open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lévis, Québec

Cathair in oirthear Québec, Ceanada, is ea **Lévis**, agus é suite ar bhruach theas Abhann San Labhráns, go díreach os comhair Cathair Québec. Rinneadh aon chathair amháin de sheanchathair Lévis (vieux Lévis) agus naoi mbaile eile ina chóngar ar 1 Eanáir 2002. Bhí 138,769 duine ina gcónaí in Lévis sa bhliain 2011. Tá seirbhís farantóireachta idir Lévis agus Cathair Québec, agus tá dhá dhroichead trasna na habhann in iarthar Lévis.

Tá iarsmaí seandálaíochta faighte in Lévis a théann 10,000 bliana siar agus is féidir gur áit thábhachtach é do na hIndiaigh sa chuid sin den tír mar gheall ar a suíomh ar an abhainn. Chuir na chéad 
Eorpaigh fúthu ar an mbruach theas den abhainn sa cheantar sa chéad leath den 17ú haois. Saint-Joseph-de-la-Pointe-Lévy an t-ainm ar an tsráidbhaile, agus é suite i *seigneurie* Lauzon. Sa bhliain 1861 cuireadh cathair Lévis ar bun cúpla bliain i ndiaidh bhunadh pharóiste Notre-Dame-de-la-Victoire. Sa bhliain 2002, dála roinnt ceantracha uirbeacha eile i gCeanada, cuireadh Lévis le chéile leis na fo-bhailte agus bailte eile sa cheantar le chéile mar chathair nua. Ní feidhmíonn Lévis mar fho-bhaile de chathair Québec mar oibríonn an oiread sin de lucht na háite in Lévis féin.
mion|Notre Dame de la Victoire, a tógadh sa bhliain 1851

Sa dara leath den 18ú haois throid na Briotanaigh agus Francaigh in Lévis agus in a theannta. Fuair an ginearál Briotanach James Wolfe bás ansin agus coimeádadh a chorp ann ar feadh tamaill. Tógadh trí dhúnfort ann sna 1860idí ar eagla go leathnódh Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe go Ceanada. Is féidir cuairt a thabhairt ar cheann acu inniu. Chuir an lánúin Desjardins—Dorimène Roy agus Alphonse— an chéad chumann creidmheasa in Québec ar siúl ina dteach féin in Lévis: Tá craobhacha den Caisse Populaire ar fud chúige Québec inniu.  

Is í an Fhraincis an mháthairtheanga ag 97% den daonra. Is Caitlicigh iad tromlach mór na ndaoine.  
mion|An teach inar chuir na Desjardins a gcumann creidmheasa, Caisse Populaire, ar siúl den chéad uair.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil chathair Lévis. Arna rochtain ar 5 Samhain 2016
 

  
Catagóir:Bailte agus cathracha in Québec
The Nathan Carter Show

Clár siamsaíochta Béarla atá á chraoladh ar RTÉ a hAon ó 30 Deireadh Fómhair, 2016 i leith é **The Nathan Carter Show**. Nathan Carter a chuireann an clár i láthair.

## Eipeasóidí
### Speisialta 2015

### Sraith 1: 2016

### Speisialta 2016

### Sraith 2: 2017

### Speisialta 2017

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir Cainte
An Bheitheach Mhór

Grúpa liagchiorcail, carn agus gnéithe meigiliteacha eile ón Aois Chré-Umha luath i gContae Thír Eoghain, i dTuaisceart Éireann, is ea **an Bheitheach Mhór** (Béarla: Beaghmore), agus é suite 8.5 míle siar ó thuaidh ón Chorr Chríochach ar imeall thoir-theas na Speiríní. Ní ainm deimhnithe í *an Bheitheach Mhór* de réir Logainm.ie. Tugann *Dictionary of Ulster Place-names* "an Bheitheach Mhór" (áit ina bhfuil a lán crann bheithe) ar an áit Coillte a bhíodh sa cheantar sular ghlan na feirimeoirí Neoiliteacha an talamh, agus luífeadh ainm mar sin le réasún. Séadchomharthaí Stairiúla faoi Chúram an Stáit is ea ciorcail liag, ailíniú agus cairn na Beithí Móire agus iad i ndlínse Chomhairle Cheantair na Coirre Críochaí, tagairt eangaí: H684 842.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Eagla

Mothúchán thar a bheith míthaitneamhach í **an eagla** mar fhreagra ar chontúirt nó ar bhagairt. Is cúis le hathruithe fiseolaíochta í an eagla a d'fhéadfadh iompar áirithe a spreagadh, mar shampla frithghníomh ionsaitheach, nó éalú ón mbagairt.

## Féach freisin
* Tromluí
* Mothúchán
* Síceolaíocht

Catagóir:Duine
Catagóir:Mothúcháin
Catagóir:Eagla
Catagóir:Síceolaíocht
George Barnett (staraí)

Staraí, béaloideasaí, file, luibheolaí agus seandálaí Éireannach ab ea **George "Geordie" Barnett** (11 Feabhra 1876 – 10 Aibreán 1965). Rugadh Barnett in Abhainn Riabhach, na Sé Bhaile, Baile na Croise, Contae Dhoire, i dTuaisceart Éireann. Gí nach raibh aon mhúinteoir aige ach é féin d'éirigh leis eolas ollmhór ar shléibhte na Speiríní a bhaint amach as a stuaim féin, ag síor-staidéar, breathnóireacht agus tastáil. D'aimsigh sé a lán láithreán ón réamhstair, ach thar aon ní eile, tá aithne air as liagchiorcail na Beithí Móire a aimsiú. D'fhorbair sé teoiric gur fheidhmigh an láithreán mar réadlann ghealaí. Scríobh sé dán a chuir an teoiric seo os comhair an tsaoil, mar atá, *The Beaghmore Stone Circles*.

## A shaothar
Bhí idir aithne agus meas ag lucht na n-ollscoileanna ar Barnett de bharr an méid eolais a bhí aige ar a cheantar dúchais agus ar na Speiríní. Bhí sé páirteach i saothar taiscéalaíochta agus tochailte go minic, agus aithnítear é sna scríbhinní acadúla. Aige seo síos a scríobh an tOllamh E. E. Evans, chéad ollamh le tíreolaíocht in Éirinn, faoi Barnett ar ócáid a bháis:

:"George Barnett, who died on 10th April 1965, in his ninetieth year, was a man of rare quality who, with little formal education, won more than local fame for his knowledge of field archaeology, botany, and geology."

Ina bhaile dúchais a fuair Barnett bás. Tá sé curtha sa reilig in aice eaglais St. Anne.

## Tagairtí

## Léitheoireacht
*
*
*
*

Catagóir:Básanna i 1965
Catagóir:Daoine a rugadh i 1876
Catagóir:Staraithe Éireannacha
Catagóir:Seandálaithe Éireannacha
Pearóivscít

300px|thumb|Pearóivscít
Is éard is **Pearóivscít** ann, ná aon ábhar leis an gcineál céanna struchtúr is a bhíonn sa chriostail ocsaíd tíotáiniam chailciam (CaTiO3), ar a dtugtar an struchtúr pearóivscíte, (nó XIIA2+VIB4+X2−3), leis an ocsaigin sna haghaidhionaid. Faigheann na pearóivscítí a n-ainmneacha ó mhianra, a aimsíodh den chéad uair i Sléibhte na hÚraile sa Rúis ag Gustav Rose sa bhliain 1839 agus tá sí ainmnithe i ndiaidh mhianreolaí Rúiseach Lev Perovski (1792-1856).

[right|thumb|250px|Struchtúr pearóivscíte. [Adamh|Adaimh ocsaigine is ea na sféir dhearga, an sféir ghorm dhorcha caitiain bheaga an mhiotail B, agus na cinn glasa caitiain mhiotalacha A.]]

Catagóir:Mianraí Cailciam
Catagóir:Mianraí Tíotáiniam
Catagóir:Mianraí Ocsaíd
Catagóir:Mianraí ortarombacha
Catagóir:Pearóivscítí
Our Version of Events

Is é ***Our Version of Events*** an chéad albam ó Emeli Sandé. Scaoileadh é ar an 13 Feabhra, 2012.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
#"Heaven" – 4:12
#"My Kind of Love" – 3:18
#"Where I Sleep" – 2:11
#"Mountains" – 4:10
#"Clown" – 3:41
#"Daddy" (le Naughty Boy) – 3:08
#"Maybe" – 3:47
#"Suitcase" – 3:06
#"Breaking the Law" – 2:55
#"Next to Me" – 3:16
#"River" – 4:39
#"Lifetime" – 2:53
#"Hope" – 2:58
#"Read All About It, Pt. III" – 4:42

## Singlí
#"Heaven" - 12 Lúnasa 2011
#"Daddy" - 27 Samhain 2011
#"Next to Me" - 10 Feabhra 2012
#"My Kind of Love" - 8 Meitheamh 2012
#"Clown" - 16 Nollaig 2012

## Cairteacha

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2012
Catagóir:Emeli Sandé
Long Live the Angels

Is é ***Long Live the Angels*** an dara halbam ó Emeli Sandé. Bhí sé scaoilte ar an 11 Samhain 2016.

## Camchuairteanna

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
#"Selah" – 2:29
#"Breathing Underwater" – 4:22
#"Happen" – 3:35
#"Hurts" – 3:58
#"Give Me Something" – 3:52
#"Right Now" – 2:14
#"Shakes" – 2:49
#"Garden" (le Jay Electronica agus Áine Zion) – 4:02
#"I'd Rather Not" – 3:49
#"Lonely" – 3:33
#"Sweet Architect" – 3:19
#"Tenderly" (le Joel Sandé agus The Serenje Choir) – 3:22
#"Every Single Little Piece" – 4:03
#"Highs & Lows" – 3:14
#"Babe" – 3:15
#"Hurts" (acoustic) – 4:16

## Singlí
#"Hurts" - 16 Meán Fómhair 2016
#"Breathing Underwater" - 28 Deireadh Fómhair 2016

## Cairteacha

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2016
Catagóir:Emeli Sandé
Cócaireacht na hIndia

mion|Sicín Tandoori, rís, tarsainn srl. Béile ó thuaisceart na hIndia.
Tá **cócaireacht na hIndia** ar mhórthraidisiúin chócaireachta an domhain. Tá éagsúlacht mhór réigiúnda inti, agus an chócaireacht i ngach áit sa tír úd faoi thionchar na spíosraí, luibheanna, dtorthaí agus nglasraí atá le fáil ann. Fágann creidimh na hIndia agus a stair a lorg ar an gcócaireacht freisin.

Tá an veigeatóireachas an-choitianta san India mar thoradh ar an Hiondúchas (an creideamh is fairsinge sa tír) agus creidimh eile. Idir an Hiondúchas agus Ioslam, tá cosc ar a lán daoine  mairteoil, muiceoil, éin chreiche srl. a ithe. Tháinig cócaireacht na hIndia faoi thionchar na Peirse agus na hEorpa chomh maith. 

Scaipeadh cócaireacht na hIndia ar fud an domhain de réir mar a chuaigh na hIndiaigh ar imirce, go mór mhór go tíortha an Aigéin Indiaigh, na hEorpa, Mheiriceá Thuaidh agus Mhuir Chairib, áiteanna ina bhfuair na himircigh Indiacha comhábhair nua le cur lena dtraidisiúin chócaireachta. Bhí an India faoi smacht na mBriotanach ar feadh i bhfad agus mar sin d'fhág an chócaireacht Indiach a rian ar thíortha eile a bhí faoi smacht na Breataine Móire: curaí in Éirinn mar shampla.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Cócaireacht na hIndia ag DMOZ. Arna rochtain ar 10 Samhain 2016 

Catagóir:An India
Catagóir:Cócaireacht de réir tíre
Cócaireacht na Síne

mion|Béile Síneach
Is í **cócaireacht na Síne** an traidisiún cócaireachta is mó clú uirthi agus is mó éagsúlachta inti ar domhan. "Cócaireachtaí" a bheadh níos cirte a rá, i ndáiríre, mar is é an ghné réigiúnda an rud is tábhachtaí agus cócaireacht na Síne á plé againn. Traidisiún ársa atá i gceist cé gurbh insan 19ú haois a tháinig an réigiúnachas chun tosaigh inti. An rud is bunúsaí a scaireann na traidisiúin óna chéile is é deighilt idir an tuaisceart, ina mbaintear úsáid leathan as cruithneacht (milléad roimhe sin siar), agus an deisceart, ina mbaintear úsáid as rís.
[mion|Stéilleacha [Mairteoil|mairteola]]

Ar na stíleanna cócaireachta réigiúnda is coitianta tá (ag dul ó dheas agus ansin siar tríd an tír) cócaireacht Shandong (*lŭcài*, 鲁菜), Jiangsu (*sūcài*, 苏菜), Anhui (*wǎncài*, 皖菜), Zhejiang (*zhècài*, 浙菜), Fujian (*mǐncài*, 闽菜), Guangdong (*yuècài*, 粤菜), Hunan (*xiāngcài*, 湘菜) agus Sichuan (*chuāncài*, 川菜). Go traidisiúnta, tugtar "na hocht gcócaireacht mhóra réigiúnda" (*bādà càixì*, 八大) na Síne orthu.

## An tríolóid
Tá cócaireacht na Síne ceangailte leis an sochaí, leis an bhfealsúnacht agus leis an míochaine. 

## Naisc sheachtracha
*"Chinese Food Made Easy" ag an BBC. Arna rochtain ar 9 Samhain 2016 

Catagóir:Cultúr na Síne
Robert Vaughn

Aisteoir Meiriceánach ab ea **Robert Francis Vaughn**, a rugadh ar an 22 Samhain, 1932 agus a fuair bás ar an 11 Samhain, 2016. 

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2016
There Will Be Buds

Craoladh an séú heipeasóid, **"There Will Be Buds"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 6 Samhain 2016. Scríobh Matt Selman an eipeasóid seo. D'fhéach 3.14 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
Violet Gibson

[mion|Uaigh Violet Gibson in [Northampton]]
Bean Éireannach a rinne iarracht Benito Mussolini a mharú ab ea **Violet Albina Gibson** (31 Lúnasa 1876 – 2 Bealtaine 1956). Iníon an Tiarna Ashbourne a bhí inti. I mBaile Átha Cliath a rugadh í. 

Ar 7 Aibreán 1926 scaoil Gibson le Mussolini, a bhí ina shuí i ngluaisteán i ndiaidh óráid a thabhairt sa Róimh. Scaoil sí dhá urchar leis. Ar éigin a bhí sé gortaithe, áfach. Cuireadh bindealán ar a shrón agus lean Mussolini leis sa pharáid a bhí ceaptha don lá.

Ba bheag nár linseáladh Gibson (mar a tharla i gcás fear óg a rinne iarracht Mussolini a mharú ar ócáid eile). Gabhadh í, agus toisc ise ina heachtrannach agus ina gealt, dar leis na húdaráis Iodálacha, d'ordaigh Mussolini í a chur chuig an Bhreatain Mhór gan an dlí a chur uirthi sa chúirt. 

Chaith sí an chuid eile dá saol in ospidéal síciatrach, Saint Andrew's, in Northampton. Tá Gibson curtha i Reilig Kingsthorpe sa chathair chéanna.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1876
Catagóir:Básanna i 1956
Catagóir:An Iodáil
Doris Day

Ban-aisteoir agus amhránaí Meiriceánach ba ea **Doris Day** a rugadh mar **Doris Mary Ann Kapelhoff** ar 3 Aibreán 1922 agus a d'éag ar 13 Bealtaine 2019 in aois 97.  

## I mbéal an phobail
Thosaigh Doris ag canadh le bannaí ceoil imóra nuair a bhí sí ina bean óg. D'éirigh go háirithe lena hamhrán "Sentimental Journey" sa bhliain 1939. Chomh maith leis na céadta fonn a ghabháil, chuaigh sí leis an aisteoireacht.
clé|mion|166x166px|Doris Day ag casadh "I'm in Love" in ''Romance on the High Seas'' (1948)
Sa bhliain 1968, ghlac sí páirt ina scannán deireanach. Ach lean sí **uirthi** ag casadh ceoil agus ag taifeadadh amhrán ar feadh na mblianta: B'é *My Heart* a halbam deireanach, sa bhliain 2011, in aois 89.

## Saol
Rugadh Doris Day in Cincinnati, Ohio. B'as an nGearmáin an ceathrar  seantuismitheoirí aici.

Phós Doris Day Martin Melcher sa bhliain 1951. Bhí óstán aici in Carmel-by-the-Sea (CA) a cheannaigh sise agus Melcher.  D'fhan siad pósta go dtí bás Melcher sa bhliain 1968. 

Eolaithe Críostaí b'iad beirt. Ba bhall den Pháirtí Poblachtach í. Bhí sí gníomhach ar son leas na n-ainmhithe ó bhí sí ina óigbhean.
clé|mion|166x166px|''Love Me or Leave Me'' (1955).

## Naisc sheachtracha
*A suíomh oifigiúil. Arna rochtain ar 11 Samhain 2016

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Catagóir:Básanna in 2019
Stetsons and Stilettos

Clár Béarla atá á chraoladh ar RTÉ a hAon ó 8 Samhain, 2015 é **Stetsons and Stilettos**.

## Eipeasóidí
### Sraith a hAon: 2015

### Sraith a Dó: 2016

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2015
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Cláir Ceoil
Tainan

Cathair sa Téaváin is ea **Tainan** agus é suite ar chósta thiar theas an oileáin úd ar Chaolas na Téaváine. Is iad an Phríomhchathair agus Cathair an Fhéinics leasainmneacha na cathrach. 

## Stair
De réir fiannaise ó thochailtí seandálaíochta in Zuozhen, in Tainan, tá daoine ina gcónaí sa cheantar le 20,000 go 31,000 bliain. Na Siraya, pobal bundúchasach, a chónaigh sa cheantar ina bhfuil Tainan ar theacht na ndaoine ó thíortha eile, nó le bheith cruinn, an pobal Sakam de fho-threibh Sinkan na Siraya. Thosaigh trádálaithe agus iascairí ón tSín ag cur fúthu ar chósta thiar na Téaváine sa 16ú haois. Sa bhliain 1624, chuir na Dúitsigh faoi cheannas Cornelius Reyersz lonnaíocht ar bun ar leithinis ghaineamhleach ar an gcósta, áit ar chuid den chathair anois agus as ar fhás an chathair. Fort Zeelandia a tugadh ar an dúnfort Ollannach nuair a cuireadh leis. Tayuan, agus ní ba dhéanaí, Anping, a tugadh ar an suíomh i Sínis. Faoi choimirce Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir a bhí Reyersz ag obair.

Chuir Koxinga ruaig ar na Dúitsigh sa bhliain 1661. Bhí Tainan ina phríomhchathair ar ríocht Koxinga agus ar an Téaváin uilig amannta ar feadh 200 bliain, an fáth ar baisteadh "an Phríomhchathair" ar an gcathair. Cailleadh an stádas sin agus fuarthas ar ais é roinnt uaireanta, an fáth a dtugtar "Cathair an Fhéinics" ar Tainan. Taiwan-fu a tugadh ar an gcathair nuair a bhí sé ina phríomhchathair. "Tainan" an t-ainm a thug an rialtas Qing air sa bhliain 1885 nuair a d'aistrigh siad suíomh an rialtais ó thuaidh go Taichung. Fuair na Seapánaigh seilbh ar Taiwan uilig sa bhliain 1895. Sa bhliain 1905 bhí 50,000 duine ina gcónaí ann, agus Tainan an chathair ba mhó ar an oileán. D'fheabhsaigh na Seapánaigh fostruchtúr na cathrach go mór sna 1920idí. Tugadh an Téaváin go Poblacht na Síne sa bhliain 1945. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha sa Téaváin
Know The Score

Clár siamsaíochta Béarla atá á chraoladh ar RTÉ a hAon ó 6 Samhain, 2016 i leith é **Know The Score**. Jacqui Hurley a chuireann an clár i láthair. Fógraíodh go mbeadh dara sraith ann.

## Eipeasóidí

### Sraith 1: 2016

### Sraith 2: 2017

## Tagairtí

Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir Tráth na gCeist
Catagóir:Cláir siamsaíochta
Christine Quinn

Polaiteoir Meiriceánach is ea **Christine Callaghan Quinn**, a rugadh ar 25 Iúil 1966 i nGlen Cove, Nua-Eabhrac. Ball den Pháirtí Daonlathach atá inti.

Bhí Quinn ina bhall de Chomhairle Chathair Nua-Eabhrac ó 2 Samhain 1999 go 31 Nollaig 2013. Bhí sí ina Ceannchomairle ar an Chomhairle ó 1 Eanáir 2006 go 31 Nollaig 2013. Ise an tríú duine a raibh an post cheannchomhairle aici, agus an chéad bhean agus an chéad duine aerach sa phost. Agus í ina ceannchomhairle, ba Quinn an tríú oifigeach ba chumhachtaí i gCathair Nua-Eabhrac, i ndiaidh an mhéara agus na habhcóide poiblí. Sheas sí do phost an mhéara sa bhliain 2013 mar chomharba ar Michael Bloomberg ach theip uirthi nuair a tháinig sí isteach sa tríú háit i réamhthoghchán na nDaonlathach.

Bhain Quinn céim baitsiléara amach i gColáiste Trinity in Hartford, Connecticut, sa bhliain 1988. Phós sí Kim Catullo sa bhliain 2012. Cónaíonn siad in Chelsea, i Manhattan, agus caitheann siad deirí seachtaine sa samhradh i dteach a cheannaigh siad in Bradley Beach, New Jersey. 

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Long Island, New York
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Leispiaigh
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Mná sa pholaitíocht
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Lev Perovski

Duine de na huaisle, daonchara agus mianreolaí ab ea an Cunta **Lev Perovski** (Rúisis: Лев Алексе́евич Перо́вский), 9 Meán Fómhair 1792 — 21 Samhain 1856) a bhí ina Aire Gnóthaí Inmheánacha faoi Nioclás I na Rúise.

Tá sé curtha síos dó gurb é a mhol go mbunaítear Cumann Tíreolaíochta na Rúise, sa bhliain 1845.

Tá an mianra pearóivscít ainmnithe in ómós dó.

## Tagairtí

Catagóir:Airí Gnóthaí Baileairí na Rúise
Catagóir:Polaiteoirí de chuid Impireacht na Rúise
Catagóir:Mianreolaí
Lev Perovski
Catagóir:Básanna i 1856
Aralt Mac Giolla Chainnigh

Gníomhaí Gaeilge agus ceoltóir ó Cheanada is ea **Aralt Mac Giolla Chainnigh**. Chaith sé tamall fada mar shaighdiúir agus mar acadóir míleata, agus d'éirigh sé as a phost in 2017. Tá dlúthbhaint aige le Gaeltacht Bhuan Mheiriceá Thuaidh. 

Rugadh é mar Harold Timothy Kenny in Ingersoll in Ontario ar 13 Meán Fómhair 1959. B’as Dún Geimhin i gContae Dhoire dá mhuintir. Tógadh i nGleann Ottawa é, áit ar thosaigh sé ag seinm ar an bhfidil, agus tá sé ag casadh cheol na hÉireann ó shin. 

## Saighdiúireacht
Bhí Mac Giolla Chainnigh ar fiannas leis an 1ú agus leis an 2ú Cathlán de Choisithe Éadroma Ceanadacha an Bhanphrionsa Patricia agus leis an gCeanncheathrú Reisiminteach. In 2009, bhí sé ar fiannas leis an gCeanncheathrú Réigiúnach Ceannasaíochta (Theas) mar anailísí oibríochtúil a bhí freagrach as meastóireacht feachtais i Réigiún Deisceartach na hAfganastáine. 

Bhí sé ina chaptaen in Arm Cheanada.

## Léann
D’éirigh thar barr leis i gcúrsaí léinn agus spóirt ar scoil agus mar dhalta airm i gColáiste Míleata Royal Roads agus i gColáiste Ríoga Míleata Cheanada. Ghnóthaigh sé céim céad onóracha san Fhisic Innealtóireachta in 1982, agus bhain sé céim PhD amach sa Réaltfhisic ó Ollscoil Calgary i 1995. Fuair sé BA ó Ollscoil Athabasca in 2000. 

Ceapadh é mar léachtóir i gColáiste Ríoga Míleata Cheanada i 1992 agus tugadh ardú céime dó mar Ollamh Cúnta agus ansin mar Ollamh Comhlach. Rinne sé taighde ar chlúdach imréaltach réaltaí siombóiseacha, agus bunghrinniú le rada-thrasnamhéadair idirnáisiúnta. Bhí grinniú déanta aige freisin le tonnfhaid optacha agus x-ghathacha. Bhí obair theoiriciúil déanta aige ar shreabhdhinimic na ngaoth réaltach agus iad ag imbhualadh faoina chéile, agus ar mhapáil shintéiseach a moirfeolaíochta. 

## Gaeilge
Thosaigh Mac Giolla Chainnigh ag foghlaim Gaeilge i ranganna pobail in 1989, agus tá sé ag múineadh na teanga é féin ón mbliain 1994 i leith. Chuaigh sé féin agus a chairde i gcaidreamh le heagraíochtaí Gaeilge in Toronto agus Montréal, agus in 2000 chuaigh sé i gceannas Chumann na Gaeltachta. Ba faoina stiúir a cheannaigh baill an Chumainn seachtó acra in 2006 cois Abhainn na mBradán in aice le Tamworth agus Erinsville chun go bhféadfadh Gaeilgeoirí agus foghlaimeoirí cruinniú le chéile ann am ar bith. Tugadh Gaeltacht Bhuan Mheiriceá Thuaidh ar an áit, agus osclaíodh í in 2007.   

Tá Mac Giolla Chainnigh ina bhall de Chomhaltas Ceoltóirí Éireann agus den North American Association for Celtic Language Teachers.
 
## Tagairtí

Catagóir:Ceanada
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine Ceanadacha
Catagóir:Gaeilgeoirí
Catagóir:Daoine beo
John C. Reilly

Is aisteoir Gael-Mheiriceánach é **John Christopher Reilly**, a rugadh ar an 24 Bealtaine 1965.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Kate McKinnon

Fuirseoir agus ban-aisteoir Meiriceánach is ea **Kathryn McKinnon Berthold** nó **Kate McKinnon**, an t-ainm a úsáideann sí ina saol gairmiúil, a rugadh ar 6 Eanáir 1984 Aithnítear í thar aon ní eile as a cuid sceitsí grinn ar na cláracha teilifíse *[[Saturday Night Live]]* agus *The Big Gay Sketch Show*. Rinne sí páirt an Dr. Jillian Holtzmann insan athdhéanamh a rinneadh sa bhliain 2016 den scannán *[[Ghostbusters (2016 film)|Ghostbusters]]*.

Tá clú uirthi mar gheall ar a cuid saothair le carachtair   agus a cuid aithrisí ar dhaoine cáiliúla. Aithnítear í as na haithrisí atá déanta aici ar phop-amhránaí Justin Bieber, fuirseoir agus bean an tí teilifíse Ellen DeGeneres, agus polaiteoir Hillary Clinton. Ainmníodh í do cheithre Primetime Emmys, trí cinn díobh mar shár-bhanaisteoir taca i sraith ghrinn—as a bhfuair sí ceann amháin sa bhliain 2016—agus ceann ar son ceoil agus liricí bunúsacha.

## A luathshaol
Rugadh agus tógadh Kate McKinnon Berthold in Sea Cliff, New York. Is iníon le Laura Campbell, oideachasóir tuismitheoirí, agus Michael Thomas Berthold, ailtire í. Tá deirfiúr níos óige aici darbh ainm Emily. Fuair a hathair bás nuair a bhí sí 18 bliana d'aois.

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Sceitsí grinn
Catagóir:Daoine LADT
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine beo
Tatyana Mikhailova

Ollamh le léann Éireannach agus Gaeilgeoir Rúiseach in Stát-Ollscoil Mhoscó is ea ** Tatyana Andreyevna Mikhailova ** (Татьяна Андреевна Михайлова).

I 1979 bhain sí céim san Fhocleolaíocht Rómánsach amach in Stát-Ollscoil Mhoscó. Tháinig suim aici i dteangacha agus i gcultúr na gCeilteach agus rinne sí staidéar ar an tSean-Ghaeilge. Thosaigh sí ag foghlaim na Nua-Ghaeilge sna 1970í agus fuair máistreacht ar an gcaint gan mhoill.
Chuaigh sí ag múineadh Gaeilge i Roinn an Léinn Ghearmánaigh, agus i 1999 bhain sí PhD amach le tráchtas dar teideal ‘*Buile Shuibhne* mar Mhórshaothar de Litríocht Éireannach an 12ú hAois’ (*Безумие Суибне* как памятник ирландской словесности 12 в).

I 2007 chaith sí tamall i Roinn na Gaeilge i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath agus i 2008 d’fhoilsigh sí aiste ar an tSean-Ghaeilge. I 2009 bhí sí ina heagarthóir bainistíochta foilseacháin ar *Imeachtaí an Dara Collóiciam Idirnáisiúnta ag an gCumann Ceilteach-Slavach* (Moscó, Meán Fómhair 2006).

Faoi láthair is í an tOllamh le Focleolaíocht Ghearmánach agus Cheilteach in Stát-Ollscoil Mhoscó í agus tá cathaoir na dTeangacha Ársa aici in Ollscoil Stáit na nDaonnachtaí. Tá sí ina hollamh comhlach in Institiúid Taighde na Gaeilge agus an Léinn Cheiltigh in Ollscoil Uladh. Is ball í de bhord eagarthóireachta na n-irisí *Journal of Language Relationship/вопросы языкового родства* agus *Atlantika. Записки по исторической поэтике* (Nótaí ar Ealaín Stairiúil na Filíochta).

Tá na céadta alt foilsithe aici ar ghnéithe den fhocleolaíocht Cheilteach, in éineacht le leabhair d’fhoghlaimeoirí na Sean-Ghaeilge agus na Nua-Ghaeilge.

## Nótaí

## Foinsi
Nótaí beathaisnéiseacha

Nótaí beathaisnéiseacha

## Tagairtí

Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine Rúiseacha
Thomas Anthony Dooley III

Lia agus daonnúlach Meiriceánach ab ea **Thomas Anthony Dooley III** nó **Tom Dooley** mar ba mhó aithne air (17 Eanáir 1927 – 18 Eanáir 1961). D'oibrigh sé ar son na mbochtán agus na dteifeach i Laos agus Vítneam, mar dhochtúir i gCabhlach na Stát Aontaithe agus ina dhiaidh sin. Scríobh sé trí leabhar faoina chuid oibre sa dá thír úd a raibh an-ráchairt orthu, mar atá *Deliver Us From Evil*, *The Edge of Tomorrow*, agus *The Night They Burned the Mountain*. Ní ba dhéanaí foilsíodh na trí leabhar le chéile mar "Dr. Tom Dooley's Three Great Books."  De réir clúdach deannaigh "The Edge of Tomorrow", chuaigh Dooley "go ceann de hiargúlacha an domhain chun troid i gcoinne an dá olc is mó a dhéanann leatrom orthu: aicíd agus Cumannachas.

## Beathaisnéis
Rugadh Tom Dooley in St. Louis, Missouri. Bhí a theaghlach go maith as agus de phór Éireannach. Chuaigh sé ar St. Louis University High School agus ina dhiaidh sin go hOllscoil Notre Dame in South Bend, Indiana.

## Foilseacháin
*Dooley, Thomas A., *Deliver Us from Evil: The Story of Vietnam’s Flight to Freedom* (Nua-Eabhrac: Farrar, Straus and Cudahy, 1956)
*Dooley, Thomas A., *The Edge of Tomorrow* (Nua-Eabhrac: New American Library, 1958) ISBN 0-374-14648-9
*Dooley, Thomas A., *The Night They Burned the Mountain* (Nua-Eabhrac: Farrar, Straus & Cudahy, 1960) ISBN 0-374-22212-6

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Básanna i 1961
Briege Corkery

Rugadh **Briege Corkery** i gCloch Dhubh, Corcaigh i Mí na Nollaig 1986. Tá 4 dheartháir agus 4 dheirfiúir aici.  

Nuair a bhí Briege measartha óg thósaigh sí ag imirt peil agus camógaíocht  agus chuir a chuid tuismitheoirí brú uirthi ó bhí sí measartha óg le bheith ag traenáil mar is ceart. Bhí Briege i gcónaí iontach láidir agus aclaí agus d'aithnigh daoine seo ón aois óg. Thosaigh sí ag imirt camógaíocht don Chloch Dubh agus peil do chumann peile Naomh Val.

## An Pheil
Chuaigh Briege ag imirt le Corcaigh sa pheil agus sa chamógaíocht i 2004 nuair a bhí sí 20 bliain d'aois. Bhí sí ag imirt go maith an bhliain uilig sa pheil  agus ansin d'imir sí go hiontach i gCluiche Ceannais na hÉireann agus mar gheall ar sin bhain Breige agus Corcaigh craobh na hÉireann an bhliain sin. Ba é sin an chéad Chraobh na hÉireann a bhain sí ach bhí go leor eile le teacht. Bhain Breige agus Corcaigh  Craobh na hÉireann arís i 2006,07,08,09. Ach i 2010 mar go raibh Corcaigh ag bualadh an các as foirne sna blianta roimhe sin ní raibh orthu imirt go dtí an chluiche Ceathrú Ceannais agus bhí siad ag imirt in éadan Tír Eoghain ach chuaigh gach rud go mícheart. Chaill siad agus bhí siad amuigh. D'fhoghlaim Breige agus Corcaigh ceacht an lá sin. Na smaoinigh go bhfuil cluiche ar bith bainte go dtí go n-imríonn tú an chluiche. Chuaigh Breige ar aghaidh le cúig chraobh na hÉireann eile a bhaint i ndiaidh a chéile. Bhain sí deich All Star sa pheil agus bhí sí agus fuair sí imreoir na bliana 4 uair.

## An Chamógaíocht
					
Mar an gcéanna leis an pheil sí iontach maith agus d'aithnigh daoine sin. I 2005 d'imir sí ina chéad chluiche ceannais na hÉireann sa chamógaíocht. D'imir sí go hiontach maith  agus bhain Corcaigh an chéad craobh na hÉireann i dtamall fada. Bhí sé i bhfad níos deacra craobh chamógaíochta a fháil na craobh pheil na mban ag an am sin mar bhí i bhfad níos mó foirne láidir ann sa chamógaíocht. Bhain siad arís i 2006 ach ansin chaill siad in éadan TIPP i 2007  agus cuireadh amach iad. Ach tháinig siad ar ais i 2008 agus bhuail siad Gailimh, is cluiche iontach maith a bhí ann ach bhain Corcaigh sa deireadh le 7 bpointe. Chuaigh Breige ar aghaidh le bheith mar cheann de na himireoirí is fearr riamh ag na cluichí gaelacha. Idir an  pheil agus an iomáint bhain Breige 18 craobh na héireann agus bhain sí 15 All Star.
South Bend, Indiana

Cathair i dtuaisceart Indiana, sna Stáit Aontaithe, is ea **South Bend**. Tá sé suite ar an Abhainn St. Joseph ar an lúb is faide ó dheas den abhainn agus as sin a thagann "South Bend". Príomhchathair riaracháin Chontae St. Joseph atá ann. Is é South Bend an 4ú cathair is mó in Indiana agus lár trádála agus cultúir thuaisceart an stáit. Sa bhliain 2010, bhí 101,168 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 318,586 duine má chuirtear na ceantracha máguaird san áireamh.

Trádálaithe fionnaidh na chéad Eorpaigh a tháinig chuig an áit, iad ag baint úsáid as an abhainn lena gcuid gnó a chur i bhfeidhm. Bunaíodh Ollscoil Notre Dame lámh leis an áit sa bhliain 1842. Rinneadh cathair den bhaile sa bhliain 1865. Cathair thionsclaíoch a bhí ann; an Studebaker Corp. an tionscal ba mhó i South Bend. Sa bhliain 1960 bhí 132,445 duine ina gcónaí ann. Thosaigh meath ag teacht ar thionscail na cathrach, áfach, mar a tharla ina lán de chathracha na tíre, san Midwest go háirithe. Is iad seirbhísí sláinte agus oideachas na hearnálacha is mó i ngeilleagar na cathrach inniu.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh rialtas na cathrach. Arna rochtain ar 17 Samhain 2016.

Catagóir:Indiana
Catagóir:Cathracha in Indiana
Catagóir:Lárionaid daonra in Indiana
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Niobe

[mion|clé|250px|''Mort des enfants de Niobé'' ("bás pháistí Niobe"), péintéireacht le [Abraham Bloemaert (1591)]]

Sna miotais Ghréagacha, ba iníon Thantalais, mac Shéas,  agus  bean chéile Amphion í **Niobé** (Sean-Ghréigis: Νιόβη|Nióbê|). Máthair Niobides ab ea Niobe, agus bhronn sí a hainm uirthi: Tá a lán leaganacha den dá ainm seo sna traidisiúin Ghréagacha.

## An miotas
Bhí an oiread sin uabhair ar Niobé agus a bhí ar a hathair, agus í a déanamh gaisce os comhair an tsaoil faoina torthúlacht agus faoi áille a leanbh. Rinne sí magadh faoi Léto, nach raibh ach beirt mhac beirthe di, Artaimís agus Apalló. Ionsaí ar na déithe ab ea sin agus múineadh ceacht míthaitneamhach di dá bharr. Mharaigh mic Léto páistí Niobe le saighid. D'éirigh le beirt de chuid Niobe éaló ón sléacht, iníon agus mac (níl an chuid seo den scéal sa chuntas ag Hóiméir). D'fhág an mhí-eachtra a rian fhisiciúil ar Niobe—bhí craiceann Niobe mílítheach as sin amach ag an sceon a cuireadh inti.

## Naisc sheachtracha

* http://an-t-ilias.blogspot.com/2012/07/an-tilias-i-ngaeilge-gluais.html?m=1

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na Gréige
Havana Wild Weekend

Craoladh an seachtú heipeasóid, **"Havana Wild Weekend"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 13 Samhain 2016. Scríobh Deb Lacusta, Dan Castellaneta agus Peter Tilden an eipeasóid seo. D'fhéach 7.13 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
Pat Phelan

Is carachtar ficseanúil é **Pat Phelan** sa chlár teilifíse *[[Coronation Street]]*. Glacann Connor McIntyre an pháirt mar Pat. Bhí Pat ar an gclár den chéad uair ar an 2 Deireadh Fómhair 2013. D'fhág Pat ar an 14 Aibreán 2014 agus d'fhill sé ar an 18 Eanáir 2016. D'fhág sé ar an 1 Meitheamh 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Carachtair Coronation Street
Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 2014
Arcán

Ainmhí is ea Arcán. Leanbh muice atá ann.

## Sanasaíocht
Focal eile le haghaidh Banbh ea Arcán. Tháinig an focal "Arcán" ón bhfocal Geailge-sean, "Orcán"; Tháinig sin ón  bhfréamh Ind-Eorpaise *porkos.

## Tagairtí
* "arcán" in *Foclóir Gaeilge-Béarla*, An Gúm, 1977, by Niall Ó Dónaill.
* “orcán (‘pigling’) ” in *Dictionary of the Irish Language*, Royal Irish Academy, 1913–76.
Giorgio Vasari

Ailtire, péintéir agus scríbhneoir Iodálach ab ea **Giorgio Vasari** (30 Iúil 1511 – 27 Meitheamh 1574. Chuir sé spéis i réimse mór ábhar. Bhí sé ina phéintéir gothaíoch agus ina staraí aithnidiúil. De ghnáth, luaitear a ainm lena shaothar cáiliúil úd *Le vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori* ("Saolta na bpéintéirí, ndealbhóirí agus n-ailtirí is mó feabhais"), sraith beathaisnéisí a bhfuil áit thábhachtach i stair litríochta agus chultúir an domhain. 
[mion|[Gailearaí Uffizi ar an Arno i bhFlórans]]

## Beathaisnéis
### A luathshaol
Rugadh Giorgio Vasari in Arezzo, sa Tuscáin. Agus é molta go hóg ag col ceathrar leis darbh ainm Luca Signorelli, rinne sé staidéar faoi Guglielmo da Marsiglia, péintéir oilte sa ngloine dhaite. In aois a 16 bliana rinne an Cairdinéal Silvio Passerini é a chur chun Flórans mar bhall den chiorcal thart timpeall ar Andrea del Sarto agus a dhaltaí Rosso Fiorentino agus Jacopo Pontormo. Ansin spreagadh chun oideachais dhaonnachtúil. D'éirigh Michelangelo mór leis agus chuaigh a stíl phéinteála i fheidhm ar stíl Vasari.
mion|clé|400px|Craobha ghinealaigh mhuintir Vasari

Fuair sé bás i bhFlórans.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Beathaisnéis ghearr agus anailís ar cheithre shaothar de chuid Vasari. Arna rochtain ar 21 Samhain 2016

Catagóir:Ailtirí Iodálacha
Catagóir:Péintéirí Iodálacha
Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1511
Catagóir:Básanna i 1574
The X Factor: Battle of the Stars

Ba comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é **The X Factor: Battle of the Stars**, a thosnaigh sna Ríocht Aontaithe sa bhliain 2006. Craoladh an tsraith seo idir 29 Bealtaine agus 5 Meitheamh 2006.

B'iad Simon Cowell, Louis Walsh agus Sharon Osbourne na breithiúna don tsraith seo.

## Iomaitheoirí
Eachar:

## Seónna Beo

## Tagairtí

Catagóir:The X Factor
Catagóir:2006 séasúir teilifíse
Giambattista Pittoni

Péintéir Iodálach den aois Bharócach déanach nó den Rocócó ab ea **Giambattista Pittoni** nó **Giovanni Giambattista Pittoni** (6 Meitheamh 1687 – 6 Samhain 1767). Bhí sé ar bhunaitheoirí Acadamh Shaorealaíona na Veinéise, ar ar éirigh sé ina uachtarán sa bhliain  1758 mar chomharba ar Tiepolo.

## Beathaisnéis
Rugadh Pittoni sa Veinéis ar 6 Meitheamh 1687. Rinne sé staidéar faoi uncail leis, Francesco Pittoni, péintéir den scoil Bharócach Veinéiseach a bhí aitheanta lena linn ach nár mhair cáil a shaothair. Shínigh siad beirt *Samson and Delilah*, saothar atá sa Villa Querini in Visinale, in Pasiano di Pordenone. 

Ní raibh Pittoni toilteanach imeacht óna Veinéis dhúchasach agus ba ar éigin a thaistil sé. Cé go bhfuair sé neart coimisiún ó thar lear, níl aon fhiannaise ann go ndearna sé turas ar bith mar thoradh orthu, agus taispeánann na cáipéisí a bhaineann lena shaol go raibh sé sa Veinéis gach bliain ó 1720 amach. Is féidir, áfach, go ndeachaigh sé ar turas go dí an Fhrainc sa bhliain 1720 in éineacht le Francesco, Rosalba Carriera, Antonio Pellegrini agus Anton Maria Zanetti. D'athraigh stíl Giambattista ó cheann Barócach trom go stíl Rocócó a bhí ní ba éadroime fíneá; cheap cuid scoláirí gur tionchur indíreach Francach a bhí i gceist, b'fhéidir trí Pellegrini nó trí Sebastiano Ricci.

Fuair Pittoni bás sa Veinéis ar 6 Samhain 1767.
mion|''Bás Sophonisba'' le Giambattista Pittoni

## Tagairtí

Catagóir:Péintéirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1687
Catagóir:Básanna i 1767
Pasiano di Pordenone

Común (bardasacht) i gCúige Pordenone is ea **Pasiano di Pordenone**, agus é suite in Friuli-Venezia Giulia, réigiún in oirthuaisceart na hIodáile 90km taobh thiar ó dheas de Trieste agus timpeall 13km ó dheas ó chathair Pordenone. Bhí 7,975 duine ina gcónaí in Pasiano di Pordenone sa bhliain 2009.

Tá an común 45.5&nbsp;km2 d'achar agus 13 méadar os cionn leibhéal na farraige ar an meán. Tá na bailte Cecchini, Rivarotta, Sant'Andrea, Azzanello, agus Visinale suite ann. *Pasianesi* a thugtar ar lucht an chomúin in Iodáilis.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil Pasiano di Pordone
Elish Lamont

Péintéir mionphortráidí Éireannach ab ea **Elish Lamont** nó **Elish La Mont(e)** (c.1800/1816 – 28 Iúil 1870).

## Saol
Rugadh Elish Lamont isteach i dteaghlach gnóthadóirí aithnidiúil i mBéal Feirste, sa bhliain 1800 nó 1816. John Lamont, stáiseanóir agus clódóir, a hathair. Chuaigh Elish go Londain le hoiliúint mar mhiondealbhóir, agus é sin críochnaithe aici phill sí go Béal Feirste. Faoin bhliain 1837, bhí sí ag obair go proifisiúnta mar ealaíontóir. Le linn a gairmré i mBéal Feirste, chuaigh Lamont a chónaí ag seoltaí difriúla sa chathair, agus chaith sí tamall ina cónaí lena deartháireacha, John, uaireadóir agus radharceolaí, agus an Dr Aeneas Lamont, máinlia. In éineacht le duine luaite mar Miss Rock, chuir sí scoil chónaí agus lae ar bun sa bhliain 1851. I réamheolaire na scoile, cuirtear síos uirthi mar theagascóir cleachta le taithí aici i Sasana, sa Fhrainc agus sa Ghearmáin. Fán bhliain 1856, áfach, ní raibh aon bhaint aici leis an scoil.

D'aistrigh Lamont go seoladh ar Sr. Clare, Baile Átha Cliath, sa bhliain 1857, agus bhí cónaí uirthi ansin go 1859. Ní ba dhéanaí ina saol, chuaigh sí go Sasana, mar ar chuir sí aithne ar Daniel Maclise, John Ruskin, agus Charles Dickens. Shíothlaigh Lamont ar 28 Iúil 1870, in Rochester Castle, Boley Hill, Rochester, Kent.

## A saothar ealaíne
Ag tús a gairmré, thaispeáin Lamont a bpictiúirí le Cumann Ealaíontóirí Bhéal Feirste sna blianta 1837 agus 1838. Bhí a saothar ar taispeáint chomh maith leis an Royal Hibernian Academy (RHA) ó 1842 go 1858, agus arís sa bhliain 1870. Is dócha gurbh ise an "Mrs Lamont" a bhí páirteach i dtaispeántas an Northern Irish Art Union i mBéal Feirste i 1843 le dhá mhionphortráid. Thaispeáin sí 7 mionphortráid in Acadamh Ríoga na hEalaíne (RA) sna blianta 1856–1859 faoin ainm "Miss La Monte". Tá Lamont ar na mná ba thúisce i mBéal Feirste dár éirigh leo saol proifisiúnta san ealaín a bhaint amach dóibh féin, agus tá a fhios gur éirigh go maith léi. Coimisiúnadh í chun mionphortráidí a dhéanamh do neart teaghlach den uasaicme i dTuaisceart na hÉireann. 

## Naisc sheachtracha
*[Mionphortráid de Miss O'Hara as Baile Meánach i [Músaem Uladh]. Arna rochtain ar 21 Samhain 2916] 

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1870
Catagóir:Péintéirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Noah Cyrus

Is amhránaí agus ban-aisteoir Meiriceánach í **Noah Cyrus**. Rugadh í ar an 8 Eanáir, 2000 i Nashville, Tennessee. Is deirfiúr Miley Cyrus í.

## Scannán agus Teilifís

## Dioscliosta
### Albaim Stiúideo
* *NC-17* (2017)

### Singlí

### Singlí bolscaireachta

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*  [Noah Cyrus ar an [Internet Movie Database]]
*  [Noah Cyrus ar [Twitter]]

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh in 2000
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Miley Cyrus
Catagóir:Daoine beo
Gailearaí Uffizi

Músaem ealaíne iomráiteach atá suite in aice Piazza della Signoria i lár Fhlórans, sa Tuscáin, san Iodáil, is ea an **Gailearaí Uffizi** (Iodáilis: *Galleria degli Uffizi*, IPA: |ɡalleˈriːa deʎʎ ufˈfittsi|). 

## Stair
[mion|clé|Cuairteoirí ag breathnú ar ''Tondo Doni'', péintéireacht de chuid [Michelangelo. Tá an Uffizi rangnaithe mar an 25ú músaem ar liosta na músaeim is mó cuairteanna ar domhan, agus timpeall ar 2 mhilliún cuairteoirí air sa bhliain.]]

Cuireadh tús le tógáil an choimpléics Uffizi faoi stiúradh Giorgio Vasari sa bhliain 1560 ar son Cosimo I de' Medici chun oifigí a sholáthar do ghiúistísí Fhlórans, an chúis a tugadh *uffizi* ("oifigí") mar ainm air. Leanadh den tógáil faoi Alfonso Parigi agus Bernardo Buontalenti agus críochnaíodh é sa bhliain 1581. Tá an *cortile* (clós na *Uffizi*) cúng fada, agus tugann sé duine amach chun na habhann Arno ar thaobh amháin den chlós trí scáileán colún Dórach. 

## Tagairtí

Catagóir:Músaeim
Deirdre McCloskey

Eacnamaí Meiriceánach is ea **Deirdre Nansen McCloskey** (a rugadh mar **Donald McCloskey** ar 11 Meán Fómhair 1942 in Ann Arbor, Michigan.. Ollamh Oinigh le Eacnamaíocht, Stair, Béarla agus Cumarsáid in Ollscoil Illinois, Chicago (UIC) atá inti. Ollamh le Fealsúnacht agus le Clasaicigh ansin í san ollscoil chéanna, agus le roinnt blianta anuas tá sí ina hOllamh taca le Fealsúnacht in Ollscoil Erasmus, Rotterdam, san Ísiltír. 

Ó mhí Dheireadh Fómhair 2007 tá sé dhochtúireacht onóracha bronnta uirthi. Cuireann sí spéis i neart ábhar ach i measc na bpríomhábhar taighde aici tá bunús an domhain nua-aimseartha, mí-úsáid stataisticí san eacnamaíocht agus in ábhair eile, agus an caipitleachas.

## Luathshaol
Rugadh McCloskey in Ann Arbor, Michigan. Is í an páiste is túisce ag Robert G. McCloskey, Ollamh le Rialacht in Ollscoil Harvard, agus Helen (née Stueland), file.

## Gairmré
Ghnóthaigh McCloskey céimeanna fochéimí agus céimí in Eacnamaíocht ó Ollscoil Harvard. Bhuaigh a téis dhochtúireachta ar iarann agus cruach sa Breatain Mhór, faoi stiúradh Alexander Gerschenkron,, an Duais David A. Wells sa bhliain 1972.

Tá 17 leabhar foilsithe aici chomh maith le 40 alt acadúla.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh Dheirdre McCloskey, Arna rochtain ar 23 Samhain 2016.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Eacnamaithe Meiriceánacha
Catagóir:Mná
Charles Michel

**Charles J. Y. Gh. Michel** (Fraincis:&#x20;[ʃaʁl mi.ʃɛl]; 21 Nollaig 1975 a rugadh é) Is polaiteoir Beilgeach de bhunús na Vallúine é, a fheidhmíonn mar Uachtarán na Comhairle Eorpaí faoi láthair (ón 1 Nollaig 2019 i leith). Príomh-Aire na Beilge ab ea é ar feadh 5 bliana roimhe sin. 

Mac Louis Michel é, polaiteoir suntasach eile sa Bheilg. Ceannaire an pháirtí liobrálaigh *Mouvement Réformateur* (*MR*) ab ea é ó mhí Feabhra 2011 go dtí gur roghnaíodh mar Príomh-Aire é ar an 11 Deireadh Fómhair 2014. Is Michel an Príomh-Aire is óige a bhí ag an mBeilg le breis is 150 bhliain.  

## Tus a Ghairme
Rugadh Michel i Namur na Vallúine. Dhírigh sé a aird ar chúrsaí polaitíochta den chéad uair ag aois 16 bhliana déag nuair a chláraigh sé leis na Liobrálaigh Óige de Jodoigne (*Jeunes Réformateurs Libéraux de Jodoigne*); bhí a athair tófa mar mhéara Jodoigne ó 1983 ar aghaidh. I 1994, agus é 18 mbliana déag, toghadh mar chomhairleoir proibhinse i mBrabant na Vallúine é.

Sular glaoíodh chun barra na Bruiséile é, bhain sé céim amach sa dlí ó Shaor-Ollscoil na Bruiséile agus ó Ollscoil Amstardam.

Labhraíonn sé Ollainnis liofa óir go ndearna sé staidéar in Amstardam, agus labhraíonn sé Fraincis mar mhatháirtheanga. 

## A Ghairm Pholaitiúil
Toghadh Michel do Theach na nIonadaithe den chéad uair i 1999, ach atoghadh é gach bliain ina dhiaidh. Is ionadaí do Bhrabant na Vallúíne é, áit a fhaigheann na liobrálaigh, *Mouvement Réformateur*, an-chuid tacaíocht uaithi.

I 2000, roghnaíodh mar Aire Gnóthaí Baile é sa Rialtas Vallúnach. Ag aois 25 bhliana, eisean a bhí ar an Aire ab óige i stair na Beilge.

Ar leibhéal áitiúil, toghadh ina chomhairleoir cathrach é i Wavre i 2000. Sa bhliain 2006, roghnaíodh é mar mhéara na cathrach.

I Nollaig 2007, roghnaíodh Michel mar Aire Comhoibriú um Fhorbairt na Beilge mar chuid den Rialtas Verhofstadt III, agus ina dhiaidh, roghnaíodh mar bhall den Rialtas Leterme I,  de rialtas Van Rompuy I, agus de Rialtas Leterme II é.

I 2009, d'adhmhaigh Michel gur thug raitis de chuid an Phápa Beinidict XVI scannal dó, ráitis a dhearbhaigh go raibh coiscíní ina gcúis scaipeadh SEIF. Dúirt Michel go raibh an raiteas ón Phápa "uafásach, scannalach agus rascánta, fiú."

Michel an chéad Príomh-Aire a bhfuil Fraincis mar mháthairtheanga aige a toghadh díreach i ndiaidh Príomh-Aire eile le Fraincis ó dhúchais aige le beagnach 50 bliain. Tharla sé don chéad uair sa Bheilg nuair a tháinig Pierre Harmel i gcomharbacht ar Paul Vanden Boeynants. 

## Uachtarán na Comhairle Eorpaí
Thogh ceannairí an Aontais Charles Michel ina Uachtarán ar an gComhairle Eorpach an 2 Iúil 2019. Chuaigh sé i mbun oifige an 1 Nollaig 2019.

## A Shaol Pearsanta
Imríonn Charles Michel leadóg agus scuais mar chaitheamh aimsire, agus liostaíonn sé *croquettes aux crevettes* (cróicéad le séaclaí, sneaic choitianta sa Bheilg) mar an bia is fearr leis. 

## Onóracha
* &nbsp;An Bheilg: Ard-Oifigeach, Ord Leopold,

## Tagairtí
* Láithreán gréasáin oifigiúil

Catagóir:Polaiteoirí na Beilge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Ann Arbor, Michigan

Cathair in oirdheisceart Michigan, sna Stáit Aontaithe, is ea **Ann Arbor**. Is í príomhbhaile riaracháin Chontae Washtenow í. Bhí cónaí ar 113,934 duine sa chathair sa bhliain 2010, agus de réir meastacháin sa bhliain 2015 bhí 117,070 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Ann Arbor 256 méadar os cionn cothrom farraige.

Bunaíodh Ann Arbor sa bhliain 1824. Ainmníodh í in onóir bhan an bheirt fhear a bhunaigh an baile agus freisin i ndiaidh na gcrann darach a bhí ag fás ann. Tá Ollscoil Michigan, ceann de na hollscoileanna taighde is mó sna Stáit Aontaithe, suite in Ann Arbor.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil Ann Arbor 

Catagóir:Michigan
Vukovar

Is cathair í **Vukovar** sa Chróit agus í mar an calafort abhann is mó sa tír súite ar chumar na Danóibe agus Vuk, í súite sa réigiún Sraema. Is lárionaid riaracháin agus cultúrtha í don gcontae Vukovar-Sraema. Is í Vukovar sean chathair barócach súite ar an Danóib, tá clú ar leith aici de bharr scriossadh na cathrach i rith Cogadh Saoirse na Cróite. Sa lá atá inniu ann tá an chathair atógtha don chuid is mó ach tá stair na cathrach ag dul siar go tús 13ú haois. Tagann ainm na cathrach ón abhainn, *Vuk*, a chiallaíonn mactíre agus an focail Ongairis *vár* a chiallaíonn 'Dún'. 

Catagóir:An Chróit
Catagóir:Cathracha agus Bailte sa Chróit
An Ríl Deal

Is comórtas amhránaíochta teilifíse é ***An Ríl Deal***, a tosaíodh in Éirinn sa bhliain 2016.

B'iad Breandán de Gallaí, Sibéal Davitt agus Roy Galvin na breithiúna ar an seó. Bhuaigh Rossa Ó Snodaigh agus Úna Ní Fhlatharta an seó ar son Focus Ireland.

## Iomaitheoirí

## Torthaí





## Torthaí Seachtainiúil
### Seachtain a hAon: 27 Samhain 2016

### Seachtain a Dó: 4 Nollaig 2016
Bhí Linda Bhreathnach slán don tseachtain seo.

;Vóta na moltóirí:
* **Breandán de Gallaí**: Linda E. & Tura
* **Roy Galvin**: Ruairí & Aoife
* **Sibéal Davitt**: Ruairí & Aoife

### Seachtain a Trí: 11 Nollaig 2016

;Vóta na moltóirí:
* **Roy Galvin**: Ruairí & Aoife
* **Sibéal Davitt**: Séamus & Adrian
* **Breandán de Gallaí**: Ruairí & Aoife

### Seachtain a Ceathair: 18 Nollaig 2016

;Vóta na moltóirí:
* **Breandán de Gallaí**: Valerie & Fionán
* **Roy Galvin**: Valerie & Fionán

### Seachtain a Cúig: 25 Nollaig 2016

;Vóta na moltóirí:
* **Sibéal Davitt**: Linda B. & Róisín
* **Breandán de Gallaí**: Micheál & Aoife
* **Roy Galvin**: Linda B. & Róisín

### Seachtain a Sé: 1 Eanáir 2017

;An Bheirt Dheireanach

;Vóta na moltóirí:
* **Roy Galvin**: Linda B. & Róisín
* **Sibéal Davitt**: Rossa & Úna
* **Breandán de Gallaí**: Rossa & Úna

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Catagóir:Comórtais Teilifíse
Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Sraitheanna teilifíse réaltachta