Ruairí Dall Ó Catháin

Cláirseoir agus cumadóir ba ea **Ruairí Dall Ó Catháin**. Rugadh é timpeall 1580 i gContae Aontroma agus fuair sé bás timpeall 1653 i gCaisleán Eglinton i Siorrachd Inbhir Àir in iardheisceart na hAlban. 

Níl d’eolas air ach an méid atá le fáil i scéalta de chuid an chláirseora Art Ó Néill (1726/1734 – 1816), scéalta a bhí inste arís ag Edward Bunting, Charlotte Milligan Fox (1911) agus Francis O’Neill.

Dúirt Ó Neill gur dhuine uasal é Ó Catháin, murab ionann is an chuid ba mhó de chláirseoirí taistil a linne. Bhí bhaint ag a mhuintir le Ciannachta i gContae Dhoire. Deirtear gur thaistil sé in Albain le cóisir agus go mbíodh sé ag siúl na tíre sin i gcuideachta daoine uaisle.

## Ceol agus cumadóireacht

Cláirseach phrástéadach den seansaghas a bhí ag leithéidí an Chathánaigh, coim mhór aici agus í déanta d’adhmad sailí. Téada miotail a bhíodh inti agus iad á dtarraingt leis na hingne. 
Is dócha gur dord aonlíneach a bhí ann, agus i dtaca le comhcheol de is annamh dhá nóta á seinm le chéile. An dord ag gluaiseacht an t-am ar fad, é ina ochtaigh leis an tribil uaireanta, é ag teacht roimh an líne shéise uaireanta nó mar mhacalla ina diaidh.

An fonn is mó a chuirtear i leith an Chathánaigh is é "Tabhair dom do Lámh" é, fonn a foilsíodh ar dtús faoina theideal Laidine, "Da mihi manum". Deirtear gur thug Ó Catháin cuairt ar Chaisleán Eglington agus gur chuir an bealach tiarnasach a bhí ag an mBanuasal Eglington olc air. Rinne siad athmhuintearas, áfach, agus chum sé an fonn sin dá bharr, rud a tharraing aird an Rí Séamas IV (Séamas I Shasana) air. 

Déanann Bunting tagairt do "Seabhac Bhéal Átha Sheanaigh" mar fhonn a chum Ó Catháin le haghaidh bhainis Chathail Uí Dhomhnaill, mac Mhánas Ros Toirc i gContae Mhaigh Eo, agus Iníon Uí Mhórdha. 

Cuireann an taighdeoir Bruce Armstrong foinn eile i leith Uí Chatháin:

* "Lude's Supper"
* "The Terror of Death"
* "The Fiddler's Content"
* "Rorie Dall's Sister's Lament"
* "The Derry Air"

Shíl O’Neill gurbh é Ó Catháin a chum "Port Athol", "Port Gordon", and "Port Lennox".

In 2017 dúirt an taighdeoir Albanach Keith Sanger gur beag fianaise atá againn go raibh Ó Catháin ann ar chor ar bith seachas cuntas Airt Uí Néill. Baineann sé tairbhe as an taighde a d’fhoilsigh Colm Ó Baoill in 1971 agus in 2007. Deir Ó Baoill nach bhfuil fianaise thathagach ann, “and until some is found we must conclude that the only relic we have of Ruairi Dall Ó Catháin is his music”. 

## Liosta leabhar

* Edward Bunting: *The Ancient Music of Ireland* (Dublin: Hodges and Smith, 1840; athchlóite ag Dublin: Walton's, 1969)
* Robert Bruce Armstrong: *The Irish and the Highland Harps* (Edinburgh: David Douglas, 1904).
* Charlotte Milligan Fox: *Annals of the Irish Harpers* (London: Smith, Elder & Co., 1911).
* Colm Ó Baoill: "Some Irish Harpers in Scotland", in *Transactions of the Gaelic Society of Inverness*, vol. 47 (1971–72), lgh 143–171.
* C. Ó Baoill: "Two Irish Harpers in Scotland", in *Defining Strains. The Musical Life of Scots in the Seventeenth Century*, in eagar ag Michael Porter (Bern etc.: Peter Lang, 2006), lgh 227–244.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí dalla
Catagóir:Cumadóirí Éireannacha
Catagóir:Cláirseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Aontroma
Catagóir:Daoine a rugadh i 1580
Catagóir:Básanna i 1653