Joseph R. Fisher

Abhcóide, eagarthóir nuachtáin, agus údar as Cúige Uladh ab ea **Joseph Robert Fisher** (1855 - 26 Deireadh Fómhair 1939). D'athraigh Fisher a shlí bheatha idir obair mar iriseoir i nuachtáin laethúla Londan, cleachtas dlí mar abhcóide, eagarthóireacht a dhéanamh ar an nuachtán laethúil aontachtach liobrálacha Bhéal Feirste, agus leabhair a údarú ar ábhair mar pholaitíocht na hÉireann agus na hEorpa agus dhlí an phreasa. Ba é an ról ba shuntasaí a bhí ag Fisher ná a cheapachán mar choimisinéir Aontachtaithe ar Choimisiún Teorann na hÉireann, an comhlacht a bunaíodh faoi Chonradh Angla-Éireannach 1921 chun cinneadh a dhéanamh ar leagan amach na teorann idir Saorstát na hÉireann agus Tuaisceart Éireann. 

## Luathshaol agus gairme
Rugadh Fisher i Raffrey, Contae an Dúin, Éire i 1855, mac níos óige leis an gcléir Ringland Fisher, ministir na heaglaise Preispitéireach i Raffrey. Cuireadh oideachas air in Institiúid Acadúil Ríoga Bhéal Feirste, Béal Feirste, agus in Ollscoil na Banríona, Gaillimh, agus bhain sé BA amach in 1876. Bhí Fisher ina eagarthóir eachtrach ar an London Daily Chronicle go dtí 1881 agus ina eagarthóir cúnta ar an London Evening Standard ina dhiaidh sin. Glaodh chun an Bharra air ag aois déanach i 1888,  agus chleacht sé go dtí 1900, nuair a d’fhill sé ar Bhéal Feirste.  Go luath i 1900, rinneadh Fisher ina eagarthóir ar an Northern Whig, páipéar laethúil aontachtach liobrálacha, agus d’fhan sé sa phost sin go dtí an Chéad Chogadh Domhanda. 

## Coimisiún Teorann na hÉireann
mion|400x400px| Joseph R. Fisher (an dara duine ó chlé) ag an gcéad cruinniú de chuid Choimisiún Teorann na hÉireann in Éirinn, 11 Nollaig 1924.
Ba é cuspóir Acht Rialtas na hÉireann 1920 réiteach buan a sholáthar ar éilimh cheannairí náisiúnaithe na hÉireann ar uathriail pholaitiúil, ar a dtugtar “Home Rule”, trí fhéinrialtas réigiúnach teoranta a thabhairt d’Éirinn laistigh de Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann.  Rinne an tAcht foráil do pharlaimintí féinrialaithe ar leithligh do Thuaisceart Éireann agus do Dheisceart na hÉireann, agus an dá cheann acu fágtha sa Ríocht Aontaithe agus an dá pharlaimint a bheith fo-ordaithe do pharlaimint Westminster. Bunaíodh an pharlaimint agus na hinstitiúidí rialtais do Thuaisceart Éireann go luath, ach thug tromlach mór na Teachta Parlaiminte a d’fhill sa toghchán sna 26 chontae a ndílseacht do Dáil Éireann, nár aithníodh ag rialtas na Breataine, agus dá bhrí sin rinne siad díospóid “Deisceart Éireann” mar aonán polaitiúil agus as a leanadh dlús Chogadh Saoirse na hÉireann. 

Bhunaigh an Conradh Angla-Éireannach a chuir deireadh leis an gcogadh i mí Eanáir 1922 agus na dlíthe a chuir an conradh i bhfeidhm Saorstát Éireann in ionad “Deisceart na hÉireann” agus a thug deis do Thuaisceart Éireann rogha an diúltaithe a bhaint as an Saorstát nua. Rinne Tithe Pharlaimint Thuaisceart Éireann amhlaidh go cuí an 7 Nollaig 1922, an lá tar éis Bhunú Saorstát na hÉireann, agus mar sin deighilt na hÉireann.

Dúradh sa Chonradh Angla-Éireannach, dá roghnódh Tuaisceart Éireann gan dul isteach sa Saorstát, gurb í an teorainn eatramhach idir an dá stát an teorainn a raibh ann cheana idir Tuaisceart Éireann agus Deisceart na hÉireann teorainneacha an chontae idir na sé chontae san Oirthuaisceart agus an chuid eile den oileán. In Airteagal 12 den Chonradh bhí foráil lena mbunaítear coimisiún teorann a chinnfeadh an teorainn bhuan. Shonraigh an Conradh freisin go mbeadh trí bhall ag an gcoimisiún. Bhí rialtais na Ríochta Aontaithe, Saorstát na hÉireann agus Thuaisceart Éireann chun ball amháin a ainmniú don choimisiún. 

Ghlac na ceannairí sa Saorstát, ag tacú agus ag cur i gcoinne an chonartha, leis go mbronnfadh an Coimisiún réimsí náisiúnaithe den chuid is mó, mar Chontae Fhear Manach, Contae Thír Eoghain, Londonderry Theas, Ard Mhacha Theas agus South Down, agus Cathair Dhoire, don Saorstát agus nach mbeadh iarsma Thuaisceart Éireann inmharthana go heacnamaíoch agus go roghnódh sé aontas leis an gcuid eile den oileán sa deireadh. Dhiúltaigh rialtas Aontachtaithe Uladh i dTuaisceart Éireann, áfach, an coimisinéir a theastaíonn uaidh a cheapadh, ar mian leis "ní orlach amháin" de chríoch na sé chontae parlaiminte a ghabh siar a ghéilleadh.  

Rinne rialtas an Lucht Oibre sa Bhreatain Mhór agus rialtas Saorstát na hÉireann reachtaíocht chun ligean do rialtas na Breataine ionadaí a fhorchur thar ceann na nAontachtóirí. Bhí cáil ar Fisher as a bheith ina aontachtaithe lofa ach liobrálacha, agus d’fhógair Ramsay MacDonald ceapachán Fisher an 18 Deireadh Fómhair 1924. Bhí sé le bheith ag obair le beirt choimisinéir eile, Richard Feetham agus Eoin MacNeill.

## Comhaontú maidir le Teorainn na hÉireann
Bhí an triúr coimisinéir ag obair agus chaith siad an chuid is mó de 1925 ag tabhairt cuairte ar phobail gar don teorainn, ag glacadh ráitis i scríbhinn agus ag reáchtáil éisteachtaí briathartha “i gceamara”.  Léirmhínigh coimisinéir rialtas na Breataine, Richard Feetham, sainordú an choimisiúin go cúng agus mar sin le vóta Fisher, bhí tromlach dhá-le-duine ann le haghaidh ach mionathruithe ar an teorainn. An 7 Samhain 1925, d’fhoilsigh nuachtán coimeádach Sasanach, The Morning Post, nótaí sceite den chaibidlíocht, lena n-áirítear dréacht-mhapa a mhol go n-aistreofaí codanna in oirthear Dhún na nGall go Tuaisceart Éireann. Chonacthas gur mór an náire é sin i mBaile Átha Cliath.

De réir an Oxford Dictionary of National Biography, bhí Fisher freagrach as an sceitheadh nuacht. Dúirt Fisher le Florence Reid, bean chéile DD Reid, MP, ceannaire Aontachtaithe Uladh i bparlaimint Westminster, nach ndéanfadh an tuarascáil aon athruithe móra. Scríobh Fisher chuig Edward Carson, iarcheannaire Chomhghuaillíocht Aontachtaithe na hÉireann, á dhearbhú dó go mairfeadh ‘obair láimhe’ Carson i gcruthú stát Thuaisceart Éireann.  Bhí amhras ar airí rialtas na hÉireann gurb é Fisher an foinse, agus Fisher mar nuachtán Aontachtach.

Chuir an sceitheadh preasa, cibé acu le Fisher é nó nach ea, deireadh le hobair an Choimisiúin go héifeachtach. D'éirigh coimisinéir rialtas na hÉireann, Eoin MacNeill, as a phost coicís ina dhiaidh sin an 20 Samhain, cé gur lean Fisher agus Feetham, na coimisinéirí eile, lena gcuid oibre gan MacNeill.

Mar gheall ar an sceitheadh agus an t-éirí as cuireadh an chaibidlíocht teorann i gcomhaontú níos leithne, a tugadh i gcrích an 3 Nollaig 1925 idir rialtais na Breataine agus na hÉireann. Bheadh éifeacht dlí láithreach ag foilsiú dámhachtain an Choimisiúin agus mar sin sula bhféadfadh sé sin tarlú, chuaigh rialtas an tSaorstáit i mbun cainteanna le rialtais na Breataine agus Thuaisceart Éireann. Ina theannta sin, bhí easnamh trádála Shaorstát na hÉireann ag fás agus ní raibh sé in ann na leibhéil chaiteachais shóisialta a bhí ann a chomhlíonadh, ach bhí oibleagáidí ar an Saorstát faoi Airteagal 5 den Chonradh sciar pro-rata d’fhiach poiblí na Stát Aontaithe a íoc. Ríocht. 

Bhí an rialtas Coimeádach a tháinig in áit chomhrialtas gairid Lucht Oibre-Liobrálach Ramsay MacDonald ag iarraidh díospóidí na hÉireann a sheachaint. 

Réitíodh i gcomhaontú mhí na Nollag oibleagáidí airgeadais an Chonartha mar mhalairt ar an teorainn a fhágáil gan athrú. Go luath an tráthnóna sin, thug an triúr príomh-aire faisnéis do Fisher agus Feetham mar aon le Winston Churchill, mar Sheansailéir an Státchiste. Chuir an dá choimisinéir a bhí fágtha a dtuairim in iúl faoi na fadhbanna a thiocfadh as mainneachtain an aimhrialtachtaí níos áiféisí ar an teorainn a choigeartú, go háirithe Protastúnaigh oirthear Dhún na nGall (a raibh “Doire mar bhaile margaidh”); Pettigo agus Belleek, Contae Fhear Manach (an dá cheann acu trasna na teorann); agus ceantair Drummully and Clones i gContae Mhuineacháin, nach raibh codanna díobh inrochtana de bhóthar ach ó Thuaisceart Éireann. D'iarr na polaiteoirí ar na coimisinéirí go ndéanfaí an tuarascáil "a dhó nó a adhlacadh". Bhí an plé idir-rialtasach faoi an tuarascáil a chur faoi chois, agus an tuarascáil féin ina rún go dtí 1969. I ndeireadh na dála, chuir na trí rialtas an comhaontú gan aon athruithe i gcrích agus rinne an Coimisiún stampáil air. Tháinig foilsiú thuarascáil an Choimisiúin nó nár tháinig chun bheith ina neamhábharthacht dlíthiúil ach tá sé conspóideach i gcónaí.

## Níos déanaí sa saol
70 bliain d’aois ag deireadh obair an Choimisiúin, chuaigh Fisher ar scor go Londain; bhí a aitheasc i ndlísheomraí abhcóidí i gCúirt Essex, Middle Temple. D’éag sé, gan phósadh, an 26 Deireadh Fómhair 1939 ag 12 Lancaster Drive, Hampstead, gar do stáisiún Swiss Cottage. 

## Leabhair agus foilseacháin eile
* "Law of the Press" (in part; with J. A. Strahan) (1891).  London: William Clowes and Sons.
* "Finland and the Tsars" (1899). London: Edward Arnold. 
* "The End of the Irish Parliament" (1911). London: Edward Arnold.
* "Finland" in The Encyclopædia Britannica (11th ed.), 1911 (in part; with Peter Alexeivitch Kropotkin and John Scott Keltie)

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Básanna i 1939
Catagóir:Daoine a rugadh i 1855
Catagóir:Pages with unreviewed translations