open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michael P. Kitt

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Michael P. Kitt** (rugadh 17 Bealtaine, 1950). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael. Is athair é leis an gceoltóir David Kitt.

Níor ghlac sé páirt san Olltoghchán 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 14ú Seanad
Catagóir:Baill den 22ú Seanad
Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i nGaillimh
Catagóir:Daoine beo
Robert Millikan

Ba é **Robert Millikan**, fisiceoir Meiriceánach (22 Márta 1868 – 19 Nollaig 1953), an chéad duine a rinne luach an luchta ar an leictreon a thomhas. D'úsáid sé turgnamh cáiliúil ar a dtugtar an turgnamh ola-bhraonach. Fuair sé amach go bhfuil lucht dar luach −1.6 × 10−19C (nó an luach sin iolraithe faoi shlánuimhir éigin) ar bhraon ola a luchtaítear go leictreastatach. Rinne sé amach gurb in é méid an luchta ar an leictreon.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Nobelprize.org - Beathaisnéis

Catagóir:Fisic núicléach
Catagóir:Fisiceoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1868
Catagóir:Básanna i 1953
Camas Cros

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Camas Cros** nó **Camus Croise**.

Tá sé cosúil ón ainm go raibh manaigh Chríostaí san áit. Tá beagán díospóireachta ann i dtaobh an ainm. Is é “Camus Croise” atá ar na comharthaí bóthair, ach is é “Camas” an litriú de réir an chórais litrithe oifigiúil, agus is é “Cros” agus ní “Croise” a bhí muintir an cheantair go léir ag rá, daoine a bhfuil dea-Ghàidhlig acu, agus is é “Camas Cros” atá sa bhunachar sonraí ag Iain Mac an Tàilleir agus ar shuíomh Ainmean-Àite na h-Alba.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Ceann Phàdraig

Is baile i gComhairle Shiorrachd Obar Dheathain é **Ceann Phàdraig**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Ingemar Johansson

Dornálaí Sualannach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea **Jens Ingemar Johansson** (a rugadh ar an 22 Meán Fómhair, 1932 – 30 Eanáir 2009).

Catagóir:Dornálaithe Sualannacha
Catagóir:Básanna in 2009
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Totally Spies!

Cartún Anime Fraincise é ***Totally Spies!*** a craoladh idir 3 Samhain 2001 agus 31 Márta 2008. Is sraith atá ann a leanann triúr iníonacha óga—Sam, Clover agus Alex—atá in ardscoil agus ag obair do ghníomhaireacht rúnda arbh é a n-aidhm an domhan a chosaint. Tá idir spiadóireacht agus ranganna ar siúl ag na déagóirí óga seo, agus saol pearsanta nach éasca.

## Carachtair
***Sam**
***Alex**
***Clover**
***Jerry**
***Mandy**
***G.L.A.D.I.S.** (Gadget Lending And Distribution Interactive System)

## Tagairtí

Catagóir:Cartúin
Catagóir:Cláir Teilifíse na Fraince‎
Catagóir:Cláir Teilifíse Cheanada
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2001
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2014
Clare Daly

Is iar-Teachta Dála agus iar-Fheisire i bParlaimint na hEorpa (2019 - June 2024) do Bhaile Átha Cliath í ** Clare Daly ** (Gaeilge: * Clár Ní Dhálaigh*) a rugadh sa bhliain 1968 agus a tharraing conspóid go minic.  Tá sí ina ball den pháirtí Neamhspleáigh i dtreo Athrú, agus i bhfad amach ar an eite chlé. 
clé|mion|Eanáir 2012
clé|mion|2019

## Beatha
D'fhás sí aníos sa Droichead Nua, Contae Chill Dara. 

Bhíodh sí ina ball den Pháirtí Sóisialach ach d'éirigh sí as ar an 31 Lúnasa, 2012. Bhíodh sí mar chomhairleoir áitiúil i bhFine Gall do cheantar Sord. 

Gabhadh í go luath sa bhliain 2013 nuair a cuireadh ina leith go raibh sí ag tiomáint faoi thionchar an óil. Scaoileadh saor níos déanaí í, agus fógraíodh go raibh an leibhéal alcóil ina cuid fola níos ísle ná an teorainn dhleathach. De bharr gur sceitheadh an scéal chuig na meáin agus gur cuireadh dornaisc uirthi, rinne sí gearán le hOmbudsman na nGardaí ina thaobh, dar léi bhíothas tar éis bheith níos déine uirthi toisc gur scaoil sí féin scéal faoi ghardaí a bhí ag baint pointí pionóis ó cheadúnais tiomána.

Sheas sí san Olltoghchán 2016 agus toghadh í mar TD le 16% de na vótaí céad rogha sa toghcheantar Baile Átha Cliath Theas.

Toghadh í chun Parlaimint na hEorpa sa bhliain 2019.  Chaill sí a suíochán i bParlaimint a hEorpa in 2024. Chuir RTÉ ceist uirthi cén chaoi ar bhraith sí a suíochán a chailliúint. D'fhreagair sí, "ní raibh spéis ar bith agaibh labhairt liomsa le cúig bliana anuas. Níl spéis ar bith agam labhairt libhse anois." Thug sí barróg don phobalóir Niall Boylan, Éire Neamhspleách, sular fhág sí Ionad Comháirimh Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath.

## Féach freisin

* Mick Wallace
* Neamhspleáigh i dtreo Athrú
* Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024

## Féach freisin

* Polaiteoirí i bhFine Gall Thoir
* Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara
Catagóir:Alumni Ollscoil Chathair Átha Cliath
Catagóir:Baill den Pháirtí Sóisialach
Catagóir:Iarbhaill den Pháirtí Sóisialach
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i bhFine Gall
Catagóir:Trotscaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
An 31ú Dáil

Seisiún rialtais in Éirinn ba ea an **31ú Dáil** (2011-2016). Ba ea Fine Gael an páirtí is mó sa Dáil, i gcomhrialtas le Páirtí an Lucht Oibre. Is é seo a leanas miondealú na bpáirtithe sa Dáil:

## TDanna de réir Páirtí
Seo thíos liosta de na TDanna a toghadh chun Dáil Éireann san olltoghchán, roinnte de réir páirtí.

## Nótaí


Catagóir:Dáil Éireann
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Dùn Bheagain

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Dùn Bheagain**. Tá clú agus cáil ar Chaisleán Dhùn Bheagain, suíochán cheann feadhna Chlann MhicLeòid.. Tá Dùn Bheagain suite i bparóiste Dhiùirinis, agus tá an eaglais pharóiste i nDùn Bheagain. Sa bhliain 2011 bhí daonra 386 duine ann.
## Logainm
San‘‘The Norse Influence on Gaelic Scotland’’ (1910), tugann George Henderson le fios go dtagann an t-ainm ‘‘Dùn Bheagain’’ ón tSean-Ghaeilge ‘‘Dùn Bheccáin’’, Is ainm pearsanta Gaelach é 'Beccán'.
## Tíreolaíocht
Tá Dùn Bheagain suite ar an gcladach i Loch mór Dhùn Bheagain, agus tá cáil ar Old School Restaurant sa tsráidbhaile breac lena héisc a ghabhtar go húr ón loch féin. Tá Dún Bheagáin suite ag acomhal an A850, agus an A863. Tá acomhal ag an mbóthar an B884. agus freisin leis an A863, ag an taobh thoir de Dhùn Bheagain.
## Déimeagrafaíocht
Bíonn daonra buan Dhùn Bheagain ag laghdú. Mar sin féin, tá méadú as cuimse tagtha ar líon na ndaoine atá ag fanacht sa cheantar le linn saoire thar na blianta ó 2001 i leith.
## Geilleagar
Bhíodh eolas turasóireachta suite i bparáid na siopaí ag Taobh Locha, ach tá sé ar fáil anois ar bhonn séasúrach ag *St Kilda Shop* i gCaisleán Dhún Bheagáin. Bunaíodh Músaem an Fhathaigh MhicAsgaill, a dhéanann ceiliúradh ar shaol Aonghas Mhóir MacAsgaill i 1989 agus tá sé á bhainistiú ag Peter MacAskill, athair na dtrialacha rothaíochta Danny MacAskill.
## Naisc sheachtracha
*Undiscovered Scotland - Dunvegan
## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Jack Sharkey

clé|250px|mion|Jack Sharkey
Dornálaí Meiriceánach a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain as 1932-1933, ab ea **Joseph Paul Zukauskas** nó **Jack Sharkey** (26 Deireadh Fómhair 1902 – 17 Lúnasa 1994). D'éirigh sé as an dornálaíocht agus taifead 13-14-3 aige. An chuid ba mhó den airgead a thuill sé san fháinne, shábháil sé é agus chuir sé beár ar siúl. D'oibrigh sé mar réiteoir freisin ag babhtaí dornálaíochta ar fud Meiriceá Thuaidh. In Binghamton, Nua-Eabhrac a rugadh é agus fuair sé bás in Beverly, Massachusetts.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1902
Catagóir:Básanna i 1994
Aigéaneolaíocht

mion
Is í an **aigéaneolaíocht**, nó **eolaíocht na mara**, an eolaíocht a bhaineann leis an aigéan. Is fo-ábhair na haigéaneolaíochta iad an aigéaneolaíocht fhisiciúil agus cheimiceach, bitheolaíocht na mara, agus geolaíocht na mara.

Tá staidéar na n-aigéan, de ghnáth ina 4 fho-dhisciplín. 

* Pléann an **aigéaneolaíocht gheolaíoch** le struchtúr is éabhlóid ghrinneall na farraige ón gcladach amach, deascadh ar an ngrinneal san áireamh. 
* Baineann **aigéaneolaíocht cheimiceach** le gach gné de cheimic an ghrínnill is an tsáile. 
* clé|mion|1966 CPA 3309San **aigéaneolaíocht fhisiciúil** tagann na sruthanna aigéanacha, na tonnta, na taoidí is imoibríthe na farraige leis an atmaisféar is na gaotha san áireamh.
* San **aigéaneolaíocht bhitheolaíoch** pléitear le héiceolaíocht an aigéin, na horgánaigh mara uile faoi na cúinsí athraitheacha físiciúla is ceimiceacha a tharlaíonn sa chomhshaol sin. 

mion|Súnámaí (2004)
Tagann gnáthóga an chósta is an aigéin isteach sa scéal, 

* acmhainní an aigéin, 
* tionchar an duine ar gach gné den aigéan, 
* agus na haigéin i gcomhthéacs an athrú aeráide domhanda.

## Tagairtí
Paul Kehoe

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Loch Garman é **Paul Kehoe ** () (a rugadh ar an 11 Eanáir 1973 ). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael.

Sheas sé san Olltoghchán 2011 don chéad uair.

## Féach freisin

* Loch Garman (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDáilcheantar Loch Garman

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)
Anthony Lawlor

Is feirmeoir agus polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Thuaisceart Chill Dara é **Anthony Lawlor ** (Gaeilge: * Antóin Ó Leathlobair*). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael agus is as Cill Dara dó.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

## Féach freisin

* Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Comhairleoirí áitiúla i gContae Chill Dara
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Cill Dara
Joe O'Reilly

Is polaiteoir Éireannach, Seanadóir agus iar-Theachta Dála do cheantar An Chabháin- Muineacháin é **Joe O'Reilly ** (Gaeilge: *Seosamh Ó Raghallaigh*) (rugadh é ar 1 Aibreán 1985). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán. Bhain sé áit amach mar Sheanadóir ar an An Rolla Oibreachais.

## Féach freisin

* An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCabhán–Muineachán

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Baill den 19ú Seanad
Catagóir:Baill den 23ú Seanad
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach
Catagóir:Comhairleoirí áitiúla i gContae an Chabháin
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath
Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chabháin
Nicky McFadden

Ba pholaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar) í **Nicky McFadden ** (Gaeilge: * Niocláisín Nic Pháidín* ) (25 Nollaig, 1962 &mdash; 25 Márta 2014). Bhí sí ina ball d'Fhine Gael. Cailleadh í sa bhliain 2014 mar thoradh ar an ngalar néarón luadrach a tháinig uirthi.

## Féach freisin

* Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Nicky McFadden  ar Dáilwatch 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Básanna in 2014
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Alumni
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Baill den 23ú Seanad
Catagóir:Comhairleoirí áitiúla i gContae na hIar-Mhí
Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Ath Luain
Catagóir:Polaiteoirí as Contae na hIarmhí
Billy Timmins

Is polaiteoir Éireannach a bhí ina Theachta Dála do dháilcheantar Chill Mhantáin ó 1997 go dtí 2016 é **Billy Timmins ** (Gaeilge: * Liam Ó Tiomáin*) (rugadh é 1 Deireadh Fómhair, 1959 ). Bhí sé ina leascheannaire Renua Éireann ó bhunaíodh an páirtí i Márta 2015 go Bealtaine 2016. Bhíodh sé ina bhall d'Fhine Gael roimhe sin agus chuaigh sé ar ais go dtí an páirtí i 2018.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

Rugadh i mBealach Conglais é. Is mac Godfrey Timmins é.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCill Mhantáin

* Cill Mhantáin (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Baill Renua Éireann
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)
Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann
Gleann Dail

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Gleann Dail**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Totaig

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Totaig**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Bob Fitzsimmons

Dornálaí Briotanach de phór na hÉireann, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain agus meánmheáchan, ab ea **Robert James "Bob" Fitzsimmons ** a rugadh ar an 26 Bealtaine, 1863 i Helston, Corn na Breataine aguas fuair bás ar an 22 Deireadh Fómhair 1917).

Catagóir:Dornálaithe Sasanacha
Catagóir:Básanna i 1917
Catagóir:Daoine a rugadh i 1863
Oscar De La Hoya

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda, is ea **Oscar De La Hoya ** (a rugadh ar 4 Feabhra, 1973 i Los Angeles, California). 

## Tagairtí

220px|mion|clé|Oscar De La Hoya

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Joan Collins (polaiteoir)

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Theas-Láir í **Joan Collins** (Gaeilge: *Sinéad Ní Choileáin*) (a rugadh ar 14 Meitheamh 1961). Bhí sí ina ball de Pobal Roimh Bhrabús ó 2007 go dtí 2013, agus ina TD ó bhí Feabhra 2011 ann.

Sheas sí in Olltoghchán na bliana 2016 mar bhall de na Neamhspleáigh ar son an Athraithe agus toghadh í le 14.5% de na vótaí céad rogha.

I mí Bealtaine 2020, d'fhág sí Neamhspleáigh ar son an Athraithe agus bhunaigh sí an páirtí Right to Change.

Chaill sí a suíochán in olltoghcháin 2024.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Theas-Lár
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús
Dílseachas

deas|200px|thumb|Bratach an Aontais
Is é brí le **dílseachas** i gcomhthéacs na hÉireann ná Aontachtóir antoisceach atá sásta breith ar an arm le forlámhas na bProtastúnach i dTuaisceart Éireann agus le stádas bunreachtúil an stáitín mar chuid den Ríocht Aontaithe a chosaint is a choinneáil i bhfeidhm..

## Aontachtóirí nó Dílseoirí?
Is minic nach n-aithníonn na meáin chumarsáide na h-"Aontachtóirí" agus na "Dílseoirí" thar a chéile. Mar sin féin, bíonn sé níos coitianta an téarma úd "Dílseoir" a úsáid le tagairt a dhéanamh do lucht antoisceachais atá sásta droichead a dhéanamh den dlí is den cheart leis an *status quo* a choinneáil i bhfeidhm sa Tuaisceart nó a bhfuil a ndearcadh ar na cúrsaí neamhghéilliúlach as an ngnáth. An chuid is mó de na hAontachtóirí, ní thabharfaidís "Dílseoirí" orthu féin. Go bunúsach, cuimsíonn an téarma "Aontachtóir" gach duine a dteastaíonn uaidh an Ríocht Aontaithe, agus an chuma atá uirthi inniu, a choinneáil aontaithe. Mar sin, is féidir an dá chiall a bhaint as an bhfocal "dílseoir": dílseacht don Aontacht, nó dílseacht do Choróin na Breataine Móire.

## Féach freisin
* Ord Oráisteach
* Aontachtóirí na hÉireann
* Cogadh Cathartha na hÉireann#Dílseoirí á n-ionsaí
* Óglaigh Uladh
* Óglaigh Protastúnach Uladh
* Búistéirí na Seanchille
* Dúnmharú an Miami Showband

## Naisc sheachtracha
* irishconflict.webs.com 

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Dílseachas Uladh
Mattie McGrath

Is Teachta Dála do cheantar Thiobraid Árann Theas é ** Mattie McGrath** nó **Maitiú Mag Craith** (a rugadh ar an 1 Meán Fómhair 1958). In 2007 a toghadh Mattie McGrath den chéad uair  dó Fianna Fáil. D'fhág sé an páirtí mar nach nglacfadh Ardoifig an pháirtí leis mar iarrthóir agus toghadh é mar Neamhspleách in 2011.  

Dá mhéad magadh a dhéantar faoi Mhattie McGrath (Nspl) sna meáin náisiúnta is ea is mó a thacaíocht i measc a mhuintire i ndeisceart Thiobraid Árann. 

As an gCaisleán Nua atá Mattie McGrath, ceantar a bhí aitheanta mar Bhreac-Ghaeltacht suas go dtí 1956. Tá smeadar Gaeilge ag Mattie McGrath.
clé|mion|2022|293x293px

## Féach freisin

* Polaiteoirí i dTiobraid Árann Theas
* Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
An Sruthan

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd é **an Sruthan**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain,
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catherine Murphy

Is iarpholaiteoir agus Teachta Dála do cheantar Chill Dara Thuaidh í **Catherine Murphy** () (a rugadh ar an 1 Meán Fómhair 1953). Tá sí ina ball de na Daonlathaigh Shóisialta 
clé|mion|Róisín Shortall agus Catherine Murphy, 2018, bunaitheoirí na Daonlathach Sóisialta

## Gairm
Is as Léim an Bhradáin di. Iar-bhall de Dhaonlathas Clé agus de Pháirtí na nOibrithe í.

Bhíodh sí ina TD neamhspleách sa tréimhse 2005-2007, agus ó Feabhra 2011 go dtí 2015. 

Bhí Murphy ina comhcheannaire, in éineacht le Róisín Shortall, ó mhí Iúil 2015 go dtí mí Feabhra 2023.

Sheas sí san Olltoghchán 2016 agus toghadh í le 23% de na vótaí céad rogha agus atoghadh í in 2020.

Ar an 2 Iúil 2024, d'fhógair Róisín Shorthall agus Catherine Murphy go raibh siad le n-éirí as an bpolaitíocht ag an gcéad olltoghchán eile. Mhaígh siad gur féidir saol agus sochaí níos féaráilte bheith ann agus gur prionsabail an daonlathais shóisialta a lean sí i gcónaí chuige sin. Chreid siad chomh maith go láidir sa bpolaitíocht mar chumhacht chun tairbhe an phobail.

## Féach freisin

* Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill na nDaonlathaithe Sóisialta
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)
Catagóir:Teachtaí Dála neamhspleácha
Catagóir:Polaiteoirí as Cill Dara
Páirtí na nOibrithe

Is páirtí polaitiúil Éireannach é **Páirtí na nOibrithe** () atá comhdhéanta de bhaill de chuid na heite clé agus de phoblachtóirí in Éirinn a cuireadh ar bun sa bhliain 1970 tar éis gur scoilt an eagraíocht Sinn Féin. Ba é Art Ó Gríofa a bhunaigh an eagraíocht sin siar sa bhliain 1905 i gceáduair agus ghlac an páirtí leis an ainm atá orthu i láthair na huaire sa bhliain 1982.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil  

## Tagairtí

Catagóir:Cumannachas
Catagóir:Eagraíochtaí sóisialacha in Éirinn
Catagóir:Eoraisceiptigh
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1970
Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta i dTuaisceart Éireann
Catagóir:Poblachtachas na hÉireann
Caol Reatha

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Caol Reatha** nó **Caol Reithe**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
James J. Jeffries

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea **James Jackson Jeffries** (15 Aibreán, 1875 – 3 Márta 1953. Bhí aithne air mar *The Boilermaker*.

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Básanna i 1953
Catagóir:Daoine a rugadh i 1875
Manny Pacquiao

Dornálaí Filipíneach, a bhí ina churadh domhanda, is ea **Emmanuel "Manny" Dapidran Pacquiao** (a rugadh ar 17 Nollaig, 1978 in Kibawe, na hOileáin Fhilipíneacha). 

I mí Mheán Fómhair 2021, d’fhógair Manny Pacquiao a iarrthóireacht do thoghchán uachtaránachta 2022.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe
Catagóir:Na hOileáin Fhilipíneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Áine Collins

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Corcaigh Thiar Thuaidh í **Áine Collins ** (Gaeilge: *Áine Ní Choileáin *). Tá sí ina ball d'Fhine Gael. Is as Bántír di agus tá sí pósta ar Paul Collins.

Sheas sí san Olltoghchán 2016, ach chaill sí a suíochán.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Thiar Thuaidh
* Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo

Catagóir:Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Lucinda Creighton

Is polaiteoir Éireannach, agus iar-Theachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thoir-Theas, í **Lucinda Creighton** (Gaeilge: *Lucinda Nic Críocháin*) (rugadh í 20 Eanáir, 1980). Tá sé ina bhall de Renua Éireann. Bhíodh sí ina ball d'Fhine Gael. Ceapadh mar Aire Stáit do Ghnóthaí Eorpacha i Márta na bliana 2011 í.

D'éirigh sí as Fine Gael i ngeall ar a seasamh i leith an ghinmhillte.

Bhunaigh sí páirtí dá cuid féin Renua Éireann go luath sa bhliain 2015. Sheas Creighton in Olltoghchán 2016 ach chaill sí a suíochán.

## Féach freisin

* Paul Bradford

* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Theas
* Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thoir Theas

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill Renua Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar)
Marvin Hart

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea **Marvin Hart ** (16 Meán Fómhair, 1876 – 17 Meán Fómhair 1931. Bhí aithne air mar an *The Louisville Plumber*.

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Básanna i 1931
Catagóir:Daoine a rugadh i 1876
Regina Doherty

Is Seanadóir Éireannach agus iar-Teachta Dála de ndáilcheantar An Mhí Thoir í **Regina Doherty ** (Gaeilge: *Ríona Ní Dhochartaigh *), a rugadh ar an 26 Eanáir  1971. Tá sí ina ball d'Fhine Gael.

Toghadh í mar TD don chéad uair in 2011. Sheas sí san Olltoghchán 2016 agus toghadh í le 17% de na vótaí céad rogha. Níor toghadh í inOlltoghchán 2020 ach toghadh í mar sheanadóir agus ceannaire ar Fhine Gael i Seanad Éireann níos déanaí sa bhliain chéanna.

Toghadh i mar FPE in 2024 (toghcheantar Bhaile Átha Cliath).

## Féach freisin

* An Mhí Thoir (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Alumni
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae na Mí
Catagóir:Daoine beo

Catagóir:An Mhí Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae na Mí
Sailtír Naomh Pádraig

Is bratach í **Sailtír Naomh Pádraig** (nó *Cros Naomh Pádraig* nó *Bratach Naomh Pádraig*; *Saint Patrick’s Saltire* i mBéarla) a sheasann do Éireannaigh sa Bhreatain. Tá an bhratach á úsáid ón mbliain 1801 i leith sa Union Jack.

## Úsáid
Is siombail í cros Naomh Pádraig ag Eaglais na hÉireann (Anglacánach). Cuireann roinnt eaglaisí ar foluain í ar Lá Fhéile Pádraig, ar fhéilte eile agus ar ócáidí speisialta. Is í seo an t-aon bhratach amháin (diomaite de shiombail rós an chompáis a bhaineann leis an Chomaoin Anglacánach) atá ceadaithe go hoifigiúil ar fhoirgnimh de chuid Eaglais na hÉireann nó ar thailte na heaglaise.
[clé|mion|[Inis Eonáin, Eaglais na hÉireann]]

## Conspóidí
Creideann roinnt daoine nár chóir go mbeadh  cros ag Naomh Pádraig cionn is, murab ionann is naoimh eile a bhfuil crosa luaite leo, nach ndearnadh mairtíreach de. Ach rinneadh mairtírigh den bheirt acu Naomh Seoirse agus Naomh Aindriú. 

Creideann daoine eile, áfach, go bhfuil sé de cheart ag Naomh Pádraig a chros agus a bhratach féin a bheith aige agus iad a bheith mar chuid de bhratach na Ríochta Aontaithe cionn is gurb é Pádraig an t-aon naomh acu a raibh baint aige leis an tír a bhfuil sé luaite léi: Éire. i gcodarsnacht, is lú an fhianaise go raibh baint ag Naomh Seoirse le Sasana ná ag Naomh Aindriú le hAlbain.

## Naisc sheachtracha
* 

## Tagairtí

Catagóir:Bratacha
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Eaglais na hÉireann
Pat O'Brien

Ba aisteoir Gael-Mheiriceánach é **William Joseph Patrick O’Brien** (a rugadh ar an 11 Samhain 1899 agus a fuair bás i 15 Deireadh Fómhair 1983). 

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1899
Catagóir:Básanna i 1983
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Tommy Burns (dornálaí)

Dornálaí Ceanadach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea **Tommy Burns** (a rugadh **Noah Brusso** ar an 17 Meitheamh, 1881 agus a fuair bás ar an 10 Bealtaine 1955. Bhí aithne air mar an *The Little Giant of Hanover*.

clé|250px|mion|Tommy Burns

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Ceanadacha
Catagóir:Básanna i 1955
Catagóir:Daoine a rugadh i 1881
Armadal, An t-Eilean Sgitheanach

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Armadail**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Marcella Corcoran Kennedy

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála do cheantar Uíbh Fhailí í** Marcella Corcoran Kennedy** (Gaeilge: *Marcella Ní Chorcoráin Ní Chinnéide*) (a rugadh in Eanáir 1963). Tá sí ina ball d'Fhine Gael.

Toghadh í mar TD den chéad uair in 2011.

## Féach freisin

* Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Uíbh Fhailí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Alumni
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Uíbh Fhailí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Uíbh Fhailí
Boraraig

Is sráidbhaile bánaithe san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Boraraig**. 

## Féach Freisin
* Boraraig, Diùirinis

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Joan Burton

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thiar í **Joan Burton** (Gaeilge: *Siobhán de Bhurtúin*) (rugadh í 1 Feabhra, 1949). Tá sí ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre. 

## Gairm
Roghnaíodh mar Aire Um Chosaint Shóisialta sa bhliain 2011 í. Roghnaíodh mar Aire Coimirce Sóisialaí í. Ceapadh ina ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre agus ina Tánaiste í sa bhliain 2014.

Sheas Burton in Olltoghchán 2016 agus ba bheag nár chaill sí a suíochán tar éis ghéarchoimhlint sa toghroinn Baile Átha Cliath Thiar. Níor bhuaigh an páirtí ach seacht suíochán agus ceapadh Frances Fitzgerald ina háit mar Thánaiste ar an 6 Meitheamh 2016.

Ar an 10 Meitheamh 2016, thug Burton le fios go mbeidh sí le héirí as ceannaireacht Pháirtí an Lucht Oibre. Dúirt sí gur chuir droch-thorthaí an olltoghcháin go mór lena cinneadh.

Chaill Burton a suíochán Dála in Olltoghchán na bliana 2020.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Tánaistí na hÉireann
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar
Joanna Tuffy

Is iarpholaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thiar-Meán í ** Joanna Tuffy ** (Gaeilge: *Joanna Ní Thoghdha*) (a rugadh ar 9 Márta 1965). Tá sí ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre. Rugadh i Londain Shasana í.

Seanadóir a bhí inti sna blianta 2002–2007. Toghadh í mar TD sa bhliain 2007. Sheas sí san Olltoghchán 2016, ach chaill sí a suíochán.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Meán
* Baile Átha Cliath Thiar-Meán (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Meán
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Seanad
Catagóir:Alumni Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae
Catagóir:Aturnaetha Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Jump the Gun

Is banna rac-cheoil as Éirinn é **Jump the Gun**. Is iad Peter Eads (canadh), Roy Taylor (giotár), Brian O'Reilly (giotár), Eric Sharpe (dordghiotár) agus Ciaran Wilde (drumaí) baill an ghrúpa.

Roghnaíodh Jump the Gun mar iarratasóir na hÉireann sa Chomórtas Eoraifíse don bhliain 1988.

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Éireannacha
Catherine Byrne

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Theas-Láir í **Catherine Byrne **(Gaeilge: *Caitríona Ní Bhroin*) (rugadh í 26 Feabhra, 1956). Tá sí ina ball d'Fhine Gael agus ina TD ó Bhealtaine 2007. Theip uirthi suíochán Dála a bhaint i dtoghchán na bliana 2002.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Theas-Lár
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Alumni
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Méaraí mná
Primo Carnera

Dornálaí Iodálach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain as 1930-1932, ab ea **Primo Carnera ** (26 Deireadh Fómhair, 1906 – 29 Meitheamh, 1967). 

## Tagairtí
clé|mion|Primo Carnera

Catagóir:Dornálaithe Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1906
Catagóir:Básanna i 1967
Anne Ferris

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chill Mhantáin í ** Anne Ferris** (Gaeilge: *Áine Ní Fhearghuis*). Tá sí ina ball de Pháirtí an Lucht Oibre.

Sheas sí san Olltoghchán 2016, ach chaill sí a suíochán.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCill Mhantáin

* Cill Mhantáin (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Alumni
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Chill Mhantáin
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954

Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin
Maureen O'Sullivan (polaiteoir)

Is iar-polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Láir í **Maureen O'Sullivan** (Gaeilge: *Máirín Ní Shúilleabháin*) (rugadh í 10 Márta, 1951). Bhí sí ina ball neamhspleách den Dáil ó fho-thoghchán ar an 6 Meitheamh, 2009 go dtí deireadh an 32ú Dáil ar 14 Eanáir, 2020.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Láir  
* Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Teachtaí Dála neamhspleácha
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Airiasachas

Is éard a bhí i gceist leis an **Airiasachas** (*eiriceacht Áiris* an leagan a thugann foclóir de Bhaldraithe) ná an teagasc diagachta a luaitear le hAirias (250-336 AD), preispitéir Críostaí a bhí ag obair i gCathair Alastair san Éigipt. Bhí Airias barúlach nach cuid de Dhia a bhí in Íosa, ach neach ar leith agus é cruthaithe ag Dia. Bhí tionchar nár bheag ag an Airiasachas le lá Airiais agus go gairid i ndiaidh a bháis, nó ba Airiasaigh iad na hImpirí Rómhánacha Valens agus Constantius a Dó. Uaireanta, tugtar "Airiasachas" ar fhoirmeacha neamh-Thríonóideacha eile den chreideamh Chríostaí seachas an tAiriasachas sa chiall chúng.

Catagóir:Eiriceachtaí
Catagóir:Reiligiún na hÉigipte
Catagóir:Reiligiún
Catagóir:Teagaisc Dhiagachta
Frithchuimilt

thumb|right|200px| giniúint na frithchuimilte
Tugtar **frithchuimilt** ar an bhfórsa a chuireann in aghaidh gluaiseacht choibhneasta idir dhá dhromchla atá ag sleamhnú thar a chéile. Tá cineálacha éagsúla frithchuimilte ann:

* **Tur-fhrithchuimilt**, a chuireann i gcoinne gluaisne cliathánach coibhneasta dhá dhromchla sholadacha i dteagmháil. Aithnítear dhá shórt tur-fhrithchuimilte, sé sin, frithchuimilte statach idir dromchlaí neamh-chorraitheacha, agus frithchuimilt chinéiteach idir dromchlaí atá ag gluaiseacht.

* **Fhrithchuimilt shreabhánach**, a dhéanann cur síos ar fhrithchuimilt idir sraitheanna laistigh de leacht vioscósach a bhíonn ag bogadh i gcoibhneas lena chéile.

* **Fhrithchuimilt bhealaithe**, gur chineál áirithe frithchuimilte sreabhánaí í, ina scarann an leacht ina dhá dromcla soladach.

* **Frithchuimilt chraicinn**, gur chomhpháirt de chúltarraingt í, an fórsa a chuireann i gcoinne gluaisne réad soladach trí leacht.

* **Frithchuimilt inmheánach**, an fórsa a chuireann i gcoinne gluaisne idir na heilimintí de chuid ábhair soladach le linn dífhoirmíochta.

Catagóir:Meicnic chlasaiceach
Catagóir:Fórsaí
Catagóir:Dromchlaí
Catagóir:Frithchuimilt
Catagóir:Fórsaí
Lios Fearnáin

Is baile i gContae Thiobraid Árann é ** Lios Fearnáin**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Thiobraid Árann
Coimisiún Sábháilteachta Iarnróid

Is áisíntacht de chuid Rialtas na hÉireann é an **Coimisiún Sábháilteachta Iarnróid** nó **CSI** (Béarla: *Railway Safety Commission* nó *RSC* ). Tá ardoifig na háisínteachta lonnaithe sa Charraig Dhubh i mBaile Átha Cliath.

## Naisc sheachtracha
* Coimisiún Sábháilteachta Iarnróid 
*  Coimisiún Sábháilteachta Iarnróid 

Catagóir:Áisínteachtaí Traenacha
Catagóir:Áisínteachtaí Éireannacha
Catagóir:Sábháilteacht
Catagóir:Iarnróid in Éirinn
Catagóir:Iarnród Éireann
Fórsa

[300px|thumb|Déantar cur síos ar fhórsaí freisin mar bhrú nó tharraingt ar réad. Is féidir leo a bheith mar gheall ar fheiniméin amhail [imtharraingt, maighnéadas, nó aon rud a d'fhéadfadh luasghéarú a chur faoi réad.]]

San fhisic, is éard is **fórsa** ann ná aon ní a athraíonn luas, treo, nó cruth réada. I bhfocail eile, is é is fórsa ann ná ní a chuireann ar réad de mhais M a treoluas a athrú (lena n-áirítear rud a thosú ar ghluaiseacht ó fhos), i.e., a luas á ghéarú, nó réad solúbtha a dhífhoirmiú. Bíonn idir méadaíocht agus treo aige, rud a chiallaíonn gur chainníocht veicteoireach é. Cuireadh **Dara Dlí [[Newton]]**, F = ma, le chéile ar dtús i dtéarmaí a bhí beagán éagsúil ach comhionann, áfach: deir an leagan bunaidh go bhfuil an fórsa glan ag gníomhú ar réad i gcomhréir dhíreach leis a chuid athruithe móimintim.

Catagóir:Fealsúnacht nádúrtha
Catagóir:Meicnic Chlasaiceach
Catagóir:Coincheapa bunúsacha na fisice

Catagóir:Cainníochtaí fisiceacha
Dromchla (toipeolaíocht)

mion|225px|clé|Dromchla oscailte leis na comhrianta '' X''-,'' Y''-, agus ''Z''- ar thaispeáintSa mhatamaitic, go sonrach sa toipeolaíocht, is éard is **dromchla** ann ná ilfhillteán toipeolaíoch déthoiseach. Is iad na cinn is aithnidiúla ná iad siúd a thagann chun cinn mar theorainneacha réad soladach sa ghnáthspás Eoiclídeach tríthoiseach — mar shampla, dromchla sféir. Ar an láimh eile, tá dromchlaí, mar shampla an buidéal Klein, nach féidir a bheith leabaithe i spás Eoiclídeach tríthoiseach gan singilteachtaí nó féintrasnuithe a thabhairt isteach.

## Tagairtí

Catagóir:Dromchlaí
Catagóir:Toipeolaíocht gheoiméadrach
Catagóir:Céimseata dhifreálach na n-dromchlaí
Catagóir:Céimseata anailíseach
Siúl na nÓglach

Amhrán náisiúnta Dhaon-Phoblacht na Síne é **Siúl na nÓglach** (Sínis shimplithe: 义勇军进行曲; Sínis traidisiúnta: 義勇軍進行曲; Pinyin: Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ). Chum Nie Er é mar mháirseáil, agus chuir an file agus drámadóir iomráiteach Tian Han na liricí leis. 

Seinneadh don chéad uair é thiar sa bhliain 1934, mar chuid de dráma i Shang-hai.

## Tagairtí

Catagóir:Amhráin Náisiúnta
Catagóir:Daon-Phoblacht na Síne
Slaodacht

mion|clé|250px|Tá slaodacht níos lú ag an tsubstaint ar barr ná atá ag an tsubstaint ar an bhun.
Is tomhas é **an tslaodacht** ar aimhleisce sreabháin chun sreafa, a bhaineann leis an bhfrithchuimilt (*[[strus fiartha]]* nó *[[strus teanntachta]]*) inmheánach sa sreabhán, nuair a ghluaiseann cuid amháin de thar chuid eile. Dá bhrí sin, tá deirtear go bhfuil uisce "tanaí", mar go bhfuil a shlaodacht ísle aige, cé go mbíonn mil "tiubh", mar go bhfuil a shlaodacht níos airde. Go simplí, bíonn níos mó gluaiseachta ag sreabhán a bhíonn ar shlaodacht íseal. 
Mar shampla, cruthaíonn magma feilseach ard-slaodacht stratabholcán a bhíonn ard agus géar, toisc nach féidir leis sreabhadh i bhfad roimh a fhuaraíonn sé, cé go gcruthaíonn magma mafach sciathbholcán le cruth leathan agus éadomhain. Bíonn roinnt strusfhriotaíochta ag gach fíor-shreabhán (ach amháin forshreabháin) agus dá bhrí sin tá siad slaodach, ach nuair nach mbíonn aon fhriotaíocht ag sreabhán in aghaidh struis tugtar **sárshreabhán** nó **sreabhán neamhvisciúil** air.

## Tagairtí

Catagóir:Coincheapa bunúsacha na fisice
Catagóir:Innealtóireacht ghloine agus eolaíocht

Catagóir:Innealtóireachta pheitriliam
Catagóir:Téarmeolaíocht olacheantair
G-20

deas|300px|thumb|Ceannairí G-20
Tugtar **G-20** nó **Grúpa an Fhichead** ar ghrúpa d'airí airgeadais agus gobharnóirí bainc cheannais ó fhiche mór-gheilleagar an domhain - naoi dtír déag áirithe agus an tAontas Eorpach mar bhall amháin.

## Náisiúin
*An Afraic Theas
*An Airgintín
*An tAontas Eorpach
*An Araib Shádach
*An Astráil
*An Bhrasaíl
*Ceanada
*An Chóiré Theas
*An Fhrainc
*An Ghearmáin
*An India
*An Indinéis
*An Iodáil
*Meicsiceo
*An Ríocht Aontaithe
*An Rúis
*An tSeapáin
*Sín
*Stáit Aontaithe Mheiriceá
*An Tuirc

Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Náisiúin G-20
Brú

Is éard is **brú** ann ná an fórsa san aonad achair a chuirtear i bhfeidhm sa treo go hingearach le dromchla an réada. Úsáidtear an tsiombail p (*sa chás íochtair*) chuige, agus is é an pascal (Pa) aonad brú an SI. Nuair a fheidhmíonn fórsa nó meáchan ar leith ar fhairsinge níos lú, is ionann sin is brú níos mó. Má bhíonn réad tumtha i sreabhán cosúil le huisce nó aer, feidhmíonn brú ar gach taobh de. Tomhaistear brú le baraiméadair nó brúthomhasairí. Aonad brú a úsáidtear sa mheitéareolaíocht is ea an bar, agus aonad a úsáidtear sa mhíochaine is ea an milliméadar mearcair (mm Hg).

## Sainmhíniú
Is ionann an brú ar rud agus an fórsa atá ag gníomhú go hingearach ar gach méadar cearnach dá dhromchla. Úsáidtear an tsiombail 'p' chuige, (*cé go n-úsáidtear 'P' go forleathan freisin*) agus is é an pascal (Pa) aonad brú an SI.  Braitheann úsáid 'p' vs 'P' ar an réimse ina mbíonn an duine ag obair, m.sh. má tá siombailí eile i gcomhair cainníochtaí, ar nós cumhachta agus móimintim, agus ar an stíl scríbhneoireachta.
### Foirmle

Go matamaiticiúil:
:p = \frac{F}{A}

i gcás:
p = An brú,
F = An fórsa,
A = Achar an dromchla atá i dteagmháil

## Aonaid

## Tagairtí


Catagóir:Coincheapa bunúsacha na fisice
Catagóir:Teirmidinimic
Càrrabost, Port Rìgh

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Cárrabost**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Seachtain

[mion|Is éard is brí le '''seachtain''' ná [aonad ama a chuimsíonn seacht lá.]]

Is éard is brí le **[[Seachtain|seachtain]]** ná aonad ama a chuimsíonn seacht lá.


Catagóir:Aonaid ama
Rocky Graziano

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea **Rocky Graziano** a rugadh **Thomas Rocco Barbella** ar an 1 Eanáir, 1919 i Seattle agus a fuair bás ar an 22 Bealtaine 1990. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1919
Catagóir:Básanna i 1990
Galtraigil

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Galtraigil**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Tony Zale

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh meánmheáchain, ab ea **Tony Zale** a rugadh **Anthony Florian Zaleski** ar an 29 Bealtaine, 1913 i nGary, Indiana agus a fuair bás ar an 20 Márta, 1997. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Básanna i 1997
Catagóir:Daoine a rugadh i 1913
St Paul's Church, Birmingham

Eaglais Anglacánach is ea **St Paul’s Church** atá suite in Birmingham i Sasana. Bhí an foirgneamh á dhearadh ag Roger Eykyn. Coisriceadh an eaglais sa bhliain 1779.

## Tagairtí

Catagóir:Birmingham
Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Eaglaisí sa Bhreatain
Catagóir:Foirgnimh i Sasana
Stáisiún Phlás Lanyon, Béal Feirste

Is stáisiún traenach é **Stáisiún Phlás Lanyon** () atá suite ar Shráid an Droichid Thoir i mBéal Feirste. **Stáisiún Láir Bhéal Feirste** () a bhí air go 2018

## Stair
D'oscail an stáisiún ar 26 Aibreán 1976 leis an ainm Stáisiún Láir Bhéal Feirste, cé nach a áit sa lár na cathrach. Athchóiríodh idir 2000 agus 2003 é. 

Sa bhliain 2018, d'fhógair *[[Translink]]* athnuachan don stáisiún, mar shampla, d'athdhearfaí an halla isteach agus bheadh aghaidh ar Shráid an Droichid Thoir nua. Ar 1 Meán Fómhair 2018, athainmníodh an stáisiún mar Stáisiún Phlás Lanyon.

Chuaigh an seirbhís Bhaile Átha Cliath, *[[Enterprise (seirbhís traenach)|Enterprise]]*, an stáisiún den uair deiridh ar 2 Iúil 2024. Tharla ionadú bus ina dhiaidh sin agus d'aistrigh an seirbhís go Mórstáisiún Bhéal Feirste ar 13 Deireadh Fómhair 2024.

## Seirbhísí

## Tagairtí

Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i dTuaisceart Éireann
Catagóir:Béal Feirste
Catagóir:Iarnróid Thuaisceart Éireann
Naomh Claire

Naomh is ea **Claire** (Iodáilis:*Chiara d'Assisi*) (16 Iúil 1194 – 11 Lúnasa 1253), a rugadh í *Chiara Offreduccio* in Assisi san Iodáil. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 12ú haois
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Mná rialta
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Mary Mitchell O'Connor

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Dhún Laoghaire í **Mary Mitchell O'Connor** (Gaeilge: *Máire Mistéil Ní Chonchubhair*). Rugadh í ar 10 Meitheamh 1959. Is í an tAire ar son Ard-Oideachais í. Tá sí ina ball de Fhine Gael ón mbliain 2007 ach bhí sí ina Comhairleoir Áitiúil leis an bPáirtí Daonlathach roimhe sin.

## Dáil Éireann

I Mí na Nollag 2010 roghnaíodh mar iarrthóir í do cheantar Dhún Laoghaire. Ar an 2 Márta 2011 chuir sí iontas ar go leor nuair a thiomáin sí síos céimeanna i gcarrchlós na Dála. Bhí sí tar éis dul in airde ar an Tairseach nó an Plionta, ardán i lár an charrchlóis, ar rampa a cuireadh ann ar mhaithe leo siúd i gcathaoireacha rotha. Bhí roinnt iriseoirí ar an láthair agus tuairiscíodh an scéal ar Nuacht RTÉ an oíche sin.

I rith seisiún Dála i Meitheamh na bliana 2011 thagair Mick Wallace TD di mar *Miss Piggy*. Spreag sí lá bándearg sa Dáil ina dhiaidh sin ar mhaithe le hailse na gcíoch.
## Féach freisin

* Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún Laoghaire
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
## Tagairtí

Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine as Dún Laoghaire
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Baill den Pháirtí Daonlathach
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i nDún Laoghaire-Rath an Dúin
Ceardchumann Dhochtúirí na hÉireann

Is eagraíocht Éireannach do dhochtúirí leighis é an **[[Ceardchumann Dhochtúirí na hÉireann]]** nó *ELÉ* (Béarla: *The Irish Medical Organisation* nó *IMO* )

Catagóir:Eagraíochtaí Éireannacha
Catagóir:Eagraíochtaí leighis
Catagóir:Ceardchumainn
Catagóir:Leigheas in Éirinn
Catagóir:Lianna Éireannacha
Finian McGrath

Is polaiteoir neamhspleách ar an eite chlé agus iar-Theachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thuaidh Láir é **Finian McGrath** (Gaeilge: *Fionnán Mag Craith*) (rugadh é 9 Aibreán, 1953 ).  Bhí sé é ina TD ón mbliain 2002 go dtí 2020.

Thacaigh sé leis an gComhairleoir Contae neamhspleách Barra Ó hÉanacháin in Olltoghchán 2024.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
* Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Rannpháirtithe You're a Star
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Comhghuaillíocht Neamhspleách
Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Denis Naughten

Is polaiteoir as Ros Comáin agus Teachta Dála do cheantar Ros Comáin é **Denis Naughten** (Gaeilge:* Domhnall Ó Neachtain*) (rugadh é 23 Meitheamh, 1973). Cúlra Fhine Gael a bhí ag Denis Naughten. Is polaiteoir neamhspleách é ó chaill sé aoireacht Fhine Gael i Meitheamh 2011. 

In 2024, shocraigh Naughten, a bhí ar bharr an chomhairimh in 2020, gan seasamh. D’éirigh lena dheartháir, an Comhairleoir John Naughten, ainmniúchán a fháil ó Fhine Gael le suíochán a dhearthár a fháil ar ais don pháirtí agus a choinneáil sa teaghlach, ach fuair John bás tobann mí Dheireadh Fómhair 2024.

## Féach freisin

* Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Ros Comáin–Gaillimh

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 20ú Seanad
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)