Corcu Duibne

:*Féach [[Corca Dhuibhne]] le haghaidh na leithinse

Dream agus ríocht suntasach i g[[Contae Chiarraí]] réamhstairiúil agus mheánaoiseach ab ea an *'Chorca Dhuibhne** ([[Sean-Ghaeilge]] **Corcu Duibne**, [[Gaeilge Chianach]] **DOVVINIA*', ainm bandé), bunaithe i Leithinis [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]], [[Leithinis Uíbh Ráthaigh]] agus tailte eatarthu. De shliocht na *nÉrann* ab ea an treibh, agus dúradh gurbh é [[Conaire Mór]] a sinsear.  Is aghaidh dá bharr gur ghaoil i bhfad i gcéin agus amach iad an [[Dál Riada]] i g[[cúige Uladh]], chomh maith leis an [[Múscraige|Múscraí]] agus an [[Corcu Baiscinn|Chorca Bhaiscinn]] níos giorra.  Is de [[Síol Chonaire|Shíol Chonaire]] seanscéalach na treibhe úd uile, síolraithe ar deireadh ó *Chlanna Dedad*.

[[Íomhá:Dunbeg Fort, Dingle Peninsula, Kerry, Ireland..jpg|mion|[[Ráth an Dúna Bhig]] ar leithinis an Daingin]]

==Fianaise Oghaim==
Tá clú agus cáil ag an gCorca Dhuibhne as ucht a gcuid [[inscríbhinní Oghaim|clocha Oghaim]], le níos mó ná aon trian amháin desna inscríbhinní úd in Éirinn faighte ar fud an cheantair.

De réir fianaise na gcloch Oghaim, tháinig ann dosna Chorca Dhuibhne chomh luath is an 5ú haois AD.  Maítear iontu gur de shliocht iad de bhansinsear, DOVVINIA.



Caomhnaítear [[Cú Raoi]] seanscéalach, col ceathrair Chonaire Mhóir, in ainm Ráth barr sléibhe den [[Iarannaois]], [[Cathair Conraoi]], suite ar Leithinis Chorca Dhuibhne.

==Clanna==
Ba iad rí clanna an Chorca Dhuibhne ná [[Uí Shé]] agus [[Uí Fáilbhe]], agus b'fhéidir [[Uí Chonnaill]].

==Caidreamh le ríochta eile==
Ní thuigtear go cruinn an caidreamh idir an Corca Dhuibhne agus an [[Eoghanacht Locha Léin]] in aice leo, ach is amhlaidh go raibh siad in ainm a bheith faoi cheannas an dara acu sa Ríocht cumhacht cé go neamhbhuan [[Iarmhumhan]].  Ní léir é cumhacht an  [[Eoghanacht Chaisil]], agus is amhlaidh dá bharr gur neamhspleách bíodh go hiargúlta í an chorca sa chéad mhílaois AD.

==*Corc Duibne*==
De réir scéal na 8ú haoise
*Tairired na nDéssi*, *Corc Duibne* ab ea bunaitheoir eapainmneach an chorca, de shliocht an [[Síl Conairi|tSíol Chonaire]].  Sa leagan "B" níos déanaí ach go háirithe, faightear sraith sách fada ag insint scéal faoi bhreith agus macghníomhartha Choirc.

Rugadh Corc agus a leathchúpla dearthár Cormac mar thoradh ciorrú coil le Cairbre Músc (*a quo* Múscraí) agus *Duihind*, clanna [[Conaire Cóem|Chonaire Chaoimh]].   Theip ar na barra de bharr a nginiúna, agus shocraigh na daoine iad a íobrú chun deireadh a chur leis an mallacht.  Tháinig [[draoi]] ar an bhfód ámh, agus mhol sé go dtógfadh sé Corc go hoileán ar muir, go raibh an that the abomination is out as Éirinn.  Ag aithris dáin ag tuar gach rath ar mhuintir Choirc, thóg an draoi agus a bhean chéile *Boí* go dtí Inis *Boí*.

Gach maidin ar feadh bliana, rinne Boí gnás íonghlanta le Corc agus é ina shuí ar dhroim bó báine dheargchluas den alltair.  Ar deireadh maidin ansin, cuireadh a mhallacht as Corc, a chuaigh i ngreim na bó, a léim isteach san fharraige agus d'iompaigh go cloch, mar atá Carraig Bhó *Boí*.  Thóg *Boí* Corc chuig a sheanmháthair, *Sárait* iníon [[Conn Cétchathach|Choinn Chéadchathaigh]], agus sa deireadh d'áitigh sí í, é do thógaint ar ais.

Agus é níos sine, cuireadh Corc amach mar ghiall go cúirt [[Cormac mac Airt|Chormaic mhic Airt]], [[Rí na Teamhrach]].  Óengus Gabuaibhneach, taoiseach na [[Déisi|nDéisí]] ab ea a athair altrama ann.  Nuair a díbríodh Aonghas agus a mhuintir as Teamhraigh tar éis achrainn fhuiltigh le mac an rí, d'éalaigh Corc agus d'imigh lena athair altrama.  Ar deireadh, shiúil na Déisí ar an bhfán go dtí oirdheisceart na tíre, agus an oileán amach ón gcaladh ar a tógadh Corc.  Rinne sé iarracht iad a áitiú fanacht leis ann, ach thogh siad bogadh ar aghaidh ó thuaidh.  D'fhan Corc ann agus bhunaigh sé a theaghlach.

==Tagairtí sna hAnnála==
Féach [[Annála Inis Faithlinn]].



==Foinsí==
* [[Francis John Byrne]]. *Irish Kings and High-Kings*. [[Four Courts Press]]. 2a eagrán athbhreithnithe, 2001.
* Vernam Hull. "The Later Version of the Expulsion of the Déssi", in *Zeitschrift für celtische Philologie 27* (1958–59), ll. 14–63.
* Paul MacCotter. *Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions*. Four Courts Press. 2008.
* [[Eoin Mac Néill]]. [https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft "Early Irish Population Groups: their nomenclature, classification and chronology"], Imeachtaí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (C) 29. 1911, ll.&nbsp;59–114
* &mdash;, [https://archive.org/details/papersirishacad00macnuoft "Notes on Irish Ogham Inscriptions"], Imeachtaí Acadamh Ríoga na hÉireann. 1909, ll.&nbsp;329–70
* [[T. F. O'Rahilly]]. *Early Irish History and Mythology''. Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath. 1946.

## Tagairtí

*
Catagóir:Éarainn