Réigiún an Iardheiscirt

thumb | Iardheisceart  le haird dírithe ar gach aonad rialtais áitiúil.

Is ceantar straitéiseach pleanála é ** Réigiún an Iardheiscirt ** laistigh de Réigiún an Deiscirt.  Faoin aicmiú NUTS le Eurostat, is réigiún leibhéal III é, le cód IE053.

## Tíreolaíocht
Tá ann i Réigiún an Iardheiscirt Cathair Chorcaí agus na contaetha Chorcaí agus Chiarraí.

Tá achar  ag an réigiún, 16% go garbh den iomlán sa stát, beagnach chomh mór lw Tuaisceart Éireann.  Idir Corcaigh agus Ciarraí, tá imeallbhord de  ann, oileáin san áireamh.

Tá ann san Iardheisceart na reanna is sia ó dheas agus is sia siar sa tír, Carraig Aonair agus An Tiaracht faoi seach.  Ar an mórthír, is iad Ceann Bró agus An Dún Mór na reanna is sia.

Tá na naoi sléibh is airde i nÉirinn suite i gCiarrai.  Faightear i bPáirc Náisiúnta Chill Airne an t-aon tréad dúchasach amháin fia rua agus forais dúchasach is fairsinge atá fós ar marthain i nÉirinn.  Tá achar  san iardheisceart faoi fhoraois agus talamh coille.

Tá aeráid séimh ag an réigiún agus is ceantar ardscéimhe é, le háiteanna mór le rá amhail is Na Cruacha Dubha, an Daingean, Uíbh Ráthach agus Carn Uí Néid.

## Stair
Ón mbliain 1994 go dtí 2014, bhí an ceantar san iardheisceart faoi riail Údarás Réigiúnach an Iardheisceart.  Bhíodh ann 24 teachta ainmnithe as na ceithre Údarás mar a leanas:
* Comhairle Cathrach Chorcaí (7)
* Comhairle Contae Chorcaí (9)
* Comhairle Contae Chiarraí (8)

Bhí ann san áireamh fosta an t-ionadaí ar .  Bhuaileadh iad siúd uair sa mhí.

## Tionól Réigiúnach
Sa bhliain 2014, cuireadh deireadh leis na hÚdaráis Réigiúnacha agus bunaíodh ina n-ionad na Tionóil Réigiúnacha. 

Mar a bhí ann áfach roimh 2014, is iad na comhúdaráis ná Comhairle Cathrach Chorcaí, agus Comhairlí Contae Chorcaí, Chiarraí agus Ros Comáin.  Cruthaítear Tionól Réigiúnach an Deiscirt as ionadaí na Comhairlí seo, agus is as sin a thagann Coiste Straitéiseach Pleanála an Iardheiscirt.

## Déimeagrafach agus cultúr
[thumb | [Dhá Dhrom, Contae Chorcaí.]]
 
Tá méadú seasta le feiceáil i líon daonra Réigiún an Iardheiscirt, agus daoine meallta ag scoileanna maithe, radharcanna áille tíre, aeráid shéimh, chomh maith le cáilíocht beatha agus oibre.

De réir an daonáireamh 2016, bhí daonra 689,750 sa réigiún, 'sé sin 14.5% den daonra náisiúnta.  Bhí 78.6% den daonra (542,196 duine) ina gcónaí i gContae Chorcaigh agus an 21.4% eile (147,554 people) i gContae Chiarraí.

De réir an daonáirimh 2022, bhí daonra 736,489 duine ann.  I gCathair Chorcaí agus a fo-bhailte, bhí 208,669 duine ina gcónaí ann.

Is í Gaeilge na Mumhan an canúint san Iardheisceart.  I measc na nGaeltachtaí suntasacha sa cheantar tá an Daingean, Ceann Cléire agus Múscraí.  Tá 14% de dhaonra na nGaeltachtaí ina chónaí i gCorcaigh agus i gCiarrai.  Dar leis an daonáireamh 2016, bhí cumas Gaeilge ag 43% as Ciarraí agus 45% as Corcaigh.

## Geilleagar
[mion | [Cuan Chorcaí, atá ar ceann desna cuanta nádúrtha is mó ar domhan, agus atá ina gheata eacnamaíoch chuig an iardheisceart.]]

Tá chuid mór de gheilleagar an réigiúin bunaithe ar chomhlachtaí idirnáisiúnta a bhfuil béim acu ar tionscail amhail is leictreonaic agus cógaisíocht.  Is tábhachtaí é fosta an tionscal bia, i dteannta le turasóireacht.

Dar le sonraí le Eurostat don bhliain 2012, bhí ag an réigiún OTI de €32.4 bn agus OTI per capita de €48,500 (sa dara háit tar éis Bhaile Átha Cliath).  Dar le sonraí POS don bhliain 2014, bhí ag an réigiún ansin OTI de €33.8 bn agus OTI per capita de €50,544.  Faoin mbliain 2020, bhí an OTI ardaithe go €103.2 billiún.

Sa bhliain 2008, bhí 255,800 fírinne sa lucht saothair, ab ionann is ráta fostaíochta de 95.58%. Ba iad seirbhísí (59.9%), tionscal (31.2%) agus talamhaíocht (8.9%) na bun-earnálacha.  Sa bhliain 2016, bhí ráta dífhostaíochta de 5.7% sa réigiún, an ráta is lú sa gach réigiún NUTS na hÉireann.

## Iompar
Ta dhá aerfort suite i Réigiún an Iardheiscirt, Aerfort Chorcaí agus Aerfort Chiarraí, le seirbhísí chuig áiteanna ar fud both na nEorpach.  Tá bád farantóireachta i mbun seirbhíse go dtí an Ríocht Aontaithe agus an Fhrainc.

## Mór-lonnaíochtaí
Seo a leanas liosta desna deich lonnaíocht is mó le fáil i Réigiún an Iarthair.  Dírítear aird ar phríomhbhailte contae le cló trom.

[thumb | [Cathair Chorcaí, Corcaigh]]

[thumb | [Trá Lí, Ciarraí]]

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann