta 1951. Is fear céile Mháire Mhic Giolla Íosa, 8ú huachtarán na hÉireann, é.

Rugadh, tógadh agus oileadh i mBéal Feirste é.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Jillian van Turnhout

Is Seanadóir Éireannach í **Jillian van Turnhout** (rugadh 29 Márta 1968).

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Fiach Mac Conghail

Is Seanadóir Éireannach é **Fiach Mac Conghail** (rugadh 4 Lúnasa 1964).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Mary Moran

Is Seanadóir Éireannach í **Mary Moran** (rugadh 28 Meitheamh 1960).

Sheas Moran in Olltoghchán na hÉireann, 2016 ach níor toghadh í.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Daoine beo
Gerard Craughwell

Is Seanadóir Éireannach é **Gerard Patrick Craughwell** (*Gearóid P. Ó Creachmhaoil* i dteacsanna oifigiúla as Gaeilge) a rugadh ar 22 Samhain 1953 i gCathair na Gaillimhe. Is seanadóir neamhspleách é do thogh-ghrúpa an tsaothair.

Chuaigh Craughwell isteach sna Royal Irish Rangers agus é óg. Tar éis cúig bliana sna Rangers, d'fhill sé go hÉirinn agus chuaigh sé isteach in airm na Poblachta. D'fhan sé ann go dtí 1980. 

Toghadh don Seanad é den chéad uair sa bhliain 2014 mar bhall de Painéal an Chultúir agus an Oideachais. Dhiúltaigh grúpa neamhspleách an tSeanaid dó mar bhall den ghrúpa.

## Féach freisin

* Comhghuaillíocht Neamhspleách

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhghuaillíocht Neamhspleách
Love Is in the N2-O2-Ar-CO2-Ne-He-CH4

Craoladh an tríú heipeasóid déag, **Love Is in the N<sub>2</sub>-O<sub>2</sub>-Ar-CO<sub>2</sub>-Ne-He-CH<sub>4</sub>**, den seachtú sraith is fiche *[[The Simpsons]]* ar an 14 Feabhra 2016. Scríobh John Frink an eipeasóid seo. D'fhéach 2.89 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 27)
Pilot (Rick and Morty)

Craoladh an chéad eipeasóid, **"Pilot"**, den chéad sraith *[[Rick and Morty]]* ar an 2 Nollaig, 2013. Scríobh Dan Harmon agus Justin Roiland an eipeasóid seo. D'fhéach 1.10 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:Eipeasóidí Rick and Morty
Anatomy Park

Craoladh an tríú heipeasóid, **"Anatomy Park"**, den chéad sraith *[[Rick and Morty]]* ar an 16 Nollaig, 2013. Scríobh Eric Acosta agus Wade Randolph an eipeasóid seo. D'fhéach 1.3 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:Eipeasóidí Rick and Morty
Marie-Louise O'Donnell

Is Seanadóir Éireannach í **Marie-Louise O'Donnell**, a rugadh ar 5 Meán Fómhair 1952 i gCaisleán an Bharraigh, Contae Mhaigh Eo. Bhí sí ina léachtóir ar chumarsáid in DCU. Tharraing aird an phobail uirthi féin den chéad uair agus í ina tuairisceoir ar RTÉ Raidió 1 i samhradh na bliana 2010. D'ainmnigh an Taoiseach Enda Kenny í don Seanad.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Baill den 24ú Seanad
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Daoine beo
Ricksy Business

Craoladh an t-aonú heipeasóid déag, **"Ricksy Business"**, den chéad sraith *[[Rick and Morty]]* ar an 14 Aibreán, 2014. Scríobh Ryan Ridley agus Tom Kauffman an eipeasóid seo. D'fhéach 2.1 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:Eipeasóidí Rick and Morty
A Rickle in Time

Craoladh **"A Rickle in Time"**, an chéad eipeasóid den dara sraith de *[[Rick and Morty]]*, ar an 26 Iúil 2015. Scríobh Matt Roller an eipeasóid seo. D'fhéach 2.12 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:Eipeasóidí Rick and Morty
Mortynight Run

Craoladh an dara heipeasóid, **"Mortynight Run"**, den dara sraith *[[Rick and Morty]]* ar an 2 Lúnasa, 2015. Scríobh David Phillips an eipeasóid seo. D'fhéach 2.18 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:Eipeasóidí Rick and Morty
American Idol (sraith 1)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é ***[[American Idol]]***, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an chéad sraith American Idol ar 11 Meitheamh 2002 agus chríochnaigh sé ar 4 Meán Fómhair 2002.

B'iad Simon Cowell, Paula Abdul agus Randy Jackson na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Kelly Clarkson an tsraith agus tháinig Justin Guarini sa dara háit.

## Cairt Díbeartha

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:2002 séasúir teilifíse
American Idol (sraith 2)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é ***[[American Idol]]***, a tosaíodh I Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Craoladh é ar Fox. Thosaigh an dara sraith de American Idol ar 21 Eanáir 2003 agus chríochnaigh sé ar 21 Bealtaine 2003.

B'iad Simon Cowell, Paula Abdul agus Randy Jackson na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Ruben Studdard an tsraith agus tháinig Clay Aiken sa dara háit.

## Cairt Díbeartha

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:2003 séasúir teilifíse
American Idol (sraith 7)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse a chruthaigh Simon Fuller é ***[[American Idol]]***, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Craoladh é ar Fox. Thosaigh an seachtú sraith American Idol ar 15 Eanáir 2008 agus chríochnaigh sé ar 21 Bealtaine 2008.

B'iad Simon Cowell, Paula Abdul agus Randy Jackson na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh David Cook an tsraith agus tháinig David Archuleta sa dara háit.

## Cairt Díbeartha

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:2008 séasúir teilifíse
William S. Burroughs

Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i St. Louis, Missouri ab ea **William Seward Burroughs II** (5 Feabhra, 1914 – 2 Lúnasa, 1997).

## Naisc sheachtracha
* Tá a thuilleadh meán ag Cómhaoin Wikimedia a bhaineann leis an ábhar seo: William S. Burroughs
* Tá ábhar ag Wikiquote (en) a bhaineann leis an ábhar seo: William S. Burroughs

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1914
Catagóir:Básanna i 1997
American Idol (sraith 8)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é ***[[American Idol]]***, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an ochtú sraith American Idol ar 14 Eanáir 2009 agus chríochnaigh sé ar 20 Bealtaine 2009.

B'iad Simon Cowell, Paula Abdul, Randy Jackson agus Kara DioGuardi na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Kris Allen an tsraith agus tháinig Adam Lambert sa dara háit.

## Cairt Díbeartha

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:2009 séasúir teilifíse
American Idol (sraith 9)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é ***[[American Idol]]***, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an naoú sraith American Idol ar 26 Eanáir 2010. Tháinig deireadh leis ar 26 Bealtaine 2010.

B'iad Simon Cowell, Ellen DeGeneres, Randy Jackson agus Kara DioGuardi na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Lee DeWyze an tsraith agus tháinig Crystal Bowersox sa dara háit.

## Cairt Díbeartha

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:2010 séasúir teilifíse
American Idol (sraith 10)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é ***[[American Idol]]***, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an deichiú sraith American Idol ar 19 Eanáir 2011 agus chríochnaigh sé ar 25 Bealtaine 2011.

B'iad Randy Jackson, Jennifer Lopez agus Steven Tyler na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Scotty McCreery an tsraith agus tháinig Lauren Alaina sa dara háit.

## Cairt Díbeartha

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:2011 séasúir teilifíse
American Idol (sraith 12)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é ***[[American Idol]]***, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an dara sraith déag American Idol ar 16 Eanáir 2013 agus chríochnaigh sé ar 16 Bealtaine 2013.

B'iad Randy Jackson, Mariah Carey, Nicki Minaj agus Keith Urban na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Candice Glover an tsraith agus tháinig Kree Harrison sa dara háit.

## Cairt Díbeartha

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:2013 séasúir teilifíse
American Idol (sraith 14)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é ***[[American Idol]]*** no **American Idol XIV**, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an ceathrú sraith déag American Idol ar 7 Eanáir 2015 agus chríochnaigh sé ar 13 Bealtaine 2015.

B'iad Jennifer Lopez, Harry Connick, Jr. agus Keith Urban na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Nick Fradiani an tsraith agus tháinig Clark Beckham sa dara háit.

## Cairt Díbeartha

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:2015 séasúir teilifíse
American Idol (sraith 15)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é ***[[American Idol]]*** nó **American Idol XV**, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Chraol sé ar Fox. Thosaigh an cúigiú sraith déag American Idol ar 6 Eanáir 2016 agus chríochnaigh sé ar an 7 Aibreán 2016. B'é seo an tsraith deireanach *American Idol* go dtí go raibh sé fógraíodh go mbeadh an chlár ag filleadh dá séú sraith déag ar ABC.

B'iad Jennifer Lopez, Harry Connick, Jr. agus Keith Urban na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Trent Harmon an tsraith agus tháinig La'Porsha Renae sa dara háit.

## Cairt Díbeartha

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:2016 séasúir teilifíse
Newport, Essex

Is é **Newport** sráidbhaile mór in Essex in aice le Saffron Walden. Tá os cionn 2,000 daoine sa tsráidbhaile, maidir leis an daonáireamh sa bhliain 2011.

Is sé an tagairt is luaithe de Newport sa Leabhar Domesday.

Tá seirbhís traenach rialta chuig London Liverpool Street agus ón stáisiún iarnróid Newport (Essex).

Is é an t-ainm a chreidtear a bheith de bhunadh Angla-Shacsanach. Is é an t-ainm a chreidtear a chiallaíonn baile nua nó margaidh.

## Stair
Is é an t-ainm a chreidtear a chiallaíonn baile nua nó margaidh. Rinne an sráidbhaile go maith go dtí thart ar 1300. Tá séipéal, Naomh Muire na Maighdean, dátaí ó dheireadh an 14ú haois.

Sa bhliain 1588, is sí “Dame Joyce Frankland” a bunaíodh an Scoil Ghramadaí saor. 

Sa bhliain 1744 cuireadh feabhas mór ar an bpríomhbhóthar. Thug sé seo daoine nua agus trádáil nua go dtí an tsráidbhaile. Tháinig an iarnróid sa bhliain 1845. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Essex
Páirtí Daonlathach Éireannach

Is páirtí polaitiúil i bPoblacht na hÉireann é **Páirtí Daonlathach Éireannach** a bunaíodh sa bhliain 2013.

## Torthaí toghcháin an pháirtí
### Olltoghcháin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* suíomh oifigiúil.

Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
George Gaynes

Aisteoir Meiriceánach ab ea **George Gaynes** nó **George Jongejans**, a rugadh ar 16 Bealtaine, 1917 agus a fuair bás 15 Feabhra, 2016.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Básanna in 2016
East Hanningfield

Is sráidbhaile é atá lonnaithe in Essex **East Hanningfield**.

Is é an cuma is luaithe den ainm Hanningfield le fáil sa Leabhar Domesday sa bhliain 1086.

Crochadh dhá chónaitheoirí as an ghlacadh Éirí amach na Tuathánaigh sa bhliain 1381.

Sa 7ú haois, is sé an “Saxon Príomh” a thiontú in aghaidh an Chríostaíochta.

Is é an Parsún na hEast Hanningfield, a thochailt an tobar I mí an Mheithimh, 1790-1791.

Is é an tEaglais atá ann faoi láthair, Eaglais na Naomh, a bhí coisricthe ag an Easpag, sa bhliain Meitheamh 1885.

## Tagairtí
1. Hidden Essex, Stan Jarvis. With Illustrations by Joan Bill. Countryside Books, Newbury, Berkshire. ISBN 1-85306-048-8; ISBN 9-781853060489

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Essex
An Pálás Criostail

Foirgneamh déanta d'iarann teilgthe agus plátghloine a tógadh i Hyde Park, Londain Shasana, sa bhliain 1851 ab ea **an Pálás Criostail**. Tógadh é i gcomhair an Taispeántais Mhóir, an chéad taispeántas domhanda. Joseph Paxton a dhear an pálás, agus é ag baint úsáid as bealach ceannródaíoch tógála ar a dtugtar réamhdhéanamh inniu. Aistríodh an Pálás Criostail go Sydenham i ndeisceart Londan nuair tháinig deireadh an taispeántais sa bhliain 1854. Baineadh anuas an Pálás Criostail agus tógadh arís é i gcomharsanacht in Sydenham ar a dtugtar Crystal Palace go dtí an lá inniu. Ceann scríbe do thurasóirí as gach aicme sóisialta a bhí ann. Scriosadh i ndóiteán é ar 30 Samhain 1936.
mion|clé|An Pálás Criostail faoi thine, 30 Samhain 1936

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh an Crystal Palace Museum, arna rochtain ar 23 Feabhra 2016

Catagóir:Stair Londan
Liosta de charachtair Red Rock (2016)

Sobaldráma Béarla atá á chraoladh ar TV3 ó 7 Eanáir 2015 ar aghaidh é *[[Red Rock]]*. Is liosta na gcarachtar é seo a bhí ar Red Rock den chéad uair sa bhliain 2016.

## D.I. Lonergan

Rinne **D.I. Lonergan** (Mark Doherty)  6 Eanáir, 2016.

## Jules McGonigle

Rinne **Jules McGonigle** (Sean Mahon) 3 Feabhra, 2015.

## Joe Fallon

Rinne **Joe Fallon** (Johnathon Byrne)  7 Feabhra, 2015.

## Carachtair Eile

## Tagairtí

Catagóir:Red Rock
Carrie Underwood

Is ceoltóir, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach í **Carrie Marie Underwood** (r. 10 Márta 1983). Bhuaigh sí an ceathrú sraith *[[American Idol]]* sa bhliain 2005.

## Dioscliosta
* *Some Hearts* (2005)
* *Carnival Ride* (2007)
* *Play On* (2009)
* *Blown Away* (2012)
* *Storyteller* (2015)
* *Cry Pretty* (2018)

## Camchuairteanna
*Carrie Underwood: Live in Concert (2006)
*Carnival Ride Tour (2008)
*Play On Tour (2010–11)
*Blown Away Tour (2012–13)
*Storyteller Tour: Stories in the Round (2016)
*Cry Pretty Tour 360 (2019)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:American Idol
Jordin Sparks

Is ceoltóir, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach í **Jordin Brianna Sparks** (r. 22 Nollaig 1989). Bhuaigh sí an séú sraith de *[[American Idol]]* sa bhliain 2007.

## Dioscliosta
*2007: *Jordin Sparks*
*2009: *Battlefield*
*2015: *Right Here, Right Now*

## Camchuairteanna
*2010: Battlefield Tour

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:American Idol
Brush with Greatness

Craoladh an t-ochtú heipeasóid déag, **"Brush with Greatness"**, den dara sraith *[[The Simpsons]]* ar an 11 Aibreán 1991. Scríobh Brian K. Roberts an eipeasóid seo. D'fhéach 20.6 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 2)
The War of the Simpsons

Craoladh an fichiú heipeasóid, **"The War of the Simpsons"**, den dara sraith *[[The Simpsons]]* ar an 2 Bealtaine 1991. Scríobh John Swartzwelder an eipeasóid seo. D'fhéach 19.7 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh
Feictear Snake Jailbird den chéad uair san eipeasóid.

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 2)
Three Men and a Comic Book

Craoladh an t-aonú heipeasóid is fiche, **"Three Men and a Comic Book"**, den dara sraith *[[The Simpsons]]* ar an 9 Bealtaine 1991. Scríobh Jeff Martin an eipeasóid seo. D'fhéach 21.0 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh
Déanann Comic Book Guy, Mrs. Glick, Radioactive Man, Fallout Boy, agus Bartman a gcéad cuma san eipeasóid.

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 2)
Reggio Emilia

Is í **Reggio Emilia** cathair sa réigiún Emilia-Romagna san Iodáil.

Catagóir:Cathracha na hIodáile
Modena

Is í **Modena** cathair sa réigiún Emilia-Romagna san Iodáil.

Catagóir:An Ghaill
Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe
Catagóir:Cathracha na hIodáile
Catagóir:Emilia-Romagna
Lamiales

Is ord iad na **Lamiales** sa ghrúpa Asteridae de phlandaí bláthanna déchotailéadónacha. Cuimsíonn sí thart ar 24,000 speiceas, roinnte ina thart ar 20 fine. Baill aitheanta nó tábhacht ó thaobh an gheilleagair de is ea Lavandula, líológ, ológ, seasmain, fuinseog, téac, antairíneam, seasaman, silliam, sáiste, agus roinnt luibheanna boird mar shampla mismín, basal, agus marós.
## Tagairtí


Catagóir:Oird na nAngaispeirmeacha
Fürth

Cathair mhór i ndeisceart na Gearmáine is ea **Fürth**. Ciallaíonn an t-ainm Fürth 'ath' i dteanga na bhFranc. Taifeadadh Fürth den chéad uair sa bhliain 1007 a fógraíodh an tImpire Heinrich II go raibh a chuid maoine don easpagóideacht nua Bamberg. Tá Fürth suite ar 294m os cionn leibhéal na farraige, taobh leis an abhainn Rednitz, sa stát Bayern, in aice le Nürnberg. Tá an chathair 379km ar shiúl ó Bheirlín (Príomhcathair na tíre), 174km ó Mhünchen,276 ó Stuttgart agus 233km ó Heidelberg.  Baineann Fürth leis an limistéar Mittelfranken agus tá 121.519 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:Fürth
Catagóir:An Ghearmáin
Catagóir:An Bhaváir
James Fenimore Cooper

Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i mBurlington, New Jersey, ab ea **James Fenimore Cooper** (15 Meán Fómhair 1789 – 14 Meán Fómhair 1851). D'fhás Cooper aníos in 
Cooperstown, Nua-Eabhrac, baile beag a chuir a sheanathair ar bun. Úrscéalta stairiúla a scríobh sé, go mór mór leabhair faoin teorainn agus an gcoimhlint idir na hEorpaigh agus na Bundúchasaigh. Bhain sé clú amach dó féin leis an tsraith leabhar úd *Leatherstocking Tales*: orthu seo ba é *The Last of the Mohicans* (1826) ba mhó a fuair fáilte ón bpobal.
[mion|Chaith Cooper agus a theaghlach na blianta 1826–1833 san [An Eoraip|Eoraip. Scríobh sé roinnt mhaith ábhar faoin bpolaitíocht ansin, agus é ag cosaint Mheiriceá—agus an phoblachtanachais go ginearálta—agus ag ionsaí an bhealach a bhaineadh uasaicmí na hEorpa a gcumhacht.]]

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1789
Catagóir:Básanna i 1851
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Harriet Beecher Stowe

Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i Litchfield, Connecticut ab ea **Harriet Elisabeth Beecher Stowe** (14 Meitheamh 1811 – 1 Iúil 1896). 

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1811
Catagóir:Básanna i 1896
Alasdair McDonnell

Is polaiteoir Éireannach é **Alasdair McDonnell** atá ina bhall den Pháirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO nó SDLP), agus a bhí tráth ina Fheisire Parlaiminte do Bhéal Feirste Thiar, ón bhliain 2011 ar aghaidh go dtí 2017.  Bhí sé ina chomhalta de Thionól Reachtach Thuaisceart Éireann do Bhéal Feirste Thiar ón bhliain 1998 go dtí 2015. Ba Cheannaire an SDLP é ó 2011 go dtí 2015.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha
Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre
Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann
Comhghuaillíocht Neamhspleách

Grúpa polaitiúil Éireannach í an **Chomhghuaillíocht Neamhspleách** () atá comhdhéanta de bhaill de chuid  agus de phoblachtóirí in Éirinn a cuireadh ar bun sa bhliain 2015. Ba é Shane Ross agus Michael Fitzmaurice a bhunaigh an grúpa.

## Féach freisin

* Polaiteoirí sa Chomhghuaillíocht Neamhspleách
* Independent Ireland

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil  

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Maribor

Is í Maribor an dara cathair is mó sa tSlóivéin le daonra 96,000. Tá an chathair suite in Styria Íochtarach, in oirthuaisceart na tíre.

Catagóir:Cathracha na Slóivéine
Catagóir:An tSlóivéin
Bridget & Eamon

Clár grinn atá á chraoladh ar RTÉ a Dó ó 1 Feabhra, 2016 é ***Bridget & Eamon***. Tá sé bunaithe ar na sceitsí Bridget & Eamon ar ''Republic of Telly''. Tá bean céile agus fear céile 1980idí atá léirithe ag Bernard O'Shea agus Jennifer Maguire.

## Carachtair
### Príomhcharachtair
*Bridget - Jennifer Maguire
*Eamon - Bernard O'Shea

### Carachtair eile
#### Céad sraith
*Fr. Gabriel - Edwin Sammon
*Frank - Colum McDonnell
*Noreen - Norma Sheahan
*Dolores - Eleanor Tiernan
*Concepta - Sharon Mannion
*Child - Kevin Savage
*Child - Alexander Colgan
*Dream Girl - Hannah Foley
*Dream Girl - Kelsey Flood
*Child - Harry Kyle
*Child - Harry Nolan
*Child - Hannah O'Toole
*Noreen's Mother - Veronica Butler
*Child - Amy Turner
*Child - Anu Demel
*Barman - Graeme Singleton
*Phelim - Keith Walsh
*Barbara - Mary McEvoy

#### Dara sraith
*Mikey - Mark Huberman
*Paudge - Graeme Singleton
*Tadhg - Declan Rooney

## Eipeasóidí
### Sraith a hAon

### Sraith a Dó

### Sraith a Trí

### Speisialta 2017

## Gradaim
### Irish Film and Television Awards

## Tagairtí

Catagóir:Cláir dráma grinn suímh
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Catagóir:Ficsean stairiúil
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Sceitsí grinn
Catagóir:Cláir Ghrinn
Tom Wolfe

Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i Richmond, Virginia, is ea **Thomas Kennerly "Tom" Wolfe, Jr** ( 2 Márta 1931 – 14 Bealtaine 2018). Scríobh sé ficsean agus neamhfhicsean sa stíl ar a dtugtar New Journalism ina measctar tuairisceoireacht agus teicnící liteartha atá níos tipiciúla san fhicsean. Is é *Bonfire of the Vanities*, úrscéal mórdhíola, an saothar is cáiliúla leis.   

## Féach freisin

* New Journalism

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:Daoine as Virginia
Ficsean lucht leanúna

Is éard is **ficsean lucht leanúna** *ficsean díograiseora* nó *fan-fiction* ann ná scéalta a scríobhann an mórphobal faoi charachtair aitheanta ón litríocht, carachtair ar féidir le húdair amaitéaracha a rogha rud a dhéanamh leo. Cuireann sé carachtair as leabhair nó seánraí éagsúla i scéalta úra, an deireadh athraithe agus suimeanna grá tiontaithe bun os cionn. Cumtar réamhscéalta agus iarscéalta nó cuirtear na scríbhneoirí féin isteach sa scéal. Is féidir gur 50 Shades of Grey an sampla is cáiliúla den fhicsean lucht leanúna a thosaigh amach mar fhicsean lucht leanúna bunaithe ar scéalta Twilight. Chum E. L. James é agus thug Edward Cullen agus Bella Swan ar na príomhcharachtair mar a bhí in Twilight. Carachtair aitheanta féin ó 50 Shades a bhí iontu ar deireadh. Is ar an idirlíon is mó atá an ficsean lucht leanúna ag déanamh dul chun cinn agus tá go leor suíomh ann a dhíríonn ar sheánraí faoi leith. Ar charachtair na mórleabhar den mhórchuid a scríobhann siad. Tá an féinfhoilsiú agus ríomhleabhar tar éis gné na saoirse seo a athrú agus tá roinnt daoine anois in ann airgead a bhaint óna gcuid saothair. I measc na gcarachtar is mó a scríobhtar fúthu, is é Harry Potter is coitianta agus ansin Star Wars, Star Trek, Twilight, chomh maith le scéalta Lord of the Rings.

Deirtear go bhfuil na milliúin á léamh agus á scríobh anois agus ficsean lucht leanúna ann de scannáin, shraitheanna teilifíse agus charachtair ón mBíobla fiú. Cé gur i mBéarla is coitianta atá ficsean lucht leanúna, tá réimse leathan i dteangacha eile chomh maith. Tá roinnt samplaí ann i nGaeilge cheana.

catagóir:Litríocht
catagóir:An t-idirlíon
Colum Eastwood

Polaiteoir i dTuaisceart Éireann is ea **Colum Eastwood** (a rugadh ar an 30 Aibreán 1983), a bhí ina cheannaire ar an bPáirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO) idir 14 Samhain 2015 - 5 Deireadh Fómhair 2024. Toghadh é do Thionól Thuaisceart Éireann sa bhliain 2011 agus mar MP in 2019. Toghadh é arís san Olltoghchán 2024.
clé|mion|2023

## Gairm bheatha
Toghadh Eastwood chun Chomhairle Cathrach Dhoire sa bhliain 2005, agus toghadh é ar feadh téarma bliana mar Mhéara Dhoire i Meitheamh 2010. In aois a 27, ba é an méara is óige sa chathair go dtí sin..

Tar éis é a bheith tofa do Thionól Thuaisceart Éireann i mBealtaine 2011, ceapadh Eastwood mar Ionadaí an PSDLO ar Choiste Oifig an Chéad Aire agus an Leas-Chéad-Aire. Suígh sé ar an Choiste um Chaighdeáin agus Pribhléidí.

Ar an 14 Samhain 2015, chuaigh sé san iomaíocht sa toghchán ceannaireachta a bhí ar siúl ag Comhdháil Bhliantúil an PSDLO agus fuair sé an lámh in uachtar ar an sealbhóir, Alasdair McDonnell, le 172 vóta in aghaidh 133.

Toghadh é mar fheisire parlaiminte thoghcheantar an Fheabhail atá sa bhliain  2019, tráth a thóg sé an suíochán ar ais ó Shinn Féin ar son an SDLP le móramh de 17,000 vóta. Atoghadh é san olltoghchán i mí Iúil 2024 le móramh de 4,000 vóta.

Ar an 29 Lúnasa 2024, d'fhógair Eastwood go foirmiúil go raibh sé le héirí as a chúram mar cheannaire an Pháirtí.

## Féach freisin

* Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann
* Claire Hanna

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha
Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre
Catagóir:An Feabhal (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Séamus Mallon

Polaiteoir i dTuaisceart Éireann ab ea **Séamus Frederick Mallon** (17 Lúnasa 1936 - 24 Eanáir 2020) a bhí ina chéad Leas-Chéad-Aire Thuaisceart Éireann ón bhliain 1998 go dtí 2001. Bhí sé freisin ina Leas-Cheannaire ar an Pháirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre ó 1979 go dtí 2001.

Bhí Mallon i gcroílár na n-iarrachtaí chun Comhaontú Aoine an Chéasta a bhaint amach sa bhliain 1998.

## Cúlra
Rugadh Séamus Mallon ar an bhaile Cnoc an Mhargaidh i gContae Ard Mhacha, agus fuair sé a chuid  oideachais i Scoil na Mainistreach (Iúr Cinn Trá), agus i Scoil Ghramadaí Naomh Pádraig, Ard Mhacha, Mar shlí bheatha chuaigh sé leis an múinteoireacht, cosúil lena athair, agus ceapadh é ina ardmháistir ar St. James's Primary School, Cnoc an Mhargaidh.
Bhí baint ag Mallon freisin leis an Chumann Lúthchleas Gael, ag imirt pheil Ghaelach do Chontae Ard Mhacha.

## Polaitíocht

Le linn na seascaidí, bhí sé páirteach sa ghluaiseacht cearta sibhialta, go háirithe in Ard Mhacha féin. Sa bhliain 1979, nuair a chuaigh John Hume ó bheith ina leascheannaire ar an PSDLO (faoi Gerry Fitt) go cheannaire, déanadh leascheannaire de Mhallon. Toghadh é ar an chéad fheidhmeannas comhroinnte cumhachta sa Tionól i 1973, agus go dtí Tionól Bunreachtúil Thuaisceart Éireann sa bhliain 1975 ag déanamh ionadaíochta d'Ard Mhacha. Idir Bealtaine agus Nollaig 1982 cheap Cathal Ó hEochaidh Mallon ar Seanad Éireann.

Toghadh é chuig Westminister in 2001.

## Féach freisin

* Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
* Polaiteoirí in Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Básanna in 2020
Catagóir:Baill den 16ú Seanad
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Peileadóirí Gaelaí
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre
Catagóir:Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann
Rudolf Nureyev

Damhsóir bailé Sóivéadach ab ea **Rudolf Khametovich Nureyev** (Baiscíris: Рудольф Хәмит улы Нуриев, Tatairis: Рудольф Хәмит улы Нуриев, Rúisis: Рудо́льф Хаме́тович Нуре́ев) (17 Márta 1938 – 6 Eanáir 1993), agus é ar dhuine de na damhsóirí ba mhó clú air sa 20ú haois. Thug sé áit do na mothúcháin sa damhsóireacht agus chruthaigh sé ról nua do na fir sa bhailé, ról a bhí teoranta go dtí sin do thacaíocht a thabhairt do na mná.

Chuir Nureyev cúl leis an Aontas Sóivéadach sa bhliain 1961, d'ainneoin iarrachtaí an KGB stad a chur leis.

## A luathshaol
clé|mion|236x236px|1968
Saolaíodh Rudolf Nureyev ar 17 Márta 1938 ar bord traenach in aice le hIrkutsk, sa tSibéir san Aontas Sóivéadach. Tógadh é i mbaile beag gar do Ufa sa Bhaiscíreastáin. Teaghlach Tatarach a bhí iontu, cé go raibh sinsireacht Bhaiscíreach acu freisin. 

Chuir sé spéis mhór sa rinceoireacht agus é ina bhuachaill óg go fóill. Tharraing a chumas nádúrtha mar rinceoir aird na ndaoine agus tugadh oiliúint san ealaín sin dó, go mór mhór in Acadamh Bailé Vaganova, scoil a bhí ceangailte leis an mBailé Kirov i Leningrad. Chuir sé críoch lena chuid staidéar ansin sa bhliain 1955 in aois a 15 bliana.
mion|205x205px|1973

## Ag damhsaíocht in Aontas na Sóivéadach
Aithníodh a ardchumas damhsaíochta agus é ag damhsaíocht leis an mBailé Kirov. Stíl bhríomhar a bhí aige. Aithníodh féith na heasumhlaíochta ann freisin. Ligeadh dó dul ar an stáitse san Ostair i 1958 ar ócáid Fhéile Idirnáisiúnta na hÓige, ach bhí a chuid iompair ar an turas sin chomh dána ceannairceach gur dúradh leis nach mbeadh cead aige dul thar lear arís choíche.

Sa bhliain 1961, áfach, gortaíodh Konstantin Sergeyev, príomhdhamhsóir fireann an Kirov, agus an compántas sin ar tí dul ar thuras go dtí iarthar na hEorpa. Roghnaíodh Nureyev dul ina ait-se.

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Básanna i 1993
Catagóir:Damhsóirí
Caisleán an Linsigh

Is sampla sármhaith de thúrtheach clasaiceach meánaoiseach é **Caisleán an Linsigh** atá lonnaithe ar Shráid na Siopaí i gCathair na Gaillimhe. Tugann an caisleán seo spléachadh dúinn ar an ngalántacht ailtireachta ba dhual do Ghaillimh go déanach sa Mheánaois. Tá sé suite ag gabhal Shráid na Siopaí agus Shráid an Gheata Bhig agus tá sé buailte ar chroílár féin an tseanbhaile mheánaoisigh. Is é an sampla is deise den teach cathrach uirbeach atá fós ina sheasamh é agus is é an foirgneamh is sine in Éirinn a mbaintear úsáid as ar bhonn tráchtála go laethúil. Ar an drochuair is fíorbheagán atá ar eolas againn faoi stair an chaisleáin agus níor taifeadadh riamh cé a thóg é nó cé dó ar tógadh é. Is cinnte gur theach baile ag duine rachmasach de chuid mhuintir Uí Linsigh agus deirtear gurbh é áit chónaithe Thomas Lynch fitz Ambrose é, méara na Gaillimhe sa bhliain 1654. Rinneadh go leor mionathruithe agus athchóirithe ar an bhfoirgneamh in imeacht na 500 bliain gur ann dó. Is éard atá sa chuid is sine ar fad de, atá ag gabhal an bhóthair, ná cineál túrthí sármhaith de chaisleán a théann siar go dtí an bhliain 1500. Ag an am úd bhíodh sciathán ar an taobh iarthair a bhí níos lú ann. Ardaíodh é ina dhiaidh sin, is féidir gur sa seachtú céad déag a tharla sé seo, go raibh sé chomh hard céanna leis an túr a bhí lena thaobh agus cuireadh fuinneoga nua isteach ann.

catagóir:Caisleáin
Celtic Family Magazine

Irisleabhar a bunaíodh i 2013 is ea ***Celtic Family Magazine***. Bhí sé dírithe ar dhaoine de shliocht Cheilteach ar fud an domhain. Bhí oifigí na hirise suite i gCathair Los Angeles. Ba í Lorin Morgan-Richards an t-eagarthóir. Cuireadh foilsiú na hirise ar fionraí sa bhliain 2017.

## Daoine ar foilsíodh ailt fúthu san iris
* J.M. Barrie
* Roald Dahl
* Cathy Davey
* Eddie Foy, Sr.
* Paddy Moloney
* Jim Morrison
* Dylan Thomas
* Jack Vettriano

## Naisc sheachtracha
*Suíomh na hirise, arna rochtain ar 25 Meith. 2016 

## Tagairtí

Catagóir:Tréimhseacháin Mheiriceánacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Irisí
Catagóir:Ráitheacháin
Catagóir:Meáin diaspóra na hÉireann
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2013
Catagóir:Bunaithe sna 2010í