open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Celia de Fréine

Is scríbhneoir í **Celia de Fréine** a bhfuil go leor duaiseanna buaite aici dá cuid filíochta, ina measc Duais Patrick Kavanagh agus Gradam Litríochta Chló Iar-Chonnacht. Tá iliomad duaiseanna Oireachtais buaite aici dá drámaí mar aon le duaiseanna dá scripteanna scannán agus teilifíse sa tír seo agus i Meiriceá. Bhuaigh *[[Ceannródaí (beathaisnéis)|Ceannródaí]]*, a beathaisnéis ar Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh, Duais Taighde na Bliana de chuid ACIS (2018) agus ainmníodh é ar ghearrliosta do Dhuais Love Leabhar Gaeilge, An Post Irish Book Awards (2018) agus do Ghradam Uí Shúilleabháin. Ainmníodh *[[Cur i gCéill (úrscéal)|Cur i gCéill]]*, an chéad choirscéinséir óna peann, ar ghearrliosta do Dhuais Love Leabhar Gaeilge, An Post Irish Book Awards (2020). Foilsíodh a húrscéal tuairimeach *[[An Dara Rogha]]* in 2021.

## Naisc sheachtracha
*Comhrá TG4
catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge

## Tagairtí


Catagóir:Filí
Catagóir:Banfhilí
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Scríbhneoirí
Catagóir:Údair Ghaeilge
Catagóir:Aistritheoirí
Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha
Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge
Catagóir:Drámadóirí
Catagóir:Drámadóirí Éireannacha
Catagóir:Beathaisnéisithe
Catagóir:Muintir Ros na Rún
Catagóir:Daoine as Contae an Dúin
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge
Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach
Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge
Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach
Naegleria fowleri

Is speiceas den ghéineas *Naegleria* é ***Naegleria fowleri***, ar a dtugtar go coitianta “aiméibe a itheann inchinn”, a bhaineann leis an bhfíleam Percolozoa, nach bhfuil rangaithe go teicniúil mar fíor-aiméibe, ach ina haiméibe lascaideach den sárghrúpa Excavata. Is miocrorgánach saorbheathach é a itheann baictéir agus is féidir a bheith pataigineach, agus is cúis le hionfhabhtú inchinne fíor-annamh, tobann, dian agus marfach de ghnáth ar a dtugtar naegleriáis nó meiningeinceifealaíteas  aiméibeach príomhúil (MAP). Faightear an miocrorgánach seo go hiondúil i réimsí uisce fionnuisce te, mar locháin, lochanna, aibhneacha, fuaráin theo, sceitheadh uisce te ó stáisiúin tionsclaíochta nó cumhachta, tobar uisce geoiteirmeach, linnte snámha nach bhfuil coinnithe go maith nó a chlóirínítear ag íosleibhéal (faoi 0.5 mg/m 3 iarmharach), téitheoirí uisce, ithir, agus píopaí ceangailte le huisce sconna. Is féidir é a fheiceáil i gcéim aiméabóideach nó lascnaideach sealadach.

## Sanasaíocht
Ainmníodh an t-orgánach i ndiaidh Malcolm Fowler, paiteolaí Astrálach ag Ospidéal na Leanaí Adelaide, a bhí ar an gcéad údar ar an tsraith bhunaidh de tuairiscí cáis  faoin mheiningeinceifealaíteas  aiméibeach príomhúil.

## Saolré
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Naegleria_fowleri_lifecycle_stages.JPG/220px-Naegleria_fowleri_lifecycle_stages.JPG|mion| Céimeanna bitheacha: [Cist|cist, trófasóit, lascnaid]]
Is aiméibe teirmifileach, saorbheathach é *Naegleria fowleri*. Tá sé le fáil i locháin fionnuisce bogthe agus te srl, de réir mar a ardaíonn teocht an uisce, méadaíonn a chuid uimhreacha. Aithníodh an t-aiméibe sna 1960idí san Astráil ach bhí an chuma air gur tháinig sé chun cinn sna Stáit Aontaithe. Tarlaíonn *N. fowleri* i dtrí fhoirm – mar cist, trófasóit agus délascnaideach. Ní chruthaíonn sé cist i bhfíochán soladach daonna, áit nach bhfuil ach an chéim trófasóite ann, ach tá an fhoirm lascnaideach le fáil i sreabhán ceirbrispíonach.

### Céim chisteach
Athraíonn trófasóití go foirm ciste chun maireachtáil ag amanna nuair a bhíonn an timpeallacht crua go sealadach. The cyst is a spherical, single-layered, smooth wall about 7–15&nbsp;µm in diameter, that encloses a single nucleus. Is balla mín sféarúil aon-sraitheach í an chist, tuairim is 7–15 µm ar trastomhas, a chuimsíonn núicléas amháin.

Is capsúl seasmhach í an chist, a d'fhéadfadh beathra don aiméibe, a chuireann i gcoinne coinníollacha díobhálacha. I measc na bhfachtóirí a chothaíonn fás na gcisteanna tá easpa bia, plódú, triomú, carnadh táirgí dramhaíola, agus teochtaí fuar. Nuair a thagann feabhas ar na coinníollacha, is féidir leis an aiméibe éalú tríd an *ostiole* (an phóir), a fheictear i lár na ciste. Fuarthas amach go bhfuil *N. fowleri* ábalta cistiú ag teocht faoi bhun 10 °C.

## Naisc sheachtracha
*Las Vegas teen dies from brain-eating amoeba as experts warn against panic
* ''Naegleria'' information site from the Centers for Disease Control and Prevention
* ''Naegleria''  from The Tree of Life Web Project

## Tagairtí

Catagóir:Excavata
Catagóir:Percolozoa
Catagóir:Speicis a ndearnadh cur síos orthu i 1970
Barzaz

Is comhlacht foilsitheoireachta Gaeilge é **Barzaz** ó Bhaile an Domhnalláin, an Spidéal, Co. na Gaillimhe. Inphrionta de chuid Futa Fata atá ann a dhíríonn ar litríocht chomhaimseartha a fhoilsiú do dhaoine fásta.

Ba é *[[Madame Lazare]]* an chéad leabhar a d'fhoilsigh Barzaz; bhí Leabhar na Bliana bainte aige ag Gradaim Leabhar An Post 2021 agus bhain sé aitheantas speisialta ag Duais Litríochta an Aontais Eorpaigh in 2022. 

Sna sála ar *Madame Lazare* tháinig *[[Khalil]]*, aistriúchán ón bhFraincis ar úrscéal le Yasmina Khadra, é aistrithe ag Máirín Nic Con Iomaire. Bronnadh Gradam de Bhaldraithe 2022 ar *Khalil* le gairid ag Gradaim Foilsitheoireachta an Oireachtais.

Úrscéal comhaimseartha é *[[Na Ríthe Beaga]]*, a d'aistrigh Máirín Nic Con Iomaire ón bhFraincis. Ba é seo an tríú leabhar ón inphrionta.

Leabhar eile de chuid Barzaz, *Tír Bheag*, aistriúchán Mhic Lochlainn ar *Petit Pays* le Gaël Fay, úrscéal Fraincise, a bhuaigh an gradam do shaothair aistrithe sa bhliain 2025.

## Féach freisin

* Futa Fata 

* Tadhg Mac Dhonnagáin

## Tagairtí

catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge
Catagóir:Tadhg Mac Dhonnagáin
Máirín Nic Con Iomaire

Aistritheoir Éireannach í **Máirín Nic Con Iomaire**.

I measc na saothar atá aistrithe aici tá *[[Khalil]]*, cur síos ficseanúil ar na hionsaithe a rinne Ioslamaithe ar Pháras in 2015, agus bhain an t-aistriúchán sin Gradam de Bhaldraithe 2022. D'aistrigh sí *[[Na Ríthe Beaga]]* freisin. Tá riar mhaith ficsin do dhaoine óga aistrithe aici chomh maith.

Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha
Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge
Catagóir:Mná Éireannacha
Cúnamh forbartha

Cuidiú chun dul i ngleic leis an mbochtaineacht i dtíortha i mbéal forbartha is ea **cúnamh forbartha** (nó **cúnamh forbraíochta**). Oibríonn gníomhaireachtaí forbartha chun an comhshaol a chosaint, chun breis bia a fhás, chun poist a chruthú, scoileanna agus ospidéil srl. a thógáil, ionas go mbeidh pobail bhochta in ann feabhas a chur ar a saol agus todhchaí níos fearr a thógáil dá bpáistí. 
mion

## Féach freisin

* Cuidiú éigeandála
* Cúnamh daonnúil
* Cúnamh Éireann

## Tagairtí

Catagóir:Cúnamh forbartha
Catagóir:Bochtaineacht
The Lizard (Marvel Comics)

Carachtar de chuid Marvel Comics is ea **The Lizard** (**Dr. Curtis** "**Curt**" **Connors**).

## Tagairtí

Catagóir:Spider-Man
Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Sár-na n-olcadóirí
Lannreydhow

Sráidbhaile agus paróiste sibhialta i gCorn na Breataine, Iardheisceart Shasana is **ea Lannreydhow**  (Béarla : *Lanreath* ). 

Sa bhliain 2011, de réir an daonáirimh, bhí 530 duine ina gcónaí sa pharóiste.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Catagóir:Sráidbhailte i gCorn na Breataine
Catagóir:Paróistí sibhialta i gCorn na Breataine
Catagóir:Mainéirí i gCorn na Breataine
Lacáistí agus liúntais

mion|Super Discount, Providence, Rhode Island
Suimeanna beaga airgid a lamháiltear de chuntas nó de luach ruda is ea **lacáistí agus liúntais**.

## Féach freisin

* Airgead

## Tagairtí

Catagóir:Airgead
Catagóir:Airgeadas
Catagóir:Praghsáil agus struchtúr de réir an mhargaidh
Catagóir:Praghsáil
Na Ríthe Beaga

Úrscéal é **Na Ríthe Beaga** a foilsíodh i bhFraincis i dtosach faoin teideal *Les enfants sont rois*.

Is í Delphine de Vigan a scríobh. Is í údar Nothing stands in the way of the Night (Prix du Roman Fnac, Prix Renaudot des Lycéens 2011), Bunaithe ar scéal fíor (Prix Renaudot agus Prix Goncourt des Lycéens 2015), chomh maith le Les Loyautés agus Gratitudes, iad ar fad foilsithe ag Editions JC Lattés.

Máirín Nic Con Iomaire a d'aistrigh go Gaeilge agus Barzaz a d'fhoilsigh.

## An Scéal

D'fhás Mélanie aníos faoi gheasa Loft Story (leagan Francach de Big Brother), agus níl ach rud amháin ar a haire ó shin: clú agus cáil a bhaint amach di féin. Ach nuair a fhaigheann sí deis páirt a ghlacadh i gclár teilifise réaltachta, déanann sí praiseach de. Tamall de bhlianta ina dhiaidh sin, í pósta agus páistí aici, cruthaíonn sí a cainéal féin ar YouTube - Happy Récré- ar a gcuirtear a beirt pháistí os comhair an tsaoil mhóir ar bhonn laethúil. Tá na milliúin leantóir aici a thugann "is maith liom" do gach gné de shaol na bpáistí agus a scríobhann tráchtanna faoi bhun na bhfisean.

Lena linn sin ar fad, tá póilín óg, Clara, faoi scamall an bhróin tar éis bhás tragóideach a tuismitheoirí, agus cinneann sí dul isteach san Aonad Mórchoireanna. Castar an bheirt bhan ar a chéile nuair a theann inion Mélanie, Kimmy, ar iarraidh gan tásc gan tuairisc. Ar chas si leis an duine micheart? Ar thug si na bonnaí léi? Ar fuadaíodh i? De réir mar a theann an fiosrúchán ar aghaidh, tumtar Clara i saol na dtionchairi, agus tuigtear di cé chomh foréigneach is atá Happy Récré don bheirt pháistí - biodh is gurb iad réaltaí an tseó iad, tá praghas mór á íoc acu as an gcail sin.

San úrscéal seo, téann Delphine i ngleic le ceist mhór de chuid na linne seo: cumhacht agus contúirt na meán sóisialta. Caitheann sí súil ghéar ghrinn ar shochal ina bhfuil gach uile rud le ceannach agus le díol, sochaí atá níos tógtha le cuma an tsonais ná mar atá sí leis an sonas féin.

## Tagairtí

Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge
Lios Mòr

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Lismore_Island.jpg/220px-Lismore_Island.jpg|mion| Radharc ar an Lios Mór agus ar shléibhte Cheann Gheàrrloch
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Achadun_Castle.jpg/220px-Achadun_Castle.jpg|mion| Caisteal Achanduin i Lios Mór
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/CastleCoeffinLismore-ARuinedMacDougallStronghold%28ColinSmith%29Aug1995.jpg/220px-CastleCoeffinLismore-ARuinedMacDougallStronghold%28ColinSmith%29Aug1995.jpg|mion| Caisteal Choeffin sa bhliain 1995
Ceann de na h-Eileanan a-staigh is ea an **Lios Mòr**.  Tá sé in oirthuaisceart Mhuile san Loch Dubh, in iarthar na hAlban. Bhí sé uair amháin mar chuid den  chontae traidisiúnta Earra-Ghàidheal; anois tá sé á riaradh ag Chomhairle Earra-Ghaidheal agus Bòd.

Tá Lios Mór 12 chiliméadar ar fad agus 2 chiliméadar ar leithead le 5,809 acra cearnacha i méid. Is é Achad na Croise an baile is mó. Is é Barr Mòr (127 méadar; 416.7 troigh) an sliabh is airde ar an oileán. Tá Teach Solais an Leasa Mhòir suite ar an Oileán Musdile san airde thiar theas den Lios Mór. Ba é Robert Stevenson a thóg an teach solais. Tá Broch Cruithneach in aice le Tír Fhuar (Béarla:Tirfuir) , a bhallaí chomh hard le 15 troigh agus chomh tiubh le 19 troigh. Tá dhá chaisleán ón 13ú haois ann freisin, Caisteal  Choeffin agus Caisteal  Achadh an Dúin.

Sa bhliain 2001 bhí 146 duine ina gcónaí ann.  De réir an daonáirimh sa bhliain 2011, bhí 192 duine ina gcónaí i Lios Mòr anois. Níl ach siopa amháin ann, áit a bhfuil oifig an phoist ann freisin. Tá bunscoil i Lios  Mòr  ach don mheánscoil caithfidh na páistí dul go dtí an t-Òban .

Tá Lios Mòr ceangailte le mórthír na hAlban ag dhá bhád farantóireachta. Téann an bád farantóireachta do charranna go dtí an t-Òban, agus bád farantóireachta do dhaoine amháin idir tuaisceart an oileáin agus  Port na h-Apann .

Ba é Lios Mòr lárionad na Críostaíochta. Bhí mainistir ann a bhunaigh Naomh Moluag, (530 - 592), manach as Éirinn comhaimseartha le Calum Cille.. Sna Meánaoiseanna bhí easpaig Earra-Ghàidheal ina gcónaí i gCaisteal  Achadh an Dúin go dtí an 16ú haois.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Leathanach oifigiúil an oileáin
* Cumann Staire Lios Móir
* BBC News 2017-01-05 : Tá sé i gceist ag Pobal Iontaobhas sa Lios Mór Taigh a’Bachail a cheannach ar an oileán *(tuairisc físe 2:12)*
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Catagóir:Na hOileáin Istigh
Foraois bháistí mheasartha

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Windy_Bay_forest.jpg/220px-Windy_Bay_forest.jpg|mion| Foraois himlice iartharaí (''Tsuga heterophylla''), i nGwaii Haanas, [Ceanada]]
Is éard is **foraois bháistí mheasartha** ann ná foraois in aeráid mheasartha ina bhfuil go leor báistí bliantúla. Féadfaidh crainn bhuaircíneacha agus crainn dhuillsilteacha a bheith sna foraoisí báistí seo.

Is féidir foraoisí báistí measartha a fháil ar gach ceann d'ilchríocha an Domhain ach amháin san Antartaice. Sa Leathsféar Thuaidh tarlaíonn foraoisí báistí measartha sna Stáit Aontaithe, i gCeanada, sa tSeapáin, san Téaváin, san Iaráin, san Bhreatain Mhór, in Éirinn agus i dtuaisceart na Spáinne. I Leathsféar an Deiscirt, tá foraoisí báistí measartha i ndeisceart na Sile; Tá go leor foraoisí báistí measartha san Nua-Shéalainn, agus tá limistéir bheaga d'fhoraoisí báistí measartha san Astráil fiú, mar shampla Páirc Náisiúnta Lamington i Queensland. 

Tá an stráice is faide d'fhoraoisí báistí measartha cósta i gCósta an tAigéin Ciúin i Meiriceá Thuaidh. Tosaíonn sí i bhforaoisí i dtuaisceart California, mar shampla Páirc Náisiúnta Redwood, oibríonn sí ar a bhealach trí limistéir chósta Oregon agus Washington - lena n-áirítear an Hoh River Rainforest in Olympic National Park - isteach san Cholóim Bhriotanach trí fhoraoisí cósta amhail Great Bear Rainforest agus Chilliwack River Provincial Park, agus ar aghaidh go dtí cósta Alasca, áit a bhfuil foraoisí ársa cosúil le Tongass National Forest a lonnaíonn i réigiúin mheasartha an stáit.

Go hiondúil, cothaíonn coinníollacha taise na foraoise seo sraith mheánach chaonach, raithneach agus roinnt toir agus caora. Is féidir le foraoisí báistí measartha a bheith ina bhforaoisí buaircíneacha measartha nó foraoisí measartha leathanduilleacha agus measctha.
## Naisc sheachtracha
*Foraois Bháistí beartaithe do Chonamara
*Lost rainforest could be revived across 20% of Great Britain
*Learn About Temperate Rainforests Around the World
*Aeráid

## Tagairtí

Catagóir:Gnáthóga
Catagóir:Foraoisí
Y Pwll Mawr

Is é **Y Pwll Mawr** (Béarla : *Bulmore* nó *Bullmoor* ) an t-ainm a thugtar ar shráidbhaile nó cnuasach tithe in oirdheisceart bharda Chaerllion i gcathair Casnewydd, i ndeisceart na Breataine Bige.

I nGaeilge, ciallaíonn an t-ainm 'Y Pwll Mawr' 'An Linn Mhór'

Sa bhliain 1934, ceannaíodh píosa talún a bhí mar chuid d’Fheirm Bulmore agus linn snámha lasmuigh ar a dtugtar *Bulmore Lido*, a tógadh agus a osclaíodh i mí Iúil na bliana sin. Tá an coimpléasc 8½ acra, atá suite ar bhruach Afon Wysg, ina bhfuil linn mhór do dhaoine fásta agus linn leanaí níos lú le faichí in aice leo, ina “cheann scríbe lasmuigh den bhaile” do mhuintir 
Chasnewydd.

Catagóir:Ceantair Chasnewydd, An Bhreatain Bheag
Bernburg

Is baile meánmhéide é **Bernburg** in aice le Dessau-Roßlau agus Köthen ar airde thoir na Gearmáine. Tá sé suite ag 85m os cionn leibhéal na farraige, in aice leis an abhainn Saale i staid na Sacsain-Anhalt. Tá an chathair 37km ó Magdeburg, 40km ó Halle, 68km ó Leipzig agus 139km ó Bheirlín. Tá 33,879 duine ina gcónaí ann. Tá caisleán mór os cionn an bhaile a tógadh le linn an Renaissance .

## Stair
Taifeadadh Bernburg don chéad uair sa bhliain 1138 mar *Berneburch* san *Annalista Saxo*  agus an *Magdeburger Annalen* agus bhí sé faoi thionchar na heaglaise le blianta fada. Bhí an séipéal i Waldau, a bhí ina bhaile ar leith go dtí 1871, le feiceáil i gcáipéis i 964. Tógadh Mainistir agus teach príobháideach anseo sa 10ú hAois, chomh maith le séipéil agus mainistreacha eile ar fud an cheantair timpeall an bhaile. Tógadh mainistir eile sa bhliain 1326 atá ina ospidéal inniu freisin. Bhí an trádáil an-tábhachtach ar fud na Meánaoise agus leis sin rinneadh forbairt mhór ar an mbaile: tógadh muilte sa bhliain 1219 agus droichead sa bhliain 1239, a athnuadh sa 20ú hAois: fuair an baile a chearta sa bhliain 1278, rud a chuir feabhas ar gheilleagar an réigiún. Ghlac Bernburg leis an Reifirméisean i 1526. Bhí sraith chúiseamh in aghaidh cailleach idir 1555 agus 1664, lena n-áirítear Barbara Meyhe, bean chéile an an phropaist, sna blianta 1617 - 1619. Bhí sé ina phríomhchathair ar Dhiúcacht Anhalt-Bernburg ó 1603 go dtí 1863 nuair a fuair an diúc deireanach bás gan leanaí. d'ionsaigh fórsaí bradach na Danmhairge faoi Heinrich von Holk an baile sa bhliain 1630 agus rinneadh damáiste dona don chathair. Fuair go leor daoine bás ón bPlá i rith an 17ú hAois. Ina theannta sin, rinne tine dochar mór don seanbhaile i 1697. Sa bhliain 1745 a tógadh an chéad Innealra Teicstíle i Bernberg. Bhí an baile faoi thionchar na bhFrancach idir 1807 agus 1813, le linn Cónaidhm na Réine. Tháinig an t-iarnród i 1846 agus tógadh droichead cruach i 1891. Bhunaigh na Naitsithe ionad maraithe taobh istigh de sanatorium an bhaile ar a dtugtar *NS-Tötungsanstalt Bernburg* agus cuireadh thart ar 14,000 duine breoite agus faoi mhíchumas chun báis sna seomraí gáis idir 1940 agus 1943.
## Tagairtí

Catagóir:Bailte sa Ghearmáin
Catagóir:An Ghearmáin
Cáin

mion|dioscaí mótarchánacha in Éirinn
Airgead a ghearrann an rialtas ar dhaoine le híoc as seirbhísí poiblí is ea **cáin**.

## Féach freisin

* Seirbhísí poiblí 

## Tagairtí

Catagóir:Cáin
Catagóir:Seirbhísí poiblí
Catagóir:Rialtas
Catagóir:Eacnamaíocht
Tre war Venydh

Sráidbhaile agus paróiste sibhialta ar an gcósta i gCorn na Breataine, Iardheisceart Shasana is ea **Tre war Venydh**   (Béarla: *Tintagel nó Trevena*)  "Trevena" an t-ainm  a bhí ar an sráidbhaile go dtí gur thosaigh Oifig an Phoist ag úsáid "Tintagel" sa 19ú haois. Go dtí sin, bhí "Tintagel" teoranta d'ainm an chinn tíre agus an pharóiste.

Ag Daonáireamh 2011 bhí daonra 1,782 sa pharóiste sibhialta.

Tá sean-chaisleán ann, atá nasctha le finscéal an Rí Artúr ó roimh an 12ú haois. Is é an foirgneamh is suimiúla sa sráidbhaile ná sean-oifig an phoist, a tógadh sa 14ú haois, agus atá faoi úinéireacht an Iontaobhais Náisiúnta anois .
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Fore_Street_Tintagel_-_geograph.org.uk_-_1478909.jpg/350px-Fore_Street_Tintagel_-_geograph.org.uk_-_1478909.jpg|faic|mion|350x350px| Siopaí sa sráidbhaile

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Ciorcal Artúir
Catagóir:Stair Chorn na Breataine
Catagóir:Sráidbhailte Chorn na Breataine
Catagóir:Paróistí Sibhialta Chorn na Breataine
Comhaontú an Smithsonian

[mion|[Smithsonian Institution|Institiúid Smithsonian]]
Síníodh **Comhaontú an Smithsonian** san Institiúid Smithsonian in Washington D.C. i mí na Nollag 1971. Athbhreithniú ar chóras Bretton Woods a bhí ann. Tháinig an comhaontú díreach roimh chliseadh chóras Bretton Woods um ghaolmhaireachtaí airgeadaíochta idirnáisiúnta.

## Féach freisin

* Córas Bretton Woods
* Margadh airgeadraí
* Institiúid Smithsonian

## Tagairtí

Catagóir:1971
Catagóir:1971 i bpolaitíocht Mheiriceá
Catagóir:Margadh airgeadraí
Catagóir:Stair eacnamaíochta
Catagóir:Conarthaí
Charles Coughlin

Bhí an tAthair **Charles Coughlin** (25 Deireadh Fómhair 1891 - 27 Deireadh Fómhair 1979) ina chraoltóir náisiúnta sna Stáit Aontaithe le linn na 1930idí. Poileimiceoir agus pobalóir, de shliocht Éireannach, bhí Coughlin i bhfad amach ar an eite dheis. Bhí sé i mbun feachtais ag gríosú daoine chun fuatha agus foréigin ar an raidió. Faisistí agus frith-Sheimíteach, bhí móréileamh air ag an am agus 30 milliún ag éisteacht leis gach seachtain.
clé|mion|Iris Time, Iml 23-3,  15 Eanáir 1934 Senator Elmer Thomas & Father Charles Coughlin
Fuair Coughlin saol fada agus d'éag 27 Deireadh Fómhair 1979.

## Féach freisin

* Frith-Sheimíteachas

## Tagairtí

 
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1891
Catagóir:Básanna i 1979
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Pobalóirí
Catagóir:Craoltóirí
Catagóir:Polaiteoirí Mheiriceá Thuaidh
Catagóir:Frith-Sheimíteachas
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois
Córas Bretton Woods

[mion|1971 ar aghaidhː Thit an tóin as an dollar agus chuaigh praghas óir in airde. Bhí [boilsciú as cuimse ann sna 1970idí.]]
Is éard a bhí i gceist leis an g**Córas Bretton Woods** ná comhaontú chun na rátaí malairte airgeadraí a choinneáil laistigh de theorainneacha an-chúng. Tionóladh comhdháil in Bretton Woods, New Hampshire sa bhliain 1944 agus cuireadh an córas ar bun an bhliain chéanna. Mhair an comhaontú go dtí 1971.

## Féach freisin

* Comhaontú an Smithsonian
* Margadh airgeadraí

* Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta 
* Córas Airgeadaíochta Eorpach

## Tagairtí
Catagóir:Margadh airgeadraí
Catagóir:Stair eacnamaíochta
 

Catagóir:Ór
Parag Agrawal

Innealtóir bogearraí Indiach-Mheiriceánach is ea **Parag Agrawal**; a rugadh 21 Bealtaine 1984 agus a bhí ina Phríomhoifigeach Feidhmiúcháin (POF) ar Twitter, Inc. ó dheireadh mhí na Samhna 2021 go dtí deireadh mhí Dheireadh Fómhair 2022. Briseadh óna phost é, mar aon le beirt phríomhfheidhmeannaigh Twitter eile, ar 27 Deireadh Fómhair, 2022, tar éis do Elon Musk an chuideachta a cheannach.

## Luathshaol agus oideachas
Rugadh Agrawal in Ajmer, Rajasthan, India. Bhí a athair ina oifigeach sinsearach i Roinn Fuinnimh Adamhaigh na hIndia agus a mháthair ina ollamh Eacnamaíochta ar scor ón Institiúid Teicneolaíochta Veermata Jijabai i Mumbai.

Sa bhliain 2001, chríochnaigh sé a bhliain dheireanach d'ardoideachas meánscoile i gColáiste Sóisearach Fuinnimh Adamhaigh, Mumbai. An bhliain chéanna, ghnóthaigh sé bonn óir san Oilimpiad Fisice Idirnáisiúnta a reáchtáladh in Antalya na Tuirce. 

Sa bhliain 2005, ghnóthaigh Agrawal a chéim Baitsiléir Teicneolaíochta san eolaíocht ríomhaireachta agus san innealtóireacht ón Institiúid Teicneolaíochta Indiach Bombay (IITB). An bhliain sin, bhog sé go dtí na Stáit Aontaithe chun PhD a dhéanamh san eolaíocht ríomhaireachta in Ollscoil Stanford faoi threoir Jennifer Widom. Is é teideal a thráchtas dochtúireachta Stanford, a foilsíodh in 2012,  "Incorporating Uncertainty in Data Management and Integration".

## Gairmréim
Bhí intéirneachtaí taighde ag Agrawal ag Microsoft Research agus Yahoo! sula ndeachaigh sé isteach i Twitter mar innealtóir bogearraí sa bhliain 2011. I mí Dheireadh Fómhair 2017, d'fhógair Twitter gur cheapadh Agrawal mar phríomhoifigeach teicneolaíochta tar éis imeacht Adam Messinger. I mí na Nollag 2019, d’fhógair POF Twitter Jack Dorsey go mbeadh Agrawal i gceannas ar an Tionscadal Bluesky, tionscnamh chun prótacal líonra sóisialta díláraithe a fhorbairt.

Ar an 29 Samhain, 2021, d’fhógair Dorsey go raibh sé ag éirí as mar Phríomhfheidhmeannach Twitter agus go raibh Agrawal ag teacht ina ionad láithreach. Mar Phríomhfheidhmeannach, bronnadh cúiteamh bliantúil de $1 milliún ar Agrawal chomh maith le cúiteamh stoic arbh fhiú $12.5 milliún é. Scaoileadh Agrawal mar POF nuair a chríochnaigh Elon Musk a fháil ar an gcuideachta ar 27 Deireadh Fómhair, 2022. Briseadh Agrawal mar POF nuair a  bhfuair Elon Musk seilbh ar an gcuideachta an 27 Deireadh Fómhair 2022..

## Tuairimí agus polasaithe
In agallamh le *MIT Technology Review* i mí na Samhna 2020, nuair a fiafraíodh de faoi shaoirse cainte maidir le Twitter, dúirt Agrawal: "Our role is not to be bound by the First Amendment, but our role is to serve a healthy public conversation ...&nbsp;[and to] focus less on thinking about free speech, but thinking about how the times have changed." 

Tá Agrawal pósta le Vineeta Agarwala, comhpháirtí ginearálta sa ghnólacht caipitil fiontair Andreessen Horowitz. Tá beirt leanaí acu, a rugadh i 2018 agus 2022 faoi seach. Ghlac sé saoire atharthachta mar Phríomhfheidhmeannach Twitter do bhreith a dhara linbh.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Parag Agrawal on Twitter
## Tagairtí

Catagóir:Alumni Ollscoil Stanford
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Cráitéar Chicxulub

Cráitéar imbhuailte is ea an **Cráitéar Chicxulub** atá curtha faoi Leithinis an Yucatáin, i Meicsiceo. Tá a lárionad suite amach ón gcósta in aice le pobal Chicxulub, a bhfuil sé ainmnithe ina dhiaidh. Cruthaíodh é beagán os cionn 66 milliún bliain ó shin nuair a bhuail astaróideach mór, timpeall  ar 10 gciliméadar ar  trastomhas, an Domhan. Meastar go bhfuil an cráitéar ar 180 ciliméadar ar trastomhas, agus ar 20 ciliméadar ar doimhneacht. Is é an dara struchtúr imbhuailte deimhnithe is mó ar domhan, agus an t-aon cheann a bhfuil a bhuaicfháinne slán agus insroichte go díreach le haghaidh taighde eolaíoch.

D'aimsigh Antonio Camargo agus Glen Penfield an cráitéar, geoifisiceoirí a bhí ag lorg peitriliam i Leithinis an Yucatáin le linn deireadh na 1970idí. Ar dtús, ní raibh Penfield in  ann fianaise a fháil go raibh an ghné gheolaíoch cráitéir ina chráitéar  agus thug sé suas a chuardach. thug d'éirigh sé as a chuardach. Níos déanaí, trí theagmháil le Alan R. Hildebrand i 1990, fuair Penfield samplaí a thug le le tuiscint gur ghné imbhuailte a bhí ann. I measc na fianaise d'imbhuailte an chráitéir tá grianchloch thurrainge a bhfuil aimhrialtacht domhantarraingthe agus teictití sna ceantair máguaird.

Comhtharlaíonn dáta an imbhuailte le teorainn an Chailcigh - Pailéigéine (ar a dtugtar teorainn K-Pg nó K-T de ghnáth). Glactar leis go forleathan anois gurbh é an léirscrios agus cur isteach ar an aeráid ba chúis leis an teagmhas díobhaidh an Chailcigh-Pailéigéine, olldíothú 75% de speicis phlandaí agus ainmhithe ar an Domhan, lena n-áirítear na dineasáir neamhéanúla go léir.  
## Tagairtí


Catagóir:Teagmhais éagtha
Catagóir:Stair nádúrtha an Mhuir Chairib
Catagóir:Stair nádúrtha Leithinis an Yucatáin
Catagóir:Aigéin
Catagóir:Dineasáir réamhstairiúla
Catagóir:Aigéin
Cumann Sacair Shasana

Bunaíodh Cumann Sacair Shasana (an Football Association) ar 26 Deireadh Fómhair 1863 sa Freemasons’ Tavern i Londain, agus é ag stiúradh an cluiche fós i Sasana.  Ní gan dua a tháinig na rialacha nua (faoi stiúir Ebenezer Cobb Morley) agus an eagraíocht i bhfeidhm. Imríodh an chéad chluiche Barnes v Richmond ar 19 Nollaig 1863 (chuaigh an fhoireann de chuid Richmond  leis an rugbaí níos déanaí).

Ar an 16 Márta 1872 d'imir Wanderers agus Royal Engineers i gcoinne a chéile sa chéad chluiche ceannais do Chorn an FA. 

## Féach freisin

* Sacar, FIFA agus UEFA

## Tagairtí

Catagóir:Sacar i Sasana
Catagóir:Eagraíochtaí spóirt
Páirc Náisiúnta Gorongosa

Tá **Páirc Náisiúnta Gorongosa** suite i Mósaimbíc. 

Tá “an bhithéagsúlacht” go mór i réim agus an-chuid ainmhithe, feithidí agus éin éagsúla sa Pháirc, cuid acu nach bhfuil in áit ar bith eile seachas Gorongosa. Go dtí seo, thángthas ar 398 speiceas éan, 123 mamach (an duine san áireamh), 34 reiptíl (nathracha, laghairteanna, crogaill agus turtair) agus 43 amfaibiach (cosúil le froganna nó buafa). 

### Stair
Sa hbliain 1980, tháinig an Pháirc faoi bhagairt le linn coinbhleacht shibhialta i Mósaimbíc, coinbhleacht ar tháinig deireadh léi in 1992. Mharaigh saighdiúirí ocracha go leor d’ainmhithe móra na Páirce, go háirithe eilifintí, ar son a gcuid feola agus eabhair. Níos déanaí, mharaigh sealgairí mídhleathacha nó póitseálaithe tuilleadh ainmhithe – agus is beag nár imigh roinnt ainmhithe as: na heilifintí, na buabhaill rinne, na dobhareacha, na leoin, toirc na bhfaithní agus na hantalóip. Bhí tionchar aige sin ar an timpeallacht agus ar na daoine a chónaíonn timpeall ar Gorongosa.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Páirceanna Náisiúnta
Catagóir:Páirceanna
Catagóir:Mósaimbíc
Mick Moloney

Scoláire agus bailitheoir ceoil, eitnicheoleolaí, ceoltóir, agus Luimníoch ba ea **Mick Moloney** (15 Samhain 1947 - 27 Iúil 2022), 

Cé gur i Luimneach a rugadh é i 1944, ba i Stáit Aontaithe Mheiriceá a chaith sé bunús a shaoil ó 1973, áit ar bhain sé cáil amach mar cheoltóir gairmiúil, saineolaí ceoil, béaloideasóir agus múinteoir. Bhí clú agus meas air chomh maith mar gheall ar an stór mór amhrán a bhí bailithe aige a chuireann síos ar stair agus ar chultúr na nÉireannach i Meiriceá.
clé|mion|2006 i mBÁC

### Beatha
An bainseó a bhí ar a ghlúin ag Mick agus gan é ach sé bliana déag d’aois i Luimneach.

Ina óige in Éirinn, sheinn sé leis an Emmet Folk Group agus chaith sé 5 bliana leis The Johnstons. 

#### Na Stáit Aontaithe
clé|mion|Green Fields of America,  2017 Richmond Folk Festival, VA
I ndiaidh céim dochtúireachta sa cheol a bhaint amach in Ollscoil Pennsylvania, tháinig sé faoi anáil cheol na ndaoine i Meiriceá. Chaith sé sealanna ag múineadh an cheoil in Ollscoileanna Georgetown, Villanova agus sa New York University. Bhí ardmheas air sa domhan eitnicheoleolaíochta i Meiriceá - an t-ábhar a theagasc sé do na sluaite de lucht ollscoile.

Bhunaigh Molney an grúpa, Green Fields of America**..** Bhí féile ar siúl i West Virginia   a bhí eagraithe ag Mick Moloney, an Augusta Heritage Festival.

Léirigh sé agus thiomsaigh sé seancheol agus nuacheol le ceoltóirí móra Mheiriceá - cuid acu a chuaigh ar imirce as Éirinn agus chuir sé a stair siúd in eagar. Bhí sé ina chomhairleoir ag féilte agus imeachtaí móra ceoil agus bhí baint aige le bunú grúpaí mar 'Cherish the Ladies'.

Phós Moloney trí uair sna Stáit Aontaithe, Miriam Murphy, Philomena Murray agus Judy Sherman. Bhí mac amháin aige le Philomena Murray.

#### An Téalainn
Chuaigh Moloney chuig an Téalainn don chéad uair sna 1990idí. Cheannaigh sé arasán i mBangkok, agus mhair sé ann le Sangjan Chailungka.  Ceapadh é ina léachtóir in eolaíocht pholaitiúil san ollscoil ann. Bhunaigh sé ceolfhoireann do pháistí sa Mercy Center in  Khlong Toei, agus an sagart Joseph H. Maier i mbun.

#### Bás agus oidhreacht
D'éag Moloney ar 27 Iúil 2022, i nGreenwich Village, in aois 77 dó.  

Bronnadh an iliomad gradam air i Meiriceá agus in Éirinn. Sa bhliain 2014, bronnadh Gradam Comaoine TG4 ar Mick Moloney,

## Féach freisin

* The Johnstons
* Green Fields of America

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Luimneach
Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947

Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann
École centrale de Lille

Is ollscoil í **École centrale de Lille** atá suite in Lille na Fraince. Bunaíodh sa bhliain 1854 í.

## Múinteoirí cáiliúla
* Louis Pasteur

## Tagairtí

## Naisc
* Láithreán Gréasáin centralelille.fr

Catagóir:Ollscoileanna sa Fhrainc
Catagóir:Lille
Sara Berkeley

Is file Éireannach í **Sara Berkeley.** 

D'fhás Sara aníos in Éirinn. Tar éis 30 bliain i Limistéar Chuan San Francisco, tá sí ina cónaí anois i nGleann Hudson i dtuaisceart an stáit Nua-Eabhrac, áit a n-oibríonn sí go lánaimseartha mar altra ospíse. Tá stair foilsitheoireachta 30+ bliain aici ar an dá thaobh den Atlantach, lena n-áirítear seacht gcnuasach filíochta, cnuasach gearrscéalta, agus úrscéal amháin.

Tá díolachán forleathan déanta ar a saothar agus foilsíodh é go forleathan in irisleabhair agus i dtréimhseacháin. Ainmníodh í do Dhuais Pushcart sa bhliain 2002. Ghlac sí páirt i mórán féilte agus seónna, mar shampla Féile Idirnáisiúnta Filíochta San Francisco 2003, Féile Scríbhneoirí Bhaile Átha Cliath 2006, agus Féile Idirnáisiúnta Filíochta Mheicsiceo 2012. Sa bhliain 2010, cuireadh cúig cinn déag dá cuid dánta i láthair in *An Anthology of Modern Irish Poetry* de chuid Harvard University Press. Sa bhliain 2011, ainmníodh í do ghradam *Irish Times Poetry Now*, in éineacht le Seamus Heaney.

## Saothar
Is eagarthóir teicniúil agus scríbhneoir í Sara do Autodesk, Inc. 
; Filíocht

* *Penn* (filíocht), Raven Arts Press (Baile Átha Cliath)/Thistledown Press (Saskatchewan), 1986.
* *Home-Movie Nights*, Raven Art, 1989, 
* *Facts About Water*, Bloodaxe Books, 1994,
* *Strawberry Thief*, Gallery Press, Gallery Press, 2005,
**The View From Here*, Gallery Press, 2010, 
**What Just Happened*, Sentient Publications, 2016, 
*  *The Last Cold Day*, Gallery Press, 2022, 

; Scéalta

* *The Swimmer in the Deep Blue Dream*, Raven Arts Press, 1992,

; Urscéal
* *Shadowing Hannah*, New Island Press, 1999, 
## Naisc sheachtracha
*Sara Berkeley
*Ó Bhéal - Cork Poetry Events
## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Filí na hÉireann
Armas

Is éard is **armas** ann ná dearadh amhairc araltach  ar sciath, forchóta, nó tabard (is baill éadaigh sheachtracha iad an dá cheann deiridh). Is é an t-armas ar sciath an ghné lárnach den samhaltán armais iomlán, comhdhéanta de sciath, tacaíochtaí, suaitheantas, agus mana. Go traidisiúnta, armas uathúil do dhuine aonair, teaghlach, stát, eagraíocht, scoil nó corparáid. Is ón gcur síos ar an mball éadaigh meánaoiseach iomlán  féin ina gcuirtear síos ar an dearadh araltach. 

Is bailiúcháin de go leor arm iad rollaí arm, agus ó na céadta bliain ó shin, tá siad ina bhfoinse faisnéise don phobal a léiríonn agus a rianaíonn an bhallraíocht  ballraíocht teaghlaigh uasal, agus dá bhrí sin a ghinealas thar thréimhse ama.

## Stair
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Wapenen_van_de_poorters_van_Gent.jpg/272px-Wapenen_van_de_poorters_van_Gent.jpg|mion|272x272px| Armas chathair Ghent sa séú haois déag. 

## Tagairtí
Shehan Karunatilaka

Scríbhneoir as Srí Lanca is ea **Shehan Karunatilaka** (a rugadh sa bhliain 1975). 

Bhuaigh Karunatilaka an Duais Booker sa bhliain 2022, le *The Seven Moons of Maali Almeida*, aoir osnádúrtha faoin mbeatha tar éis an bháis. Insíonn an leabhar scéal grianghrafadóra a dhúisíonn marbh lá amháin agus a dhéanann iarracht cumarsáid a dhéanamh ón taobh eile den uaigh faoi Chogadh Cathartha Shrí Lanca. Mhol an Príomhbhreitheamh, Neil MacGregor, scóip agus scála an úrscéil. 

## Féach freisin

* Cré na Cille, úrscéal le Máirtín Ó Cadhain
* Buamáil na Cásca i Srí Lanca, 2019

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí
Catagóir:Daoine as Srí Lanca
Catagóir:Úrscéalaithe
Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Booker
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:An t-osnádúr
Lyra (amhránaí)

Is amhránaí is scríbhneoir Éireannach í **Laura McNamara**, aitheanta go gairmiúil mar **Lyra**. Rugadh í ar 19 Bealtaine 1993 i nDroichead na Bandan.  Tá cúpla amhrán cáiliúil aici, mar shampla *Emerald*, *Falling*, agus *29 Box*.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh gréasáin

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1993
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Olltoghchán na Brasaíle, 2022

Reáchtáladh olltoghchán, toghcháin réigiúnacha agus toghchán uachtaránachta sa Bhrasaíl idir Meán Fómhair - Deireadh Fómhair 2022. Fuair Lula – agus an daonlathas féin – an lámh in uachtar ar Jair Bolsonaro tar éis ceithre bliana. Ach ba ar éigean é: ní raibh dhá faoin gcéad féin idir é agus Bolsonaro i dtoghchán uachtaránachta na Brasaíle 2022.
[clé|mion|[Lula agus Bolsonaro, 2022]]
clé|mion|Teach na dteachtaí - ó chlé go deas: Lula: 123  Ciro: 17  Simone Tebet: 72   Neutros: 52   Soraya Thronicke: 59   Felipe D'Avila: 3    Bolsonaro: 186   Padre Kelmon: 1

### Cúlra
Toghadh Jair Bolsonaro, i mí Dheireadh Fómhair 2018, i bhfad amach ar an eite dheis. Bhain paindéim an choróinvíris an ghaoth as seolta Bolsonaro le linn 2020-2022. Fuair os cionn 700,000 Brasaíleach bás le linn na paindéime.

### An toghchán uachtaránachta
Bhí sé deimhnithe gurbh é iarrthóir na heite clé, Luiz Inácio Lula da Silva, a bhuaigh an toghchán uachtaránachta ar 31 Deireadh Fómhair 2022. Fíorbheagán — 50.9% den vóta le hais 49.1% — a bhí idir é agus a chéile comhraic, Jair Bolsonaro ón eite dheis. D'éirigh an Lúlach ina uachtarán ar an mBrasaíl den tríú huair, in aois 77 dó ag an am. Ní raibh idir an bheirt iarrthóirí ach oiread na fríde: níos lú ná 2 mhilliún vótaí.

Chuir Uachtarán na hÉireann Mícheál D. Ó hUigínn teachtaireacht chomhghairdis chuig Lula, ag tnúth go mór le leanacht den chomhoibriú idir Éire agus an Bhrasaíl.

### Iarmhairtí
Ní raibh ach seachtain caite in áras an uachtaráin ag Lula nuair a rinne lucht leanúna Bolsonaro iarracht ''coup d’état'' dáiríre a dhéanamh. In 2024, d’aimsigh na póilíní feidearálacha fianaise go raibh baint ag Bolsonaro féin leis an ionradh a rinneadh ar thithe an rialtais san ardchathair, Brasília, ar an 8 Eanáir 2023.

## Féach freisin

* Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023
* Luiz Inácio Lula da Silva

* Jair Bolsonaro 

## Tagairtí

Catagóir:2022
Catagóir:Polaitíocht na Brasaíle
Faisal I na hIaráice

Ba rí é **Faisal I bin Al–Hussein Ali Al-Hashemi** (Araibis:فيصل الأول بن الحسين بن علي الهاشمي, Faysal el - Evvel bin al - Îusayn bin Alī el - Hâşimî; 20 Bealtaine 1885   – 8 Meán Fómhair 1933) ar an Ríocht Arabach na Siria nó na Mór-Shiria sa bhliain 1920, agus bhí sé ina Rí na hIaráice ó 23 Lúnasa 1921 go dtí a bhás. Ba é an tríú mac le Hussein bin Ali, an  Éimír Mhór agus Sharif Mheice, a fógraíodh ina Rí na nArabach i Meitheamh 1916 .

Shíolraigh sé go díreach ó Mhahamad agus é ina 38ú - ghlúin den sliocht, mar a bhain sé leis an teaghlach Haisimíteach

Chothaigh Faisal aontacht idir Moslamaigh Sunnaíocha agus Siacha chun dílseacht choiteann a spreagadh agus pan- Arabachas a chur chun cinn agus rún aige stát Arabach a chruthú a chuimseodh an Iaráic, an tSiria agus an chuid eile den Chorrán Torthúil. Le linn dó a bheith i gcumhacht, rinne Faisal iarracht a riarachán a éagsúlú trí ghrúpaí éagsúla eitneacha agus reiligiúnacha a chur san áireamh in oifigí. Mar sin féin, d’fhéadfadh gur chuir iarracht Faisal ar an náisiúnachas Pan-Arabach le haonrú grúpaí áirithe.

## Luathshaol
Rugadh Faisal i Meice, an Impireacht Otamánach  (san Araib Shádach an lae inniu), sa bhliain 1885, an tríú mac le Hussein bin Ali, Ard-Sharif Mheice . D’fhás sé aníos in Iostanbúl agus d’fhoghlaim sé faoi cheannaireacht óna athair. Sa bhliain 1913, toghadh é mar ionadaí do chathair Jeddah don Pharlaimint Ottomanach.

Tar éis don Impireacht Ottomanach cogadh a fhógairt i gcoinne an Entente i mí na Nollag 1914, chuir athair Faisal é ar mhisean go Cathair Chonstaintín  é chun iarratas na nOtamánach ar rannpháirtíocht Arabach sa chogadh a phlé. Ar an mbealach thug Faisal cuairt ar an Damaisc agus bhuail sé le hionadaithe ó chumainn rúnda Arabacha al-Fatat agus Al-'Ahd. Tar éis cuairt a thabhairt ar Chathair Chonstaintín d’fhill sé go Meice tríd an Damaisc áit ar bhuail sé arís leis na cumainn rúnda Arabacha, fuair sé Prótacal na Damaisce, agus chuaigh sé i gcomhar le grúpa Al-Fatat de náisiúnaithe Arabacha.

## An Chéad Chogadh Domhanda agus Éirí Amach Mór na nArabach
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/FeisalPartyAtVersaillesCopy.jpg/220px-FeisalPartyAtVersaillesCopy.jpg|clé|mion| Toscaireacht na hÉimíre Faisal ag [Pálás Versailles|Versailles, le linn Chomhdháil Síochána Pháras sa bhliain 1919 . Ó chlé: Rustum Haidar, Nuri as-Said, an Prionsa Faisal, Captaen Pisani (taobh thiar de Faisal), T.E. Lawrence, ball anaithnid dá thoscaireacht, an Captaen Tahsin Kadry.]]
## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1885
Catagóir:Básanna i 1933
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Fir
Catagóir:Ginearáil
Catagóir:Impireacht Otamánach
Catagóir:Moslamaigh
Catagóir:Náisiúnaithe
Catagóir:Polaiteoirí na hIaráice
Catagóir:Polaiteoirí na Siria
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Ríthe Áiseacha
Limistéar Chuan San Francisco

Is réigiún é **Limistéar Chuan San Francisco**, are a dtugtar freisin **Limistéar an Chuain** (Béarla;*The Bay Area*), ina bhfuil go leor daoine ina gcónaí, mórthimpeall na na n-inbhear San Francisco, San Pablo, agus Suisun Bay i dTuaisceart California. Tá an limistéar sainithe  ag an *Association of Bay Area Governments* agus cuimsíonn sé na naoi gcontae atá ag críochantacht leis na hinbhir thuasluaite: Alameda, Contra Costa, Marin, Napa, San Mateo, Santa Clara, Solano, Sonoma, agus San Francisco. D’fhéadfadh sainmhínithe eile a bheith níos lú nó níos mó, agus d’fhéadfadh go n-áireofaí leo contaetha comharsanachta nach bhfuil teorainn leis an chuan, mar shampla Santa Cruz agus San Benito (lena n-áirítear níos minice i réigiúin an Chósta Láir); nó San Joaquin, Merced, agus Stanislaus (a áirítear go minic sa Ghleann Láir).  Is iad San Francisco, San Jose, agus Oakland príomhchathracha  Limistéar an Chuain.
## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin California
Catagóir:Ceantar Bhá San Francisco
Stailc

mion|"STRIKE TO WIN", BÁC 2009
Is éard atá i gceist le **stailc** nó **gníomhaíocht stailce** ná cur suas d'obair ag oibrithe mar gheall ar chúrsaí pá nó eile.

## Féach freisin
* Ceardchumann
* Sindeacálachas
* Glasáil amach
* Stailc agus Frithdhúnadh 1913 (Baile Átha Cliath)

## Tagairtí

Catagóir:Agóidí
Catagóir:Obair
Catagóir:Ceardchumannachas
Catagóir:Sindeacálachas
Catagóir:Cearta sibhialta
Catagóir:Cearta daonna
Catagóir:Dlúthpháirtíocht
Catagóir:Gnó
Catagóir:Tionsclaíocht
Euronews

Is cainéal nuachta idirnáisiúnta Eorpach é **Euronews** a cruthaíodh ar an 1 Eanáir 1993.

Catagóir:
Guillermo del Toro

Is stiúrthóir scannán, scríbhneoir scripte agus úrscéalaí Meicsiceach é **Guillermo del Toro** (a rugadh ar 9 Deireadh Fómhair 1964 i Guadalajara).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Stiúrthóirí scannán uafáis
Catagóir:Stiúrthóirí scannán
Maitrís eachtarcheallach

Sa bhitheolaíocht, is líonra tríthoiseach í an **mhaitrís eachtarcheallach** (MEC) atá comhdhéanta de mhacramóilíní agus mianraí **eachtarcheallacha**, mar shampla collaigin, einsímí,  gliceapróitéiní agus hiodrocsapaitít a sholáthraíonn tacaíocht struchtúrach agus bithcheimiceach do na cealla máguaird.  Toisc gur tháinig ilcheallacht chun cinn go neamhspleách i  ginealaigh éagsúla ilcheallacha, athraíonn comhdhéanamh MEC idir struchtúir ilcheallacha; áfach, is feidhmeanna coitianta den MEC iad cillghreamaitheacht, cumarsáid agus difreáil ó chill go cill.

Sna hainmhithe, airítear leis an **mhaitrís eachtarcheallach an**  an **mhaitrís** scáineach agus an scannán bunaidh. Tá **maitrís** scáineach i láthair idir cealla ainmhithe éagsúla (.i. sna spásanna idircheallacha). Líonann glóthacha  polaisiúicríde agus próitéiní snáithíneacha an spás scáineach agus gníomhaíonn siad mar mhaolaire comhbhrú i gcoinne an struis a chuirtear ar an MEC. Is éard atá i scannáin bunaidh ná deascaidh de MEC ar a bhfuil cealla eipitéiliacha éagsúla. In ainmhithe, tá cineál MEC ag gach cineál fíocháin tacaíochta:  cuimsíonn snáithíní collaigine agus mianraí cnámh an MEC d' fhíochán cnámh; cuimsíonn snáithíní  mogallacha agus bonnsubstaintían MEC d' fhíochán  scaoilte ; agus is é fuilphlasma an MEC fna fola.
## Tagairtí

Catagóir:Fíocháin
Ríshliocht Han

Ba é an **Ríshliocht Han** (Sínis: 漢朝; pinyin:*Hàncháo*) an dara ríshliocht den tSín Impiriúil (202 RCR – 9 CR, 25–220 CR), a bhí bunaithe ag Liu Bang.

Catagóir:Ríshleachta i stair na Síne
Bengt Pohjanen

Scríbhneoir trítheangach, aistritheoir agus sagart ó Thuaisceart na Sualainne é **Bengt Erik Pohjanen** (a rugadh ar an 26 Meitheamh 1944 i sráidbhaile Kassa i bPajala). 

Is í an teanga *[[Meänkieli]]* a theanga dhúchais, ach scríobhann sé saothar i Sualainnis agus i bhFionlainnis freisin. 

Bhain Pohjanen amach céim an dochtúra i litríocht na Fionlainne, agus é ina Ollamh Fionlainnise in Ollscoil Stócólm i dtús na n-ochtóidí.

## Féach freisin

* Scríbhneoirí Fionlannacha

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Scríbhneoirí Fionlannacha
Catagóir:Cléir
Suzuki

Is corparáid ilnáisiúnta Seapánach é **Suzuki Motor Corporation** (Seapáinis: スズキ株式会社, *Suzuki Kabushiki-Gaisha*), giorraithe go dtí **Suzuki** go minic. Is i Minami-ku, Hamamatsu, an tSeapáin atá ceanncheathrú é. Monaraíonn Suzuki gluaisrothair, carranna agus innill bád.

## Tagairtí

Catagóir:Brandaí Carranna
Catagóir:Brandaí Gluaisrothar
Catagóir:Brandaí Seapánacha
Catagóir:Suzuki
Na Cócha Móra

Úrscéal le Micheál ó Síochrú is ea ***Na Cócha Móra***, a tháinig amach sa bhliain 2022.

### Plota
Scéal coscrach Bharra Mhic Aodhagáin atá ann, gasúr a chaith seal i scoil tionsclaíochta agus a d’fhulaing gach ainide níos measa ná a chéile ó roinnt de na bráithre a bhí ag reáchtáil na scoile. Tá an bhéim ar an mbrúidiúlacht sa chéad leath den leabhar.
mion|St. Joseph's Industrial School, Trá Lí
Sa dara leath den leabhar, leanann an léitheoir bóthar anróiteach Bharra i dtreo an chneasaithe agus an téarnaimh. Ach d’ainneoin na n-aingeal coimhdeachta a chasann air i mbun a oilithreachta chun lámh chúnta a thabhairt dó, ní féidir leis éalú ó thromluí na mblianta a chaith sé i ngéibheann.

Fiú agus Barra ina fhear gnó rachmasach agus caoifeach mánla pósta aige, ní féidir na taibhsí a dhíbirt, agus filleann siad air nuair is lú a bhfuil coinne aige leo chun é a chéasadh as an nua.

### Duaiseanna
Bhronn Oireachtas na Gaeilge gradam Bhuaic-Shaothar Próis na Bliana ar *Na Cócha Móra*. 

## Féach freisin
* St. Joseph's Industrial School, Trá Lí

## Tagairtí

Catagóir:Úrscéalta Gaeilge
Catagóir:Oideachas
Catagóir:Mí-úsáid leanaí
Catagóir:Scoileanna tionsclaíochta
Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge
Catagóir:Ficsean stairiúil
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2022
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí
Emmy Noether

Ba mhatamaiticeoir Gearmánach í **Amalie Emmy Noether** (23 Márta 1882 – 14 Aibreán 1935) a chuir go mór le hailgéabar teibí.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1882
Catagóir:Básanna i 1935
Catagóir:Matamaiticeoirí Gearmánacha
Ibn Khaldun

Ba shocheolaí, fealsamh agus staraí Arabach é **Ibn Khaldun** (Araibis: أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي, *Abū Zayd ‘Abd ar-Raḥmān ibn Muḥammad ibn Khaldūn al-Ḥaḍramī*; 27 Bealtaine 1332 – 17 Márta 1406) a chuir go mór le staireolaíocht, socheolaíocht, eacnamaíocht agus déimeagrafaíocht.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1332
Catagóir:Básanna i 1406
Catagóir:Socheolaithe Arabacha
Catagóir:Fealsúna Arabacha
Catagóir:Staraithe na Magraibe
Stripe, Inc.

Bhunaigh na deartháireacha Patrick agus John  Collison an comhlacht airgeadais **Stripe Inc** sa bhliain 2009/2010.  Cuireann Stripe seirbhísí airgeadais ar fáil. Éascaíonn Stripe nascadh na ngréasán éagsúil, mar shampls ardán ceadúnaithe ar líne chun íocaíochtaí cárta creidmheasa ar líne a ghlacadh, a bhainistiú agus a rianú. 

I mí na Samhna 2022, bhí líon na ndaoine atá fostaithe sa chomhlacht ar fud an domhain timpeall 8,000. Ach d'fhógair an Príomhfheidhmeannach Patrick Collison go raibh an iomarca oibrithe fostaithe sa chomhlacht don méid gnó atá á dhéanamh acu. 

## Féach freisin

* Cárta creidmheasa

## Tagairtí

Catagóir:Comhlachtaí Éireannacha
Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha
Catagóir:Airgeadas
Audi

Is monaróir carranna sómasacha Gearmánach é **Audi AG**, giorraithe go dtí **Audi** go minic. Is i Ingolstadt, an Bhaváir, an Ghearmáin atá ceanncheathrú an chomhlachta.  Is le Grúpa Volkswagen é.  Mar aon le BMW agus Mercedes-Benz, tá sé i measc na mbrandaí carranna sómasacha is mó díol ar domhan. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh Oifigiúil
* [Cainéal Audi ar [YouTube|Youtube]]

Catagóir:Audi
Catagóir:Grúpa Volkswagen
Catagóir:Brandaí Carranna
Catagóir:Brandaí Gearmánacha
BMW

Is monaróir carranna sómasacha agus gluaisrothar Gearmánach é **Bayerische Motoren Werke AG**, giorraithe go dtí **BMW**. Is i München, an Bhaváir, an Ghearmáin atá ceanncheathrú an comhlacht.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh Oifigiúil
* [://www.youtube.com/user/BMW Cainéal BMW ar [YouTube|Youtube]]

Catagóir:BMW
Catagóir:Brandaí Carranna
Catagóir:Brandaí Gearmánacha
Hennebont

Is común í **Hennebont** () atá suite sa *Département du Morbihan* i réigiún na Briotáine in iarthuaisceart na Fraince.

## Tagairtí

Catagóir:Comúin sa Morbihan
Johann Tetzel

Bráthair de chuid na nDoiminiceach ab ea Johann Tetzel c. 1465 – 11 Lúnasa 1519). 

Sa bhliain 1517, sheol an Pápa Leo X Tetzel go dtí an Ghearmáin le loghanna a dhíol chun airgead a thiomsú do Bhaisleac Pheadair na Róimhe. Tháinig Tetzel go Wittenberg srl ag díol loghanna.

Bhí Martin Luther ar buile. Chuala sé go raibh ardeaspaig Mainz ag fáil cuid mhaith airgid le cead a thabhairt do Tetzel na loghanna a dhíol sa Ghearmáin. Scríobh Luther go Mainz ach rinneadh neamhaird air.

## Féach freisin

* Doiminicigh
* Reifirméisean
* Logha

## Tagairtí

Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Reifirméisean
Catagóir:Básanna i 1521
Catagóir:Daoine a rugadh i 1465
Naomh Molaise (Inis Muirígh)

Easpag Gaelach ba ea Naomh Molaise a bhunaigh mainistir ar Inis Muirígh, Co. Shligigh. Comórtar an naomh ar 12 Lúnasa.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 638
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Easpaig
Catagóir:Naoimh Éireannacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Sagairt Éireannacha