Féilire Thamhlachta

[mion|right|250px|Fóilió as leagan d'Fhéilire Thamhlachta scartha ón [Leabhar Laighneach agus caomhnaithe anois i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]]

Féilire na Naomh de chuid na 8ú nó 9ú haoise is ea ** Féilire Thamhlachta.**  Diolaimiodh an saothar ag Maol Ruain agus/nó Aonghas Chéilí Dé i Mainistir Thamhlachta gar do Bhaile Átha Cliath.  As prós a scríobhadh an Féilire, agus dhá alt ann le haghaidh gach lae, idir ginearálta agus naoimh na hÉireann.  Tá ann freisin brollach agus iarfhocal..  Tá garghaol aige le Féilire Aonghasa.

## Brollach
Tá ann sa bhrollach rann cáiliúil maidir le meath na págántachta i nÉirinn:
:Senchatraig na ngente
:iman roerud ruda
:itfossa can adrad
:amail Lathrach Lugdach 

:Ind locáin rogabtha
:dessib ocus trírib
:it rúama co ndálib
:co cétaib, co mílib.

:Seanchathracha na bpágánacha
:* to which length of occupation has refused
:'siad fásaigh gan adhradh
:amhail láithreach [[Lugaid mac Con|Lughdach]] <br /><br />

:Na locáin gafa
:faoi dhó is faoi thrí
:'siad Róimhe go dál
:go céadta, go míle

== Teideal agus údar ==
Bunaithe ar bhéaloideas agus téacsanna níos sine, d'fhéadfadh é gur cumadh an saothar sa bhliain work 790.  Dar le Pádraig Ó Riain as [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]], téann idir *Féilire Tamhlachta* agus *Féilire Aonghasa* siar go dtí c. 830.  Molann Ó Riain go bhfuil na haltanna ginearálta san fhéilire bunaithe ar cóip as [[Northumbria]] den *Martyrologium Hieronymianum*.

Ní fheictear an teideal * Féilire Tamhlachta * don chéad uair ach go dtí an 12ú haois, luaite i bh[[Féilire Uí Ghormáin]] scríofa idir na blianta 1166 agus 1174 ag Mael Muire Ua Gormáin, abb an Chnoic, Contae Lú.  Luann Ó Gormáin le Maol Ruain an Féilire agus deir gur bhunaigh Aonghas a shaothar ar siúd.

Rinne [[Mícheál Ó Cléirigh|Michael O'Clery]] cóip den Fhéilire agus scríobh sé "Féilire Oengusa mic Oibleain (.i., Óengus Chéilí Dé) agus Mael Ruain anseo", ach níor luaigh sé foinse ar bith.

Chuir an [[Proinsiasach]] [[Seán Mac Colgáin]] le fios nárbh fhéidir le hAonghas agus Maol Ruain Féilire Tamhlachta a chríochnú mar atá inniu ann, toisc go bhfuil iontrálacha ann do dhátaí tar éis a mbásanna.  Mhol sé fosta go ndearnadh na hiontrálacha seo ag [[Mainistir Thamhlachta]], áit a d'oibrigh Óengus agus Maol Ruain le chéile, rud  a thabhairt údar leis an ainm *Féilire Tamhlachta* a thug O Gormáin air.

== Lámhscríbhinní ==
Is é an lámhscríbhinn is luaite ina fhaightear an Féilire ná cóip easpach de chuid na 12ú haoise den [[Leabhar Laighneach]] le [[Áed Ua Crimthainn|hAodh Ó Criomthainn]].  Scaradh deich bhfóilió ón bpríomhimleabhar faoin mbliain 1583, a tháinig i seilbh [[Micheál Ó Cléirigh|Mhichíl Uí Chléirigh]] sa bhliain 1627.  Sa bhliain 1631, cuireadh fóiliónna an Fhéilire chuig Sean-Ollscoil [[Lováin]], áit ar chuir Seán Mac Colgáin roinnt nótaí imill leo.

Go déanach san 18ú haois, bhí na fóilióí sa [[Sant'Isidoro a Capo le Case|Choláiste Éireannach]] sa Róimh, agus sa bhliain 1872 cuireadh ar ais go hÉirinn iad, ar dtús coimeádta sa chlochar Proinsiasach ar , [[Baile Átha Cliath]], níos déanaí ag [[Dun Mhuire]], [[Cill Iníon Léinín]].  Sa bhliain 2000, tháinig an lámhscríbhinní i seilbh , faoin gcód *MS Franciscan A3*.  Tá tuairim is céad lá is caoga den Fhéilire ar iarraidh ón lámhscríbhinn úd, ach feictear siúd sa chóip a rinne Ó Cléirigh sa 17ú haois.

Caomhnaítear [[Óengus mac Óengobann|Féilire Aonghasa]], scríofa le rannta, i Réine lámhscríbhinní eile meánaoise.

== Foinsí ==
* [[Richard Irvine Best|Best, Richard Irvine]], & Hugh Jackson Lawlor (eag.) *The Martyrology of Tallaght: From the Book of Leinster and MS. 5100&ndash;4 in the Royal Library, Brussels* (Harrison and Sons, 1931, 262 leathanach)

== Naisc sheachtracha ==
* [https://books.google.com/books?id=wbUCAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Martyrology+of+Tallaght+kelly&hl=en&sa=X&ei=OGvcUJvAFvOa1AWc1IGABg&ved=0CDMQ6AEwAA *Martyrology of Tallaght*] via Google Books 
**Calendar of Irish saints'', 1857, J. Mullany.

## Tagairtí

Catagóir:Lámhscríbhinní Éireannacha