open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cóbanhávan

Is é **Cóbanhávan** príomhchathair na Danmhairge (Danmhairgis: **København**), tír sa Chríoch Lochlann. Is é an chathair is mó sa tír é, agus é suite ar chósta oirthearach oileán na Séalainne. Tá rialtas, monarcacht, agus parlaimint na Danmhairge lonnaithe i gCóbanhávan. Bunaíodh an chathair timpeall na bliana 1000.

## Déimeagrafach

{| class="infobox" style="float:right;"
|colspan="2"|**Grúpa is mó do cónaitheoir iasachta**
|-\
! Nationality || Daonra (2014)
|-
|{{|an tSualann || 4,570
|-
|{{|an Phacastáin || 4,373
|-
|{{|Ríocht Aontaithe || 4,351
|-
| || 3,883
|-
|{{|an Tuirc || 3,811
|-
|{{|an Ghearmáin || 3,796
|-
|{{|an Pholainn || 3,622
|-
|{{|an Iodáil || 2,813
|-
|{{|an Iaráic || 2,688
|-
| || 2,449
|-
|{{|am tSín || 2,432
|-
|{{|an tSomáil || 2,123
|-
|} 

## Iompar

Tá an droichead cáiliúl Oresund bridge ag rith ó Cóbanhavn go Malmö

## Nascbhailte

*  Beijing, an tSín
*  Berlin, an Ghearmáin
*  Curitiba, An Bhrasaíl
*  Marseille, an Fhrainc
*  Paris, an Fhrainc
*  Prág, Poblacht na Seice
*  Réicivíc, an Íoslainn

## Tagairtí

*
Catagóir:An Danmhairg
Aachen

Is cathair í Aachen atá suite sa Rhéin Thuaidh-Viostfáil sa Ghearmáin. is í an 28ú cathair is mó agus an chathair is faide siar sa Ghearmáin. Tá teorainn aici leis an Ísiltír agus an mBeilg. Bhí 257,089 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2005. 

## Stair
### Na Meánaoiseanna
I rith na Meánaoiseanna, ba chathair impiriúil shaor san Impireacht Naofa Rómhánach í Aachen. Bhí sí ar cheann de na cathracha is tábhachtaí san impireacht. Thosaigh an tábhacht na cathrach ag dul in olcas sa 16ú haois.

## Nascadh
Tá Aachen nasctha leis na háiteanna seo a leanas: 
*  Montebourg (An Fhrainc) ó 1960
*  Reims (An Fhrainc) ó 1967
*  Halifax (Sasana) ó 1979
*  Toledo (An Spáinn) ó 1985
*  Ningbo (An tSín) ó 1986
*  Naumburg (An Ghearmáin) ó 1988
*  Contae Arlington (na Stáit Aontaithe) ó 1993
*  Cape Town (Afraic Theas) ó 1999
*  Kostroma (An Rúis) ó 2005
*  Sarıyer (An Tuirc) ó 2013

## Íomhánna

Íomhá:Aachen Germany Imperial-Cathedral-01.jpg|Ardeaglais Aachen


## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Hans Christian Andersen

Údar agus file as Odense sa Danmhairg ab ea **Hans Christian Andersen** (2 Aibreán 1805 – 4 Lúnasa 1875). Bhí cáil ag Andersen mar scríbhneoir, go háirithe leis a chuid síscéalaíocht, mar shampla *[[An Lacha Bheag Ghránna]]* agus *[[An Mhaighdean Mhara Bheag]]*.

Andersen, Hans Christian
Andersen, Hans Christian
Andersen, Hans Christian
Andersen, Hans Christian
Margrethe II na Danmhairge

Is í **Margrethe II** (rugadh **Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid** ar 16 Aibreán, 1940) banríon agus ceannstát na Danmhairge. 

Rugadh i bPálás Amalienborg i gCóbanhávan í, iníon leis an bPrionsa Corónach Frederik agus leis an mBanphrionsa Corónach Ingrid. D'fhreastail sé ar ollscoileanna éagsúla, Girton College i gCambridge 1960–61, ollscoil Aarhus 1961–1962, ab Sorbonne 1963, agus an London School of Economics 1965. Phós sí Francach, Henri Marie Jean André de Laborde de Monpezat, ar an 10 Mí an Mheithimh 1967. Tá beirt mhac acu, Frederik agus Joachim. Tháinig Margrethe i gcoróin ar an 14 Eanáir, 1972. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Banríonacha
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Ealaíontóirí Danmhargeacha
Catagóir:Maisitheoirí
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Scríbhneoirí Danmhargacha
Göteborg

Is í **Göteborg** () (Béarla: *Gothenburg*) cathair mhór sa tSualainn. Suite ar chósta thiar na tíre, ar dhá thaobh abhann Göta älv, tá sí ar an dara chathair is mó na Sualainne, i ndiaidh Stócólm. Bhí tuairim is 550,000 duine ina gcónaí sa chathair (*byområdet*) sa bhliain 2010, agus breis is 930,000 duine, má chuirtear na fo-bhailte san áireamh (*Storgöteborg*). 

B'é an Rí Gustaf Adolf a bhunaigh an chathair sa bhliain 1621.

Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Sualainne
Catagóir:An tSualainn
Bacharach

Is baile beag é **Bacharach** atá suite i dTír na Réine agus an Phalaitíneacht, an Ghearmáin ar an Réin 48km taobh ó dheas de Koblenz. Tá baisleac ann ó thús an 13ú haois agus tá fothracha eaglaise Gotaí ann ón tríú agus ón gcuigú aois déag. Tá caisleán Stahleck suite in aici leis an mbaile, agus atá ina bhrú óige inniu. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte sa Ghearmáin
Erfurt

Cathair atá suite i lár na Gearmáine is ea **Erfurt**. Is é an phríomhchathair an stáit Thuringia. Tá tionscal déantúsaíochta ann agus tá duine ina gcónaí sa chathair. 

Luaíodh ar dtús le ainm Erphesfurt i 742 é. Ba baile thrádála tábhachtach é i rith na Meánaoiseanna. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Wikivoyage - Erfurt (en)
* Erfurt - Suíomh oifigiúil 

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
1685

## Tarluithe
*
## Breitheanna
* 23 Feabhra — Georg Friedrich Händel, cumadóir Gearmánach
* 12 Márta — George Berkeley, fealsamh Éireannach 
* 21 Márta — Johann Sebastian Bach, cumadóir Gearmánach
* 30 Meitheamh — John Gay - file agus drámadóir (b. 1732)

## Básanna
*

Catagóir:Blianta
Wayne Rooney

Imreoir sacair is ea **Wayne Mark Rooney** (rugadh é i Learpholl, Sasana ar an 24 Deireadh Fómhair 1985). Tá Rooney ag imirt anois le hEverton F.C., agus roimhe seo d'imir sé do Manchester United F.C. sa Premier League. Imríonn sé le foireann náisiúnta Shasana chomh maith. Ionsaitheoir tapaidh agus láidir is ea Rooney, agus deirtear go bhfuil sé ar dhuine de na peileadóirí is fearr sa spórt. 
Tá sé pósta le Coleen McLoughlin. Tá cónaí orthu i Manchester. 
thumb|left|Rooney ag imirt le Manchester United

Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Rooney, Wayne
Rooney, Wayne
Rooney, Wayne
Catagóir:Daoine beo
Kevin Moran (peileadóir)

Iar-pheileadóir Ghaelach agus iarimreoir sacair Eíreannach is ea **Caoimhín Bearnard Ó Moráin** (Béarla: *Kevin Bernard Moran*) rugadh é ar an 29 Aibreán, 1956 i mBaile Átha Cliath). 

Tógadh i Rialto é, sular bhog sé a theaghlach ar aghaidh go dtí Bóthar an Mhíle Fhada in iarthar Bhaile Bhailcín.

## Peil Ghaelach
D'imir Moran peil Ghaelach ar dtús, agus bhuaigh sé cluiche ceannais na hÉireann le Baile Átha Cliath i 1976 agus 1977. Bronnadh gradam Sárimreoirí na Bliana ar Moran i 1976 agus bhain sé an tSraith Peile Náisiúnta le Baile Átha Cliath sa tséasúr 1976/77.

## Sacar
Bhí rath ag Moran ina thacaí san fhoireann Manchester United F.C. i Sasana, agus d'imir sé a chéad chluiche i gcoinne Southampton F.C. ar 20 Aibreán, 1979. Ba é Moran an chéad imreoir a fuair cárta dearg i gcluiche ceannais an Choirn F.A. sa bhliain 1985 i gcoinne Everton F.C.. Tar éis United, chaith Moran dhá bhliain ag imirt le Sporting Gijon agus Blackburn Rovers F.C..

Bhí Moran páirteach i bhfoireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann, agus ghlac sé páirt sna Coirn Dhomhanda i 1990 agus 1994.

## Féach freisin

* Kevin Moran (polaiteoir)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* HILL16.IE (as Béarla)
* Muire na Dea Comhairle (as Béarla) 

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Coca-Cola

[mion|clé|Fear ag ól Coca-Cola ar bord an [Tointeálaí spáis Idirnáisiúnta. Dearadh an canna go speisialta don ócáid]]

Deoch bhog agus neamh-mheisciúil is ea **Coca-Cola**, nó **Coke** de ghnáth. Is ceann de na deochanna boga is cáiliúla agus is rathúla ar domhan é Coca-Cola. Tá an deoch déanta ag an Coca-Cola Company, atá lonnaithe in Atlanta, Georgia, Stáit Aontaithe Mheiriceá.

[mion|clé|Buidéalú Coca-Cola i monarcha de chuid Coca-Cola Ceanada Ltd. i [Montréal, 8 Eanáir 1941.]]

## Stair
* Ar 8 Bealtaine 1886, cuireadh Coca Cola ar díol don chéad uair i Jacob’s Pharmacy Atlanta.
* Ar an 12 Márta 1894, díoladh an chéad buidéal gloine Coca Cola i Vicksburg, Mississippi.

## Féach freisin
* Sú

## Tagairtí

Catagóir:Deochanna
Punc-rac

Seánra rac-cheoil is ea **punc-rac**, a tosaíodh sna 1970idí i Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Sasana. Bannaí móra ag an am ab ea The Ramones, The Clash, Sex Pistols agus The Damned. Rac-cheol simplí, salach agus tapaidh is ea é, agus bíonn teachtaireachtaí feargacha agus agóideacha sna liricí go minic.

Cé nach bhfuil punc i nGaeilge fós, bíonn bannaí mar Oi Polloi, Atomgevitter agus Mill a h-Uile Rud ag déanamh punc i nGaeilge na hAlban, agus mheasc cúpla bannaí ceol traidisiúnta na hÉireann agus punc-rac le chéile, mar shampla The Pogues, Flogging Molly agus Dropkick Murphys. Ta grúpaí Éireannacha eile a chasann punc-rac nó iar-phunc-rac as Béarla, ar nós Sprints.

Thosaigh punc-rac crua ag deireadh na seachtóidí le bannaí ar nós Black Flag, Dead Kennedys, agus Misfits. Tá punc-rac crua níos tapa agus níos glóraí ná punc-rac. Tá ceangal idir punc-rac crua agus lipéaid neamhspleácha ar nós Dischord Records, SST Records, agus Alternative Tentacles. Anois is arís, meascann ceoltóirí punc-rac crua le miotal trom. Tá grindcore agus metalcore mar thoradh. Chum Napalm Death grindcore.

mion|deas|Jello Biafra ó Dead Kennedys

Anois is arís, meascann ceoltóirí punc-rac le popcheol. Tá punc-rac pop mar thoradh. Is é an chéad banna punc-rac pop The Ramones. Meascann siad punc-rac le tionchar ó bhannaí cailíní ar nós The Ronettes agus araile. Is bannaí punc-rac pop luath eile iad The Buzzcocks agus The Undertones. D'éirigh punc-rac pop níos cáiliúla le linn na 1990idí, le bannaí ar nós Green Day, Blink-182, agus The Offspring. 

[mion|deas|Green Day i [Veiniséala]]

Meascann ceoltóirí punc-rac le ceol tíre agus ceol tuaithe freisin. Tá punc-rac tíre agus cowpunk mar thoradh. 

Tá tionchar ag punc-rac ar na seánraí iarphunc agus nuathonn. 

Is fochultúr é punc-rac freisin. 

## Seánraí
* Punc-cheol aigéid
* Punc-rac crua
* Punc-rac pop
* Punc-rac tíre
* Cowpunk

Catagóir:Punc
Miotal trom (ceol)

mion|220x220px|''Breathe'' le Rockbitch (circa 2000)
mion|220x220px|BEHEMOTH - Once Upon A Pale Horse, 2025
mion|220x220px|IA, 2024
Téarma rac-cheoil is ea **miotal trom**, nó **ceol trom-mhiotalach**, a tháinig ar an saol ag deireadh na 1960idí agus i dtús na 1970idí. I ndáiríre is comhcheangal idir na gormacha agus rac-cheol crua é. Is iad Led Zeppelin, Black Sabbath agus Deep Purple na rac-bhannaí is minice a luaitear nuair a phléitear na daoine a chuir tús leis. 

## Stair
Sna hochtóidí d'éirigh go maith le bannaí ceoil ar nós Metallica Slayer agus Testament. Tháinig cineálacha nua ar an bhfód ina dhiaidh sin, ar nós "miotal nua" na nóchaidí, nuair is beag suim a bhí sa mhiotal i gcomórtas leis na hochtóidí. Bhí Korn, Slipknot agus Machinehead ar na bannaí ba cháiliúla agus ba rathúla.

Tar éis na nóchaidí tharla saghas athbheochana de bharr leithéidí *Trivium*, *Shadows Fall* agus *Bullet for my Valentine* a dhul i mbun an tsaghas miotail a raibh ráchairt air sna hochtóidí. Ba í an difríocht ba mhó a bhí idir na sean-bhannaí miotail agus na cinn nua ná déanamh na n-amhrán, agus an giotár aonair le cloisteáil iontu arís. Ní dhéantaí seo sna nóchaidí agus an oiread sin léiritheoirí, leithéid Ross Robinson, go mór ina choinne. Chomh maith leis seo, bhí sé de nós ag a lán bannaí nua miotail na giotáir a bheith i ngléas an-íseal nó giotáir seacht sreang (nó ocht sreang féin) a úsáid.

Tháinig cuid de na bannaí nua faoi anáil an "rap-cheoil", rud atá le haithint ar Limp Bizkit nó fiú amháin ar an "rap-cheolaí" Ice Cube agus é ag canadh san amhrán "Children of the Korn" ar *Follow The Leader*, an tríú halbam de chuid Korn.

Dá bhrí sin tugtar "bannaí na seanscoile" ar bhannaí na n-ochtóidí, leithéid Slayer, banna atá ag seinm fós. Is féidir a rá go bhfuil ceol na "seanbhannaí" ag dul i gcion ar na bannaí atá anois ann.

## Seánraí
* Miotal báis
* Miotal dubh
* Miotal nua
* Miotal treascair

## Féach freisin

* Led Zeppelin, 
* Ozzy Osbourne  (Black Sabbath)

## Tagairtí

Catagóir:Seánraí rac-cheoil
Catagóir:Seánraí ceoil
Catagóir:Miotal trom
Aleksander Kwaśniewski

Bhí **Aleksander Kwaśniewski** (15 Samhain 1954 i mBiałogard a rugadh é) ina uachtarán ar an bPolainn ó 1995 go 2005.

Catagóir:Polaiteoirí na Polainne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Gaeltacht Bhéal Feirste

Sa lá atá inniu ann, tá sé le cluinstint i mBéal Feirste go bhfuil borradh ag teacht ar an Ghaeilge ins an áit, go háithrid in iarthar na cathrach. Bunaíodh Bunscoil Phobal Feirste ar Bhóthar na bhFál sna 1970idí, agus ba í an chéad Ghaelscoil ariamh i dTuaisceart Éireann. Ba iad muintir an cheantair ina bhfuil an scoil suite a chinn gur fríd mheán na Gaeilge a gheobhadh a gclann a gcuid bunoideachais.

I dtús báire, cha raibh ach naonúr ag freastal ar Scoil Phobal Feirste. Dhiúltaigh rialtas na Ríochta Aontaithe aitheantas a thabhairt don scoil. Mar gheall air sin, fágadh an scoil gan an tacaíocht ba chuí ar dtús, mar aon leis an chuid is mó de na scoileanna a bhí ag teagasc i dteangacha mionlacha ar fud na Ríochta Aontachta agus Phoblacht na hÉireann. Cúpla bliain ina dhiaidh sin, bunaíodh Meánscoil Feirste. Bhí sí ar an chéad mheánscoil Lán-Ghaeilig i dTuaisceart Éireann.

Tháinig méadú ar an Ghaeilge i rith na mblianta seo agus inniu, síltear go bhfuil thart fá 30,000 duine ina gcónaí sa cheantar a bhfuil Gaeilig ínteach acu. Bheir roinnt daoine **[[Gaeltacht]] Sheoige** nó **Gaeltacht Bhéal Feirste** ar an áit, in ainneoin nach Gaeltacht oifigiúil í ar chor ar bith (is é sin, chan fhuair an ceantar aitheantas oifigiúil ó rialtas ar bith). Meastar go labhraíonn 15,000 duine Gaeilge ansin minic go leor, nó duine as gach beirt dá bhfuil cónaí orthu sa cheantar áitiúil.

Ach anois, tá plean ag Comhairle Cathrach Bhéal Feirste Ceathrú Gaeltachta a bhunú in iarthar na cathrach. Chan fhuil Rialtas na Ríochta Aontaithe sásta stádas Gaeltachta a phronnadh ar an áit, ó nach bhfuil sé de nós acu sin a dhéanamh in áit ar bith sa tír. Ar ndóighe, ós rud é nach cuid de Phoblacht na hÉireann é Béal Feirste, níl sé de cheart ag rialtas na Poblachta reachtaíocht ar bith a chur i bhfeidhm ar an leibhéal áitiúil sin. Cha labhraíonn ach cuid réasúnta bheag den daonra iomlán an teanga. Tá iarrachtaí ar siúl ag eagraíochtaí Gaeilge, áfach, stádas oifigiúil éigin a bhaint amach don cheantar in iarthar Bhéal Feirste, ó thaobh cúrsaí teangtha de.

Tá go leor áiseanna Gaeilge le fáil sa chathair, cosúil leis an nuachtán laethúil Lá, An tUltach, Oifigí Fhoras na Gaeilge, Forbairt Feirste, Bunscoil Phobal Feirste, An Ceathrú Póilí, Cultúrlann McAdam Ó Fiaich agus Iontaobhas ULTACH, gan trácht ar na scoileanna lán-Ghaeilge iad fhéin.

## Naisc sa Vicipéid

* Béal Feirste
* Gaeltacht
* Bunscoil Phobal Feirste
* Foras na Gaeilge
* Cultúrlann Mac Adam Ó Fiach
* Iontaobhas ULTACH
* Liú Lúnasa

Catagóir:Gaeltacht
Catagóir:Béal Feirste
Canberra

Príomhchathair na hAstráile is ea **Canberra**, atá suite i gCríoch Phriomhchathair na hAstráile. Bunaíodh Canberra mar phríomhchathair sa bhliain 1908, mar chomhréiteach idir na cathracha móra Sydney agus Melbourne. Cathair neamhchoitianta is ea Canberra, mar rinneadh í go sainiúil chun a bheith ina príomhchathair.

Tá an pharlaimint agus na hard-cúirteanna suite sa chathair. 

## Aeráid

250px|left|thumb|An foirgneamh pharlaimint i gCanberra.
An tAigéan Indiach

Is é **an tAigéan Indiach** an t-aigéan is mó ar domhan ach amháin an tAigéan Ciúin agus an tAigéan Atlantach. Clúdaíonn sé 20% de dhromchla an domhain. Tá an t-aigéan suite idir deisceart na hÁise ar an taobh thuaidh, an Leithinis Arabach agus an Afraic ar an taobh thiar, Leithinis Mhalae agus an Astráil ar an taobh thoir, agus an tAigéan Theas sa deisceart.

Catagóir:Aigéin
Tubaiste Hillsborough

Tubaiste a tharla i rith chluiche sacair i Hillsborough, Sheffield, Sasana ab ea **Tubaiste Hillsborough**. Bhí Liverpool F.C. ag imirt i gcoinne Nottingham Forest F.C. i gcluiche leathcheannais an Corn FA, ar 15 Aibreán 1989, in Hillsborough (staid Sheffield Wednesday F.C). Maraíodh sé dhuine is nócha nuair a tháinig an iomarca daoine isteach sa staid ag an am céanna. Chuir an réiteoir deireadh leis an gcluiche ag 3:06, nuair a thosaigh daoine gortaithe ag teacht amach ar an bpáirc.

Lucht leanúna fhoireann Learphoill uilig a maraíodh mar gur ar a dtaobh sin den staid sacair a tharla an brú agus an tsatailt.

Tar éis na tubaiste, cuireadh cosc ar bhacainne i staideanna sacair. 
mion|clé|Hillsborough

mion|clé|1991
## Fiosrúcháin
Is iomaí slí a chuaigh sé sin i gcion ar na dlíthe de chuid Shasana agus na Breataine Bige agus de chuid áiteanna eile. Bhí an iliomad fiosrúchán, ionchoisní, athbhreithnithe, cásanna dlí agus ionchúiseamh thar na blianta dá bharr sin. Mar a tharla i gcás an Stardust i BÁC, is é an dara hionchoisne a rinne an cíoradh ceart ar an bhfianaise agus a thug breithiúnas in 2016 gur “marú mídhleathach” a tharla. 

Ar an 28 Márta 1991, tháinig giúiré 9-2 ar chinneadh “bás tionóisceach”. Ní raibh ceachtar den dá thaobh sásta leis an mbreith. lean an chonspóid ar aghaidh ar feadh na mblianta. 
clé|mion|Tubaiste Hillsborough
Ar an 26 Aibreán 2016, rialaigh an coiste cróinéara i Warrington gur "marú mídhleathach" a bhí ann agus nach raibh locht ar bith le cur ar lucht leanta Liverpool. I measc na gcúiseanna ar rialaigh an giúré ina leith, bhí gur botúin phleanála de chuid na bpóilíní, ar an lá, a chuir go mór leis an tubaiste.

### Dliteanas
Thug an tubaiste comhthéacs do chinntí de chuid Theach na dTiarnaí, go háirithe sna cásanna Alock agus Bland, maidir leis an méid dliteanais atá ann i dtaobh gortú síciatrach agus deireadh a chur le saol duine a bhí i riocht seasta gan chiall gan chéadfaí.

## Féach freisin

* Tubaiste Bradford City
* Tubaiste Stardust. Tá ar tharla i Hillsborough cosúil ar go leor bealaí le fulaingt ghaolta duine a fuair bás i i mBÁC in 1981.

## Tagairtí

Catagóir:Sacar i Sasana
Catagóir:Liverpool F.C.
Catagóir:Dliteanas poiblí
Catagóir:Táinrití daonna
Catagóir:1989
Béal Feirste Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

Is toghcheantar i dTeach Theachtaí na Ríochta Aontaithe é **Béal Feirste Thiar**.  Cruthaíodh sa bhliain 1922 é. 
[clé|mion|Atoghadh [Paul Maskey san Olltoghchán 2024.]]

## Stair
Seo an suíochán is "sábháilte" ar fad de chuid Shinn Féin.  Tá an ceantar suite timpeall Baile Andersean ar Bhóthar Sheoige agus Bóthar na bhFáll (tá an Ghaeilge ina teanga pobail i mBéal Feirste Thiar de thoradh Gaeltacht Sheoige atá suite ann). Rugadh an polaiteoir Gerry Adams Shinn Féin sa cheantar, agus cónaíonn sé ann fós.

Toghadh Paul Maskey (SF)  ina fheisire i gcomharbacht ar Gerry Adams in 2011 le 70% den vóta. Ba é 54% an sciar is lú den vóta a fuair sé in aon olltoghchán ó shin, níos mó ná trí oiread na vótaí a fuair an t-iarrthóir ba ghaire dó.  Toghadh Maskey gan fadhb arís san Olltoghchán 2024.

Ba é Gerry Carroll ó Phobal roimh Bhrabús ba ghaire do Maskey in 2019. In 2024 bhí Carroll tá ag feachtasaíocht go dian, go háirithe ar cheist Gaza agus débhríocht Shinn Féin faoin ár ansin, a gcinneadh freastal ar imeachtaí sa Teach Bán in Washington Lá Fhéile Pádraig d’ainneoin iompar Mheiriceá san áireamh. 

Tháinig athrú ar chomhdhéanamh an toghcheantair in 2024, ó aistríodh bardaí na Seanchille, timpeall 2,000 vótaí aontachtacha ó Béal Feirste Thuaidh go Béal Feirste Thiar.  In 2024, bhí feachtas an-ghníomhach ag Frank McCoubrey DUP a raibh súil aige ar shuíochán Tionóil an chéad uair eile de bharr na vótaí aontachtacha atá aistrithe isteach sa toghcheantar ón tSeanchill.  

## Féach freisin

* Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann

## Tagairtí

Catagóir:Béal Feirste
Catagóir:Toghcheantair Westminster i dTuaisceart Éireann
Catagóir:Béal Feirste Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Rio de Janeiro (stát)

Stát de chuid na Brasaíle is ea **Rio de Janeiro**, atá suite in oirdheisceart na tíre. Is í Rio de Janeiro an phríomhchathair agus is é Wilson José Witzel an gobharnóir. Bhí 16,718,956 duine ina gcónaí sa stát sa bhliain 2017. 

Is é Rio de Janeiro an dara geilleagar is mó sa tír. Is iad taiscéalaíocht agus scagadh ola, tionscal na gceimiceán, agus longthógáil na tionscail is mó sa stát.

Catagóir:Stáit na Brasaíle
Dáibhí Ó Laoghaire

Iar-imreoir agus traenálaí sacair Éireannach is ea **Dáibhí Antóin Ó Laoghaire** nó i mBéarla, David Anthony O’Leary (rugadh i Londain, Sasana ar 2 Bealtaine, 1958). Tugadh go hÉirinn é nuair a bhí sé an-óg, agus tógadh é i mBaile Átha Cliath. 

D’imir Ó Laoghaire ar feadh 19 bliain le Arsenal F.C., agus ansin le Leeds United F.C. D’éirigh sé as i 1996, agus fuair sé post bainistíochta nuair a d'fhág George Graham an club. Bhí Dáibhí ina bhainisteoir le hAston Villa F.C., i bPremier League Shasana. Tá sé ina bhainisteoir ar *Al-Ahli Dubai* faoi láthair.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Mark Hughes

Iar-imreoir agus traenálaí peile is ea **Mark Hughes** OBE (rugadh **Leslie Mark Hughes** ar 1 Samhain, 1963 i Wrecsam, An Bhreatain Bheag). Úsáidtear an leasainm *Sparky* go minic. Bhí Hughes an-rathúil ina pheileadóir idir 1980 agus 2002 leis na gclubanna móra Manchester United F.C., F.C. Barcelona sa Spáinn, Chelsea F.C., Southampton F.C., Everton F.C., agus Blackburn Rovers F.C. Tar éis seo, ghlac Hughes post ina thraenálaí leis a fhoireann náisiúnta, an Bhreatain Bheag. D'éirigh sé as i 2004, agus thóg sé post le Blackburn Rovers, a chlub deireanach mar pheileadóir.

Hughes, Mark
Hughes
Hughes, Mark
Hughes, Mark
Catagóir:Daoine beo
Liospóin

Is í **Liospóin** príomhchathair na Portaingéile agus an chathair is mó sa tír sin. Tá an chathair suite ag 38°43' thuaidh, 9°8' thiar, agus is í an phríomhchathair is faide siar san Eoraip.

## Stair
Ar an 1 Samhain 1755, maraíodh níos mó ná 12,000 duine i gcrith talún Liospóin. Tháinig súnámaí ina dhiaidh.

## Féach freisin

* Crith talún Liospóin (1755)

Lissabon-Praca do Comercio-12-2011-gje.jpg
Lissabon-Sao Vicente de Fora-74-Dachterrasse-Ausblick-2011-gje.jpg
Lissabon-Elevador de Santa Justa-06-2011-gje.jpg
Lissabon-Castelo de Sao Jorge-38-2011-gje.jpg
Lissabon-Calcada da Bica Grande-04-2011-gje.jpg
Lissabon-Ginjinha-16-2011-gje.jpg|Ginjinha
Lissabon-Residential do sul-02-Bahnhofsapotheke-Fahrraeder-2011-gje.jpg
Lissabon-Servejaria Trindade-02-2011-gje.jpg


## Tagairtí

Catagóir:Liospóin
Catagóir:Cathracha na Portaingéile
Gavrilo Princip

link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:DC-1914-27-d-Sarajevo.jpg|clé|mion|259x259px
Ba é **Gavrilo Princip** (Seirbis Choireallach:**Гаврило Принцип**) (25 Iúil, 1894 – 28 Aibreán, 1918) an duine a d'fheallmharaigh Ard-diúc Franz Ferdinand na hOstaire agus a bhean chéile Sophie, Bandiúc Hohenberg, ar 28 Meitheamh 1914, i Sairéavó.

Seirbiach Boisniach ab ea Princip. Creidtear go raibh sé ag obair ar son na *Láimhe Duibhe* (*Crna ruka*), grúpa a bhí ag troid ar son neamhspleáchais don Bhoisnia. Bactar iarracht ní ba luaithe na náisiúnathaite Seirbeacha ar é a fheallmharú. 

## Iarmhairtí
Ba ea dúnmharú Franz Ferdinand a chuir tús ar shraith imeachtaí a tharla go gairid ina dhiaidh. Fadú leis an teannas idir an Ostair-Ungáir agus an tSeirbia ba ea an feallmharú. Deirtear uaireanta fiú gur thosaigh An Chéad Chogadh Domhanda mar thoradh ar an eachtra seo. 

mion|clé|300px|An triail - Níor gearradh pionós an bháis ar Phrincip

Níor gearradh pionós an bháis ar Phrincip mar bhí sé ró-óg ag an am (19 bliain d'aois). Fuair Princip bás d'eitinn i 1918, agus é fós faoi ghlas.

## Tagairtí

Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Feallmharfóirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1894
Catagóir:Básanna i 1918
Cadal

Saghas bia Éireannach is ea **cadal** a dhéantar le prátaí, bainne, im, bagún, oinniúin, glasraí, salann agus piobar de ghnáth, ach is féidir comhábhair eile a úsáid. Cruthaíodh an bhia seo san 18ú haois agus tá baint aige le Baile Átha Cliath in Éirinn.

Deirtear gurb é cadal an béala ab fhearr le Jonathan Swift agus Seán Ó Cathasaigh agus luaitear cadal i leabhair James Joyce freisin.

## Baint le Baile Átha Cliath
Uaireanta glaoitear Cadal Bhaile Átha Cliath ('Dublin Coddle') ar an mbéala seo. Tá baint láidir ag cadal le Líbirtí Bhaile Átha Cliath. Ceaptar gur tháinig an bhéala ó stobhach, ach nach raibh uaineoil le fáil go h-éasca

## Féach freisin
* Stobhach Gaelach

## Tagairtí

#### Nótaí

## Léitheoireacht bhreise
* Caollaí, Éanna Ó. (11/08/2025). "Cén mhias Éireannach a chuireann sú faoi na fiacail agat?" san Irish Times.

Catagóir:Bia na hÉireann
Catagóir:Prátaí
Ard-diúc Franz Ferdinand na hOstaire

Ard-diúc na hOstaire ab ea **Franz Ferdinand Karl Ludwig Joseph** (nó **Franz Ferdinand** de ghnáth) (18 Nollaig, 1863 – 28 Meitheamh, 1914) idir 1896 agus a bhás i 1914.
clé|mion|177x177px|Ard-Diúc Ferdinand agus a bhean chéile sular maraíodh iad

## Feallmharú
Ba é Gavrilo Princip an duine a d'fheallmharaigh Ferdinand agus a bhean chéile Sophie, Bandiúc Hohenberg ar 28 Meitheamh, 1914 i Sairéavó. 

Seirbiach Boisniach ab ea Princip. Creidtear go raibh sé ag obair ar son na *Láimhe Duibhe* (*Crna ruka*), grúpa a bhí ag troid ar son neamhspleáchais don Bhoisnia. Bactar iarracht ní ba luaithe na náisiúnathaite Seirbeacha ar é a fheallmharú. 
clé|mion|259x259px

## Iarmhairtí
Ba ea dúnmharú Franz Ferdinand a chuir tús ar shraith imeachtaí a tharla go gairid ina dhiaidh. Fadú leis an teannas idir an Ostair-Ungáir agus an tSeirbia ba ea an feallmharú. Deirtear uaireanta fiú gur thosaigh An Chéad Chogadh Domhanda mar thoradh ar an eachtra seo. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1863
Catagóir:Básanna i 1914
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:An Ostair-Ungáir
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine a feallmharaíodh
Catagóir:Daoine Ostaracha
Catagóir:Daoine Ungáracha
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Teaghlach Habsburgach
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Nua-Ghaeltacht

Is é is **Nua-Ghaeltacht** ann ná Gaeltacht atá bunaithe d'aon ogham, is é sin, coilíneacht nó ceantar Gaeilge ina bhfuil an teanga ag dul ó ghlúin go glúin go nádúrtha, cé nach raibh an áit féin ina Gaeltacht le fada an lá sular aistrigh na Gaeilgeoirí ansin. Tá dhá áit in Éirinn, ar a laghad, a dtugtar Nua-Ghaeltacht orthu, is é sin, Gaeltacht na Mí i gContae na Mí agus Gaeltacht Bhóthar Sheoighe i mBéal Feirste. 

Bunaíodh Gaeltacht na Mí sa bhliain 1935, i ndiaidh feachtas fada poiblíochta ar ghlac Máirtín Ó Cadhain páirt ann, i measc daoine eile. Níor bronnadh stádas oifigiúil Gaeltachta ar an áit roimh an mbliain 1967, áfach. D'aistrigh an rialtas timpeall 400 cainteoir dúchais ó Ghaeltacht Chonamara go Ráth Cairn agus Baile Ghib i gContae na Mí, le Nua-Ghaeltacht a bhunú ansin. Níor mhair an teanga ach i nGaeltacht Ráth Cairn, áfach.

I mBéal Feirste, d'éirigh leis na Gaeilgeoirí neamhdhúchais pobal nua a bhunú ina bhfuil an Ghaeilge ag maireachtáil go nádúrtha, agus na daoine óga á foghlaim mar chuid de shaol an phobail. Tá muintir na Nua-Ghaeltachta seo den tuairim go bhfuil éirithe leo, toisc go bhfuil saol a gceantair ag feidhmiú trí mheán na Gaeilge ar leibhéil éagsúla, ar dhóigh is go gcastar na daoine céanna ar an duine i rólanna difriúla sóisialta, agus an Ghaeilge ar a dteanga i ngach suíomh.

Níl pleananna ag an rialtas fós Nua-Ghaeltachtaí eile a bhunú. Tá daoine ann, áfach, a bhfuil an smaoineamh acu Nua-Ghaeltacht a bhunú i dTuaisceart Chontae Átha Cliath agus *Baile na nGaeilgeoirí* a thabhairt uirthi. Is dócha go dtarraingeoidís ar thaithí na Nua-Ghaeltachtaí i gContae na Mí agus i mBéal Feirste le pobal a chur ar bun a bheadh in ann coinníollacha maithe maireachtála a chinntiú don teanga. Mar sin, bheadh roinnt áiseanna ar fáil san áit i nGaeilge, ach ní bheadh cead ag daoine gan Gaeilge cur fúthu ansin. Bheadh stáisiún traenach agus mótarbhealach suite sa cheantar, agus seans ag na daoine a gcuid gnóthaí a dhéanamh trí mheán na Gaeilge.

Catagóir:Gaeltacht
An Daingean, Contae Uíbh Fhailí

Is baile beag Éireannach é **an Daingean**, i gContae Uíbh Fhailí, nó *Daingean* as Béarla.

*Philipborough* an t-ainm a bhí air i rith blianta Bhanríon Máire na hAlban, agus í ina banríon ar Shasana. Chuir sí an t-ainm air in onóir a fear céile Philip ón Spáinn, ach tar éis 1921 ainmníodh é *Daingean* as Béarla arís. Bhí Daingean ina phríomhbhaile ar Chontae Uíbh Fhailí ar feadh tamaill, ach nuair a tháinig méadú sa daonáireamh sna mbailte eile roghnaíodh Tulach Mhór mar príomhbhaile an chontae.

## Tagairtí

Daingean, Co. Uíbh Fhailí
Sairéavó

Is é **Sairéavó** príomhchathair na Boisnia-Heirseagaivéine, agus an chathair is mó sa tír. 
[clé|mion|[Reilig Musafir,Sarajevo]]

### Stair
clé|mion|Halla na Cathrach
clé|mion|Cárta phoist sa bhliain 1900
Bhunaigh na hOtamánaigh Sairéavó sa bhliain 1461,

* 1914ː Feallmharaíodh Ard-diúc Franz Ferdinand na hOstaire ag tús an Chéad Chogaidh Dhomhanda
* Sa bhliain 1984, suíomh Chluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 
* Léigear Shairéavóː,  le linn an chogaidh san iar-Iúgslaiv. Ar an 2/6 Aibreán 1992, chuir siad an chathair faoi léigear.  Briseadh an léigear ar 29 Feabhra 1996.  Ba dhlúthchuid den chogadh sa Bhoisnia é léigear Shairéavó, léigear a mhair ó mhí Aibreáin 1992 go mí Feabhra 1996. Bhí an-chuid fuildhoirte ag baint leis an léigear sin. Bhí Sairéavó faoi léigear ar feadh circa 1,425 lá agus maraíodh b'fhéidir 14,000 ar an dá thaobh. 

## Féach freisin

* Léigéar Shairéavó
* Sléacht Srebrenica (11–22 Iúil 1995)

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha
Catagóir:An Bhoisnia-Heirseagaivéin
Andy Reid

Imreoir sacair as Baile Átha Cliath, Éire is ea **Andy Reid** (rugadh é ar an 29 Iúil, 1982 i gCromghlinn). Tá Reid ag imirt i lár na páirce le Nottingham Forest F.C. sa Premier League, agus d'fhoireann idirnáisiúnta Phoblacht na hÉireann.

Thosaigh sé a shlí bheatha le Nottingham Forest F.C., ach sa bhliain 2005 shínigh sé conradh le Tottenham Hotspur F.C. i Londain. D'aistrigh sé go dtí Charlton Athletic sa bhliain 2006, sular bhog sé go Sunderland ag tús na bliana 2008. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé go Blackpool agus ar ais go Nottingham Forest.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí Príomhroinn Shasana
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Niall Ó Dónaill

[mion|Saolaíodh Niall Ó Dónaill i [Loch an Iúir sa bhliain 1908.]]
Foclóirí, teangeolaí, aistritheoir agus scríbhneoir Gaeilge ab ea **Niall Ó Dónaill** (27 Lúnasa 1908,  Loch an Iúir – 10 Feabhra 1995, BÁC).  Chuir an Dálach in eagar an foclóir mór Gaeilge-Béarla a tháinig i gcló a chéad uair sa bhliain 1977.  Is beag scríbhneoirí na Gaeilge sna 1980idí-2000idí ar fud na cruinne nach raibh foclóir Uí Dhónaill acu – ‘Bíobla’ na Gaeilge a bhí ann ar go leor bealaí.

## Saol
Cainteoir dúchais ó Thír Chonaill a bhí ann.  In Ailt an Eidhinn in aice le Loch an Iúir, paróiste Anagaire, Co. Dhún na nGall, a rugadh é 27 Lúnasa 1908. Ba é an duine ba shine de sheisear é. 

Trí Bhéarla amháin a cuireadh bunoideachas ar an Dálach i Scoil Loch an Iúir. Thug scoláireacht é go Coláiste Adhamhnáin, Leitir Ceanainn (1921-25), agus scoláireacht eile ón gcomhairle contae go dtí an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. 

Bhí tosaithe aige ar scéalta agus aistí a chur i gcló in An tUltach in 1927 agus bhí ag aistriú don Ghúm ó 1929.  

### Saothair
[mion|[Aistritheoir don Ghúm ó 1929 ar aghaidh]]
Scríobh an Dálach a sháith aistí agus gearrscéalta d’irisí ar nós ‘An tUltach’ sna 1930idí, agus ‘Comhar’ níos déanaí.

Ó 1959 go 1978 bhí sé ina Eagarthóir ar Foclóir Gaeilge-Béarla, a tháinig i gcló a chéad uair sa bhliain 1977.. Ba é ba chuspóir ‘don fhoclóir seo an chuid is coitianta de stór focal na Nua-Ghaeilge a thabhairt le chéile agus a mhíniú i mBéarla’ 

Thairis sin, d'fhoilsigh sé leabhar stairsheanchais faoi cheantar na Rosann sa bhliain 1952, *Na Glúnta Rosannacha* - ceann den bheagán leabhar Gaeilge a úsáideann litriú caighdeánach agus cló Gaelach. 

D'aistrigh an Dálach príomhscríbhinní na Fiannaíochta go Nua-Ghaeilge sa leabhar *Seanchas na Féinne* a foilsíodh sa bhliain 1942 - foilsíodh eagrán nua caighdeánaithe de sa bhliain 1998 - agus phléigh sé staid chomhaimseartha na Gaeilge sa leabhar clúiteach *Forbairt na Gaeilge* (1951). 

Scríobh sé beathaisnéis Sheán Mhistéil chomh maith, agus rinne sé a lán aistriúchán. 

Ba eisean a chuir in eagar *Cora Cinniúna*, *[[Cith is Dealán]]*, *Nuair a Bhí Mé Óg* agus *Caisleáin Óir* le Séamus Ó Grianna i litriú nua-aimseartha a bhí inléite acu siúd nach raibh taithí acu ach ar an gCaighdeán. 

### Sonraí pearsanta
Fuair a bhean Sorcha bás ar 5 Eanáir 1995 agus d’éag an Dálach 10 Feabhra na bliana céanna; in Ascaill Vernon, Cluain Tarbh, Baile Átha Cliath, a bhí cónaí orthu. Cuireadh iad i nGlas Naíon. 

## Féach freisin
* Foclóirí Gaeilge

## Naisc sheachtracha

* Teach Niall Ó Dónaill Loch an Iúir,

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scoláirí Gaeilge
Catagóir:Daoine a rugadh i 1908
Catagóir:Básanna i 1995
Catagóir:Foclóirithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair
Paul Robinson (Imreoir, r. 1979)

Is imreoir sacair Sasanach é **Paul Robinson** (rugadh i mBeverley, East Yorkshire ar 15 Deireadh Fómhair 1979). Cúl báire atá ann, agus é ag imirt faoi láthair le Blackburn Rovers F.C. agus foireann náisiúnta Shasana. D'imir sé le Leeds United A.F.C agus Tottenham Hotspur F.C. roimhe sin.

Robinson, Paul
Robinson, Paul
Catagóir:Daoine beo
Ledley King

Is iarimreoir sacair as Londain, Sasana é **Ledley King**, a rugadh ar 10 Nollaig 1980. D'imir King le Tottenham Hotspur F.C. ó 1997 go 2012, agus bhí sé ina chaptaen ar an bhfoireann. D'imir King san fhoireann náisiúnta Sasanach freisin, ach bhris sé cnámh ina chos in Aibreán 2006 agus níor éirigh leis áit a fháil i scuaid Chorn Domhanda 2006 Shasana sa Ghearmáin.

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine beo
Martin Jol

Traenálaí agus iarpheileadóir sacair as An Ísiltír is ea **Martin Jol** (rugadh An Háig ar 16 Eanáir, 1956). Ghlac Jol post mar thraenálaí Ajax san Ísiltir sa bhliain 2009. Imreoir rathúil ab ea é freisin ag imirt le FC Den Haag, FC Bayern München, FC Twente, West Bromwich Albion agus Coventry City.

mion|clé|Martin Jol.

## Tagairtí

Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Danny Murphy

Is iarimreoir sacair é **Danny Murphy** (rugadh ar 18 Márta 1977 in Chester, Sasana). Imreoir lár-páirce a bhí ann. D'imir sé le Blackburn Rovers ag an deireadh (2012–2013), agus le Fulham F.C. roimhe sin. Bhí tréimhse maith ag Murphy le Liverpool F.C., ach d'fhág sé an club ar 10 Lúnasa, 2004 chun imirt le Charlton Athletic F.C. i Londain. Shínigh Murphy le Spurs ar 31 Eanáir 2006.

D'imir Murphy leis an bhfoireann náisiúnta Sasanach chomh maith, agus cúl amháin aige.

Murphy, Danny
Murphy, Danny
Catagóir:Daoine beo
Detroit, Michigan

Is í **Detroit** an chathair is mó i stát Michigan, i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bunaíodh Detroit sa bhliain 1701 ag na Francaigh, agus inniu is cathair thábhachtach í i gcúrsaí tionsclaíochta agus ceoil. Mar thoradh, tugtar na leasainmneacha *Motor City* agus *Motown* ar an gcathair go minic. De réir dhaonáireamh na bliana 2010, bhí 713,777 duine ina gcónaí i Detroit. Sa bhliain 2007 fuarthas 916,952 ina gcónaí sa chathair. 'S é seo an titim daonra is mó ariamh i measc cathracha os cionn 100,000 duine sna Stáit Aontaithe.

## Tagairtí

Catagóir:Michigan
Catagóir:Cathracha in Michigan
Catagóir:Lárionaid daonra in Michigan
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Saint Paul, Minnesota

Is í **Saint Paul** príomhchathair an stáit Minnesota sna Stáit Aontaithe. Is é an chathair is mó i gContae Ramsey agus an dara cathair is mó sa stát i ndiaidh Minneapolis. "*Twin Cities*" a thugtar air agus ar Minneapolis. Tá sé suite ar Abhainn Mississippi. Bhí 311,527 duine ina gcónaí sa chathair sa bhliain 2020.
## Tagairtí

Catagóir:Minnesota
Catagóir:Cathracha in Minnesota
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Minnesota
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Ruud Van Nistelrooy

Peileadóir sacair as Oss na hÍsiltíre is ea **Rutgerus Johannes Martinius "Ruud" van Nistelrooy** (rugadh 1 Iúil, 1976). Imríonn sé faoi láthair do Hamburger SV agus don fhoireann náisiúnta chomh maith. Níos luaithe, bhí sé ag imirt le Manchester United F.C., Real Madrid, FC Den Bosch, SC Heerenveen, agus PSV Eindhoven ina thír dhúchais. Bhuaigh Van Nistelrooy duais *Pheileadóir na Bliana* sa bhliain 2002.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hÍsiltíre
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Seoltóireacht

mion|Báíd ag seoladh

Tugtar **seoltóireacht** ar láimhseáil báid seoil, rud a bhfuil a lán scileanna ag teastáil chuige, mar atá cóiriú agus socrú na seolta agus an rigín, eolas ar thréithe an uisce agus na gaoithe, agus eolas ar an aimsir. Tá ré na mbád seolta oibre imithe sa chuid is mó den domhan, agus tháinig ina háit ré na seoltóireachta mar chaitheamh aimsire - seoltóireacht aonair agus seoltóireacht foirne. Tá feabhas ar leith tagtha ar luaimh rásaíochta an lae inniu, soithigh chostasacha a bhfuil luas ar leith fúthu.

In Éirinn tá cuid de na báid seoil thraidisiúnta á gcaomhnú, ar húicéirí na Gaillimhe agus geoltaí Acla, agus iad ina mbáid oibre anuas go dtí an dara leath den chéad seo caite. 

## Stair
mion|An ''Jeannie Johnston'', 2005 

Tá báid seoil ann leis an mílte bliain i ngach cuid den domhan a raibh teacht ag daoine ar locha móra nó ar an bhfarraige. Bhí siad le fáil san Áise, sa Mheánoirthear, san Afraic agus ar chóstaí na hEorpa. Bhí éagsúlacht ag baint leis na réigiúin úd, leis na deacrachtaí a bhí le sárú ag lucht seoltóireachta agus leis na saghsanna réitigh a rinneadh ar na deacrachtaí sin. Ba mhór idir long fada na Lochlannach agus siunca na Síne, ach bhí éifeacht leo araon ar shlite difriúla.

## Oilteacht na Seoltóireachta
* Pointí an tSeoil
* Clog na Gaoithe agus téarmaí faoi threo na gaoithe
* Codanna an Bháid

## Féach freisin
* Long fhada na hÉireann
* Téarmaí seoltóireachta
* Valk (bád)
## Tagairtí


Catagóir:Rásaíocht
Catagóir:Báid
Catagóir:Spóirt Oilimpeacha
Catagóir:Spórt
The White Stripes

Banna rac-cheoil as Detroit, Michigan i Stáit Aontaithe Mheiriceá ab ea **The White Stripes**. Sheinn siad rac-cheol bunúsach agus simplí, agus tá cúpla albam eisithe acu a raibh an-tóir orthu, mar atá, *[[Elephant]]* agus *[[White Blood Cells]]*.

## Dioscliosta
;Albaim
* *[[The White Stripes (albam)|The White Stripes]]* (1999)
* *[[De Stijl (albam)|De Stijl]]* (2000)
* *[[White Blood Cells (albam)|White Blood Cells]]* (2001)
* *[[Elephant (albam)|Elephant]]* (2003)
* *[[Get Behind Me Satan]]* (2005)
* *[[Icky Thump]]* (2007)

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Meiriceánacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1997
Stephen Kelly

Is peileadóir sacair as Baile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann é **Stephen Kelly**, nó *Steo* go minic (rugadh 6 Meán Fómhair, 1983). Tá Kelly ag imirt le Fulham i Sasana, agus an fhoireann náisiúnta Phoblacht na hÉireann. D'imir sé cheana le Birmingham City

Kelly, Stephen
Kelly, Stephen
Catagóir:Daoine beo
Marktl

Sráidbhaile sa Bhaváir, an Ghearmáin is ea **Marktl**. Tá an sráidbhaile suite gar don teorainn idir an Ghearmáin agus an Ostair, sa Dúiche Altötting. Tá timpeall is 2,700 áitritheoir ann. 

Rugadh an Pápa Beinidict XVI (roimhe: Cairdinéal Joseph Alois Ratzinger), a tháinig i gcomharbacht ar an bPápa Eoin Pól II, ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte sa Ghearmáin
Catagóir:An Bhaváir
Nico Rosberg

Tiománaí Gearmánach Foirmle a hAon is ea **Nico Rosberg**. Rugadh i Wiesbaden, Gearmáin é ar an 27 Meitheamh, 1985  . Mac le buaiteoir na craoibhe domhanda Keke Rosberg ón bhFionlainn is ea é, ach is Gearmánach é féin. Bhuaigh sé an Sraith GP2 2005 leis an bhfoireann ART, tar éis dó a bheith ag tiomáint i SraithEorpach Foirmle a Thrí le foireann a athar.

Agus é aon bhliain déag d'aois, thosnaigh sé ag tiomáint cartanna, sa bhliain 1996. Ansin sa bhliain 2002 bhog sé go Foirmle BMW Gearmánach. Tar éis dó é sin a bhuachaint, d'imigh sé go Foirmle a Thrí chun tiomáint do Keke. D'fhan sé ann go dtí 2004, le roinnt éigin rath.

Sa bhliain 2005 chuaigh sé go dtí an tsraith nua GP2. D'éirigh thar barr leis agus bhuaigh sé le 15 pointe chun cinn ar Heikki Kovalainen sa dara háit.

I gcóir 2006 tá sé ag tiomáint don bhfoireann Williams i bhFoirmle a hAon. Ina chéad rás sa spórt chríochnaigh sé sna pointí tar éis dó 45 soicind a chailliúint ag tús toisc timpiste. Sa Mhaléis, níor éirigh chomh maith leis, toisc gur phléasc a inneall ag cur stop lena rás.

## Tagairtí

Rosberg, Nico
Rosberg, Nico
Catagóir:Daoine beo
Gaeltacht na Mí

Tá dhá cheantar i gceist atá suite i n**Gaeltacht na Mí** — Ráth Cairn nó Rath Chairn (atá suite gar do Bhaile Átha Buí) agus Baile Ghib (atá suite leath bhealach idir an Uaimh agus Ceanannas na Mí). Bunaíodh Gaeltacht na Mí sa bhliain 1935 nuair a d'aistrigh an rialtas timpeall 400 duine as a bpobal féin i gConamara go tithe nua in oirthear na tíre i gContae na Mí. Fuair Ráth Cairn agus Baile Ghib stádas Gaeltachta sa bhliain 1967.

Is minic a luaitear Ráth Chairn ar an nuacht nó i gcúrsaí reatha Gaeltachta, ach go minic déantar dearmad ar Bhaile Ghib ó thuaidh de Ráth Chairn in aice leis an Uaimh.

## Daoine cáiliúla a bhfuil baint acu le Gaeltacht na Mí
* Darach Ó Catháin (Ráth Cairn)
* Bláthnaid Ní Chofaigh (Ráth Cairn)
* Hector Ó hEochagáin (Baile Ghib)
* Liam Mac Cóil (Ráth Cairn)

## Féach freisin
* An Ghaeilge
* An Ghaeltacht
* Nua-Ghaeltacht
* Gaeltacht Bhéal Feirste


Catagóir:Gaeltacht
Catagóir:Contae na Mí
Mi
Victoria (An Astráil)

Stát de chuid na hAstráile ó 1851 is ea **Victoria**, atá suite i ndeisceart na tíre. Tá an dara daonra is mó sa tír: . Is í Melbourne an phríomhchathair agus an chathair is mó, le 70% den daonra ina gcónaí sa chathair.

## Stair

Dar le Gary Presland, tá Bundúchasaigh ina gcónaí i Victoria le 40,000 bliain anuas.

Bunaíodh coilíneacht phríosúin ar chósta Bá Port Phillip i mí Dheireadh Fómhair, sa bhliain 1803, ach theip sí taobh istigh de sheacht mí. Shroich an chéad lonnaitheoirí buana i gceantar Bá Portland sa bhliain 1834, agus bunaíodh an phríomhchathair, Melbourne, sa bhliain ina dhiaidh sin ag John Batman.

Bunaíodh Victoria mar coilíneacht féin-rialú neamhspleách laistigh den Impireacht na Breataine i 1851.

Ba í Victoria an stát is tábhachtaí san Astráil nuair a bhain an tír a neamhspleáchas amach sa bhliain 1901, mar ba í Melbourne príomhchathair na tíre go dtí 1927, nuair a bunaíodh Canberra.

## Rialtas

## Déimeagrafaic

**Creideamh**

An daonra reiligiúin Victeoiriach le céatadán as 2011 http://www.multicultural.vic.gov.au/images/stories/documents/2013/table%201-vic%20religious%20affiliation-1%20digit%20level-2011-06-final%20for%20website-29nov13.pdf :

[thumb|271x271px|Déanfaidh [Parlaimint na Victoria, a tógadh i 1856, tá sé suite i Sráid Earrach, Melbourne.]]

## Oideachas

## Tíreolaíocht

## Iompar
[thumb|197x197px|I bhfeidhm ó Mheán Fómhair [1854, tá Stáisiún Traenach na Flinders Street lárnach gréasán iarnróid Melbourne, atá suite ar an choirnéal Shráid Flinders agus Sráid Swanston.]]

## Spórt
[thumb|269x269px|An [Melbourne Cricket Ground (MCG) mar atá le feiceáil ón Eureka Tower i 2007.]]

## Naisc
;Bailte i Sír Moorabool, Victoria
* Bacchus Marsh, Victoria 
* Ballan, Victoria 
* Balliang, Victoria 
* Barrys Reef, Victoria 
* Beremboke, Victoria 
* Blackwood, Victoria 
* Bungaree, Victoria 
* Clarendon, Victoria 
* Darley, Victoria 
* Dunnstown, Victoria 
* Elaine, Victoria 
* Gordon, Victoria 
* Greendale, Victoria 
* Korobeit, Victoria 
* Lal Lal, Victoria 
* Millbrook, Victoria 
* Mount Egerton, Victoria 
* Myrniong, Victoria 
* Parwan, Victoria 
* Scotsburn, Victoria 
* Springbank, Victoria 
* Wallace, Victoria 
* Yendon, Victoria 

## Tagairtí
Tír na Banríona

Stát de chuid na hAstráile ó 1859 is ea **Tír na Banríona** (Béarla: *Queensland*), atá suite in oirthuaisceart na tíre. Is é an dara chathair is mó de réir achair agus an tríú chathair is mó de réir daonra. Is í Brisbane an phríomhchathair agus an chathair is mó. Tugtar an t-ainm *Sunshine State* don stát go minic, mar gheall ar an gclíoma te atá ann.

Tá  duine ina gcónaí sa Stát (2012).

## Bailte i dTír na Banríona

* Airlie Beach(cathair), Atherton, Aramac, Aratula, Ayr
* Ballandean, Bamaga, Bargara, Barcaldine, Beaudesert, Bedourie, Biloela, Birdsville, Blackall, Boonah, Boreen Point, Boulia, Bowen, Brisbane (cathair), Bundaberg, Burketown
* Caboolture, Cairns(cathair), Caloundra, Cape Tribulation, Capella, Cardwell, Charleville, Charters Towers, Childers, Chillagoe, Chinchilla, Clermont, Cloncurry, Coolangatta(cathair), Cunnamulla, Cooktown, Cooroy
* Daintree, Dalby, Dimbulah, Dirranbandi
* Emerald, Esk
* Georgetown, Gladstone, Gold Coast, Gold Coast City(cathair), Goondiwindi, Gordonvale, Gympie
* Herberton, Hervey Bay, Hughenden
* Ilfracombe, Innisfail(cathair), Ingham, Ipswich
* Karumba, Kingaroy, Kuranda
* Logan, Longreach(cathair)
* Mackay, Malanda, Maleny, Mareeba, Maroochydore (cathair), Maryborough, Miles, Millmerran, Miriam Vale, Miriwinni, Mission Beach, Montville, Moranbah, Morven, Mount Garnet, Mount Isa, Mount Surprise, Mossman, Muttaburra
* Ninderry, Noosa/Noosa Heads(cathair), Normanton
* Oakey, Oxley
* Palm Cove, Port Douglas(cathair), Proserpine
* Quilpie
* Ravenshoe, Redcliffe, Richmond, Rockhampton(cathair), Roma
* Southport, Shutehaven/Shute Harbour, Springsure, St George, Stanthorpe, Surfers Paradise
* Taroom, Texas Qld., Tewantin, Tinaroo, Townsville (cathair), Toowoomba, Tully
* Warwick, Weipa, Winton
* Yeppoon

## Tagairtí
Brisbane

Príomhchathair agus an chathair is mó i stát Queensland, An Astráil is ea **Brisbane**. Tá Brisbane suite in oirdheisceart an stáit, an réigiún is mó fás sa tír. Le daonra 1.8 milliún duine sa bhliain 2005, is é Brisbane an tríú cathair is mó sa tír de réir daonra, tar éis Sydney agus Melbourne.

## Aeráid

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Astráil
James Cook

[clé|mion|29 Aibreán 1770: [James Cook agus HMB Endeavour in aice le Sydney]]
Taiscéalaí, loingseoir agus cartagrafaí Sasanach ab ea **an Captaen James Cook** (27 Deireadh Fómhair 1728 – 14 Feabhra 1779). 

Rinne Cook trí thuras fharraige go dtí an tAigéan Ciúin. Leag sé amach roinnt oileáin agus cóstaí den chéad uair. Tá cáil ar Cook freisin mar an loingseoir a d'fhionn agus a d'éiligh cósta thoir na hAstráile agus oileáin Haváí do na Sasanaigh. Chomh maith le sin, ba é Cook an chéad duine a leag amach Talamh an Éisc agus an Nua-Shéalainn.

Feallmharaíodh James Cook ar an 14 Feabhra 1779 é i Haváí.

## Féach freisin

* Lá Mairgní na hAstráile

## Tagairtí

Catagóir:Taiscéalaithe Sasanacha
Catagóir:Cartagrafaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1728
Catagóir:Básanna i 1779
Cál ceannann

Saghas bia Éireannaigh is ea **cál ceannann** a dhéantar le brúitín, cál (nó cabáiste), im, salann agus piobar de ghnáth, ach is féidir comhábhair eile a úsáid ar nós bainne, uachtar, cainneann, oinniún, síobhas agus gairleog. Bia folláin atá ann nach gcosnaíonn mórán agus a itear ar feadh na bliana go léir.

Traidisiún amháin in Éirinn a bhaineann leis an gcál ceannann ná boinn airgid a fholmhú sa bhia um Shamhna.

## Oideas
Na hÁbhair:
* 500 gr. cabáiste, (gearrtha ina phíosaí.)
* cileagram amháin de phrátaí,
* dhá chainneann,
* cupán de bhainne úr,
* salann agus piobar,
* 25 gr. im.

Déan an cabáiste agus na prátaí a bheiriú i sáspain ar leith go mbíonn siad go breá bog. Brúigh na prátaí agus an cabáiste. Cuir an dá chainneann agus an bainne isteach i sáspan mór agus déan iad a bheiriú ar feadh 8-10 nóiméad nó go mbíonn na glasraí go breá bog. Cuir na prátaí bruite, an cabáiste bruite agus an t-im isteach sa sáspan seo agus brúigh na habhair go léir le chéile. Cuir an cál ceannann isteach i mbabhla mór agus bain sásamh as.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Prátaí
Catagóir:Bia na hÉireann
Catagóir:Oíche Shamhna
Cill Droichid

Baile i gCill Dara in oirthear na hÉireann is ea **Cill Droichid** (). 

Tá cónaí ar thart is 20,288 duine i gCill Droichid. Tá fás mór tagtha ar daonra an bhaile le cúpla bliain anuas. Mar thoradh ar seo tá ganntanas seirbhísí sa bhaile  agus deacrachtaí le trácht. Tá clú air mar an baile is mó in Éirinn le sráid amháin. 

Le blianta beaga anuas tá Celbridge leathnú mór tagtha ar a bheith ar an baile is mó i gCill Dara.

## Stair
Tógadh Baois Uí Chonghaile i mBaile Bharróg Thiar, Cill Droichid le linn gorta Éireannach na mblianta 1740 - 1742. 

## Daoine cáiliúla

* Arthur Guinness
* Christy Moore
* Luka Bloom
* Dónal Lunny
* William "Speaker" Conolly
* Damien Rice
* Bell X1

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara