open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lá Ceoil na Breataine Bige

[alt=|mion|upright|Lá Ceoil na Breataine Bige 2017 sa Chastle Emporium, Sráid na Bó Deirge (Stryd y Fuwch Goch / Womanby Street), [Caerdydd]]
Is lá speisialta é **Lá Ceoil na Breataine Bige** (Breatnais: *Dydd Miwsig Cymru,* **DMC**) a reáchtáiltear gach bliain chun ceol na Breatnaise a chur chun cinn. Tionóladh an chéad DMC sa bhliain 2016. D’fhéadfaí a áiteamh go mbeadh ‘Lá Ceoil na Breatnaise’ níos beaichte.

## Tacaíocht
Tacaíonn Aonad na Breatnaise laistigh de Rialtas na Breataine Bige le cuid d'imeachtaí an Lae agus tugann siad maoiniú dóibh. Is é cuspóir an lae ná daoine a thaitníonn raidhse chineálacha ceoil chomhaimseartha a shásamh, ag taispeáint go bhfuil gach uile chineál ceoil ar fáil sa Bhreatnais. Déantar iarracht lucht féachana nó meáin chumarsáide Béarla a fháil agus bheith tarraingteach dóibh, agus d'fhoghlaimeoirí na Breatnaise.

I measc na n-eagraíochtaí eile atá mar chuid den eagrú agus den chur chun cinn tá: Mentrau Iaith Cymru, Sŵn, BBC Horizons, Forté Project, Clwb Ifor Bach agus Big Fish Little Fish.

## Stair
mion|upright|Clwb Ifor Bach
Tionóladh an chéad Lá sa bhliain 2013. Ó shin i leith, tá réimse leathan ealaíontóirí Breatnaise páirteach sa cheiliúradh, ina measc; Mellt, Gwenno Saunders, The Gentle Good, Chroma, Adwaith, Candelas, Meic Stevens, Los Blancos, agus Alffa.

Duine de phríomh-phoiblitheoirí an Lae is ea an láithreoir agus DJ Huw Stephens, a bhíonn ag craoladh ar BBC Radio 1. Déanann an ócáid iarracht ceol Breatnaise a chur i láthair i mBéarla. Baintear úsáid as réaltaí Breatnaise agus ceoltóirí Breatnaise freisin ar nós an aisteoir Rhys Ifans agus an t-aisteoir Ruth Jones.

## Imeachtaí
Déantar an lá a chur chun cinn ar roinnt bealaí:

* Léirithe ceoil agus gigeanna beo, lena n-áirítear i scoileanna ar nós Scoil Glantaf, Caerdydd Scoil Gyfun Llanhari agus ionaid uirbeacha agus ionaid siopadóireachta.
* Uaslódáil agus roinnt an cheoil Bhreatnaise ar líne agus trí shruthú mar shampla ar Spotify de réir blas nó spéis sa cheoil.
* Comhráite, agallaimh agus cur i láthair ar cheol na Breatnaise.
* Amhráin agus agallaimh ar raidió agus teilifís na Breatnaise, agus díriú ar mheáin chumarsáide an Bhéarla sa bhreis ar an mBreatnais.
* Gníomhú trí líonra Mentrau Iaith Cymru chun gigeanna agus imeachtaí a eagrú i scoileanna agus i bpobail.

## Naisc
* Suíomh Lá Ceoil na Breataine Bige: llyw.cymru/dydd-miwsig-cymru
* Leathanach YouTube Lá Ceoil na Breataine Bige
* 'Beth yw Dydd Miwsig Cymru? Cad is Lá Ceoil na Breataine Bige ann?' le Huw Stephens (2019)

## Tagairtí

*
Catagóir:Ceol na Breataine Bige
Catagóir:An Bhreatnais
Catagóir:Rac-cheol
Catagóir:Rapcheol
Catagóir:Popcheol
Catagóir:Féilte rac-cheoil
Catagóir:Féilte ceoil
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2013
Catagóir:Bunaithe sna 2010í
Golwg

Is iris sheachtainiúil Breatnaise í ***Golwg*** (Gaeilge: "Radharc"), a bunaíodh sa bhliain 1988. Bíonn nuacht reatha ábhartha don Bhreatain Bheag inti agus is aici atá an scaipeadh is mó ar irisí na Breatnaise. Tá Dylan Iorwerth ar bhunaitheoirí na hirise, agus is eagarthóir bainistíochta na cuideachta é. Is í Siân Sutton an t-eagarthóir, agus is é Barry Thomas an leas-eagarthóir.

De réir Suirbhé Tony Bianchi ar an bpreas clóite meán Breatnaise (Eanáir, 2008)  díoltar thart ar 2,980 cóip gach seachtain. Síntiúis is ea 46.3% de na díolacháin agus déanann fógraíocht 52.9% den ioncam bliantúil.

Faigheann *Golwg* deontas bliantúil de £75,000 ó Chomhairle Leabhar na Breataine Bige i leith a leathanaigh chultúir agus ealaíon. Tagann an chuid eile dá ioncam ó dhíolacháin, fógraíocht agus gníomhaíochtaí tráchtála eile ó Golwg Cyf.

Foilsíonn an comhlacht Golwg Cyf irisí eile freisin ar nós *[[Lingo Newydd]]* d'fhoghlaimeoirí, agus WCW a'i ffrindiau do pháistí.

Is é Golwg360 seirbhís nuachta ar líne *Gholwg*.

## Naisc amach
* Nuacht Golwg360

## Féach freisin
* Golwg360
* *[[Lingo Newydd]]*
* *[[Y Selar]]*
* *[[Nós (iris)|NÓS]]*

## Tagairtí

Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Irisí ceoil
Catagóir:Tréimhseacháin Bhreatnaise
Catagóir:Tréimhseacháin ón mBreatain Bheag
Catagóir:Seachtanáin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1988
Catagóir:Bunaithe sna 1980í
Lingo Newydd

Is iris Bhreatnaise d'fhoghlaimeoirí í ***[[Lingo Newydd]]*** (ga: "Lingo Nua"), a fhoilsíonn an comhlacht *[[Golwg]]* gach re mí. Bíonn ailt ghearra, agallaimh agus scéalta inti. Tá cód datha ar gach alt san iris ag brath ar cé chomh héasca is atá sé le léamh, agus tá liosta stór focal ann do gach ceann acu.

## Naisc amach
* Suíomh oifigiúil: lingo.360.cymru

## Féach freisin
* *[[Golwg]]*
* *[[Parallel.cymru]]*
* *[[Cara (iris)|Cara]]*

## Tagairtí

Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Tréimhseacháin Bhreatnaise
Catagóir:Tréimhseacháin ón mBreatain Bheag
Catagóir:Démhíosacháin
Catagóir:Foghlaim na Breatnaise
Catagóir:Láithreáin gréasáin na Breatnaise
Richard Kahn (cuntasóir)

Is cuntasóir Meiriceánach é **Richard D. Kahn** a bhfuil aithne air mar gheall ar a cheangal le Jeffrey Epstein, agus is duine de sheiceadóirí a eastáit é. Sa bhliain 2019, liostaigh imscrúdaitheoirí feidearálacha é mar dhuine de na comhcheilgeoirí i gcoireanna Epstein, in éineacht le Ghislaine Maxwell, Jean-Luc Brunel, Les Wexner, Lesley Groff, agus Darren Indyke. Cuireadh toghairm air i mí Lúnasa 2025 ag Coiste Maoirseachta an Tí le "decades of materials" agus tá sé ag obair chun comhaid Epstein a thabhairt ar ais. Chuir cúirteanna iachall ar Kahn, mar sheiceadóir eastát Epstein, socrú $ 105 milliún a íoc leis na hOileáin Mhaighdean sna Stáit Aontaithe chomh maith le $121 milliún trí chiste cúitimh d'íospartaigh 

## Luathshaol
Fuair Kahn céim bhaitsiléara i 1994 agus máistreacht sa chánachas i 1999.

## Gairmréim
Sa bhliain 2008, bhunaigh Kahn HBRK Associates Incorporated i gcomhar le Harry Beller, ag tairiscint seirbhísí pleanála agus bainistíochta airgeadais.

Ina ról ag HBRK, d’íoc Kahn as cánacha go leor íospartach Epstein, agus is minic a bhí sé i dteagmháil le hinstitiúidí airgeadais thar ceann na n-íospartach, lena n-áirítear de chuid Jane Doe agus cásanna íospartach gáinneála eile.

## Naisc sheachtracha
*Epstein’s money trail in Lithuania: dozens of bank transfers since 2008
*Doe v. Darren K. Indyke and Richard D. Kahn et al, No. 1:2019cv07773 - Document 66 (S.D.N.Y. 2020)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cuntasóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Sturla Holm Lægreid

Is lúthchleasaí dé-atlain as an Iorua é Sturla Holm Lægreid (a rugadh ar an 20 Feabhra 1997).  Bhí seacht gcraobh domhanda aonair agus foirne buaite aige go dtí 2026. 

Aithnítear Holm Lægreid go háirithe as a lámhaigh chruinn — bhí sé ar dhuine de na lámhachóirí is iontaofa sa dé-atlan sna 2020idí. Mar a dúirt sé féin, is í a lámhaigh a choinníonn céim chun tosaigh air ar a chuid iomaitheoirí, cé nach é an sciálaí is tapúla é.

clé|mion|220x220px|2023
clé|mion|253x253px|2023
clé|mion|220x220px|2024
clé|mion|220x220px|2025

## Gairm
Rugadh agus tógadh Sturla Holm Lægreid i mbardas Bærum, gar d'Osló. Ba é an dara leanbh de thriúr é — deartháir níos sine agus deirfiúr níos óige aige. Nuair a bhí sé óg, rinne sé traenáil i spóirt éagsúla, an sciáil, an peil, an taekwondo agus an bhandaí ina measc. Ag aois a sé déag, dhírigh sé ar an dé-atlan go hiomlán agus d'fhreastail sé ar ghiomnáisiam spóirt WANG in Osló ar feadh trí bliana.

Bhuaigh sé bonn óir Oilimpeach sa rás sealaíochta ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022.

### Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026
Ag Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026 i Milano Cortina, bhuaigh Holm Lægreid bonn cré-umha sa rás aonair 20 km ar an 10 Feabhra 2026, agus bonn cré-umha eile sa rás ráibe 10 km ar an 14 Feabhra 2026.

Tarraingíodh aird mhór air nuair a d'admhaigh sé go poiblí - beo ar an teilifís - nach raibh sé dílis dá chailín. Dúirt an fear, a bhí 28 bliain d'aois ag an am, gur bhuail sé le "grá a shaoil" sé mhí ó shin, ach gur rinne sé "botún mór" trí mhí ó shin. D'inis sé di faoin fheall seachtain roimh an rás, agus dúirt sé gurbh í an tseachtain ba mheasa dá shaol í. Dúirt sé gur shocraigh sé an fhírinne a insint go poiblí mar ní raibh sé ag iarraidh rún a choinneáil, agus tá súil aige go dtabharfaidh sí seans eile dó. 

Níos déanaí, dúirt sé go raibh sé buartha gur chuir a admháil isteach ar lá mór a chomrádaí foirne a bhuaigh an bonn óir. Dúirt sé go bhfuil aiféala mór air agus go nglacann sé freagracht as a bhotún.

## Féach freisin

* Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Ioruacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1997
Catagóir:Lúthchleasaithe dé-atlain
Catagóir:Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2026
Catagóir:Lúthchleasaithe dé-atlain
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Ivette Fuentes

Is Ollamh le Fisic Chandamach in Ollscoil Southampton  agus Comhalta Emmy (Comhalta trí Thoghchán Speisialta) i gColáiste Keble, Ollscoil Oxford í **Ivette Fuentes** (rugadh 7 Deireadh Fómhair 1972). Díríonn a cuid oibre ar mHeicnic chandamach bhunúsach, optaic chandamach agus a n-idirghníomhú le coibhneasacht ghinearálta . Tá suim aici sa tslí ar féidir le teoiric faisnéise chandamach úsáid a bhaint as éifeachtaí coibhneasta.

## luathshaol  agus oideachas
Rugadh agus tógadh Fuentes i Meicsiceo . Le linn di a bheith ar scoil dara leibhéal, bhí suim aici sa damhsa agus smaoinigh sí ar bheith ina damhsóir gairmiúil bailé..  Rinne Fuentes staidéar ar fhisic in Universidad Nacional Autónoma de México nó UNAM (Ollscoil Uathrialach Náisiúnta Mheicsiceo) agus bhain sí céim amach i 1997.  D'oibrigh sí le Deborah Dultzin ar réaltraí Seyfert . Le linn di a bheith in UNAM, bhuaigh Fuentes comórtas chun samhradh a chaitheamh ag Fermilab agus shocraigh sí gur mhian léi leanúint ar aghaidh ag obair san fhisic. Ghnóthaigh Fuentes a céim dochtúireachta amach in Imperial College London i 2003 faoi mhaoirseacht Peter Knight agus Vlatko Vedral .  Bhog sí go dtí an Perimeter Institute for Theoretical Physics mar chomhalta iardhochtúireachta, áit ar oibrigh sí go dtí 2006. Sa bhliain 2004, roghnaíodh í mar Chomhalta Taighde Sóisearach Ollscoil Oxford agus chuaigh sí isteach i gColáiste Mansfield, Oxford .   Ceapadh í ina comhaltacht Alexander von Humboldt chun dul isteach in Technische Universität Berlin . 

## Taighde agus gairm bheatha,
Tá Fuentes ag obair ar bhealaí nua chun faisnéis a stóráil agus a úsáid ag baint úsáide as córais chandamacha. Tá sí ag iarraidh meicnic chandamach choibhneasta a úsáid chun tascanna faisnéise amhail cripteagrafaíocht chandamach agus teileaportáil chandamach a fheabhsú. Léirigh sí teirmiméadar candamach a d’fhéadfadh teocht na gcomhdhlúthán Bose-Einstein a thomhas.   Bhronn an Chomhairle um Thaighde san Innealtóireacht agus sna hEolaíochtaí Fisiciúla Comhaltacht Luasaithe Gairme ar Fuentes agus chuaigh sí isteach in Ollscoil Nottingham . 

Sa bhliain 2015, chuaigh Fuentes isteach in Ollscoil Vín áit a bhfuil sí ina ball den ghrúpa optaic chandamach theoiriciúil.     Bhronn an Foundational Questions Institute maoiniú uirthi  chun staidéar a dhéanamh ar theoiric chandamach.  Sa bhliain 2017, comhbhunaigh Fuentes Institiúid Penrose, eagraíocht a fhéachann le smaointe eolaíocha Roger Penrose a thástáil.   Murab ionann agus go leor taighdeoirí in Harvard agus MIT, dhiúltaigh Fuentes tacaíocht airgeadais ó Jeffrey Epstein, ag lua cúiseanna eiticiúla. 

Labhair Fuentes ag New Scientist Live, áit ar phléigh sí trealamh a thógáil le haghaidh teileaportála candamaí .  D'oibrigh sí leis an ealaíontóir eispriseanaíoch Benjamin Arizmendi ar shaothar ealaíne  tionscadal eolaíochta dar teideal  "The Aesthetics of Entanglement".. 

### Foilseacháin roghnaithe

## Féach freisin
*The Physicist Who Puts Penrose’s Quantum Ideas To The Test | Ivette Fuentes
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Eolaithe Mheicsiceo
Catagóir:Fisiceoirí Mheicsiceo
Druga cineálach

[mion|I roinnt tíortha, amhail [an Bhrasaíl (grianghraf) agus an Fhrainc, is drugaí cineálacha iad níos mó ná 20% de dhíolacháin drugaí in aonaid.]]

Is éard is **druga cineálach** ann ná druga cógaisíochta ina bhfuil an tsubstaint cheimiceach chéanna agus atá i ndruga dílsithe a bhí faoi chosaint phaitinní ceimiceacha ar dtús. Ceadaítear drugaí cineálacha a dhíol tar éis do phaitinní na ndrugaí bunaidh dul in éag. Ós rud é go bhfuil an tsubstaint cheimiceach ghníomhach chéanna ann, tá próifíl leighis na ndrugaí cineálacha comhionann ó thaobh feidhmíochta de agus a bhfeidhmíocht tráth a raibh siad faoi phaitinn.  Bíonn an chomhábhar gníomhach cógaisíochta (CGC) céanna ag druga cineálach agus atá sa bhunleagan, ach d'fhéadfadh sé a bheith difriúil i roinnt tréithe amhail an próiseas monaraíochta, an foirmliú, na támháin, dath, blas agus pacáistiú.I

## Tagairtí

Catagóir:Tionscal cógaisíochta
Catagóir:Beartas cógaisíochta
Catagóir:Fearann poiblí
Catagóir:Tionscal na n-eolaíochtaí beatha
Óstán Inis Meáin

Achar 610 méadar cearnach atá san fhoirgneamh "**Óstán Inis Meáin**", a raibh 10 seomra leapa en-suite ann, fáiltiú plean oscailte agus tolglann fhairsing, áit a mbíodh beár an óstáin.   5.18 acra ar fad atá i suíomh, an óstáin, óna bhfuil radhairc iontacha amach ar an bhfarraige agus ar thírdhreach uathúil Inis Meáin.

Dúnadh an t-óstán in 2013, agus chuaigh sé ar an margadh in 2023.

Cheannaigh an cláirseoir Úna Ní Fhlannagáin é. Tá an foirgneamh  le hathoscailt in 2027 mar ionad cultúrtha.  Tá Úna Ní Fhlannagáin i gceannas ar an tionscadal athchóirithe chun an t-óstán a athoscailt mar lárionad cultúrtha ina ndéanfar ceiliúradh ar na healaíona, ar an nGaeilge agus ar shaol traidisiúnta an oileáin.

## Féach freisin

* Inis Meáin
* Óstán Árann

## Tagairtí

Catagóir:Óstáin
Catagóir:Inis Meáin
Catagóir:Cultúrlanna
Comórtas na Sé Náisiún 2026

Tá **[[Comórtas na Sé Náisiún]] 2026** ar an 132ú heagrán den chomórtas ó bunaíodh é, agus ar an 27ú heagrán ó tháinig an Iodáil isteach in 2000. Thosaigh an comórtas ar an 5 Feabhra, 2026 agus críochnaigh sé ar an 21 Márta 2014.

## Tráchtaireacht as Gaeilge
D'fhógair RTÉ go gcuirfí tráchtaireacht Ghaeilge ar chluichí sna 6 Náisiún ar fáil don chéad uair riamh ag tosú leis an gcluiche idir  agus  ar an 21 Feabhra. Beidh tráchtaireacht as Gaeilge ar fáil do na cluichí idir  agus  agus idir  agus  freisin.

## Rannpháirtithe agus cathracha

## Tábla

## Féilire
### Seachtain 1

### Seachtain 2

### Seachtain 3

### Seachtain 4

### Seachtain 5

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas na Sé Náisiún
Catagóir:Spórt i 2026
Golwg360

Seirbhís nuachta laethúil ar líne is ea **Golwg360** (ga: "Radharc360") a seoladh i mí na Bealtaine 2009.

Maoinítear Golwg360 trí mheascán de dheontais phoiblí ó Rialtas na Breataine Bige, ó Chomhairle Leabhar na Breataine Bige agus trí dhíol fógraí agus seirbhísí tráchtála tríd an suíomh Gréasáin. Fuair sé deontas tosaigh de £600,000 thar thréimhse trí bliana, rud a chuir deireadh le dóchas Dyddiol Cyf maoiniú poiblí a fháil don nuachtán laethúil clóite Breatnaise *Y Byd*. I mí an Mhárta 2011 fuair Golwg360 síneadh trí bliana eile ar a dheontas tar éis tuarascáil fhabhrach ó Wavehill Consulting.

Cé go bhfuil comhoibriú suntasach idir an iris *[[Golwg]]* agus Golwg360 ar go leor leibhéil, ar dtús bhí an dá sheirbhís ag feidhmiú mar ghnólachtaí ar leithligh agus bhí a eagarthóir féin ag gach ceann acu. I mí Aibreáin 2020, comhcheanglaíodh na poist, rud a chruthaigh post an Phríomh-Eagarthóra do *Golwg* agus Golwg360. Ó Dheireadh Fómhair 2009, is é Owain Schiavone Príomhfheidhmeannach agus Stiúrthóir Golwg Nua (Golwg360) agus is stiúrthóir é ar Golwg Cyf.

## Eagarthóirí
Ba é Ifan Morgan Jones an chéad eagarthóir ar Golwg360, a bhí sa phost idir Eanáir 2009 agus Meán Fómhair 2011. Ghlac Bethan Lloyd an post in 2011. I mí an Mhárta 2020, ceapadh Garmon Ceiro ina eagarthóir ar iris *Golwg* agus ar shuíomh gréasáin Golwg360, agus thosaigh sé ina phost i mí Aibreáin. Ó 2022 i leith, is é Alun Rhys Chivers eagarthóir Golwg360, agus is é Barry Thomas eagarthóir na hirise *Golwg*.

## Rannóga
Áirítear ar phríomhrannóga an tsuímh ghréasáin:

* Nuacht
* Spóirt
* Na hEalaíona
* Féilire
* Tuairimíocht
* Bia agus Deoch
* Rannóg na bPost

## Féach freisin
* *[[Golwg]]*
* *[[Lingo Newydd]]*
* *[[Barn (iris)|Barn]]*
* Tuairisc.ie

## Tagairtí

Catagóir:Nuacht
Catagóir:Láithreáin gréasáin na Breatnaise
Catagóir:Cultúr na Breataine Bige
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2009
Catagóir:Bunaithe sna 2000í
Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill

Is gluais mór é ***[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]*** Chaoimhín Uí Scanaill. Maítear go gclúdaíonn na 16,000 ceannfhocal atá ann breis agus 97% dá bhfuil i ngnáth-théacsanna Ghaeilge na hAlban. Is féidir cuardach a dhéanamh ar an bhfoclóir ar an láithreán gréasáin Intergaelic.

Deir an tOllamh Ó Scanaill chun cabhrú le cainteoirí Ghaeilge na hÉireann Gaeilge na hAlban a fhoghlaim agus chun idirghníomhaíocht a spreagadh idir an dá phobal teanga a chruthaigh sé an foclóir.

Chuir sé comhartha faoi leith ar na 100 focal Gàidhlig is coitianta nach léir a mbrí do lucht Ghaeilge na hÉireann. Tugann sé le fios, ach an líon sin focal a bheith foghlamtha is féidir 85% de na focail i ngnáth-théacs Gàidhlig a thuiscint.

Foilsíodh an foclóir faoi cheadúnas a ligeann do gach duine ar domhan an téacs a chóipeáil, a leasú agus a fhorbairt saor in aisce, fiú más ar son cuspóirí trádála é, a fhad agus a thugtar an t-aitheantas cuí don té a d'fhoilsigh, go scaiptear an táirge a bhunaítear air faoin gceadúnas céanna, agus go ndéantar dornán coinníollacha eile a chomhlíonadh.

## A thiomsú
D'eascair an foclóir as obair a bhí á déanamh ag an Scanallach ar inneall aistriúcháin uathoibríoch a fhorbairt don dá theanga, rud a d'fhás as a Chaighdeánaitheoir Gaeilge, ach é a chur in oiriúint don sprioc seo. Bhailigh Ó Scanaill corpas mór aonteangach Gàidhlig, agus ansin corpas dhátheangach Gaeilge–Gáidhlig. Lig sé sin dó na focail i dteanga amháin a fhreagraíonn d'fhocail áirithe sa teanga eile a aimsiú.

Níl mórán frásaí ná abairtí samplacha sa leabhar, dá réir sin dúirt Ó Scanaill gur ceart smaoineamh faoi mar ghluais.

Sa bhreis ar an obair corpasbhunaithe, baineadh leas as ''Gluais Albanach – Éireannach'' Chiaráin Uí Dhuibhín, a bunaíodh ar ailt, amhráin agus filíocht Gháidhlig a foilsíodh ar an nuachtán *[[Lá (nuachtán)|Lá]]*. Thug saineolaithe lena n-áirítear Michael Bauer, Donncha King agus Caoimhín Ó Donnaíle comhairle agus cúnamh d'Ó Scanaill le linn an tionscadail.

## Féach freisin
* Intergaelic.com
* ''Foclóir Manainnis–Gaeilge'' Uí Scanaill
* Foclóirí na Gaeilge § Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile

## Naisc sheachtracha
* Íoslódáil: ''Foclóir Gàidhlig–Gaeilge''
* Leagan clóite: ''Foclóir Gàidhlig–Gaeilge''
* Cód: github.com/kscanne/gaidhlig/blob/master/gd2ga.po
* ''Gluais Albanach – Éireannach'' Chiaráin Uí Dhuibhín

## Tagairtí

Gaidhlig Gaeilge
Gaidhlig Gaeilge
Gaidhlig Gaeilge
Catagóir:An Ghaeilge
*
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2016
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí
*
Catagóir:Foghlaim na Gaeilge
Catagóir:Foclóirí idirghaelacha
Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill

Is gluais mór é ***[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]]*** Chaoimhín Uí Scanaill. Is é an chéad leabhar dá leithéid dar foilsíodh riamh. Tá breis agus 20,000 ceannfhocal ann agus cuireadh comhartha ar na 225 focal Manainnise is coitianta nach léir a mbrí do chainteoirí Ghaeilge na hÉireann. Is féidir cuardach a dhéanamh ar an bhfoclóir ar an láithreán gréasáin Intergaelic.

Deir an tOllamh Ó Scanaill gur chun cabhrú le cainteoirí Ghaeilge na hÉireann an Mhanainnis a fhoghlaim a chruthaigh sé an foclóir agus chun constaicí cumarsáide idir na pobail teanga a ghlanadh sa treo is go ndéanfar "aon mhórphobal amháin" díobh.Deir sé freisin go bhfuil sé ag súil go n-osclóidh sé margaí nua do scríbhneoirí sna teangacha Gaelacha.

Foilsíodh an foclóir faoi cheadúnas a ligeann do gach duine ar domhan an téacs a chóipeáil, a leasú agus a fhorbairt saor in aisce, fiú más ar son cuspóirí trádála é, a fhad agus a thugtar an t-aitheantas cuí don té a d'fhoilsigh, go scaiptear an táirge a bhunaítear air faoin gceadúnas céanna, agus ndéantar dornán coinníollacha eile a chomhlíonadh.

## A thiomsú
Tionscadal corpasbhunaithe ab ea tiomsú an fhoclóra seo. Thiomsaigh Ó Scanaill corpas dátheangach Manainnis–Gaeilge, rud a bhí dúshlánach go leor, ach deir an tOllamh gur chuir sé "iontas" air an oiread téacsanna a bhí ar fáil sa dá theanga tar éis an tsaoil, ina measc úrscéalta a d'aistrigh Brian Stowell agus Natalie Nic Shím ó Ghaeilge na hÉireann.

Sholáthar lucht labhartha na Gaelg téacsanna agus cúnamh dó, go háirithe Adrian Cain, Rob Teare, Phil Kelly, Chris Sheard, Caoimhín Ó Donnaíle, agus Ciarán Dunbar. Deir Ó Scanaill gur cuid de "chultúr na hathbheochana san oileán an oscailteacht seo".

Tar éis fhoilsiú an fhoclóra, bhain Ó Scanaill leas as ailt a foilsíodh i Manainnis san iris stíl mhaireachtála *[[Nós (iris)|NÓS]]* mar aon le haistriúcháin chun feabhas a chur ar an inneall aistriúcháin.

## Glacadh
Tuairiscíodh go raibh an-tóir ar an bhfoclóir ach é a bheith ar fáil don phobal.

Tugtar suntas don fhoclóir i gcomhthéacs an chomhoibrithe idir lucht cainte an dá theanga Gaelach agus i gcomhthéacs na teicneolaíochta teanga.

## Féach freisin
* Intergaelic.com
* ''Frásleabhar'' Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly
* ''Foclóir Gàidhlig–Gaeilge'' Uí Scanaill
* Foclóirí na Gaeilge § Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile

## Naisc sheachtracha
* Íoslódáil: ''Foclóir Manainnis-Gaeilge''
* Leagan clóite: ''Foclóir Manainnis-Gaeilge''
* Cód: github.com/kscanne/gaelg/blob/master/gv2ga.po
* Altanna Manainnise ó Nos.ie (ar Cadhan.com)

## Tagairtí

Manainnis Gaeilge
Manainnis Gaeilge
Manainnis Gaeilge
Catagóir:An Ghaeilge
*
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2016
*
Catagóir:Foghlaim na Gaeilge
Catagóir:Foclóirí idirghaelacha
Skeealaght

Is bailiúchán é ***[[Skeealaght]]*** () de ghearrscéalta agus béaloidis ó Oileán Mhanainn. Bailiúchán ilchineálach atá ann, lena n-áirítear scéalta grinn, scéalta taibhsí, scéalta faoin “*mooinjer-veggey*” (na daoine beaga), agus eolas faoi stair agus faoi chultúr an oileáin. Yn Cheshaght Ghailckagh [gv] a d'fhoilsigh.

Bailíodh na scéalta ó na cainteoirí Manainnise Lewis y Crellin, Juan y Crellin, Colin y Jerree agus Shorus u Creayrie sna seachtóidí. Tá breis agus 70 mír san iomlán ann.

## A aistriúchán go Gaeilge na hÉireann
Chuir an tOllamh Caoimhín Ó Scanaill an bailiúchán ar líne mar aon le haistriúchán Gaeilge faoi thrí rogha de leagan amach. Tá an suíomh dírithe ar dhaoine a bhfuil Gaeilge na hÉireann ar a dtoil acu ionas go mbeidís in ann an Mhanainnis a fhoghlaim gan dul i muinín an Bhéarla.

Bhain Ó Scanaill feidhm as an inneall aistriúcháin Intergaelic leis na téacsanna a aistriú ón Manainnis go Gaeilge agus ghlan sé toradh an phróisis sin de láimh leis na botúin a cheartú.

Shíl léirmheastóir amháin go bhfuil "cuma aisteach ar chuid de na habairtí Gaeilge sa leabhar, atá beagán mínádúrtha ó thaobh struchtúir de". Deir Ó Scanaill go mbaineann sé sin le bunsprioc an tsuímh cabhrú do chainteoirí Ghaeilge na hÉireann dul i dtaithí ar ghnás Ghaeilge Mhanann. Ní dhearna sé "iarracht Gaeilge ‘líofa’ a chur ar an téacs; chloígh mé go dlúth le foclaíocht agus le struchtúr na Manainnise. Is d’aon turas a rinne mé seo, mar áis d’fhoghlaimeoirí."

## Naisc sheachtracha
* Ar líne: cadhan.com/skeealaght

## Féach freisin
* *[[Skeealyn Vannin (bailiúchán)|Skeealyn Vannin]]*
* Bailiúchán na Scol
* Intergaelic.com

## Tagairtí

Catagóir:Béaloideas
Catagóir:Cultúr Oileán Mhanann
Catagóir:Gaeilge Mhanann
Catagóir:Litríocht Ghaeilge Mhanainn
Catagóir:Litríocht Oileán Mhanainn
Catagóir:Saothair Ghaeilge Mhanann
Catagóir:Foghlaim Ghaeilge Mhanann
Catagóir:Aistriúcháin idircheilteacha
Catagóir:Tograí idirghaelacha
Catagóir:Bunachair shonraí
Catagóir:Bunachair ar líne
Catagóir:Bunachair shonraí ar líne
Catagóir:Corpais na Gaeilge
Catagóir:Corpais téacsanna
Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge
Catagóir:Láithreáin gréasáin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2016
Catagóir:Bunaithe sna 2010í
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1976
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1970idí
Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly

Is leabhar frásaí trítheangach é ***[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]*** Manainnise Chaoimhín Uí Scanaill ⁊ Phil Kelly. Bailiúchán mór frásaí Manainnise atá ann agus iad rangaithe faoi cheannfhocail sa teanga céanna, taobh le haistriúchán ar gach frása díobh i nGaeilge na hÉireann agus i mBéarla. Tá breis agus 1,600 leathanach sa leabhar.

Mar chuidiú don fhoghlaimeoir atá ag iarraidh dhul i dtaithí ar ghnás Ghaeilge Mhanann, cloíonn na haistriúcháin le struchtúr an teanga sin, fiú nuair a bhíonn cor cainte níos nádúrtha ar fáil sa Ghaeilge.

## A thiomsú
Tá sé bunaithe ar bhunachair focal agus téarmaíochta eile, go mór mór *[[Fargher’s English-Manx Dictionary]]* agus foinsí eile ar an idirlíon, leithéidí taggloo.im. Rinne Kelly na samplaí Béarla/Manainnis a bhailiú ó fhoclóirí éagsúla agus is é Ó Scanaill a chuir Gaeilge na hÉireann ar na samplaí go léir agus a chuir in eagar faoi cheannfhocail Mhanainnise iad.

Bhain an tOllamh Ó Scanaill feidhm as foclóir de Bhaldraithe (bun-fhoinse chuid mhaith de na frásaí) agus as an inneall aistriúcháin Intergaelic agus Gaeilge á cur ar na frásaí aige. Bhain sé feidhm as corpas parsáilte a bhí cruthaithe aige de réir cheanglas na Spleáchas Uilíoch [en] chun uirlisí a chruthú leis na frásaí a chlibeáil agus a pharsáil agus is sa chaoi sin a réimnigh sé faoi na ceannfhocail chuí iad.

## Féach freisin
* InterGaelic.com
* ''Foclóir Manainnis–Gaeilge'' Uí Scanaill
* Foclóirí na Gaeilge § Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile
* *[[Skeealaght]]*

## Naisc sheachtracha
* Íoslódáil: ''Frásleabhar''
* Altanna Manainnise ó Nos.ie (ar Cadhan.com)

## Tagairtí

Manainnis Gaeilge Bearla
Manainnis Gaeilge Bearla
Manainnis Gaeilge Bearla
Manainnis Gaeilge Bearla
Catagóir:Foclóirí Béarla
Catagóir:An Ghaeilge
*
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2021
*
Catagóir:Foghlaim na Gaeilge
Catagóir:Tograí idirghaelacha
Catagóir:Foclóirí idirghaelacha
Éifeacht Véineas

[deas|mion|300x300px|Is dócha go mbeidh Iarmhairt Véineas ag an bpictiúr seo le [Diego Velázquez ar a dtugtar *La Venus del espejo*]]

Is feiniméan i síceolaíocht na haireachtála é an **Éifeacht Véineas**, a ainmníodh i ndiaidh phictiúir éagsúla de Véineas ina raibh sí ag breathnú isteach i scáthán, amhail *Venus del espejo*le Velázquez, *Venere allo specchio* le Tiziano Vecellio, agus *Véineas le Scáthán* le Paolo Veronese. Ba é Marco Bertamini a tháinig air sa bhliain 2003.

Bíonn an tuiscint ag lucht féachana ar phictiúir den chineál seo go bhfuil Véineas ag féachaint ar a scáil féin sa scáthán. Mar sin féin, feiceann an lucht féachana aghaidh Véineas sa scáthán, agus níl siad díreach taobh thiar di, dá bhrí sin ní féidir leis an méid a fheiceann Véineas sa fhrithchaitheamh a bheith mar an gcéanna leis an méid a fheiceann an lucht féachana. Bheadh sé níos loighciúla dá dtiocfadh an lucht féachana ar an gconclúid go bhfuil Véineas ag féachaint ar scáil an lucht féachana, nó i gcás an tsuímh bhunaidh, ar scáil an phéintéara.

Leagann an taighde seo béim ar an bhfíric go bhféadfadh creidimh a bheith ag formhór na ndaoine atá ar neamhréir le feiniméin inbhraite. Tugtar fisic shaonta nó fisic iomasach ar an réimse seo.

Úsáidtear an éifeacht shíceolaíoch seo go minic sa cineamatagrafaíocht, nuair a thaispeántar aisteoir ag féachaint isteach sa scáthán, de réir dealraimh. Rud difriúil a fheiceann an lucht féachana ná mar a fheiceann an t-aisteoir, mar ní taobh thiar den aisteoir díreach atá an ceamara, ach is minic a roghnaítear suíomh an aisteora ionas go mbeidh a íomhá frámaithe go deas sa scáthán don cheamara.

Cé gur tagairt í ainm na héifeachta do bhean, Véineas, tá an éifeacht níos ginearálta. Feictear an éifeacht le hainmhí atá ag féachaint isteach sa scáthán, de réir dealraimh, i dtaipéisí *La Dame à la licorne*, áit a bhfeictear an t-aonbheannach ag stánadh ar a scáthíl féin agus é ar a ghlúine ar an talamh.

Rinne Bertamini agus a chomhghle liosta staidéir bhreise agus dheimhnigh siad go dtarlaíonn éifeacht Véineas le grianghraif freisin, agus sa saol dáiríre nuair a fheictear an duine agus an scáthán i seomra.

## Gailearaí

Íomhá:Titian_-_Venus_with_a_Mirror_-_Google_Art_Project.jpg|Titian Venus del espejo , c. 1555
Íomhá:Hans_von_Aachen_-_Couple_with_a_mirror.jpg|Hans von Aachen *Koppel met een spiegel*, c. 1596.
Íomhá:Rubens Venus at a Mirror c1615.jpg|Peter Paul Rubens *Venus bij de spiegel*, c. 1614–15.
Íomhá:Simon_Vouet_-_Toilet_of_Venus_-_WGA25371.jpg|Simon Vouet *Les toilettes de Vénus*, c. 1628.

## Tagairtí

Catagóir:Teicnící scannánaíochta
Catagóir:Teicnící ealaíne
Catagóir:Aireachtáil
Catagóir:Scátháin san ealaín
Catagóir:Aireachtáil
Catagóir:Scátháin san ealaín
Laura Ní Cheallaigh

Is stiúrthóir ábhair ag TG4 í **Laura Ní Cheallaigh**.  Tá sí ag obair mar léiritheoir, stiúrthóir agus eagarthóir coimisiúnaithe ar chláracha Gaeilge agus Béarla do TG4 agus do RTÉ ó 2000.

## Gairm
Bhain Laura Ní Cheallaigh céim céadonóracha amach sa Ghaeilge agus sa Stair ó Choláiste na Tríonóide, ard-dioplóma  i gCumarsáid Fheidhmeach  ó Ollscoil na Gaillimhe, dioplóma sa Cheannaireacht ó Fhoras Bainistíochta na hÉireann. Tá máistreacht aici freisin i gCumarsáid Pholaitíochta agus Phoiblí ó Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath.

D'éirigh sí ina teagascóir meáin le Fiontar, Coláiste Phádraig, Coláiste Dhúlaigh agus le Gréasán na Meán.

Sna 2000idí,  chaith sí seal san earnáil léiriúcháin neamhspleách agus leis an Rannóg Gaeilge in RTÉ.

Ó 2015 i leith bhí Laura Ní Cheallaigh ina heagarthóir coimisiúnaithe agus ceannacháin le TG4, agus í freagrach as straitéis agus roghnú ábhar an stáisiúin i réimsí ar nós fíorasach, siamsaíocht, ceol, na healaíona agus stair. I measc na gclár a stiúir sí tá *Uchtú*, *Síle Seoige: Deireadh Tochta*, *Slí na mBeaglaoich*, *PEIG*, *Naíonra*, *Misneach*, *Marú inár Measc* agus *[[Junior Eurovision Éire|Junior Eurovision]]*.  

Tá gradaim buaite aici, lena n-áirítear cúig ghradam IFTA, ceithre ghradam Thorc na Meán Ceilteach, dhá ghradam Radharc agus duaiseanna chumarsáide an Oireachtais.

### Pearsanta
Tá Laura Ní Cheallaigh ina cónaí i mBaile Átha Cliath lena fear chéile Enda agus a gclann Sadhbh & Diarmuid.

## Féach freisin

* Deirdre Ní Choistín, Ard-Stiúrthóir TG4

## Tagairtí

Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Lucht TG4
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni Ollscoil Chathair Átha Cliath
Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe
Catagóir:Baniriseoirí
Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2017

Reáchtáladh **Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann** ar 2 Márta 2017. Den chéad uair, bhí 90 suíochán ar fad sa chomhthionól (bhí na suíocháin ar fad laghdaithe ó 108 go 90). Toghadh cúigear feisirí tionóil as gach ceann de 18 toghlach ar fud Thuaisceart Éireann (thoghtaí seisear roimh an toghchán seo).

Gaireadh an toghchán nuair a d'éirigh Martin McGuinness as Leas-Chéad Aire ar 9 Eanáir  agus níor ainmníodh Sinn Féin duine ina áit mar sin thit an fheidhmeannacht. Bhí McGuinness agus Sinn Féin ag léirsiú in aghaidh PAD agus an scannal RHI. Bhí fadhbanna eile acu fosta, mar shampla, nuair a chuir Paul Givan maoiniú Gaeilge ar ceal i mí na Nollag 2016 , nó nuair a níor thacaigh an PAD le maoiniú d'ionchoisní sna Trioblóidí.

Ghair Rúnaí Stáit Thuaisceart Éireann, James Brokenshire, an toghchán ar 16 Eanáir.

## An feachtas
B'ábhar mór é *RHI* sa fheachtas. Dúirt Sinn Féin nach bhfillfidh go rialtas leis an PAD nuair a d'fhan ceisteanna faoin cheannaire PAD, Arlene Foster, agus a ról sa scannal. B'ábhar eile é "Acht na Gaeilge". Chuir Arlene Foster fearg ar ghníomhaithe Gaeilge nuair a dúirt sí gur crogaill iad.

Phléigh an ceannaire PAU, Mike Nesbitt, faoi chomhoibriú leis an PSDLO. Cháin an PAD é as an seasamh seo.

Pléadh Breatimeacht sa fheachtas fosta.

Bhí Comhaontas i mbun feachtais in aghaidh seicteachais. Bhí Pobail roimh Bhrabús i mbun feachtais in aghaidh déine. 
## Torthaí

## I ndiaidh an toghcháin
Tharla idirbheartaíocht idir na páirtithe ach ní bhfuair siad comhaontú. Ba Ghaeilge agus oidhreacht na dTrioblóidí iad ábhair conspóideach. Rinne roinnt daoine iarratas ar toghchán nua ach níor tharla é seo.. i ndiaidh trí bliana, tháinig na páirtithe ar chomhaontú agus d'fhill rialtas i dTuaisceart na hÉireann i mí Eanáir 2020.

## Féach freisin
* Scannal Renewable Heat Incentives (Tuaisceart Éireann, 2017)
* Dearg le Fearg
* Acht Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) 2022

## Tagairtí

Catagóir:Toghcháin Éireannacha
Catagóir:2017
Catagóir:Stormont
Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann
Einceifilíteas sceartán-iompartha

Is galar tógálach víreasach daonna é **Einceifilíteas sceartán-iompartha** (ESI) a bhaineann le lárchóras na néaróg, a tharchuirtear trí ghreim sceartán ionfhabhtaithe. Is minic a léirítear an galar mar mheiningíteas, einceifilíteas nó meiningeinceifealaíteas. Tarlaíonn miailíteas agus pairilis dromlaigh freisin. I dtuairim is trian de na cásanna, maireann iarmhairtí, mífheidhm chognaíoch den chuid is mó, ar feadh bliana nó níos mó.

Tá líon na gcásanna tuairiscithe ag méadú i bhformhór na dtíortha. Tá ESI ina dhúshlán sláinte imníoch don Eoraip, toisc go bhfuil méadú beagnach 400% tagtha ar líon na gcásanna daonna de ESI a tuairiscíodh i ngach réigiún eindéimeach san Eoraip le tríocha bliain anuas. Go stairiúil, ceapadh nach raibh víreas ESI le fáil sa Ríocht Aontaithe, ach in 2020 d’fhógair Public Health England an chéad dá chás ESI a tolgadh laistigh den tír.

Is eol go n-ionfhabhtaíonn an víreas einceifilíteas sceartán-iompartha raon óstach lena n-áirítear athchogantaigh, éin, creimirí, feoiliteoirí, capaill agus daoine. Is féidir an galar a scaipeadh ó ainmhithe go daoine freisin, agus is iad athchogantaigh agus madraí an phríomhfhoinse ionfhabhtaithe do dhaoine. 

## Comharthaí agus hairíonna
mion|220x220px|Comharthaí ionfhabhtaithe ESI
Is minic nach mbíonn aon siomptóim ag baint le hionfhabhtuithe víreas ESI, rud a chiallaíonn nach dtaispeánann an duine ionfhabhtaithe aon chomharthaí den ghalar. I gcásanna cliniciúla, is minic a bhíonn an galar déphasach. Tar éis tréimhse goir de thart ar sheachtain amháin (raon: 4 -28 lá) ó nochtadh (greim sceartáin), tarlaíonn siomptóim neamhshonracha.

Is minic a bhíonn dhá chéim ar leith ag ESI. I measc na siomptóm a bhaineann leis an gcéad chéim tá:

* fiabhras
* tuirse
* tinneas cinn
* cráphian mhatáin
* masmas

Baineann an dara céim leis an gcóras néareolaíoch agus le siomptóim mheiningítis (athlasadh na seicne timpeall ar an inchinn agus ar chorda an dromlaigh) agus/nó einceifilíteas (athlasadh na hinchinne).

## Tagairtí

Catagóir:Zónóisí
Catagóir:Galair inchoiscthe le vacsaín
Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe
Chikungunya

Is ionfhabhtú é **chikungunya** de bharr an víris chikungunya. Is iad na hairíonna is coitianta ná fiabhras agus pian sna hailt, a tharlaíonn de ghnáth idir ceithre agus ocht lá tar éis greim muiscíte ionfhabhtaithe. Rinneadh cur síos ar an bpian mar "damanta"; áfach, d'fhéadfadh roinnt daoine a bheith ionfhabhtaithe gan aon chomharthaí a thaispeáint. D'fhéadfadh tinneas cinn, pian sna matáin, at sna hailt, agus gríos a bheith i measc na comharthaí eile. De ghnáth feabhsaíonn na hairíonna laistigh de sheachtain; ach ó am go chéile féadfaidh an pian sna hailt maireachtáil ar feadh míonna nó blianta. Bíonn daoine an-óg, daoine aosta, agus daoine a bhfuil fadhbanna sláinte eile acu i mbaol galar níos déine.

Scaiptear an víreas idir daoine trí dhá speiceas muiscíte sa ghéineas *Aedes* : *[[Aedes albopictus]]* agus *[[Aedes aegypti]]*, a bhíonn ag **priocadh** den chuid is mó i rith an lae, go háirithe timpeall breacadh an lae agus go déanach san iarnóin. Féadfaidh an víreas scaipeadh i measc roinnt ainmhithe, lena n-áirítear éin agus creimirí. Déantar diagnóis trí thástáil a dhéanamh ar an fhuil le haghaidh RNA víreasach nó antasubstaintí don víreas. Is féidir na hairíonna a mheascadh leo siúd a bhaineann le fiabhras dengue agus fiabhras Zika, a scaiptear ag na muiscítí céanna. Creidtear go n - éiríonn an chuid is mó de dhaoine imdhíonach tar éis ionfhabhtú amháin.

Is iad na modhanna is fearr chun cosc a chur orthu ná rialú foriomlán ar na muiscítí agus greimeanna i gceantair ina bhfuil an galar coitianta a sheachaint. Is féidir é seo a bhaint amach go páirteach trí rochtain na muiscítí ar uisce a laghdú, chomh maith le héarthach feithidíí agus líonta muiscítí a úsáid. Tá vacsaíní Chikungunya ceadaithe lena n-úsáid sna Stáit Aontaithe agus san Aontas Eorpach. Níl aon chóireáil shonrach ar fáil don chikungunya.

Tá an víreas chikungunya forleathan i réigiúin thropaiceacha agus fothrópaiceacha ina n-éascaíonn aeráidí te agus daonraí flúirseacha dá veicteoirí a veicteoirí muiscíteacha ( *A. aegypti* agus *A. albopictus* ) a tharchur. Aithníodh an galar den chéad uair i 1952 sa Tansáin agus ainmníodh é bunaithe ar fhocail Mhacóinde le haghaidh "a bheith castacasta as riocht". Tá an galar scaipthe go forleathan ó na 2000idí agus tuairiscítear ráigeanna i go leor ceantar trópaiceach agus i roinnt ceantar measartha. Meastar go bhfuil sé eindéimeach i go leor codanna den domhan, ag dul i bhfeidhm ar na milliúin daoine gach bliain. Tá chikungunya ina ábhar imní sláinte domhanda mar gheall ar a leathnú tapa geografach, ráigeanna athfhillteacha, easpa cóireálacha frithvíreasacha éifeachtacha, agus an cumas chun comharthaí tromchúiseacha agus bás a chruthú.

## Naisc sheachtracha
* Chikungunya Virus
* Forbhreathnú ar fud an domhain ar ghalar víreas Chikungunya

## Tagairtí


Catagóir:Gníomhairí bitheolaíocha
Catagóir:Tubaistí sláinte san India
Catagóir:Galair víreasacha zónóiseacha
Catagóir:Galair thrópaiceacha
Y Faner Newydd

Is iris neamhspleách Breatnaise í ***Y Faner Newydd*** (ga: "An Bratach Nua"). Bhunaigh Emyr Llywelyn agus Ieuan Wyn í sa bhliain 1997, beirt a bhí mar eagarthóirí air ó thús ama. Is in ómós don seanpháipéar *Y Faner* a chríochnaigh sa bhliain 1992 a baisteadh an t-ainm sin air, agus clóitear an iris ag preas Y Lolfa. Díríonn an iris ar ábhair ar nós cúrsaí craoltóireachta, litríochta, staire, ealaíne, eolaíochta agus cúrsaí reatha.

Níl an iris tar éis iarracht a dhéanamh a bheith mar chuid den "bhunaíocht" agus go deimhin tá sí tar éis an bhunaíocht a cháineadh arís agus arís eile m.sh. feachtas chun teanga láithreoirí Radio Cymru a fheabhsú. Tá aird tugtha aici freisin ar ábhair atá ar an teorainn, ar na himill.

## Naisc amach
* Suíomh oifigiúil: archif.rhwyd.org/fanernewydd/

## Tagairtí

Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Tréimhseacháin Bhreatnaise
Catagóir:Tréimhseacháin ón mBreatain Bheag
Catagóir:Ráitheacháin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1997
Catagóir:Bunaithe sna 1990í
Parallel.cymru

Is iris dhátheangach ar líne í **parallel.cymru**, a d'fhoilsíodh ailt i mBreatnais taobh le haistriúcháin go Béarla. Chlúdaíodh na hailt réimse leathan ábhair. Dhéantaí na hailt a rangú de réir inniúlachta (Simplí, Neamhfhoirmiúil, Foirmiúil, Liteartha).

Mar aon le hailt irise bhíodh treoracha gramadaí, corra cainte, *Llyfr y Mis* ("Leabhar na Míosa"), agus gnéithe nach iad le fáil air.

## Stair
Seoladh an suíomh gréasáin i mí na Samhna 2017 agus ba é Neil Rowlands bainisteoir an tionscadail. Faoi bhliain tar éis a seolta, d’éirigh le Parallel.cymru 5,000 cuairteoir a mhealladh in aghaidh na míosa agus an líon sin a choinneáil don bhliain dár gcionn gan buiséad don obair. Rinneadh iarracht tacaíocht ó eagraíochtaí Breatnaise a fháil don tionscnamh chun é a iompú ó chaitheamh aimsire deonach go foilseachán iomlán, ach tar éis gur theip an iarracht sin, níor cuireadh míreanna nua leis an suíomh gréasáin a thuilleadh tar éis Dheireadh Fómhair 2019. Mar sin féin, coimeádtar an t-ábhar uathúil ar líne mar acmhainn phoiblí.

## Naisc amach
* Suíomh oifigiúil: parallel.cymru

## Tagairtí

Catagóir:Láithreáin gréasáin na Breatnaise
Catagóir:Foghlaim na Breatnaise
Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2017
Catagóir:Bunaithe sna 2010í
Shein

Is ollchomhlacht ríomhthráchtála ón tSín é **Shein**,  a dhíolann earraí ar líne ar fud an domhain. ar cheann de na comhlachtaí siopadóireachta agus teicneolaíochta ilnáisiúnta is mó ar domhan.   

clé|mion|220x220px|tob-shiopa Shein i gCeanada, 2023
clé|mion|220x220px|Sa Pholainn

### Cúrsaí gnó
Tharraing Shein go leor conspóide in Éirinn  agus thar lear.

I mí na Samhna 2025, rinne eagraíocht mhaoirseachta na dtomhaltóirí sa Fhrainc Shein a thuairisciú go dtí na húdaráis mar gheall ar bhábóga gnéis a raibh dealramh acu le páiste, a bheith á ndíol acu. Ag an am, dúirt Shein, go mbeadh cosc á chur acu ar a leithéid d'earraí a bheith á ndíol ar an suíomh.

Bhí dlíthe na hEorpa sáraithe ag Shein, is cosúil.  Ar an 17 Feabhra 2026, chuir an Coimisiún Eorpach (le Coimisiún na Meán in Éirinn) fiosrúchán ar bun maidir le Shein. Sheoladh an fiosrúchán faoin nGníomh um Sheirbhísí Digiteacha..Táthar ag fiosrú chomh maith, an leagan amach mealltach atá ar an suíomh idirlín atá dírithe ar dhaoine a choinneáil ar an suíomh.

### Éire
Tá ceanncheathrú Eorpach an chomhlachta Shein lonnaithe in Éirinn.

## Féach freisin

* Amazon,  Temu 
* An Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí Síneacha
Catagóir:Comhlachtaí teicneolaíochta
Catagóir:Éadaí
Catagóir:Coimisiún na Meán
Barn

Is iris chúrsaí reatha Breatnaise í ***Barn*** (ga: 'Tuairim', 'Breithiúnas'), a bunaíodh sa bhliain 1962. Is iris mhíosúil í a bhfuil breis is 500 eagrán foilsithe aici go dtí seo. Ba é Emlyn Evans [cy] an chéad eagarthóir agus d’fhoilsigh Lyfrau'r Dryw, Llandybïe (agus níos déanaí in Abertawe) í. Is iad Vaughan Hughes agus Menna Baines a heagarthóirí reatha. Tá an dearthóir Andy Dark as Caerdydd agus Steve John (Gwasg Dinefwr, Llandybïe), ina mbaill thábhachtacha den fhoireann léiriúcháin chomh maith.

Tá áit suntasach ag an iris i stair na Breatnaise agus i ngluaiseacht náisiúnach na Breataine Bige sa dara leath den 20ú haois, go háirithe faoi eagarthóireacht Alwyn D. Rees [cy]. Tá léiriú ina hábhar agus a seasamh eagarthóireachta ar iarrachtaí Cymdeithas yr Iaith Acht teanga nua a fháil, ar fhás thacaíochta Plaid Cymru, ar fheachtas dóite tithe samhraidh [cy] agus ar shaincheisteanna eile. Bhí Prys Morgan [cy] ina leas-eagarthóir ar *Bharn* ó 1966 go 1973.

Ní hiad tuairimí náisiúnaíocha amháin a chuirtear in iúl san iris, agus tugtar ardán do thuairimí éagsúla. Pléitear saincheisteanna Briotanacha agus idirnáisiúnta chomh maith, agus le blianta beaga anuas tá ábhair éagsúla ar nós ealaíne, taistil, scannánaíochta agus ceoil le feiceáil san iris. Tá roinnt colúnaí buana ag an iris, agus tá tráchtaireacht mhíosúil Richard Wyn Jones ar shaol polaitiúil na Breataine Bige ina cuid lárnach den iris ó bunaíodh Tionól Náisiúnta na Breataine Bige agus roimhe sin.

Tá oifig riaracháin *Barn* suite i gCaerfyrddin. Foilsíonn suíomh gréasáin na hirise www.barn.cymru gach eagrán ina iomláine ar an suíomh Gréasáin do shíntiúsóirí agus coinníonn sé cartlann d’eagráin roimhe seo.

Faigheann *Barn* fóirdheontas ó Chomhairle Leabhar na Breataine Bige.

## Eagarthóirí

* Emlyn Evans
* Aneirin Talfan Davies
* Alwyn D. Rees
* Gwyn Erfyl
* Gwynn ap Gwilym, Ifor ap Gwilym, Alan Llwyd agus Robert Rhys
* Rhydwen Williams
* Robert Rhys
* Menna Baines (1991 – 1996)
* Simon Brooks
* Dyfrig Wynn Jones
* Vaughan Hughes agus Menna Baines

## Naisc amach
* Suíomh oifigiúil: barn.cymru

## Féach freisin
* *[[Y Faner Newydd]]*
* *[[Y Cymro]]*
* Golwg360
* *[[Comhar]]*

## Tagairtí

Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Polaitíocht na Breataine Bige
Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Tréimhseacháin Bhreatnaise
Catagóir:Tréimhseacháin ón mBreatain Bheag
Catagóir:Míosacháin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1962
Catagóir:Bunaithe sna 1960í
Breizh-Llydaw

Is í ***Breizh-Llydaw*** (ga: "An Bhriotáin") iris Cymdeithas Cymru-Llydaw, a fhoilsítear thart ar thrí huaire sa bhliain. Bíonn an t-ábhar dátheangach (Breatnais agus Briotáinis). Bíonn aistriúcháin ón mBriotáinis (agus uaireanta ón mBascais), léirmheasanna, nuacht ón mBriotáinis agus ailt ó bhaill inti. Foilsíodh an iris ó 1991 faoin ainm *Keleier Breizh - Newyddion Llydaw*, agus in 2005 athraíodh í go dtí an t-ainm reatha. Faoi 2011 bhí eagrán 55 bainte amach aici. Is féidir sean-eagráin a fháil ar shuíomh gréasáin Cymdeithas Cymru-Llydaw.

## Naisc amach
* Eagráin ar shuíomh gréasáin Cymdeithas Cymru-Llydaw  sa chartlann

## Tagairtí

Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Tréimhseacháin Bhriotáinise
Catagóir:Tréimhseacháin Bhriotánacha
Catagóir:Trianbhliantáin
Catagóir:Tograí idircheilteacha
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1991
Catagóir:Bunaithe sna 1990í
Bathafarn

Is iris í ***Bathafarn*** a fhoilsíonn Cumann Stair Eaglais Mhodhachais na Breataine Bige agus is tréimhseachán dátheangach staire í ina bhfuil ailt scolártha ar stair an Mhodhachais sa Bhreatain Bheag, léirmheasanna leabhar agus nótaí sóisialta. Foilsíodh den chéad uair í i 1946.

Rinneadh digitiú ar an iris mar chuid de thionscadal Cylchgronau Cymru Ar-lein (Irisí na Breataine Bige ar Líne), tionscadal de chuid Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige.

## Naisc amach
* Bathafarn ar shuíomh idirlín Cylchgronau Cymru Ar-lein

Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Irisí léannta
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin neamhrialta
Catagóir:Stair
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1946
Catagóir:Bunaithe sna 1940í
Efrydiau Athronyddol

Tá ***Efrydiau Athronyddol*** (ga: "Léann na Fealsúnachta") á foilsiú go rialta ag Preas Ollscoil na Breataine Bige thar ceann na Roinne Fealsúnachta d'Urdd Graddedigion Prifysgol Cymru (Cumann Iarchéimithe Ollscoil na Breataine Bige) ó 1938 i leith. I measc na bhfoilseachán tá ailt fhealsúnachta, léirmheasanna leabhar, agus fógraí báis. Tá an t-ábhar ar fad i mBreatnais.

Rinneadh digitiú ar an iris mar chuid de thionscadal Cylchgronau Cymru Ar-lein ("Irisí na Breataine Bige ar Líne), tionscadal de chuid Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige.

## Naisc amach
* ''Efrydiau Athronyddol'' ar shuíomh idirlín Cylchgronau Cymru Ar Líne

## Tagairtí

Catagóir:Irisí léannta
Catagóir:Irisí Breatnaise
Catagóir:Irisí ón mBreatain Bheag
Catagóir:Tréimhseacháin Bhreatnaise
Catagóir:Tréimhseacháin ón mBreatain Bheag
Catagóir:Bliantáin
Catagóir:Fealsúnacht
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1938
Catagóir:Bunaithe sna 1930í
Sŵn (féile)

Is féile cheoil í **Sŵn** (ga: 'fuaim', 'glór', 'gleo'). Is é Huw Stephens, DJ ó BBC Radio 1, léiritheoir na féile. Tá an fhéile ar siúl gach bliain i gCaerdydd ó 2007 i leith.

Bhí an fhéile ar siúl den chéad uair ar an 9–11 Samhain 2007. I measc na mbannaí ceoil a sheinn ag an bhféile bhí The Cribs, Beirut, David Holmes, Edwyn Collins agus Cherryghost.

Tá ról lárnach ag scannáin agus ealaín sa fhéile chomh maith, agus léirítear blas éagsúil ceoil Stephens sa chlár. Tá ionadaíocht láidir ag bannaí ceoil Breatnacha agus ceoltóirí Breatnaise sa chlár.

Bhí féile 2008 ar siúl ón 14ú go dtí an 16ú Samhain 2008. I measc na mbannaí ceoil a sheinn ag an bhféile bhí Golden Silvers, Truckers of Husk, Micachu And The Shapes, Little Comets, Young Marble Giants, Euros Childs, Sweet Baboo agus Rob Da Bank.

Bhí féile 2009 ar siúl ar an 22–24 Deireadh Fómhair 2009.

## Naisc amach
* Suíomh Gréasáin oifigiúil Fhéile Sŵn
* Léirmheas ar fhéile Sŵn 2008 sa chartlann

## Tagairtí

Catagóir:Ceol na Breatnaise
Catagóir:Ceol na Breataine Bige
Catagóir:Cultúr na Breataine Bige
Catagóir:Féilte rac-cheoil
Catagóir:Féilte ceoil
Catagóir:Saoirí
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2007
Catagóir:Bunaithe sna 2000í
Comórtas litrithe

mion
Cuireadh tús leis na ‘**Spelling Bees**’, nó **comórtais litrithe**, i Meiriceá sa 19ú haois, comórtais  do dhaoine atá go maith ag litriú.

Tugadh súil isteach do lucht féachana ar fud an domhain ar an ngéariomaíocht a bhaineann leis an gcomórtas náisiúnta litrithe i Meiriceá sa scannán *Spellbound* (2002). Ghnóthaigh an scannán ainmniúchán sna Oscars sa rannóg don scannán faisnéise is fearr.

## In Éirinn
In 2026, reáchtáladh an chéad ‘spelling bee’ Gaeilge sa tír. 'Laoch an Litrithe' an t-ainm a tugadh ar an gcomórtas.  Craoladh é ar TG4 agus ar Cúla4.   Cé go raibh cosúlachtaí ann leis an 'Eason Spelling Bee', ba é seo an chéad uair riamh a reáchtáladh comórtas litrithe den chineál seo go hiomlán trí mheán na Gaeilge.

## Féach freisin

* Litriú na Gaeilge

## Tagairtí

Catagóir:Comórtais litrithe
Catagóir:An Ghaeilge