open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Banana

Is cineál toraidh trópaiceach inite é an **banana**. Tagann sé ó roinnt speiceas de phlandaí móra sa ghéineas *Musa*, go háirithe *Musa acuminata*. Ó taobh luibheolaíochta de, is caor é. I dtíortha áirithe, tugtar *plantán* ar bhananaí móra a úsáidtear sa gcócaireacht. Fásann crobhaing bananaí ó bharr an phlanda.

## Tagairtí

Catagóir:Torthaí
Calvaire

Is cnoc taobh amuigh de Iarúsailéim, áit ar chéasadh  Críost, é **Calvaire** nó **Golgatá**.

## Tagairtí
 

Catagóir:An Talamh Naofa
Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Iarúsailéim
Baile an tSaoir

Tá **Baile an tSaoir** (Béarla: *Ballinteer*) suite i ndeisceart Bhaile Átha Cliath, cuid den limistéar riaracháin, Dún Laoghaire-Rath an Dúin. Thosaigh an-fhorbairt i mBaile an tSaoir sna 1960dí.

## Stair
Ar dtús is cúpla eastáit tithíochta a bhí i mBaile an tSaoir taobh le Ascaill Bhaile an tSaoir (Ardán Ghort na Bealtaine, Gairdíní Bhaile an tSaoir agus Páirc Bhaile an tSaoir). Tógadh iad seo idir na 1920idí agus 1930idí agus glaotar Sean Baile an tSaoir orthu go háitiúil. Tógadh Eastát Ludford go déanaí sna 1960idí agus tógadh Céide Bhaile an tSaoir, Garrán Bhaile an tSaoir, Corrán Bhaile an tSaoir, Clós Bhaile an tSaoir. Glaoadh Eastát Lios an Daill ar na ceithre bóithre sin nuair a thógadh iad sna 1960idí agus 70idí. Tógadh an eastát fhairsing Áth Leathan i lár na 1970idí agus go luath sna 1980idí chomh maith leis an iar-eastát comhairle Radharc an Chnoic. Thosaigh obair ar an eastát is deireanaí, Ballintyre, i 2005 agus críochnaíodh é i lár 2008. 

## Tíreolas
Tá Baile an tSaoir lonnaithe thar ar 10km (6 mhíle) ó lár na cathrach díreach trasna na tíre; tá Rath Fearnáin lonnaithe siar ó Bhaile an tSaoir, tá Áit an Ghainimh agus An Chéim soir ó Bhaile an tSaoir, tá Sléibhte Chill Mhantáin suite ó dheas agus Dún Droma ó thuaidh. Tá Baile an tSaoir ina luí díreach in aice leis an bpáirc 120 heicteár, Páirc Mharlaí. 

## Áiseanna
Tá réimse ollmhór siopaí agus comhlachtaí i mBaile an tSaoir, tá ollmhargadh sách mór san lonnaithe ar Ascaill Bhaile an tSaoir. Tá oifig an phoist, péire siopa geallghlacadóra agus péire teach tábhairne. Cuile Lá Caille imríonn an dá tithe tábhairne cluiche sacair i bPáirc Mharlaí. Is fearann páirce mór oscailte í Páirc Mharlaí, le ionad ceardaíochta gar don sean "teach mór", bíonn mór-ceolchoirmeacha sa pháirc gach bliain. Taobh amuigh de Pháirc Naomh Éanna, Páirc na Dothra agus Páirc na dTor, tá péire club gailf san áit. 

## Iompar
Tá Baile an tSaoir seirbhísithe ag na mbusaí 14, 16, 75, 116 agus 161 agus tá stad Luas faoi fhad siúil. Bhíodh an bus 48A ag freastal ar an áit ach scoradh den tseirbhís. 

## Daoine Cáiliúla ón gCeantar
* Fianna Fáil TD. IarAire Stáit Éireann i Roinn an Taoisigh 
* Tom Kitt agus a mhac David, ceoltóir Éireannach
* Imreoir peile idirchontae CLG BHÁC Coman Goggins
* Imreoir peile idirchontae CLG BHÁC Johnny McNally
* Imreoir peile idirchontae CLG BHÁC Nicky Devereux
* Iar-imreoir sacair idirnáisiúnta Richard Sadlier
* Curaí Éireannach sa rith 400m, David Gillick
* Bhíodh cónaí ar Carly Hennessy Smithson ann sular bhog sí go Meiriceá
* Danny O'Donoghue, príomhamhránaí The Script
* Kevin Horan, méarchláraí The Thrills
* Nick Munier, Réalta teilifíse sa chócaireacht
* Martin King, comhfhreagraí aimsire ar theilfís náisiúnta
* Daniel O'Donnell, amhránaí tíre
* Jason Byrne, fear grinn
* David Malone, Oilimpiapach parailimpiach, duaisbhuaiteoir an bhoinn óir sa snámh

## Oideachas
### Bunoideachas
* Saint Attracta's.
* Our Lady's Boys School.
* Scoil Naithí.

### Iarbhunoideachas
* Ballinteer Community School.
* Wesley College

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Beithil

Cathair is ea **Beithil**, ar an mBruach Thiar sa Phalaistín.   

## Stair
De réir na soiscéil agus traidisiúin na Críostaíochta, ba i stábla i mBeithil a rugadh Íosa Críost, mar go raibh a mháthair, Muire agus Iósaf ann chun go n-áireofaí sa daonáireamh ansin iad.mion|220x220px|Beithil sa bhliain 1698 le De Bruijin|clé
[clé|mion|220x220px|cúngú i m[Beithil *:*  lonnaíochtaí nua de chuid Iosrael]]

#### Scéal nó finscéal ?
Níl aon tuairisc sa mBíobla gur ar asal a chuaigh Muire go Beithil. D’fhéadfadh sé gurbh ea, ach ní luaitear tada faoi asal sa mBíobla, nó gur tháinig triúr ríthe ar chamaill go dtí an áit a raibh Íosa agus mar sin de.

## Inniu
Is mórionad oilithreachta i measc Críostaithe é Beithil inniu.

### Spórt
Tá Diyar Bheithil i measc na bpríomhfhoirne ar an mBruach Thiar,  foireann shacar na mban ón bPalaistín. Bunaíodh é in Ollscoil Bheithil sa bhliain 2008. Tá cuid mhaith dá n-imreoirí ar fhoireann náisiúnta na mban ag an bPalaistín.

## Féach freisin

* Campa teifeach Jenin

## Tagairtí

Catagóir:Íosa Críost
Catagóir:An Phalaistín
Catagóir:An Nollaig
Catagóir:Cathracha in Iosrael
Catagóir:An Bruach Thiar
Abú Daibí

thumb|Abú Daibí
Is cathair é **Abú Daibí** in Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha. Tá breis is 896,751 duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Catagóir:Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha
San’a

mion|clé|San’a
Is é **San’a** príomhchathair Éimin. Bhí breis is 1,748,000 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010.

## Féach freisin

* Áidin

## Tagairtí

Catagóir:Éimin
Catagóir:Cathracha
An Mhagraib

Is réigiún in iarthar na hAfraice Thuaidh í **an Mhagraib**. mar a thugtar ar Mharacó, an Algéir, An Túinéis agus an Libia, atá taobh thíos den Spáinn, den Fhrainc, agus den Iodáil.

## Féach freisin
* An Afraic Thuaidh, Aontas na Magraibe Arabaí
* Ríocht na Núimideach, Impireacht na Róimhe, Impireacht na Biosáinte, Cailifeacht Chlann Umaighea, Cailifeacht na nAbasach, Cailifeacht na bhFaitimíteach, An Impireacht Otamánach
* An Ailgéir, An Libia, Maracó, An Mháratáin, Sahára Thiar, An Túinéis

## Tagairtí
 


Catagóir:Afraic Thuaidh
Catagóir:Sahára
Catagóir:Réigiúin na hAfraice
Catagóir:Réigiúin gheografacha
Mark Wahlberg

Is aisteoir Meiriceánach é **Mark Robert Michael Wahlberg**, a rugadh ar an 5 Meitheamh, 1971.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Leipzig

mion|clé|Leipzig

Is cathair é **Leipzig** sa Ghearmáin. Tá breis is 560,472 duine ina gcónaí ann. Is é an chathair is mó sa tSacsain. 

## Tíreolaíocht
Sreabhann na haibhneacha Elster, Pleiße agus Parthe tríd an gcathair, i dtreo na Saale. Tá go leor bealaí ann chun iad a nascadh lena chéile agus na lochanna ar fud na cathrach.

## 19ú haois
Ba é réigiún Leipzig an láthair do *Chath na Náisiún* i 1813 idir Napoléon agus comhghuaillithe de chuid na Prúise, an Rúis, an Ostair agus an tSualainn. Ba é an cath is mó san Eoraip roimh an gCéad Chogadh Domhanda é, agus chuir bua na cóilíneachta deireadh le láithreacht Napoléon sa Ghearmáin.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:An Ghearmáin
Gaeil Fhánada

Tá **CLG Gaeil Fhánada** suite i leithinis Fhánada ar an taobh ó thuaidh de chontae Dhún na nGall ag cur peil Ghaelach ar fáil do cheantracha Fánaid, An Cheathrú Chaol, agus Gleann Bhairr chomh fada le Leahardan in aice le Ráth Maoláin. 

Tá an club ag freastal ar fhoirne faoi 8, 10, 12,14,16,18 agus 21. Chomh maith le seo tá foirne na gcailiní faoi 12, 14 agus 16. Tá foireann sinsir agus foireann tacaíochta againn fósta. Bíonn traenáil ar siúl do na foirne éagsúla i bPort an tSalainn agus i dTraigh a locha agus tá béim mhór ar an chultúr tríd páirt a ghlacadh sna comórtaisí scór, áit a bhfuil cuid mhór gradaim buaite againn síos fríd na blianta.
Bhuaigh an club an craobbh idirmhéanach sa bhliain 2009. 

Bhain foireann na bhfear craobh shóisearach Comórtas Peile na Gaeltachta sa bhliain 2013 sa Rinn i bPort Láirge.

Cuireadh tús le hathnuachan na páirce peile i bPort an tSalainn roinnt blianta ó shin agus fosclófar é gan tuilleadh moille d'fhoirne Ghaeil Fhánada. 

Faoi láthair (2017) tá foireann na bhfear i Roinn a Trí. 

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha
Catagóir:Contae Dhún na nGall
Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca

Paimfléad faoi litríocht na Gaeilge atá in ***Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca*** atá bunaithe ar chaint a thug Máirtín Ó Cadhain uaidh i nGeimhreadh na bliana 1969. D'fhoilsigh an grúpa stocaireachta Misneach é. Déanann Eoghan Ó hAnluain an leabhar a chur i láthair. San óráid deir sé ‘Tá aois na Caillí Béarra agam, aois Bhrú na Bóinne, aois na heilite móire. Tá dhá mhíle bliain den chráin bhréan sin arb í Éire í, ag dul timpeall i mo chluasa, i mo bhéal, i mo shúile, i mo cheann, i mo bhrionglóidí.'

Sa bhliain 1969 thug sé an phríomhléacht ag Scoil Gheimhridh Chumann Merriman in Aonach Urmhumhan. Go luath ina dhiaidh sin foilsíodh an léacht sin faoi chlúdach leabhair. Tá an aiste sin ar na cinn is tábhachtaí faoi scríbhneoireacht na Gaeilge dár foilsíodh riamh.

## Féach Freisin
* Tá cuid dá ndúirt sé ann le léamh anseo Ráitis Cháiliúla de chuid an Chadhnaigh

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Léachtaí
Catagóir:Paimfléid i nGaeilge
Catagóir:Paimfléid
Catagóir:Scríbhneoireacht na Gaeilge
An Clóchomhar

[link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Cl%C3%BAdach1.jpg|clé|mion|'''Ag Scaoileadh Sceoil'''. Dírbheathaisnéis  - [Seosamh Ó Duibhginn, An Clóchomhar]]
Comhlacht foilsitheoireachta Éireannach ba ea **An Clóchomhar** (nó **An Clóchomhar Teoranta**) a fhoilsíodh leabhair Ghaeilge. 

Tá catalóg an chomhlachta anois tógtha ar láimh ag Cló Iar-Chonnacht. 

Tá aitheantas faoi leith bainte amach ag An gClóchomhar as an tsraith luachmhar ‘Imleabhair Thaighde’, ina bhfuil céad imleabhar faoi seo, agus chomh maith leis sin tá réimse leathan próis (úrscéalta, gearrscéalta, aistí, beathaisnéisí, léachtaí, cuimhní cinn, is araile.) chomh maith le filíocht, amhráin agus drámaí foilsithe acu.

## Tagairtí

Catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge
Joe Louis

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea **Joseph Louis Barrow **. (13 Bealtaine, 1914 – 12 Aibreán 1981. Bhí aithne air mar *the Brown Bomber*.

Louis, Joe
Louis, Joe
Louis, Joe
James J. Corbett

Dornálaí Gael-Mheiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea **James John Corbett ** (15 Meán Fómhair , 1866 – 18 Feabhra, 1933). Tá aithne uirthi mar *"Gentleman Jim"*. 

CorbettJames J.
CorbettJames J.
Corbett, James J.
Corbett, James J.
Eirbiam

Is é an t-**eirbiam** dúil cheimiceach uimhir a 68, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná **Er**. Ceann de na lantanóidigh é, agus mar sin is miotal tearc-chré é. Fuair sé a ainm ó Ytterby sa tSualainn, cosúil le trí dhúil eile. 

Tá eirbiam an dúlra comhdhéanta as sé iseatóp, mar atá, eirbiam a 162 (0.139 % d'eirbiam an dúlra), eirbiam a 164 (1.601 %), eirbiam a 166 (33.503 %), eirbiam a 167 (22.869 %), eirbiam a 168 (26.978 %), agus eirbiam a 170 (14.910 %). 167.259 an meáchan adamhach. 

Miotal bog insínte é an t-eirbiam, agus cé gur dual dó imoibriú leis an aer le trí-ocsaíd dé-eirbiam, nó seisce-ocsaíd eirbiam, nó eirbia, Er2O3 a dhéanamh, ní thagann brat ocsaíde air go róghasta. Na comhdhúile a bhfuil an t-ian eirbiam Er3+ iontu bíonn siad pinc nó ar dhath an róis. Imoibríonn an t-eirbiam leis an uisce agus é ag déanamh tríhiodrocsaíd eirbiam Er(OH)3. Téann sé i gcomhdhúile leis na halaiginí, ar ndóigh. Bíonn dath vialait i halaiginídí an eirbiam, amach ón bhfluairíd, ErF3, atá pinc, cosúil leis an gcuid is mó de na salainn eirbiam.

Mar is léir ó na samplaí seo, is é +III an staid ocsaídiúcháin is dual don eirbiam ina chuid comhdhúl. Is é is impleacht don méid sin ná gur lantanóideach tipiciúil é.

Creidtear nach bhfuil ról ag an eirbiam in orgánach an duine, ach ón taobh eile de is dóigh go spreagann sé an mheitibileacht.
Tá an miotal seo iontach úsáideach le gathanna léasair a ghineadh, nó is dual d'ian an eirbiam Er3+ solas a astú ag tonnfhad 1530 nanaiméadar, má fhlosctar le solas timpeall ar thonnfhad 980 nm nó 1480 nm é. Cuireann an t-ian eirbiam ar chumas na n-innealtóirí gléasra cumarsáide léasair a thógáil gan an iomarca comhpháirteanna meicniúla. Sna snáithíní optúla is mó a úsáidtear tonnfhad seo an eirbiam. Is féidir, áfach, gathanna léasair a bhaint as an eirbiam ag tonnfhad eile freisin, mar atá, 2940 nm. Sa ghléasra míochaine is mó a úsáidtear an tonnfhad seo.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Traidisiún Liteartha na nGael

Leabhar é ***[[Traidisiún Liteartha na nGael]]*** a foilsíodh sa bhliain 1979 ag An Clóchomhar. J. E. Caerwyn Williams agus Máirín Ní Mhuiríosa a scríobh. Is aistriúchán atá sa leabhar seo ar *Traddodiad llenyddol Iwerddon* ("Traidisiún Liteartha na hÉireann") a céadscríobhadh sa bhliain 1958. Is é atá sa leabhar seo ná cuntas ar thraidisiún liteartha na nGael ón tús anuas, mar aon le tagairtí don taighde ar an traidisiún sin atá déanta ag scoláirí le breis agus céad bliain. Tugtar cur síos ann ar scéalaíocht na Sean-Ghaeilge, ar an bhfile, ar thionchair iasachta ar éagsúlacht na litríochta agus ar an bhforbairt agus ar an athrú a d'imigh ar an litríocht sin le himeacht aimsire. Is é 28ú himhleabhar sa tsraith *Leabhair Thaighde*. Rinneadh aistriúchán air go Béarla sa bhliain 1992 faoin teideal *The Irish Literary Tradition*.

## Tagairtí

Catagóir:Litríocht na Gaeilge
Catagóir:Stair na Gaeilge
Catagóir:Leabhair thaighde
Catagóir:Leabhair neamhfhicsin
Catagóir:Aistriúcháin
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Leabhair Éireannacha
Catagóir:Litríocht na hÉireann
Catagóir:Litríocht na Meánaoise
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Catagóir:Nua-Ghaeilge Mhoch
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1979
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1970idí
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1958
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1950idí
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1992
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1990idí
Catagóir:1979
Catagóir:1970idí in Éirinn
Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Catagóir:Aistriúcháin idircheilteacha
Ospidéal Ginearálta Loch Garman

Ospidéal i Loch Garman na hÉireann é Ospidéal Ginearálta Loch Garman a chuireann seirbhís leighis ar fáil don chontae agus don cheantar máguaird. Otharlann ghinearálta atá ann a chludaíonn roinnt sainréimsí; cnáimseachas, péidiatraic, gínéiceolaíocht chomh maith leis an míochaine agus an mháinliacht ghinearálta. Tá 210 leaba ann d'othair chónaitheacha agus 37 leaba d'othair lae. Glacann an t-Ospidéal páirt i gclár náisiúnta de chuid Foras Oispíse na hÉireann le prionsabail ospíse a chuir chun cinn in ospidéil.

Catagóir:Ospidéil i gContae Loch Garman
Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann

Ospidéal oiliúna é **Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann** nó níos minice *Ospidéal Naomh Uinseann* (úsáidtear *Ospidéal Ollscoile Uinsinn* chomh maith) (Béarla: *St. Vincents University Hospital* nó *SVUH*) atá lonnaithe ag Páirc na Leamhán, ó dheas ó chathair Bhaile Átha Cliath, Éire. 

Tá an t-ospidéal lonnaithe ag crosaire Bhóthar Mhuirfean, trasna ó Ionad Siopadóireachta Mhuirfean agus ar láimh Cumann Gailf Pháirc na Leamhán. Tá sé nasctha le Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath atá suite beagán uaidh.
clé|mion

## Stair
[mion|clé|[Faiche Stiabhna fadó]]
Bunaíodh sean-Ospidéal Naomh Uinseann ar Fhaiche Stiabhna ar an 23 Eanáir 1834 ag Mother Mary Aikenhead, an bhean a bhunaigh Siúracha na Carthanachta, ord rialta de chuid na gCaitliceach. 

Bhí cead ag cách cúram a fháil san ospidéal, agus ba chuma cén creideamh lenar bhain siad. 

Bhog an t-ospidéal chuig an suíomh reatha i bPáirc na Leamhán sa bhliain 1970. 

Ath-ainmníodh an t-ospidéal sa bhliain 1999 faoin ainm *Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann* le léiriú go raibh an t-ospidéal mar phríomhospidéal oiliúna ag Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath.

## Tagairtí

Catagóir:Seirbhísí sláinte
Catagóir:Ospidéil i gContae Bhaile Átha Cliath
James Bannon

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **James Bannon**. Tá sé ina bhall den Pháirtí Fine Gael.

Toghadh é don chéad uair mar TD in 2007. Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

## Féach freisin

* Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 22ú Seanad
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae an Longfoirt
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)
Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Seán Barrett** a toghadh i ndáilcheantar Dhún Laoghaire (rugadh é ar 9 Lúnasa, 1944). Ba é an Ceann Comhairle ó Mhárta 2011 go 2016 é. Tá sé ina bhall den Pháirtí Fine Gael. 

Ar an 12 Feabhra 2016, d'fhógair Barret nach mbeadh sé ag lorg ainmniúchán an Chinn Chomhairle don chéad Dáil eile tar éis Olltoghchán 2016.

## Féach freisin

* Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún Laoghaire
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
* Sean Barrett (eacnamaí)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Tom Barry (T.D., Fine Gael)

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é ** Tom Barry** a rugadh sa bhliain 1968. Tá sé ina bhall den Pháirtí Fine Gael.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

## Féach freisin

* Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Corcaigh Thoir

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Richard Boyd Barrett

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Richard Boyd Barrett** () do cheantar Dún Laoghaire. Tá sé ina bhall den Pháirtí '''Pobal seachas Brabús'''. Sheas Boyd Barrett in Olltoghchán 2016 agus d'éirigh leis ann le 17% de na vótaí céad rogha. Atoghadh arís é i 2020 agus 2024.

## Féach freisin

* Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún Laoghaire
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús
Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Pat Breen

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála é **Pat Breen**. Tá sé ina bhall den Pháirtí Fine Gael.

## Féach freisin

* An Clár (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí sa Chlár

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Fir
Catagóir:An Clár (Dáilcheantar)
Ray Butler (polaiteoir)

Is polaiteoir Éireannach, Seanadóir agus iar-Theachta Dála é **Ray Butler**. Tá sé ina bhall den Pháirtí Fine Gael.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán. Cheap an Taoiseach Enda Kenny Butler mar Sheanadóir.

## Féach freisin

* An Mhí Thiar (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An Mhí Thiar (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Mí
Jerry Buttimer

Is Teachta Dála é **Jerry Buttimer**. Tá sé ina bhall den Pháirtí Fine Gael. Ba é an chéad dhuine a bhí aerach go hoscailte mar TD ag Fine Gael.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán. Bhain sé áit amach mar Sheanadóir ar an An Rolla Oibreachais.

Tá a bhunáit tacaíochta i mBaile an Easpaig. Cuireadh an baile ar ais sa dáilcheantar Corcaigh Theas-Lár in 2020.

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Buttimer ina aire stáit sa Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta agus sa Roinn Iompair. Ar na freagrachtaí atá air i roinn amháin beidh an fhorbairt pobail agus carthanachtaí  agus sa roinn eile tá sé freagrach as an gcóras iompair faoin tuath.

Tá Gaeilge réasúnta maith aige.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Theas-Lár
* Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)
Catagóir:Gaeilgeoirí
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Eric Byrne

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Eric Byrne**. Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Theas-Lár
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine léannta i Scoil Synge
Dara Calleary

Is  Teachta Dála do cheantar Mhaigh Eo é **Dara Calleary** nó *Dara Mac Giolla Laoire* (a rugadh ar an 10 Bealtaine, 1973).  Bhí sé ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta ó 2009 go dtí 2011, agus arís sa bhliain 2022. Bhí an Teachta Calleary ina  ina Aire Stáit i Roinn an Taoisigh, ina Aire Talmhaíochta, Bia agus Mara, ina Phríomh-Aoire agus ina Aire Stáit do chúrsaí Gaelachta, Gaeilge agus Spóirt chomh maith. 

### Gairm
Tá sé ina bhall den pháirtí Fianna Fáil agus mar TD do cheantar Mhaigh Eo ó 2007. Tá cónaí air i mBéal an Átha. Is ball é de Fheidhmeannas Náisiúnta an pháirtí ón mbliain 1997 i leith é. Is mac é le Seán Calleary a bhí mar TD do Thuaisceart Mhaigh Eo ón mbliain 1973 go 1992 agus garmhac é do Phelim Calleary a toghadh mar bhall den 14ú Dáil ag fo-thoghchán na bliana 1952 go dtí gur éirigh as ag toghchán na bliana 1969.

Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 14.8% de na vótaí céad rogha.  Bhí roinnt rólanna éagsúla aige sa Rialtas le linn an ama sin. 

Sa bhliain 2022, bhí Calleary ceapaithe ina Aire Stáit sa Roinn Fiontar, Trádála agus Fostaíochta in áit Robert Troy. Bhí Calleary mar rogha na coitiantachta chun teacht i gcomharbacht ar Troy.

Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Calleary ina Aire Coimirce Sóisialaí agus ina Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta i Rialtas an 34ú Dáil.

### Pearsanta
Is minic a chloistear Calleary, arb as Béal an Átha dhó, faoi agallamh ar Raidió na Gaeltachta.

## Féach freisin

* Maigh Eo (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Maigh Eo

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Airí Gaeltachta
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Aodhán Ó Ríordáin

Is  iar-Theachta Dála do Bhaile Átha Cliath Thuaidh-Lár é ** Aodhán Ó Ríordáin** (a rugadh ar an 22 Iúil 1976). Toghadh é mar fheisire i bParlaimint na hEorpa, ar son Pháirtí an Lucht Oibre, do Bhaile Átha Cliath sa bhliain 2024. Is iar-urlabhraí Gaeilge de chuid Pháirtí an Lucht Oibre é. 
clé|mion|2014
clé|mion|2020

## Beatha
Rinne Ó Ríordáin staidéar ar an nGaeilge agus ar an stair ar Choláiste na hOllscoile BÁC. Is iarmhúinteoir é.  Tá Ó Ríordáin pósta ar Áine Kerr, iriseoir as an Irish Independent. 

Toghadh é mar TD don chéad uair i 2011.  Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán. Bhain sé áit amach mar Sheanadóir ar an An Rolla Tionscail Agus Tráchtála.

D'éirigh leis a shuíochán Dála a bhuaigh ar ais in Olltoghchán na bliana 2020 sa Dáilcheantar Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh.

Sa bhliain 2024, bhuaigh sé an ceathrú suíochán sna toghcháin Eorpacha i mBÁC.

### Gaeilge
Tá Gaeilge líofa aige. Ó ham go ham déanann sé agallaimh le Nuacht RTÉ nó Nuacht TG4, as Gaeilge.

## Féach freisin

* Aontas Forchéimnitheach na Sóisialaithe agus na nDaonlathaithe

* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
* Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre
Catagóir:Aontas Forchéimnitheach na Sóisialaithe agus na nDaonlathaithe
Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Itéirbiam

Is é an t-**itéirbiam** dúil cheimiceach uimhir a 70, agus is é is siombail dó ná **Yb**. Fuair sé a ainm ó Ytterby, sráidbhaile sa tSualainn a raibh an-ról aige i dtaighde na miotal tearc-chré. Ceann acu siúd é an t-itéirbiam, ós lantanóideach é. Tá sé le fáil sa mhonaisít, sa xéinitím, san eoixéinít agus sa ghadailinít. Miotal bog é a bhfuil loinnir an airgid ghil ann. Tagann an chuid is mó den itéirbiam tráchtála as an tSín, as na Stáit Aontaithe, as an mBrasaíl, as Srí Lanca, as an India agus as an Astráil.

Ba é an ceimiceoir Francach Jean Charles Galissard de Marignac ba thúisce a thuig gur dúil ar leith a bhí san itéirbiam, thiar sa bhliain 1878. Ní raibh sé in ann, áfach, an dúil féin a aonrú. Is éard a rinne sé ná an ocsaíd itéirbiam a aithint agus a ainmniú. Itéirbia a thug sé ar an ocsaíd, agus is as seo a fuarthas ainm an mhiotail féin ní ba déanaí. Sa bhliain 1907, áfach, d'aithin ceimiceoir Francach eile, gur dhá shubstaint a bhí i gceist leis an itéirbia, is é sin, ceann ar thug sé nua-itéirbia air, agus ceann eile, ar bhaist sé an t-ainm "lúitéitia" air. Ba í an itéirbia, nó an nua-itéirbia, an ocsaíd itéirbiam, agus ba í an lúitéitia an ocsaíd lúitéitiam. Thaispeáin an speictream gur dhá dhúil a bhí i gceist leis an itéirbiam agus leis an lúitéitiam, ach níor haonraíodh an dúil féin ach sna 1950idí, le teacht na teicneolaíochta ianmhalartaithe. 

Tá seacht n-iseatóp nádúrtha ag an itéirbiam: itéirbiam a 168 (0.13 % d'itéirbiam an dúlra, itéirbiam a 170 (3.04 %), itéirbiam a 171 (14.28 %), itéirbiam a 172 (21.83 %), itéirbiam a 173 (16.13 %), itéirbiam a 174 (31.83 %), agus itéirbiam a 176 (12.76 %). Dealraíonn sé go bhfuil siad go léir cobhsaí, agus is iseatóip shaorga iad go léir na cinn radaighníomhacha, nó is é itéirbiam a 169 an ceann is cobhsaí acu, agus é féin 32 lá ar leathré. Is é an cineál meath radaighníomhach is réidhe a thagann ar an iseatóp seo agus ar na raidiseatóip leatroma eile atá ag an itéirbiam ná an leictreonghabháil; na raidiseatóip is troime, áfach, is é an béite-mheath a thagann orthusan.

Sna comhdhúile, is é +III an uimhir ocsaídiúcháin is tipiciúla, mar is dual don lantanóideach. Tá uimhir ocsaídiúcháin eile ag an itéirbiam freisin, mar atá, +II, agus na comhdhúile ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin seo ag an itéirbiam bíonn siad an-chosúil le comhdhúile an chailciam.

Úsáidtear itéirbiam mar chineál breiseán nó "dópán" le saintréithe fisiceacha an iarainn a fheabhsú. Thairis sin, baintear úsáid as i ngléasra léasair.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Lantanóidigh
Tommy Broughan

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála é **Tommy Broughan**. Bhíodh sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre ach ina TD neamhspleách é níos déanaí.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
* Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
John Browne (Fianna Fáil)

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **John Browne** (). Tá sé ina bhall den Pháirtí Fianna Fáil.

Níor ghlac sé páirt in Olltoghchán 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Iománaithe Loch Garman
Lúitéitiam

Is é an **lúitéitiam** dúil uimhir a 71, agus é ar an gceann is troime de na lantanóidigh. Is é an tsiombail cheimiceach a sheasann dó sna foirmlí ná **Lu**. Miotal geal é agus é réasúnta díonta ar an gcreimeadh. Dúil thrífhiúsach é, is é sin, is é +III an staid ocsaídiúcháin is coitianta a bhíonn aige ina chuid comhdhúl, díreach cosúil leis na lantanóidigh eile. Tá an lúitéitiam nádúrtha comhdhéanta as dhá iseatóp: an t-iseatóp cobhsaí, lúitéitiam a 175, agus an raidiseatóp nádúrtha, lúitéitiam a 176 (2.59 % de lúitéitiam an dúlra). Tá an raidiseatóp sin chomh fadsaolach, áfach, gur féidir dearmad a dhéanamh dá radaighníomhaíocht sa ghnáthshaol.

Is dual don lúitéitiam smúid ocsaíde a fháil faoi thionchar an aeir, agus má théitear go 150 céim Celsius é, rachaidh sé trí thine le ocsaíd lúitéitiam (III), Lu2O3, a dhéanamh. Imoibreoidh sé leis na halaiginí freisin, ionas go nginfear halaiginídí: LuF3, LuCl3, LuBr3, LuI3. Tá an iaidíd donn, agus an trí halaiginíd eile bán.

## Stair
Triúr saineolaithe a rinne fionnachtain an lúitéitiam sa bhliain 1907 beag beann ar a chéile, mar atá, an Francach Georges Urbain, an tOstarach Carl Auer von Weisbach, agus an Meiriceánach Charles James. Ceimiceoirí a bhí sa bheirt eile, agus Weisbach ina mhianreolaí. Tháinig gach duine acu ar an lúitéitiam mar thruailleán san itéirbia, is é sin, an ocsaíd itéirbiam. Ba é Urbain a bhaist an dúil nua. *Lutetia* an seanainm Laidine ar Pháras, príomhchathair na Fraince. Thug Weisbach, nach raibh sásta onóir na fionnachtana a ghéilleadh d'Urbain, caiseoipiam ar an lúitéitiam, agus é ag tagairt don réaltbhuíon úd Caiseoipé. Bhaineadh saineolaithe Gearmánacha úsáid éigin as an dara hainm sin go dtí na caogaidí, ach inniu, táthar sásta lúitéitiam a thabhairt ar an dúil seo.

## Minicíocht gheolaíoch agus táirgeacht
Bíonn lúitéitiam ar fáil san áit a bhfuil na tearcithreacha eile, ach tá sé deacair é a aonrú agus a dhealú uathu. Le fírinne níor haonraíodh an miotal glan lúitéitiam ach le déanaí. Mar sin, tá sé ar ceann de na dúile is daoire amuigh. Níl an t-ór féin ach ceithre oiread chomh daor le lúitéitiam.

## Úsáid
Ní úsáidtear mórán lúitéitiam sa teicneolaíocht, nó ní bhíonn sé praiticiúil, chomh tearc is atá sé. Is féidir, áfach, leas a bhaint as mar chatalaíoch i scoilteadh na móilíní móra sna scaglanna artola. Scéal eile fós gur miosúr ar aois na ndreigítí é an coibhneas idir lúitéitiam a 176 (máthairiseatóp) agus haifniam a 176 (iníoniseatóp).

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Lantanóidigh
An Phirimid Dhearg

clé|250px|mion|An Phirimid Dhearg
Is pirimid i Dahshur, Éigipt í an **Phirimid Dhearg** nó an **Phirimid Thuaidh**. Tugann na daoine áitiúla "Pirimid na nIaltóg" uirthi freisin. Is í an phirimid is mó den trí cinn atá i Dahsur agus is í an tríú pirimid is mó san Éigipt ar fad, i ndiaidh an dá cheann móra i nGiza. Tá sí ainmnithe as an lí scothdhearg atá ar na clocha as a bhfuil sí tógtha. Tógadh an phirimid, áfach, le clúdach d'aolchloch bhán Tura. Níl ach a rian den aolchloch fágtha ag coirnéal amháin den phirimid inniu mar baineadh an aolchloch sa Mheánaois le foirgnimh a thógáil i gCaireo. An Faró Sneifearú, sa tSeanríocht, a rinne an Phirimid Dhearg a thógáil timpeall na bliana 2590 R.Ch.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Pirimidí dhearg
Catagóir:Pirimidí
Pirimid lúbtha

Is pirimid i nDahshur, Éigipt í **Pirimidí lúbtha**. 

## Tagairtí

Catagóir:An Éigipt
Catagóir:Pirimidí
Will Smith

Is aisteoir Meiriceánach é **Willard Christopher Smith, Jr**, a rugadh ar an 25 Meán Fómhair 1968. Tá sé pósta le Jada Koren Pinkett agus tá beirt pháistí acu: Jaden Smith (rugadh 1998) agus Willow Smith (rugadh 2000).

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
The Fureys

Banna ceoil traidisiúnta Éireannach é **The Fureys**, a bhunaíodh i mBaile Formaid, Baile Átha Cliath sa bhliain 1978. Ba iad na baill ná na deartháireacha Furey, Finbar, Eddie, Paul agus George agus a gcara Davey Arthur. Bhí rath mór orthu ar feadh blianta fada in Éirinn agus thar lear. Fuair Paul bás sa bhliain 2002 de bharr ailse.

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1978
Sneifearú

Faró Éigipteach ab ea **Sneifearú** 2613 r. Chr. – 2589 r. Chr).

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Farónna
Tútmósa III

Faró Éigipteach ab ea **Tútmósa III** réimeas 1479 r. Chr. – 1425 r. Chr).

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Farónna
Mary Faustina Kowalska

Naomh is ea **Mary Faustina Kowalska** (25 Lúnasa 1905 – 5 Deireadh Fómhair 1938). Rugadh í mar Helena Kowalska i nGłogowiec, an Pholainn. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1905
Catagóir:Básanna i 1938
Catagóir:Mná rialta
Catagóir:Naoimh Polannacha
Lady Gaga

Amhránaí, cumadóir, léiritheoir, aisteoir agus bean ghnó Mheiriceánach atá i **Stefani Joanne Angelina Germanotta**, ar a dtugtar **Lady Gaga** uirthi ina saol proifisiúnta a rugadh i Nua-Eabhrac ar an 28 Márta 1986. Tá cáil uirthi freisin as a síorathraithe ina gairm i measc a hilchumas i dtionscadal an cheoil. Thosaigh Gaga ag casadh agus í fós ina déagóir, ag canadh ag oícheanta ''open mic'' (oícheanta a mbíonn cead ag gach éinne teacht isteach agus casadh) agus ag aisteoireacht i ndrámaí scoile. Rinne sé staidéar ag an Collaborative Arts Project 21, trí Tisch School of the Arts Ollscoil Nua-Eabhrac, sular éirigh sí as le gairm sa cheol a leanúint. Nuair a chuir Def Jam Recordings deireadh lena conradh, d’oibrigh sí mar chumadóir do Sony/ATV Music Publishing, áit ar shínigh sí comhchonradh le Interscope Records agus lipéad ceoil Akon, KonLive Distribution, sa bhliain 2007. Bhain Gaga clú agus cáil amach an bhliain dár gcionn lena céad albam riamh, *[[The Fame (Albam Lady Gaga)|The Fame]]* (An Cháil, 2008) agus a shinglí a chuaigh go hard sna cairteacha mar *[[Just Dance]]* (Déan Damhsa) agus *[[Poker Face]]* (Strainc Phócair - strainc a chuireann tú ort féin le d’fhíormhothúcháin a choinneáil faoi rún). Atheisíodh an t-albam leis an CLF, *[[The Fame Monster]]* (Arracht na Cáile, 2009), a thug leis na singlí rathúla, *[[Bad Romance]]* (Droch-ghrá), *[[Telephone (Amhrán Lady Gaga)|Telephone]]* (Teileafón) agus *[[Alejandro (Amhrán Lady Gaga)|Alejandro]].*

Bhí tionchar ag rac-cheoltóirí ar nós David Bowie, Elton John agus Queen uirthi agus feictear é seo i gcúrsaí faisin agus sna físeanna ceoil a léiríonn sí. Tá cáineadh déanta ar roinnt de na físeanna atá déanta aici de dheasca na n-íomhánna a léiríonn sí iontu. Ach tá sé soiléir go bhfuil suim ag an bpobal inti mar go mbreathnaíonn breis agus billiún duine orthu ar YouTube.

## Dioscliosta

;Albaim Stiúideo
* *[[The Fame]]* (2008)
* *[[Born This Way]]* (2011)
* *[[Artpop]]* (2013)
* *[[Cheek to Cheek]]* (le Tony Bennett) (2014)
* *[[Joanne (albam)|Joanne]]* (2016)
* *Chromatica* (2020)
* *Harlequin* (2024)

;Albaim Díolama
* *The Remix* (2010)
* *The Singles* (2010)
* *Born This Way: The Remix* (2011)

;Ceirníní Leathfhada
* *The Cherrytree Sessions* (2009)
* *Hitmixes* (2009)
* *[[The Fame Monster]]* (2009)
* *A Very Gaga Holiday* (2011)
*

## Camchuairteanna
;Príomhchamchuairteanna
* The Fame Ball Tour (2009)
* The Monster Ball Tour (2009–2011)
* Born This Way Ball (2012–2013)
*  (2014)
* Cheek to Cheek Tour (le Tony Bennett) (2014–2015)
* Joanne World Tour (2017–2018)

;Camchuairteanna Eile
* ArtRave (2013)
* Lady Gaga Live at Roseland Ballroom (2014)

## Scannánliosta

## Naisc

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
*
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine LADT
Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Haitseapsút

Faró Éigipteach ab ea **Haitseapsút** 1508 r. Chr. – 1458 r. Chr).

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1508 RC
Catagóir:Básanna i 1458 RC
Catagóir:Farónna
Cúfú

Faró Éigipteach ab ea **Cúfú** (réimeas - 2859 r. Chr. - 2566 r. Chr).

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 2566 RC
Catagóir:Farónna
Justin Bieber

Is pop-amhránaí é **Justin Drew Bieber**, a rugadh i gCeanada ar 1 Márta 1994 i London, Ontario.  Tugann daoine "Beliebers" mar ainm ar lucht leanúna Justin Bieber.

Dúirt Bieber ar 10 Meitheamh 2022 nach raibh mothú ar bith ar thaobh amháin dá éadan de bharr go bhfuil an víreas RHS tolgtha aige. Ní raibh aon tuairim aige cén uair a bheidh sé ábalta dul i mbun amhránaíochta ag ceolchoirmeacha arís.

## Dioscliosta
### Albaim
Is amhránaí Ceanadach é Justin Drew Bieber. Aithnítear Bieber as a cheoltóireacht le seánra agus bhí tionchar mór aige i gceol móréilimh an lae inniu. Ba é an feidhmeannach ceirníní Meiriceánach Scooter Braun a d’aimsigh é agus shínigh sé le RBMG Records in 2008, ag fáil aitheantais nuair a scaoileadh a chéad seacht rian EP My World (2009) agus go luath ag bunú é féin mar idol déagóirí. 

## Camchuairteanna
**Urban Behavior Tour* (2009)
**My World Tour* (2010–11)
**Believe Tour* (2012–13)
**Purpose World Tour* (2016-17)
**Justice* (2022-2023). Bhí an chéad cheolchoirm ar siúl i Meicsiceo ar an 22 Bealtaine 2022 agus  an cheolchoirm dheireanach sa Pholainn ar an 25 Márta 2023  (ceolchoirm aige sa 3Arena, BÁC, i mí Feabhra 2023).

## Féach freisin

* Siondróm Ramsay Hunt Saghas 2 (RHS)

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Darron Gibson

Imreoir sacair as Doire, Tuaisceart Éireann is ea **Darron Gibson** a rugadh ar an 25 Deireadh Fómhair, 1987. Imríonn Gibson le Everton faoi láthair sa Premier League, agus le foireann sacair náisiúnta na hÉireann chomh mhaith. Imríonn sé i lár na páirce don chuid is mó. D'imir sé le Manchester United F.C. ar feadh 7 mbliana agus ba é a chlub óige é. 

Gibson, Darron
Gibson, Darron
Gibson, Darron
Gibson, Darron
Gibson, Darron
Catagóir:Daoine beo
Na Cloigne

Is scéinscéal osnádúrtha é ***[[Na Cloigne]]***, a craoladh ar TG4. Léirithe ag ROSG, tá an tsraith go hiomlán trí Ghaeilge. Tá trí chlár sa tsraith, le gach clár timpeall 50 nóiméad ar fhad. Tá leagan speisialta déanta mar scannán freisin. Bhí ***Na Cloigne*** craolta don chéad uair ar an tríú lá déag d'Eanáir 2010.

## Cláir sa tSraith:
thumb

#### 1: An Bradán:
An chéad chlár sa tsraith, agus tús foréigneach atá ann. Go luath is léir nach bhfuil caidreamh Seán agus Nuala chomh sona sin. Imíonn Nuala i lár na hoíche san charr tar éis argóint le Seán. An maidin dár gcionn tá reathaí ag rith tríd an coill, feiceann sí corp leis an ceann bainte de. Níl fios ag na Gardaí cé hí an corp... agus níl trácht ar Nuala.

#### 2: Corp Gan Cheann:
Tá na Gardaí ag fiosrú eolas, fós níl fios acu cé hí an corp. Tagann an Garda Colm Ó Cadhain ar gluaisteáin Nuala bun ós cionn. Chuaigh sí as an bóthair, agus tá sí thámhach don clár.

#### 3: An Taobh Eile:
An clár deireanach san srath.

## Daoine ar ''Na Cloigne'':
* Stiúrthóir: Robert Quinn
* Léiritheoir: Ciarán Ó Cofaigh
* Scríbhneoirí: Lauren MacKenzie agus Darach Ó Scolaí

#### Carachtair:
* Seán Ó Dónaill (Dara Devaney)
* Ceannfort Ó Sé (Barry McGovern)
* Nuala Ní Dhireáin (Siobhán O’Kelly)
* Bleachtaire Ó Giollagáin (Mike P Ó Conaola)
* Garda Colm Ó Cadhain (Seán T. Ó Meallaigh)
* Áine Seoige (Áine Ní Dhroighneáin)
* Diarmaid Ó Máille (Joe Steve Ó Neachtain)
* Jacko Ó Murchú (Micheál Ó Dubhghaill)

## Naisc Sheachtracha:
* Leathanach TG4 faoin gclár 
* Leathanach ROSG faoin gclár

## Tagairtí:

Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Cláir ficsean uafáis
Catagóir:Cláir dráma
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Scannáin uafáis
Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Scannáin Ghaeilge
Catagóir:Scannáin TG4
Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge
[Catagóir;Ficsean tuairimeach Éireannach
[Catagóir:Ficsean tuairimeach
Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge
Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach
Catagóir:Ficsean uafáis
Catagóir:An t-osnádúr
Catagóir:Scéinséirí
Kate Middleton, Bandiúc Cambridge

Bean chéile an Phrionsa William, Diúc Chambridge, í **Catherine Middleton**, a rugadh ar 9 Eanáir 1982 i Reading, Berkshire, Sasana. Pósadh iad ar 29 Aibreán 2011. 
clé|mion|188x188px|2012

Aithnítear ó shin í mar A Mórgacht Ríoga, Bandiúc Chambridge. 

Mar dhuine den Ríshliocht Windsor, ní bhaineann sí úsáid as sloinne a chéile, mar atá Mountbatten-Windsor.

### Pearsanta
Chuaigh an Banphrionsa faoi scian i Mí Eanáir 2024, agus fuarthas amach níos déanaí go raibh ailse uirthi. I ráiteas a dhein Kate Middleton ar 22 Márta 2024, thug sí le fios go bhfuil cóir leighis á chur uirthi don ghalar.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cuntaoisí
Catagóir:Daoine Albanacha
Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Séarlas III

Is é **Séarlas III** rí na Ríochta Aontaithe. Rugadh ar 14 Samhain 1948 é. Is mac d'Eilís II agus do Phrionsa Pilib é agus is athair é do na bprionsaí Harry agus William de chuid rítheaghlach na Breataine. Thug sé cuairt ar Éirinn sa bhliain 2018.    

clé|mion|Séarlas, 1981|alt=|335x335px

[clé|mion|266x266px|Ag [Comhaontú Aeráide Pháras|COP 21,  2015]]
clé|mion|220x220px|Cuairt ar Thuaisceart Éireann, Bealtaine 20119
[clé|mion|230x230px|[Corónú Shéarlais III agus Camilla, 2023]]

## Pósadh
Bhí an Prionsa Séarlas pósta don chéad uair ar Diana, Banphrionsa na Breataine Bige. Ar an 29 Iúil 1981, phós Diana Spencer agus Séarlas in Ardeaglais Naomh Pól, Londain. "Deirtear faoi go raibh dearadh an ghúna pósta ar an rún faisin ba mhó riamh. Bhreathnaigh 700 milliún duine ar shearmanas an phósta féin ar an teilifís ar fud an domhain agus níl dabht ar bith ach gurbh í réalta faisin a linne í".

## Conspóidí
Ar an 16 Meitheamh 1992, foilsíodh leabhar conspóideach Andrew Morton faoi Ríshliocht Windsor agus a gcuid geáitsí.

Ar an 20 Nollaig 1995, dúirt an bhanríon Éilis go gcaithfidh Diana & Séarlas colscaradh a fháil. Tá Séarlas pósta anois ar Chamilla, Bandiúc Chorn na Breataine.  

## Rí
Rinneadh ungadh agus corónú ar Rí Charles III Shasana agus Banríon Camilla ar 6 Bealtaine 2023.
Ceannasaí Eaglais Shasana is ea an Rí Séarlas de réir chomharbas ríoga na Ríochta Aontaithe.

Ar an 23 Deireadh Fómhair 2025 dúirt Séarlas agus Pápa Leon XIV  urnaí in éineacht le chéile os comhair an phobail sa Vatacáin, cor stairiúil sa chaidreamh idir an Eaglais Chaitliceach agus Eaglais Shasana..
## Féach freisin

* Corónú Shéarlais III agus Camilla, 2023

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil Arm na Breataine
Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Ríthe na nAlbanach
Catagóir:Scríbhneoirí Briotanacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Coláiste Chiaráin

Tá **Coláiste Chiaráin** lonnaithe ar an gCeathrú Rua i gContae na Gaillimhe.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Coláistí sa Ghaillimh
Catagóir:Scoileanna sa Ghaillimh
Kirsten Dunst

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Kirsten Caroline Dunst ** a rugadh 30 Aibreán 1982 in Point Pleasant, New Jersey.

## Saol
Tá deartháir amháin aici. Christian is ainm dó.

## Gairmréim
Thosaigh sí ag obair mar aisteoir i bhfógraí teilifíse nuair a bhí sí trí bliana d'aois. An chéad scannán ar ghlac sí páirt ann ná *[[New York Stories]]* sa bhliain 1989.

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Pósadh an Phrionsa William, Diúc Chambridge agus Catherine Middleton

Ar  29 Aibreán 2011 phós an Prionsa William, Diúc Chambridge (William, prionsa na Breataine Bige ag an am) Catherine 'Kate' Middleton ag Mainistir Westminster Londan ag 11.00 ar maidin. 

Chas William le Middleton den chéad uair sa bhliain 2001 agus an bheirt acu mar mhic léinn ag Ollscoil Naomh Aindriú. Fógraíodh go raibh siad geallta ar an 16 Samhain 2010.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Póstaí
Catagóir:Póstaí ríoga
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:2011
Plinias Óg

Ba dhlíodóir, údar, agus ghiúistís na Sean-Róimhe é **Plinias Óg** (Laidin:**Gaius Plinius Caecilius Secundus**) (61 AD- ca. 112 AD), a rugadh **Gaius Caecilius** nó **Gaius Caecilius Cilo**. Chabhraigh uncail Phlinias, Plinias Mór, le tógáil agus oiliúint a nia agus bhí siad araon mar fhinné ar bhrúchtadh na Veasúive ar 24 Lúnasa 79 AD.

Duine suaitheanta é Plinias Óg mar gheall ar a chéadta litreacha a mhaireann go fóill, atá ina bhfoinse luachmhar stairiúil don tréimhse. Tá go leor acu seolta chuig impirí nó daoine tábhachtacha cosúil leis an staraí, Tacitus. Ba dhuine suntasach féin é Plinias, agus é ina ghiúistís impiriúil faoi Tráian (Laidin:*Marcus Ulpius Nerva Traianus Augustus* ) (réimeas AD 98-117). Measadh gur fear macánta agus measartha é Plinias agus fuair sé céimeanna níos airde trí shraith de oifigí Impiriúla idir sibhialta agus míleata, an *cursus honorum* (féach thíos). Ba chara an staraí Tacitus é agus d'fhostaigh sé an beathaisnéisí Suetonius ina bhfoirne. Tháinig Plinias freisin i dteagmháil le go leor fir-aitheanta eile den tréimhse sin, lena n-áirítear na fealsaimh Artemidorus agus Euphrates le linn a chuid ama sa tSiria.

Catagóir:Básanna i 113
Catagóir:Daoine as Como
Catagóir:Consail Impireacht na Róimhe
Catagóir:Scríbhneoirí na Sean-Róimhe
Catagóir:Scríbhneoirí Laidine Aois an Airgid
Catagóir:Rómhánaigh an 1ú haois déag
Catagóir:Rómhánaigh an 2ú haois déag
Motörhead

Ba bhanna rac-cheoil as London, Sasana é **Motörhead**. Ba iad Lemmy Kilmister (príomhamhránaí, dordghiotár), "Fast" Eddie Clarke (giotár), Phil "Philthy Animal" Taylor (drumaí) baill an ghrúpa.

Fuair Lemmy bás ar 28 Mí na Nollag 2015 de bharr ailse.Bhí sé 70 bliain d'aois.

## Albaim
* 1977: *[[Motörhead (album)|Motörhead]]* (Lemmy, Fast Eddie, Philty Animal)
* 1979: *[[Overkil]]* (Lemmy, Fast Eddie, Philty Animal)
* 1979: *[[Bomber]]* (Lemmy, Fast Eddie, Philty Animal)
* 1979: *[[On Parole]]* (Lemmy, Larry Wallis, Lucas Fox, Philty Animal)
* 1980: *[[Ace of Spades]]* (Lemmy, Fast Eddie, Philty Animal)
* 1982: *[[Iron Fist]]* (Lemmy, Fast Eddie, Philty Animal)
* 1983: *[[Another Perfect Day]]* (Lemmy, Brian Robertson, Philty Animal)
* 1986: *[[Orgasmatron]]* (Lemmy, Phil Campbell, Würzel, Pete Gill)
* 1987: *[[Rock 'n' Roll]]* (Lemmy, Phil Campbell, Würzel, Philty Animal)
* 1991: *[[1916 (album)|1916]]* (Lemmy, Phil Campbell, Würzel, Philty Animal)
* 1992: *[[March ör Die]]* (Lemmy, Phil Campbell, Würzel, Philty Animal, Mikkey Dee)
* 1993: *[[Bastards]]* (Lemmy, Phil Campbell, Würzel, Mikkey Dee)
* 1995: *[[Sacrifice]]* (Lemmy, Phil Campbell, Würzel, Mikkey Dee)
* 1996: *[[Overnight Sensation]]* (Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee)
* 1998: *[[Snake Bite Love]]* (Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee)
* 2000: *[[We Are Motörhead]]* (Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee)
* 2002: *[[Hammered]]* (Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee)
* 2004: *[[Inferno]]* (Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee)
* 2006: *[[Kiss of Death]]* (Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee)
* 2008: *[[Motörizer]]* (Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee)
* 2010: *[[The Wörld Is Yours]]* (Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee)
* 2013: *[[Aftershock]]* (Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee)
* 2015: *[[Bad Magic]]* (Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee)

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Sasanacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1975