open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goodmayes

Is baile é **Goodmayes** atá suite sa bhuirg Redbridge, Londain Thoir, agus is é dhá mhíle soir an Ilford lárnach. 

Is é Goodmayes Park ceantar spás oscailte le loch, cúirteanna cispheil agus leadóg ann. Ba bandstand agus teach bád ann fadó ach níl siad ar fáil níos mó. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 13,069 duine ina gcónaí ann.

## Stair

Bhí an formhór Goodmayes tuaithe go dtí an deireadh 19ú haois, nuair a raibh forbairt mór na bruachbhailte ar bun mar d'fhairsingigh Londain. Áfach, bhí Goodmayes ar an léarscáileanna chomh moch mar na 1770ú. Tógadh an ceantar anseo agus i Seven Kings idir 1898 agus 1910 le forbróir A. C. Corbett, a d'úsáid stáisiúin nua ar an Great Eastern Railway a chur chun cinn na bruachbhailte nua. Bhí Goodmayes stáisiún tógtha i 1901. As sin amach, is beag na athruithe a tharlaithe sa ceantar sin agus tá na tithe Éadbhardach go fóill ar fud an ceantar le beagán tithe nua le feiceáil. 

## Iompar

### Áiteanna áitiúil

* Ilford
* Seven Kings
* Becontree 
* Chadwell Heath

### Stáisiúin áitiúil

* Goodmayes stáisiún traenach

Catagóir:London Borough of Redbridge
Bayswater

Is ceantar in iarthar Londan é **Bayswater**. Tá sé i Westminster, trí mhíle (4.8 km) slí ó Charing Cross ar an taobh thuaidh de Hyde Park. Is iomaí óstán atá suite sa cheantar agus is iomaí eachtrannach atá ina gcónaí ann ann, go mór mhór na hArabaigh timpeall Edgware Road, Meiriceánaigh, Gréagaigh agus Brasaíligh. Is iad Bayswater, Queensway, Royal Oak agus Lancaster Gate na stáisiúin Underground is gaire don cheantar. 
 

Catagóir:Cathair Westminster
An Mhalaeis

Teanga Mhalae-Pholainéiseach í an **Mhalaeis** a labhraítear sa Mhalaeisia agus i dtíortha eile ina timpeallacht, go háirithe. Le fírinne, is deacair a rá cé acu aon teanga amháin nó grúpa teangacha atá ann, agus ón taobh eile de, tá an Indinéisis chomh cóngarach do Mhalaeis chaighdeánach na Malaeisia is gur féidir a rá nach bhfuil iontu ach canúintí aon teanga amháin. Ón taobh eile de, tá an cineál Malaeise a labhraítear i mBrúiné chomh difriúil is go bhfuil sé beagnach dothuigthe ag na Malaeisiaigh. 

*Bahasa Malaysia* a thugtar ar an gcineál Malaeise a shaothraítear sa Mhalaeisia féin mar theanga náisiúnta. Má táthar ag trácht ar an Malaeis sa chiall fhairsing, is fearr *Bahasa Melayu* a thabhairt uirthi. *Bahasa Indonesia* a thugtar ar an Indinéisis. "Teanga" is ciall leis an bhfocal sin *bahasa*, agus is focal iasachta ón tSanscrait é.

Tá Malaeis chaighdeánach na Malaeisia bunaithe ar chanúint Johore agus Riau, agus is í an aibítir Laidineach is mó a úsáidtear sa scríbhneoireacht, cé go bhfuil traidisiún úsáidte na litreach Arabach beo sa tír i gcónaí. Tá an Indinéisis ag dul i bhfeidhm ar an Malaeis ar na saolta seo, toisc go bhfuil tionsclaíocht láidir phopchultúrtha (sobalscéalta teilifíse agus araile) ag an Indinéis. 

Is í an difríocht is suntasaí idir an dá theanga ná tionchar na hOllainnise ar an Indinéisis. Na críocha arb iad an Mhalaeis iad, bhí siad á rialú ag na Sasanaigh i ré an choilíneachais, rud a chiallaíonn gur fhág an Béarla an-lorg ar an Malaeis san am sin féin. San am chéanna ba i Ollainnis a bhí oifigiúil san India Thoir Dhúitseach.    

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teangacha na hÁise
Catagóir:Teangacha na Malaeisia
Catagóir:Teangacha na hIndinéise
Catagóir:An Mhalaeis
Catagóir:An Indinéis
Catagóir:An Mhalaeisia
Fuinseog

Is crann í an **fhuinseog** sa ghéineas *Fraxinus*. Tá na crainn seo le fáil sa Sean-Domhan agus sa Domhan Nua. De réir sheanchais na hÉireann, déanann scáth na bhfuinseog dochar do na barra. Tá thart ar 45–65 speiceas ann.

## Speicis shamplacha
* Fraxinus americana — fuinseog bhán
* Fraxinus angustifolia — fuinseog chaol
* Fraxinus excelsior — fuinseog shilte
* Fraxinus ornus — fuinseog mhanna

## Féach Freisin
* Nion (ogham)

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Catagóir:Crainn
Clóraform

Is éard atá sa **chlóraform** ná comhdhúil shimplí den chineál ar a dtugtar na hidreacarbóin chlóirínithe. Is ionann an clóraform agus an **tríchlóraimeatán**, is é sin, tá an móilín cosúil leis an meatán, ach amháin go bhfuil adaimh chlóirín curtha in áit trí cinn den cheithre adamh hidrigine i móilín an mheatáin. Is í foirmle cheimiceach an tríchlóraimeatáin ná CHCl3.Go stairiúil, d'úsáidtí clóraform san ainéistéise, is é sin, chuirfí néal i gceann an othair le clóraform sula rachadh sé faoi scian an dochtúra. Tá priacal áirithe ag baint leis an úsáid seo, ós rud é gur féidir don othar taom croí (stad cairdiach) a fháil faoi thionchar an chlórafoirm. Mar sin, is fearr le dochtúirí an lae inniu ainéistéisigh níos sábháilte a úsáid. 

Inniu, baintear leas as an gclóraform i ndéantús an *teflon*, is é sin, na polaiteitreafluaireitiléine - cineál plaistigh a sheasann teas ard agus a úsáidtear taobh istigh de na friochtáin. Mar sin féin, tá dainséir éagsúla ag baint leis an gclóraform, agus an tionsclaíocht cheimiceach ag iarraidh éirí as scun scan.

Catagóir:Comhdhúile orgánacha
Catagóir:Ainéistéise
Kraków

Is í **Kraków** an dara cathair is mó agus ceann de na cathracha is sine sa Pholainn. Tá an chathair seo, a bhfuil stair aici a théann siar go dtí an 7ú haois, suite ar abhainn darb ainm an Viostúile (Polainnis: *Wisła*) i gcúige na Polainne Bige (Polainnis: *Małopolska*). Ba phríomhchathair na Polainne í Kraków go dtí 1596 agus de réir seanchais is ceann de na hionaid is tábhachtaí i saol acadúil, cultúrtha agus ealaíonta na Polainne í Kraków. Luaitear í mar cheann de na cathracha is áille san Eoraip, agus dearbhaíodh a Seanbhaile le Caisleán Ríoga Wawel ina Shuíomh Oidhreachta Domhanda de chuid EOECNA i 1978, ceann de na céad shuíomhanna ar domhan a fuair an stádas sin. 

Thosaigh Kraków mar ghráig ar Chnoc Wawel agus chuir Ibrahim ibn Yaqub in iúl gur lárionad trádála gnóthach de chuid Lár na hEorpa í sa bhliain 965. Tar éis don Dara Poblacht na Polainne a theacht chun cinn i 1918 agus i rith na fichiú haoise, d'athdhearbhaigh Kraków a gnó mar lárionad náisiúnta acadúil ealaíonta le hollscoileanna agus lárionaid chultúrtha nua. Tá thart ar 780,000 daoine ina gcónaí i Kraków, le thart ar 8 milliún duine faoi chéad ciliméadar timpeall a lárchearnóg.

I ndiaidh an ionraidh a rinne Gearmáin na Naitsithe ar an Pholainn i dtús an Dara Cogaidh Domhanda, ba é an Distrikt Krakau (Ceantar Kraków) nua príomhchathair an Rialtais Ghinearálta a chuir an Ghearmáin ar bun. Brúdh na Giúdaigh a bhí ina gcónaí sa chathair isteach i gceantar faoi bhallaí a tugadh Geiteo Kraków air. Ón áit sin a seoladh chuig campaí díothaithe agus na sluachampaí de shaghas Auschwitz agus Płaszów iad.   

Rinneadh pápa de Karol Wojtyła, Ardeaspag Kraków, i 1978 a raibh an t-ainm Pápa Eoin Pól II air ina dhiaidh sin. An chéad phápa nach raibh ina Iodálach le 455 bliain ab ea é. Sa bhliain chéanna, ghlac EOECNA le seanbhaile agus lár stairiúil Kraków, chomh maith le mianach salainn Wieliczka, mar a chéad Suíomh Oidhreachta Domhanda, in éineacht le Quito.     

I measc a hoidhreachta cultúrtha, tá Ardeaglas Wawel agus Caisleán Ríoga Wawel in aice an Viostúile, Ardeaglas Mhuire, Teampall Pheadair agus Phóil agus cearnóg mhargaidh is mó na hEorpa, *Rynek Główny.*      

Tá ceann de na hollscoileanna is sine ar domhan le fáil ann, Ollscoil Jagiello. Chomh maith leis sin tá an Iarsmalann Náisiúnta, Opera Kraków, Amharclann Juliusz Słowacki, Amharclann Náisiúnta Stary agus Leabharlann Jagiello sa chathair. Is é Aerfort Idirnáisiúnta Eoin Pól II an dara haerfort is gnóthaí sa tír agus an t-aerfort is tábhachtaí dóibh siúd atá cónaí orthu in oirdheisceart na Polainne.     

Ainmníodh Kraków an Phríomhchathair de Chultúr na hEorpa i 2000. Glacadh le Kraków mar Cathair Litríochta de chuid EOECNA i 2013. Bhí Lá Domhanda na hÓige ar siúl sa chathair i 2016 agus Cluichí na hEorpa i 2023.     

## Naisc sheachtracha
* Krakow.pl


Catagóir:Cathracha sa Pholainn
Catagóir:Cathairchontaetha na Pólainne
Catagóir:Cathracha agus bailte sa Pholainn Bheag
Catagóir:Iar phríomhchathracha náisiúnta
Catagóir:Príomhchathracha Chultúir na hEorpa
Catagóir:An Pholainn
Recurvirostra

Is géineas éan é ***Recurvirostra***, na habhóiséid. Is baill d'fhine na Recurvirostridae iad na lapairí seo agus ceithre speiceas ar an saol. Tá siad le fáil san Eoraip, san Áise agus san Afraic. De ghnáth bíonn an t-éan fásta 43-45 orlach ar airde agus 290-400 g ar meáchan. 

## Na speicis
Tá ceithre speiceas sa ghéineas *Recurvirostra*:
* *Recurvirostra avosetta* — abhóiséad
* *Recurvirostra americana* — abhóiséad Meiriceánach
* *Recurvirostra novaehollandiae* — abhóiséad píbrua
* *Recurvirostra andina* — abhóiséad Aindéach

## Naisc
* Abhóiséad i gContae Loch Garman

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Siorrachd Mhoireibh

Contae de chuid na hAlban is ea **Siorrachd Mhoireibh**, atá suite i dtuaisceart na tíre.

## Ceantair
* An Ábhais
* An Aghaidh Mhór
* Baile Bháinidh
* Baile Ché
* Bucaidh
* Creag Eileachaidh 
* Eilginn
* Am Fionn Ochdamh
* Gleann Líobhait
* Inbhir Cuilinn
* Inbhir Losaidh
* Magh an Fhúcadair
* Obar Lobhair 
* Port Chnocaidh
* Rathais
* Tom an t-Sabhail

[deas|300px|thumb|[Baile Ùr nan Granndach]]
[deas|300px|thumb|[Ardeaglais Eilginn]]

Catagóir:Contaetha na hAlban
Brian Hayes

Polaiteoir de chuid an pháirtí polaitíochta Éireannaigh Fine Gael é **Brian Hayes** (Gaeilge: *Brian Ó hAodha* ) (rugadh 23 Lúnasa 1969). Tá sé mar Theachta Dála i ndáil na hÉireann agus mar urlabhraí a pháirtí ar chúrsaí oideachais agus eolaíochta. Tá ráite aige agus ag a pháirtí féin go bhfuil i gceist acu stádas éigeantach theanga na Gaeilge go leibhéal na hardteistiméireacht a bhaint. Ní beidh sé ag seasamh i dtoghchán na hEorpa 2019.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas
* Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Teachtaí i bParlaimint na hEorpa d'Éirinn (2009–2014)
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste Phádraig, Má Nuad
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Bonnán

Is éan é an **bonnán**. Is iad na bonnáin na speicis éin atá ina mbaill den fhine úd Ardeidae. Aithnítear roinnt speiceas. Is éin réisc iad. Itheann siad reiptílí, feithidí, éisc, crústaigh, froganna, torbáin, agus mamaigh bheaga.

Tá siad le fail i Meiriceá Thuaidh agus Theas, san Áise, san Afraic, san Astráil, sa Nua-Shéalainn agus san Eoraip. Is éin imircigh iad an chuid is mó díobh. Beireann siad 1-7 ubh.

## Na speicis
* Géineas *Botaurus*
** *Botaurus pinnatus*
** *Botaurus lentiginosus*
** *Botaurus stellaris*
** *Botaurus poiciloptilus* 

* Géineas *Ixobrychus*
** *Ixobrychus involucris*
** *Ixobrychus exilis*
** *Ixobrychus minutus*
** *Ixobrychus sinensis*
** *Ixobrychus eurhythmus*
** *Ixobrychus cinnamomeus*
** *Ixobrychus sturmii*
** *Ixobrychus flavicollis*
** † *Ixobrychus novaezelandiae* 

* Géineas *Zebrilus*
** *Zebrilus undulatus*

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Gealóg

Is éan í an **ghealóg**. Is ball den fhine na *Emberizidae* í. Tá na gealóga le fáil san Eoraip, san Áise agus san Afraic. Tá 26 géineas agus 163 speiceas ann.

## Géinis
* *[[Emberiza]]* (43 speiceas)
* *[[Calamospiza]]* (1 speiceas)
* *[[Passerella]]* (1 speiceas)
* *[[Melospiza]]* (3 speiceas)
* *[[Zonotrichia]]* (5 speiceas)
* *[[Junco]]* (4 speiceas)
* *[[Passerculus]]* (1 speiceas)
* *[[Ammodramus]]* (9 speiceas)
* *[[Xenospiza]]* (1 speiceas)
* *[[Spizella]]* (7 speiceas)
* *[[Pooecetes]]* (1 speiceas)
* *[[Chondestes]]* (1 speiceas)
* *[[Amphispiza]]* (2 speiceas)
* *[[Aimophila]]* (14 speiceas)
* *[[Torreornis]]* (1 speiceas)
* *[[Oriturus]]* (1 speiceas)
* *[[Porphyrospiza]]* (1 speiceas)
* *[[Pipilo]]* (8 speiceas)
* *[[Melozone]]* (4 speiceas)
* *[[Arremonops]]* (4 speiceas)
* *[[Arremon]]* (13 speiceas)
* *[[Pezopetes]]* (1 speiceas)
* *[[Atlapetes]]* (29 speiceas)
* *[[Pselliophorus]]* (2 speiceas)
* *[[Gubernatrix]]* (1 speiceas)
* *[[Paroaria]]* (5 speiceas)

## Naisc
* Gealóg ghiolcaí i gContae Chorcaí
## Tagairtí

Catagóir:Éin
Beachadóir

Is éan é an **beachadóir**. Is baill d'fhine na Meropidae iad.

Tá trí ghéineas agus 26 speiceas ann. Tá siad le fáil sa Sean-Domhan. Tá siad 16 - 35 cm. Bíonn an gob fada. Itheann siad feithidí.

## Na géinis
* *[[Meropogon]]* Bonaparte, 1850 (1 speiceas)
* *[[Merops]]* Linnaeus, 1758 (23 speiceas)
* *[[Nyctyornis]]* Jardine & Selby, 1830 (2 speiceas)

## Na speicis
* *[[Nyctyornis amictus]]* 
* *[[Nyctyornis athertoni]]*
* *[[Meropogon forsteni]]* 
* *[[Merops breweri]]* 
* *[[Merops muelleri]]*
* *[[Merops gularis]]* 
* *[[Merops hirundineus]]*
* *[[Merops pusillus]]* 
* *[[Merops variegatus]]*
* *[[Merops oreobates]]*
* *[[Merops bulocki]]* 
* *[[Merops bullockoides]]*
* *[[Merops revoilii]]* 
* *[[Merops albicollis]]*
* *[[Merops boehmi]]* 
* *[[Merops orientalis]]*
* *[[Merops persicus]]* 
* *[[Merops superciliosus]]*
* *[[Merops philippinus]]* 
* *[[Merops ornatus]]* 
* *[[Merops viridis]]* 
* *[[Merops leschenaulti]]*
* *[[Merops apiaster]]* 
* *[[Merops malimbicus]]*
* *[[Merops nubicus]]* 
* *[[Merops nubicoides]]* 

## Tagairtí

## Naisc
## Naisc sheachtracha

* Camacdonald Gallery of each species
* Bee-eater videos on the Internet Bird Collection
* Meropidae, Bird families of the World 

Catagóir:Éin
Abhainn na Sláine

Abhainn in oirdheisceart na hÉireann is ea **Abhainn na Sláine** (nó **an tSláine**).

Tá a foinse ar shliabh Log na Coille i gContae Chill Mhantáin agus ritheann sí siar agus ansin ó dheas nó go dtéann isteach i Muir Éireann ag Loch Garman.

## Tagairtí

Catagóir:Aibhneacha na hÉireann
Walthamstow

Is baile é **Walthamstow** atá suite sa bhuirg Waltham Forest, Londain Thoir.
 

Catagóir:London Borough of Waltham Forest
Leyton

Is baile é **Leyton** atá suite sa bhuirg Waltham Forest, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 14,184  duine ina gcónaí ann.

Catagóir:London Borough of Waltham Forest
Lon dubh

Is éan é an **lon dubh** (*Turdus merula*). Tugtar **céirseach** ar an éan baineann. Is baill d'fhine na *Turdidae* iad. Póraíonn sé san Eoraip, san Afraic Thuas, agus san Áise Theas ó dhúchas. Tugadh iad isteach fosta san Astráil agus sa Nua-Shéalainn, ina bhfuil anois freisin daonraí a phóraíonns. Itheann an lon dubh feithidí, péistí, sméara agus torthaí eile. I roinnt codanna a réimse, is éan cónaitheach atá ann, fad is i gcodanna eile bíonn sé ag imirce, nó fiú bíonn éin chónaithigh agus éin imircigh san áit céanna.

## Béaloideas
Sa naoú haois déag chreid daoine gurb é an lon dubh a bhí ag coinneáil anamnacha na marbh i bPurgadóir go Lá an Bhreithiúnais. Nuair a chloistí glór uaigneach an loin dhuibh sa dorchadas, ba iad na hanamnacha bochta a bhí ag glaoch agus iad ag iarraidh faoisimh ón bhfulaingt, ón teas, ón tart. Thagadh an bháisteach i gcónaí gan teip ina dhiaidh sin! Itheann an lon dubh feithidí, péistí, sméara agus torthaí eile.

## Léann
Reáchtálfar comhdháil acadúil dátheangach ar an lon dubh in gColáiste na Tríonóide ar an 15 Bealtaine 2026. Tabharfaidh saineolaithe óráid ar chúrsaí éiceolaíocha mar aon le cinn ar rólanna an éinín chéanna i litríocht na Sean-Ghaeilge, litríocht luath na Breatnaise, san Fhiannaíocht, sa cheol, sa bhéaloideas, agus i nualitríocht na Gaeilge.

## Féach freisin
* Peadar Ó Doirnín
* *[[Cuaifeach mo Londubh Buí]]*

## Tagairtí

Catagóir:Éin na hEorpa
Catagóir:Éin na hAfraice
Catagóir:Aves
Catagóir:Éin
Catagóir:Timpeallacht na hÉireann
Coillearnach

deas|250px|thumb|Coillearnach
Is éard is **coillearnach** ann ná áit ina bhfuil crainn ag fás le tamall fada de bhlianta.

Catagóir:Foraoisí
Catagóir:Cineálacha réigiún
Catagóir:Gnáthóga
Caipín dubh

thumb|'' Sylvia atricapilla ''

Is éan é an **caipín dubh** (*Sylvia atricapilla*)  . Is baill d'fhine na Sylviidae iad.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Gormphíb

Is éan é an **ghormphíb**. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. Éan imirceach feithiditeach atá ann. Caitheann an ghormphíb an samhradh san Eoraip, i dtuaisceart na hÁise agus i gcuid bheag d'Alasca, agus aistríonn sé go dtí an Afraic agus áiteanna eile soir go foroinn na hIndia leis an ngeimhreadh a chaitheamh. Tá deich fospeiceas ann. Ó dhathanna an bhrollaigh a aithnítear iad ó chéile. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Ceannbhrat

[mion| Ceannbhrat i bhforaois shíorghlas thrópaiceach, [Oileáin Andaman]]
Sa bhitheolaíocht, is éard is **ceannbhrat** ann ná an tsraith is airde i ngrúpa crann nó plandaí nuair a thagann a mbarr le chéile. San éiceolaíocht foraoise, déanann an téarma “ceannbhrat” tagairt don ghnáthóg iomlán i sraith uachtarach na foraoise, déanta as barr na gcrann chomh maith le horgánaigh bhitheolaíochta eile (eipifítí, lianaí, ainmhithe crannacha, srl.).

## Tagairtí

Catagóir:Foraoisí
Catagóir:Gnáthóga
Catagóir:Éiceolaíocht
Catagóir:Bitheolaíocht
Torchiseal

Is éard atá sa **torchiseal** ná struchtúr cothrománach in éiceachóras ina bhfuil gach crann nó tor níos airde ná 1m agus níos ísle ná 5m.
Breacán (éan)

:*Baineann an t-alt seo leis an éan; má tá suim agat san éadach Albanach, féach [[Breacán]].*

Is éan é an **breacán**. Is baill d'fhine na Fringillidae iad.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Droichead an Lea

Is baile é **Lea Bridge** atá suite sa bhuirg Hackney, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 29,710 duine ina gcónaí ann.
 

Catagóir:London Borough of Hackney
Meicnic chandamach

mion
Is teoiric bhunúsach í an **mheicnic chandamach** (nó **fisic chandamach**, **teoiric an chandaim** agus **meicnic mhaitríseach**) a chuireann síos ar iompar fuinnimh agus damhna ag leibhéal adamhach agus fo-adamhach.  

Tagann an focal ón slí nach féidir athrú a dhéanamh ar chainníochtaí fisiciúla — mar shampla móiminteam uilleach leictreon — ach amháin méid áirithe, nó *quanta*, gach uair agus gan bheith in ann athrú a dhéanamh ar an méid sin ar chor ar bith. 
deas|mion

## Tagairtí


Catagóir:Fisic núicléach
Gary Twigg

Is imreoir sacair Albanach é **Gary Twigg** (a rugadh ar an 19 Márta 1984 i Glaschú), atá ag imirt faoi láthair mar ionsaitheoir le Shamrock Rovers i Sraith na hÉireann.

Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Imreoirí Shamrock Rovers Football Club
Belgravia

Is baile é **Belgravia** atá suite sa bhuirg Cathair Westminster, Londain Láir.

Cheannaigh Michael Flatley pálás de theach in 2015 i mBelgravia, in aice le Eaton Square.  Chosain sé €28m.

## Tagairtí

Catagóir:Cathair Westminster
Stonebridge

Is baile é **Stonebridge** atá suite in iarthuaisceart Londan. Tá sé in Brent. 
 

Catagóir:London Borough of Brent
Grús

Is éan é an **grús** coiteann (*Grus grus*), nó **corr**.  Is baill d'ord na Gruiformes iad.

Bhí an grús tábhachtach i gcultúr traidisiúnta na hÉireann fadó. Ach nuair a cuireadh isteach ar an gnáthóg bhogaigh sna 1500idí/1600idí, d'imigh an grús leis.  

Tá b'fhéidir 100 grús sa Bhreatain le cúpla bliain anuas. Chonacthas grúis in Éirinn don chead uair ó na 1600idí sa bhliain 2019.
[clé|mion|Grús sa [An Bhreatain|Bhreatain sa bhliain 2010]]

## Féach freisin

* Corr chorcra
* Corr éisc oíche
* Corr leitheadach Eoráiseach
* Corr oíche
* Corr réisc
* Corr ríoga
* Corr scréachach
** Grús coimir
** Grús coiteann
** Grús Meiriceánach
** Grús Sibéarach

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Catagóir:Cultúr na hÉireann
Harlesden

Is baile é **Harlesden** atá suite sa bhuirg London Borough of Brent, Londain thiar.

Catagóir:London Borough of Brent
Cambridge

Cathair in Cambridgeshire, Sasana is ea **Cambridge**. Bhí 122,700 duine ina gcónaí i gCambridge i 2011.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Cambridgeshire
Canterbury

Cathair sa Bhreatain is ea **Canterbury**. Bhí 253,651 duine ina gcónaí i gCanterbury i 2011.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe
Catagóir:Kent
Déardaoin Mandála

Is féile Chríostaí a cheiliúrann **Séire an Tiarna** (nó **an [[Suipéar Déanach]]**) a bhí ag Íosa Críost agus ag na hAspail é Déardaoin Álainn, **Déardaoin Mandála** (Maundy Thursday i nBéarla), **Déardaoin na Seachtaine Móire, Déardaoin Chorp Chríost,**  nó fiú **Déardaoin Naofa**.  

Chun an dáta a aimsiú, tóg dáta Domhnach na Pailme agus téir go dtí an Déardaoin ina dhiaidh. Sin dáta Déardaoin Mandála.[254x254px|mion|clé|Críost ag ní [cosa na nAspal|alt=]]
## Na soiscéil
[clé|mion|224x224px|St. Giles, [Wroxham|Wrexham, 2007]]
mion|clé|Mórshiúil i nGuimaraes, Déardaoin Naofa|190x190px
Is iad na soiscéil bunchloch na Críostaíochta. Léann muid gur nigh Íosa cosa na ndeisceabal ag an Suipéar déanach : 
‘D’éirigh sé ón suipéar, agus leag sé uaidh a chuid éadaigh, agus cheangail sé tuáille faoina choim. Ansin chuir sé uisce sa bháisín agus thosaigh ag ní cosa na ndeisceabal agus á dtiormú leis an tuáille a bhí faoina choim’ (Eoin 13:4-5).

## Nósanna
* cosa na gcimí a ní ar Dhéardaoin Mandála
* cuireadh a thabhairt do na bochtáin suí chun boird sa Vatacáin.

### In Éirinn
‘Déardaoin na nIongan’ a bhíodh air seo agus tá cuntas ann a deir go raibh nós ag daoine a gcuid ingne a ghearradh ar an lá seo agus go raibh nós ag mná rud beag dá gcuid gruaige a bhearradh chomh maith chun ómós a léiriú don mhéid a d’fhulaing Íosa.

## Tagairtí

Catagóir:An Cháisc
Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Íosa Críost
Catagóir:Féilte Críostaí
Catagóir:Déardaoin
An Suipéar Déanach

Ba an deireanach béile a caite Íosa Críost leis An Dá Aspal Déag é an **Suipéar Déanach**. 

## Féach freisin

* An Cháisc 

## Tagairtí

Catagóir:Paidrín Páirteach
Domhnach na Pailme

mion|clé|Domhnach na Pailme
[mion|clé|Domhnach na Pailme i Ribchester, [Lancashire, 2007]]
Féile Chríostaí is ea **Domhnach na Pailme**. Ceiliúrtar  Íosa Críost ina Rí ag teacht isteach go Iarúsailéim, roimh a Pháis.

## An Soiscéal
Tá an sliocht  faoi theacht Íosa isteach go hIarúsailéim le fáil i ngach ceann de na trí shoiscéil  shionaptacha, Matha, Marcas agus Lúcás. Thug an eachtra le tuiscint do lucht leanúna Chríost an fháistine ag an fáidh Zacairiá (9:9-10) faoi theacht an rí, an Meisias.
[clé|mion|Maracaibo, [Veiniséala]]
[clé|mion|alQosh, [an Iaráic]]

### Marcas 11:1-10.

* "... thug siad leo an searrach go dtí Íosa agus chuir siad a mbrait anuas air agus chuaigh sé ina shuí air. Leath a lán daoine a mbrait ar an mbóthar, a thuilleadh craobhacha a bhain siad sna goirt; agus na daoine a bhí roimhe amach, agus iad siúd a bhí á leanuint, bhí na gártha acu á gcur suas: “Hósana! ...

Tá Íosa ag teacht go  humhail go hIarúsailéim, ag marcáiocht ar asal, téacs atá luaite ag Matha (ach nach  bhfuil ag Marcas): “Abraigí le hiníon Síón: Féach, tá do rí ag teacht chugat, agus é  go ceansa, ag marcaíocht ar asal, ar shearrach beithígh iompair”.

### Eoin 12:12-16:

* "... Nuair a chuala an slua go raibh Íosa ag teacht go Iarúsailéim, thóg siad craobhacha pailme agus amach leo ina choinne, agus na gártha á gcur suas acu: “Hósana! ... "  

## Míniú
"Iompraíonn muid craobhacha den chrann pailme agus, muid ag casadh ‘Hósanna’, leanann muid Críost Rí go lúcháireach. Ar an taobh eile, áfach, agus tamall ina dhiaidh sin, tá cealg i bpáis agus i mbás ár dTiarna. Tá sé seo díreach cosúil le dhá thaobh an tsaoil: aoibhneas agus pian, Tabor agus Calvaire. Tá aithne mhaith againn ar an dá thaobh agus mar a athraíonn an saol ó cheann amháin go dtí an ceann eile, ag sníomh scéil atá geal agus dorcha, den bheatha agus den bhás, le ceiliúradh agusle fulaingt".

## Féach freisin

* An Cháisc 

## Tagairtí

Catagóir:An Cháisc
Neiptiúiniam

Is é an **neiptiúiniam** dúil cheimiceach uimhir a 93 agus an ceann is éadroime de na dúile trasúránacha, is é sin, de na dúile atá níos troime ná an t-úráiniam. Is í an tsiombail atá air ná **Np**. Mar is dual do na dúile seo, is dúil éagobhsaí radaighníomhach é nach féidir teacht air go nádúrtha sa dúlra, agus is sna himoibreoirí núicléacha a tháirgtear é. Is é an t-iseatóp is cobhsaí ná 237Np, nó tá sé breis is dhá mhilliún bliain ar leathré. Ba iad Edwin McMillan agus Philip H. Abelson a tháirg an chéad eiseamal neiptiúiniam i mBerkeley, California sa bhliain 1940. 

Miotal é an neiptiúiniam agus é cosúil leis an airgead geal. Tá ceithre uimhir ocsaídiúcháin aige ina chuid comhdhúl, mar atá, +3, +4, +5, agus +6. Cosúil lena lán dúl eile i ngrúpa na n-achtanóideach, is dual dó dul i ngrúpa adamhach le dhá adamh ocsaigine - an grúpa neiptiúinile - agus iain éagsúla coimpléascacha a chruthú timpeall an ghrúpa seo. Bíonn na coimpléisc seo ag gluaiseacht go réidh san ithir, rud a chuireann an-imní ar na héiceolaithe. Le fírinne, creidtear go mbeidh an neiptiúiniam ar an bhfoinse is mó radaíochta sa dúlra sna blianta amach anseo, agus é ar ceann de na priacail is mó éiceolaíochta a bhaineann leis na stáisiúin adamhacha leictreachais.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Achtainíd
Próiméitiam

Ceann de na lantanóidigh is ea an **próiméitiam** (**Pm** an tsiombail cheimiceach) agus é ar an t-aonú dúil is trí scór sa tábla peiriadach. Dúil radaighníomhach atá ann, cé go bhfuil sé i bhfad níos éadroime ná na miotail thrasúránacha - níl oiread is aon iseatóp amháin aige nach mbeadh radaighníomhach. Is é 145Pm an t-iseatóp is cobhsaí atá aige, ach níl sé féin fadsaolach - tá sé beagnach ocht mbliana déag ar leathré. 

Bíonn iarsmaí beaga próiméitiam le fáil sa dúlra, de thoradh eamhnú spontáineach an úráiniam. I lár na seascaidí mhaígh an tOllamh Fionlannach Olavi Erämetsä gur tháinig sé ar phróiméitiam in eiseamal apaitíte ó Leithinis Kola in iarthuaisceart na Rúise.

Is é +III an uimhir ocsaídiúcháin is coitianta ag an bpróiméitiam ina chuid comhdhúl, agus mar sin, is féidir a rá gur lantanóideach tipiciúil é. Miotal lonrach é go bunúsach, ach nuair a thiocfaidh sé i dteagmháil leis an aer, gheobhaidh sé brat ocsaíde de réir a chéile - is í an trí-ocsaíd dé-phróiméitiam atá ann, nó Pm2O3. Nuair a théifear próiméitiam suas go 150&nbsp;°C, rachaidh sé trí thine, ionas go bhfaighfear an ocsaíd chéanna. 

Tá an próiméitiam sách leictridheimhneach - is é sin, tá sé de chlaonadh ann na fiúsleictreoin a thabhairt ar iasacht do dhúile níos leictridhiúltaí agus lucht deimhneach leictreachais a ghlacadh chuige sna comhdhúile. Mar sin, nuair a thiocfaidh sé i dteagmháil leis an uisce, imoibreoidh sé leis, ionas go gcruthófar hiodrocsaíd, Pm(OH)3. Imoibreoidh sé leis na halaiginí freisin, agus is í an uimhir ocsaídiúcháin is dual dó sna comhdhúile seo go léir ná +III: an trífhluairíd PmF3, an tríchlóiríd PmCl3, an tríbhróimíd PmBr3, an trí-iaidíd PmI3.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Lantanóidigh
William Crookes

Ceimiceoir agus fisiceoir Sasanach ab ea **Sir William Crookes**, OM, FRS (17 Meitheamh, 1832 - 4 Aibreán, 1919) a d’fhreastail ar Choláiste Ríoga na Ceimice, i Londain, agus d’oibrigh ar an speictreascópacht.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1832
Catagóir:Básanna i 1919
Catagóir:Ceimiceoirí Sasanacha
Catagóir:Fisiceoirí Sasanacha
Prótachtainiam

Dúil radaighníomhach é an **prótachtainiam**, ar ceann de na hachtanóidigh é, agus is é dúil uimhir a 91 sa tábla peiriadach é. Is í an tsiombail a sheasann dó ná **Pa**. Is é an t-iseatóp is cobhsaí atá aige ná 231Pa, agus é 32,760 bliain ar leathré. Is féidir iarsmaí beaga prótachtainiam a aimsiú i mianraí úráiniam, ós rud é gur ceann de na núiclídí i meathshlabhra an iseatóip úd 235U é: nuair a thiocfaidh alfa-mheath ar an gcineál seo úráiniam, gheofar 231Th (iseatóp de chuid an tóiriam), agus nuair a thiocfaidh béite-mheath ar an tóiriam seo, gheofar 231Pa. 

Miotal lonrach é an prótachtainiam, ach tiocfaidh brat ocsaíde air má choinnítear i dteagmháil leis an aer é. 

Ba é an fisiceoir Polannach Kazimierz Fajans a d'aithin an prótachtainiam an chéad uair sa bhliain 1913. Roimhe sin, áfach, bhí an fisiceoir Sasanach, Sir William Crookes, in ann prótachtainiam a aonrú, ach níor thuig seisean gur dúil ar leith a bhí ann. Bhaist Fajans *bréiviam* ar an dúil nua, ós rud é nach raibh sé fadsaolach - "gearr" nó "gairid" is brí leis an bhfocal Laidine *brevis*. Nuair a tháinig dhá fhoireann eolaithe - ceann acu sa Ghearmáin (Lise Meitner agus Otto Hahn) agus an ceann eile sa Bhreatain Mhór (Frederick Soddy agus John Cranston) - ar an dúil chéanna beag beann ar a chéile sa bhliain 1918, bhaist siad *próta-achtainiam* air. Giorraíodh an t-ainm seo go *prótachtainiam* sa bhliain 1949.

Is iad na huimhreacha ocsaídiúcháin is tipiciúla ná +IV agus +V, ach tá comhdhúile prótachtainiam ann freisin ina bhfuil na huimhreacha ocsaídiúcháin +II agus +III aige.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Achtainíd
Kazimierz Fajans

Ceimiceoir fisiceach Meiriceánach ab ea **Kazimierz Fajans** (**Kasimir Fajans ** i go leor bhfoilseacháin Mheiriceánacha; 1887-1975) de bhunadh na Polainne agus ceannródaí maidir leis an eolaíocht radaighníomhaíochta.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1887
Catagóir:Básanna i 1975
Catagóir:Ceimiceoirí Meiriceánacha
Catagóir:Fisiceoirí Meiriceánacha
Dúil tearc-chré

Tugtar **dúile tearc-chré** nó **miotail thearc-chré** ar na lantanóidigh, an scaindiam agus an t-itriam in éineacht, nó tá siad go léir le fáil sna mianraí céanna, agus iad cosúil le chéile ó thaobh na ceimice de. Le fírinne, ní bhíonn na miotail seo chomh tearc agus a thugann an t-ainm le fios, amach ón bpróiméitiam. Dúil radaighníomhach é an próiméitiam a bhfuil a leathré sách gairid i dtéarmaí na geolaíochta, agus sin é an fáth go bhfuil sé chomh tearc.

I bpoll mianaigh in Ytterby, an tSualainn, a thángthas ar mhianraí a bhí saibhir sna miotail seo an chéad uair, agus mar sin, fuair an t-itriam, an teirbiam, an t-eirbiam agus an t-itéirbiam - ceithre mhiotal ar fad - a n-ainmneacha as an mbaile beag mianadóireachta sin.

## Na Dúile Tearc-chré sa Tábla Peiriadach

## Liosta na nDúl
* Scaindiam
* Itriam
* Lantanam
* Ceiriam
* Praiséidimiam
* Neoidimiam
* Próiméitiam
* Samairiam
* Eoraipiam
* Gadailiniam
* Teirbiam
* Diospróisiam
* Hoilmiam
* Eirbiam
* Túiliam
* Itéirbiam
* Lúitéitiam

*
Tóiriam

Miotal bog insínte liathlonrach radaighníomhach é an **tóiriam** atá ar fáil go nádúrtha sa dúlra. Is é dúil uimhir a 90 é, agus seasann an tsiombail úd **Th** dó sna foirmlí ceimiceacha. Ceann de na hachtanóidigh atá ann. Creidtear go bhfuil sé trí oiread níos coitianta sa dúlra ná an t-úráiniam, agus é measctha tríd na lantanóidigh (na tearcithreacha). Ní úsáidtear tóiriam inniu le leictreachas núicléach a tháirgeadh, ach is an-ábhar díospóireachta é inniu, ar chóir córas nua imoibreoirí a chur ag obair a d'úsáidfeadh tóiriam an dúlra le 233U a phórú a bheadh á n-eamhnú san imoibreoir. 

Ba é an ceimiceoir Sualannach Jöns Jacob Berzelius a d'ainmnigh an miotal seo i ndiaidh Thúir, dia na toirní i miotaseolaíocht na Lochlannach, sa bhliain 1828. Is í an fhoinse is tábhachtaí ná an mhonaisít. Mianra í an mhonaisít ina bhfuil fosfáití na dtearcithreach agus an fhosfáit tóiriam measctha trí chéile. Tá gaineamh monaisíte le fáil ina lán áiteanna, go háirithe san India, sa Bhrasaíl agus san Astráil.

Is é +IV an uimhir ocsaídiúcháin is dual don tóiriam ina chuid comhdhúl. Tá an dé-ocsaíd tóiriam, ThO2, an-teasdíonach, agus a leáphointe suite níos airde ná 3000&nbsp;°C. Bíonn sé deacair an dé-ocsaíd seo a ghlanadh as na heiseamail tóiriam. Mianra nádúrtha í, agus tugtar tóiriainít uirthi i dtéarmaíocht na ngeolaithe. 

Chreidtí ar feadh i bhfad nach raibh úsáid ar bith sa tóiriam. Sna 1880idí, áfach, tháinig an cochall gáis ar an bhfód. Is éard atá sa chochall gáis ná cochall a chuirfidh an-solas as nuair a théifear suas le bladhaire gáis é. Is í an dé-ocsaíd tóiriam an t-ábhar is oiriúnaí agus is lú costas le haghaidh na gcochall seo - is féidir ocsaídí lantanóideach a úsáid freisin. Inniu, úsáidtear tóiriam ar an dóigh seo sna gás-soilse campála i gcónaí. Is é tuairim na saineolaithe nach bhfuil mórán dainséir sna soilse seo do lucht na campála féin, ach iad siúd atá ag obair sna monarchana ag táirgeadh na gcochall gáis, caithfidh siad aird a thabhairt ar rialacha diana slándála, ós rud é go mbíonn siad ag láimhseáil an stuif gach lá.

Úsáidtear tóiriam i gcóimhiotail. Déantar diúracáin agus eitleáin as cóimhiotal an mhaignéisiam agus an tóiriam, Mag-Thor. Cé go bhfuil sé féin radaighníomhach, is sciath mhaith chosanta é ar an radaíocht freisin. Sa leictreonaic, brataítear sreanga tungstain le tóiriam chun go mbeidh siad níos fearr ag astú leictreon uathu.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Catagóir:Achtainíd
Gaucho

thumb|upright|Gaucho i bPeiriú sa bhliain 1868
Focal Spáinnise é **gaucho** a thagraíonn do bhuachaillí bó na machairí móra féir i Meiriceá Theas. *Gaúcho* an leagan Portaingéilise. Síltear gurb as an gCeatsuais nó as an teanga *Mapudungu* a tháinig an focal ó thús, áfach. Le saol na naoú haoise déag, seachas le saol an lae inniu, a shamhlaítear an focal agus an coincheap anois. Sa 19ú haois, ba *gauchos* iad formhór mór mhuintir na tuaithe sna réigiúin sin. Síneann tír na n*gauchos* ón bPatagóin i ndeisceart na hAirgintíne go hUragua agus go Rio Grande do Sul sa Bhrasaíl. 

Tá íomhá rómánsúil an *g*h*aucho* coitianta i gcultúr na hAirgintíne agus Uragua. Scríobh file náisiúnta na hAirgintíne, José Hernández, a dhán mór eipiciúil *Martín Fierro* faoi eachtraí an *g*h*aucho* a sheasann do mheon agus do chultúr thraidisiúnta na tuaithe, in aghaidh Eorpachas na gcathrach. Martín Fierro is ainm do laoch na heipice. 

Is é an cineál duine atá ann, de réir an steiréitíopa, ná fear ciúin cneasta ar dual dó troid a chur suas má sháraítear a onóir. Tugtar *facón* ar an scian mhór a bhíonn sé a iompar leis, scian a úsáideann sé le bia a ghearradh dó agus le troid a chur, agus de ghnáth, ní bhíonn uirlisí eile de dhíth air lena chuid a ithe. Ar ndóigh, is fear mór marcaíochta é an *gaucho*, agus é an-doirte dá chapall. Go stairiúil, ba nós le stáit an réigiúin a gcuid marcshlua a earcú as measc na n*gauchos*, agus bhí na *caudillos* agus na boic mhóra áitiúla i dtuilleamaí sluaite armtha príobháideacha de *g*h*auchos* lena gcumhacht a choinneáil.

Cuid d'fheisteas an *g*h*aucho* é an painseó (*poncho*): an t-éadach a chuirtear ar na guaillí, ach is féidir é a úsáid ar an diallait freisin, nó mar sciath chosanta ar ghaotha na b*pampas* nuair atá tú ag déanamh do chodlata. Caitheann an *gaucho* treabhsar leathan a dtugtar *bombachos* air. Ar ndóigh, na *gauchos* atá fágtha ar an bhfód inniu, is minic a chaitheann siad trealamh nua-aimseartha a cheannaigh siad sa siopa, cosúil le buataisí rubair. Níor de dhéantús na hAirgintíne iomlán an trealaimh thraidisiúnta féin, áfach. Bhí na hAirgintínigh ag trádáil leis na Sasanaigh go mór mór sa naoú haois déag, agus is éard a bhí i gceist leis na *bombachos* go minic ná treabhsair leathana Thurcacha a cheannaigh na hAirgintínigh ó na Sasanaigh.

Nuair a bhíodh na *gauchos* amuigh ar patról, bhídís beo ar mhairteoil agus ar *[[yerba mate]]* - is é sin, an deoch atá cosúil le tae agus a óltar go coitianta sna tíortha seo. Is féidir nósanna simplí itheacháin na n*gauchos* a aithint ar chócaireacht náisiúnta na hAirgintíne inniu féin.

Catagóir:Meiriceá Theas
Dlí daonnúil idirnáisiúnta

[mion|[Coinbhinsiún na Ginéive]]
Is éard atá i gceist leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta (Béarla : *international humanitarian law* nó IHL) – dá dtagraítear freisin mar Dhlí na Coinbhleachta Armtha nó Dlí an Chogaidh - ná corpas de rialacha idirnáisiúnta a thugann cosaint le linn coinbhleachta armtha dóibh siúd nach nglacann páirt nó nach féidir leo páirt a ghlacadh níos mó i gcogaíocht, mar shibhialtaigh, an lucht créachtaithe agus príosúnaigh chogaidh. Tá an an dlí daonnúil idirnáisiúnta cuimsithe de Choinbhinsiún na Ginéive agus de Choinbinsiún na Háige, chomh maith le conarthaí ina ndiaidh, cásdlí agus dlí idirnáisiúnta gnách. Tugann Dlí Daonchairdiúil Idirnáisiúnta sainmhíniú ar iompar agus freagrachtaí náisiún cogaíoch, náisiún neodrach agus daoine a bhíonn ag gabháil do chogaíocht, i ndáil lena gcéile agus i ndáil le daoine cosanta, sin le rá sibhialtaigh de ghnáth.

Tá an dlí éigeantach do náisiúin atá faoi cheangal conarthaí iomchuí. Tá rialacha neamhscríofa maidir le cogadh ann chomh maith, agus rinneadh iniúchadh orthu le linn na dTrialacha Nürnburg. Tugann na rialacha sin sainmhíniú ar chearta ceadaitheacha na gcumhachtaí seo chomh maith le toirmisc ar a n-iompar agus iad ag déileáil le fórsaí neamhrialta agus neamh-shínitheoirí.

## An Dá Bhrainse Stairiúil: Dlí na Ginéive agus Dlí na Háige

Tá Dlí Daonchairdiúil Idirnáisiúnta na linne seo comhdhéanta de dhá bhrainse stairiúla: dlí na Háige, dá dtagraíodh san am atá thart mar dhlí an chogaidh shonraigh, agus dlí na Ginéive nó "dlí daonchairdiúil". Tagann ainmneacha na mbrainsí ó roinnt comhdhálacha idirnáisiúnta inar dréachtaíodh conarthaí maidir leis an ndlí agus maidir leis an gcoinbhleacht, go háirithe Comhdhálacha na Háige sa bhliain 1899 agus sa bhliain 1907. Is brainse de *jus in bello* iad Dlí na Háige agus Dlí na Ginéive. Is é atá i gceist le *jus in bello* ná dlí idirnáisiúnta maidir le cleachtais inghlactha agus cogadh nó coinbhleacht armtha á chomhrac.

Cinntear le Dlí na Háige nó Dlí an Chogaidh shonraigh cearta agus dualgais na gcogaíoch maidir le hiompar oibríochtaí agus cuirtear teorainneacha ar an díobháil atá ceadaithe. Go háirithe, baineann an dlí seo le sainmhíniú comhraiceoirí, agus cruthaíonn sé rialacha maidir le modhanna cogaíochta, agus déanann sé iniúchadh ar shaincheist aidhmeanna míleata.

Níor thosaigh iarrachtaí córasacha chun teorainneacha a chur ar bhrúidiúlacht cogaíochta ach sa 19ú haois. Bhí tionchar mór ag Ré na hEagnaíochta maidir le dearcadh cogaíochta. Ba í aidhm na cogaíochta ná an lámh in uachtar a fháil ar an stát namhad trí chomhraiceoirí a mhartrú. Mar sin de, tagann an t-idirdhealú idir comhraiceoirí agus sibhialtaigh, an ceanglas go gcaitear comhraiceoirí namhad atá gortaithe agus a ghabhadh a chóireáil go daonnachtúil, agus go gcaitear anacal a dhéanamh, ceann de philéir Dhlí Daonchairdiúil Idirnáisiúnta na linne seo, ón bprionsabal seo.

## Féach freisin

* Dlí idirnáisiúnta

## Tagairtí

Catagóir:Dlí idirnáisiúnta
Catagóir:Cogadh
Aifreann

250px|thumb|Aifreann
Príomhshearmanas na n-eaglaisí Críostaí, íobairt Chorp Chríost (an Eocairist) is ea an t**Aifreann.** 

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Sacraimintí
Catagóir:Eocairist
Catagóir:Liotúirge (reiligiún)
Eocairist

deas|200px|thumb|Eocairist
Is an searmanas Chríostaí ag comóradh an Suipéar Déanach, ina bhfuil arán agus fíon coisricthe atá caita í **Eocairist**. 

Catagóir:Sacraimintí
Potsdam

Is í** Potsdam** príomhchathair Bhrandenburg, Stát Cónaidhme na Gearmáine, agus is cuid de cheantar Chathair Bheirlín / Bhrandenburg í. Tá sí suite ar an Abhainn Havel, 24 km siar ó dheas ó lár na cathrach.

## Stair
Ba í áit chónaithe ríthe na Prúise go dtí 1918 í. Ar fud na cathrach bhí sraith de lochanna idirnasctha agus tírdhreacha uathúla cultúrtha, go háirithe na páirceanna agus na páláis de Sanssouci, an Suíomh Oidhreachta Domhanda is mó sa Ghearmáin. 

Reáchtáladh Comhdháil Potsdam idir 17 Iúil – 2 Lúnasa 1945, an chomhdháil iarchogaidh is mó idir na Comhghuaillithe buach, ag pálás eile s sa Phálás Cecilienhof.

## Babelsberg
[clé|mion|[Stiúideo scannánaíochta Babelsberg|Studio Babelsberg]]
Bhí Babelsberg, in oirdheisceart Photsdam, ina mhór-stiúideo léiriúcháin scannán roimh an Dara Cogadh Domhanda. 

Ó thitim Bhalla Bheirlín, tháinig borradh uirthi mar lárionad mór léiriúchán scannán Eorpach. Is é an Studio Babelsberg an stiúideo scannán is sine ar scála mór ar fud an domhain. Is minic a thaifeadann an Deutsches Filmorchester Babelsberg fuaimrianta le haghaidh léiriúchán scannán.

## Féach freisin

* Comhdháil Potsdam idir 17 Iúil – 2 Lúnasa 1945

## Naisc sheachtracha
* Wikivoyage - Potsdam (en)
* Potsdam - Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí


Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Eaglais Ortadocsach Choptach

mion|clé|Lúcás 5:5–9 ar leathanach i lámhscríbhinn Choptach ón 8ú haois

Is eaglais Chríostaí í an **Eaglais Ortadocsach Choptach**. 

## Tagairtí

* Wolfgang Kosack, *Novum Testamentum Coptice. Neues Testament, Bohairisch*, ediert von Wolfgang Kosack. Novum Testamentum, Bohairice, curavit Wolfgang Kosack. / Wolfgang Kosack.'' neue Ausgabe, Christoph Brunner, Basel 2014. ISBN 978-3-906206-04-2.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Eaglais Ortadocsach Choptach
Anord Chonamara

thumb|250px|clé|"Raftaí Oighir" in Anord Chonamara
thumb|300px|right|Radharc (dathleasaithe) réigiúnach d'Anord Chonamara, á thaispeáint ó dheas de phointe trasnaithe an dá ''lineae'' "thríbhanda" mhóra. Is gathanna eisteilgeán iad na limistéir bhána ón gcráitéar mór (26-km de thrastomhas) darb ainm Pwyll 1000 km ó dheas
Is réigiúin de thalamh anordúil é **Anord Chonamara** (Béarla: *Conamara Chaos*) ar Europa, gealach de chuid Iúpatair. Baisteadh an áit seo as ceantar Chonamara in Éirinn.

Is tírdhreach é Anord Chonamara ar chruthaigh réabadh de screamh oighreata Europa é. Is éard atá ann sa gceantar seo raftaí oighir a corraíodh thart agus a rothlaíodh. 

## Naisc sheachtracha
* tuilleadh íomhánna

Catagóir:Gealacha Iúpatair
An Eaglais Ortadocsach Aetópach

deas|250px|thumb|Eaglais Ortadocsach Aetópach
Is eaglais Chríostaí í an **Eaglais Ortadocsach Aetópach**. 

Catagóir:An Aetóip
Catagóir:Sainchreidimh Chríostaí
La Fhéile Muire san Earrach

Féile Chríostaí is ea Teachtaireacht an Aingilː  

* **La Fhéile Muire san Earrach**, nó

* **Teachtaireacht an Aingil faoi Bhreith an Tiarna**,  nó **Lá Theachtaireacht an Aingil**, nó
* **Sanas na Maighdine Beannaithe Muire**, nó **Lá Fhéile Muire na Sanaise**.
Ceiliúrtar an fhéile ar an 25 Márta gach bliain. 

“Mar níl ní nach féidir le Dia a dhéanamh. Agus is é a dúirt Muire, ‘Féach, is mise searbhónta an Tiarna; go ndéantar liom de réir do bhriathair.’ Agus d'fhág an t‑aingeal ansin í.” Lúcás 1:37

## Féach freisin

* Ardaingil Gaibriéil  

## Tagairtí

Catagóir:Paidrín Páirteach
Catagóir:Márta
Catagóir:Nollaig
Catagóir:Íosa Críost
Catagóir:Muire
An Chuairt

Is féile Chríostaí í **An Chuairt**, a cheiliúrann cuairt Mhuire, a bhí torrach le hÍosa, ar San Eilís, a bhí torrach le hEoin Baiste (Soiscéal Lúcáis 1:39–56). Is ceann de na heachtraí is coitianta i saol na Maighdine é mar aon le saol Chríost.

Tá an t-ainm ceangailte freisin le lá féile Chríostaí a chomórtar an chuairt seo, a cheiliúrtar go traidisiúnta ar an 2 Iúil i g|Críostaíocht an Iarthair agus ar an 30 Márta i gCríostaíocht an Oirthir.

[mion|clé|An Chuairt i Saltair St Albans, [12ú haois]]
mion|clé|Le Nicolas Labbé, 1640-1643

## Tagairtí

Catagóir:Muire
Catagóir:Paidrín Páirteach
Breith Chríost

clé|250px|mion|Breith Chríost
Is Féile Chríostaí í **Breith Chríost**. 

## Féach freisin
Dráma na Nollag 

## Tagairtí

Catagóir:Paidrín Páirteach
Baisteadh Íosa

deas|250px|thumb|Baisteadh Íosa
Bhaist Eoin Baiste Íosa in abhainn na hIordáine. '...chonaic Eoin Íosa ag teacht chuige agus dúirt sé: “Seo é Uan Dé a thógann peaca an domhain. Eisean an té a ndúirt mé faoi: ‘Tá duine ag teacht i mo dhiaidh a bhfuil tosach aige orm, mar bhí sé ann romham.’ Níorbh aithnid dom féin é, ach is chun go nochtfaí d’Iosrael é a tháinig mé ag baisteadh le huisce.”' ... 'tháinig Íosa ó Nazarat sa Ghailíl agus fuair baisteadh sa Iordáin ó Eoin. Agus an túisce a tháinig sé aníos as an uisce, chonaic sé na flaithis ag oscailt ó chéile agus an Spiorad mar a bheadh colm ag teacht anuas air. Agus tháinig glór ó na flaithis: 'Is tú mo Mhac muirneach; is duit a thug mé gnaoi.'

## Féach freisin

* Eoin Baiste 

## Tagairtí
 

Catagóir:Paidrín Páirteach
Catagóir:Íosa Críost
An Coróin Deilgneach

deas|250px|thumb|An Coróin Deilgneach
Sa Chríostaíocht, tugtar **an Coróin Deilgneach** ar an gcoróin fite de chraobhacha na deilge a cuireadh ar cheann Íosa roimh an gcéasadh.

## Tagairtí

Catagóir:Paidrín Páirteach
Catagóir:Íosa Críost
Nathalia Dill

Aisteoir Brasaíleach is ea **Nathalia Goyannes Dill Orrico**. Ar 24 Márta 1986 a rugadh í in Rio de Janeiro.

## Saothar
### Scannáin
**Tropa de Elite* (2007)
**Feliz Natal* (2008)
**Apenas o Fim* (2008)
**Paraísos Artificiais* (2011)
**Por Trás do Céu* (2015)
**Sobre a Verdade* (2015)

### Teilifís
**Mandrake* (2006)
**Malhação* (2007)
**Paraíso* (2009)
**Dó-Ré-Mi-Fábrica* (2009)
**Escrito nas Estrelas* (2010)
**Cordel Encantado* (2011)
**[[Avenida Brasil]]* (2012)
**Joia Rara* (2013)
**Alto Astral* (2014–2015)
**Êta Mundo Bom!* (2016)
**Rock Story* (2016–2017)
**Orgulho e Paixão* (2016)

Catagóir:Daoine as Rio de Janeiro (cathair)
Catagóir:Aisteoirí Brasaíleacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Céasadh Íosa

Tugtar **céasadh Íosa** ar eachtra a tharla timpeall na bliana 33 A.D, nuair a gabhadh Íosa Críost agus cuireadh chun báis ar an gcros é. Is gnách Páis Chríost a thabhairt ar na heachtraí ar fad.

## Tagairtí

Catagóir:Paidrín Páirteach
Catagóir:Íosa Críost
Aiséirí Íosa

Sa Chríostaíocht, is ionann **Aiséirí Íosa** agus filleadh Íosa ar an saoil ar an tríú lá tar éis a bháis (Céasadh Íosa, mar a thugtar air). Is fiú tabhairt faoi deara nach ionann an t-aiséirí agus Deascabháil Íosa, nuair a ardaíodh suas ar Neamh é.

## Féach freisin
* Domhnach Cásca

Catagóir:An Cháisc
Catagóir:Féilte Críostaí
Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Íosa Críost
Catagóir:Paidrín Páirteach
Deascabháil Íosa

200px|thumb|Deascabháil Íosa
Teagasc Críostaí is ea **Deascabháil Íosa**, a dhearbhaíonn gur ardaíodh Íosa "in airde ar neamh"**.**, daichead lá tar éis an Aiséirí.

Léitear i nGíomhartha na nAspal 1:11 go ndeachaigh Íosa Críost ar neamh.
## Féach freisin

* Aiséirí Íosa
* Déardaoin Deascabhála

## Tagairtí

Catagóir:Paidrín Páirteach
Catagóir:Íosa Críost
Fromage frais

mion|clé+WD|300px|Fromage frais ón Ghearmáin
Is ábhar a dhéantar de bhainne é ***fromage frais*** (air a ghlaoitear *fromage blanc* agus *maquée* freisin). Is sa Bheilg agus tuaisceart na Fraince a rinneadh ar dtús é. 'Séard is brí le *fromage frais* ná cáis úr. (Ciallaíonn *fromage blanc* "cáis bhán").

Is ar éigin atá saill ar bith le fáil i bh*fromage frais*. Cumasctar uachtar leis go minic chun an blas a fheabhsú agus méadaíonn sé sin an mhéid saille a bhíonn ann. Scaití, bíonn an mhéid saille chomh ard le 8% den toirt iomlán.

Is féidir *fromage frais* a ithe mar iógart, de ghnáth le torthaí cumaiscthe leis, nó é a bheith mar chuid de bhia neamh-mhilis.

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Frédéric Chopin

Ba chumadóir Polannach agus pianódóir virtuoso é **Frédéric François Chopin** (Polainnis: *Fryderyk Franciszek Chopin*; 1 Márta 1810 - 17 Deireadh Fómhair 1849). Scríobhtar a shloinne mar *Szopen* as Polainnis ó am go céile. Meastar gur ceann de phríomhmháistrí an cheoil Rómánsúil is ea é.

200px|clé|thumb|Chopin sa bhliain 1849

## Tagairtí

Catagóir:Pianódóirí
Catagóir:Cumadóirí Polannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1810
Catagóir:Básanna i 1849
John Field

Cumadóir agus pianódóir Éireannach ab ea **John Field** (26 Iúil 1782, Baile Átha Cliath – 11 Eanáir 1837,&nbsp;Moscó). Tá sé de cháil air gurb é an chéad chumadóir é a chum nochtraithe, mar a thuigimid inniu iad. 

Rugadh i dteaghlach ceolmhar i mBaile Átha Cliath é agus is sa chathair sin a fuair sé an chéad chuid dá oideachas, go sonrach sa cheol leis an gcumadóir Iodálach Tommaso Giordani. Bhog an teaghlach go Londain in 1793, agus rinne Field staidéar ansin le Muzio Clementi. Tharraing Field an-cháil air féin mar phianódóir ceolchoirme agus é faoi stiúir Clementi. I dteannta a chéile, thug Clementi agus Field cuairt ar Pháras, ar an Vín agus ar Chathair Pheadair.

## Tagairtí

Catagóir:Pianódóirí
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1782
Catagóir:Básanna i 1837
Catagóir:Filí na hÉireann