open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Midrash

mion|389x389px| Leathanach teidil ón 'Midreasach Tehillim (Prág, 1613), ó Chiclipéid na nGiúdach, 1906.

Tugann an téarma ***midrash*** (Eabhrais: מִדְרָשׁ *midra*; iol. מִדְרָשִׁים *midrashim*)  dhá rud le fios:
* modh heirméineotaice don eisigéis Bhíobalta a fheidhmíonn go príomha trí sleachta éagsúla as an mBíobla a chur i gcomparáid;
* de réir na meatonaime, an litríocht a bhailíonn na tráchtanna seo.

Léiríonn sé an tríú ceann de na ceithre mhodh léirmhínithe raibíneacha ar an mBíobla Eabhraise, agus tá sé foroinnte ina ''midrash'' Halacach ((Eabhrais: מדרש הלכה) a bhfuil sé ar intinn aige dlíthe a dhíorthú ón téacs, agus an ''midrash'' Hagadach a bhaineann le hábhar sa Bhíobla nach mbaineann le cúrsaí dlí.

De réir dealraimh, bhí an *midrash* laghdaithe le fada, mar gheall ar a ghné bhéaloidis agus shaonta, ach spreag scoláirí bíoblóireachta athbheochan suime ar an *midrash* nuair a d’aimsigh siad, taobh thiar dá eisigéisí dealraitheacha iomarcacha, cosúlachtaí a bhí bunaithe ar idirthéacsúlacht an Bhíobla, agus a thabharfadh, de réir roinnt daoine, léargas breise ar thráchtaireachtaí téacsúla roimhe seo.

## Tagairtí


Catagóir: Eisigéis
Catagóir: Téarmaíocht reiligiúnach
Catagóir: Focail agus frásaí Eabhraise
Catagóir: Focail agus frásaí Eabhraise i ndlí na nGiúdach
Mary Laffoy (breitheamh)

Breitheamh is ea **Mary Laffoy** (a rugadh 17 Meitheamh 1945), ar scor inniu. Tá sí ina hUachtarán ar an gCoimisiún um Athchóiriú an Dlí ó 2018.

## Saol
Bhain an Laffoy céim B.A. amach ó Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath i 1968. Ina dhiaidh sin, idir 1968 agus 1971, rinne sí staidéar ar an dlí i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus ag Cumann Onórach Óstaí an Rí i mBaile Átha Cliath. Glaodh chun an Bharra í i mí Iúil 1971.

Bhí sí ag cleachtadh mar abhcóide ó théarma na féile Michíl 1971 go dtí gur ceapadh í ar an Ard-Chúirt. Glacadh léi chuig Barra na Sinsear i dtéarma na féile Michíl 1987.

Ceapadh an Laffoy ina Breitheamh den Ard-Chúirt i mí Aibreáin 1995. Nuair a bhí sí ar Bhinse na hArd-Chúirte, bhí sí páirteach go príomha i ndlíthíocht shibhialta, go príomha i réimse an dlí sheansaireachta.

Ceapadh Laffoy ar an gCúirt Uachtarach i mí Dheireadh Fómhair 2013.

## Féach freisin

* Breithiúna Éireannacha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Breithiúna Éireannacha
Coláiste Thír an Iúir, Baile Átha Cliath

Is meánscoil í suite i gContae Bhaile Átha Cliath **Coláiste Thír An Iúir**.

## Féach freisin

* Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath

Catagóir:Tír an Iúir
Catagóir:Teach Mealóg
Catagóir:Bunscoileanna i gContae Átha Cliath
Thomas Jones (Státseirbhíseach)

Státseirbhíseach Briotanach agus rúnaí comh-aireachta ab ea **Thomas Jones**. Rugadh Thomas Jones in Rhymni (Rhymney), an Bhreatain Bheag. Bhí sé ag gabháil do mhinistreacht Mheitidisteach i gColáiste na hOllscoile, an Bhreatain Bheag i dtosach, ach bhain sé céim san eacnamaíocht amach ó Ollscoil Ghlaschú i ndiaidh sin.

D'oibrigh Jones ina léachtóir ar cuairt in Éirinn (1904-5) agus ina dhiaidh sin ina ollamh le heacnamaíocht pholaitiúil in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste (1909-10).

## Tagairtí

 
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1870
Catagóir:Básanna i 1955
Iolrachas reiligiúnach

mion|cruinniú éacúiméineach
Baineann an t**-iolrachas reiligiúnach** le daoine de shaghsanna éagsúla, a bhfuil creidiúintí nó tuairimí éagsúla acu, laistigh den aon sochaí amháin,  chomh maith leis an tuairim gur rud maith fiúntach go sóisialta é a leithéid a bheith ann.

## Féach freisin

* Éacúiméineachas

## Tagairtí

Catagóir:Reiligiún
Catagóir:Sochaí
UNTAET (Náisiún Aontaithe i dTíomór Thoir)

Ba é **UNTAET** Fórsa Eatramhach na Náisiún Aontaithe i dTíomór Thoir nó **United Nations Transitional Administration in East Timor**. Cruthaíodh UNTAET chun maoirsiú a dhéanamh ar Fhórsaí na hIndinéise a bhí ag tarraingt amach as an tír agus chun síocháin agus slándáil a bhunú sa tír nua. Mhair UNTAET idir Iúil 1999 — Bealtaine 2004
mion|Arm na hÉireann
Bhí obair uasal déanta ann ag comhaltaí d'Óglaigh na hÉireann.
clé|mion
mion|clé|Arm na hÉireann

## Cúlra
Sa bhliain 1974, i ndiaidh coup d'état sa Phortaingéil, a chuir réimeas sóisialach ar bun, thosaigh an rialtas nua ag tarraingt siar ó choilíneachtaí Portaingéalacha. Ar ceann acu seo, bhí Tíomór Thoir. In ionad neamhspleáchas a fháil áfach, rinne an Indinéis, a bhí i gceannas ar an Tíomór Thiar, iarracht Tíomór Thoir a ghlacadh chuici féin.
mion|INTERFET - UNTAET’ sa bhliain 2000
Ní aithneodh na Náisiún Aontaithe (NA) éilimh na hIndinéise agus i ndiaidh cainteanna ar feadh blianta fada, mhol an Indinéis i 1998 go mbeadh féinriail teoranta ag Tíomór Thoir laistigh den Indinéis. Iarraidh ar na NA reifreann a eagrú agus a chur faoi bhráid mhuintir Thíomór Thoir. Bunaíodh misean UNAMET  i mí an Mheithimh chun monatóireacht a dhéanamh ar chinneadh na ndaoine agus é a chur i bhfeidhm.

Sa reifreann a reáchtáladh i Mí Lúnasa 1998, dhiúltaigh muintir Thíomór Thoir amach is amach don fhéinriail laistigh den Indinéis, rud a spreag an mílíste a bhí ar son na hIndinéise ollmharú agus scrios mór a dhéanamh.

## Obair
I Meán Fómhair 1999, bhunaigh Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe INTERFET agus i mí Deireadh Fómhair chuaigh buíon de phearsanra ARW agus eilimintí tacaíochta isteach leis an misean.

Tháinig UNTAET in ionad INTERFET tamall gearr ina dhiaidh sin (agus tháinig UNMISET in ionad UNTAET níos faide anonn). Bhí an ARW fós ag soláthar príomh-thiomantas na hÉireann de bhuíon coisithe a bhí ag feidhmiú le Cathlán na Nua-Shéalainne.  

Tháinig buíon ón 2 Cathlán Coisithe as Éirinn in ionad na buíne ARW i  mí an Mheithimh 2000 agus lean an polasaí seo de bhuíon iomlán ó ceann de chathláin Óglaigh na hÉireann a sholáthar go dtí gur tháinig deireadh le rannpháirtíocht na hÉireann sa mhisean i mBealtaine 2004.

## Féach freisin

* UNIFIL

## Tagairtí

Catagóir:An Tíomór Thoir
Catagóir:Arm na hÉireann
Catagóir:Náisiúin Aontaithe
Catagóir:Óglaigh na hÉireann
Ernie Ross

Polaiteoir Briotanach ab ea **Ernest Ross** (27 Iúil 1942 - 17 Deireadh Fómhair 2021) a d’fhóin mar Theachta  Parlaiminte (TP) do Dhùn Dè an Iar  ó 1979 go 2005. Bhí sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre .

## Luathshaol
Rugadh Ross i nDùn Dè, Albain, an 27 Iúil 1942.   Bhí a thuismitheoirí fostaithe ag an *National Cash Register*. Chríochnaigh sé a bhunoideachas i mbunscoileanna Naomh Seosamh agus Naomh Muire, sular fhreastail sé ar Ardscoil Chaitliceach Rómhánach Naomh Eoin. Tar éis dó céim a fháil, d’oibrigh sé ar dtús mar innealtóir i gclós loinge, ansin mar innealtóir rialaithe cáilíochta sinsearach ag Timex.  Ghlac sé ballraíocht i bPáirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1973.

## Gníomhréim pholaitiúil
Toghadh Ross mar Theachta Parlaiminte do Dhùn Dè an Iar in olltoghchán na Bealtaine 1979, ag teacht i gcomharbacht ar Peter Doig. Thacaigh sé le Tony Benn i dtoghchán leas-cheannaireachta Pháirtí an Lucht Oibre 1981.  Atoghadh Ross cúig huaire go dtí go ndeachaigh sé ar scor in olltoghchán 2005, nuair a tháinig Jim McGovern i gcomharbacht air.

Bhí Ross ar an Roghchoiste um Ghnóthaí Eachtracha ó Iúil 1997 go Márta 1999; an Coiste um Chaighdeáin agus Pribhléidí ó Dheireadh Fómhair 1996 go Márta 1997, agus ar an Choiste Oideachais & Fostaíochta ó Shamhain 1995 go Márta 1997. D’fhóin sé freisin ar Chúirt na Réiteoirí ó Mheitheamh 1987 go Bealtaine 2005.. Le linn dó a bheith ag fónamh ar an gcoiste um ghnóthaí eachtracha sa bhliain 1999, sceith sé dréacht-tuarascáil don rúnaí gnóthaí eachtracha Robin Cook maidir le heachtra Sandline agus Siarra Leon. Ansin luaigh Cook go hearráideach na torthaí in agallaimh sular foilsíodh an tuarascáil.  Mar thoradh air seo d’éirigh Ross as an gcoiste agus cuireadh ar fionraí é ó Theach na dTeachtaí ar feadh deich lá.   Tugadh "an pluiméir" air dá bharr, agus é ag tagairt dá chumas "sceitheanna a dheisiú". 

Thacaigh Ross go láidir le náisiúnachas na Palaistíne, agus dá bhrí sin tugadh an leasainm "the MP for Nablus West" air.     Thacaigh  sé le chinneadh Comhairle Baile Dhùn Dè  sa bhliain 1980 an chathair a chúpáil le Nablus.  I mí Aibreáin na bliana dár gcionn, ghlac sé páirt i dtoscaireacht dea-mhéine ó Dhùn Dè chun cuairt a thabhairt ar Nablus agus Cathair Cuáit. 

## Saol pearsanta
Phós Ross Jane Moad sa bhliain 1964. D’fhan siad pósta go dtí lá a bháis. Le chéile, bhí triúr leanaí acu: Stephen, Ali agus Karen. Bhí ailse air agus é ag freastal ar a chéad téarma sa Pharlaimint, ach tháinig sé slán tar éis dó dul faoi obráid mhionchró le hAlfred Cuschieri. 

D’éag Ross ar 17 Deireadh Fómhair 2021 i nDùn Dè. Bhí sé 79 bliana d’aois.   

## Foinsí ginearálta

* Leigh Rayment's Historical List of MPs  http://www.leighrayment.com/commons.htm 

## Naisc sheachtracha

* Hansard 1803–2005: Ionchuir Ernie Ross sa Pharlaimint. https://api.parliament.uk/historic-hansard/people/mr-ernie-ross/index.html
## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Eaglais Dhomhnach Mór

Séipéal ársa i gContae Thiobraid Árann is ea **Eaglais Dhomhnach Mór**. Bhí an eaglais seo tiomnaithe do Naomh Farannán a chuaigh ina dheoraí go dtí Waser ar an abhainn Meuse mar a bhfuair sé bás sa bhliain 982. Sa 12ú haois a tógadh an eaglais. 

mion|Eaglais Dhomhnach Mór

Catagóir:Mainistreacha na hÉireann
Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Srinivasa Ramanujan

Matamaiticeoir Indiach ab ea **Srinivasa Ramanujan** a rugadh faoin ainm **Srinivasa Ramanujan Aiyangar** (IPA: [sriːniʋaːsa ɾaːmaːnud͡ʑan ajːaŋgar]; 22 Nollaig 1887 – 26 Aibreán 1920). Cé nach raibh mórán oiliúna fhoirmiúila sa mhatamaitic aige, rinne sé obair shuntasach san anailís mhatamaticiúil, teoiric uimhreach, sraitheanna éigríochta, agus codáin leantacha. Mar chuid den saothar úd, réitigh sé fadhbanna matamaitice a airíodh mar neamhréitithe go dtí sin. 

Catagóir:Matamaiticeoirí Indiacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1887
Catagóir:Básanna i 1920
José Ramos-Horta

Polaiteoir de chuid Thíomór Thoir is ea **José Ramos-Horta** (a rugadh ar 26 Nollaig 1949). Bhí sé ina Uachtarán ar an tír ó 2007 go 2012. Bronnadh Duais Nobel na Síochána air sa bhliain 1996, mar gheall ar an bhfeachtas ar son shaoirse na tíre ar a raibh sé ina cheannaire.

## Saol
Bhí Ramos-Horta mar phríomhurlabhraí na gluaiseachta ar son shaoirse Thíomór Thoir (1975-19999), Le linn dó a bheith ar deoraíocht,  rinne sé staidéar ar an dlí idirnáisiúnta poiblí (in Acadamh na Háige um an Dlí Idirnáisiúnta agus i gColáiste Aintíoch) agus ar dhlí chearta an duine (san Institiúid Idirnáisiúnta um Chearta an Duine i Strasbourg).

Bhí sé ina aire gnóthaí eachtracha (2002-2006), ina phríomhaire (2006-2007) agus ina Uachtarán (2007-12) ar Thíomór Thoir. Bhí sé sa tríú háit i dtoghchán uachtaránachta 2012.

## Gailearaí

Íomhá:José Ramos-Horta 1976.jpg|Ramos-Horta in 1976
Íomhá:2019-05-24 José Ramos-Horta.jpg|Ramos-Horta sa bhliain 2019


## Féach freisin

* UNTAET (Náisiún Aontaithe i dTíomór Thoir)ː Bhí coimeádaithe síochána Éireannacha i dTíomór Thoir idir 1999 agus 2004.

## Tagairtí

Catagóir:An Tíomór Thoir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána
Thomas Kinsella

File mór le rá as Baile Átha Cliath ab ea **Thomas Kinsella** (4 Bealtaine 1928 – 22 Nollaig 2021).

## Saothar
Bhí Kinsella ar dhuine de na heagarthóirí ar mhórchnuasach filíochta na hÉireann, *Duanaire: Poems of the Dispossessed*, agus bhí clú ar a dhán *Mirror in February* i measc dhaltaí na hArdteistiméireachta. Fuair sé Saoirse Chathair Bhaile Átha Cliath in 2007.

Rinne sé aistriúchán nua ar an eipic ársa Táin Bó Cúailgne. Tá cáil ar a leagan Béarla, a foilsíodh i 1969 agus a bhfuil léaráidí cuidsúlacha leis an ealaíontóir Louis le Brocquy ina gcomhchuid de.

Scríobh Thomas Kinsella an dán *Butcher’s Dozen* tar éis Dhomhnach na Fola i nDoire i 1972. Chomh maith leis an sléacht féin, ba é tuarascáil Widgery a spreag é lena chuid feirge a chur in iúl sa dán. "Mórmhasla" a thug sé ar an tuarascáil sin.

Bhí cuid dá dhuanta féin ar chúrsa na hArdteistiméireachta ar feadh na mblianta. Bhí clú ar a dhán *Mirror in February* i measc dhaltaí na hArdteistiméireachta.

## Eagarthóir
Bhí Kinsella ar dhuine de na heagarthóirí ar mhórchnuasach filíochta na hÉireann. I 1981, foilsíodh *An Duanaire 1600-1900: Poems of the Dispossessed*, cnuasach a chuir sé féin agus Seán Ó Tuama in eagar, a tháinig amach i 1981 agus a bhfuil ráchairt air i gcónaí. Ba é an aidhm a bhí ag na húdair leis an leabhar sin ná saibhreas filíochta na Gaeilge ón tréimhse *1600-1900* a chur os comhair an phobail.

Chuir sé bailchríoch ar a leagan Béarla de Chúirt an Mheán Oíche in *The New Oxford Book of Irish Verse* i 1986, teaglaim eile a chuir sé in eagar.

## Gairm
Bhí Kinsella ina fhile cónaitheach in Ollscoil Illinois sna Stáit Aontaithe agus ina dhiaidh sin ceapadh in Ollamh Béarla é in Ollscoil Temple, Philadelphia.

Bronnadh an draoi gradam ar Thomas Kinsella i rith a mharthana, dochtúireachtaí oinigh agus Saoirse Bhaile Átha Cliath in 2007 ina measc.

## Saol pearsanta
In Inse Chór i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1928 a rugadh Thomas Kinsella. Rinne sé céim eolaíochta sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath. Chaith sé seal ina státseirbhíseach sular thug sé faoin léann agus faoin scríbhneoireacht go lánaimseartha.

Bhí triúr clainne ar Thomas Kinsella agus a bhean, Eleanor. 

## Tagairtí

Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Alumni COBÁC
Steiré-isiméireacht

[thumb|right|350px|Na cineálacha éagsúla [Isiméir|isiméirí. Díríonn an steiréiceimic ar na steiré-isiméirí.]]

Más ionann struchtúr an dá mhóilín mar a bhreactar síos ar pháipéar é, is féidir dóibh bheith difriúil ó thaobh an struchtúir thríthoisigh de.  Tugtar **steiré-isiméireacht** air seo. Sna heanantaiméirí tá dhá mhóilín againn agus iad ina scátháin scáile dá chéile. Is féidir, áfach, do dhá mhóilín bheith ina steiré-isiméirí cé nach bhfuil siad ina n-eanantaiméirí. Ansin, tugtar *diaisteiré-isiméirí* orthu.

Ní mór an steiré-isiméireacht a dhealú ón gconformáil. Is éard atá i gceist leis an gconformáil ná an dóigh a bhfuil an móilín "camtha" faoi láthair, agus is féidir don mhóilín chéanna dul ó chonformáil go conformáil go furasta. Tá sé i bhfad níos deacra na steiré-isiméirí a chlaochlú go steiré-isiméirí eile.

### An Steiré-Isiméireacht agus an Isiméireacht Struchtúrach i gComparáid
Bíonn na hisiméirí struchtúracha difriúil ó thaobh na ceimice de. Mar shampla, is féidir linn comhdhúile isiméireacha a chruthú nach ionann na feidhmghrúpaí iontu, cé gurb ionann líon na n-adamh is na ndúl iontu. Cuir i gcás, is é an feidhmghrúpa -COOH, an carbocsailghrúpa, a dhéanann aigéad carbocsaileach den chomhdhúil orgánach. Tá an feidhmghrúpa sin comhdhéanta as an gcarbóinilghrúpa -CO- agus as an hiodracsalghrúpa -OH. Má tá comhdhúil againn ina bhfuil an dá ghrúpa seo suite ar thaobhanna éagsúla den tslabhra fhada d'adaimh charbóin, níl sí féin ina haigéad carbocsaileach, ach is léir go bhfuil isiméirí aici ar aigéid charbocsaileacha iad.
## Tagairtí

Catagóir:Isiméireacht
Catagóir:Steiréiceimic
Catagóir:Jacobus Henricus van't Hoff
Comhdhúil shlabhroscailte

thumb|D-glúcós ag aistriú isteach go dtí β-D-glúcós
Sa cheimic, is éard is **comhdhúil shlabhroscailte** nó **comhdhúil neamhchioglach** ann  (Gréigis: réimír "α", *gan* agus "κύκλος", *ciogal)* ná comhdhúil le struchtúr líneach, seachas cioglach. Tugtar comhdhúil shlabhroscailte ar chomhdhúil nach bhfuil taobhshlabhraí aici 
Tá isiméirí líneacha agus fáinneacha araon ag go leor de mhóilíní simplí na ceimice orgánaí, mar na halcáin agus na hailcéiní, is é sin,neamhchioglach agus cioglach, agus is minic a aicmítear an dara ceann mar aramatach. Dóibh siúd a bhfuil 4 charbón nó níos mó acu, is féidir isiméirí slabhraí díreacha nó isiméirí slabhraí brainseacha bheith ag na foirmeacha líneacha. Léiríonn an réimír cáis íochtair *n-* an isiméir slabhra dhírigh; mar shampla, tá  slabhra díreach ag n-bútán tá i-bútán ina iseabútán. Is isiméirí na n-ailcéiní iad na cioglailcéiní, ní  na halcáin, toisc go bhfuil naisc C-C i gceist le dúnadh an fháinne. Gan aon fháinní (aramatacha nó eile), tá na comhdhúile slabhroscailte go léir alafatach .
## Tagairtí

Catagóir: Geoiméadracht mhóilíneach
Comhréir

.

Sa teangeolaíocht, is éard is **comhréir** ann ná na rialacha teanga faoina gcuirtear focail, frásaí agus clásail le chéile chun abairtí dea-chumtha a dhéanamh.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Comhréir
Catagóir:Aonáin shintéiseacha
Catagóir:Gramadach
Catagóir:Teanga
Catagóir:Brainsí na teangeolaíochta
Catagóir:Fealsúnacht teanga
Catagóir:Séamataic
Catagóir:Téarmeolaíocht na teangeolaíochta
Oibríocht Linebacker II

Tharla **Oibríocht Linebacker II,** feachtas bratbhuamála ar Hanoi, idir 18 to 29 Nollaig 1972, le linn Chogadh Vítneam. 

mion|U.S. Air Force Boeing B-52D-60-BO ''Stratofortress'' |clé
mion|Loch Huu Tiep i Hanoi inniu agus cuid den B-52 a thit isteaxh sa loch ar 27 Nollaig 1972|clé

## Cúlra
Bhí idirbheartaíocht idir na Stáit Aontaithe agus Hanoi ar siúl i bPáras ó 1968. Ceithre bliana níos déanaí, rinne an dá thír comhaontú eatarthu féin. Bhí dáta leagtha síos, an 30 Deireadh Fómhair, chun conradh a shíniú.

Ach theip ar na hiarrachtaí teacht ar chomhaontú. nuair a dhiúltaigh rialtas an Deiscirt a mbeannacht a thabhairt don chonradh. Bhí ceannaire an deiscirt, Nguyễn Văn Thiệu, glan in éadan an chonartha.

## Oibríocht
Bhí an an mhoill ag cur cantail ar an tUachtarán Nixon. Rinneadh é a atoghadh sa phost agus bhí sé an-lán dó féin. Chun brú a chur ar na Vítneamaigh, d'ordaigh sé feachtas bratbhuamála ar Hanoi, cleas soiniciúil.  Ach sheas na Cumannaigh an fód.

Ar  30 Nollaig 1972, d'fhógair na S-A go gcuirfeadh siad stop leis an Obráid.

## Iarmhairt
Bhí an feachtas buamála ina scamall ar na cainteanna síochána. Níor éirigh le SAM géilleadh a fháil ar rud ar bith. Síníodh an socrú síochána ar 27 Eanáir 1973 san Óstán Majestic i bPáras, an leagan céanna, a bheag nó a mhór, ná an cháipéis bhí le fáil ar 30 Deireadh Fómhair 1972.

## Féach freisin

* Cogadh Vítneam

## Tagairtí

Catagóir:Cogadh Vítneam
Catagóir:1972
Catagóir:Stair na Stát Aontaithe
Djab Wurrung (teanga)

Teanga Bhundúchasach Astrálach  is ea an **Djab Wurrung** (Djabwurrung: *Tallarambooroo*) Teangacha Bundúchasacha na hAstráile mhuintir na nDjab Wurrung ó lár Victoria, ach a chuaigh as feidhm sna 2010idí.
Is éard is brí le 'Djab Wurrung' ná 'teanga de ghlór séimh'.

## Tagairtí

Catagóir: Teangacha na gCulain
Catagóir: Teangacha díothaithe Victoria (An Astráil)
Catagóir: Teangacha a chuaigh as feidhm sna 2010idí
Thomas Bach (Cluichí Oilimpeacha)

Is fear gnó agus dlíodóir é **Thomas Bach,** atá ina Uachtarán ar Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha ó 2013 (a rugadh ar 29 Nollaig 1953).

## Saol
### Pionsóireacht
Bhí Bach an-óg nuair a thosaigh sé ag déanamh na pionsóireachta. Chuaigh sé san iomaíocht d'fhoireann Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine i gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1976 i Montréal agus ghnóthaigh sé bonn óir foirne. Ina theannta sin, ghnóthaigh sé boinn airgid, óir agus cré-umha mar bhall den fhoireann i Craobhchomórtais Lámhaigh an Domhain i nGöteborg, i mBuenos Aires agus i Melbourne (sna blianta 1973, 1977 agus 1979.)

### Fear gnó
Céimí de chuid Ollscoil Würzburg, bronnadh dochtúireacht sa dlí ar Bach sa bhliain 1983.

Bhí Bach ina dhlíodóir gnó agus ina stiúrthóir comhlachta go dtí gur toghadh ina Uachtarán ar Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha sa bhliain 2013 é.

### Cluichí Oilimpeacha
Cáineadh Bach go láidir as a bheith ina fhichillín de chuid rialtas na Síne. Sa bhliain 2021, labhair Bach le Peng Shuai ar ghlaoch físe ar an bhfón.  

## Gailearaí

Íomhá:Secretary Kerry Clutches a Mock Olympic Torch Presented To Him By IOC President Thomas Bach (28526578460).jpg|John Kerry agus Bach sa bhliain 2016
Íomhá:Thomas Bach-Reunión con el Presidente del COI (44043870465) (cropped).jpg|Thomas Bach, 2018
Íomhá:Rio 2016 termina em festa 1039570-21082016- mg 8589.jpg|Rio, 2016


## Féach freisin

* Pionsóireacht

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Lucht gnó na Gearmáine
Catagóir:Cluichí Oilimpeacha
Catagóir:Pionsóireacht
Catagóir:Pionsóirí
Catagóir:Dlíodóirí Gearmánacha
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Síle Ní Dhomhnaill

D’eascair **Síle Ní Dhomhnaill** (iníon Néill Ghairbh Uí Dhomhnaill) ó theaghlach mór le rá i gCúige Uladh sa 15ú haois. Amhail a leithéidí eile, ba mhinic iad i ngleic lena comharsana agus ag tabhairt ruathar orthu. Mar bhean uasal agus mar dhuine de dhream cogúil, sheas Síle an fód i gcoinne namhaid a fhir chéile. 

Bhí Síle pósta leis an taoiseach Niall Ó Néill, mac Airt Uí Néill, agus seilbh acu ar Chaisleán na hÓmaí i gContae Thír Eoghain. D’éirigh idir an dá ghéag de mhuintir Néill, clann Eoghain agus clann Airt, agus sáraíodh ar chlann Airt. In 1471 rinne Éinrí, mac Eoghain, léigear ar an gcaisleán, áit a raibh Síle lena sochraid armtha, ó thús fómhair go deireadh earraigh, ach theip air an caisleán a ghabháil. 

Faoi dheireadh chuaigh clann Airt chun réitigh faoin scéal agus tugadh an caisleán d’Éinrí. Níl a rian ann anois. 
 
Seo thíos an iontráil in *Annála Ríochta Éireann*:	
												 
:*Caisleán na hÓmaí do ghabháil leis Ó Neill, Éinrí mac Eoghain. Is amhlaidh do gabhadh cumasc do thabhairt do chlainn Uí Néill agus do chlainn Airt dá araile i dtús an gheimhridh. Sraonadh ar chlainn Airt, agus dhá mhac Airt do mharbhadh go sochaíbh eile amhail do dúramar romhainn. Ó Néill gona chlainn do shuí i dtimpeall an bhaile. Síle iníon Uí Dhomhnaill, .i. Niall Garbh, bean Néill mhic Airt Uí Néill do bheith isan gcaisleán go sochraid maille fria. Niall féin gona bhráithribh do dhul i gceann Uí Dhomhnaill agus Conallach, agus Ó Néill do bheith faoin gcaisleán ó thús fómhair go deireadh earraigh. Thángadar clann Airt iardain do shaighidh Uí Néill, agus do thugadar an baile dó agus do thug sé dá mhac féin é, .i. do Chonn, agus do dheachaigh dá thigh iaramh*.

## Nótaí

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Uaisleacht Éireannach
Catagóir:Éireannaigh mná sa 15ú haois
James Fintan Lalor (Éire Óg)

Réabhlóidí agus iriseoir ab ea **James Fintan Lalor** nó **Séamas Fionntán Ó Leathlobhair** (10 Márta 1809 – 27 Nollaig 1849) Ba bhall den ghluaiseacht 'Éire Óg' ba ea é.

## Saol
Saolaíodh Lalor i dTigh na Cille, Mainistir Laoise, ar an 10 Márta 1809. Feirmeoir saibhir ab ea a athair. Níl mórán eolais againn faoina óige.

Fuair Lalor bás ar an 27 Samhain, 1849. Trí lá ina dhiaidh sin, lean slua ollmhór an corp go dtí an uaigh i nGlas Naíon. Daoine bochta, sclábhaithe agus muintir na tuaithe den chuid is mó a bhí ar an slua.

## Féach freisin

* Éire Óg

## Tagairtí

Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha
Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha
Catagóir:Éire Óg
Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon‎
Catagóir:Daoine a rugadh i 1809
Catagóir:Básanna i 1849
Isiméir struchtúrach

Sa cheimic, is móilíní iad na h**isiméirí struchtúracha** (nó na h**isiméirí coimpléascacha**, de réir ainmníochta an AIGCF) , a bhfuil an fhoirmle mhóilíneach chéanna, ach foirmle structúrach dhifriúil . 

Mar shampla, is féidir leis an hidreacarbón CH3CH2CH2CH3 a bheith ann mar bhútán nó 2-meitiolprópán.

Baineann an coincheap freisin le hiain pholadmhacha a bhfuil an lucht iomlán céanna orthu. Sampla clasaiceach is ea an t-ian cianáit O=C=N− agus an t-ian fulmanáit C−≡N+O−. Leathnaítear an coincheap freisin go dtí na comhdhúile ianacha, ionas go mbeidh (mar shampla) cianáit amóiniam [NH4]+ [O=C=N]− agus úiré (H2N−)2C=O ina n-isiméirí struchtúracha , agus mar sin tá formáid mheitiolamóiniam [ H3C - NH3]+ agus aicéatáit amóiniam [NH4]+[ H3C-CO2]-  .
## Tagairtí

Catagóir:Isiméireacht
Cianáit

deas|mion|200x200px| Dlúthmhúnla spáis den ainian cianáit.
Is ainian í **an chianáit** leis an bhfoirmle struchtúrach [O = C = N]-, de ghnáth scríofa OCN-. Tagraíonn sí freisin d'aon salann ina bhfuil sí ann, mar shampla cianáit amóiniam .
2RN (stáisiún raidió RTÉ)

[mion|an tarchuradóir suite i n[Dún Mhic Aoidh (McKee Barracks),  BÁC]]
[mion|Bhí 2RN suite san [Ard-Oifig an Phoist, Sráid Anraí, sa bhliain 1928]]
Bunaíodh an chéad stáisiún raidió, **2RN**, seirbhís raidió na hÉireann, i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1926. Chuir Dubhghlas de hÍde tús le 2RN go poiblí ar an 1 Eanáir 1926. .

### 1925-1926
Tharla an chéad chraoladh 2RN an 14 Samhain 1925 nuair a dúirt Seamus Clandillon, stiúrthóir an stáisiúin 2RN, 'Seo Raidió 2RN, Baile Átha Cliath ag tástáil'. Bhí an tarchuradóir suite i nDún Mhic Aoidh. 

Cuireadh tús le seirbhís raidió na hÉireann ar bhun rialta ar 1 Eanáir 1926.

Bhí an Ghaeilge i lár an aonaigh an oíche úd, nuair a d’oscail Dubhghlas de hÍde an stáisiún ar chuireadh ón stiúrthóir Séamus de Chlanndiolúin, ar Ghaeilgeoir mór é féin. Níor labhair de hÍde ach cúpla abairt Bhéarla i dtús a chuid cainte agus chuir sé clabhsúr orthu mar seo: ‘This much I have said in English for any strangers who may be listening in. Now I address my own countrymen...’. Lean sé air i nGaeilge ina dhiaidh sin, rud a chuir an conach ar roinnt éisteoirí Éireannacha nár theastaigh go dtabharfaí ‘strangers’ orthu.

Ba é an breithiúnas a dhein staraí amháin ar oíche thionscnaimh na seirbhíse – le hóráid de hÍde, amhráin Ghaelacha ó de Chlanndiolúin agus a bhean agus ceol ón bparlús Victeoiriach – ná gur ‘Gaelic League night out’ a bhí ann. Bhí an chéad oíche mealltach do mheánaicme na cathrach amháin: ‘Is beag blas a gheobhadh muintir na tuaithe ná muintir na Gaeltachta ar a leithéid de chlár’.

### 1927
Ní raibh an chuid is mó de mhuintir na hÉireann, áfach, in ann comhartha raidió 2RN a fháil. Fuair ​​siad go leor gearán ó Chorcaigh ach go háirithe agus bunaíodh 6CK i gCorcaigh i 1927 (dúnadh é sna 1950í). 

### 1932-1933
Bunaíodh stáisiún náisiúnta i mBaile Átha Luain i 1932, “ Átha Luain”  agus bhí sé le fáil ar fud na tíre ar fad.  Dúnadh 2RN sa bhliain 1933.  Athainmníodh “ Átha Luain” mar “ Éireann” sa bhliain 1937.

## Féach freisin

* Raidió Teilifís Éireann
* RTÉ Radio 1

## Tagairtí

Catagóir:RTÉ
Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 1926
Catagóir:Stáisiúin raidió Éireannacha
Mihran Hakobyan

Is dealbhóir Airméanach é **Mihran Hakobyan** (Airméinis: *Միհրան Հակոբյան*) a chruthaigh Séadchomhartha na Vicipéide, i Słubice, an chéad cheann dá chineál.

## Beathaisnéis
Rugadh Mihran Hakobyan i Stepanakert. Fuair a athair, an dealbhóir Armen Hakobyan, bás sa bhliain 1990, le linn Chéad Chogadh Nagorno-Karabakh.  Ón bhliain 2000 go 2006, rinne sé staidéar ar dealbhóireacht ag an Akademii Sztuk Pięknych w Erywaniu (Gaeilge: *Acadamh Stáit na Mínealaíon Eireaván*. Ina dhiaidh sin d’oibrigh sé ina ghairm san Airméin agus sa Rúis, agus ghlac sé páirt i roinnt taispeántas i Stepanakert agus i Eireaván. 


The_begining_2_n.jpg|Dealbh mharmair 'Tús', le Mihran Hakobyan.
Ciszewicz+Hakobyan+Wojciechowski.jpg|Mihran Hakobyan le méara Słubice Tomasz Ciszewicz agus Krzysztof Wojciechowski
Wikipedia_Monument_2.JPG|*Séadchomhartha na Vicipéide* (2014) i Słubice na Polainne


## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
John Evans (gobharnóir)

Ba pholaiteoir Meiriceánach, dochtúir, bunaitheoir roinnt ospidéal agus cumann míochaine, tionscnóir an iarnróid, agus gobharnóir Chríoch Colorado (Béarla:*Territory of Colorado*) é **John Evans** (1814-1897). Tá clú air freisin mar dhuine de bhunaitheoirí Ollscoil Northwestern agus Ollscoil Denver. Tá aithne air freisin le blianta beaga anuas, as a bheith, in éineacht le John Chivington, ar dhuine de na hailtirí ar cheann de na gníomhartha cinedhíothaithe is measa a rinneadh i gcoinne Meiriceánaigh Dhúchasacha, sé sin sléacht  Sand Creek .

## Beathaisnéis
Rugadh Evans i Waynesville, Ohio, sa bhliain 1814. Thosaigh sé ag staidéir an leighis i Philadelphia agus chríochnaigh sé sin in Ollscoil Cincinnati (Ohio) sa bhliain 1838. Bhog sé go hAttica, Indiana, áit ar oibrigh sé mar dhochtúir agus chuidigh sé le hOspidéal Stáit Indiana a bhunú, ar ceapadh é ina chéad cheannfort air.

Phós sé sa bhliain 1838 ach bhí sé ina bhaintreach fir dhá bhliain déag ina dhiaidh sin, agus phós sé arís in 1853. Bhog sé go Chicago, áit ar bhunaigh sé Ospidéal Lakeside agus Cumann Leighis Illinois.

Thuill a shaibhreas go leor cumhachta polaitiúla dó. Bhunaigh sé Páirtí Poblachtach Illinois agus tháinig sé chun bheith ina chara pearsanta le Abraham Lincoln. Dhíol sé beagnach a chuid sealúchais go léir i Chicago d’fhonn turas a dhéanamh go Sasana.

Cheap Uachtarán na Stát Aontaithe Abraham Lincoln Evans mar ghobharnóir ar Chríoch Colorado i 1862. Bhunaigh Evans agus a chara, an tUrramach John Chivington, an chéad ollscoil ar an gcríoch, Cliarscoil Colorado, a d’éireodh ina dhiaidh sin mar Ollscoil Denver. Sa bhliain 1864 cheap Evans an tUrramach Chivington mar choirneal sna Colorado Volunteers, a threoraigh trúpaí 800 marcach in ionsaí ar ghrúpa de Siánaigh Meiriceánach Dúchasach agus Arapachach. Bhí a fhios ag Chivington go raibh na dúchasaigh, faoi stiúir Tetera Negra, neamharmtha agus go raibh cainteanna síochána á lorg acu. Bhail siad leo ag campáil i Sand Creek.. 
## Tagairtí

Catagóir: Evanston, Illinois
Cecilia Muñoz-Palma

Dlí-eolaí agus breitheamh ab ea **Cecilia Muñoz-Palma** (22 Samhain 1913 –  2 Eanáir 2006) agus an chéad bhean a cheapadh ar Chúirt Uachtarach na nOileán Filipíneach, sa bhliain 1973. 

## Saol
Rugadh Cecilia Muñoz-Palma i mBauan, Batangas, ar 22 Samhain 1913.

Céimí de chuid Choláiste Dlí Ollscoil na nOileán Filipíneach agus de chuid Scoil Dlí Yale, chuaigh Muñoz-Palma leis an mBarra sa bhliain 1937. Rinneadh ionchúisitheoir di sa bhliain 1947.

Ba í an chéad bhean a cheapadh ina breitheamh den chúirt dúiche sa bhliain 1954 agus ina breitheamh den Chúirt Achomhairc sa bhliain 1968.

Cé gurbh é An tUachtarán Marcos a cheap ar an gCúirt Uachtarach í, bhain Muñoz-Palma cáil amach de bharr na ráiteas easaontach a thug sí, a bhí fíorcháinteach faoin réimeas dlí mhíleata.

Tar éis di éirí as mar bhreitheamh sa bhliain 1978, tháinig sí chun cinn mar dhuine de na ceannairí ar an bhfreasúra i gcoinne Marcos. Tar éis dó titim sa bhliain 1986, cheap Corazón "Cory" Aquino í ar an gcoimisiún um bhunreacht nua a dhréachtáil. Toghadh Muñoz-Palma ina cathaoirleach  ar an gcoimisiún  ina dhiaidh sin.

Thacaigh Muñoz-Palma le Joseph Estrada, a bhí ina Uachtarán ar na hOileáin Fhilipíneacha ó 1998 go 2001 agus rinne Muñoz-Palma géarcháineadh ar an mbealach ar cuireadh iallach air éirí as oifig.

## Féach freisin

* Corazón "Cory" Aquino
* Ferdinand Marcos

## Tagairtí

Catagóir:Saineolaithe dlí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1913
Catagóir:Básanna in 2006
Catagóir:Breithiúna Filipíneacha
Naprún (éadach)

mion|mná ag caitheamh naprúin
Ball gan muinchillí is ea **naprún**, a chaitear chun tosaigh ar an gcorp chun fliuchán nó salachar a choinneáil ón éadach.

## Féach freisin

* Bibe

## Tagairtí

Catagóir:Cistin
Catagóir:Cócaireacht
Catagóir:Éadaí
Hans Lammers (Naitsí)

Naitsí agus saineolaí dlí ab ea **Hans Lammers** (27 Bealtaine 1879 – 4 Eanáir 1962);  an príomh-chomhairleoir dlí de chuid na Naitsithe ba ea é agus  bhí ról tábhachtach aige i gcur i bhfeidhm polasaithe na Naitsithe. 

Ciontaíodh Lammers as coireanna cogaidh in 1949 ach scaoileadh saor tamaill ina dhiaidh, ar chúis éigin nach eol dúinn. 

## Saol
clé|mion|1937ː in 'SS-Uniform' mar 'Brigadeführer'
clé|mion|1938ː Chef der Reichskanzlei
clé|mion|1947
Céimí de chuid Ollscoil Breslau (Wrocław sa lá atá inniu ann) agus Ollscoil Heidelberg ba ea Lammers. Bronnadh dochtúireacht sa dlí air sa bhliain 1902. Bhí sé ina bhreitheamh agus ina státseirbhíseach ina dhiaidh sin (seachas an tseirbhís a rinne sé sa Chéad Chogadh Domhanda). 
clé|mion|Nuremberg, 1947
Ghlac Lammers ballraíocht sa Pháirtí Naitsíoch in 1932, Rinneadh Státrúnaí agus Ceannaire Sheansailéireacht an Reich de, i ndiaidh 'ghabháil cumhachta' na Naitsithe sa bhliain 1933. 

Sa bhliain 1937 chuir sé post mar Aire de chuid an Reich gan Cúram Roinne agus 'Chef der Reichskanzlei'. Sa bhliain 1939, d'éirigh Lammers ina bhall den comh-aireacht cogaidh. Mar sin, bhí Lammers ina chrann seasta i rith na coda is mó den Tríú Reich, lena smacht ar rochtain ar Hitler agus leis an bpáirt a ghlac sé agus roinnt an-mhór tionscnamh beartais á gcur i ngníomh, go mór mór má bhí saineolais dlí de dhíth acu. 

Tháinig buaic a thionchair sa bhliain 1943, nuair a dhealraigh sé go raibh triúracht déanta aige leis An Marascal Machaire Keitel (thar ceann an Wehrmacht) agus le Martin Bormann (thar ceann an Pháirtí Naitsíoch) a bhí os cionn duine ar bith eile seachas Hitler féin. 

Mar sin féin, as sin amach chuaigh cumhacht Lammers i léig, ós rud é go bhfuair Bormann an ceann is fearr air. 

### 1945
Bhí Lammers fágtha i leataobh faoi Aibreán 1945. Gabh na SS é fiú, mar gheall ar an gceangal a bhí aige le Hermann Göring, a bhí faoi smál, dar le Hitler. Bhí an t-ádh ar Lammers gur tháinig sé slán as an eachtra seo. Thug saighdiúirí Meiriceánacha 'tarrtháil' air in aice le Berchtesgaden (ní raibh na Rúisigh rófhada uaidh).

Chuir bean Lammers, Elfriede, lámh ina bás féin i dtús mhí na Bealtaine. Fuair a iníon, Ise, réidh léi féin dhá lá níos déanaí.

### Nuremberg
Bhí Lammers ina fhinné i dtriail na bpríomhchoirpeach cogaidh Gearmánach (1945-46) agus ina chúisí i dTriail na nAireachtaí (1948-49). Ciontaíodh é sa bhliain 1949 agus gearradh téarma príosúnachta fiche bliain air. 

Laghdaíodh an breithiúnas sin go dtí deich mbliana príosúin in Eanáir 1951. Ach scaoileadh Lammers am éigin idir mí Nollag 1951 agus 1954, ós rud é gur measadh gur chaith sé na deich mbliana sin. 

### Bás
Is beag iomrá a bhí air tráth a báis, sa bhliain 1962 in Düsseldorf (82). Tá Lammers curtha inniu i mBerchtesgaden (in aice le Obersalzberg), áit a chaith sé a laethanta saoire in éineacht le Hitler.

## Féach freisin

* Naitsithe

## Tagairtí

Catagóir:Naitsithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1879
Catagóir:Básanna i 1962
Robert Kubica

Is tiománaí carr rásaíochta Polannach é **Robert Józef Kubica**. Rugadh é i gCracó, an Pholainn ar 7 Nollaig 1984. Chuaigh sé in iomaíocht i gCraobh Dhomhanda Foirmle a hAon ó 2006 go 2010, 2019 agus 2021. Thiomáin sé le BMW Sauber, Renault, Williams agus Alfa Romeo Racing. Chuaigh sé sa Craobhchomórtas Railí an Domhain chomh maith ó 2013 go 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon

Catagóir:Tiománaithe railí
Siamban

Is béile mearbhia é **siamban** () a bhfuil tóir ar in Éirinn, agus a d'fhás as traidisiúin chócaireachta na Fraince. Déantar é le puth-thaosrán in éineacht le cáis agus liamhás.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Bia na hÉireann
Catagóir:Mearbhia
Ne Temere (forógra na hEaglaise Caitlicí)

mion|Pius X
Forógra na hEaglaise Caitlicí is ea ***Ne Temere***. Má tá pósadh measctha ann, chaithfí na leanaí  a thógáil leis an gcreideamh Caitliceach. Níor cheadaigh an Eaglais Chaitliceach Rómhánach pósadh measctha san 1900idí gan siniú na foraithne *Ne Temere*.
[mion|5 Eanáir 1911ː  slua mór agóideoirí i Halla Tionóil [Béal Feirste|Bhéal Feirste ]]

## Stair

Fógraíodh an Chuallacht don Chléir, faoi choimirce an Phápa Pius X, *Ne Temere* sa bhliain 1907 agus tháinig an forógra i bhfeidhm ar 19 Aibreán 1908.

Tharraing an forógra conspóid in Éirinn go háirithe;  d'éiligh na heaspaí go mbeadh gach clann ag cloí go docht le *Ne Termere*.

Ar 5 Eanáir 1911, tháinig slua mór agóideoirí le chéile i Halla Tionóil Bhéal Feirste le cur in aghaidh *Ne Temere.*

### Cás Tilson (1950)
Toisc gur ghnáthnós sóisialta a bhí sa phósadh agus toisc go raibh fonn ar cheannairí an Stáit nua idé-eolaíocht Chaitliceach, thraidisiúnta, náisiúnach a chur i bhfeidhm, cuireadh béim ar leith ar an bpósadh, ar an teaghlach agus ar ról na mná sa phósadh agus sa teaghlach i ndiaidh bhunú an tSaorstáit in 1922.

Sa bhliain 1950 a thángthas ar bhreith i gcás thábhachtach. Protastúnach fir darbh ainm Ernest Tilson a phós cailín Caitliceach Rómhánach agus a shínigh an fhoraithne *Ne Termere* roimhe sin, shocraigh sé dó féin (mar a shocraigh fir eile roimhe) nach dtabharfadh sé aon aird ar an rud a bhí sínithe aige (rud nár dhoiciméad stáit) agus go dtógfaí a gclann ina bProtastúnaigh i ndiaidh an iomláin. Thug sé an chlann ar shiúl óna máthair. Pleadh an chúis sa Chúirt Uachtarach - agus socraíodh go gcaithfeadh seisean agus gach aon duine eile feasta cur leis na gealltanais a rinne siad sular phós siad. 

Ar bhealach thug breithiúnas Eaglais agus Stáit níos giorra dá chéile. Ag an am sin, níor cheadaigh an Eaglais Chaitliceach Rómhánach pósadh measctha gan síniú na foraithne *Ne Temere* - agus ón bhliain 1950 ar aghaidh in Éirinn, bhí tacaíocht Stáit leis an fhoraithne.

Mar sin d’éirigh leis an Eaglais Chaitliceach smacht ní ba dhaingne a fháil ar choinbhinsiúin an phósta Chaitlicigh sna 1900idí.

### Níos déanaí
Tháinig creimeadh tubaisteach agus leanúnach ar an bpobal Protastúnach in Éirinn ó Dheas, mar gheall ar thosca éagsúla, *Ne Temere* ina measc.

## Féach freisin

* Creideamh in Éirinn
*Pápa Pius X
*Scaradh na hEaglaise agus an Stáit
*Éacúiméineachas

## Tagairtí

Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Pósadh
Catagóir:1908
Catagóir:Dlí agus Ceart in Éirinn
Catagóir:Creideamh in Éirinn
Catagóir:Scaradh na heaglaise agus an stáit
Catagóir:Éacúiméineachas
Struchtúr ceimiceach

Soláthraíonn **struchtúr ceimiceach** substainte ceimicí faisnéis faoin mbealach a nascann na hadaimh nó na hiain éagsúla a chuimsíonn móilín, nó comhiomlán adamhach. Cuimsíonn sé an gheoiméadracht mhóilíneach, an chumraíocht leictreonach agus, nuair is iomchuí, an struchtúr criostalta.
Táirgeadh crainn Nollag

[deas|mion|275x275px| Crann Nollag á tharraingt ag custaiméirí ar fheirm chrann i [Maryland sna Stáit Aontaithe.]]
Tá **táirgeadh crainn Nollag** ar siúl ar fud an domhain ar fheirmeacha crann, i bhforaoisí péine agus giúise, agus i monarchana i gcás crann saorga. Saothraítear crainn phéine agus ghiúise le haghaidh úsáid mar chrainn Nollag i roinnt náisiún an iarthair. Tá na Stáit Aontaithe, an Ghearmáin agus Ceanada i measc na gceannairí domhanda ó thaobh táirgthe bliantúla de.

Úsáideann an Bhreatain Mhór thart ar 8 milliún crann gach bliain, agus sna Stáit Aontaithe, díoltar idir 35 agus 40 milliún crann le linn séasúr na Nollag. Is sa tSín a dhéantar formhór na gcrann Nollag saorga.

## Féach freisin

* An Nollaig

## Tagairtí

Catagóir:Crainn
Catagóir:An Nollaig
Nasc dúbailte

Sa cheimic, is éard is **nasc dúbailte** ann ná nasc comhfhiúsach idir dhá adamh ina bhfuil ceithre leictreon nasctha seachas dhá cheann i nasc singil. Is gnách go dtarlaíonn naisc dhúbailte idir dhá adamh carbóin, mar shampla in ailcéiní. Tá go leor nasc dúbailte ann idir dhá dhúil dhifriúil: mar shampla, i ngrúpa carbóinile idir adamh carbóin agus adamh ocsaigine. Faightear naisc dhúbailte go coitianta eile i asó-chomhdhúile (N = N), imíní (C = N), agus  fo-ocsaídí (S = O). I bhfoirmle chnámharlaigh, tarraingítear nasc dúbailte mar dhá líne chomhthreomhar (=) idir an dá adamh nasctha; go clóghrafaíoch, úsáidtear tsín chothroime le haghaidh seo. Ba é an ceimiceoir Rúiseach Alexander Butlerov a thug isteach naisc dhúbailte den chéad uair i nodaireacht cheimiceach.


File:Ethene structural.svg|Eitiléin: Nasc dúbailte charbóin-charbóin
File:Leuckart-Wallach-Reaktion Aceton.svg|Aicéatón: Nasc dúbailte charbón-ocsaigin:
File:Dimethylsulfoxid.svg|Démheitil-sulfocsaid: Nasc dúbailte ocsaigin-sulfair:
File:Trans-diazene-2D.svg|Déimíd:Nasc dúbailte nitrogen-nítrigin
Felin-fach, Powys

Is sráidbhaile agus pobail i Powys, sa Bhreatain Bheagé Felin-fach ,  uaireanta **Felinfach.** Tá an sráidbhaile suite amach ó mhórbhealaigh an A470 soir ó thuaidh ó *[[Aberhonddu]]* .
clé|mion|250x250px| Felinfach Láir.
Seachas sráidbhaile Felinfach, cuimsíonn an pobal sráidbhailte Llanfilo, Tredomen, Llandyfalle agus Llandyfaelog Tre'r Graig. Bhí daonra 585 sa bhliain 2001.

Deirtear go dtugann an Prionsa Charles cuairteanna rialta ar an teach mór in aice le Felin-fach, agus go bhfuil seachbhóthar tógtha ar an A470 chun a phríobháideacht a chinntiú.

Déanann James Evans (Coimeádach) ionadaíocht ar an gceantar seo i Senedd Cymru agus Fay Jones (Coimeádach) i bParlaimint na Ríochta Aontaithe. 

## Tagairtí

Catagóir: Pobail Powys
Catagóir: Felinfach, Powys
Catagóir: Sráidbhailte Powys
Geolaí

deas|mion|258x258px|An Geolaí le Carl Spitzweg
Is eolaí é **geolaí** a dhéanann staidéar ar an ábhar soladach, leachtach agus gásach atá mar chomhartha sóirt ag an nDomhan agus de phláinéid dhomhanda eile, chomh maith leis na próisis a chruthaíonn iad. De ghnáth déanann geolaithe staidéar ar gheolaíocht, eolaíocht an domhain, nó geoifisic, cé go bhfuil cúlraí san fhisic, sa cheimic, sa bhitheolaíocht, agus sna heolaíochtaí eile úsáideach freisin. Is cuid thábhachtach den gheolaíocht é an taighde allamuigh (obair allamuigh), cé go gcuimsíonn go leor fho-dhisciplíní obair shaotharlainne agus obair dhigitithe. Is féidir geolaithe a aicmiú i ngrúpa eolaithe níos mó, ar a dtugtar geo-eolaithe.

Oibríonn geolaithe sna hearnálacha fuinnimh agus mianadóireachta ag cuardach acmhainní nádúrtha amhail peitriliam, gás nádúrtha, miotail lómhar agus bonnmhiotail. Tá siadar thús cadhnaíochta freisin maidir le damáiste ó ghuaiseacha agus ó thubaistí nádúrtha amhail creathanna talún, bolcáin, súnámaithe agus sciorrthaí talún a chosc agus a mhaolú. Baintear úsáid as a gcuid staidéir chun rabhadh a thabhairt don phobal i gcoitinne gur tharla na himeachtaí seo. Is rannpháirtithe tábhachtacha iad na geolaithe freisin i bplé faoin athrú aeráide.
## Stair

Breathnaítear go minic ar James Hutton mar an chéad gheolaí nua-aimseartha. Sa bhliain 1785 chuir sé páipéar dar teideal *Theory of the Earth* faoi bhráid an *Royal Society of Edinburgh*. Ina pháipéar, mhínigh sé a theoiric nach mór don Domhan a bheith i bhfad níos sine ná mar a bhí ceaptha roimhe sin chun go mbeadh go leor ama ann do shléibhte a chreimeadh agus do dhríodar carraigeacha nua a chruthú ar ghrinneall na farraige, a ardaíodh ina dhiaidh sin suas le bheith ina thalamh tirim. D'fhoilsigh Hutton leagan dhá imleabhar dá smaointe i 1795 (Iml. 1, Iml. 2). Tugadh Plútónaigh ar lucht leanúna Hutton toisc gur chreid siad go raibh roinnt carraigeacha déanta trí bholcánachas, is é sin sil-leagan laibhe ó bholcáin, seachas na Neiptiúnaithe, faoi stiúir Abraham Werner, a chreid go raibh na carraigeacha go léir socraithe as aigéan mór ar thit a leibhéal de réir a chéile le himeacht ama.
## Speisialtachtaí

Féadfaidh geolaí speisialtóireacht a dhéanamh go háirithe i:
* Peitreagrafaíocht
* Mianreolaíocht
* Criostalagrafaíocht
* Dríodareolaíocht
* Stratagrafaíocht
* Geolaíocht struchtúrach (lena n-áirítear Teicteonaic)
* Geoiceimic
* Pláinéadeolaíocht
* Pailé-ointeolaíocht
* Magmaeolaiocht
* Bolcáneolaíocht
* Geoifisic (Seismeolaíocht, ...)
* Meiteamorfacht
* Geolaíocht peitriliam
* Geolaíocht mianadóireachta
* Geomoirfeolaíocht
* Innealtóireacht gheoiteicniúil
* Hidrigeolaíocht
* Geolaíocht phláinéadach

## Tagairtí

Catagóir:Gairmeacha eolaíochta
Eantalpacht chaighdeánach an fhoirmithe

Sa teirmidinimic, is éard is an **eantalpacht chaighdeánach ** ann ná an t-athrú eantalpachta nuair a fhoirmítear aon mhól de chomhdhúil óna dúile faoi dhálaí caighdeánacha, le gach substaint ina gcuid stáit caighdeánach.

Catagóir:Teirmidinimic
Prioslóir (éadach)

mion|Leanbh ag caitheamh prioslóra
Píosa éadaigh a chuirtear faoi smig linbh lena bhrollach a choinneáil glan is ea **bibe**, **prioslóir** nó **bráidín**.

## Féach freisin

* Naprún

## Tagairtí

Catagóir:Leanaí
Catagóir:Éadaí
Catagóir:Bia
Cothromú asana

Is cineál  chothromaithe colainne é an **cothromú asana**, a bhfuil an-tóir air i ióga an lae inniu mar dreas traenála.

## Sampla
Is minic a thosaíonn an ghluaiseacht le *Bakasana* (Gaeilge:*staidiúir coirre*), rud a fhágann go bhfuil sé chomh mall agus is féidir, ag dul isteach sa suíomh trí na cosa a ardú taobh thiar agus na lámha socraithe go daingean ar an urlár agus a shealbhú ar feadh thart ar 45 soicind. Neartaíonn an t-asana seo na rostaí agus na guaillí.

## Cineálacha eile asanaí
Ní hionann na hasanaí a bhíonn rangaithe i ngrúpaí ginearálta ó scoil go scoil, ach, tríd is tríd, tá na rudaí seo a leanas coitianta go leor:

# Asana seasta
# Asana suí
# Asana glúine
# Asana luí
# Asana lúbthachta
# Asanas inbhéartaithe 
# Asana suaimhneach

Ní mór a mheabhrú go mbaineann roinnt asanaí le níos mó ná grúpa amháin. Tá grúpa asanaí ann freisin a úsáidtear le haghaidh machnaimh.
Catagóir:Aclaíocht
## Féach freisin
*Liosta Asanaí
Dlí Stefan-Boltzmann

mion
Rinne Josef Stefan amach an **Dlí Stefan-Boltzmann** ar bhonn turgnamhach le cur síos ar astú teasa ó dhromchla te. Astaítear teas i bhfoirm radaíochta infridheirge thar raon tonnfhad. Agus ábhar á théamh, astaíonn a dhromchla solas infheicthe chomh maith le radaíocht infridhearg.

De réir mar a ardaíonn teocht an dromchla, is amhlaidh a mhéadaíonn an chumhacht iomlán a radaítear ón dromchla te.

 j^{\star} = \sigma T^{4}.

agus sigma = tairiseach Stefan.

Ag tosú leis an dlí seo, d'éirigh leis an chéad mheastachán maith a dhéanamh ar theocht dhromchlach na Gréine.

Lean fisiceoirí eile ag iarraidh bonn teoiriciúil a chur faoi dhlí Stefan, agus tháinig an saothar seo chun buaice le céim an-suntasach chun cinn sa bhfisic i dteoiric chandamach a chéadshaothraigh Max Planck i 1905.

## Féach freisin

* Josef Stefan

## Tagairtí

Catagóir:Dlíthe eolaíocha
Catagóir:Teirmidinimic
Penisarcwm

Is baile beag é **Penisarcwm** i bpobal Llanwddyn, Powys, an Bhreatain Bheag. Tá sé suite i Maldwyn in aice le Llyn Efyrnwy (Gaeilge:Loch Vyrnwy), díreach siar ó dheas ó shráidbhaile Llanwddyn ar bhruach Afon Cownwy, atá ina fo-abhainn den Afon Efyrnwy

Déanann Russell George (Coimeádach) ionadaíocht thar ceann an cheantair seo i Senedd Cymru agus Craig Williams (Coimeádach) i bParlaimint na RA. 

## Tagairtí
Pentrefelin, Conwy

: *Le haghaidh áiteanna eile den ainm céanna, féach Pentrefelin (idirdhealú).*

Sráidbhaile i bpobal Llansanffraid Glan Conwy, Bwrdeistref Sirol Conwy (Gaeilge: *Buirg Chontae Conwy*) is ea **Pentrefelin** (gearrthóg fuaime Pentrefelin, Conwy.ogg)   Tá sé suite ar an A470 i nDyffryn Conwy (Gaeilge: *Gleann Conwy*), timpeall míle ó dheas ó lár pharóiste Llansanffraid Glan Conwy ar an mbealach go Llanrwst. Uaireanta tugtar Pentre’r Felin (Gaeilge: *Sráidbhaile an Mhuilinn*) ar an mbaile beag .

Tá an sráidbhaile ainmnithe as sean-mhuileann atá anois ina ábhar spéise do thurasóirí. Ritheann Nant-y-garreg-ddu, craobh den Chonwy, trí Pentrefelin. Trasnaíonn seandroichead an A470 an abhainn ar imeall Phentrefelin.

In aice leis an sráidbhaile tá Coed Ffordd-las, suíomh sainspéise eolaíochta.

## Tagairtí

Catagóir: Llansantffraid Glan Conwy
Catagóir: Sráidbhailte Conwy
Arthur Cockfield, Barún Cockfield

Dlíodóir, fear gnó agus polaiteoir Briotanach ab ea **Arthur Cockfield**, nó An Barún Cockfield, PC (28 Meán Fómhair 1916 – 8 Eanáir 2007).

Bhí Cockfield ina Choimisinéir Eorpach um an Margadh Inmheánach agus na Seirbhísí idir 1985 agus 1989, mar dhuine de na comhghleacaithe a bhí ag Peter Sutherland sa chéad Choimisiún Delors. Bhí páirt ríthábhachtach ag An Tiarna Cockfield, mar a bhí ag Peter Sutherland, agus an Margadh Eorpach Aonair á chruthú.

## Féach freisin

* Margadh Eorpach Aonair

## Tagairtí

 
Catagóir:Daoine a rugadh i 1916
Catagóir:Básanna in 2007
Catagóir:Comhtháthú eacnamaíoch
Catagóir:Dlíodóirí Shasana
Catagóir:Fir
Catagóir:Sealbhóirí oifig phoiblí den Aontas Eorpach
Catagóir:Polaiteoirí na Ríochta Aontaithe (gan Tuaisceart na hÉireann)
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Uaisleacht Eorpach