open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Láithreach

Is baile fearainn i gContae Fhear Manach é **Láithreach**. Tá sé suite i bparóiste sibhialta Trory agus i mbarúntacht stairiúil Thír Cheannada. Tá sé i ngar d'Aerfort Inis Ceithleann.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Fhear Manach
John Doherty

Ba fhidléir Éireannach é **John Doherty** (1900 &ndash; 26 Eanáir, 1980).

Rugadh John Doherty in Ard an Rátha, Co. Dhún na nGall. Rugadh é sa bhliain 1900, agus ba de chlann cháiliúil de chuid an lucht siúil é, daoine a d'oibrigh mar ghaibhne stáin agus mar thrádálaithe capall. Thángthas ar a theastas breithe le blianta beaga anuas, agus tuigtear uaidh sin gur sa bhliain 1900 a rugadh é, in áit 1895, rud a ndearnadh taifead go hearráideach de i roinnt foilseacháin éagsúla. Fidléir a bhí in athair s'aige, Mickey Mór, fosta, agus bhí cúpla duine eile dá chuid deartháireacha agus dá chuid deirfiúracha a bhí ábalta ar an fhidil a bhualadh. Phós Mickey Mór Mary McConnell, amhránaí (a raibh cáil ar a deartháireacha Alec agus Mickey mar cheoltóirí i nDeisceart Dhún na nGall). Bhí naonúr páistí acu, agus ba é John an duine ab óige sa chlann. In agallamh a rinne sé sna 1970idí dúirt sé go raibh air a bheith ag cleachtadh i scioból nuair a bhí sé ina dhéagóir, nó ní raibh cead aige an fhidil a bhualadh i gcomhluadar a thuismitheoirí go dtí go raibh máistreacht aige ar *"Bonny Kate"*. Chuala sé taifeadtaí de James Scott Skinner agus rinne sé aithris ar an stíl a bhí aige. Bhí sé de nós ag a dheartháir, Mickey, an fhidil a bhualadh i stíl a bhí cosúil leis an stíl a bhí ag Michael Coleman. Rinneadh taifeadtaí de Mickey fosta, agus tá sé le cluinstin ar an albam *"The Gravel Walks"*.

## Tagairtí

* Leabhar: "Between the Jigs and the Reels" le Caoimhín Mac Aoidh (1994)

## Naisc sheachtracha

* Comhaltas 

Catagóir:Básanna i 1980
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1900
Catagóir:Veidhleadóirí
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
An Machaire Buí, Contae Fhear Manach

Is barúntacht i gContae Fhear Manach é **an Machaire Buí**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Fhear Manach
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Fhear Manach
An Machaire Steafánach

Is barúntacht i gContae Fhear Manach é **an Machaire Steafánach**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Fhear Manach
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Fhear Manach
Maol Leathan

Is baile fearainn i gContae Fhear Manach é **Maol Leathan** (Béarla: *Moylehid*) nó b'fhéidir **Maol Leithid**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Fhear Manach
Tír Cheannada

Is barúntacht i gContae Fhear Manach í **Tír Cheannada**.  Siar uaidh tá Loch Éirne Íochtarach agus Loch Éirne Uachtarach ó dheas, agus suite in aice le seach mbarúntacht eileː  Clanawley agus Machaire Buí ar an taobh thiar;  Lurg agus an Ómaigh Thoir sa tuaisceart; Clochar ar an taobh thoir; agus Machaire Stiabhna agus Cnoc Ninnidh ó dheas.

## Staire
## Tagairtí

Catagóir:Contae Fhear Manach
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Fhear Manach
Páirc an Bruiscear

Is staidiam i gContae Fhear Manach í **Páirc an Bruiscear** (Béarla: *Brewster Park*). 18,000 duine a thoileann an staidiam.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Fhear Manach
Teampall Carraig

Is eaglais i gContae Fhear Manach é **Teampall Carraig**.

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Eaglaisí in Éirinn
Catagóir:Contae Fhear Manach
Catagóir:Críostaíocht sa Ríocht Aontaithe
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Cill Eanaigh

Is paróiste i gContae Mhuineacháin agus i gContae Lú í **Cill Eanaigh**. Tá Cill Eanaigh in aice le Carraig Mhachaire Rois. Tá 31 baile fearainn i gContae Mhuineachaín agus 11 i gContae Lú. 

Tá foireann peile ag an pharóiste, Killanny Geraldines. Áfach, níor bhuaigh siad craobh an chontae riamh ach scrioch siad an cluiche ceannais i 1929, 1946, agus 1950.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Catagóir:Contae Lú
Corr Bhlonaige

Is baile fearainn i gContae Mhuineacháin í **Corr Bhlonaige**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Méidé (bean)

Is bean as miotaseolaíocht na Gréige í **Méidé** nó **Meidéa** (Gréigis: Μήδεια, *Mēdeia*; Béarla: *Medea*). Ba í iníon Rí Aidhéitéas Cholcas í, neacht Circe, gariníon an dé gréine Helios, agus bean chéile an laoich Iasón.

## Féach freisin

* An tSean-Ghréig
* Miotaseolaíocht na Gréige

## Naisc sheachtracha
## Tagairtí

Catagóir:An tSean-Ghréig
Catagóir:Miotaseolaíocht na Gréige
An Seisceann, Contae Mhuineacháin

Is baile fearainn i gContae Mhuineacháin é **an Seisceann**, timpeall ar 3 mhíle slí ón Bhoth. Tá sé suite sna cnoic ag bun Shliabh Beag. An Seisceann Mór a bheirtear ar chuid de, agus an Seisceann Beag ar an chuid eile. 

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Eanaigh Gheala

Is baile fearainn i gContae Mhuineacháin iad **Eanaigh Gheala**. suite in oirthear Chontae Mhuineacháin in Éirinn idir Baile na Lorgan agus Cluain Tiobraid. I ndaonáireamh 2022, bhí daonra 205 ag Annyalla.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Tigh Thaláin

Is paróiste i gContae Mhuineacháin é **Tigh Thaláin**.tá Tigh Thaláin suite ar an teorann le chontae Ard Mhaca.

Téann Canáil Uladh as úsáid trí cheantar an pharóiste, mar a dhéanann na bóithre N12, R185, agus R213. Tá Ionad Spóirt Pobail ag an N12 ag Tigh Thaláin.

## Tagairtí

## Stair
Is é Tyholland an paróiste is lú sa chontae agus tá teorainn aige le Co. Ard Mhacha sa Bhaile Meánach. Ar feadh tamaill tugadh paróiste Dhonncha air agus ina dhiaidh sin bhí sé i bparóiste Mhuineacháin.  Ba chuairteoir tábhachtach é Ó Donnabháin Rosa ar theaghlach Rís agus ar an bparóiste le linn thréimhse na bhFíníní. Chuir muintir Rice go mór le saol polaitiúil an chontae, agus is comóradh é Cros Mhór Cheilteach in Eaglais Pharóiste Tyholland ar an obair a rinne an teaghlach sin dá bparóiste dúchais agus d'Éirinn.

## Péil
Thosaigh Tyholland G.F.C i 1952 tar éis d'fhoireann Tyholland sraith pharóiste a bhuachan sa Bhaile Meánach. Spreag an rath sin an paróiste chun cleamhnas a dhéanamh le foireann i 1953 agus é a chur isteach sa chraobh.

Bhí an club cleamhnaithe mar Tyholland St. Patrick's agus fuarthas "The Meadow" mar pháirc imeartha, a d'fhanfadh síos tríd na blianta. Aontaíodh dathanna na gclubanna de gheansaithe dearga agus coiléar bán agus ag deireadh na bliana 1952 bhí Tyholland anois dírithe ar a gcéad chluiche craoibhe.

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Comhairle Contae Mhuineacháin

Is comhairle i gContae Mhuineacháin í **Comhairle Contae Mhuineacháin.** Tá fiche comhairleoirí ann: 7 Sinn Féin, 6 Fine Gael, 5 Fianna Fáil agus 2 Neamhspléaigh.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Catagóir:Údaráis áitiúla in Éirinn
Loch Éigis

Is loch i gContae Mhuineacháin é **Loch Éigis**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Catagóir:Lochanna Chontae Mhuineacháin
Sliabh Beatha

Is ceantar sléibhteach ar an teorainn idir Contae Mhuineacháin, Contae Thír Eoghain, agus Contae Fhear Manach é **Sliabh Beatha**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Páirc Thiarnaigh Naofa

Is staidiam i gCluain Eois i gContae Mhuineacháin í **Páirc Thiarnaigh Naofa**. Toilleann an staidiam 36,000 duine.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Catagóir:Staideanna CLG i bPoblacht na Éireann
Achadh na Cloiche, Contae Thír Eoghain

deas|250px|thumb|Achadh na Cloiche
Is baile suite i gContae Thír Eoghain é **Achadh na Cloiche**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
An tAllt Mór

Is sráidbhaile agus baile fearainn suite i gContae Thír Eoghain é **Allt Mór**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Ard Sratha

Is baile suite i gContae Thír Eoghain é **Ard Sratha**.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Slí Mhuineacháin

Is rian sléibhte i gContae Mhuineacháin é **Slí Mhuineacháin**.

Siúil 65 ciliméadar (40 míle) ar fad atá sé. Tosaíonn sé i Muineachán agus críochnaíonn sé in Inis Chaoin. De ghnáth, tógann an turas trí lá ag siúl. 

## Naisc Sheachracha
Ireland's Ancient East - Slí Mhuineacháin (Béarla)

Catagóir:Contae Mhuineacháin
Susan Boyle

Is amhránaí Albanach de phór na hÉireann í **Susan Boyle**, a rugadh ar an 1 Aibreán, 1961. Tháinig Susan sa dara háit ar an dara sraith de *[[Britain's Got Talent]]* sa bhliain 2009.

## Dioscliosta
* *[[I Dreamed a Dream]]* (2009)
* *[[The Gift]]* (2010)
* *[[Someone to Watch Over Me]]* (2011)
* *[[Standing Ovation: The Greatest Songs from the Stage]]* (2012)
* *[[Home For Christmas]]* (2013)
* *[[Hope (albam)|Hope]]* (2014)
* *[[A Wonderful World]]* (2016)

## Camchuairteanna
* 2013–2014: *[[Susan Boyle in Concert]]*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
An Charraig Mhór

Is baile i gContae Thír Eoghain í **An Charraig Mhór**. Tá sé suite idir An Chorr Chríochach agus An Ómaigh. Bhí 612 daoine ina gcónaí sa bhaile i ndaonáireamh 2011.
## Spórt
Is í Club Pheil An Charraig Mhór Naomh Colmcille agus Club Iománaíochta agus Camógaíochta Éire Óg an dá cumainn spóirt sa bhaile. Tá traidisiún dornálaíochta sa bhaile agus tagann a lán seampíní Uile-Éireann ón Charraig Mhór.

clé|250px|thumb|Séipéal Caitliceach Naomh Colmcille, An Charraig Mhór
## Déimeagrafaíocht
De réir an Daonáirimh i 2011, Déanann daoine geala 99.48% den daonra. Tógadh 95.67% sa reiligiún Caitliceach, agus 3.78% sa reiligiún Protastúnaigh no mar Chríostaithe eile. Bhí féiniúlacht náisiúnta Bhriotanach ag 6.57% agus féiniúlacht náisiúnta Éireannach ag 67.98%. Bhí féiniúlacht Thuaisceart-Éireannach ag 27.90%.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Richard H. Geoghegan

Sasanach de bhunadh na hÉireann ab ea **Richard Henry Geoghegan** (8 Eanáir, 1866 - 27 Deireadh Fómhair, 1943). Mar fhear óg, bhí cónaí air ar feadh tamaill i Stát Washington, i Stáit Aontaithe Mheiriceá (SAM, agus ansin, bhog sé go dtí Alasca, a bhí ansin ina chríoch de chuid SAM). Ba litríochtchara iontach é agus is cosúil gurb é an chéad Esperantach ag a raibh Béarla mar mháthair theanga aige.

## A shaol i Sasana

Nuair a bhí sé 3 bliana d'aois, thit se ar an staighre sa bhaile, agus mar thoradh ar an eachtra seo, bhí sé craplaithe
ar feadh a shaoil, ag siúl le deacracht agus go minic le cúnamh a shlat siúil. Amhail is go raibh sé mar chúiteamh as a chuid bhaic fhisiciúil, ó aois óg thaispeáin sé cumas intleachtúil neamhghnách, go háirithe i bhfoghlaim teangacha. Timpeall na haoise 17, thosaigh sé ag cur spéise i gcórais scríbhinn an Oirthir agus chláraigh sé le hOllscoil Oxford, i mí Eanáir 1884, chun staidéar a dhéanamh ar theanga na Sínise. Léirigh sé é féin mar mhac léinn den scoth, ag bhaint dámhachtainí scoláireachta amach faoi dhó, ach níor bhain sé riamh céim amach. San Ollscoil Oxford, d'fhan an tSínis ina réimse staidéir neamhdhioplóma go dtí 1936.

Catagóir:Teangeolaithe Sasanacha
Catagóir:Teangeolaithe Meiriceánacha
Catagóir:Esperanto
Catagóir:Daoine a rugadh i 1866
Catagóir:Básanna i 1943
Will.i.am

Is ceoltóir, aisteoir agus amhránaí Meiriceánach é **William James Adams**, nó **Will.i.am** de ghnáth, a rugadh ar 15 Márta 1975. Rugadh é agus d'fhás sé aníos in Eastside Los Angeles, in eastát tithíochta ina raibh Spáinnigh ina dtromlach. Tá sé ina bhall de The Black Eyed Peas. Is breitheamh é ar *[[The Voice UK]]* agus *[[The Voice Kids (RA)|The Voice Kids]]* agus ba bhreitheamh é ar *[[The Voice (An Astráil)]]*.

## Dioscliosta
* *Lost Change* (2001)
* *Must B 21* (2003)
* *Songs About Girls* (2007)
* *#willpower* (2013)

## Camchuairteanna
* 2009: The Vans Warped Tour
* 2013: The #Willpower Tour

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil, arna rochtain ar 17 Márta 2016 

Catagóir:Breithiúna The Voice
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine beo
Díobhadh (réalteolaíocht)

Sa réalteolaíocht, is é is ciall le **díobhadh** ná an dóigh a scaipeann agus a n-ionsúnn an damhna idir an réad réalteolaíoch agus an breathnóir an solas, nó pé radaíocht eile, a thagann ón réad. Ba é an réalteolaí Robert Julius Trumpler ba luaithe a thug cur síos ceart ar an díobhadh agus ar a chúiseanna, sa bhliain 1930, ach d'aithin Friedrich Georg Wilhelm von Struve iarmhairt an díofa chomh fada siar le 1847. B'iomaí duine a thug an díobhadh faoi deara roimhe sin féin, ach níor thuig siad an bhaint atá aige leis an damhna idir-réaltach, le dusta Bhealach na Bó Finne mar shampla. Má tá an réalta suite i gcóngar do phlána ár réaltra, agus í suite roinnt mhílte de pharsoiceanna ón Domhan, is féidir a ghlacadh leis go n-athróidh méid dhealraitheach na réalta timpeall is 1.8 aonad méide in aghaidh míle parsoic, de thoradh an díofa (tá an luach seo bunaithe ar radaíocht an V-bhanna, is é sin an banna micreathonnta idir 50 agus 75 GHz).

Más ag tagairt do bhreathnóirí ar dhroim an domhain atáimid, is léir gurb é an t-atmaisféar is cúis le cuid mhór den díobhadh a aithníonn siad, sa bhreis ar an meán idir-réaltach. Thairis sin cuireann an dusta timpeall ar an réad féin leis an díobhadh. Sciath láidir chosanta é an t-atmaisféar ar chineálacha áirithe radaíochta ar nós na n-x-ghathanna, an tsolais ultraivialait agus an tsolais infridheirg, agus leis an díobhadh seo a sheachaint tá sé riachtanach na réadlanna a chur ag timpeallú an Domhain le taighde ceart a dhéanamh ar an raon seo den speictream leictreamaighnéadach. 

Ní hionann tionchar an díofa ar gach cineál solais, agus de ghnáth, fágann sé na réaltaí níos deirge ná a bheidís dá bhféadfá dul ina n-aice. Tugtar **deargadh idir-réaltach** ar an deargadh seo. Ní mór cuimhne a choinneáil air nach bhful baint dá laghad ag an deargadh idir-réaltach leis an deargaistriú.

Catagóir:Réalteolaíocht
Parsoic

Aonad faid é an **parsoic**, arb ionann é agus timpeall ar 30.9 trilliún ciliméadar (nó, le bheith beacht, 30,856,775,814,671,900 méadar), nó 3.26 solasbhliain (níos cruinne, 3.261564 solasbhliain). Tá an focal féin, *parsec* as Béarla, bunaithe ar *parallax second*, is é sin saobhdhiallas-soicind nó soicind saobhdhiallais. Is é is saobhdhiallas ann ná gluaiseacht na réalta trasna na spéire, mar stua, nó mar uillinn. Is iad na céimeanna, na stuanóiméid agus na stuashoicindí aonaid thomhaiste an tsaobhdhiallais. Má chuireann an réalta aon stuashoicind amháin di trasna na spéire, agus an stuashoicind sin ag freagairt d'aon aonad réalteolaíoch amháin gluaiseachta, glacfar leis go bhfuil an réalta suite faoi aon pharsoic amháin dínn. Is ionann an t-aonad réalteolaíoch agus meánfhad an Domhain ón nGrian. De réir mar a bhíonn an Domhan ag dul timpeall na Gréine, bíonn mionathruithe saobhdhiallais le haithint ar áit na réaltaí ar an spéir, agus is féidir a aithint ar an saobhdhiallas seo cé chomh fada is atá na réaltaí sin suite uainn. Mar sin, is aonad praiticiúil é an parsoic, nó ceadaíonn sé dúinn an stua a chlaochlú go fad gan aon fhoirmle matamaitice ar leith. 

Ba é an réalteolaí Sasanach Herbert Hall Turner a mhol an t-ainm sin "parsoic" chun úsáide sa bhliain 1913. Praiticiúil is uile mar atá an parsoic, dealraíonn sé nach bhfuil gach réalteolaí sásta leis mar aonad. Is é an rud a dúirt an fisiceoir Fionlannach Kari Enqvist ná gur "aonad gránna faid é an parsoic, ar chóir pionós dian a ghearradh do na réalteolaithe a cheap é".

## Tagairtí

Catagóir:Aonaid faid
Catagóir:Réalteolaíocht
Cheyenne, Wyoming

Is cathair i Stáit Aontaithe Mheiriceá í **Cheyenne** (Arapathóis: Hítesííno'óowú'). Is í príomhchathair Stát Wyoming í agus is í an chathair is mó sa stát í freisin. De réir meastachán Bhiúró an Daonáirimh sa bhliain 2011, bhí 60,096 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Cheyenne suite i gContae Laramie. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1867. 

## Naisc sheachtracha
* www.cheyennecity.org - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Wyoming
Catagóir:Cathracha in Wyoming
Catagóir:Príomhchathracha na SAM
Catagóir:Lárionaid daonra in Wyoming
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Coillidh Chlochair

Is baile suite i gContae Thír Eoghain é **Coillidh Chlochair**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
An Cheapóg

Is baile suite i gContae Thír Eoghain é **Ceapach Mhic Cuarta**, nó **An Cheapóg**.

### Stair
D'ionsaigh an UVF (nasctha leis an 'Drong Glenane' ag an am) Boyle's Bar sa Cheapóg ar 17 Eanáir 1974.

Ar 3 Márta 1991, lámhaigh Óglaigh Uladh (an UVF)  ceathrar Caitliceach (triúr as an IRA) i mBoyle's Bar sa Cheapóg, Contae Thír Eoghain.

## Féach freisin

* Dúnmharuithe na Ceapóige (1991)

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Cill Dreasa

Is baile suite i gContae Thír Eoghain í **Cill Dreasa**.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Casper, Wyoming

Is cathair de chuid stát Wyoming, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **Casper**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, tá 55,988 duine ina gcónaí sa chathair. Tá Casper suite i gContae Natrona. Tá John C. Patterson ina mhéara.

## Naisc sheachtracha
* www.casperwy.gov - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Wyoming
Catagóir:Cathracha in Wyoming
Catagóir:Lárionaid daonra in Wyoming
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Stooshe

Popghrúpa é **Stooshe** ón Ríocht Aontaithe.

## Dioscliosta
### Albaim Stiúdeo

### Singlí

### Físeáin Cheoil

## Camchuairteanna
* 2012: *[[Stooshe Live Tour]]*

## Tagairtí

Catagóir:Stooshe
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2010
Catagóir:Popcheoltóirí Sasanacha
Bonita Springs, Florida

Is cathair in iardheisceart Florida, Stáit Aontaithe Mheiriceá, é **Bonita Springs**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, bhí 43,914 duine ina gcónaí sa chathair. Bunaíodh Bonita Springs mar chathair sa bhliain 1999. Tá Bonita Springs suite ar Mhurascaill Mheicsiceo.

## Comhchathracha

*  Grünstadt, An Ghearmáin

## Naisc sheachtracha
* www.cityofbonitasprings.org - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha i bhFlorida
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Kelly Clarkson

Is ceoltóir, amhránaí agus aisteoir Meiriceánach í **Kelly Brianne Clarkson **, nó **Kelly Clarkson** de ghnáth. (rugadh 24 Aibreán 1982) Bhuaigh sí an chéad sraith de *[[American Idol]]* sa bhliain 2002. Is moltóir í ar an gceathrú séasúr déag *[[The Voice (SA)|The Voice]]* sa bhliain 2018.

## Dioscliosta
* *Thankful* (2003)
* *Breakaway* (2004)
* *My December* (2007)
* *All I Ever Wanted* (2009)
* *Stronger* (2011)
* *Greatest Hits – Chapter One* (2012)
* *Wrapped in Red* (2013)
* *Piece by Piece* (2015)
* *Meaning of Life* (2017)

## Camchuairteanna
*American Idols LIVE! Tour 2002 (2002) 
*Independent Tour (2004) 
*Breakaway World Tour (2005–06)
*Hazel Eyes Tour (2005)
*Addicted Tour (2006)
*My December Tour (2007–08)
*2 Worlds 2 Voices Tour (2008) 
*All I Ever Wanted Tour (2009–10)
*Stronger Tour (2012)
*2012 Summer Tour (2012) 
*Piece by Piece Tour (2015)
*12th Annual Honda Civic Tour (2013) 
*Meaning of Life Tour (2019)

## Leabharliosta
*Clarkson, Kelly (2016). *River Rose and the Magical Lullaby*. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-0624-2756-4.
*Clarkson, Kelly (2017). *River Rose and the Magical Christmas*. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-0626-9764-6.

## Scannáin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:American Idol
Catagóir:Daoine beo
Kelly Rowland

Is ceoltóir agus amhránaí Meiriceánach í **Kelendria Trene Rowland**, nó **Kelly Rowland** de ghnáth (rugadh í ar an 11 Feabhra 1981). Bhí sí ina ball de Destiny's Child ó 1992 go 2006 agus ina breitheamh ar *[[The X Factor (RA)]]* agus *[[The X Factor (SA)]]*.

I 2016, bhunaigh Rowland an ghrúpa June's Diary.

## Dioscliosta
* *[[Simply Deep]]* (2002)
* *[[Ms. Kelly]]* (2007)
* *[[Here I Am]]* (2011)
* *[[Talk a Good Game]]* (2013)

## Camchuairteanna
* 2003: *[[Simply Deeper Tour]]*
* 2007: *[[Ms. Kelly Tour]]*
* 2010: *[[Supafest]]* (An Astráil)
* 2011: *[[F.A.M.E. Tour]]* (Meiriceá Thuaidh)
* 2012: *[[Supafest]]* (An Astráil)
* 2013: *[[Lights Out Tour]]* (le The-Dream)

## Scannáin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Breithiúna The X Factor
Catagóir:Daoine beo
Pápa Pius VI

Ba é **Pius VI** an pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1775 agus 1799.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1717
Catagóir:Básanna i 1799
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Pápa Pius VII

Ba é **Pius VII** an pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1800 agus 1823. **Barnaba Niccolò Maria Luigi Chiaramonti** an t-ainm breithe a bhí air.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1742
Catagóir:Básanna i 1823
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Beinidicteach
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Pápa Cléimeans XIII

Ba é **Cléimeans XIII** (Laidin: *Clemens XIII*; 7 Márta 1693 - 2 Feabhra 1769), rugadh **Carlo della Torre de Rezzonico,** an pápa ar an Eaglais Chaitliceach agus rialtóir Stáit an Phápa idir 6 Iúil 1758 go dtí a bhás i 1769. Insealbhaíodh ar 16 Iúil 1758 é.

Sháraigh an brú chun an Chumainn Íosa a shochtadh a chuid pontaifeachta, ach thar sárú é seo, d'ardaigh sé a n-ord, agus ba é a gcosantóir is fearr an uair úd. Chomh maith, ba é ceann de na pápaí luaith a shantaigh comhrá leis na Protastúnaigh Sean-Chaitliceach, agus de bharr sin theastaigh uaidh an siosma a lean ar i Sasana agus na Tíortha faoi Thoinn a dheisiú. Faoi dheireadh, níor tháinig toradh de bharr na hiarrachtaí sin.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1693
Catagóir:Básanna i 1769
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Pápa Cléimeans XIV

Ba é **Cléimeans XIV** an pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1769 agus 1774.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1705
Catagóir:Básanna i 1774
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Proinsiasaigh
Ciliméadar

Aonad faid de chuid an chórais mhéadraigh is ea an **ciliméadar** (**km**). Is ionann míle méadar agus ciliméadar amháin.

Glactar leis mar an t-aonad faid oifigiúil i gcuid mhaith den domhain, cé is moite den Ríocht Aontaithe agus Stáit Aontaithe Mheiriceá.

Catagóir:Aonaid faid
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1957

Bhí **Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1957** ar an 2ú heagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse. Bronnadh an comórtas ar an Ísiltír.

## Rannpháirtithe

## Scórchlár

## Tagairtí

Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
St. Petersburg, Florida

Is cathair de chuid stát Florida, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **St. Petersburg**. De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, tá 244,769 duine ina gcónaí sa chathair. Tá St. Petersburg suite i gContae Pinellas. Is í St. Petersburg an 4ú cathair is mó sa stát. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1888. Tá Bill Foster ina mhéara.

## Comhchathracha

*  Takamatsu, An tSeapáin.
*  Cathair Pheadair, An Rúis.

## Naisc sheachtracha
* www.stpete.org - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha i bhFlorida
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
West Palm Beach, Florida

Is cathair de chuid stát Florida, Stáit Aontaithe Mheiriceá, í **West Palm Beach**. Tá timpeall is 101,043 (2010) duine ina gcónaí sa chathair agus is é an príomhbhaile contae é i gContae Palm Beach. Bunaíodh an chathair sa bhliain 1894. Tá Jeri Muoio ina mhéara.

## Comhchathracha

*  Tzahar, Iosrael.
*  Mersin, An Tuirc.

## Naisc sheachtracha
* wpb.org  - Suíomh idirlín oifigiúil.

Catagóir:Cathracha i bhFlorida
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
An Tamhnach Mhór (Tír Eoghain)

Is baile suite i gContae Thír Eoghain í **An Tamhnach Mhór**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Sean-Mhachaire

Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain é **Sean-Mhachaire**. Tá sé suite i barúntacht Dún Geanainn Láir agus paróiste sibhialta  Cabhán an Chaorthainn. Tá achar 426 acra sa bhaile fearainn.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Bearach

Is baile suite i gContae Thír Eoghain é **Bearach**.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Modhachas

250px|thumb|Hall Lárnach Modhachas
Is fothghrúpa Protastúnach a deascar as gníomhaíocht chun Eaglais Shasana a atheagrú san ochtú aois déag faoi stiúir Charles agus John Wesley and George Whitefield iad na **Modhach**. Tá 80 milliún baill acu thart fán domhan mór de bharr dian misinéireachas. 

Catagóir:Protastúnachas
Cailvíneachas

[250px|thumb|[Eoin Cailvín]]
Is córas Diagachta Protastúnachas na Eoin Cailvín agus a comharbaí, a fhorbraíonn teagasc Liútar na fíréanú creideamh amháin ar an ngrásta Dé agus teagasc réamhchinniúint a lárú é **Cailvíneachas**.

Catagóir:Cailvíneachas
Scoil

250px|thumb|Scoil

Is institiúid do pháistí a fhoghlaim í **scoil.** 

## Féach freisin

* Bunscoil
* Meánscoil
* Gaelscoil
 

Catagóir:Scoileanna
Catagóir:Oideachas
Anglacánachas

Traidisiún Críostaí san Iarthar is ea **an tAnglacánachas** a d'fhorbair ó chleachtais, liotúirge, agus féiniúlacht Eaglais Shasana tar éis an Reifirméisin Shasanaigh i gcomhthéacs an Reifirméisin Phrotastúnaigh san Eoraip. Tá sé ar cheann de na brainsí is mó den Chríostaíocht: sa bhliain 2001, bhí timpeall is 110 milliún duine i measc lucht leanúna an Anglacánachais ar fud an domhain.

## Tagairtí

Catagóir:Protastúnachas
Liosta pearsana miotaseolaíoch na Gréige

thumb|An tSean-Ghréig
Is é seo liosta na pearsana miotaseolaíoch na Gréige:

* Acraiséas, Adónas, Aeinéas, Afraidíté, Agaiméamnón, Aichill, Airéas, Aitéiné, Andraiméide, Apalló, Arganátaigh, Artaimís, Atlás
  
* Cioclóp, Cronas, Carón, Cairíbdis, Ceinteár

* Dafnae, Déiméitéir, Dinísias

* Earós, Earcail, Eachtar, Éileictre, Eoraidícé

* Gáia

* Háidéas, Héafaestas, Héire, Heirméas, Heistia, Hairpí, Héilin, Hiodra

* Iasón

* Méidé, Míonótár, Míonós, Meadúsa 

* Nairciseas, Nimfeach 

* Odaiséas, Oirféas 

* Peirséas, Polaiféamas, Poiséadón, Peirsifiné, Páras, Peigeasas

* Scéal Éideapús Rí, Séas, Sisifeas, an Stiocs

* An Traí, Tíotán, Téiséas

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na Gréige
An Chrannóg

Is baile beag i gContae Thír Eoghain í **an Chrannóg** agus í suite i nGleann Aichle, 7 míle slí ó Dhroichead an Phlum. Tá 66 duine ina gcónaí sa Chrannóg.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Baile na Lorgan, Contae Thír Eoghain

Is baile suite i gContae Thír Eoghain é **Baile na Lorgan**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Baile Ui Colmain

Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain é **Baile Uí Colmain**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Aomadh

**Aomadh** nó **aomachán** an téarma fisice a thagraíonn don dóigh a dtarraingíonn, nó a n-**aomann**, réid éagsúla a chéile, go háirithe an t-aomachán leictreamaighnéadach agus an imtharraingt - nó an domhantarraingt más é an Domhan, an pláinéad ar a bhfuil cónaí orainn, atá i gceist. 

Focal de chuid Ghaeilge Oirthear Uladh é *aomadh* ar dtús, mar a léiríonn foclóir Uí Dhuinnín dúinn. *Attraction* an téarma Béarla ach ba chóir gan an focal Gaeilge a úsáid leis an bhfocal Béarla a aistriú taobh amuigh de chomhthéacs na heolaíochta, murar cuid de do chanúint é.

Catagóir:Fisic
IRAS

Ba é **IRAS** an chéad réadlann ar bhord satailíte a ceapadh le suirbhéireacht a dhéanamh ar an radaíocht infridhearg ar fud na spéire. Seasann na litreacha IRAS do na focail Bhéarla *Infrared Astronomical Satellite*, is é sin, Satailít Infridhearg Réalteolaíochta. Is éard atá i gceist leis an infridhearg ná an cineál radaíochta atá suite idir na radathonnta (na tonnta raidió) agus an solas infheicthe ó thaobh an tonnfhaid de. Mar theas a aithníonn an duine an radaíocht infridhearg.

Scaoileadh an tsatailít seo chun bóthair ar an 25 Eanáir 1983 agus chaith sí deich mí ag suirbhéireacht na spéire. Ba iad údarás spáis na Stát Aontaithe (NASA), Institiúid na hÍsiltíre um Fhorbairt na nEitleán agus na Spáseitilte (NIVR, *Nederlandse Instituut voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart* - tháinig NSO, nó *Netherlands Space Office*, Oifig Spáis na hÍsiltíre, ina háit idir an dá linn), agus Comhairle Taighde Eolaíochta agus Innealtóireachta na Ríocht Aontaithe (*Science and Engineering Research Council* nó SERC) a chuaigh le chéile leis an tsatailít seo a fhorbairt agus a chur ag obair. 

D'aithin an réadlann satailíte seo breis is dhá chéad caoga míle d'fhoinsí radaíochta infridheirge ar an spéir, agus í ag suirbhéireacht na spéire ag tonnfhaid 12, 25, 60, agus 100 micriméadar (is ionann 1000 micriméadar agus aon mhéadar amháin). Is iomaí foinse acu nach bhfuil a fhios againn go fóill cén cineál réad atá ann. Glactar leis gur réaltraí réaltroisteacha iad a lán de na foinsí seo, is é sin réaltraí ina mbíonn réaltaí nua ag teacht chun saoil go tiubh. Cuid eile de na réid a d'aithin an tsatailít, creidtear gur réaltaí iad a bhfuil diosca mór dusta ina dtimpeall - diosca den chineál a bheidh ina shíol do phláinéid nua. Bhí an tsatailít in ann diosca den chineál seo a aithint timpeall ar Vega, an réalta is gile i réaltbhuíon na Lire.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Spásteileascóip
Catagóir:Spásárthaí
2MASS

mion|250px|Íomhá de chuid 2MASS. Tá abhac donn le feiceáil sa chearnóg bheag dhearg. 2MASS J17111353 +2326333 a thugtar air i mbunachar sonraí 2MASS.
Tionscadal breathnóireachta spéire a bhí i gceist le **2MASS** a thosaigh sa bhliain 1997 agus ar tháinig deireadh leis sa bhliain 2001. Seasann an giorrúchán sin 2MASS do na focail Bhéarla *Two Micron All-Sky Survey* nó Suirbhéireacht Dhá Mhicriméadar na hUile Spéire. Dhá theileascóp a bhí in úsáid le haghaidh na suirbhéireachta seo, ceann acu i Mount Hopkins, Arizona, leathsféar thuaidh an Domhain, agus an ceann eile i Cerro Tololo sa tSile, an leathsféar theas. Ba é an tionscadal seo an iarracht is uaillmhianaí i stair an chine dhaonna leis an spéir go léir a mhapáil, agus é bunaithe ar na sonraí a bhí le bailiú ar thrí thonnfhad infridhearg timpeall ar dhá mhicriméadar. Bhí an tsuirbhéireacht dírithe ar na cuspóirí seo leanas a bhaint amach:

* réaltraí a aithint sa Ghannchrios, is é sin sa chuid den spéir atá clúdaithe ag dusta Bhealach na Bó Finne;
* abhaic dhonna a fhionnadh is a aithint, is é sin réid fho-réaltacha - "réaltaí" beaga, cuid acu á dtimpeallú ag pláinéid, fiú, agus iad chomh beag, chomh fuar, is nach bhfuil comhleá ar bith ar siúl iontu. (Is é comhleá na núicléas hidrigine go núicléis héiliam is cúis leis an bhfuinneamh atá ag teacht as an nGrian, mar shampla.)
* suirbhéireacht chuimsitheach a dhéanamh ar réaltaí beaga nach bhfuil mórán maise iontu (an cineál réaltaí is coitianta, cé nach mbíonn siad chomh cuidsúlach is na fathaigh ar chuala an saol mór a n-ainmneacha)
* catalóg chuimsitheach na réaltaí is na réaltraí go léir a chur le chéile.

Catagóir:Réalteolaíocht bhreathnaitheach
Réadlann

deas|250px|thumb|Réadlann
Is seomra nó foirgneamh atá i gceist le **réadlann** a bhfuil teileascóp réalteolaíoch nó trealamh eolaíoch ann le staidéar a dhéanamh ar fheiniméin nádúrtha, sa réalteolaíocht ach go háirithe. 

Catagóir:Réalteolaíocht
Baile Uí Dhonnaíle

Is baile suite i gContae Thír Eoghain é **Baile Uí Dhonnaíle**.

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Eaglais Ateachtach an tSeachtú Lá

Is sainchreideamh Críostaí Protastúnach í **Eaglais Ateachtach an tSeachtú Lá**. Creideann baill den eaglais gurb é an Satharn, an seachtú lá den tseachtain san fhéilire Críostaí (Gréagórach) agus san fhéilire Eabhrach, an tSabóid. Creideann siad freisin gur gearr uainn Ateacht Íosa Críost, agus cuireann siad teagasc an díothúchánachais (is é sin go ndíothófar na daoine damanta go léir in áit iad a dhaoradh chun ifrinn) chun cinn. Shíolraigh an eaglais as an ngluaiseacht Millerite sna Stáit Aontaithe i lár an 19ú haois, agus bunaíodh go foirmiúil í sa bhliain 1863. I measc a comhbhunaitheoirí bhí Ellen G. White, bean a bhfuil ardmheas ag an eaglais ar a cuid scríbhinní fós.

## Tagairtí

Catagóir:Creideamh
Catagóir:Protastúnachas
Catagóir:Ateachtaigh an tSeachtú Lá.
Liútarachas

[250px|thumb|[Rós na Liútar]]
Is craobh mór den Críostaíocht Protastúnach go mbaineann leis diagacht an Máirtín Liútar, leasaitheoir Gearmánach é an **Liútarachas**. 

## Tagairtí

Catagóir:Protastúnachas
Carraigínidhe

deas|250px|thumb|Carraigínidhe
Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain é **Carraigínidhe**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Cluain Bláthach

Is baile suite i gContae Thír Eoghain í **Cluain Bláthach**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Éirinn
Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
An Araib

Is leithinis in iardheisceart na hÁise í **an Araib** - nó **Leithinis na hAraibe** - mórchríoch idir an Áise agus an Afraic. 

Catagóir:Réigiúin gheografacha
Luibh

[thumb|upright|[Basal agus oinniúin ghlasa, luibheanna cócaireachta coiteann]]
Is éard is **luibh** ann ná planda nó fás gan stoc adhmaid (mar atá i gcrann nó i dtor); aon phlanda a úsáidtear le haghaidh blaistithe, bia, leighis, nó cumhráin. Sa chócaireacht, de ghnáth, déantar idirdhealú idir luibheanna ó chodanna glasa duilleacha an phlanda (ceachtar acu, úr nó triomaithe), agus "spíosra", táirge ó chuid eile den phlanda (a bhíonn, de ghnáth, triomaithe), lena n-áirítear síolta, caora, coirt, fréamhacha agus torthaí.

Baintear úsáid éagsúla as luibheanna, lena n-áirítear cócaireachta, míochaine, agus i roinnt cásanna, feidhmeanna spioradálta. Bíonn difríocht in úsáid ghinearálta an téarma "luibh", idir luibheanna cócaireachta agus luibheanna íocshláinte. San úsáid leighis nó spioradálta, d'fhéadfadh aon cheann de chodanna an phlanda a bheith curtha san áireamh mar "luibheanna", lena n-áirítear duilleoga, fréamhacha, bláthanna, síolta, roisín, coirt fhréimhe, coirt istigh (agus cambiumsoithíoch), caora agus uaireanta an peireacarp nó codanna eile de chuid an phlanda.

## Luibheanna cócaireachta
Leithscartar luibheanna cócaireachta ó ghlasraí sa mhéid is go n-úsáidtear iad, cosúil le spíosraí, i méideanna beaga agus chun blas seachas substainte a chur ar bhia.

Bíonn a lán luibheanna cócaireachta ilbhliantúil, mar shampla tím nó an lus liath gallda (*Lavandula angustifolia*), cé go mbíonn cinn eile débhliantúil, mar shampla peirsil nó na bliantógaí cosúil le basal. Is Toir iad roinnt luibheanna ilbhliantúil (mar shampla, marós, *Rosmarinus officinalis*), nó crainn (mar shampla an Labhras, *Laurus nobilis*) - tá sé seo i gcodarsnacht le luibheanna luibheolaíocha, nach féidir de réir sainmhínithe bheith ina bplandaí adhmadacha. Úsáidtear roinnt plandaí mar luibheanna agus mar spíosraí araon, mar shampla an lus mín agus síol fiailí nó duille agus síolta lus an choire. Chomh maith leis sin, tá roinnt luibheanna, mar shampla iad siúd sa teaghlach miontais. a úsáidtear chun an dá chríocha cócaireachta agus leighis a bhaint amach.

## Luibheanna leighis

Is féidir fítcheimiceáin a bheith ann i bplandaí ar a mbíonn éifeachtaí acu ar chorp an duine. Is féidir go mbeadh roinnt éifeachtaí acu nuair a itear iad i leibhéil íseal, mar a tharlaíonn le linn "spíosrail" na cócaireachta, ach bíonn roinnt luibheanna tocsaineach i gcainníochtaí níos mó. Is féidir roinnt cineálacha eastóscán luibhe, mar shampla an beathnua (Hypericum perforatum) nó eastóscán de Saint John's Wort - nó de Piper methysticum a úsáid chun críocha leighis chun dúlagar agus strus a mhaolú.
Mar sin féin, d'fhéadfadh go mbeadh 'rólódáil tocsaineach', mar thoradh ar suimeanna móra de na luibheanna a ionghabháil, lena mbaineadh aimhréidheanna, roinnt acu tromchúiseach, agus ba chóir iad a úsáid le rabhadh.
Coill Chruaiche

Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain í **Coill Chruaiche**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Richard Briers

B'aisteoir Sasanach é **Richard David Briers** (a rugadh ar an 14 Eanáir 1934 agus a fuair bás ar an 17 Feabhra 2013). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Básanna in 2013
Lios Cinn Con

Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain é **Lios Cinn Con**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Catagóir:Bailte Fearainn Chontae Thír Eoghain
Tonnach Beag

Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain é **Tonnach Beag** (nó b'fhéidir **Tamhnach Beag**).

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thír Eoghain
An Táite Riabhach

Is baile fearainn atá suite i gContae Thír Eoghain, gar do Sheisceann Odhar, é **an Táite Riabhach** (Béarla: *Tattyreagh*). Ciallaíonn an focal 'táite' tomhas talaimh. Deirtear  go bhfuil 1000 acra Gaelacha i gceist leis seo. Tá a lán ciall ag baint leis an fhocal 'riabhach'. Sa chás seo deirtear go gciallaíonn sé stríocach mar gheall ar an meascadh idir talamh maith agus talamh olc. 

Tá Scoil Chroí ró-Naofa agus club peile Gaelaí CLG Naomh Pádraig, An Táite Riabhach ann. Imríonn an club a gcuid cluichí i bPáirc Uí Dhorchaí. Tá teach tábhairne, bialann agus siopa sa cheantar fosta. 

Is é an áit seo a dtagann na trí deoise de Dhoire, Ard Mhacha agus Clochar le chéile. Déanann an abhainn darb ainm 'Coigríche' an teorainn seo.  

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Thír Eoghain
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Pages with unreviewed translations
An Dungáinis

Is í an **Dungáinis** (Dungáinis: *Хуэйзў йүян*) an chanúint Sínise a labhraíonn na Dungánaigh, mionlach eitneach sa Chirgeastáin agus sa Chasacstáin. Moslamaigh iad na Dungánaigh, agus baint acu leis an dream eitneach ar a dtugtar Hui nó Huihui (回回) sa tSín féin. Is ionann a dteanga go bunúsach agus an cineál Sínise a labhraitear i gcúigí Gansu agus Shaanxi sa tSín, ach is fearr a rá gur teanga ar leith í, ós rud é go bhfuil caighdeán dá gcuid féin acu nach n-úsáideann na litreacha Síneacha ar aon nós. A mhalairt ar fad tá scríbhneoireacht na Dungáinise bunaithe ar an aibítir Choireallach, agus is í an chanúint áitiúil, seachas caighdeán Beijing, is bunús do norm na Dungáinise. Is léir go bhfuair an Dungáinis a lán focail iasachta ón Rúisis agus ó na teangacha Tuircice.

Tá traidisiún scríbhneoireachta ag na Dungánaigh, agus ba é Yasyr Shyvazy (Ясыр Шывазы) an file náisiúnta. Rugadh sa bhliain 1906 é, agus fuair sé bás sa bhliain 1988.

Tá an teanga ó dhúchas ag daichead míle duine, a bheag nó a mhór.

Catagóir:Teangacha na hÁise
Ucht Buí

Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain é **Ucht Buí** (Béarla: *Oughtboy*). Tá 57 duine ina gcónaí inniu ann. Tá 14 theach ann, chomh maith le hailíniú liag ársa (séadchomhartha stairiúil sceidealta uimhir 5959 9733).

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Ionad Ealaíne na Sruthaile

Is ionad ealaíon san Ómaigh, i gContae Thír Eoghain é **Ionad Ealaíne na Sruthaile** (Béarla: *Strule Arts Centre*).

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Catagóir:Ionaid ealaíon agus cultúir i dTuaisceart Éireann
Otharlann Chontae Thír Eoghain

Is ospidéal san Ómaigh, i gContae Thír Eoghain í **Otharlann Chontae Thír Eoghain**.

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Seanchrois Ard Bó

Is ardchros in Ard Bó i gContae Thír Eoghain í **Seanchrois Ard Bó**.

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Tulaigh Móna

Is baile fearainn i gContae Thír Eoghain í **Tulaigh Móna**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Ardchros

[deas|250px|thumb|Ardchros i [Mainistir Bhuithe, ón 10ú nó 9ú haois]]
Is cros saorsheasaimh Críostaí í **ardchros**. 

De ghnáth bíonn íomhá de naomha nó íomhá ón mBíobla snoite isteach sna crosa. 

Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Seandálaíocht
Catagóir: Ardchrosa
Glenrowan

Baile beag de chuid Cheantar Rialtas Áitiúil Wangaratta, i Victoria na hAstráile is ea **Glenrowan**. Tá an baile suite 184 km soir ó thuaidh ón bpríomhchathair, Melbourne, 14 km ó Wangaratta, agus cóngarach do Shliabhraon Warby agus Sliabh Glenrowan. Sa daonáireamh sa bhliain 2006, bhí 952 daoine ina gcónaí ann. 

## Stair

Thugtaí Glenrowan ar an mbaile i ndiaidh na feirmeoirí James agus George Rowan, ceannródaithe a thug faoin feirmeoireacht idir na blianta 1846 agus 1858. Bhí an ceantar lonnaithe i ndeireadh na 1860í, agus d’osclaíodh Oifig an Phoist ar 22 Feabhra 1870. Tá clú agus cáil ar an mbaile de thaisme Ned Kelly, ceithearnach coille, a gabhadh ann sa bhliain 1880 tar éis léigear gearr a cuireadh ar Kelly agus a bhaicle ag na bpóilíní. D’oscail an stáisiún traenach áitiúil sa bhliain 1874, agus dhruid sé sa bhliain 1981. 

## An Baile Inniu

Stopann a lán daoine i nGlenrowan, agus iad ag tiomáint ar Motarbhealach Hume. I mbailecheantar Glenrowan, is féidir le turasóirí a scith a ligint, nó dul ar shiúlóid chun suíomhanna a bhaineann le léigear Kelly a fheiscint. 

Tá foireann pheil Astrálach sa bhaile, a ghlacann páirt sa comórtas atá ag Cumann Pheil Ovens agus King.

## Leabhair faoin gceantar agus Ned Kelly

**Leabhair**

Cé nach bhfuil i nGlenrowan ach baile beag, tá mórán scríofa faoin léigear deireanach den Bhaicle Kelly san áit. Cé go bpléitear comhrac sóisialta agus rogha talún iontu, tá a lán sonraí, grianghraif, léarscáileanna agus fíricí faoi Glenrowan sa bhliain 1880.

* Kenneally, J. J. *The Inner History of the Kelly Gang*, 1929.
* Brown, Max. *Australian Son, Georgian House, Melbourne*, 1948.
* Carey, Peter, *True History of the Kelly Gang*, Vintage, 2001.
* Cave, Colin (ed.) *Ned Kelly Man and Myth*, Cassel North Melbourne, 1963.
* Jones, Ian. *Ned Kelly: A Short Life*, Lothian, Port Melbourne, 1995. 
* Prior, Tom. et al., *A Pictorial History of Bushrangers*, Paul Hamlyn, Sydney, 1968.
* Molitorisz, Sacha. *The Romance of Robbery: Australian Bushrangers*, Murray David, French Forest, 1998, ISBN 1-876411-01-5 
* McQuilton, John. *The Kelly Outbreak 1878-1880*, Melbourne University Press, 1979. 
* Phillips, John, *The Trial of Ned Kelly*, The Law Book Company, North Ryde, 1987.
* Clune, Frank. *The Kelly Hunters*, 1954.
* Osborne, Charles. *Ned Kelly*, Sphere Books, London, 1970.
* Sadlier, John, *Recollections of a Victorian Police Officer*, (1913 [Penguin Colonial Facsimiles Ringwood, 1973]). 

**Dramaí**

* Stewart, Douglas. *Ned Kelly*, 1943. 

**Scannáin teilifíse**

* *The Last Outlaw* (1980) 

**Urscéalta atá suite i nGlenrowan**

* O'Brien, Antony. *Bye-Bye Dolly Gray*, Artillery Publishing, Hartwell, 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i Victoria
An Srath Bán Íochtarach

Is barúntacht suite i gContae Thír Eoghain é **an Srath Bán Íochtarach**.

## Tagairtí

Catagóir:Contae Thír Eoghain
Catagóir:Barúntachtaí Chontae Thír Eoghain
Dúnmharuithe Mhám Trasna

[mion|[Loch Measca]]
Tugtar **Dúnmharuithe Mhám Trasna** ar eachtra a tharla ar an 17 Lúnasa 1882 ina dúnmharaíodh fear darbh ainm Seán Seoighe agus ceathrar dá mhuintir i Mám Trasna, ceantar Gaeltachta i gContae Mhaigh Eo. Frítheadh ochtar ciontach as, agus daoradh pionóis an bháis ar thriúr dóibh. Glactar leis sa lá atá inniu ann go raibh duine amháin den triúr siúd a crochadh - Maolra Seoighe - neamhchiontach ar fad, ach déanadh neamhaird iomlán dá fhianaise ós rud é gur cainteoir Gaeilge a bhí ann agus ní raibh ach an Béarla ag lucht na cúirte.

Tá míchlú tabhaithe ag an gcás ó shin i leith mar gheall ar shárú chearta teanga Mhaolra Seoighe agus na cosantóirí eile. 
[mion|[Mám Trasna agus na sléibhte]]
[clé|mion|376x376px|[Maolra Seoighe]]

## Eachtraí an dhúnmharaithe
Is ceantar iargúlta Gaeltachta é Mám Trasna, atá ar bhruach Loch Measca ar an teorainn idir Chontae na Gaillimhe agus Contae Mhaigh Eo. Ar an 17 Lúnasa 1882, rinne drong de fhir áitiúla ruathar fuilteach ar theach cónaithe Sheán Seoighe le gunnaí agus maidí. Maraíodh cúigear den teaghlach san iomlán - Séan féin, a bhean Bríd, a n-iníon Peigí agus Mairéad, máthair Sheáin.

Níor bhásaigh a mhac Micheál ar an toirt, ach d'éag sé san ospidéal an lá dár  gcionn de bharr a ghortuithe. Níor tháinig ach duine amháin slán as an slad, an buachaill óg Patsy.

Níltear ar aon tuairim faoi spreagadh na bhfear. Maíonn teoiric amháin go raibh Seán Seoighe ina chisteoir ar cheann de na cumainn rúnda a bhí ag cur in aghaidh na Sasanach. Dearbhaítear go raibh sé ag goideadh airgid ó chistí an chumainn, agus thug na fir faoi chun díoltas a bhaint amach.

## An cás cúirte
[mion|upright|''[Éagóir (leabhar)|Éagóir'', leabhar le Seán Ó Cuirreáin ar an eachtra]]

Gabhadh deichniúr san iomlán agus tugadh ós comhair na cúirte i mBaile Átha Cliath iad -  

* Maolra Seoighe féin,  
* beirt deartháireacha dá chuid (Martin agus Páidín),  
* a nia Tom,  
* triúr ó Cheapach na Creiche (Pat, Michael agus John Casey),  
* Casey eile (Tom) ó Ghleann Sal agus  
* Anthony Philbin ón gCeapach Dhubh. 

Rud a chuir go mór le cás an stáit ná gur thug beirt de na fir fianaise in aghaidh na bhfear eile. 

"Baineann croí an scéil le crochadh éagórach agus príosúnú saoil ar dhaoine neamhchiontacha bunaithe ar fhianaise bhréige, ar bhrathadóirí, agus ar mhímhacántacht na n-údarás agus na n-uaisle". 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Ceartas
Catagóir:Dúnmharuithe
Catagóir:Dúnmharfóirí
Bacchus Marsh

Baile i Victoria na hAstráile is ea **Bacchus Marsh**, atá suite thart ar 50 km siar ó Mhelbourne agus 14 km siar ó Mhelton. Bhí 14,913 duine ina gcónaí sa bhaile de réir daonáireamh na bliana 2011. Is é an baile is mó i gceantar rialtais áitiúil Sír Moorabool. 

Bíonn an coláiste samhridh de chuid Chumann Gaeilge na hAstráile ar siúl sa cheantar gach mí Eanáir le blianta anuas, Campa Lady Northcote i nGlenmore tráth, agus Loch Dewar sa lá atá ann inniu.

## Oideachas

Is iad na scoileanna atá suite i mBacchus Marsh ná:
* Bacchus Marsh Primary School
* Darley Primary School
* Pentland Primary School
* St Bernard's Primary School (Catholic)
* Balliang East Primary
* Bacchus Marsh College
* Bacchus Marsh Grammar School
* Bacchus Marsh Community College, nó ‘The Laurels’

## Daoine Cáiliúla
* Rupert Vance Moon, buaiteoir Cros Victoria 
* Reginald Patrick Heagney, ceardchumannaí.
* Sir Kerr Grant, ollamh.
* Edmond Hogan, Príomh-Aire Victoria (1927–1928 agus 1929–1932)
* Isabel Varney Desmond Peterson, pianódóir agus cumadóir.
* Harry "Soapy" Vallence, peileadóir.
* Peter Carey, scríbhneoir
* Doug Hawkins, peileadóir. 
* Nicholas 'Nic' Suban, peileadóir.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i Victoria
Myrniong, Victoria

Baile i Victoria na hAstráile is ea Myrniong (fuaimnítear:/ˈmɜrnɒŋ/, ach [ˈmɜːnɔŋ] sa cheantar). Tá an bailte suite in aice leis an Mótarbhealach Thiar, 72 km siar ó thuaidh de príomhchathair an stáit, Melbourne, agus 15 km siar ó Bhacchus Marsh. Sníonn an Abhainn Lerderderg cóngarach don bhaile. De réir Daonáireamh na bliana 2006, bhí 210 duine ina gcónaí ann. 

## Stair

D’osclaíodh Oifig an Phoist ar 6 Meán Fómhair sa bhliain 1858 (tugadh ‘Pentland Hills’ air ar dtús). Baistíodh ‘Myrniong’ air sa bhliain 1872, agus dúnadh í sa bhliain 1970.

Tá clú agus cáil ar an mbaile mar gheall ar na foirgnimh sa bhaile atá déanta as carraigeacha gorma, mar shampla, an t-óstán áitiúil (‘The Plough Hotel’), an tséipéal Anglacánach, agus an siléar ag ‘St. Anne’s Winery’.

## An Ghaeilge

Eagraítear coláiste samhraidh cóngarach don bhaile gach Mí Eanáir ag Loch Dewar, faoi chúram Chumann Gaeilge na hAstráile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i Victoria
Balliang East

Baile beag is ea **Balliang East** atá suite 45 km siar ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i Victoria
Barkstead

Bailecheantar atá suite thart ar 100 km siar ó thuaidh ó Mhelbourne, príomhchathair Victoria na hAstráile, is ea **Barkstead**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i Victoria
Beremboke, Victoria

Bailecheantar i Victoria na hAstráile is ea **Beremboke**, atá suite 94 km siar ó Mhelbourne, príomhchathair an stáit. Bhí 490 duine ina gcónaí sa bhaile de réir daonáireamh na bliana 2006. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i Victoria
Barúntacht (roinn chontae)

Is roinn riaracháin de chontae in Albain, in Éirinn agus in áiteanna imeallacha Shasana í **barúntacht**. Tá céim agus tábhacht níos ísle aici ná mar atá ag contae.

## Bunús
Is éard is barúntacht gheografach ann ná iarsma ó aimsir na meánaoise den limistéar talún a choinnítear i bhfoirm tionachta talún feodaí ar a dtugtar barúntacht feodach, nó barúntacht de réir tionachta, barúntacht fheodach Shasanach, barúntacht fheodach Albanach nó barúntacht fheodach Éireannach, a d'fheidhmigh go léir faoi chórais dlí agus sóisialta éagsúla. Díreach mar nach bhfuil contaetha na linne seo faoi rialú riaracháin na n-uaisle a thuilleadh, ní bhíonn baint ag barúntachtaí geografacha le barúin fheodacha a thuilleadh, cinnte nach bhfuil i Sasana nuair a cuireadh deireadh le tionacht den sórt sin leis an gcóras iomlán feodach ag an Tenures Abolition Act 1660. Tá an staid in Albain níos casta, cé gur cuireadh deireadh le fórsa dlíthiúil an bharúin fheodaigh Albanaigh go luath san 21ú haois.

## Féach freisin
* Barúntachtaí na hÉireann

## Tagairtí
Darley, Victoria

Bruachbhaile ar imeall Bacchus Marsh, atá suite i Victoria na hAstráile is ea **Darley**. Bhí 7,418 duine ina gcónaí sa bhaile de réir daonáireamh na bliana 2011. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i Victoria
Baile Andarsan

Is bruachbhaile suite i mBéal Feirste é **Baile Andarsan**.

## Tagairtí

Catagóir:Béal Feirste
Catagóir:Bailte i gContae Aontroma
Ard Eoin

Is ceantar suite i mBéal Feirste é **Ard Eoin**.

Catagóir:Béal Feirste
Catagóir:Bailte i gContae Aontroma