Cúcabarra

Is cruidíní crainn talún iad na **cúcabarraí** ar baill den fhine Alcedinidae agus den ghéineas ***Dacelo*** iad. Tá an cruidín seo de bhunadh na hAstráile agus na Nua-Ghuine agus bíonn siad idir 28 agus 47 cm (11 agus 19 orlach) i bhfad le meáchan thart faoi 300 g (11 unsa). Is focal iasachta é ainm an éin seo ón *[[Wiradjuri]] guuguubarra* ar onamataipé dá ghlao í. Úsáidtear glao gáiriteach an éin seo atá ard agus sainiúil go forleathan mar mhaisíocht fuaime stoc i gcás a mbíonn díthreabh na hAstráile nó dufair thrópaiceach á cur i láthair agus is forleithne atá sí i seanscannán amhail The Lost World: Jurassic Park agus The Wizard of Oz. 

Aimsítear an cruidín seo i ngnáthóga amhail foraoisí taise agus sabhána tur chomh maith le háiteanna uirbeacha le crainnte arda nó in aice le huisce reatha. Cé gur baill den fhine níos forleithne "cruidíní" iad, ní bhaineann na cúcabarraí go dlúth le huisce. 

## Tacsanomaíocht
Thug an zó-eolaí Sasanach William Elford Leach an géineas *Dacelo* isteach sa bhliain 1815. Is é an cúcabarra gáiriteach eiseamlár an speicis seo. Is anagram é ainm an ghéinis *Dacelo* de *alcedo* arb é an focal Laidine ar an chruidín. Fuair staidéar móilíneach a foilsíodh sa bhliain 2017 amach go raibh an géineas Dacelo, mar a leagadh amach, paraifiliginiteach. Rinneadh an cúcabarra sluasaid-ghobach a rangú sa ghéineas monaichineálach *Clytoceyx* sula rinneadh é a athrangú sa ghéineas *Dacelo* mar gheall ar fhianaise paraifíliginiteach.

## Rangú agus Speicis
Féadfar cúig speiceas cúcabarra a aimsiú san Astráil, sa Nua-Ghuine agus sna hOileáin Arú: 

Is iomaitheoirí díreacha iad na speicis gháiriteacha agus ghormeiteacha sna háiteanna a fhorluíonn a raonta gnáthaithe, rud nach bhfuil coitianta i measc speicis gharghaolta. Tugann sé seo le fios gur in iargúltacht a d'éabhlóidigh an dá speicis seo, b'fhéidir le linn tréimhse a raibh an Astráil agus an Nua-Ghuine níos faide amach óna chéile.

Glaonn muintir na Kamilaroi/Gamilaraay agus na Wiradjuri ”guuguubarra” ar an chúcabarra gháiriteach. Is de bhunadh mórthír na hAstráile Thoir é. 

Tá cúcabarraí démhorfach ó thaobh a ngnéasanna de. Is furasta é seo a fheiceáil sna speicis ghormeiteacha agus tarr-ruadhonna toisc eireabaill ghorma a bheith ar fhireannaigh agus eireabaill ruadhonna a bheith ar bhaineannigh.

## Iompar
mion|Grianghraf gar-amhairc de chúcabarra in Sydney na hAstráile
Ainmhithe feoiliteacha iad na cúcabarraí go príomha a itheann lucha, nathracha, feithidí, reiptílí beaga agus óga éan eile. Murab ionann is cruidíní eile, ní minic a itheann cúcabarraí éisc, cé go dtógfaidh siad éisc órga ó locháin ghairdín má bhíonn an deis acu. Beathaítear le bia atá oiriúnach d'éin chreiche i ngairdíní ainmhithe iad. 

Cé go nglacfadh formhór éan le dáileacháin bia ó láimh agus go dtógfaidís feoil ó fhulachtaí, ní mholtar iad a bheathú le mairteoil mhionaithe nó le bia peata toisc nach bhfuil a ndóthain cailciam ná gairbhseach iontu.

### Nósanna Seilge

Is minic a fheictear cúcabarraí ar feitheamh dá gcreacha ar línte tarchuir leictreachais agus ar ghéaga ísle crainnte. Tumamn siad síos nuair a fheiceann siad a gcuid creiche agus beireann siad greim air lena ngoba láidre. Má tá an chreach beag go leor íosfar ina iomlán í, ach mura bhfuil, buaileann an cúcabarra í in aghaidh crann nó na talún chun í a bhogadh ar mhaithe le hithe níos éasca. 

Tá siad cosantach faoina bhfearann, seachas an cúcabarra tarr-ruadhonn a bhíonn cónaí orthu lena n-óga ón aimsir díreach caite. Marcálann siad a bhfearann go minic trí chasadh a gceiliúir.

### Réim Bia

Cuimsíonn réim bia na gcúcabarraí laghairteanna, nathracha nimhe, froganna, creimirí, ciaróga, péisteanna, feithidí agus mamaigh bheaga eile. 

### Gnáthóg

Tá cónaí orthu i gcoillte scléirifillí agus i bhforaoisí oscailte, i ngach mór aon áit le crainnte atá mór go leor chun neadacha a thógáil agus áiteanna creiche oscailte. Tá líon na gcúcabarraí g dul in éag de dheasca creachadóirí, easpa creiche agus na timpeallachta. 

## Caomhantas
Liostaítear chuile speicis cúcabarra mar speicis is lú imní. Cosnaíonn dlí na hAstráile éin dhúchasacha na hAstráile, na cúcabarraí ina measc.

## Sa Chultúr Choiteann
mion|An Cúcabarra Breac
Tá fuaim shainiúil an chúcabarra gháiritigh an-chosúil le gáire an duine daonna agus baintear úsáid fhorleathan aisti in léiriúcháin scannánaíochta agus teilifíse agus in marcaíochtaí áirithe i bpáirc shiamsaíochta théama Disney, beag beann ar shuíomhanna na ndufairí san Afraic, san Áise nó i Meiriceá Theas. Tá cúcabarraí le feiceáil in roinnt cluichí ríomhaire amhail *[[Lineage II]]*, *[[Battletoads]]* agus *[[World of Warcraft]]*. Tá carachtar Astrálach le feiceáil sa tsraith theilifíse *Splatalot!* darb ainm "Kookaburra" a bhfuil feisteas le sciatháin mhaisiúla amhail clúmh an éin agus gáire ardairde sainiúil air. Ceann den trí shonóg a roghnaíodh do Chluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2000 in Sydney ab ea 'Olly an Cúcabarra'. Ba iad 'Millie an tEicidneach' agus 'Syd an Platapas' an dá shonóg eile. Baineadh úsáid as ceiliúr an chúabarra darb leasainm "Jacko" mar théama oscailte stáisiúin Raidió ABC agus craoltaí thar lear Raidió na hAstráile.

### Leabhar

* Téama oscailte Raidió ABC ab ea bunadh an leabhair do pháistí le Brooke Nicholls dar teideal *Jacko, the Broadcasting Kookaburra - His Life and Adventures*.
* Tá ról lárnach ag an chúcabarra gháiriteach i bplota leabhair 1969 William Arden *The Mystery of the Laughing Shadow* (ceann de thrí leabhar na sraithe **[[Three Investigators]]''<nowiki/>' do léitheoirí óga).
* Sa ghearrscéal ''Nowhere to Go'' le Barry Woods.

=== Scannán ===

[[Íomhá:Newly hatched chicks of Australian Laughing Kookaburra.jpg|mion|Trí chúcabarra óga tar éis a dteacht amach]]

* Is féidir iad a chloisteáil in roinnt scannáin luaithe de chuid [[Johnny Weissmuller]] agus den chéad uair ina scannán ''Tarzan and the Green Goddess''(1938).
* Is féidir an glao a chloisteáil in ''[[The Wizard of Oz (scannán)|The Wizard of Oz]]'' (1939), ''[[The Treasure of the Sierra Madre]]'' (1948), ''[[Swiss Family Robinson (scannán 1960)|Swiss Family Robinson]]'' (1960), ''[[Cape Fear (scannán 1962)|Cape Fear]]'' (1962), ''[[The Lost World: Jurassic Park]]'', agus scannáin eile.
* Is glao mionathraithe cúcabarra é glao na deilfe sa tsraith theilifíse ''[[Flipper (sraith theilifíse 1964)|Flipper]]'' (1964-7).
* Déanann an carachtar Billy ([[David Gulpilil]]) aithris fhoirfe ar ghlao an chúcabarra sa scannán Astrálach ''[[Mad Dog Morgan]]'' (1976).
* Is féidir an glao a chloisteail ag tús an scannáin ''[[Raiders of the Lost Ark]]'' (1981) agus iad sa dufair.
* Is féidir an glao a chloisteail sa scannán Astrálach ''[[True History of the Kelly Gang]]'' (2019) agus an Constábla Mhic Phádraig agus é ag imscrúdú na gcéad dhúnmharuithe le Grúpa Meirleach nua-bhunaithe Uí Cheallaigh.
* Namhaid uileghabhálach an scannáin ''[[Koala Man]]'' (2023) is ea an carachtar darb ainm Christopher a ghlacann leis an teideal "The Kookaburra". [[Jemaine Clement]] a ghuthaigh é. Is é iar-chara an charachtair teidil an [[deargnamhaid]] atá aige anois agus déanann sé glaonna cosúil leis an chúcabarra go minic.

=== Ceol ===

[[Íomhá:Blue-winged kookaburra arp.jpg|mion|Cúcabarra Gormeiteach fireann]]
*Is amhrán do pháistí aitheanta a scríobhadh sa bhliain 1932 le Marion Sinclair é "[[Kookaburra (amhrán)|Kookaburra]] [sits in the old gum tree]".
*Eisíodh "Kookaburra" leis an [[Cúpla Cocteau|chúpla Cocteau]] ar a gceirnín leathfhada 1985 ''[[Aikea-Guinea]]''.
*Tá "Kookaburra" le [[John Vanderslice]] ar a albam 2007 ''[[Emerald City (albam John Vanderslice)|Emerald City]]''.
*Is as Contae Durham don bhanna ceoil Sasanach **The Kookaburras*<nowiki/>'.
*Tá na liricí "... the Laughing Kookaburras call ..." le cloisteáil san amhrán "*Across the Hills of Home*" ar an albam *Something of Value* le [[Eric Bogle|hEric Bogle]].
*Tá an seoladh *Kookaburra, an Astráil* ag BFD Records agus BFD Productions, arb iad dáileoirí agus/nó sealbhóirí cóipchirt den chuid is mó d'albaim dhíolama rac-gharáiste agus rac-shícedeileacha sa tsraith *Pebbles*. 
*Tá na liricí "Well the kookaburra laughed ..." le fáil san amhrán "*Old Man Emu*" le [[John Williamson (amhránaí)|John Williamson]].
*Tá glao an chúcabarra le fáil sna hamhráin "Doom City" ón albam *Flying Microtonal Banana* agus "All is Known" ón albam *Gumboot Soup* leis an bhanna cheoil Astrálach [[King Gizzard and the Lizard Wizard]] a eisíodh sa bhliain 2017.

=== Stampaí ===

[[Íomhá:Australia-Stamp-1946 BCOF Wartime Overprint.jpg|mion|Stampa a d'eisigh [[Fórsa Forghabhála an Chomhlathais Bhriotanaigh]] den chéad uair sa bhliain 1946]]
*Eisíodh stampa leathphingine sa bhliain 1914.
*Eisíodh stampa cómórtha Astrálach don Taispeántas Stampshanais Idirnáisiúnta 1928 in Melbourne. 
*Eisíodh stampa leathphingine sa bhliain 1932.
*Tá péire cúcabarra le feiceáil ar stampa Astrálach 38¢ a eisíodh sa bhliain 1990.
*Eisíodh stampa idirnáisiúnta Astrálach $1.70 le cúcabarra maisithe sa bhliain 2013.
*Eisíodh stampa $1.10 de chúcabarra gáiriteach sa bhliain 2020. 

=== Airgead ===

[[Íomhá:Reverse of two ounce Kookaburra proof coin from the Perth mint.jpg|mion|Taobh cúil an bhoinn phrofa Cúcabarra rilíf ard dhá unsa a bhuail Mionta Perth.]]
*Tá bonn Astrálach darb ainm an [[Cúcabarra Airgead]] á buaileadh go bliantúil ón bhliain 1990 ar aghaidh.
*Bhí an cúcabarra le feiceáil ar [[Nóta fiche dollair Astrálach|nótaí fiche dollair Astrálacha]] go han-mhinic.

=== Úsáid thar spóirt ===

*Chaill an luamh [[Rannóg 12 Méadar|12m]] *Kookaburra III* [[Corn Mheiriceá]] sa bhliain 1987.
*Baistear [[foireann Astrálach haca na bhfear]] as an chúcabarra. Ba iad seaimpíní an domhain sa [[haca]] sna blianta 1986, 2010 agus 2014.
*Baistear an comhlacht trealamh spóirt Astrálach '[[Kookaburra Sport]]' as an chúcabarra.

== Tagairtí ==


== Leabharliosta ==
Brooke Nicholls; Dorothy Wall (illus.) (1933). *Jacko, the Broadcasting Kookaburra — His Life and Adventures''. Sydney: Angus & Robertson.

## Léitheoireacht Bhreise

* Sceitsí agus glaonna an chúcabarra ar shuíomh Gharraithe Náisiúnta Lus na hAstráile. Cartlannaithe ón bhunleagan ar 2008-07-20. Aisghafa 2010-09-03.

## Nascanna Seachtracha

* Físthaifead gar-amhairc de cheiliúr an chúcabarra
Catagóir:Éin