open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Institiúid creidmheasa

Is iad **institiúidí creidmheasa** na bainc agus na bainc thaisce na cineálacha institiúidí creidmheasa is coitianta. De réir Airteagal 1(1) de Threoir 200/12/CE, is éard é institiúid creidmheasa ná 
# gnóthas a bhfuil sé mar ghnó aige taiscí nó cistí inaisíochtha eile a ghlacadh ón bpobal agus creidmheas a dheonú dá chuntas féin; nó
# gnóthas nó aon duine dleathach eile, taobh amuigh díobh siúd faoi 1. thuas a eisíonn modhanna íocaíochta i bhfoirm airgid leictreonaigh. 
Ciallóidh "Airgead Leictreonach" luach airgeadaíochta, léirithe trí éileamh ar an eisitheoir, atá: 
# taiscthe ar ghléas leictreonach;
# eisithe ar fháltas cistí de shuimeanna nach lú é a luach ná an luach airgeadaíochta eisithe; agus 
# atá inghlachtha mar mhodh íocaíochta ag gnóthais seachas an teisitheoir.

## Tagairtí

* ''An Banc Ceannais Eorpach, An t-Eurochóras agus An Córas Eorpach Banc Ceannais'', BCE, 2011

Catagóir:Eacnamaíocht
Timmy Dooley

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é ** Timmy Dooley** (rugadh é ar an 13 Feabhra 1969). Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil

Toghadh é mar TD in 2007, 2011, 2016, 2020 agus arís in 2024.  

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Dooley ina aire stáit sa Roinn Talmhaíochta i Rialtas an 34ú Dáil.

## Féach freisin

* An Clár (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí sa Chlár

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An Clár (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chláir
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Robert Dowds

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é ** Robert Dowds**. Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.

Níor ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Meán
* Baile Átha Cliath Thiar-Meán (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Meán
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Andrew Doyle

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é ** Andrew Doyle**. Tá sé ina bhall d'Fhine Gael.

Toghadh é mar TD san Olltoghchán 2007, agus arís in 2011 agus 2016. Theip air in 2020.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCill Mhantáin

* Cill Mhantáin (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin
Bernard Durkan

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do Thuaisceart Chill Dara é **Bernard Durkan**. Tá sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Féach freisin

* Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 16ú Seanad
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Cill Dara
Bonn airgeadaíochta

mion|350x350px|an bonn airgeadaíochta sna Stáit Aontataithe, 1959-2018
An méid de dhliteanais bainc ceannais is ea an **bonn airgeadaíochta**, a mb'fhéidir gur leor é chun riachtanais an chórais baincéireachta tráchtála a shásamh mar chúlchiste. Cuimsíonn an bonn airgeadaíochta nótaí bainc agus boinn agus cúlchistí na mbanc tráchtála leis an banc ceannais. 

Tugann "airgead ardchumhachta", "airgead caolː, M1, srl ar bhonn airgeadaíochta i mBéarla uaireanta,

## Féach freisin

* Soláthar airgid

## Naisc sheachtracha
* ''An Banc Ceannais Eorpach, An t-Eurochóras agus An Córas Eorpach Banc Ceannais'', BCE, 2011

## Tagairtí

Catagóir:Eacnamaíocht
Catagóir:Baincéireacht
Dessie Ellis

Is polaiteoir, iarsceimhlitheoir agus Teachta Dála é ** Dessie Ellis**. Tá sé ina bhall de Sinn Féin. Tá Gaeilge líofa aige.

Sheas sé san Olltoghchán 2011 agus atoghadh é in 2016, 2020 agus 2024.

## Féach freisin
* Holly Cairns
* Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh
* Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh  (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill den IRA Sealadach
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Damien English

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála do cheantar na Mí Thiar é ** Damien English** () (rugadh é 21 Feabhra, 1978 ). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael

## Féach freisin

* An Mhí Thiar (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae na Mí
Catagóir:Daoine as Contae Lú
Catagóir:Daoine as Contae na Mí
Catagóir:Fir
Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath
Catagóir:An Mhí Thiar (Dáilcheantar)
Paireacht cumhachta ceannaigh

Is éard is **paireacht cumhachta cheannaigh** (PCC) ann ná teoiric nó méadracht feidhmíochta maicreacnamaíocha chun táirgiúlacht eacnamaíoch agus caighdeáin mhaireachtála idir tíortha éagsúla a chur i gcomparáid trí chur chuige “ciseán earraí”. Tá an teoiric seo bunaithe ar an  choincheap go léireoidh an ráta malairte cothromaíochta ar an margadh d'aon dá airgeadra an coibhneas idir cumhacht ceannaigh an dá airgeadra.
Sa bhfoirm is simplí, taispeánann PCC comhréir na bpraghsanna in airgeadraí náisiúnta maidir leis an earra nó an tseirbhís chéanna i dtíortha éagsúla.

Nuair a coinníonn PCC, cosnaíonn ciseán earraí an chéanna idir dhá tíre:

: P_t = S_t P^{\star}_{t} 

*  P_t: An praghasleibhéil intíre;
*  P^{\star}_{t} : An praghasleibhéil eachtrach; agus
*  S_t: An ráta malairte díreach.

Seo í an teoiric um paireacht iomlán na cumhachta ceannaigh. Is í paireacht cumhacht ceannaigh coibhneasta nuair a coinníonn:

: \pi_t - \pi^{\star}_{t} = \frac{S^{e}_{t+1}-S_t}{S_t} 

*  \pi_t : An ráta boilscithe intíre;
*  \pi^{\star}_{t} : An ráta boilscithe eachtrach; agus
*   \frac{S^{e}_{t+1}-S_t}{S_t} : An athrú céatadáin ionchasach an ráta malairte.

Tá an innéacs Big Mac bunaithe ar PCC.

## Naisc sheachtracha
* ''An Banc Ceannais Eorpach, An t-Eurochóras agus An Córas Eorpach Banc Ceannais'', BCE, 2011

## Tagairtí

Catagóir:Eacnamaíocht
Michael Ring

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é ** Michael Ring**. Tá sé ina bhall d'Fhine Gael. Bhí sé ina TD do Mhaigh Eo idir 1994-2024.

## Gairm
Bhí Ring ina chomhairleoir áitiúil ar feadh cúig bliana déag, 1979-1994.

Is i bhfothoghchán i 1994 a toghadh é chun na Dála den chéad uair, tráth a tháinig sé in áit Phádraig Flynn ó Fhianna Fáil tar éis dósan a bheith ceaptha ina Choimisinéir Eorpach.

Cáineadh a cheapachán mar urlabhraí ar Ghnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta sa bhliain 2007 toisc gan Ghaeilge a bheith aige. 

Roghnaíodh mar aire Turasóireachta agus Spóirt é sa bhliain 2011.

Chaith Michael Ring trí bliana mar Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail idir 2017 agus 2020.

Ar an 30 Iúil 2024, d'fhógair Ring nach mbeidh sé ag cur a ainm chun cinn sa chéad olltoghchán eile.

## Féach freisin

* Maigh Eo (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Maigh Eo

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo
Meicníocht tarchurtha

Is í an **mheicníocht tarchurtha** an próiseas ina mbíonn tionchar ag athruithe i rátaí úis trí chainéil éagsúla ar iompar ghníomhaithe eacnamaíochta, gníomhaíocht eacnamaíochta, agus ar deireadh an praghasleibhéal ginearálta.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* ''An Banc Ceannais Eorpach, An t-Eurochóras agus An Córas Eorpach Banc Ceannais'', BCE, 2011

Catagóir:Eacnamaíocht
Commentarii de Bello Gallico

Is éard is **Commentarii de Bello Gallico** () ann ná tráchtaireacht de chuid an impire Iúil Caesar, bunaithe ar a thaithí phearsanta ar Chogaidh na nGallach, agus bhí sé scríofa aige mar insint ag an tríú duine. San obair seo, tugann Caesar cuntais dúinn, an ceann is cáiliúla dá chuid, ar na cathanna agus ar an gcaimiléireacht a bhí ar siúl, sna naoi mbliana a chaith sé ag troid in aghaidh arm logánta sa Ghaill, fórsaí a throid i gcoinne forlámhais na Rómhánach.

Tagraíonn Caesar, uaireanta, don Ghaill ina hiomlán, ach amháin an chúige Rómhánach Gallia Narbonensis (*Provence* an lae inniu), a chuimsíonn an chuid eile den Fhrainc, den Bheilg agus roinnt den Eilvéis. Ar ócáidí eile, tagraíonn sé don chríoch ina raibh pobail Cheilteacha ina gcónaí ann, iad siúd ar a thug na Rómhánaigh *Galli* orthu (Gallaigh), ó Mhuir nIocht go dtí Lugdunum (Lyon).

## Féach freisin
* Cogaí na nGallach

Catagóir:An Ghaill
Catagóir:Leabhair mhíleata sa Laidin
Catagóir:Poblacht Rómhánach
Kiel

Is í **Kiel** príomhchathair an stáit Schleswig-Holstein, atá suite i dTuaisceart na Gearmáine. Tá sí ar an chathair is mó sa stát freisin, de thoradh a daonra de níos mó ná 241,500 duine.

## Geilleagar

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Wikivoyage - Kiel (en)
* Kiel - Suíomh oifigiúil 

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
Cogaí na nGallach

Sraith d'fheachtais míleata ba ea **Cogaí na nGallach**, a chuir an leaschonsal Rómhánach Iúil Caesar ar roinnt treibheanna Gallacha, a mhair ó 58 RC go 51 RC. Thug na Rómhánaigh ruathair ar an mBreatain agus ar Ghermania chomh maith, ach bhí na sluaíochtaí seo teoranta go leor.

Shroich na cogaí seo a mbuaicphointe i gCath cinntitheach Alesia sa bhliain 52 RC, nuair a bhain na Rómhánaigh bua iomlán amach agus ina dhiaidh sin, leathnaigh an Phoblacht Rómhánach amach fud fad na Gaille. Réitigh bua Alesia an bealach do Chaesar bheith ina rialtóir aonair na Poblachta Rómhánaí.

## Féach freisin
* Vercingetorix

## Tagairtí

Catagóir:An Ghaill
Catagóir:Cogaí
Catagóir:Poblacht Rómhánach
Loch Gile (Sligeach agus Liatroim)

Loch fionnuisce is ea **Loch Gile** atá suite go príomha i gContae Shligigh, ach go páirteach i gContae Liatroma, in Éirinn. Soláthraíonn Loch Gile an suíomh do dhán William Butler Yeats "The Lake Isle of Innisfree".

## Suíomh agus comhshaol
Tá Loch Gile thart ar 8 km ar fhad agus 2 km ar leithead. Is éard atá i gcóras Loch Gile ná An Bhuannaid a shníonn isteach i gceann thoir an locha agus An Gharbhóg a dhraenálann an loch ar an taobh thiar in aice le Baile Shligigh.

Tá coillearnacha timpeall ar an loch gleoite, mar shampla Coill an tSleasa, *Dooney Rock*, agus Coill an Eanaigh agus tá cosáin dúlra agus pointí féachana a bhfuil tóir orthu ar fad ar feadh an locha. Tá cnoic choilleacha Sliabh Chill Oiridh agus Shliabh Da Éan chun tosaigh sa chladach theas.

Is suíomh é a bhfuil an - tóir air do lucht na bhfeitheoirí éan

## Tagairtí

Catagóir:Lochanna Chontae Shligigh
Catagóir:Lochanna Chontae Liatroma
Alan Farrell

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála é **Alan Farrell** (). Rugadh sa bhliain 1977 é. Tá sé ina bhall d'Fhine Gael. Ba chomhairleoir áitiúil i mBaile Átha Cliath é roimhe sin.

Sheas sé san Olltoghchán 2011 agus toghadh é mar TD don chéad uair.

Fuair Farrell 6,213 vóta in 2020 agus toghadh é ar an gceathrú duine sa Dáilcheantar cúig shuíochán ag an am.

Thogh an Taoiseach Síomón Ó hEarchaí Alan Farrell i measc triúr Seanadóirí nua chun corrfholúntais a d'eascair as Seanadóirí a toghadh chun na Dála a líonadh, le héifeacht ón 10 Nollaig 2024.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i bhFine Gall Thoir
* Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Méaraí Éireannacha
Catagóir:Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Martin Ferris

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála é **Martin Ferris** (Gaeilge: *Máirtín Ó Fearghuis*). Tá sé ina bhall de Sinn Féin agus iarbhall de chuid an IRA. Is comhairleoir de chuid na Comhairle Contae i gCiarraí a iníon Toiréasa Ferris.

## Féach freisin

* Ciarraí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCiarraí

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí
Eileatram

[mion|Adhlacóir i mbun agallaimh os comhair eileatraim. Radharc as an tsraith teilifíse [C.U. Burn|C. U. Burn|220x220px]]
thumb|220x220px|Eileatram, ó thart ar 1900
**Eileatram** a thugtar ar fheithicil sochraide, feithicil a úsáidtear leis an gcónra a iompar ón séipéal chuig an reilig, mar shampla.
Heipitíteas C

Is galar ionfhabhtaíoch atá i **heipitíteas C** ina gcuireann an víreas heipitíteas C as don ae. Is minic nach mbíonn siomptóim ag dul leis an ngalar, ach nuair is ann dó feadh achair, is féidir le coilm an ae (fiobróis) forbairt ann, agus tig leis seo athrú ina chiorróis (coilm chasta) a thagann chun solais tar éis roinnt mhaith blianta, de ghnáth. I roinnt cásanna, cúiseoidh an chiorróis cliseadh an ae nó aimhréidheanna eile, ina measc; ailse an ae, is *varices* éasafagacha nó gastracha.

## Tagairtí

Catagóir:Galair
Catagóir:Heipitíteas
Ard Ghlais

Is sráidbhaile iascaireachta é **Ard Ghlais** (Béarla: *Ardglass*) atá suite ar leithinis Leath Chathail, i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann. Tá Ard Ghlais suite thart ar 11km slí soir ó Dhún Phádraig, is ar 46.6km ó Bhéal Feirste, rud a mheallann comaitéirí ón dá áit. Tá machaire gailf móréilimh suite ar Phlás an Caisleáin, i gcroílár an tsráidbhaile.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Oldenburg

Is cathair ollscoile é **Oldenburg** (Gearmáinis Íochtarach: *Ollnburg*, Freaslainnis Saterland: *Ooldenbuurich*) atá suite i dTuaisceart na Gearmáine. De thairbhe a dhaonra d'os cionn 125,000 duine, is é Oldenburg an ceathrú cathair is mó sa Sacsain Íochtarach, i ndiaidh Hannover, Braunschweig agus Osnabrück.

Bronnadh an teideal “cathair” ar Oldenburg sa bhliain 1945, tar éis dá dhaonra an spriocmhéid oifigiúil do chathracha na Gearmáine, is é sin os cionn 100,000 duine, a bhaint amach.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Wikivoyage - Oldenburg (en)
* Oldenburg - Suíomh oifigiúil

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
An Eilbe

Is abhainn mhór i lár na hEorpa í an **Eilbe** (Seicis: *Labe*, Gearmáinis: *Elbe*, Gearmáinis Íochtarach: *Ilv* nó *Elv,* Soirbis: *Łobjo*). Is ón Krkonoše, sliabhraon i bPoblacht na Seice, a éiríonn an Eilbe agus sníonn sí tríd an tSeicia is tríd an nGearmáin ó thuaidh chomh fada le béal na Mara Thuaidh. 1,094 km (680 míle) ar fad atá sí.

Ar na príomh-chraobh-aibhneacha atá ag an Eilbe, tá an Vltava, an Ohře, an Saale, an Havel, an Mulde, agus an Schwarze Elster.

## Sanasaíocht
Ciallaíonn an t-ainm **' "abhainn" nó "grinneall abhann" sa nGearmáinis Ard. Sa Laidin atá an chéad tagairt di, agus é litrithe **'. 

## Abhantrach
Idir an Eilbe féin agus a cuid craobh-aibhneacha, tá  san abhantrach (an ceantar ina sreabhann aon sruthán isteach san Eilbe). Tá ionann is dhá dtrian di sa nGearmáin agus níos mó ná trian sa tSeicia, agus píosaí beaga bídeacha sa bPolainn is san Ostair. Tá cónaí ar 24.4 milliún duine in abhantrach na hEilbe, agus tá Beirlín, Hamburg, Prág, Dresden agus Leipzig uilig istigh inti.

## Féach freisin
* An Eilvéis Shacsanach

Eilbe, An
Eilbe, An
Eilbe, An
Eilbe, An
Galar Mhénière

Is neamhord de chuid na cluaise inmheánaí é **Galar Mhénière** a chuireann as d'éisteacht is do chothromaíocht duine i mbealaí éagsúla. Is iad na príomhthréithe atá aige ná babhtaí veirtige nó meadhrán chomh maith le tinniteas agus caillteanas éisteachta a théann in olcas de réir a chéile, i gcluas amháin de ghnáth. Ainmníodh é as an lia Francach Prosper Ménière a thuairiscigh in alt a foilsíodh sa bhliain 1861 gur neamhoird de chuid na cluaise inmheánaí a chothaíonn an veirtige. Goilleann an galar ar dhaoine i mbealaí éagsúla; uaireanta ní bhíonn ann ach mionchrá ach uaireanta eile fós is míchumas ainsealach fad saoil a bhíonn ann.

## Cóir Leighis
Tugtar frith-hiostaimín (cinnarizine mar shampla) don othar nó déantar obráid ar an gcluas má bhíonn sé dona go leor. Scaití baintear úsáid as gentamaicin leis an orgán cuasánach a eisídiú.

## Tagairtí

Catagóir:Galair na gCluas
Catagóir:Neamhoird
Catagóir:An Chluas
Irish above Politics

Paimfléad faoi pholaitíocht theanga na Gaeilge atá in **Irish above Politics** (*An Ghaeilge os cionn na Polaitíochta*) atá bunaithe ar thrí alt a scríobh Máirtín Ó Cadhain sa nuachtán *[[Gaelic Weekly]]* an 7, 14 agus 21 Márta 1961. Déanann sé cur síos ann ar phlean leis an nGaeilge a tharrtháil.

## Naisc sheachtracha
* Leagan de ar fáil anseo

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Paimfléid
Catagóir:Gluaiseacht Athbheochana na Gaeilge
Cinnarizine

Is cógas frith-hiostaimín é **Cinnarizine** (*Stugeron, Stunarone*). Tugtar é d'othair le masmas agus urlacan a choisc nuair a bhíonn tinneas gluaiseachta orthu.

Catagóir:Drugaí
Saola

Ainmhí is ea an **saola**. Cineál anatalóip atá ann agus é gaolta leis na daimh, ba, agus gabhair. Maireann an saola sna hardáin agus sna sléibhte in Oirthear na hInd-Síne, i Laos agus i Vítneam. Ní raibh aon eolas ar an saola (seachas ag daoine áitiúla) go dtí an bhliain 1993, nuair a rinneadh suirbhé in Anaclann (nó Tearmann) Dúlra Vu Quang. ("Damh Vu Quang" a thugtar air an saola freisin.) Fuarthas adharca an tsaola agus eolas faoi ó lucht an cheantair úd. Cé go bhfuil grianghraif de ann anois, níl an saola feicthe beo ag aon eolaí go dtí an lá inniu.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Comandóir

Is madra clóis é an **Comandóir** nó **Comandóir Ungárach**.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Joe Pesci

Is aisteoir Meiriceánach é **Joseph Frank "Joe" Pesci **, a rugadh ar an 9 Feabhra 1943.
Is fearr aithne air as carachtair crua agus teasaí a léiriú i seánraí éagsúla agus as a chomhoibriú le Martin Scorsese agus Robert De Niro sna scannáin *Raging Bull* (1980), *Goodfella*s (1990), *Casino* (1995), agus *The Irishman* (2019).

Bhí Pesci le feiceáil freisin in *Once Upon a Time in America* (1984), *Moonwalker* (1988), *JFK* (1991), *A Bronx Tale* (1993), agus *The Good Shepherd* (2006). Tá aithne air freisin as a róil ghrinn in *Home Alone* (1990) agus an scannán eile sa tsraith, *My Cousin Vinny* (1992), agus an tsraith *Lethal Weapon* (1989–1998).

Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as New Jersey
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Fir
Paul McGann

Is aisteoir de phór na hÉireann é **Paul McGann** a rugadh ar an 14 Samhain 1959. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Daoine beo
John McEnroe

Iar-imreoir leadóige Gael-Mheiriceánach is ea **John Patrick McEnroe, Jr.**. Rugadh in Wiesbaden, An Ghearmáin é ar an 16 Feabhra, 1959.

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Arthur Ashe

Iar-imreoir leadóige ba ea **Arthur Robert Ashe, Jr. **. Rugadh i Richmond, Virginia é ar an 14 Iúil 1943 agus fuair bás ar an 6 Feabhra, 1993.

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Básanna i 1993
Jena

Is cathair ollscoile in oirthear na Gearmáine í **Jena**. Tá Jena ar an dara cathair is mó sa stát Thüringen, i ndiaidh a phríomhchathrach, Erfurt.

Is í **Jena** suíomh na hollscoile ársa Ollscoil Friedrich Schiller (Gearmáinis: *Friedrich-Schiller-Universität Jena*), a bunaíodh sa bhliain 1558.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha na Gearmáine
An Ghaeilge Bheo - Destined to Pass

Leabhar Gaeilge agus Béarla faoi theanga na Gaeilge é ***An Ghaeilge Bheo - Destined to Pass*** a scríobh Máirtín Ó Cadhain sna blianta 1962 agus 1963 agus a chuir Seán Ó Laighin in eagar. Céadfhoilsíodh é sa bhliain 1963 agus d'fhoilsigh Coiscéim athleagan sa bhliain 2002. Déanann sé cáineadh ann ar pholasaithe rialtais i leith na teanga agus déantar cur síos ar an staid reatha ina raibh an teanga. Tá timpeall is an ceathrú cuid den leabhar i mBéarla.

Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Leabhair neamhfhicsin
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Catagóir:Leabhair Bhéarla
Catagóir:Leabhair dhátheangacha
Catagóir:Gluaiseacht Athbheochana na Gaeilge
Catagóir:Sochtheangeolaíocht na Gaeilge
Andre Agassi

Iar-imreoir leadóige is ea **Andre Kirk Agassi**. Rugadh in Las Vegas, Nevada é ar an 29 Aibreán, 1970. Tá sé pósta leis an iarimreoir leadóige Steffi Graf agus tá beirt pháistí acu.

## Tagairtí

mion|clé|Andre Agassi

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Pete Sampras

Iar-imreoir leadóige is ea **Petros "Pete" Sampras**. Rugadh in Los Angeles, California é ar an 12 Lúnasa, 1971.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Imreoirí leadóige fear
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Beàrnaraigh na Hearadh

Is oileán é **Beàrnaraigh na Hearadh** i gCaolas na Hearadh, Comhairle nan Eilean Siar. Ceann de na cúig oileán déag sna hOileáin Siar a bhfuil cónaí orthu is ea é. Bhain sé clú amach de bharr a chuid staire saibhre agus ildaite agus meallann sé turasóirí ina sluaite. Le hachar de 10.1 ciliméadar cearnach (2,496 acra), ardaíonn sé chuig 305 troigh (93 m) ag Beinn Shlèibhe agus 278 troigh (85 m) ag Cnoc Bhuirgh. Tá fianaise láidir ann go raibh daoine ina gcónaí ar an oileán ón gCré-Umhaois, agus b'fhéidir roimhe sin. Tá láithreáin naofa ársa, liagchiorcail, seanfhoirgnimh stairiúla, agus comharthaí go raibh Lochlannaigh ina gcónaí ann, ar fáil fud fad an oileáin.

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin na hAlban
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Comhairle nan Eilean Siar
Kathy Kirby

Ba amhránaí agus ceoltóir de phór na hÉireann í **Kathleen O'Rourke** nó **Kathy Kirby**. Rugadh in Ilford, Essex í ar an 20 Deireadh Fómhair, 1938 agus fuair sí bás ar an 19 Bealtaine, 2011.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Básanna in 2011
Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine as an London Borough of Redbridge
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Manhunter

Scannán is ea ***Manhunter*** ón bhliain 1986. Ba é Michael Mann stiúrthóir an scannáin, agus ghlac William Petersen, Tom Noonan agus Brian Cox páirt ann.

## Plota

Is gníomhaire FBI é Will Graham (Petersen) atá ag dul sa tóir ar an dúnmharfóir Francis Dollarhyde (Noonan). 

## Léirmheasanna

Ní bhfuair an scannán léirmheasanna iontach maith. Thuill sé $8.6 milliún ar bhuiséad $15 milliún.

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin 1986
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Jeff Bridges

Is aisteoir Meiriceánach é **Jeffrey Leon "Jeff" Bridges** a rugadh ar an 4 Nollaig 1949.

## Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 15 ghradam buaite ag Bridges.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Gwyneth Paltrow

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Gwyneth Kate Paltrow**, a rugadh ar an 27 Meán Fómhair 1972.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Paireacht neamhurraithe rátaí úis

Deireann an **Teoirim Phaireachta Neamhurraithe Rátaí Úis** go bhfuil an aisíoc ar shócmhainn saor ó riosca an chéanna idir dhá thíortha.

Féach ar an dá straitéisí infheistíochtaí thíos. 

# Infheistíocht intíre de luach €*A*
# Infheistíocht eachtracha de luach €*A*. Nóta: caithfidh an infheisteoir an t-airgead a aistriú go dollair ag am *t*. Ag am *t*, tá luach € AS_t  ar an infheistíocht. (Is é  S_t  an ráta malairte díreach ó thaobh dhearcadh na hEorpa.)

Tar éis tréimhse amháin:

# Ag am  t+1 , beidh an infheistíocht intíre de luach € A(1+i_{t}) . (Is é  i_t  an ráta úis intíre).
# Ag am  t+1 , beidh an infheistíocht eachtrach de luach € AS_t(1+i^{\star}_{t})\frac{1}{S^{e}_{t+1}} . (Is é  i^{\star}_{t}  an ráta úis eachtracha. Bhí orainn an airgead a aistriú ar ais go Euro agus is é  S^{e}_{t+1}  an ráta malairte ionchasach ag am  t+1 ).

### Toimhdí

* Glac go bhfuil na margaí caipitil saor ó frithchuimilt (gan cánach, costais bheartaíochta agus srianta ar ghluaiseachtaí caipitil).
* Glac go bhfuil an infheisteoir neodrach roimh rioscaí (nó ina áit sin, fadcheann foirfe)
* Glac go bhfuil an infheistíocht intíre agus eachtracha ionadaithe foirfe.

### Díorthú

Caithfidh an aisíoc ón dá infheistíochtaí i gcothrom, nó beidh deiseanna arbatráiste an:

:  A(1+i_{t}) = AS_t(1+i^{\star}_{t})\frac{1}{S^{e}_{t+1}}  

Ag cealú agus athchóiriú:

:  \frac{S^{e}_{t+1}}{S_t} = \frac{1+i_{t}}{1+i^{\star}_{t}} 

Sin í paireacht neamhurraithe rátaí úis. Ag dealú a haon ón dá thaobhanna 

:  \frac{S^{e}_{t+1}-S_t}{S_t} = \frac{i_{t} - i^{\star}_{t}}{1+i^{\star}_{t}} 

Ag neasú an slonn thuas:

:  \frac{S^{e}_{t+1}-S_t}{S_t} \approx i_{t} - i^{\star}_{t} 

### Plé

Tá difreálach na rátaí úis cothrom go neasach leis an t-athrú céatadáin ionchasach sa ráta malairte. I bhfeidhm, ní choinníonn an paireacht de réir rátaí úis gan chlúdach mar tá biseach riosca ann. Tá an *Carry Trade* (nó trádáil 'beir leat') ag geallchur ar dialltaí ar phaireacht neamhurraithe rátaí úis.

Catagóir:Eacnamaíocht
Oaxaca

Ceann de na 32 stát de chuid Mheicsiceo atá in **Oaxaca**, nó *Saorstát Flaithiúnais Oaxaca* (Spáinnis: *Estado Libre y Soberano de Oaxaca*). Tá sí roinnte ina 570 bardas, a bhfuil 418 acu (beagnach trí cheathrú) á rialú ag an gcóras *usos y costumbres* (Gaeilge:custaim agus traidisiúin). Is í Oaxaca de Juárez príomhchathair an stáit, agus is é an ceantar timpeall Oaxaca an dara ceantar uirbeach is mó i Meicsiceo - is é an ceantar timpeall na príomhchathrach an ceann is mó, ar ndóigh.

Tá an stát seo suite ar chósta thiar Mheicsiceo, chois an Aigéin Chiúin, agus é ag críochantacht le Guerrero, Puebla, Veracruz, agus Chiapas. Sa taobh ó dheas, tá cósta suntasach ag Oaxaca ar an Aigéan Ciúin. 

Is fearr aithne ar an stát as a chuid daoine dúchasacha agus cultúir, agus a ealaín uathúil. Is iad na pobail dhúchasacha na Zapotec agus na Mixtec na cinn is líonmhaire agus is cáiliúla, ach tá sé cinn déag ann a aithnítear go hoifigiúil.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Oaxaca
Catagóir:Meicsiceo
Catagóir:Stáit Mheicsiceo
Catagóir:Tíreolaíocht Mheicsiceo
Catagóir:Tíreolaíocht Mheicsiceo de réir stáit
Renée Zellweger

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Renée Kathleen Zellweger **, a rugadh ar an 25 Aibreán 1969.

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Sharon Stone

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Sharon Vonne Stone**, a rugadh ar an 10 Márta 1958.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Nicole Polizzi

Bean aithnidiúil na teilifíse Meiriceánaí as Jersey Shore is ea **Nicole Elizabeth "Snooki" Polizzi**. Rugadh i Santiago, an tSile í an 23 Samhain, 1987.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Tara Reid

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Tara Donna Reid **, a rugadh ar an 8 Samhain 1975.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Fosa

thumb|'' Cryptoprocta ferox ''

Ainmhí is ea an **fosa**. *Cryptoprocta ferox* a ainm Laidine. Mamach feoiliteach atá ann a bhfuil cruth sách catúil air. Maireann an fosa i Madagascar.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Monica Bellucci

Is aisteoir Iodálach í **Monica Bellucci**, a rugadh ar an 30 Meán Fómhair 1964.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Iodálach
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Sandra Bullock

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Sandra Annette Bullock **, a rugadh ar an 26 Iúil 1964.

## Gradaim agus ainmniúcháin
Tá 104 gradam buaite ag Bullock.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Peter Fox

Is ceoltóir Gearmánach é Pierre Baigorry, nó **Peter Fox**, mar is fearr aithne air. Rugadh é i mBeirlín ar an 3 Meán Fómhair 1971. Tá sé gníomhach mar cheann de na trí phríomhamhránaí an bhanna reggae dátheangach Seeed ó bunaíodh é sa bhliain 1998, agus tá rath nach beag bainte amach aige mar cheoltóir aonair freisin.

## Beathaisnéis
Rugadh Peter Fox do lánúin Bhascach i mBeirlín sa bhliain 1971, agus is ann, sa cheantar Kreuzberg, a chónaíonn sé fós. Thosaigh sé ag seinm ceoil ina pháiste beag dó, ar an fhliúit Shasanach agus ar an phianó i dtosach báire, agus ansin ar an chorn, rud a bhain áit amach dó i mbanna práis i Schönow.

D'fhreastail sé ar Mheánscoil Fhrancach Bheirlín (*Französisches Gymnasium Berlin*), áit inar tugadh an leasainm "Foxi" air, mar gheall ar dhath a chuid gruaige. Is ón leasainm sin, maraon le leagan Gearmánach a thúsainm, *Peter*, a thagann a ainm stáitse. Ar fhágáil an mheánscoil dó, bhí sé ar intinn aige bheith ina dhéantóir pianó, ach níor chuir sé an phrintíseacht i gcrích sa deireadh.

Rinne Peter Fox céim sa cheol ina dhiaidh sin, agus ansin chinn sé ar mhalairt saoil ar fad le céim in Fhocleolaíocht an Bhéarla agus san oideachas do dhaoine a bhfuil riachtanais speisialta acu.

## Dioscliosta
### Albaim

### Singlí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Ceoltóirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine beo
Cill na hOmnaí

Is sráidbhaile i gContae Chorcaí na hÉireann í **Cill na hOmnaí** (Béarla: Killumney).

## Tagairtí

Catagóir:Sráidbhailte i gContae Chorcaí
Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Curse

Is iar-rapcheoltóir Gearmánach as Tuaisceart na Réine agus an Viostfáil é **Michael Sebastian Kurth**, nó **Curse**, mar is fearr aithne air. Imeartas focal atá i gceist lena ailias **Curse**, a dhéanann tagairt don chaoi go bhfuaimníonn Béarlóirí a shloinne, is é sin, mar dá mbeadh sé ar aon fhocal leis an fhocal "curse" (Gaeilge: *mallacht*). Rugadh i Minden é ar an 6 Meán Fómhair 1978.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Ceoltóirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine beo
Loras mall

Is ainmhí luibhiteach é an **loras mall** (géineas *Nycticebus*). Mamach atá ann, agus is ball d'fhine na Lorisidae é. Tá tocsain ina ghreim, rud annamh i measc na mamach. Tá siad dúchasach d'oirdheisceart na hÁise agus áiteanna ina chóngar.

## Speicis

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Samy Deluxe

Is rapcheoltóir as Hamburg na Gearmáine é *Samy Sorge*, nó **Samy Deluxe**, mar is fearr aithne air. Tá ainmneacha stáitse éagsúla ag an cheoltóir, a rugadh ar an 19 Nollaig 1977, ina measc siúd *Samsemilia*, *Wickeda MC* agus *Big Baus of the Nauf*, ach is é **Samy Deluxe** an ceann is iomráití acu, le blianta beaga anuas ach go háirithe. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Ceoltóirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine beo
Moritz Bleibtreu

Is aisteoir Gearmánach é **Moritz Johann Bleibtreu**, a rugadh i München na Gearmáine sa bhliain 1971. Ba iad na haisteoirí Ostaracha Monica Bleibtreu agus Hans Brenner a thuismitheoirí. In ainneoin gur i ndeisceart na Gearmáine a rugadh é, is i Hamburg, ar chósta na Mara Thuaidh, a d'fhás sé aníos, is a chónaíonn sé fós.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Aisteoirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine beo
Robert O'Hara Burke

Ba thaiscéalaí Éireannach é **Robert O'Hara Burke** (6 Bealtaine 1820 – 28 Meitheamh 1861), an chéad fhear bán a thaistil trasna mhórthír na hAstráile. clé|mion|An turas taiscéalaíochta ar an 20 Lúnasa 1860, Melbourne (Nicolas Chevalier)Cé gur éirigh le O'Hara Burke agus William Wills taistil trasna mhórthír na hAstráile, cailleadh iad ar an turas ar ais.[mion|''Arrival of Burke & Wills at Flinders River'', le Edward Jukes Greig (1862).  I ndáiríre, ní fhaca siad an [Farraige|fharraige.|clé]]
## Tús a shaoil
Rugadh O'Hara Burke i gContae na Gaillimhe agus tógadh é in oirthear na Gaillimhe. 

## An Turas
Ar an 20 Lúnasa 1860 d'imigh Robert O'Hara Burke agus William Wills ó Mhelbourne chun siúl trasna na hAstráile, an chéad turas a dhéanfadh Eorpaigh. Ócáid cheiliúrtha ba ea í ... tháinig 20,000 duine i Melbourne amach chun breathnú orthu ar an lá sin. 
mion|An bás, Arthur Loureiro (1892)|cléCeapadh an Búrcach de bharr go raibh aithne aige ar na daoine cearta ar Chumann Ríoga Victoria agus go raibh an cúlra ceart aige: tógáil uasal agus traenáil mhíleata. Is tuairimí na saineolaithe nach raibh an cháilíocht chuí ag Burke le bheith i gceannas ar an taiscéalaíocht.  
I mbaile  Menindee,  rinne  an Búrcach cinneadh  tubaisteach :  an  grúpa a bhí aige a scoilt. Shroich Coopers an abhainn Flinders (Normanton inniu), ach  i bhfad suas ón inbhear, ar an 9 Feabhra 1861.   

D'fhill siad ar ais ansin go Coopers Creek.  Bhain  siad  an  áit  seo  amach  naoi  n-uaire  ró  dhéanach  le haghaidh tarrthála, ar an 21 Aibreán 1861. D'fhan an Búrcach agus a chairde ann agus fuair siad bás leis an ocras. 
clé|mion|Adhlacadh an Búrcach níos déanaí .. Ealaíontóir:  William Strutt (1911)

## Clár TG4
Craoladh an tsraith ‘Craiceann Geal – Croí Marbh’ ar TG4. Leanann TG4 an turas taiscéalaíochta a rinne O’Hara Burke ó chósta go cósta na mór roinne thiar sa bhliain 1860. Léitear sleachta as dialann an Bhúrcaigh, as na litreacha a scríobh sé agus as an óráid a thug sé i Melbourne sular thosaigh sé ar a thuras.  
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1820
Catagóir:Básanna i 1861
Catagóir:Stair na hAstráile
Catagóir:Daoine Astrálacha
Catagóir:Taiscéalaithe Éireannacha
Edward J. Flanagan

Ba shagart Éireannach Caitliceach Rómhánach é **Edward J. Flanagan** (13 Iúil 1886 – 15 Bealtaine 1948). Tógadh é ia gContae Ros Comáin in aice le Béal Átha Mó, i gContae na Gaillimhe. B'é a bhunaigh an dílleachtlann cháiliúil Boys Town.

Aithníodh é mar Urramach, an céad céim ar a bhealach le bheith ina Naomh, ag an bPápa Leon XIV ar an 23 Márta 2026.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1886
Catagóir:Básanna i 1948
Catagóir:Daoine as Contae Ros Comáin
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois
Gil Scott-Heron

File, ceoltóir agus scríbhneoir Meiriceánach ab ea **Gilbert “Gil” Scott-Heron**, a rugadh ar 1 Aibreán, 1949 i Chicago agus a d’éag 27 Bealtaine, 2011 i Nua-Eabhrac. Samhlaítear a chuid ceoil a taifeadadh le gníomhaíochas míleata na ndaoine gorma agus tá moladh faighte aige ó na léirmheastóirí dá shaothar clúiteach *The Revolution Will Not Be Televised*.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Filí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Chicago
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Básanna in 2011
Bathurst

Cathair i New South Wales Láir, san Astráil is ea **Bathurst** (fuaimniú: /ˈbæθərst/). Bhí 28,992 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.

## Aeráid

## Daoine Cáiliúla

* Windradyne (c.1788-1835), gaiscíoch Wiradjuri
* Ben Chifley (1885–1951), Príomh-Aire na hAstráile

## Tagairtí
Kevin James

**Kevin George Knipfing** is aisteoir Meiriceánach é a rugadh 26 Aibreán, 1965.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Goldie Hawn

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Goldie Hawn**, a rugadh ar an 21 Samhain 1945.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine beo
Séamus Mac Róibín

Polaiteoir, saighdiúir agus náisiúnaí Éireannach ab ea **Séamus Mac Róibín** (6 Eanáir 1890 – 8 Nollaig 1961), nó *Séamus Robinson* as Béarla. I mBéal Feirste a rugadh é. Throid sé in Éirí Amach na Cásca agus bhí ról lárnach aige i gCogadh na Saoirse araon leis an gCogadh Cathrach. Ina a dhiaidh sin, bhain sé suíochán amach i Seanad Éireann mar bhall d'Fhianna Fáil. Fuair sé bás i mBaile Átha Cliath.

Rugadh Séamus Mac Róibín i mBéal Feirste in 1888. I 1902 tháinig sé mar bhall den chéad Fianna Éireann faoi Bulmer Hobson. I 1903 bhog sé go nGlaschú, áit a ndeachaigh sé isteach i gConradh na Gaeilge go dtí go ndeachaigh sé isteach i gcliarscoil. D'fhreastail sé mar mhanach in Albain ag tús a saol fásta go dtí go bhfuair sé cead fágála ón Ab i 1913 chun troid ar son saoirse na hÉireann. Phós sé Bríd Chéiteann agus bhí ochtar bpáiste acu.

Catagóir:Baill Sheanad Éireann
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Kenny Rogers

Amhránaí, cumadóir, léiritheoir ceoil, aisteoir agus fiontraí mór le rá Meiriceánach ab ea **Kenneth Donald "Kenny" Rogers** (21 Lúnasa 1938–20 Márta 2020). Ceoltóir tuaithe a bhí ann i dtús báire, ach chuaigh a shaothar go mór i gcion ar phobal i bhfad níos leithne.

Chuir Rogers tús lena ghairm mar bhall den bhanna the Scholars ina bhaile dúchais Houston, Texas agus na 1950idi ag druidim chun deiridh. Sheas sé ar leataobh chun a bheith ina cheolóir aonair sa bhliain 1976.

Catagóir:Ceoltóirí tuaithe Meiriceánacha
Catagóir:Dord-ghiotáraithe Meiriceánacha
Catagóir:Giotáraithe Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Daoine as Houston
Catagóir:Básanna in 2020
Anne Sullivan Macy

Ba í **Johanna "Anne" Mansfield Sullivan Macy** (14 Aibreán 1866 – 20 Deireadh Fómhair 1936) múinteoir Helen Keller. Gael-Mheiriceánach a bhí inti. Rugadh i Massachusetts í. Ní raibh radharc na súl go maith aici agus d'fhreastail sí ar an Perkins School for the Blind. Ghlac sí post mar mhúinteoir Keller sa bhliain 1887 agus ba í an obair seo ba mhó a thuill clú di. Cailleadh sa bhliain 1936 i Nua-Eabhrac í.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1866
Catagóir:Básanna i 1936
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Lagú radhairc
Lingua Franca Nova

Teanga chúnta a thionscnaigh an Dr C. George Boeree as Ollscoil Shippensburg, Pennsylvania, is ea an **Lingua Franca Nova** (**LFN** nó **Elefen** freisin). Tá stór focal na teangan bunaithe ar na teangacha Rómánsacha, Fraincis, Iodáilis, Portaingéilis, Spáinnis, agus Catalóinis. Sa bhliain 1998 a seoladh ar an idirlíon í. Bíonn gramadach na teangan an-laghdaithe, cosúil leis na Crióil Rómánsacha. Tá córas litrithe fóinéimeach aici, ag baint úsáide as 22 litir as an aibítir Laidineach agus an aibítir Choireallach.

## Gramadach
Baineann Elefen úsáid as leagan níos simplí de ghramadach na dteangacha Rómánsacha, go háirithe Catalóinis, Fraincis, Iodáilis, Portaingéilis agus Spáinnis. Mar sin, tá sé cosúil le gramadach na gcriól Rómánsach, ar nós Criól Háítí, Criól Rinn Verde, Paipeamaintis, agus Chavacano.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Leathanach oifigiúil
* Vicí 

Catagóir:Teangacha idirnáisiúnta shaorga
Fuaidire

[right|thumb|[John Everett Millais "An Cailín Dall": ceoltóirí fánacha]]
Is éard is **fuaidire** ann ná duine bocht, a théann ag fánaíocht ó áit go háit gan baile nó gan fostaíocht rialta ná ioncam. Cuireann go leor bailte sa Domhan Forbartha dídean ar fáil i gcomhair fuaidirí. I dtéarmaí an dlí, níl duine le foinse ioncaim ina fhuaidire, fiú má tá sé / sí gan dídean.

Catagóir:Gairmeacha neamhfhoirmiúla
Catagóir:Saol an lucht taistil
Escherichia coli O104:H4

Is tréithchineál eintrea-fhuilreatha annamh, den bhaictéar *[[Escherichia coli]]*, é an baictéar **''Escherichia coli'' EHEC O104:H4**, agus is cúis leis an ráig *Escherichia coli* O104:H4 na bliana 2011. Aithníonn an "O" san aicmiú séireolaíocha antaigin lipea-pholaisiúicríd na cillbhalla, agus aithníonn an "H" antaigin lascnaideach.

Thug seicheamhú géanómaíochta a rinne BGI Shenzhen le fios go mbaineann an baictéar le "tréithchineál an-thocsaineach nua", hibrid a bhfuair cumas an-nimhreach éigin de chuid na nE. coli eintrea-chomhchruinneacha
trí aistriú cothrománach géine.

clé|mion|Íospartaigh sa bhliain 2011

### Stair
Roimh thús na ráige, sa bhliain 2011, ní raibh ach cur síos ar chás amháin de O104 :H4 ann sa litríocht, agus bhain an cás seo le bean sa Chóiré sa bhliain 2005. Is dócha go raibh O104:H21, tréithchineál idirghaol eile, bainteach le cás de dhrólainníteas fuilreatha a bhris amach i Montana sa bhliain 1994.

## Féach freisin

* *[[Escherichia]]*

* *[[Escherichia coli]]*

## Tagairtí

Catagóir:Escherichia coli
Catagóir:Galair bia-iompartha
Earrach na nArabach

thumb|260px|'''Tíortha Arabacha''' :      </blockquote>'''Tíortha neamh-Arabacha :'''

Is éard is **Earrach na nArabach** ann ná tonn réabhlóideach de léirsithe agus d'agóidí a bhí agus a bhíonn ar siúl sa domhan Arabach ón 18 Nollaig 2010 ar aghaidh.

Bhí deacrachtaí ag baint leis an aistriú chuig rialú daonlathach san Éigipt agus i dTúinis, i Libia agus i bPoblacht Éimin. Bhí an tuairim ann, agus b'fhéidir go bhfuil fós, nach raibh na tíortha Arabacha, ar cibé cúis, in ann ag rialachas daonlathach agus nach raibh meas acu ar riail an dlí.

Ar an agóid bheag sa tsean-Seicslóváic in 1968 ("Earrach Phrág") is dócha a bhí fo-eagarthóir sinsearach éigin ag smaoineamh, tráth éigin tamall de mhíonna tar éis thús na n-agóidí is na léirsithe sa Túinéis agus san Éigipt, nuair a cheap sé nó sí an téarma “Earrach na nArabach”.
[clé|mion|[Earrach na nArabachː   Caireo, Túinis, San'a agus an tSiria]]

## 2010-2012
Sna blianta 2010-2012, bhí réabhlóidí sa Túinéis agus san Éigipt; cogadh cathartha sa Libia; éirithe amach i mBairéin, sa tSiria, agus in Éimin; agóidí móra san Ailgéir, san Iaráic, san Iordáin, i Maracó, agus in Óman; agus mionagóidí i gCuáit, an Liobáin, an Mháratáin, an Araib Shádach, agus an tSúdáin.
clé|mion|léirsithe sa tSiria sa bhliain 2011
Roimh seo, ba í an tSúdáin amháin an t-aon tír Arabach a bhí in ann fáil réidh le réimis deachtóireachta, sa bhliain 1964 agus arís sa bhliain 1985. 

Sa Libia agus san Éigipt chuidigh comhghuaillíocht na Fraince, na Breataine agus Meiriceá le deireadh ré Gadaffi agus Mubarak a thapú. 
[clé|mion|agóid sa bhliain 2011 i [Maracó]]

## Siria
Bhris agóidí ar son an daonlathais amach sa tSiria ar an 15 Márta 2011 agus thosaigh an cogadh cathartha i ndáiríre sa tSiria i ndiaidh tamaill. 

Tar éis d'fhórsaí slándála urchair a scaoileadh leis an lucht agóide, tháinig méadú as cuimse ar an bhforéigean agus cuireadh briogáidí reibiliúnacha le chéile chun aghaidh a thabhairt ar fhórsaí an stáit. Ba rí-ghairid go raibh sé ina chogadh cathartha le grúpaí éagsúla ag tnúth le titim an réimis.  D'éirigh mar sin ‘Earrach na nArabach’ ina gheimhreadh dorcha sa tSiria

Sheas an t-Uachtarán Bashar al-Assad an fód.  Bhí arm láidir aige agus cabhair aige ó throdairí Hezbollah ón Liobáin agus cabhair aige ón Rúis agus ón Iaráin.

Idir 2011-2021, maraíodh 600,000, theith os cionn 6 milliún thar lear agus bhí níos mó ná 6 milliún eile fágtha gan dídean sa tSiria.

## Féach freisin
* Mahamad Bouazizi
*Éirí amach phobal na Túinéise
*Earrach Phrág (1968)

## Tagairtí

Catagóir:Earrach na nArabach
Catagóir:Réabhlóidí
Lionel Richie

Amhránaí mór le rá Meiriceánach é **Lionel Brockman Richie, Jr** (20 Meitheamh 1949 a rugadh é). 

## Dioscliosta
* *Lionel Richie* (1982)
* *Can't Slow Down* (1983)
* *Dancing on the Ceiling* (1986)
* *Back to Front* (1992)
* *Louder Than Words* (1996)
* *Time* (1998)
* *Renaissance* (2000)
* *Just for You* (2004)
* *Coming Home* (2006)
* *Just Go* (2009)
* *Tuskegee* (2012)

## Tagairtí

Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Antonio Banderas

Is aisteoir Spáinneach é **José Antonio Domínguez Bandera**, a rugadh ar an 10 Lúnasa 1960 in Málaga na Spáinne. Úsáideann sé an t-ainm **Antonio Banderas** mar aisteoir. Tá sé pósta le Melanie Griffith, ban-aisteoir; tá iníon amháin de chlainne acu.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Spáinneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Málaga
Luis Pérez Gutiérrez

Is polaiteoir Colómach é **Luis Pérez Gutierrez**, arb as Medellín dó, a bhí ag fónamh mar mhéara ar Medellín, sa tréimhse 2001-2004.

Is innealtóir tionsclaíoch ó Scoil na Mianaigh é, ón Ollscoil Náisiúnta, agus bhain sé Máistreacht sa Mhatamaitic amach san bhforas céanna. Rinne sé staidéir i gcomhair PH.D in Ollscoil Michigan sna Stáit Aontaithe.

Catagóir:Polaiteoirí Colómacha
Richard Pryor

Ba aisteoir, scríbhneoir agus fuirseoir Meiriceánach é **Richard Franklin Lennox Thomas Pryor** (1 Nollaig 1940-10 Nollaig 2005).

Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Básanna in 2005
Catagóir:Daoine a rugadh i 1940
Catagóir:Daoine le scléaróis iolrach
Gene Wilder

B'aisteoir Meiriceánach é **Gene Wilder**, a rugadh faoin ainm *Jerome Silberman* ar an 11 Meitheamh 1933. Fuair sé bás ar an 29 Lúnasa, 2016.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2016
Lublin

Is í **Lublin** (Úcráinis: Люблін, *Liublin*, Giúdais: לובלין* Loblin*) an naoú cathair is mó sa Pholainn. Is í príomhchathair Chúige Lublin (Polainnis: Województwo lubelskie) í, le daonra de 350,392 (Meitheamh 2009). Is í Lublin an chathair Pholannach is mó ar bhruach thoir na Viostúile. Tá Lublin ina iarrthóir le haghaidh an teidil *Príomhchathair Chultúrtha na hEorpa* sa bhliain 2016.


Catagóir:Cathracha agus bailte i gCúige Lublin
Catagóir:Cathracha sa Pholainn
Dubbo

Cathair i New South Wales Láir, san Astráil is ea **Dubbo** (fuaimniú: /ˈdʌboʊ/). Bhí 30.574 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.

## Aeráid

## Daoine Cáiliúla
* Glenn McGrath, cruicéadaí Astrálach.

## Tagairtí
Fulacht fiadh

[thumb|Fulacht fiadh,  [Páirc Náisiúnta Oidhreacht na hÉireann, Loch Garman]]
Is áit cócaireachta ársa in Éirinn é **fulacht fiadh** nó **fulacht fian** (Béarla: *cooking pit*). Tugtar "beárbaiciú" ar fhulacht fia inniu.

Is iad na fulachtaí fia na séadchomharthaí is líonmhaire ón gCré-umhaois. Is iarsmaí na láithreacha cócaireachta iad. 
mion|Drombeg

### Nósanna
Chun cócaireacht a dhéanamh san fhulacht fia, théigh na daoine clocha i dtine. Chuir siad iad isteach i bpoll uisce ansin. Nuair a thosaigh an t-uisce ag fiuchadh, thosaigh siad ar an gcócaireacht. 

Chlúdaigh siad spóla feola (nó bia oiriúnach eile) i dtuí agus chuir siad isteach san uisce a bhí ar fiuchadh é. Chuir siad roinnt luibheanna isteach freisin. Tar éis é a chócaireacht (45 nóiméad in aghaidh an chileagraim, agus 20 nóiméad sa bhreis), bhí an fheoil réidh le hithe. 

Nuair a bhí an próiseas críochnaithe acu, caitheadh iarsmaí na tine agus na clocha scoilte ar leataobh. Rinneadh é seo arís agus arís eile, agus de réir a chéile, mhéadaigh an carn smionagair ar thaobh an phoill. Inniu feictear carn íseal ar an láthair. 

### Sanasaíocht
Tagann an focal ‘fulacht’ ón tSean Ghaeilge agus b’fhéidir go bhfuil baint ag ‘fia’ leis an ainmhí nó leis na ‘Fianna’. Úsáideann seandálaithe na focail ‘carn dóite’ ar na séadchomharthaí seo freisin. 

Seans go raibh feidhm níocháin ag an láthair nó gur fheidhmigh siad mar shabhna (ar nós na dtithe allais atá i bhfad níos déanaí ná iad).

## Féach freisin

* Beárbaiciú

## Tagairtí

Catagóir:An Chré-umhaois
Catagóir:Cócaireacht
Jeff Goldblum

Is aisteoir Meiriceánach é **Jeffrey Lynn "Jeff" Goldblum**, a rugadh ar an 22 Deireadh Fómhair 1952.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Amhránaithe Béarla
Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Ceoltóirí snagcheoil
Catagóir:Daoine as Pennsylvania
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha
Catagóir:Pianódóirí
Goulburn

Cathair i New South Wales, An Astráil, is ea **Goulburn**. Bhí 20,127 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2006.

## Aeráid

## Daoine Cáiliúla
* William Hovell, taiscéalaí.
* George Lazenby, aisteoir.

## Tagairtí
George Lazenby

Is aisteoir Astrálach é **George Robert Lazenby**, a rugadh ar an 5 Meán Fómhair, 1939.

Catagóir:Aisteoirí Astrálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Daoine beo