Ailse

An **ailse** a thugtar ar ghrúpa de ghalair áirithe ina mbíonn cealla ag fás agus ag táirgeadh cóipeanna as smacht. Galar is ea an ailse a fhéadfaidh a bheith marfach ina dtarlaíonn atáirgeadh neamhrialta i bhfíochán ar leith ionas go gcruthaítear siad sa cholainn.  

Nuair is mall fás is leathadh an tsiada, is siad éadrom é, cosúil le faithní is baill dobhráin. Is siad urchóideach siad a leathann trí insíothlú isteach i bhfíocháin eile nó a théann isteach in imshruthú na fola, a neadaíonn is a fhásann siada (meiteastáiseanna) in áiteanna eile ar fud na colainne.

Is iomaí saghas ailse atá ann, agus is galair mharfacha iad cuid mhaith díobh. Tá níos mó ná 100 saghas ann, agus is cúis í le níos mó ná 30% de na básanna in Éirinn sa bhliain 2017.  Is é ailse ionrach an cineál ailse a d'fhéadfadh leathadh ón áit ar aimsíodh é i dtosach go dtí codanna eile den chorp. 

[mion|clé|[Cill (bitheolaíocht)|cealla ag fás agus ag táirgeadh]]
clé|mion|físeán  (Cancer Research UK)

## Cúiseanna

[mion|[Ailse chíche]]

Tá go leor cúiseanna éagsúla ann.  

Maraíonn an ailse duine trí fhíocháin riachtanacha a mhilleadh, cur isteach ar a bhfeidhmeanna (trí othrasú, rith fola is ionfhabhtú), nó cur isteach ar chothú na colainne. Is údar ailse nó carcanaigin aon ghníomhaí a chuireann tús le hailse.

[mion|[Ailse chraicinn]]

Tá an-chuid carcanaiginí ar eolas, ina measc caitheamh tobac, deatach tionsclaíoch, X-radaíocht, gámaradaíocht, radaíocht ultraivialait, agus an-chuid ábhair datha, mar shampla aispeist. 

Sa bhliain 2023, thug staidéar de chuid Imperial College London rabhadh go bhféadfadh gnáth-bhianna próiseáilte (mar shampla, arán, gránach, liamhás, brioscáin, uachtar reoite srl) an baol ailse a mhéadú. 

Meastar go gcuireann carcanaigin bun le hathruithe i ngéinte cille, agus gur uaidh sin a spreagann na géinte athraithe an fás neamhrialta ailseach.  

## Anailís

mion|Ailse ghoile

Déantar anailísiú micreascópach ar chealla an tsiada urchóidigh, agus léiríonn sé sin airíonna is bunús na gceall. 

Má bhíonn airíonna bunúsacha na gceall caillte, deirtear go bhfuil siad neamhdhifreáilte (anaplaisteach), agus de ghnáth bíonn siad mar seo an-urchóideach, ag fás meiteastáiseanna go tapa. 

Go hiondúil ligeann anailís mhicreascópach na gceall ailseach don dochtúir an chóireáil is fearr a phleanáil chun teacht sa mhullach ar an ailse: máinliacht, radaiteiripe le X-radaíocht nó gámaradaíocht, nó ceimiteiripe le drugaí éagsúla.

## Tíopeolaíocht
Rangaítear ailsí i 4 ghrúpa mar seo: 
* Carsanóma (a thosaíonn sa chraiceann nó i gcealla dromchlacha (eipitéileacha) na bhfíochán taobh istigh den cholainn), 
* Sarcóma (a bhaineann le cnámh, matán, loingeán nó saill), 
* Leoicéime (a thosaíonn i gcealla bána (leocaicítí) na fola), agus 
* liomfóma (a thosaíonn sa líonra feadán a bhailíonn an limfe, an leacht gan dath a phúscann amach as na fíocháin sa cholainn).
Is éard aþa i gceist le ailse ionrach ná an cineál ailse a d'fhéadfadh leathadh ón áit ar aimsíodh é i dtosach go dtí codanna eile den chorp.

## Cúram ailse  in Éirinn
De réir na bhfigiúirí sa bhliain 2022 ón gClárlann Náisiúnta Ailse, bhí  os cionn 200,000 duine a bhfuil nó a raibh ailse ionrach orthu fós ina mbeatha; sin duine as gach 24 de dhaonra iomlán an Stáit. Bhí an líon daoine a tháinig slán ó ailse ardaithe 50% idir 2011-2021.  Is é an ailse scamhóg - thar aon chineál ailse eile -  is mó is cionsiocair le hothair ag fáil bháis.

## Féach freisin

[mion| [an liomfóma|liomfóma]]

* Ailse chíche
* Ailse chraicinn
* Ailse ghoile
* Ailse mhuineál na broinne
* Ailse phróstataigh
* An liomfóma
* Galar Hodgkin

## Tagairtí

An ailse
Catagóir:Oinceolaíocht