open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pratancól muinceach

Is lapaire é an **pratancól muinceach** (*Glareola pratincola*), san fhine  Glareolidae, tá sé nádúrtha ins an Sean-Domhan.  

## Sanasaíocht
Tagann ainm an ghéinis ón  laghdach Laidineach *glarea*, (Gaeilge:  "gairbhéal"), ag tagairt do ghnáthóg neadaithe tipiciúil na bpratancól. Ciallaíonn ainm an speicis *pratincola*  áitritheoir móinéir, ón Laidin *pratum, prati*,, "móinéar" agus incola, "áitritheoir", ó *incolere*, "áitiú". 

## Cur síos
Tá an pratancól seo 24–28 cm ar fhad le sciathán réise 60-70 cm. Tá cosa gearra air, eireaball fada rinneach, agus gob gearr, gur oiriúnú é do bheathú ón aer. Tá an cúl agus an ceann donn, agus tá na sciatháin donn le cleití eitilte níos dorcha. Tá an bolg bán. Tá na fo-sciatháin donnrua, ach tá cuma dorcha orthu ón taobh thíos. 

Teastaíonn radhairc an-mhaith chun an speiceas seo a idirdhealú ó phratincoil eile, mar shampla an pratancól dubheiteach agus an pratincole Maildíveach, a d’fhéadfadh tarlú ina raon. Tá  fo-sciatháin donnrua ag an speiceas deireanach sin freisin, ach tá an t-earball níos giorra air. 

### Fospeicis
Tá an pratancól muinceach roinnte ina dhá fho-speicis : 

* *G. lch. pratincola*, (Linnaeus, 1766) : deisceart na hEorpa & an Afraic Thuaidh go dtí an Phacastáin 
* *G. lch. breoslaleborni*, (Neumann, 1910) : an Afraic fho-Shahárach 

## Iompar

### Beathú
Tá na pratancói neamhghnách i measc lapairí sa mhéid is go seilgeann siad a gcreach feithidí ar an sciathán cosúil le fáinleoga, cé gur féidir leo bia a fháil  ar an talamh freisin. 

### Pórú
Beireann sia 2-4 ubh ar an talamh.
mion| Le linn eitilte, ag taispeáint cleití dorcha corracha agus eireaball domhain forcáilte
mion|Ál sa nead

## Dáileadh agus gnáthóg
Faightear an pratancól muinceach amuigh faoin tír oscailte, agus is minic a fhaightear é in aice le huisce um thráthnóna, ag faire ar fheithidí. Tá sé le fáil sna codanna is teo den Eoraip, in iardheisceart na hÁise agus san Afraic. Is éin imirceacha iad, a fhanann sa gheimhreadh san Afraic trópaiceach, agus is annamh a fhaightear iad ó thuaidh ón raon pórúcháin.

## Stádas agus caomhnú
Ar cheann de na speicis lena mbaineann an Comhaontú maidir le an Comhaontú fir maidir le hÉin Uisce Imirceacha Afracacha-Eoráiseacha a Chaomhnú is ea na pratancóil. (CÉAE)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* 
* Collared pratincole photos at Oiseaux.net
* 
* Ageing and sexing (PDF; 1.4 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze (Spanish)
* Collard pratincole species text in The Atlas of Southern African Birds.
* 
* 
* 
* 
* 

pratancól muinceach
Catagóir: Éin na hEorpa
Catagóir: Éin Lár na hÁise
Catagóir: Éin Iarthar na hÁise
Catagóir: Éin na hAfganastáine
Catagóir: Éin na Pacastáine
Catagóir: Éin na hAfraice
pratancól muinceach
Pilibín Indiach

Is éan é an **pilibín Indiach** (*Vanellus indicus*). Is ball d'fhine na Charadriidae é. Tá an t-éan 32 go 35 cm ar a fhad agus tá réise sciatháin 80 go 81 cm aige. Meánn sé idir 110 agus 230 gram. Tá an pilibín Indiach dúchasach i ndeisceart na hÁise ón Iaráic soir go Vítneam.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Teach Pieta

Is ionad éigeandála d’fhéindochar agus féinmharú é **Teach Pieta** nó **Pieta House**. Tugann an carthanas comhairle phroifisiúnta d’aon duine a thagann chucu a deir go bhfuil smaointe féinmharaithe nó féindochair acu. Is féidir le haon duine dul chucu gan aon atreorú ó dhochtúir. Níl costas ag baint leis na seirbhísí a chuireann siad ar fáil.

Chabhraigh an eagraíocht le breis agus 17,000 duine ó thosaigh siad sa bhliain 2006. Thosaigh an síceolaí Joan Freeman an eagraíocht i Leamhcán i mBaile Átha Cliath toisc nach raibh mórán seirbhísí ar fáil ag an am le féinmharú a chosc.

Thosaigh Teach Pieta amach le hionad amháin agus bhí naoi gcinn acu timpeall na tíre sa bhliain 2015 (i mBaile Átha Cliath, Corcaigh, Ciarraí, Luimneach, Tiobraid Árann agus Gaillimh).

## Féach freisin

* Dólás go Sólás
* Joan Freeman

## Tagairtí

Catagóir:Féinmharú
Catagóir:Cúram sláinte
Catagóir:Carthanais bunaithe in Éirinn
Catagóir:Carthanachtaí sláinte
Feadóg ghainimh mhór

Is éan í an **fheadóg ghainimh mhór** (Béarla: *greater sand plover*). Is baill d'fhine na Charadriidae iad.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Feadóg Áiseach

Is éan í **fheadóg Áiseach** (*Charadrius asiaticus*). Is baill d'fhine na Charadriidae é.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Gordon Lightfoot

B'amhránaí Ceanadach é **Gordon Meredith Lightfoot Jr** CC (17 Samhain 1938 - 1 Bealtaine 2023) a ghnóthaigh rath idirnáisiúnta. Bhí éacht idirnáisiúnta bainte amach aige i gceol tíre, rac-tíre agus ceol tíre. Tugtar creidiúint dó as cuidiú le fuaim pop-pop na 1960idí agus na 1970idí a shainiú.  Is minic a thugtar Lightfoot, a chreidtear as cuidiú le fuaim pop-pop na 1960idí agus na 1970idí a shainiú, mar an scríbhneoir amhrán is mó i gCeanada. 

## Saol
Rugadh Lightfoot i 1938 in Orillia, Ontario, do Gordon Lightfoot, Sr., a bhainistigh gnólacht glantacháin thirim áitiúil, agus Jessie Vick Trill Lightfoot. Thosaigh sé mar cheoltóir Toronto. 

Sa bhliain 1963, thaistil Lightfoot san Eoraip agus sa Ríocht Aontaithe, agus ar feadh bliana bhí sé ina óstach ar *Country and Western Show ar* BBC TV, ag filleadh ar ais go Ceanada sa bhliain 1964. 

Amhráin Lightfoot, lena n-áirítear "For Lovin 'Me", " Early Morning Rain ", "Black Day in July" faoi chíréib Detroit 1967, thug sé aitheantas leathan dó sna 1960idí. Thosaigh rath cairt ina Cheanada dúchais lena thaifeadtaí féin i 1962 nuair a bhuail Uimh. 3  Me) I'm the One", agus ansin tugadh aitheantas agus cairt thar lear sna 1970idí. Chuir sé barr na cairte US Hot 100 nó AC leis na *hits* "If You Could Read My Mind" (1970), "Sundown" (1974); "Carefree Highway" (1974), "Rainy Day People" (1975), agus "The Wreck of the Edmund Fitzgerald" (1976).  

I measc na gceoltóirí suntasacha eile a rinne clúdach ar a chuid amhrán tá The Irish Rovers, Eric Clapton agus Elvis Presley.

I 2017, sheinn Lightfoot ag Breithlá Ceanada 150 bliain. Luaigh an Príomh-Aire Justin Trudeau gur imir an tUasal Lightfoot an chéim chéanna díreach 50 bliain roimhe sin, le linn 100 bliain breithe Cheanada.

Fuair sé bás ar 1 Bealtaine 2023.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine as Ontario
Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Básanna in 2023
Cartoon Network Too

Cainéal do pháistí ab ea **Cartoon Network Too**, ó  Turner Broadcasting, a bhí ann idir 2006-2007.

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Catagóir:Beochantóirí
Oileán Fraoigh (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Oileán Fraoigh** air:
* Oileán Fraoigh, Contae Chiarraí: oileán i gContae Chiarraí
* Oileán Fraoigh, Contae Dhún na nGall: oileán i gContae Dhún na nGall
* Oileán Fraoigh, Contae Mhaigh Eo (An Ros): oileán i gContae Mhaigh Eo
* Oileán Fraoigh, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Oileán Fraoigh, Contae Mhaigh Eo (Iorras): oileán i gContae Mhaigh Eo
* Oileán Fraoigh, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill): oileán i gContae Mhaigh Eo

## Féach freisin
* Eilean Leòdhais

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Little Richard

Amhránaí Meiriceánach Afracach ab ea **Richard Wayne Penniman** nó **Little Richard** a rugadh ar an 5 Nollaig, 1932 i Macon, Georgia agus a fuair bás ar an 9 Bealtaine, 2020. 

## Tagairtí

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2020
John Bellingham

Fear gnó Sasanach ab ea **John Bellingham** (1769 - 18 Bealtaine 1812).  Bhí Bellingham míshásta faoi rialtas na Breataine ar bhonn pearsanta. Lámhaigh sé Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, Spencer Perceval, ar 11 Bealtaine 1812.

Faoi cheann seachtaine a triaileadh agus crochadh Bellingham. Is cosúil go raibh Bellingham as a mheabhair ach crochadh é ina ainneoin sin.  

Ansin dioscadh corp Bellingham ina bpíosaí beaga (mar ba ghnáth ag an am, chun taighde leighis a dhéanamh agus b'fhéidir chun cosc a chur air dul chun na bhFlaitheas). Sa chás seo, choinnigh na máinlianna croí Bellingham beo ar feadh ceithre huaire i ndiaidh a chrochadh, éacht nach beag ag an am.

[clé|mion|[Dúnmharú|Dúnmharúː  Cassell's Illustrated History of England Vol.5 (1909)]]

Tá blaosc Bellingham ar taispeáint inniu in Ollscoil Queen Mary, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Dúnmharfóirí
Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Lucht gnó Shasana
Oileán na Muc (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin a bhfuil an t-ainm **Oileán na Muc** air:
* Oileán na Muc, Albain: ceann de Na hOileáin Istigh
* Oileán na Muc, Contae Chorcaí: oileán i gContae Chorcaí

## Féach Freisin
* Oileán na Muice (idirdhealú)

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Dál nAraidi Mag Line

Príomh-theaghlach an *[[Dál nAraidi]]* ba ea **Dál Araí Mhaigh Line** (Sean-Ghaeilge **Dál nAraidi Mag Line**).  D'fhéadfadh é gurbh ainm dhream dúchais é 'Line'.  Bhí croílár an dáil suite i gContae Aontroma, agus *[[Ráith Mór]]* a ríchathair.  Faoin 10ú haois, bhí siad san áireamh i measc dhá thuath déag na *nUlad*.  

I mbarr a réime, síneadh a gcuid críoch faoi deisceart Chontae Aontroma agus tuaisceart Chontae an Dúin agus san áireamh na tuatha Mhaigh Line, Dáil Bhuinne agus Dáil Sailne.  Glaodh níos déanaí *Trian Congaill* (Caech) air, ainm a glaodh in am trátha ar chríocha Clann Aodha Buí, clann Uí Néill a chloígh an cheantar sa 14ú haois deiridh.  Faoin 10ú haois, bhí Dál mBuinne san áireamh i measc dhá thuath déag na *nUlad*.  Tar éis ré na Lochlannach, Dál Sailni and its church at Conaire, the principal church of Dál nAraidi, was lost to the encroaching Uí Tuirtri.

Bhí an ríchathair Ráith Mór suite gar do Loch nEathach, i bparóiste Dhún Uí Chorra.  Faightear an chéad taifead i nAnnála na gCeithre Máistrí faoin mbliain 680: *Cath Ratha Móire Maighe Line*.  Faoin 16ú haois, glaodh *Ráth Mór Mac Ullin* ar Ráith Mór.  Dhóigh Art mac Aodha Uí Néill chun talún e sa bhliain 1513, agus níor  athchóiríodh í ina dhiaidh sin.

In aice le Ráith Mór bhí Ráith Beag.  Tá fianaise ann gurbh é an suíomh inar mharaigh rí an Dáil nAraí agus na nUlad *[[Áed Dub mac Suibni]], an tArd-Rí Diarmait mac Cerbaill sa bhliain 565.

Suíomh insealbhaithe de ríthe na nUlad den Dál Araí ba ea *Cráeb Telcha*, nasctha inniu de ghnáth le [[Craobh Thulcha]] gar do Lann Abhaigh.  * Is amhlaidh gurbh é suímh insealbhaithe de ríthe an Dáil Araí féin, sular chrap a gcuid críoch sa 9ú haois.

## Tagairtí
Uí Erca Céin

Géag den Dál nAraidi ba ea **Uí Earca Céin** (Meán-Ghaeilge **Uí Erca Céin**).  De réir Leabhar na gCeart den 10ú haois, ar cheann desna 12 tuath faoi rí na *nUlad*.  Is dócha go raibh siad lonnaithe gar do Sheimhne i Latharna, agus go raibh a bpríomhchathair ag Carraig Fhearghais.    

Sna hanála, faightear liosta ríthe Uí Earca Céin a bhíodh i gceannas i Latharna go dtí lár na 7ú haoise, cé go bhfuil taifid ríthe ann go dtí an deichiú haois.  Bhí fosta ríogacht ruire an Dáil Araí ag rítheaghlach Uí Earca Céin mar a bhí Síol Fhinghin.  I ndiaidh na bliana 750, bhí gaol ag Uí Erca Céin le hEaglais Bheannchair.

Ag an éigin, imíonn siar gan tásc as Latharna agus faoin 14ú haois, faightear iad arís lonnaithe i Leath Cathail i lár Chontae an Dúin.

Bhí cúig thuath ag Uí Erca Céin, de bhunúis éagsúla:
* Cineál Talain (*Cenél Talain*) agus *Dál Fhocha nUchtar*, ab amhlaidh gur  Chruithne iad dís, is dócha dídeanaithe.  De réir seanscéal an Chineáil Talain, bhí sinsear acu a bhí i mbun chogaidh i dteannta le Fiacha Araide
* *Crothraidi*, a bhí de réir seanscéal as Connacht ó dhúchas, ach a d'aistrigh go *hUlaid*, agus tar éis 600 AD, fuarthas iad le hUí Earca Céin.
* *Crothraidi Buaingine*, a deirtear gur as an Mumhain iad ó dhúchas.
* *Dál Coirb Fobair*, cuid díobh lonnaithe i gcríocha an Dáil Bhuinne i ndeisceart Aontroma.  Deirtear gur de shliocht tiarna Laighin darbh ainm Cú Corb iad.

## Foinsí
* 
* 
* 

## Tagairtí
Cill Cholmáin

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Cill Cholmáin** air:
* Cill Cholmáin, Contae Chiarraí (Oireacht Uí Chonchúir): baile fearainn i gContae Chiarraí
* Cill Cholmáin, Contae Chiarraí (Triúcha an Aicme): paróiste dlí agus baile fearainn i gContae Chiarraí
* Cill Cholmáin, Contae Chorcaí (Cill Seanaigh): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cill Cholmáin, Contae Chorcaí (Cineál mBéice): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cill Cholmáin, Contae Chorcaí (Cúrsaigh): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cill Cholmáin, Contae Chorcaí (Drom Tairbh): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cill Cholmáin, Contae Chorcaí (Múscraí Thoir): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Cill Cholmáin, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* Cill Cholmáin, Contae Luimnigh (Conallaigh Uachtaracha): baile fearainn i gContae Luimnigh
* Cill Cholmáin, Contae Luimnigh (Pobal Bhriain): baile fearainn i gContae Luimnigh
* Cill Cholmáin, Contae Luimnigh (Seanaid): ionad daonra, paróiste dlí, agus baile fearainn i gContae Luimnigh
* Cill Cholmáin, Contae Mhaigh Eo: paróiste dlí, baile fearainn, agus toghroinn i gContae Mhaigh Eo
* Cill Cholmáin, Contae Phort Láirge: baile fearainn i gContae Phort Láirge
* Cill Cholmáin, Contae Ros Comáin: paróiste dlí i gContae Ros Comáin
* Cill Cholmáin, Contae Shligigh: paróiste dlí agus baile fearainn i gContae Shligigh
* Cill Cholmáin, Contae Thiobraid Árann (An Trian Meánach): paróiste dlí agus toghroinn i gContae Thiobraid Árann
* Cill Cholmáin, Contae Thiobraid Árann (Uaithne agus Ara): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Cill Cholmáin, Contae Uíbh Fhailí: paróiste dlí, baile fearainn, agus toghroinn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Baile an Bhriotaigh (idirdhealú)

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Baile an Bhriotaigh** air:
* Baile an Bhriotaigh, Contae Chorcaí (Barraigh Mhóra): baile fearainn i gContae Chorcaí
* Baile an Bhriotaigh, Contae Chorcaí (Dúiche Ealla): ionad daonra agus baile fearainn i gContae Chorcaí
* Baile an Bhriotaigh, Contae na Gaillimhe: baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Baile an Bhriotaigh, Contae na Gaillimhe (toghroinn): toghroinn i gContae na Gaillimhe
* Baile an Bhriotaigh, Contae Uíbh Fhailí: barúntacht agus baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Steiréiliteagrafaíocht

mion
Is í an **steiréiliteagrafaíocht** an teicneolaíocht fréamhshamhaltaithe mhear is mó a úsáidtear,  an chéad teicneolaíocht tráchtála le haghaidh fréamhshamhaltú mear (priontáil 3T) agus an fhormáid comhaid STL. Is féidir léi páirteanna polaiméire a tháirgeadh atá an-chruinn agus an-mhionsonraithe. Baintear leas as léasar ísealchumhachta ardfhócasaithe ultraivialaite chun réad tríthoiseach a tháirgeadh i ndabhach de pholaiméir leachtach fhótamhothálach.

## Modh
Tógann an steiréiliteagrafaíocht réada nó páirteanna plaisteacha sraith ar shraith ach ga léasair a rianú ar dhromchla daibhche d’fhótapholaiméir leachtach. Soladaíonn an aicme ábhair seo, a forbraíodh a chéaduair le haghaidh na dtionscal priontála agus pacáistíochta, go tapa cibé áit a mbuaileann an ga léasair dromchla an leachta. 
clé|mion|256x256px
Tar éis sraith amháin a rianú ina hiomláine, íslítear píosa beag í isteach sa dabhach agus rianaítear an dara sraith díreach sa mhullach ar an gcéad cheann. De bharr airí féinghreamaitheach an ábhair, greamaíonn na sraitheanna dá chéile agus foirmítear réad tríthoiseach iomlán sa deireadh tar éis cuid mhór de na sraitheanna sin a chruthú. 

Is féidir le hábhair neamhleasaithe a bheith tocsaineach agus bíonn gá le haerú.

## Stair
Ba í an steiréiliteagrafaíocht an chéad phróiseas fréamhshamhaltaithe mhear a thug 3D Systems Inc. isteach i 1988.  Is é Chuck Hull aireagóir an phróisis íomháithe solad sna 1980idí ar a dtugtar steiréiliteagrafaíocht. 

## Féach freisin

* Sintéarú  
* Sintéarú Léasair Roghnach
* Léasair 

## Tagairtí

Catagóir:Priontáil 3T
Catagóir:Léasar
Dealgain

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Dealgain** nó **An Dealgain** air:

* An Dealgain, Contae Uíbh Fhailí: baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
* Dealgain, Contae Mhaigh Eo: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Dealgain, Contae na Gaillimhe: baile fearainn i gContae na Gaillimhe
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Do chum glóire Dé agus Onóra na hÉireann

Is ráiteas Gaeilge é **Do chum glóire Dé agus Onóra na hÉireann**. Bhí sé ag na Ceithre Mháistrí ar na hAnnála. Bhíodh sé le léamh ar Scéala Éireann freisin - *the Irish Press*, a bhunaigh de Valera. Bhíodh an mana ar leathanach tosaigh an nuachtáin.

"Doċum glóire De ⁊ onóra na hÉireann" atá os cionn an gheata i gColáiste San Antaine i Lováin. Bíonn sé le léamh ar leaca cuimhneacháin agus mar mhana ag eagraíochtaí éagsúla, ar Bhliainiris na gCaipisíneach *Capuchin Annual* mar shampla.

catagóir:Manaí
catagóir:Ráitis
Snapshot

Is é *Snapshot* an chéad albam stiúideo ón mbanna rac Éireannach úd The Strypes, a scaoileadh ar 9 Meán Fómhair 2013. Léirigh Chris Thomas, iarléiritheoir The Beatles agus Sex Pistols, é ag Stiúideo Iasc Buí, Sasana. D'úsáid an banna an t-ainm "Snapshot" (léargas) mar bhí siad ag iarraidh a dean léargas déna leriú beo clúiteach.

## Singlí
Chuir amach an banna cúig shingil as an albam: "Blue Collar Jane", "You Can't Judge a Book by It's Cover", "Hometown Girls", "What a Shame" agus "Mystery Man".

## Fáilte
Ghnóthaigh an t-albam léirmheaseanna dearfacha go príomha, le scór 64/100 ar Metacritic agus léirmheasanna as na *Independant*, *Mojo* agus *Clash Magazine.*

## Rianliosta
Gach amhrán scríofa ag *The Strypes*, ach áit aiteantá

### Rianliosta d'eagráin speisialta

## Pearsana

*Ross Farelly - Priomhfhonnadóireacht, orgán béil, giotár ar "What a Shame" agus "Angel Eyes"
*Josh McClorey- Priomhghiotár, fonnadóireacht ar "Perfect Storm" agus "She's So Fine"
*Peter Ó' Hanlon- Dordghiotár, orgán béil ar "Blue Collar Jane" agus "Rolling and Tumbling", Méarchlár ar "What a Shame"
*Evan Walsh- Drumaí, cnagadh, méarchlár ar "What a Shame".

## Cearteanna

Catagóir:Albaim Éireannacha
Little Victories

Is é *Little Victories* an dara halbam leis an banna rac The Strypes. Scaoilleadh é ar 15ú Iúil 2015, Charlie Russell agus Bradley Spence i mbun.

## Fáilte
In ainneoin an rath   *[[Snapshot]]*, fuair Little Victories scór 61/100 ar Metacritic.

## Liosta Rian

## Cearteanna
Spitting Image

Is é ***Spitting Image*** an tríú halbam leis na *[[The Strypes]],* a scaoileadh ar 16 Meitheamh 2017, bliain amháin roimh bhriseadh suas an ghrúpa i mí na Samhna 2018.  Léirigh Ethan Jones an t-albam.

## Liosta rian

## Cairteacha

Catagóir:Albaim Éireannacha
Cúirt Bhreithiúnais Eorpach

Institiúid dlíthiúil an Aontais Eorpach í an **Chúirt Bhreithiúnais Eorpach,** lonnaithe i Lucsamburg. agus cuid den Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh.

[clé|mion|[Van Gend en Loos v Nederlandse Administratie der Belastingen, 1963]]
[clé|mion|[Rialú Kreil|Tanja Kreil - "Rialú Kreil" sa bhliain 2000]]

clé|mion|Supermac's v. McDonald's, 2024

### Cásanna

* Van Gend en Loos v Nederlandse Administratie der Belastingen (1963) 
* Rialú Kreil, 2000.  In 1996 chuir Tanja Kreil iarratas isteach ar phost mar Innealtóir san arm Gearmánach. Ar 11 Eanáir 2000, dhearbhaigh Cúirt Bhreithiúnais na gComhphobal Eorpach go raibh an reachtaíocht Ghearmánach contrártha do dhlí an Chomhphobail ar chomhionannas inscne.

* Ar an 5 Meitheamh 2024, bhí glactha ag an Chúirt  le gearán ó Supermac's ina n-aighneas fhada le McDonald's maidir le húsáid an 'Big Mac' mar thrádmharc. Rialaigh an Chúirt nach ceadmhach do McDonald's an trádmharc a úsáid i gcás táirgí éineola.

### Daoine

* André Donner (breitheamh Ísiltíreach)
* Alexander Mackenzie Stuart
* John L. Murray (breitheamh)
* Cearbhall Ó Dálaigh
* Tom O'Higgins

## Féach freisin

* Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh
* An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine

## Tagairtí

Catagóir:Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Cúirteanna
Van Gend en Loos v Nederlandse Administratie der Belastingen

Thug Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh a breithiúnas i gCás 26/62, **Van Gend en Loos v Nederlandse Administratie der Belastingen** ar an 5 Feabhra 1963. Ardaíodh cánacha san Ísiltír, agus chuir an comhlacht iompair, Van Gend en Loos,  go láidir i gcoinne. 

[clé|mion|[fáinne eochrachaː  comhlacht Van Gend & Loos]]
## Breithiúnas
[mion|Comhlacht Van Gend & Loos, [Maastricht|clé]]Leag an Chúirt síos an prionsabal i ndlí Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (dlí an Aontais Eorpaigh anois) a thugtar "éifeacht dhíreach" air sa lá atá inniu annː
Is féidir le forálacha den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh (a thugtar an Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh air anois), a chuireann dualgais ar na Ballstáit, cearta a chruthú ar mhaithe le daoine nádúrtha nó dlítheanacha. Mar sin, tá sárú ar chearta na saoránach inchaingne.

Chomh maith leis sin, bíonn daoine in ann a bheith ag brath ar na cearta sin os comhair na gcúirteanna agus binsí náisiúnta.  

Tháinig feabhsú cearta go díreach de bharr an cháis, ar mhaithe leis na gnáthshaoránaigh de chuid an AE. 

#### Breithiúna
De réir na fianaise atá ar fáil, bhí Robert Lecourt agus Alberto Trabucchi chun tosaigh ar aon duine eile. Dealraíonn sé gur sa mhionlach a bhí André Donner, a bhí i bhfabhar cur chuige i leith na héifeachtaí dlí fhorálacha na gConarthaí, a bhí ní ba choimeádaí ná an seasamh a thaitin le formhór na Cúirte. 

## Féach freisin

* Eifeacht dhíreach
*Dlí an Aontais Eorpaigh
*André Donner (breitheamh Ísiltíreach)

## Tagairtí

Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh
Catagóir:1963
Catagóir:Stair na hÍsiltíre
Slán an tSamhail

Nath Gaeilge, ar dócha gur leagan de nath idirnáisiúnta é, is ea **Slán an tSamhail**. Féach an sliocht seo ó An Béal Beo le Tomás Ó Máille.

*Má bhíonn tú ag cur síos ar ghortú, nó drochlot a bhain do dhuine agus má thaispeánann tú an geadán ar do chois nó ar do láimh féin , 'slán an tsamhail ' a déarfá; 'fuair sé drochiarraidh anseo sa lorga, slán an tsamhail.* Tá leagan de le fáil sa Bhéarla, mar atá '(God) save the mark)'. Tá an nath ag Shakespeare i Romeo and Juliet ''I saw the wound, I saw it with mine eyes- God save the mark ! — here on his...

catagóir:Nathanna Reiligiúnda
catagóir:Reiligiún
Margo

Is ceoltóir Éireannach í **Margo O'Donnell** nó **Margo** (a rugadh ar an 6 Feabhra 1951) ó Chionn Caslach i gContae Dhún na nGall. Ó thosaigh sí ag ceol sna 1960idí, tá clú agus cáil uirthi in Éirinn agus sa Bhreatain, agus d'obair sí lena leithéidí Dolly Parton agus Loretta Lynn.

Tá a deartháir Daniel O'Donnell ina cheoltóir freisin.

## Dioscliosta

**From Margo With Love* (1971)	
**Country Lovin*' (1972)		
**The Girl from Donegal* (1975)
**A Toast To Claddagh* (1977)	
**...At Home In Ireland* (1979) 		
**A Toast From An Irish Colleen* (1981) 	
**Grádh Mo Chroí (I Long To See Old Ireland Free Once More)* (1982)		
**18 Irish Songs* (1982)		
**Now* (1988)		
**The Girl From Donegal* (2001)		
**The Girl & Boy Fom Donegal* (with Daniel O'Donnell, 2002) 
**Parcel of Dreams* (2006)
**Two Sides of Margo* (2006)
**Highway of My Life* (2006)
**Songs of Inspiration* (2009)
**Ireland's Country Queens: The Way Old Friends Do* (with Philomena Begley, 2009)
**Stories in Song* (2010)
**Margo & Friends* (2018)
**Old and New* (2019)

## Naisc
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Daoine beo
Comhéadan feidhmchláir

Is éard is **comhéadan feidhmchláir** (Béarla: *application programming interface, API*) ann ná idirbhealach ríomhaireachta a thugann sainmhíniú ar idirghníomhuithe idir idirghabhálaithe bogearraí. Cineál conartha atá ann a rialaíonn na glaochanna (nó iarratais) ar féidir a dhéanamh leo, agus na rialacha a bhaineann leis an bhformáid sonraí agus an struchtúr.

## Tagairtí

Catagóir:Ríomhaireacht
Macropodia rostrata

Portán a ghluaiseann go mall, le colainn bheag chaol is cosa fada is ea an **portán iarainn** (nó **portán faoilinne**). Tá sé chomh fada le 4m i gcineálacha fathacha. An cholainn is na scribirlíní go minic clúdaithe le feamainn, spúinsí nó polaipí mar dhuaithníocht.
Dúchoill

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Dúchoill** air:
* Dúchoill, Contae Chiarraí: baile fearainn i gContae Chiarraí
* Dúchoill, Contae Loch Garman: baile fearainn i gContae Loch Garman
* Dúchoill, Contae Mhaigh Eo: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Dúchoill, Contae Ros Comáin: baile fearainn i gContae Ros Comáin
* Dúchoill, Contae Thiobraid Árann (Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Dúchoill, Contae Thiobraid Árann (Urumhain Íochtarach): baile fearainn i gContae Thiobraid Árann
* Dúchoill, Contae Uíbh Fhailí (An Eaglais): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
* Dúchoill, Contae Uíbh Fhailí (Cill Chuairsí): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Doire Fhada

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Doire Fhada** air:
* Doire Fhada, Contae an Longfoirt (Maigh Dumha): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Doire Fhada, Contae an Longfoirt (Ráth Claon): baile fearainn i gContae an Longfoirt
* Doire Fhada, Contae Ard Mhacha: ionad daonra agus baile fearainn i gContae Ard Mhacha
* Doire Fhada, Contae Liatroma: ionad daonra agus baile fearainn i gContae Liatroma
* Doire Fhada, Contae Mhaigh Eo (Baile Óbha): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Doire Fhada, Contae Mhaigh Eo (Béal Átha hÉin): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Doire Fhada, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Doire Fhada, Contae Mhaigh Eo (Coistealaigh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Doire Fhada, Contae Mhaigh Eo (Tír Amhlaidh): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Doire Fhada, Contae na Gaillimhe (An Longfort): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Doire Fhada, Contae na Gaillimhe (Clann Mhac nEoghain): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Doire Fhada, Contae na Gaillimhe (Maigh Cuilinn): baile fearainn i gContae na Gaillimhe
* Doire Fhada, Contae Uíbh Fhailí (An Eaglais): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
* Doire Fhada, Contae Uíbh Fhailí (Géisill): baile fearainn i gContae Uíbh Fhailí
* Doire Fhada, Contae Uíbh Fhailí (toghroinn): toghroinn i gContae Uíbh Fhailí
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Fotharta

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Fotharta** air:
* Fotharta, Contae Cheatharlach: barúntacht i gContae Cheatharlach
* Fotharta, Contae Loch Garman (barúntacht): barúntacht i gContae Loch Garman
* Fotharta, Contae Loch Garman (toghroinn): toghroinn i gContae Loch Garman
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Inachidae

Fine de phortáin, ina bhfuil 39 géineas, is ea na h***Inachidae***: 

**[[Achaeopsis]]* Stimpson, 1857
**[[Achaeus (genus)|Achaeus]]* Leach, 1815
**[[Anisonotus]]* A. Milne-Edwards, 1879
**[[Anomalothir]]* Miers, 1879
**[[Bothromaia]]* Williams & Moffitt, 1991
**[[Calypsachaeus]]* Manning & Holthuis, 1981
**[[Camposcia]]* Latreille, 1829
**[[Capartiella]]* Manning & Holthuis, 1981
**[[Chalaroacheus]]* De Man, 1902
**[[Chorinachus]]* Griffin & Tranter, 1986
**[[Coryrhynchus]]* Kingsley, 1879
**[[Cyrtomaia]]* Miers, 1886
**[[Dorhynchus]]* Wyville Thomson, 1873
**[[Dumea]]* Loh & Ng, 1999
**[[Encephaloides]]* Wood-Mason & Alcock, 1891
**[[Ephippias]]* Rathbun, 1918
**[[Ergasticus]]* A. Milne-Edwards, 1882
**[[Ericerodes]]* Rathbun, 1897
**[[Erileptus]]* Rathbun, 1893
**[[Eucinetops]]* Stimpson, 1860
**[[Eurypodius]]* Guérin, 1825
**[[Grypacheus]]* Alcock, 1895
**[[Inachus (crab)|Inachus]]* Weber, 1795
**[[Litosus]]* Loh & Ng, 1999
**[[Macrocheira]]* De Haan, 1839
**[[Macropodia]]* Leach, 1814
**[[Metoporhaphis]]* Stimpson, 1860
**[[Oncinopus]]* De Haan, 1839
**[[Paratymolus]]* Miers, 1879
**[[Physacheus]]* Alcock, 1895
**[[Platymaia]]* Miers, 1886
**[[Pleistacantha]]* Miers, 1879
**[[Podochela]]* Stimpson, 1860
**[[Prosphorachaeus]]* Takeda & Miyake, 1969
**[[Rhinospinosa]]* Griffin & Tranter, 1986
**[[Stenorhynchus]]* Lamarck, 1818
**[[Sunipea]]* Griffin & Tranter, 1986
**[[Trichoplatus]]* A. Milne-Edwards, 1879
**[[Vitjazmaia]]* Zarenkov, 1994

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

*     
*
Donnchadh Ó Giolla Phádraig

Taoiseach Éireannach ba ea **Donnchadh Ó Giolla Phádraig** (- 1249). Bhí baint aige le hOsraí (Contae Chill Chainnigh agus Contae Laoise) agus mharaigh na “Gaill” (coilínigh Angla-Normannacha) é in éiric a ndearna sé de mharú agus de chreach ina measc.

Bhí sé de chlú air go rachadh sé ag brath na mbailte margaidh agus é i riocht bochtáin, saoir, tornóra (i.e. deileadóir), file nó ceannaí, agus cumadh burdún ina thaobh.

::*Donnchadh Ó Giolla Phádraig .i. mac Anmchadha mhic Dhonnchaidh d'Osraíbh do mharbhadh le Gallaibh. Do dhligh Gaill é sin, óir ba mhór do mharbh, do loisc agus do léirigh díobh go sin. Ba é an Donnchadh seo an treas Gael ba mhó do fhoghladh orthu, .i. Conchúr Ó Maoileachlainn, Conchúr na gCaisleán Mac Cochláin agus Mac Anmchadha .i. an Donnchadh seo. Óir is é do théadh do bhrath na mbailte margaidh i gcruth duine bhoicht nó saoir nó tornóra nó [fir] ealaíona, nó do dhéanamh ceirde ceannaí, amhail dúradh*:

::::*Bíonn [sé] ‘na shaor, bíonn ‘na thornóir*,
::::*bíonn mo laogh* *‘na leabhróir*;
::::*bíonn ag reic fíona is craicinn*,
::::*mar a bhfaiceann sé searmóin*.

## Nótaí

Catagóir:Stair na hÉireann
Epialtidae

Fine  de phortáin is ea na h**Epialtidae**, ina bhfuil na fofhinte seo a leanas ann: 

* Epialtinae MacLeay, 1838
* Pisinae Dana, 1851
* Pliosomatinae Števčić, 1994
* Tychinae Dana, 1851
* † Actinotocarcininae 

## Tagairtí
Inachoididae

Fine de phortáin a chuir James Dwight Dana chun cinnn ar dtús sa bhliain 1852 is ea na h**Inachoididae** . Níor aithníodh í mar fhine bhailí go dtí tús na 1980idí. Tá dlúthchosúlacht ag na comhaltaí leo siúd sna hInachidae, agus d' fhéadfaí na hInachoididae a aithint mar fhofhine den fhine.  

* *Aepinus* Rathbun, 1897 
* *Anasimus* A. Milne-Edwards, 1880 
* *Arachnopsis* Stimpson, 1871 
* *Batrachonotus* Stimpson, 1871 
* *Collodes* Stimpson, 1860 
* *Euprognatha* Stimpson, 1871 
* *Inachoides* H. Milne-Edwards & Lucas, 1842 
* *Leurocyclus* Rathbun, 1897 
* *Paradasygyius* Garth, 1958 
* *Pyromaia* Stimpson, 1871 

## Tagairtí
Majidae

Fine  de phortáin is ea na Majidae, ina bhfuil thart ar 200 speiceas muirí taobh istigh de 52 géineas, le carapás atá níos faide ná mar atá sé leathan, agus atá mar rinn os a chomhair. Is féidir leis na cosa a bheith an-fhada i roinnt speiceas, agus an t-ainm " portán crúbach " mar thoradh air. Bíonn an eisichreatlach   clúdaithe le guairí a gcuireann an portán algaí agus earraí eile ina leith chun gníomhú mar dhuaithníocht . 

## Géinis
Roinntear an tuairim is 200 speiceas atá ar marthain agus na hos cionn 50 speiceas atá díothaithe i meascj géineas i 5 fhofhine:  
*[[Eurynolambrinae]]* Števčić, 1994
**[[Eurynolambrus]]* H. Milne-Edwards & Lucas, 1841
*[[Majinae]]* Samouelle, 1819
**[[Ageitomaia]]* Griffin & Tranter, 1986
**[[Anacinetops]]* Miers, 1879
**[[Choniognathus]]* Rathbun, 1932
**[[Cyclax (genus)|Cyclax]]* Dana, 1851
**[[Entomonyx]]* Miers, 1884
**[[Eurynome (crab)|Eurynome]]* Leach, 1814
**[[Jacquinotia]]* Rathbun, 1915
**[[Kasagia]]* Richer de Forges & Ng, 2007
**[[Kimbla]]* Griffin & Tranter, 1986
**[[Leptomithrax]]* Miers, 1876
**[[Maiopsis]]* Faxon, 1893
**[[Maja (genus)|Maja]]* Lamarck, 1801
**[[Majella (crab)|Majella]]* Ortmann, 1893
**[[Microhalimus]]* Haswell, 1880
**[[Naxia]]* Latreille, 1825
**[[Notomithrax]]* Griffin, 1963
**[[Paraentomonyx]]* T. Sakai, 1983
**[[Paramithrax]]* H. Milne-Edwards, 1837
**[[Pippacirama]]* Griffin & Tranter, 1986
**[[Prismatopus]]* Ward, 1933
**[[Schizophroida]]* T. Sakai, 1933
**[[Schizophrys]]* White, 1848
**[[Seiitaoides]]* Griffin & Tranter, 1986
**[[Temnonotus]]* A. Milne-Edwards, 1875
**[[Teratomaia]]* Griffin & Tranter, 1986
**[[Thersandrus]]* Rathbun, 1897
**[[Tumulosternum]]* McCulloch, 1913
**[[Wilsonimaia]]* † Blow & Manning, 1996
*[[Micromaiinae]]* † Beurlen, 1930
**[[Micromaia]]* † Bittner, 1875
**[[Mithracia]]* † Bell, 1858
**[[Pisomaja]]* † Lőrenthey, in Lőrenthey & Beurlen, 1929
*[[Mithracinae]]* MacLeay, 1838
**[[Ala (crab)|Ala]]* Lockington, 1877
**[[Antarctomithrax]]* † Feldmann, 1994
**[[Coelocerus]]* A. Milne-Edwards, 1875
**[[Cyclocoeloma]]* Miers, 1880
**[[Cyphocarcinus]]* A. Milne-Edwards, 1868
**[[Leptopisa]]* Stimpson, 1871
**[[Macrocoeloma]]* Miers, 1879
**[[Micippa]]* Leach, 1817
**[[Microphrys]]* Milne-Edwards, 1851
**[[Mithraculus]]* White, 1847
**[[Mithrax]]* A. G. Desmarest, 1823
**[[Nemausa]]* A. Milne-Edwards, 1875
**[[Paranaxia]]* Rathbun, 1924
**[[Picroceroides]]* Miers, 1886
**[[Stenocionops]]* A. G. Desmarest, 1823
**[[Teleophrys]]* Stimpson, 1860
**[[Thoe (crab)|Thoe]]* Bell, 1836
**[[Tiarinia]]* Dana, 1851
*[[Planoterginae]]* Števčić, 1991
**[[Hemus]]* A. Milne-Edwards, 1875
**[[Planotergum]]* Balss, 1935

Íomhá:Majoidea (pe Cyclocoeloma tuberculata) Landaagiraavaru.JPG|*[[Cyclocoeloma tuberculata|Cyclocoeloma cf. tuberculata]]* 
Íomhá:Leptomithrax gaimardii P2023255.JPG|*[[Leptomithrax gaimardii]]* 
Íomhá:Maja squinado.jpg|*[[Maja squinado]]* 
Íomhá:Micippa platipes, sur le dos.jpg|*[[Micippa platipes|Plaistigh Micippa]]* (ar a dhroim) 
Íomhá:Female Mithraculus sculptus Crab.jpg|*[[Mithraculus sculptus|Mithraculus dealbh]]* 
Íomhá:Mithrax pilosus.jpg|*[[Mithrax pilosus]]* 


## Naisc sheachtracha

*     
*     

## Tagairtí
Labhras (idirdhealú)

Tá níos mó ná speiceas amháin a bhfuil an t-ainm **Labhras** air. Níl aon ghaol eatarthu go léir, ach is minic go mbíonn duilleoga snasta leathrúla síorghlasa acu. I gclann amháin díobh, tá cuid mhaith cuas ina mbíonn ola cumhra.

* Labhras nó labhras milis: *Laurus nobilis*
* Labhras silíní: *Prunus laurocerasus*
* Labhras Portaingéalach: *Prunus lusitanica*
* Saileach labhrais: *Salix pentandra*

## Tagairtí

Catagóir:Idirdhealáin
Seán de Fréine

Is scríbhneoir agus iar-státseirbhíseach agus Bleá Cliathach é **Seán de Fréine**. Ba é an chéad príomhfheidhmeannach ar Bhord na Gaeilge ó 1975 go 1978. Chaith sé seal ag obair mar chomhairleoir do Rialtas na Tansáine ar feadh cúpla bliain ina dhiaidh sin. 

I measc na heagraíochtaí ina raibh sé bainteach ná: *Muintir na Tíre, Cumann Lúthchleas Gael, IPA Foras Riaracháin Poiblí, IPM Institute of Personnel Management, Bishop’s commission on local Radio srl.* Ina bhall agus ina rúnaí tráth ar *Bhord na leabhar Gaeilge*. Ba mhinic a scríobh sé do: Comhar sna hochtóidí agus sna nóchaidí, ina measc i 1986, “Dhá Bhliain sa Tansáin,” áit a thug sé léacht ar *The wit and wisdom of Oscar Wilde* Lá le Pádraig, agus go leor iris eile. 

Bhronn Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath, DCU,  céim Oinigh Dochtúireachta (D. Phil  honoris causa) air i mí na Nollag 2021. Bunaíodh "Duais de Fréine" anois, ainmnithe dó i 2024 ag DCU, don scoláire céad bliana leis na marcanna is fearr ag deireadh na céad bliana. Bronntar bonn agus duais 500 Euro. 

## Saothair
Is é Seán de Fréine a scríobh na bunsaothair thábhachtacha *Saoirse gan Só* agus *The Great Silence*. 

Ba chomhúdar é (i gcomhpháirt le Jim O'Donnell, An Foras Riaracháin) ar *Ciste Cúrsaí Reatha*, ina bpléitear réimse leathan ábhar a bhaineann le saol an lae inniu. Leagan Gaeilge de *Wordgloss: A Cultural Lexicon* le Jim O'Donnell atá ann. 

Tá dhá eagrán dá leabhar *Croí Cine* foilsithe ag Cló Iar-Chonnacht. Tá an t-eagrán is déanaí níos mó agus níos cuimsithí ná an chéad eagrán a foilsíodh sa bhliain 1990. Is cnuasach é de na céadta sleachta gairide as litríocht na Gaeilge - samplaí de smaointe, den fhilíocht, de nathanna, agus de rudaí inspéise - a cumadh ó cuireadh peann Éireannach le pár i gcéaduair sa séú céad. Pléitear ceisteanna iontu: mar shampla, meon an phobail sa saol Gaelach i leith na cléire, ról na gcineálacha éagsúla amhrán mar ábhar meanma agus misnigh i measc aicmí éagsúla den phobal, an náisiúntacht i gcomórtas leis an náisiúnachas, tábhacht agus todhchaí na Gaeltachta, agus na trí mhórchúis a thug cúlú na Gaeilge sa naoú céad déag. Tá innéacs nua cuimsitheach ginearálta leis an eagrán seo.

Tá leabhar á scríobh aige a dhéanfaidh athchóiriú ó bhonn ar na téamaí atá pléite aige cheana maidir le feidhm agus tionchar na Gaeilge agus an chultúir ar stair agus ar shaol na tíre.

## Saol
Rugadh Seán de Fréine ar an 21ú lá de Mheitheamh na bliana 1927.

D'oibrigh sé mar ard-státseirbhíseach sa Roinn Airgeadais agus roimhe sin i ranna eile rialtais. D'oibrigh sé mar shainchomhairleoir bainistíochta in Éirinn agus thar lear chomh maith. 

Bhíodh sé ina bhall agus ina rúnaí ar Bhord na Leabhar Gaeilge tráth den saol. 

Scríobhann sé léirmheasanna go rialta ar an bhfilíocht agus ar ábhair eile ar an An Timire. 

## Tagairtí

catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
catagóir:Státseirbhísigh Éireannacha
Pisinae

Fofhine de phortáin san fhine Epialtidae is ea na Pisinae, comhdhéanta de na géinis seo a leanas:  
* *[[Acanthophrys]]* A. Milne-Edwards, 1865
* *[[Anamathia]]* Smith, 1885
* *[[Apias]]* Rathbun, 1897
* *[[Apiomithrax]]* Rathbun, 1897
* *[[Austrolibinia]]* Griffin, 1966
* *[[Chorilia]]* Dana, 1851
* *[[Chorilibinia]]* Lockington, 1877
* *[[Chorinus]]* Latreille, 1825
* *[[Delsolaria]]* Garth, 1973
* *[[Doclea (genus)|Doclea]]* Leach, 1815
* *[[Garthinia]]* Richer de Forges & Ng, 2009
* *[[Giranauria]]* Griffin & Tranter, 1986
* *[[Goniopugettia]]* Sakai, 1986
* *[[Guinotinia]]* Richer de Forges & Ng, 2009
* *[[Herbstia]]* H. Milne-Edwards, 1834
* *[[Holoplites]]* Rathbun, 1894
* *[[Hoplophrys]]* Henderson, 1893
* *[[Hoploplites]]* Rathbun, 1894
* *[[Hyastenus]]* White, 1847
* *[[Lahaina (genus)|Lahaina]]* Dana, 1851
* *[[Laubierinia]]* Richer de Forges & Ng, 2009
* *[[Lepidonaxia]]* Targioni-Tozzetti, 1872
* *[[Lepteces]]* Rathbun, 1893
* *[[Leptomaia]]* Griffin & Tranter, 1986
* *[[Libidoclaea]]* H. Milne-Edwards & Lucas, 1842
* *[[Libinia]]* Leach, 1815
* *[[Lissa (genus)|Lissa]]* Leach, 1815
* *[[Loxorhynchus]]* Stimpson, 1857
* *[[Lyramaia]]* Griffin & Tranter, 1986
* *[[Micippoides]]* A. Milne-Edwards, 1873
* *[[Microlissa]]* Pretzmann, 1961
* *[[Micropisa]]* Stimpson, 1858
* *[[Nasutocarcinus]]* Tavares, 1991
* *[[Naxioides]]* A. Milne-Edwards, 1865
* *[[Neodoclea]]* Buitendijk, 1950
* *[[Nibilia]]* A. Milne-Edwards, 1878
* *[[Nicoya (genus)|Nicoya]]* Wicksten, 1987
* *[[Notolopas]]* Stimpson, 1871
* *[[Oplopisa]]* A. Milne-Edwards, 1879
* *[[Oxypleurodon]]* Miers, 1886
* *[[Pelia]]* Bell, 1835
* *[[Phalangipus]]* Latreille, 1828
* *[[Pisa (genus)|Pisa]]* Leach, 1814
* *[[Pisoides]]* H. Milne-Edwards & Lucas, 1843
* *[[Rhinocarcinus]]* Richer de Forges & Ng, 2009
* *[[Rochinia]]* A. Milne-Edwards, 1875
* *[[Scyra]]* Dana, 1852
* *[[Sphenocarcinus]]* A. Milne-Edwards, 1875
* *[[Stegopleurodon]]* Richer de Forges & Ng, 2009
* *[[Thusaenys]]* Griffin & Tranter, 1986
* *[[Trachymaia]]* A. Milne-Edwards, 1880
* *[[Tylocarcinus]]* Miers, 1879

## Tagairtí
Hymenosomatidae

Fine de  phortáin iad  na **Hymenosomatidae,** le roinnt 110 speiceas curtha síos orthu i beagnach 20 ghéineas. Cuirtear na géinis seo a leanas sna Hymenosomatidae:  
**[[Amarinus (genus)|Amarinus]]*
**[[Apechocinus]]*
**[[Cancrocaeca]]*
**[[Crustaenia]]*
**[[Elamena]]*

**[[Elamenopsis]]*

**[[Guaplax]]*

**[[Halicarcinides]]*

**[[Halicarcinus]]*

**[[Halimena]]*
**[[Hymenicoides]]*
**[[Hymenosoma]]*

**[[Limnopilos]]*
**[[Micas (genus)|Micas]]*

**[[Neohymenicus]]*
**[[Neorhynchoplax]]*

**[[Odiomaris]]*
**[[Sulaplax]]*

**[[Trigonoplax]]*

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Roinn Comhshaoil & Oidhreachta Rialtas na hAstráile    &#x5B; **' &#x5D;</span></sup><sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;
Airgeadra cúltaca

mion|airgeadraí cúltaca
Airgeadra eachtrach a bhíonn i seilbh bainc cheannais is ea **airgeadra cúltaca**

* chun idirghabháil a dhéanamh i rátaí malairte agus 
* chun socraíocht a dhéanamh ar éilimh idir-rialtas.

Tá dollar na Stáit Aontaithe ar an airgeadra cúltaca is coitianta faoi láthair, Tá an euro agus sterling sa dara háit agus tríú háit faoi seach.

## Stair
'Sé dollar na Stáit Aontaithe ar an airgeadra cúltaca is mó ó na 1920idí ar aghaidh. Ach sa Mhórchúlú  Eacnamaíochta, dúnadh síos rialtas Mheiriceá ag tráth amháin. Bhí baol ann go rithfeadh an tír as airgead reatha chun iasachtaí a íoc, rud a tharraingeodh fíor-dhrochmheas ar na Stáit Aontaithe mar fiachóir. Dá dtarlódh sé, bheadh an baol ann go ngearrfadh tíortha eile ráta úis níos airde ar an tír d’iasachtaí as seo amach, agus go dtarraingeofaí amhras ar an dollar mar airgeadra cúltaca idirnáisiúnta. 
clé|mion

## Tagairtí

Catagóir:Airgeadra
An Bheithigh

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **An Bheithigh** air:
* An Bheithigh, Contae Dhún na nGall: mionghné i gContae Dhún na nGall
* An Bheithigh, Contae Mhaigh Eo (Crois Mhaoilíona): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Bheithigh, Contae Mhaigh Eo (Dún Fhíne): baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* An Bheithigh, Contae Ros Comáin: baile fearainn i gContae Ros Comáin
* An Bheithigh, Contae Shligigh: baile fearainn i gContae Shligigh
## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Hulk

mion|clé
Carachtar de chuid Marvel Comics is ea **Hulk** (**Robert Bruce Banner**).

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Sárlaochra
Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta

Eagraíocht idirnáisiúnta is ea an **Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta (ECFE)** a gcuimsíonn a ballraíocht don chuid is mó na tíortha is forbartha ó thaobh eacnamaíochta ar domhan (OECD nó Organisation for Economic Cooperation and Development). 
clé|mion|OECD, Château de la Muette, Paris
Soláthraíonn an OECD fóram rialta d'airí airgeadais agus trádála na rialtas éagsúil chun ceisteanna eacnamaíochta a fhearann ar a leasanna frithpháirteacha a phlé, go háirithe maidir le fás eacnamaíoch agus trádáil idirnáisiúnta a chur chun cinn, agus comhordaíonn sé soláthar Cúnaimh Eacnamúil do thíortha tearcfhorbartha. 

Is príomhfhoinse sonraí eacnamúla idirnáisiúnta é an OECD agus tiomsaíonn agus foilsíonn sé staitisticí caighdeánaithe idirthíre go rialta.

## Féach freisin

* Clár Measúnaithe Idirnáisiúnta Scoláirí

clé|mion|taobh istigh, Château de la Muette, Paris

## Tagairtí

Catagóir:Eacnamaíocht
Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Catagóir:ECFE
Oregoniidae

Fine  de phortáin, a bhíodh tráth san áireamh san fhine Majidae. Tá sí     comhdhéanta de na ceithre ghéineas *seo a leanas; Chionoecetes ann*, *Hyas*, *Macroregonia*, agus *Oregonia*.  

## Tagairtí
Ríthe Dhál Araí

Bhí **Ríthe Dhál Araí** i gceannas ar príomhríocht chúige Uladh, agus bhíodh siad in iomaíocht leis an Dál Fiatach le haghaidh ríogacht ruire na *[[Ulaid|nUlad]]*. Sna séú agus seachtú haoiseanna, cónaidhm scaoilte tuath ba ea na Cruithne, ach tháinig an *[[Dál nAraidi]]* chun cinn mar phríomhchlann na ríochta sa 8ú haois.  Bhí rí chathair an teaghlach suite i Ráith Mór ar Mhaigh Line in oirthear Aontroma.

## Ríthe Dáil Araí agus na gCruithne
Seo a leanas liosta de ríthe Dáil Araí agus na gCruithne

Ghlac ríthe níos deireanaí an Dáil Araí an sloinne Ó Loingsigh.

## Féach freisin
* Ríthe na nUladh

## Foinsí
* Annála na gCeithre Máistrí
* Annála Tiarnaigh
* Annála Uladh
* Leabhar Laighneach
* Sioncronachtaí Laud

* *The Laud Genealogies and Tribal Histories*, eag. Kuno Meyer
* *Genealogies from [[Rawlinson B 502]]*, tiomsaithe le Donnchadh Ó Corráin
* Francis John Byrne, *Irish Kings and High-Kings* 
* Daniel P. McCarthy, *The Chronology of the Irish Annals*

## Tagairtí
Gobadán gobleathan

Is éan é **gobadán gobleathan** (*C. falcinellus*). Is baill d'fhine na Scolopacidae é. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Robert Kee

Ba chraoltóir, scríbhneoir agus iriseoir Sasanach é **Robert Kee**, a rugadh i gCalcúta, Réimeas Briotanach sa bhliain 5 Deireadh Fómhair 1919. Fuair sé bás ar an 11 Eanáir 2013.

## Naisc Sheachtracha

* Ireland - A Television History

Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna in 2013
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Fir
Catagóir:Iriseoirí Sasanacha
ppCatagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha]]
Catagóir:Pearsanra míleata
Catagóir:Réimeas Briotanach san India
Catagóir:Scríbhneoirí Indiacha
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Staraithe
Lewis Capaldi

Is ceolteoir-cúmadoir Albanach é **Lewis Marc Capaldi** (a rugadh ar an 7 Deireadh Fómhair 1996). Bhuaigh sé duais sa Chomórtas BRITs 2019. I mí an Mhárta 2019, shroich an singil "Someone you Loved" #1 sa Ríocht Aontaithe, áit ar fhan sé ar feadh seacht seachtaine, agus i mí Dheireadh Fómhair sa bhliain chéanna, shroich sé #1 sna Billboard Hot 100 sna S.A. Aimníodh d'Amhrán na Bliana é don 62ú Gradam Grammy bliantúil. Bhuaigh an t-amhrán a leithéid de theideal ag Gradam BRITs 2020, agus bhuaigh Capaldi an duais don cheoltóir nua is fearr.

Ar an 17 Bealtaine 2019, d'eisigh Capaldi a chéad albam: *Divinely Uninspired to a Hellish Extent*. D'fhan an t-albam ag #1 ar chairteacha albam na R.A. ar feadh sé seachtaine. 

## Luathshaol
Rugadh Capaldi i nGlaschú. Bhí sé ina chónaí ann go dtí go raibh sé 4 bliana d'aois. Is é an páiste is sine as ceathrar. Is altra í a mháthair agus is ceannaí éisc é a athair. D'fhreastail Capaldi ar Acadamh Naomh Kentigern in Blackburn. Sa bhliain 2016, bhain sé dioplóma ardleibhéil náisiúnta amach in Ollscoil Nua Lanarkshire, Motherwell.

## Ceol
D'fhoghlaim Capaldi na drumaí agus an giotár a sheinm agus dhá bhliain d'aois slánaithe aige. Thosaigh sé ag casadh i dtithe tábhairne ag a 9. Ag a 17, thug sé a shaol dá ghairm sa cheol. Tháinig an bainisteoir ceoil, Ryan Walter ar Capaldi tar éis do Capaldi taifead iPhone a rinne sé ina sheomra leapa a uaslódáil go Soundcloud.

## Tagairtí


Catagóir:Ceoltóirí Albanacha
Lá Domhanda na Sochaí Faisnéise

Ceiliúrtar **Lá Domhanda na Sochaí Faisnéise** ar 17 Bealtaine gach bliain, urraithe ag na Náisiúin Aontaithe.   Roimh 2017, tugadh ar an ócáid, an "Lá Domhanda na Teileachumarsáide agus na Sochaí Faisnéise".

* Téama i 2021 ná dlús a chur leis an gclaochlú digiteach in amanna dúshlánacha.
*Téama i 2020ː "Ceangail 2030: TFC-aí ar son na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe (SFI-anna)".
*Téama i 2019 ná go laghdófaí an bhearna caighdeánaithe.
*Téama i 2018 ná gur chóir a chur ar chumas gach duine úsáid dhearfach a bhaint as an intleacht shaorga.
* Téama i 2017ː  "Olltiomsú Sonraí ar mhaithe le hOlltionchar".
* Téama i 2016ː 'Fiontraíocht TFC i gcomhair Tionchair Shóisialta'

## Tagairtí

Catagóir:Féilte idirnáisiúnta
Catagóir:Sochaí
Catagóir:Faisnéis
Faoileán Heuglin

Is éan é **faoileán Heuglin** (*Larus fuscus heuglini*). Is baill d'fhine na Laridae é. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Faoileán gáiriteach

Is éan é **faoileán gáiriteach** (*Larus cachinnans*). Is baill d'fhine na Laridae é. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Faoileán scadán cosbhuí

Is éan é **faoileán scadán cosbhuí** (*Larus michahellis*). Is baill d'fhine na Laridae é. 

## Féach freisin

* Faoileán scadán, faoileán, geabhróg, meirleach

## Tagairtí

Catagóir:Faoileáin
Sléibhín Pallas

Is éan é **sléibhín Pallas** (*Ichthyaetus ichthyaetus*). Is baill d'fhine na Laridae é. 

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Acht Bunreachta (Leasú Uimhir 16), 1929

link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Seal_of_the_Irish_Free_State.png|alt=|mion|Séala Mor do Shaorstát Éireann
Rinneadh trí leasú ar Bhunreacht Shaorstát Éireann ar an 14 Bealtaine 1929 (uimhreacha 14-16).

Faoin leasú ba thábhachtaí i measc na dtrí cinn, Leasú Uimhir 16, cuireadh fad ocht mbliana (ó 1930 go dtí 1938) leis an tréimhse inar fhéad an tOireachtas leasuithe a dhéanamh ar an mBunreacht gan iad a chur faoi reifreann an phobail. 

Sheas an Chúirt Uachtarach le bailíocht an Achta seo (in ainneoin na breithe easaontaí a thug an Príomh-Bhreitheamh Ó Cinnéide) sa chás The State (Ryan) v Lennon [1935] IR 170.

## Tagairtí

Catagóir:Bunreacht na hÉireann
Catagóir:Dlí na hÉireann
Siolla

Is sraith litreacha scríofa chun ionadaíocht a dhéanamh de shiollaí agus (i dteangacha éigean nó céimeanna scríbhneoireacht) le haghaidh na aibítre é **siolla**. Tugtar *lide* air i nGaeilge na hAlban.
'

Catagóir:Gramadach na Gaeilge
Fred Willard

Ba aisteoir Meiriceánach  é **Frederick Charles Willard** a rugadh ar an 18 Meán Fómhair, 1939 i Shaker Heights, Ohio agus a fuair bás ar an 15 Bealtaine, 2020). 

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Básanna in 2020