open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
T. Glynne Davies

File, scríbhneoir agus craoltóir raidió agus teilifíse as an mBreatain Bheag ab ea **Thomas Glynne Davies** ( 12 Eanáir 1926 – 10 Aibreán 1988 ), ar a dtugtaí **T. Glynne Davies** de ghnáth.

## Luathshaol
Rugadh é i Sráid Dinbych Uimhir 64, Llanrwst, Sir Ddinbych .

Le linn an Dara Cogadh Domhanda d'oibrigh sé i gualmhianach Oakdale, Caerphilly mar'Bevin Boy'.

## Gairm
D’oibrigh sé mar thuairisceoir nuachta do BBC Radio ó 1957 agus chuir sé an clár raidió móréilimh *Bore Da* i láthair idir 1970 agus 1976.

Bhuaigh sé an choróin ag Eisteddfod Náisiúnta na Breataine Bige Llanrwst 1951 leis an dán ‘Adfeilion’ (Fothracha) agus d’fhoilsigh sé dhá imleabhar filíochta, *Llwybrau Pridd* (Cosáin Chré)  agus *Hedydd yn yr Haul* (Fuiseog sa Ghrian). Scríobh sé an t-úrscéal fada *Marged*, a léiríon saol in Llanrwst thar na glúnta anuas, úrscéal eile darb ainm *Haf Cruelon* (Samhradh Cruálach) agus imleabhar gearrscéalta *Cân Serch*  (Amhrán Grá)..

Gach bliain cuireann S4C Scoláireacht Iriseoireachta T.Glynne Davies ar fáil, ar fiú £6,500 í, chun cabhrú le mac léinn cúrsa iarchéime a dhéanamh i Scoil na hIriseoireachta, na Meán agus an Léinn Chultúir in Ollscoil Caerdydd.

## Saol pearsanta
Bhí T Glynne Davies pósta le Mair (1932-2016), agus bhí ceathrar mac acu:

* Gareth Ó Glín
* Gearaint Ó Glynnáin Davies
* Aled Ó Glynne
* Owen Glynne Davies, príomh-phuipéadóir leis an Chompántas Cortyn

Fuair T Glynne bás i gCaerdydd sa bhliain 1988.

## Leabharliosta

*"Cân serch a storïau eraill", 1954
*"Haf creulon: nofel" (novel), 1960
*"Llwybrau pridd" (Cerddi cyntaf), 1961
*"Hedydd yn yr haul", 1969
*"Marged", 1974
*"Gwilym Cowlyd, 1828-1904", 1976
*"Cerddi", 1987

## Gailearaí

Íomhá:Eisteddfod_Genedlaethol_yr_Urdd,_Llanrwst_1968_(1471303).jpg|link=File:Eisteddfod_Genedlaethol_yr_Urdd,_Llanrwst_1968_(1471303).jpg
Íomhá:Eisteddfod_Genedlaethol_yr_Urdd,_Llanrwst_1968_(1471302).jpg|link=File:Eisteddfod_Genedlaethol_yr_Urdd,_Llanrwst_1968_(1471302).jpg
Íomhá:Author_T_Glynne_Davies_(1553852).jpg|link=File:Author_T_Glynne_Davies_(1553852).jpg
Íomhá:T_Glynne_Davies_(1565379).jpg|link=File:T_Glynne_Davies_(1565379).jpg
Íomhá:Portrait_of_the_chief_bard_and_broadcaster_T_Glynne_Davies_(1539986).jpg|link=File:Portrait_of_the_chief_bard_and_broadcaster_T_Glynne_Davies_(1539986).jpg
Íomhá:Portrait_of_the_chief_bard_and_broadcaster_T_Glynne_Davies_(1539981).jpg|link=File:Portrait_of_the_chief_bard_and_broadcaster_T_Glynne_Davies_(1539981).jpg
Íomhá:Portrait_of_the_chief_bard_and_broadcaster_T_Glynne_Davies_(1539978).jpg|link=File:Portrait_of_the_chief_bard_and_broadcaster_T_Glynne_Davies_(1539978).jpg


## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1988
Catagóir:Craoltóirí Breatnacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Filí Breatnacha
Catagóir:Filí Breatnaise
Catagóir:Scríbhneoirí Breatnacha
Bláithín Mhic Cana

Amhránaí, gníomhaí teanga agus múinteoir Gaelscoile is ea Bláithín Mhic Cana. Tógadh ar an Mhullach Bhán in Oirialla í agus spéis faoi leith aici in amhráin a ceantair féin. Tá Corn Uí Chriagáin (Sean Nós na Fearsaide),  Corn Mháire Nic Dhonnchadha agus bonn cré- umha i gComórtas na mBan 2022 ( Oireachtas na Samhna) bainte aici agus bronnadh Gradam Sean Nós Cois Life 2024 uirthi as an obair atá ar bonn aici le seachadadh na n-amhrán i nGaeltacht athnuaite Oirialla. Bíonn sí ag ceol leis a bhanna Tempest, agus d’fhoilsigh siad a gcéad albam ar an mhí seo cháite. Bíonn Bláithín i mbun feachtasaíochta leis an grúpa pobail an Dream Dearg, is múinteoir í i nGaelscoil Phádraig Naofa Crois Mhic Lionnáin, ball coiste de Gaelphobal Ard Mhacha Theas is í, agus tá sí ag déanamh staidéir faoi láthair ar MA sa Nua-Ghaeilge agus na Taibhealaíona in Ollscoil Mhá Nuad.
CORDIS

Is í an **tSeirbhís Eolais um Thaighde agus um Fhorbraíocht Chomhphobail** (SeoTaifeach) ( (*CORDIS*)) ná príomh-thaisclann phoiblí an Choimisiúin Eorpaigh um eolas a scaipeadh maidir le gach tionscadal taighde atá maoinithe ag Aontas Eorpach (AE).

San áireamh sa taisclann tá bileoga eolais, tuairiscí, nascanna idir inmheánacha agus seachtracha,  ábhair eagraíochta.  Is féidir cabhair a fháil ar conas taighde a dhéanamh ar  CORDIS ag Ionaid Doiciméadaithe Eorpacha ar fud an AE.

## Cruthú
Cruthaíodh CORDIS sa bhliain 1988 de thairbhe ráitis ón gcoimisiún chun seirbhís eolais a chur ar bun (Cinneadh ón gCoimisiún SEC(88)1831).  Fuair CORDIS cabhair ón gClár VALUE sa bhliain 1989 chun a sheirbhís a iompar.

Seoladh na trí bhunachar tosaigh ar Lá ESPRIT i mí na Samhna 1990.  Cheadaigh an tseirbhís rochtain ar cláranna, tionscadail agus foilseacháin T&F le Teanga Coiteann na nOrduithe (Béarla: *Common Command Language* (CCL)) ar an bhfreastalaí ECHO (Ósteagraíocht an Choimisiúin Eorpaigh).  Dá bharr, ní raibh ach saineolaithe in ann an tseirbhís a úsáid, ach mar sin féin, cláraíodh 500 seisiún le linn na chéad míosa

Tá suíomh gréasán CORDIS le fáil as sé theanga (Béarla, Fraincis, Gearmáinis, Iodáilis, Spáinnis agus Polainnis), cé go bhfuil an chuid is mó den ábhar ach as Béarla amháin.

## Eagrú agus bunús dlí
Tá CORDIS faoi bhainistíocht Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, thar ceann Ghníomhaireachtaí agus Ard-Stiúrthóireachtaí Taighde an Choimisiúin Eorpaigh.

Tugtar bunús dlí agus maoiniú do CORDIS ag Fís Eorpach, an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht.

## Seirbhísí agus gníomhaíochtaí
I measc na seirbhísí curtha ar fáil ag CORDIS, tá san áireamh:
* Príomh-taisclann taighde, a gcuid torthaí agus táirgí insoláthartha
* "Torthaí gonta", achoimrí ilteangacha
* Nuacht laethúil
* Pacáistí téamacha: bailiúcháin d'altanna ar ábhar faoi leith do lucht spéise, atá ar fáil ar líne agus i gcló
* Fóntais cuardaigh agus athúsáide, san áireamh foláirimh rphoist saincheaptha, fothaí RSS agus asbhaintí XML

## Tagairtí

Catagóir:An tAontas Eorpach
Conradh Pháras (1951)

Síníodh **Conradh Pháras** (go foirmiúil **Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach** nó **Conradh lena mbunaítear an Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach**, (Conradh CEGC)) ar an 18ú Aibreán 1951 ag na Sé Laistigh: an Bheilg, an Fhrainc, an Iodáil, Lucsamburg, an Ísiltír agus an Ghearmáin Thiar. Cuireadh ar bun sa bharr an Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach, a d'éirigh i ndeireadh na dála an tAontas Eorpach.  Tháinig an conradh i bhfeidhm ar an 23ú Iúil 1952 agus d'éag sé ar an ló céanna 2002, cáis bliain níos déanaí.

Bhí sé mar aidhm ag dréachtóirí an chonartha ná cobhsaíocht a thabhairt chuig iarthair na hEorpa i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda.  Anois bhí príomhnaimhde an chogaidh ag roinnt bunachmainní guail agus cruach.

Ag an am gcéanna, fógraíodh na Sé tíortha an Dearbhú ar an Eoraip, a mhaíomh go raibh *an Eoraip* tugtha ar an saol mar thoradh an chonartha.  Chuir an dearbhú béim ar an smaoineamh go raibh fornáisiúntachas ina bhunchloch an oird nua.  Bhí Charles de Gaulle féin i gcoinne an smaoinimh seo, ámh.

## Naisc sheachtracha
* Conradh lena mbunaítear an Comhphobal Eorpach do Ghual agus Cruach, Conradh CEGC ar EUR-Lex
* Forbhreathnú cróineolaíoch ar na conarthaí, ar EUR-Lex
* *[http://www.historiasiglo20.org/europe/anteceden2.htm History of the European Union]*, 1945–1957

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Tiarna Kinfauns

Is é **Tiarna Kinfauns** (Béarla: **Lord Kinfauns**) teideal stairiúil uasal de ghrád barúin a chruthaigh an Chróin Albanach sa bhliain 1487. Tá an teideal faoi láthair i seilbh na clainne Éireannaí *Commane*.

Tá an Eastát Newhall i gContae an Chláir, Éire, mar phríomhshuíomh teaghlaigh na dtiarnaí Kinfauns.

Rinneadh an teideal a dheonú go hoifigiúil ar an 5 Meitheamh 1487 ag Rí Séamus III na hAlban agus daingníodh é arís i 1608 ag Rí Séamus I. Tá ginealas na clainne luaite i *Burke’s Peerage* agus i bhfoinsí staire eile.

## Stair
De réir traidisiúin, thosaigh bunús an teidil timpeall na bliana 1340, nuair a bronnadh tailte Kinfauns ar Sir Thomas Charteris ón gCoróin Albanach. Deirtear gur thacaigh sé le William Wallace agus Roibeard an Bhrúis le linn chogaí neamhspleáchais na hAlban.

Tá an chéad taifead oifigiúil den teideal le fáil i gcáipéis ón Séala Mór na hAlban an 5 Meitheamh 1487.

## Tiarna reatha
Is é **Fergus Commane**, a rugadh i 1953, an 26ú Tiarna Kinfauns. Sa traidisiún Gaelach Éireannach, aithnítear é freisin mar *Ceannaire Chlann Ó Comáin*.

## Féach freisin

* Séamus III na hAlban
* Roibeard I na hAlban
* William Wallace
* Burke’s Peerage
* Newhall House and Estate

## Tagairtí

Catagóir:An Chinsealacht
Caidreamh idir Donald Trump agus Jeffrey Epstein

Bhí aithne ag Uachtarán na Stát Aontaithe, Donald Trump, ar an máistir striapach Jeffrey Epstein ó na 1990idí ar aghaidh. Bhí caidreamh maith eatarthu go dtí 2006 ar a laghad. Bhíodar ina gcomhluadar sóisialta ag imeachtaí éagsúla i bPalm Beach agus in áiteanna eile.  Tá grianghraif agus físeáin acu le chéile ó na blianta sin.  Tá an scéal seo ina ábhar conspóide agus cainte i gcónaí.

clé|mion|273x273px|Jeffrey Epstein, 2006
clé|mion|356x356px|Donald Trump,  2005

[clé|mion|220x220px|Meitheamh 2025:   rinne [Elon Musk cúiseamh in aghaidh Trump]]

clé|mion|start=03:57|220x220px|Físeán:  Trump ag labhairt faoi Epstein in 2019

## Imeachtaí
In agallamh sa bhliain 2002, rinne Trump trácht ar Epstein mar "fear iontach" agus labhair sé faoi a spéis i mná óga. 

Scríobh Trump litir chuig Epstein in 2003 agus ghuigh sé "breithlá sona" dó.   D’fhoilsigh dlíodóirí de chuid Epstein leabhrán in 2025, ina raibh teachtaireachtaí scríofa dó Epstein dá chaogadú breithlá in 2003, an litir ó Trump san áireamh. 

Tar éis cásanna dlí Epstein in 2008 agus níos déanaí, d'athraigh Trump a thuairim go hiomlán. Sa litir a líomhnaítear a scríobh Donald Trump, tá téacs de chomhrá idir an tUasal Trump agus Jeffrey Epstein. Tugann Uachtarán Trump "mo chara" ar Jeffrey Epstein. Líomhnaítear gur scríobh an tUasal Trump freisin: "go raibh gach lá amach romhainn ina rún iontach." In aice leis an teacs sin, tá pictiúr garbh de bhean nocht tarraingthe.

De réir Trump, chuir sé cosc ar Epstein teacht go Mar-a-Lago (eastát Trump) thart ar 2007-2008 (de bharr conspóide faoi eastát réadmhaoine, dar le foinsí eile).

Nuair a gabhadh Epstein sa bhliain 2019, mhaígh Trump nach raibh aon dlúthchaidreamh acu riamh. Níl fianaise ar bith ann go raibh Trump páirteach in aon ghníomhaíochtaí coiriúla Epstein.

### Virginia Giuffre
Agus in aois 16 di, sa bhliain 2000, thosaigh Virginia Giuffre ag obair mar chúntóir i Mar-a-Lago, club príobháideach agus sómasach i Palm Beach, Florida a bhí faoi úinéireacht Donald Trump.  Thairg Ghislaine Maxwell post di mar "theiripeoir suathaireachta" do Epstein ag an am sin. Cé go raibh Mar-a-Lago mar shuíomh ina ndearnadh Giuffre a earcú, níl fianaise ann go raibh baint dhíreach ag Donald Trump le gáinneáil nó le mí-úsáid Giuffre níos déanaí.   Ar an drochuair, chuir Giuffre lámh ina bás féin ar an 25 Aibreán 2025. 

### 2025
I mí Mheán Fómhair 2025, chuir Choiste Maoirseachta Tí  na S-A  amach leabhar gearrthóg a bronnadh ar Epstein ar a chaogadú breithlá, in 2003.  Bhí roinnt daoine mór le rá ceangailte le Epstein luaite ann. Bhí grianghraif, sceitsí agus litreacha ó chairde sa litir.  Ba chuid de seo litir a scríobh Trump chuig Epstein inar ghuigh sé breithlá sona dó.    Tá an nóta breithlae i líníocht de chorp mná noichte. Shéan Donald Trump é gur scríobh sé litir dó riamh.    

## Féach freisin

* Jeffrey Epstein,  Ghislaine Maxwell,  Virginia Giuffre

## Tagairtí

Catagóir:Striapachas
Catagóir:Jeffrey Epstein
Catagóir:Donald Trump
Catagóir:Scannail sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Comhcheilg
Catagóir:Teoiricí comhcheilge
Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh

Is ar cheann de dhá chonradh é an **Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh** (CFAE) a thugann bunús bunreachta don Aontas Eorpach (AE), agus é an ceann eile ná an Conradh ar an Aontas Eorpach (CAE).

Tháinig an Conradh ar an saol le Conradh na Róimhe, a bhunaigh an Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (CEE), agus é sin an comhphobail is mó le rá de chuid na gComhphobal Eorpach (CE).  Síníodh é ar an 25ú Márta 1957 ag na Sé Laistigh, .i. an Bheilg, an Fhrainc, an Iodáil, Lucsamburg, an Ísiltír agus an Ghearmáin Thiar, agus tháinig i bhfeidhm ar an 1d Eanáir 1958.

Idir an dá linn, athraíodh a ainm faoi dhó.  Baineadh an focal "Eacnamaíocht" ó theideal Chonradh na Róimhe ag Conradh Maastricht sa bhliain 1992.  Tar éis do Bhunreacht Eorpach a theip sa bhliain 2005, athraíodh ainm an chonartha arís chuig a fhoirm reatha ag Conradh Liospóin (sínithe ar an 13ú Nollaig 2007, i bhfeidhm sa bhliain 2009).  I dteannta sin,  rinneadh na trí cholún a chumaisc san Aontas Eorpach leasaithe.

I mí Márta 2011, glac An Chomhairle Eorpach cinneadh chun Airteagal 136 an Chonartha a leasú chun sásra cobhsaíochta a chur i bhfeidhm i limistéar an euro.

## Ábhair
Tá seacht gCuid ann sa leagan comhdhlúite den CFAE.
# Prionsabail
# Neamh-idirdhealú agus saoránacht an aontais
# Beartais agus gníomhaíochtaí inmheánacha an aontais
# Tíortha agus críocha thar lear a chomhlachú
# Gníomhaíocht sheachtrach an aontais
# Forálacha institiúideacha agus airgeadais
# Forálacha ginearálta agus críochnaitheacha

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Conradh ar an Aontas Eorpach

Is é ar cheann desna príomh-chonarthaí an Aontais Eorpaigh (AE) é an **Conradh ar an Aontas Eorpach** (CAE), i dteannta leis an gConradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE). Is bunchloch Dlí an Aontais Eorpaigh é an CAE, agus á leagadh amach aige idir aidhmeanna an AE, rialachas a chuid foras (amhail an Coimisiún Eorpach, Parlaimint na hEorpa and Comhairle an Aontais Eorpaigh), agus rialacha maidir le beartas seachtrach agus slándála.

## Stair
Cuireadh an chéad leagan den Chonradh i bhfeidhm ag Conradh Maastricht (1992), agus tháining an leagan reatha i ngníomh sa bhliain 2009 i ndiaidh Conradh Liospóin (2007). 

## Forálacha
Tar éis an Bhrollaigh, tá an téacs comhdhlúite roinnte i sé Theideal, agus ag an deireadh, seacht bPrótacal is tríocha agus cúig Dhearbhú is seachtó.
* Brollach
* Teideal I Forálacha coiteanna
* Teideal II Forálacha maidir leis na prionsabail dhaonlathacha
* Teideal III Forálacha maidir leis na hinstitiúidí
* Teideal IV Forálacha maidir leis an gcomhar feabhsaithe
* Teideal V Forálacha ginearálta maidir le gníomhaíocht sheachtrach an aontais agus forálacha sonracha maidir leis an gcomhbheartas eachtrach agus slándála
* Teideal VI Forálacha críochnaitheacha
* Prótacail
* Dearbhuithe

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Sébastien Lecornu

Rugadh **Sébastien Lecornu** ar an 11 Meitheamh 1986 in Eaubonne (Val-d'Oise), agus is státseirbhíseach Francach é a ceapadh ina Phríomh-Aire ar an 9 Meán Fómhair 2025.

## Beathaisnéis

### Bunús agus teaghlach
Rugadh Sébastien Lecornu, an t-aon mhac amháin, ar an 11 Meitheamh 1986 in Eaubonne, Val-d'Oise. B'iad a thuismitheoirí ná Jean-Pierre Lecornu, teicneoir aerloingseoireachta ag gléasra Inneall Aerárthaí Safran in Vernon agus Martine Rousseau, rúnaí leighis  ,  Bhí dlúthbhaint aige lena sheanathair Gaullach, iar- throdaire frithsheasmhachta agus iar-leas-uachtarán ar sheomra tráchtála i Calvados , bhí sé paiseanta faoin arm agus faoin bpolaitíocht agus theastaigh uaidh a bheith ina shaighdiúir ar dtús . Rinne sé iarracht freisin ar shaol na mainistreach ag Mainistir Saint-Wandrille i Fontenelle

### Staidéir agus oiliúint
Chríochnaigh sé a chuid meánoideachais ag an institiúid Chaitliceach phríobháideach Saint-Adjutor de Vernon, . Le céim bhaitsiléara san eacnamaíocht agus sna heolaíochtaí sóisialta aige, fuair sé céim dlí agus thosaigh sé ar chéim mháistreachta sa dlí poiblí in Ollscoil Pháras-Panthéon-Assas, rud nár chríochnaigh sé.

## Gairm bheatha pholaitiúil

### Tús míleatach san UMP
Ag 16 bliain d'aois, thosaigh sé ina ghníomhaí le ''L'Union pour un mouvement populaire'' (UMP), chuaigh sé isteach sna *Jeunes de droite i Vernon* (*Óga na heite deise i réigiún Vernon*) (JDV), agus ansin rinne sé feachtasaíocht san fheachtas do thoghcháin réigiúnacha 2004.

Sa bhliain 2005, bhí sé ina chúntóir parlaiminte do Franck Gilard, Feisire Parlaiminte don chúigiú toghcheantar d'Eure. Ba é an cúntóir parlaiminte ab óige sa Tionól Náisiúnta ag an am. Sa bhliain 2008, rinneadh comhairleoir de do Státrúnaí Gnóthaí Eorpacha Bruno Le Maire; ag aois 22 ba é Lecornu an comhairleoir ab óige d'oifigeach i rialtas an Phríomh-Aire François Fillon. . Nuair a ceapadh Bruno Le Maire chuig an Aireacht Talmhaíochta, bhí sé ina chomhairleoir aige do ghnóthaí forchoimeádta.

Sa bhliain 2010, ceapadh é ina leas-rúnaí roinne ar an UMP in Eure. I dtoghcháin reachtacha 2012, bhí sé ina ionadaí ag Franck Gilard. Ansin, sa bhliain 2013, chomhstiúraigh sé feachtas Bruno Le Maire d' uachtaránacht an UMP. Bhí sé freisin ina rúnaí náisiúnta ar an UMP ó Bhealtaine 2013 go Deireadh Fómhair 2014.

### Bunaithe san Eure
Sa bhliain 2014, sheas sé sna toghcháin bhardasacha do mhéara Vernon, a bhuaigh sé i rás ceithre bhealach i gcoinne an mhéara a bhí ag imeacht as oifig Philippe Nguyen Thanh ( PS ). Toghadh ansin é mar chéad leas-uachtarán de phobal uirbeach *Portes de l'Eure* (CAPE), a d'athraigh go dtí an Seine Normandie Agglomération sa bhliain 2017, i gceannas ar chúrsaí ginearálta..</ref

clé|mion|Portráid de Sébastien Lecornu mar uachtarán ar chomhairle sa bhliain 2015.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Príomh-airí na Fraince
Catagóir:Airí Rialtais na Fraince
Catagóir:Rúnaithe stáit na Fraince
Catagóir:Airí cosanta na Fraince
Catagóir:Baill rialtas Borne
Catagóir:Baillden rialtas Attal
Catagóir:Baill rialtas Barnier
Conradh Cumaisc

Ba chonradh Eorpach é **Conradh Cumaisc;** go hoifigiúil an *Conradh ag bunú Comhairle Aonair agus Coimisiún Aonair de na Comhphobail Eorpacha*; aitheanta fosta mar *Chonradh na Bruiséile,* a chomhaontaigh forais an Chomhphobail Eorpaigh do Ghual agus Cruach (CEGC), an Chomhphobail Eorpaigh um Fhuinneamh Adamhach (Euratom) agus  (CEE), iad le chéile aitheanta mar na Comhphobail Eorpacha.  Síníodh an conradh sa Bhruiséil ar an 8ú Aibreán 1965 agus tháinig sé i bhfeidhm ar an 1d Iúil 1967.

Bhí sé mar aidhm ag an Chonradh go dtaga Coimisiún na gComhphobal Eorpach in ionad Ard-Údarás an CEGC agus na Coimisiúin CEE agus Euratom; agus go dtaga Comhairle na gComhphobal Eorpach in ionad Comhairle Speisialta Airí an CEGC na Comhairlí CEE agus Euratom.

D'ainneoin go raibh comhfhorais acu,  bhí gach Comhphobal fís neamhspleách de réir dlí.  Go deimhin, roimhe seo, bhí parlaimint agus cúirt bhreithiúnais roinnte eatarthu.

Meastar gurb é an Conradh seo a chuir tús leis an Aontas Eorpach mar atá ann faoi láthair.  Leasaíodh é ag an Ionstraim Eorpach Aonair (1986), ach i ndeireadh na dála, aisghaireadh an Conradh féin ag Conradh Amstardam, a síníodh sa bhliain 1997, agus a tháining i bhfeidhm 1d Bealtaine 1999.

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Conradh Euratom

Chuir **Conradh Euratom** (go hoifigiúil an **Conradh ag bunú Comhphobail Eorpaigh um Fhuinneamh Adamhach**) an Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach ar bun.  Síníodh é ar an 25ú Márta 1957 in éineacht le Conradh na Róimhe (a chur Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (CEE) ar bun) agus tháinig sé i bhfeidhm ar an 1d Eanáir 1958.

Níl clú ard ag Conradh Euratom de bharr phrófíl íseal na heagraíochta a bhunaigh sé.  Diaidh ar ndiaidh, tiontaigh an CEE ar an Aontas Eorpach, ach tá Euratom fós mar a bhí sa bhliain 1957.  Bhí a Coimisiún agus a Chomhairle féin aige, ach cuireadh iad seo le forais an CEE mar thoradh an  sa bhliain 1967.

Níl Euratom chun cinn sa lá atá inniu ann de bharr íogaireachta maidir le fuinneamh núicléach i dtuairimí an phobail Eorpaigh.  Níor cuireadh é san áireamh nuair a bhí bunreacht Eorpach á moladh, cé gur theip ar an iarracht mar sin féin.

## Féach freisin
* Conarthaí an Aontais Eorpaigh

## Naisc sheachtracha
* Doiciméid maidir le Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach ar EUR-Lex
* Forbhreathnú croineolaíoch na gConarthaí ar EUR-Lex
* '' Doiciméid maidir le idirbheartaíochtaí maidir le Conradh na Róimhe ag Cartlann Stairiúil an Aontais Eorpaigh i bhFlórans 

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Ionstraim Eorpach Aonair

Bhí an **Ionstraim Eorpach Aonair** (IEA) (1987) ina chéad mhórleasú ar  (1957).  Spreag an ionstraim an Comhphobal Eorpach chun margadh aonair a bhunú faoin 31d Nollaig 1992, agus chuidigh sí Comhoibriú Polaitíochta na hEorpa a chur ar bhonn dlí, mar réamhtheachtaí an Chomhbheartais Eachtrach agus Slándála (CBES) don Aontas Eorpach.  Síníodh an conradh ag ballstáit an CE i Lucsamburg ar an 17ú Feabhra 1986 agus sa Háig ar an 28ú Feabhra 1986.  Tháining sí i bhfeidhm ar an 1d Iúil 1987, faoi .

Bhí sé mar phríomh-aidhm na hIEA ná  margadh aonair a chur ar bun sa Chomhphobal Eorpach faoin mbliain 1992.  Creideadh go dtugfadh sprioc eacnamaíoch don Chomhphobal trí  bacainní ar trádáil agus infheistíocht trasteorainn a bhaint.  Ar son na haidhme seo, rinne an IEA athchóiriú ar phróiseas reachtaíochta an Chomhphobail le tabhairt isteach nós imeachta comhair agus le cead a thabhairt do vótáil trí thromlach cáilithe i réimsí nua.  Cuireadh i bhfeidhm chomh maith bearta chun an próiseas a ghiorrú.

Agus iad ag súil le Conradh Maastricht (1992), gheall sínitheoirí na hIEA:
:'' to continue the work undertaken on the basis of the Treaties establishing the European Communities and to transform relations as a whole among their States into a European Union.

## Naisc sheachtracha
Conarthaí comhdhlúite mar thoradh an IEA (1986) ar cvce.eu:
* Euratom
* CEGC
* CEE

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
An Fhriúilis

Teanga Rómánsach í **an Fhriúilis** (*furlan*) agus i á labhairt ag 400,000-600,000 duine ó dhúchas i réigiún féinrialaitheah Friuli-Venezia Giulia, i gcúigí Udine agus Pordenone agus i gcodanna áirithe de chúigí Gorizia agus na Veinéise, i dtuaisceart na hIodáile. Sna laethanta a bhí, bhí canúint Friúilise (*tergestino*) timpeall chathair Trieste chomh maith. Bhí an chearn seo den domhan beo bocht go dtí na 1960idí, agus dá réir sin chuaigh a lán daoine ar imirce ar fud na cruinne, ionas go bhfuil diaspóra mór de lucht labhartha na Friúilise san Oileán Úr féin inniu (i Stáit Aontaithe Mheiriceá, i gCeanada agus san Airgintín, cuir i gcás). An chuid is mó de na cainteoirí Friúilise tá siad in ann Iodáilis a labhairt chomh maith. Téann litríocht na Friúilise siar go dtí an bhliain 1300, agus roimhe sin féin bhí an teanga scríofa á cleachtadh sna cáipéisí oifigiúla. Is minic a ghlactar leis gur teanga Raeta-Rómánsach í, is é sin go bhfuil dlúthghaol aici leis an Laidinis agus le canúintí Rómánsacha chantún Grischun (Graubünden) san Eilvéis. Is í an Laidinis an teanga is cóngaraí di, ach níl na teangeolaithe go léir ar aon fhocal faoi bhaint chruinn na dteangacha seo uile le chéile.

Ba é Pier Paolo Pasolini an file Friúilise ba chlúití sa 20ú haois, nó d'fhoilsigh sé leabhar filíochta sa teanga nuair a bhí sé óg. Chuaigh sé leis an Iodáilis ina dhiaidh sin, áfach. Mar sin féin áirítear ar chlasaicigh nua-aoisiúla na teanga é i gcónaí.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha Rómánsacha
Catagóir:Veneto
Catagóir:Teangacha na hEorpa
Catagóir:Teangacha na hIodáile
Conradh Amstardam

• Réamh-chonradh leasaithe: Conradh Maastricht (1992)
• Conarthaí a leasaíodh dá bharr: CAE, CCE, CCEFA, CCEGC
• Iar-chonradh leasaithe: Conradh Nice (2001)

Is Conradh leasaithe é **Conradh Amstardam** (go hoifigiúil **Conradh Amstardam ag leasú an Chonartha ar an Aontas Eorpach, na gConarthaí ag bunú na gComhphobal Eorpach agus ionstraimí gaolmhara áirithe**) de chuid an Aontais Eorpaigh, a rinne athruithe suntasacha do  (1992).  Síníodh an conradh ar an 2a Deireadh Fómhair 1997, agus tháining se i bhfeidhm ar an 1d Bealtaine 1999.  

De réir forálacha an chonartha, d'aontaigh ballstáit cumhachtaí áirithe a aistriú ó rialtais náisiúnta chuig Parlaimint na hEorpa, san áireamh: sa réimse imirce; dlí coiriúil agus sibhialta i réimsí inniúlachta neamheisiaiche agus comhroinnte a ghlacadh; Comhbheartas Eachtrach agus Slándála (CBES) a chur ar bun; chomh maith le hathruithe institiúideacha a dhéanamh le haghaidh forbartha le teacht ballstát nua.

## Naisc sheachtracha
Conarthaí comhdhlúite mar thoradh Chonradh Amstardam IEA (1997):
* Euratom (CVCE)
* CEGC (CVCE)
* CCE (EUR-Lex)
* CAE (EUR-Lex)

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Bealach Baltach

[mion|clé|220x220px|Širvintos, [An Liotuáin]]

Sa bhliain 1989, thit an tAontas Sóivéadach as a chéile, rinneadh athaontú ar an nGearmáin agus tugadh an Cogadh Fuar chun críche.  Ar ócáid stairiúil sna tíortha Bailt ar an 23 Lúnasa 1989, tháinig ‘slabhra daonna’ le cheile, an "**Bealach Baltach**".  Tháinig dhá mhilliún duine amach ar an tsráid agus iad i ngreim láimhe ar a cheile ó chathair Thaillinn san Eastóin anuas go cathair Riga sa Laitvia agus uaidh sin go cathair Vilnias sa Liotuáin. Éacht iontach a bhí ann, ní raibh an fón póca ná idirlín le fáil ag an am.

Bhí an réabhlóid shíochánta ag an am fite fuaite i sraith imeachtaí ó ghluaiseacht Solidarność sa Pholainn, an Phicnic Phan-Eorpach san Ungáir, Réabhlóid na Veilbhite sa tSeicslóvaic, go dtí an Bealach Baltach. Ar fud lár agus oirthear na hEorpa, chuaigh daoine amach ar na sráideanna chun comhrac go síochánta agus in aontacht ar son an daonlathais.

Sa bhliain 1991, bhain an Laitvia, An Liotuáin agus an Eastóin a neamhspleáchas amach ón Aontas Sóivéadach, ar nós leis na poblachtaí iar-Shóivéadacha eile.

## Féach freisin
* The Baltic Way - Human Chain Linking Three States in Their Drive for Freedom unesco.org
* Conradh Ribbentrop-Molotov, 23 Lúnasa 1939

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Liotuáine
Catagóir:Stair na hEastóine
Catagóir:Stair na Laitvia
Catagóir:1989
Catagóir:An Cogadh Fuar
Catagóir:Agóidí
Timéis

**Timéis** nó **tmesis**, focal Gréigise é a chiallaíonn “gearradh”. Gearrtar focal ⁊ cuirtear focal eile idir an dá leath: 

fan-fucking-tastic 

Sa tSean-Ghréig is é an briathar a ghearrtar sa lár:

no-m-coíma  = go raibh sé caomh dom / go gcaomhna sé mé 

no-m-Choimmdiu-coíma = go raibh an Coimdhe caomh dom

Faightear tmesis i seanteangacha IE eile. Sa Kaṭhopaniṣad, mar shampla:

pra te bravīmi, tad u me nibodha 
Insím duit, é sin uaim foghlaim

Anseo is “prabravīmi = insím﻿” an briathar a gearradh. Cuireadh “te = duit” ina lár.

## Tagairtí

Catagóir:Nathanna cainte
Dysnomia (gealach)

Is í **Dysnomia**, ainmniú foirmiúil **(136199) Eris I**, an t-aon ghealach den phláinéad abhac Eris atá ar eolas agus is í an dara gealach is mó atá ar eolas de phláinéad abhac, i ndiaidh Pluto I Charon. Aimsíodh í i Meán Fómhair 2005 ag Mike Brown agus foireann Laser Guide Star Adaptive Optics (LGSAO) ag Réadlann W. M. Keck. Bhí an ainmniú sealadach **S/2005 (2003 UB313) 1** air go dtí gur tugadh *Dysnomia* air go hoifigiúil (ón bhfocal Sean-Ghréigise  a chiallaíonn ainriail/easaontas) i Meán Fómhair 2006, i ndiaidh iníon na bandia Gréagaí Eris.

Le trastomhas measta de , clúdaíonn Dysnomia 24% go 29% de thrastomhas Eris. Tá sé i bhfad níos lú maise ná Eris, le dlús atá comhsheasmhach leis an bhfíric gur oighear den chuid is mó atá ann. I gcodarsnacht ghéar le dromchla oighreata ard-fhrithchaiteach Eris, tá dromchla an-dorcha ag Dysnomia a fhrithchaitheann 5% den solas infheicthe atá ag teacht isteach, cosúil le réada tras-Neiptiúnacha tipiciúla timpeall méid Dysnomia. Léiríonn na hairíonna fisiceacha seo gur dócha gur cruthaíodh Dysnomia ó thionchar mór ar Eris, ar bhealach cosúil le córais phláinéid abhac dénártha eile cosúil le Plútón agus Orcus, agus an córas Domhan-Gealach.

## Tagairtí
Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh

Cumhdaítear sa **Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh** (CCB) cearta ar leith polaitiúla, siabhalta agus eacnamaíocha i ndlí an Aontais Eorpaigh (AE) do shaoránaigh an Aontais.  Scríobhadh í ag an gCoinbhinsiún Eorpach agus fógraíodh go sollúnta í ar an 7ú Nollaig 2000 ag Parlaimint na hEorpa, Comhairle an Aontais Eorpaigh agus ag an gCoimisiún Eorpach.  Ba neamhaird é a stádas dlí, áfach go dtí gur tháinig Conradh Liospóin i bhfeidhm ar an 1d Nollaig 2009.

Is cuid de limistéar saoirse, slándála agus ceartais (LSSC) an AE í an Chairt.  Baineann sí le gach foras an AE agus Euratom.  Cuirfidh cúirteanna an AE ó bhailiúchán aon reachtaíocht a mheastar a bheith neamh-chomhlíonta leis an gCairt.

Tá ar bhallstáit an AE cloí leis an gCairt.  Tá páirt-rogha an diúltaithe ag an bPolainn ón CCB in ainneoin a bheith ina ball den LSSC; os a choinne sin, tá an Chairt glactha go hiomlán ag an Danmhairg agus ag Éirinn, cé go bhfuil (páirt-)rogha an diúltaithe ón LSSC acu siúd.

## Ábhar
Tá cuid mhaith den Chairt bunaithe  ar  (CECD), Cairt Shóisialta na hEorpa, cásdlí Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh agus forálacha as dlí an Aontais Eorpaigh.

Tá 54 Airteagal sa Chairt, roinnte ina seacht dTeideal.
# Dínit: ráthaítear an ceart chun na beatha agus chun iomláin phearsanta, agus toirmisctar céasadh, sclábhaíocht, pionós an bháis, eugenic practices agus clónáil daonna.  Ta na forálacha ann bunaithe go formhór ar an CECD, cé go bhfuil an Airteagal1 an-chosúil le hAirteagal i mbundlí na Gearmáine.
# Saoirsí: clúdaítear saoirse, príobháideachas, chosaint sonraí pearsanta, pósadh, smaointeoireacht, creideamh, tuairimíocht, tionól, oideachas, obair, réadmhaoin agus tearmann.
# Comhionannas: clúdaítear comhionannas faoin dlí, le cosc ar gach idirdhealú, lena n-áirítear ar bhonn míchumais, aoise, claonadh gnéis, ilchineálacht cultúir, creidimh agus teangan, agus na cearta leanbh agus daoine aosta.
# Dlúthpháirtíocht: clúdaítear cearta sóisialta agus na n-oibrithe lena n-áirítear cearta oibre cuibhiúla, cosaint in aghaidh dífhostaithe éagóraigh; cúram sláinte uilíoch; cúnamh shóisialta agus tithíochta; caomhnú an chomhshaoil agus cosaint tomhaltóirí.
# Cearta na Saoránach: clúdaítear cearta vótála agus cearta iarrthóireachta i gcomhair toghchán do  agus dí bhardais áitiúla; cearta a bhaineann le saoirse gluaiseachta; agus cearta riaracháin amhail is rochtain ar doiciméid agus ceart achainí.
# Ceartas: clúdaítear ceart chun leigheas éifeachtach, triail chóir, toimhde na neamhchiontachta, prionsabal na dlíthiúlachta, neamh-chúlghabhálachas agus contúirt dhúbailte.
* Forálacha Ginearálta: maidir le léirmhíniú  agus cur i bhfeidhm na Cairte. 

## Naisc sheachtracha
* Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, Iris Oifigiúil C 326, 26/10/2012 P. 0391 - 0407, ar EUR-Lex.

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh
The Traitors

Sraith teilifíse réaltachta is ea  ***The Traitors***  nó ***Na Fealltóirí***, de chuid IDTV (All3Media) a tháinig chun cinn sa bhliain 2021 san Ísiltír (mar ***De Verraders***).  Is saincheadúnas é.   Tá an-tóir air ó 2021 agus leaganacha go leor de ar fud an domhain. Bhain an clár clú agus cáil amach  sa Bhreatain, sna Stáit Aontaithe agus i dtíortha eile agus stíl faoi leith ag an saincheadúnas.

mion|220x220px|Iomaitheoirí ''Werewolf'' (''Mafia'') in 2008

## Coincheap
Faigheann an clár an-inspioráid ó chluichí mar *Mafia* *(Werewolf*) le Dimitry Davidoff. Is é an sprioc atá ann ná fáil amach cé hiad na fealltóirí i measc "an lucht dílis" nó na "fíréan".  Ag an "gCiorcal Tábla", roghnaíonn an láithreoir cé hiad na fealltóirí — agus athraíonn an líon sin ó shéasúr go séasúr.

Gach oíche, caithfidh na ‘fíréin’ vóta a chaitheamh ar cé a cheapann siad atá ag feall. Caithfidh an t-iomaitheoir a caitheadh amach an fhírinne a nochtadh don ghrúpa: an raibh sé ina fhíréan nó ina fhealltóir? Ag an am céanna, déanann na fealltóirí pleanáil gach oíche le ‘marú’ rúnda a dhéanamh ar fhíréan eile.

Má mhaireann fealltóir go dtí an deireadh, glacann sé nó sí duais airgid. Má aimsítear iad ar fad, roinneann na fíréin atá fágtha an sparán.
[mion|220x220px|[Caisleán Shláine]]
[mion|220x220px|[Caisleán Shláine]]

## RTÉ
Craoladh *The Traitors* ar RTÉ 1 ar an 31 Lúnasa 2025 don chéad uair.  Chuir Siobhán McSweeney, a bhain clú agus cáil amach mar an Deirfiúr Michael sa chlár grinn Derry Girls,  an seó i láthair. Leanann an lucht féachana grúpa iomaitheoirí (24 iomaitheoir), ar a dtugtar "an lucht dílis" agus iad ag iarraidh a dhéanamh amach cé hiad na "fealltóirí".  Bhí ball den Gharda Síochána ina fhealltóir ar an gclár, agus bhí caidreamh rúnda athair-mac ann freisin. Rinneadh an scannánú i gCaisleán Shláine i gContae na Mí agus timpeall air.

Chuir Kevin McGahern clár tacaíochta  i láthair ó stiúideo RTÉ i Luimneach, darb ainm *The Traitors Uncloaked*. Bhí agallaimh le hiomaitheoirí a díbríodh nó a ‘maraíodh’ ann, chomh maith le seatanna nár taispeánadh cheana.

Bhí léirmheasanna den scoth faighte ag séasúr Éireannach den chlár ar RTÉ 1 sa bhliain 2025. Tharraing an clár conspóid chomh maith. Mar shampla, ar an tríú clár de *Traitors Ireland,* bhí an Garda, Eamon ag caint agus é ag moladh do na fealltóirí eile go ndúnmharófaí Niall, múinteoir óg agus Gaeilgeoir ó Thír Eoghain.  Glacadh le fonn le moladh Eamon agus daoradh chun báis ‘our little Gaeilgeoir’, mar a dúirt Eamon.  Ach bhí urchóid agus ualach á n-iompar ag an “our little Gaeilgeoir” sin.

## Féach freisin

* Teilifís réaltachta

## Tagairtí

Catagóir:Cláir siamsaíochta
Catagóir:RTÉ
Catagóir:Bleachtaireacht
Catagóir:Bleachtairí ficseanúla
Catagóir:Sraitheanna teilifíse réaltachta
Don Lake

Is aisteoir Meiriceánach é **Donald** "**Don**" **Lake** (a rugadh ar an 26 Samhain 1956).

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip

thumb | 240px | Dréacht den diúltaigh, 17ú Meitheamh 2004

Ba  idirnáisiúnta neamh-daingníodh é **Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip** (CBE) nó **Conradh an Bhunreachta** a raibh mar aidhm aige ná bunreacht chomhdhlúite a chruthú don Aontas Eorpach (AE).  Bheadh sé aon téacs amháin curtha in ionad conarthaí an AE mar a bhí; feidhm dhlíthiúil tugtha don Chairt um Chearta Bunúsacha; agus vótáil tromlaigh cháilithe ceadaithe in ionad aontoilíochta níos leithne.

Síníodh an Conradh ar an 29ú Deireadh Fómhair 2004 ag na cuid bhallstát a bhí ann ag an am.  Daingníodh é ag ocht mballstát déag, an Spáinn agus Lucsamburg san áireamh trí reifrinn.  Dhiúltaigh ámh vótóirí na Fraince agus na hÍsiltíre don doiciméad le linn na bliana 2005 agus chuir sin críoch leis.

Tar éis tréimhse machnaimh, tháining Conradh Liospóin in ionad an Chonradh Bunreachta, ina raibh an-chuid desna hathruithe céanna.  Sínithe ar an 13ú Nollaig 2007, tháinig sé i bhfeidhm tar éis di a bheith daingnirhe ar an 1d Nollaig 2009.

## Naisc sheachtracha
* ''Treaty establishing a Constitution for Europe ar EUR-Lex

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Trí cholún an Aontais Eorpaigh

thumb | Na trí cholún

Idir na blianta 1993 agus 2009, bhí ag an Aontas Eorpach (AE) trí cholún de réir dlí.  Tógadh an struchtúr seo isteach le Conradh Maastricht ar an 1d Samhain 1993, agus cuireadh críoch leis ar an 1d Nollaig 2009 le teacht i bhfeidhm Conradh Liospóin.
# Bhíodh Comhphobail Eorpacha ag plé le beartais eacnamaíochta, sóisialta agus comhshaoil.  Bhíodh ann:
## Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa (CEE)
## an Comhphobal Eorpach do Ghual agus Chruach (CEGC, go dtí go ndeachaigh sé as feidhm sa bhliain 2002)
## an Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach (Euratom).
# an Comhbheartas Eachtrach agus Slándála (CBES).
# an Comhar Póilíneachta agus Comhar Breithiúnach in Ábhair Choiriúla (CPCBAC).  Bhí an colún seo ainmnithe i dtosach Ceartas agus Gnóthaí Baile (CGB).

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Spalla

Is ionann **spalla** (*cheville* sa Fhraincis) agus nath a chuirtear isteach i líne filíochta chun an mheadaracht nó an rím a shásamh. Bhí sé an-choitianta i bhfilíocht na Sean-Ghaeilge, na dánta díreacha. Shíl PW Joyce gur dhroch-chleachtas a bhí ann. Luaitear 'gan gó' a bheith cosúil leis agus é a bheith in úsáid i bhfilíocht Gaeilge na linne sin (1910). (PW Joyce, English as We Speak it in Ireland, 1910.)

Is dóigh gur ó spallaí (scealla nó scilteáin chloiche) a úsáidtear le poill a líonadh agus ballaí cloiche á dtógáil a thagann an focal Gaeilge.

## Samplaí ón nGaeilge

* cen ainble ~ gan ainfhéile
* cen brath ~ gan feall 
* amru aireg ~ amhra (an) aireag (.i. aireagán)
* cúairt n-assa ~ cuairt furasta
* anba an béd ~ ollmhór an béad
Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2026

Reáchtálfar **Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2026**  idir 12-16 Bealtaine 2026  i Vín na hOstair,  an 69ú heagrán bliantúil de Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse.  In 2025, bhí an lámh in uachtar ag an Ostair, le *Wasted Love* de chuid JJ.
[clé|mion|220x220px|[Yuval Raphael, 2025 i mBasel;  chuir sí a náisiúnachas chun cinn]]clé|mion|293x293px|2025:  Johannes "JJ" Pietsch

## Baghcat in 2026
Ar an 4 Nollaig 2025, chinn RTÉ agus craoltóirí sa Spáinn, sa tSlóivéin, san Íoslainn agus san Ísiltír baghcat a dhéanamh ar an gcomórtas,  tar éis d'Aontas Craoltóireachta na hEorpa cead a thabhairt d'Iosrael páirt a ghlacadh ann (agus bhí craoltóirí sa Bheilg, sa tSualainn agus san Fhionlainn ag breathnú ar an gceist).    Ní bheidh aon iarrthóir ag Éirinn sa chomórtas agus ní chraolfar é ar RTÉ.

Dúirt RTÉ ag an am nach mbeadh sé ceart ná cóir ag an eagraíocht páirt a ghlacadh sa chomórtas in éineacht le hIosrael i bhfianaise an oiread daoine a bheith á marú ag na hIosraelaigh in Gaza, idir shibhialtaigh agus iriseoirí, gan trácht ar an ngéarchéim dhaonnúil atá sa limistéar Palaistíneach.

Chaith Aontas Craoltóireachta na hEorpa vóta ar an gceist ar an 4 Nollag 2025. Dúirt Ard-Stiúrthóir ORF (An Ostair) Roland Weissmann go raibh sé ar theann a dhíchill ag iarraidh cur ina luí ar gach tír díobh páirt a ghlacadh sa chomórtas. .   

### Cúlra
Sa bhliain 2025, tháinig clú ar  Yuval Raphael  le linn Chomórtais Amhránaíochta na hEoraifíse 2025.  Rinne sí éacht, tháinig sí sa dara áit, ach chuir an t-amhránaí a náisiúnachas chun cinn le linn an comórtais.   Mhaígh craoltóirí náisiúnta áirithe gur earcaigh’ Iosrael teileavótóirí agus gurbh é sin ba chúis le vóta pobail chomh mór millteach sin ag an tír.
Thug muintir na hÉireann an vóta is airde, 12, ar son Iosrael in 2025, creid nó ná creid. Bhí amhras caite ag craoltóirí san Eoraip ar dhlisteanacht na vótála sa Chomórtas agus é á líomhain go raibh Iosrael ag caitheamh líon mór vótaí bréige ar a son féin.

Ar an 4 Nollaig 2025, glacadh  le leasuithe a rinneadh ar an gcóras vótála. Ach níl sé soiléir cé chomh slán ó mhí-ionramháil agus atá an córas úr.

## Féach freisin

* Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2025
* Cogadh Iosrael-Gaza  agus Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza

## Tagairtí

Catagóir:2026
Catagóir:Vín
Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Stair na hOstaire
Conarthaí buiséid na gComhphobal Eorpach

Thug an chéad chonradh (sínithe sa bhliain 1970) do  an focal scoir ar "caiteachas neamhéigeantach".

Dhá chonradh leasaithe as na 1970í is iad **Conarthaí buiséid na gComhphobal Eorpach**, a d'athraigh forálacha i gConradh na Róimhe maidir le cumhachtaí ar buiséad an chomhphobail.

Thug an dara conradh (sínithe sa bhliain 1975) don Pharlaimint an chumhacht an buiséad ar an iomlán a chaitheamh amach.  Bhí fós ag an gComhairle na hEorpa, ámh, an focal scoir ar  "caiteachas éigeantach", fad is a bhí fós ag Parlaimint an focal scoir ar caiteachas neamhéigeantach.  Bunaidh ag an gconradh seo fosta Cúirt Iniúchóirí na hEorpa.

Mar thoradh na conarthaí úd, caithfidh idir an Parlaimint agus an Chomhairle a oibriú le chéile chun buiséid a aontú.  Athraíodh na forálacha ag Conradh Liospóin áfach; cuireadh deireadh leis an idirdhealú idir chaiteachas neamhéigeantach agus éigeantach.

Tá Parlaimint freagrach fosta as urscaoileadh an bhuiséid don , bunaithe ar tuairisc ó Chúirt na nIniúchóirí.  Dhiúltaigh sí faoi dhó é seo a dhéanamh, sna blianta 1984 agus 1998 (nuair a d'éirigh Coimisiún Santer as, dá bharr).

## Nótaí

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Glór Ár Linne

Is togra cothaithe ceoltóirí é '''Glór Ár Linne'''. Is iad lucht Raidió Rí-Rá a eagraíonn é. Tugann sé deis do dhornán bannaí agus ceoltóirí óga scileanna praiticiúla a fhoghlaim ó cheoltóirí a bhfuil fios na ceirde acu.

Is saghas scéim luasghéaraithe é mar a chuirtear ceardlanna agus meantóireacht ar fáil do na bannaí óga a ghlactar leo, iad ag plé le ceisteanna amhail ceol a scríobh, a thaifead agus a léiriú, cur i láthair, margaíocht, agus an earnáil féin. Bítear ag súil leis go mbeidh píosa ceoil taifeadta ag gach rannpháirtí faoi dheireadh na tréimhse gur féidir leo a chur ar Spotify, ar an raidió srl.

Cuireadh Glór Ár Linne ar siúl den chéad uair sa bhliain 2025. Beidh sé ar siúl arís san athbhliain.
## Meantóireacht
Má tá sé níos fusa ceol a chruthú go neamhspleách sa lá atá inniu ann ná mar a bhíodh, is mó idir sin agus gairm a bhaint amach san earnáil. Mar chuid den togra seo, thar tréimhse ocht seachtaine tugann meantóirí a bhfuil taithí acu ar shaol an cheoil lámh chúnta do na ceoltóirí óga fáil faoi réir do na constaicí a ghabhann leis.

Sa bhliain 2025 bhí deis ag na rannpháirtithe foghlaim ó na meantóirí seo a leanas:

* Matt Ó Baoill (Tebi Rex)
* Megan Nic Ruairí (Bold Love)
* SexyTadhg
* Lauren Ní Chasaide (Bandia)
* Cian Mac Cárthaigh (IMLÉ)

Feidhm eile atá leis an dtogra ná muinín a chothú sna ceoltóirí. Mar a dúirt duine de na rannpháirtithe, mar shampla:

## Bannaí 2025
Bhí éileamh mór ar spásanna i nGlór Ár Linne nuair a fógraíodh é. Roghnaíodh sé ghrúpa agus ceoltóirí aonair as na hiarrthóirí le bheith páirteach sa togra, grúpaí a chleachtann stíleanna éagsúla agus "fuaim ar leith" ag chuile dhream acu. Is iad a bhí páirteach sa chéad bhliain ná:

* Little Kings (banna acústach)
* Jessie & the Veil / Jessie Dingle (*folk*-rac draíochtúil)
* Éire agus Chulainn (ceol traidisiúnta)
* Aisling Moran (amhránaí/scríbhneoir amhráin)
* Earthmover (rac iarphunc)
* Lisa Murray (popcheol)

## Cur chun cinn
Chabhraigh Glór Ár Linne leis na ceoltóirí gigeanna a fháil i rith an tsamhraidh. Bhí sé de sprioc ag an dtogra ach go háirithe spás a fháil ar ardán na Collchoille ag an bPicnic Leictreach do pé bannaí a bhí réidh chuige faoi dheireadh an tréimhse.

### An Picnic Leictreach
Is iad na sé rannpháirtí ar fad a d'éirigh leo a gcuid ceoil a chur i láthair sa Chollchoill sa deireadh sa bhliain 2025, ceolchoirm a rinneadh léirmheas dearfach uirthi i *[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]* agus a bhfuil cuid de le feiceáil ar chlár teilifíse de chuid TG4 ón bPicnic Leictreach.

### Seó-thaispeántas
Bhí ceolchoirm speisialta sa Grand Social i mBÁC ar an 17 Meán Fómhair mar sheó-thaispeántas de na ceoltóirí, le bar smaise a chur ar an gcéad bhliain den togra.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil: Glór Ár Linne

## Féach freisin
* An Gig Mór
* Racadamh, Cath na mBannaí (Dorn san Aer)
* Scléip

## Tagairtí

Catagóir:Raidió Rí-Rá
*
Catagóir:Ceol Comhaimseartha na Gaeilge
Catagóir:Bannaí ceoil Éireannacha
Comhbheartas Eachtrach agus Slándála

Is cuid de chaidreamh coigríche an Aontais Eorpaigh (AE) é **Comhbheartas Eachtrach agus Slándála** (CBES), i dteannta le réimsí eile amhail is beartas tráchtála, cistiú eachtrach, srl.  Caithfear gach uile ballstát sa Chomhairle a aontú chun cinneadh a dhéanamh, ach a luaite sin, is féidir roinnt cinntí áirithe a dhéanamh le vótáil trí thromlach cáilithe.  Déanann Ardionadaí an AE cathaoirleacht ar beartas eachtrach.

Dar leis an CBES, is  Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh (ECAT/NATO) a bhfuil freagracht as cosaint teorann na hEorpa.  Ón mbliain 1999 ar aghaidh, áfach, tá an tAontas freagracht as síochánaíocht agus póilíneacht conarthaí.  Deirtear go minic "inscartha, ach ní scartha" le haghaidh an chaidrimh idir ECAT agus an AE.

## Tagairtí

Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh
Stephen A. Schwarzman

Fear gnó agus daonchara Meiriceánach is ea **Stephen Allen Schwarzman**, a rugadh ar an 14 Feabhra 1947. Tá sé ina chathaoirleach agus ina Phríomhfheidhmeannach ar an Blackstone Group, gnólacht cothromais phríobháidigh domhanda a bhunaigh sé i 1985 le Peter G. Peterson. Bhí Schwarzman ina chathaoirleach ar Fhóram Straitéiseach agus Beartais an Uachtaráin Donald Trump . Fhóram Straitéiseach agus Beartais an Uachtaráin Donald Trump.

De réir *[[Forbes]]*, bhí glanfhiúchas de US$43 billiún ag Schwarzman ó Bhealtaine 2025.

## Tagairtí

Catagóir:Billiúnaí Mheiriceá
Catagóir:Cathaoirligh chorparáidí Mheiriceá
Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine gnó Meiriceánacha an 20ú haois
Catagóir:Daoine gnó Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Daonchairde Meiriceánacha an 21ú haois
Biatas siúcra

mion|clé|Fómhar
[mion|clé|Traein biatais in aice le [Stáisiún Áth Tíomáin, Co na Gaillimhe, 1981]][mion|clé|Sean-mhonarcha i [Mala:  The Irish Sugar Company, cuid de Greencore. Dúnadh é sa bhliain 2006.  ]]
Barr bliantúil nó ilbhliantúil is ea **biatas siúcra,** dúchasach don Eoraip is an Áise. Roinntear na biatais shaothraithe in dhá ghrúpa: na biatais duille agus na biatais fréimhe a chuimsíonn biatas siúcra, a fhástar ar son a bhfréamhacha inite. Bíonn suas le 20% siúcra i bhfréamh an bhiatas siúcra, agus tá sé an-tábhachtach mar fhoinse siúcra in iarthar na hEorpa.

## Stair
Ceimicí Gearmánach ba ea Franz KarI Achard (1753-1821) agus ceannródaí i dtáirgeadh siúcra ó bhiatas

## In Éirinn
Sa 19ú haois, rinne William Kirby Sullivan taighde , foilsithe sa leabhar *The Manufacture of Beet-Root Sugar in Ireland* (Déantúsaíocht Siúcra as Biatas in Éirinn, 1851) inar leag síos an cás ceimiceach is an cás eacnamaíoch don tionscal in Éirinn.  

## Sasana
Ocht gcinn déag de mhonarchana biatais a bhí i Sasana sna 1970idí agus na 1980idí.  Bhí Éireannaigh i mórán chuile cheann acu agus bhí an t-airgead go maith. Bhí fir oibre gann i Sasana théis an Dara Cogadh Domhanda agus shocraigh an *British Sugar Corporation* (BSC) go rachfaí sa tóir ar Éireannaigh.

D’imíodh lucht an *Bheet* sall thart ar dheireadh mhí Mheán Fómhair, nó i bhfíorthús Dheireadh Fómhair. Sa ngeimhreadh fuar, dallraithe in oirthear Shasana, thagadh na mílte leoraí biatais isteach chuig na monarchana, cuid de dá mheilt ina shiúcra agus tuilleadh mar laíon. Deirtí go mbíodh daoine *ar an mBeet*.

## Féach freisin

* Biatas 
* William Kirby Sullivan
* Feirmeoireacht arúil
* Víreas buí, galar casta biatas siúcra

## Tagairtí

Catagóir:Biatas siúcra
Catagóir:Siúcra
Catagóir:Siúcraí
Catagóir:Tionscail
Catagóir:Barra
Catagóir:Biatas
Catagóir:Feirmeoireacht arúil
Tarraingt siar na Graonlainne as an Aontas Eorpach

thumb | Ballraíocht den AE le himeacht ama.

Tar éis di a bheith ina ball den Comhphobail Eorpacha (CE) le dhá bhliain déag, tharraing an Ghraonlainn siar sa bhliain 1985.  

Tháinig an Ghraonlainn isteach sa CE sa bhliain 1973 agus í ina Contae na Graonlainne, an Danmhairg, cé go raibh tromlach sa tír ina choinne.  Bronnadh rialtas dúchais uirthi sa bhliain 1979, agus reáchtáileadh reifreann comhairleach sa bhliain 1982, ina raibh 53% ar son tarraingthe siar.

'' I ndiaidh na tarraingthe siar, shocraigh caidreamh idir an Graonlainn agus an CE trí stádas tíortha agus críocha thar lear (TCL) a thabhairt di.

## Tuilleadh le léamh
* 

## Tagairtí

Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Cogadh Cathartha Neipeal

Troideadh **Cogadh Cathartha Neipeal** ó 1996-2006, an Ríocht  ar taobh amháin agus an Páirtí Cumannach (Maoch) ar an taobh eile. Maraíodh 17,800 (agus 1,300 ar iarraidh).

Síníodh Comhaontú Síochána, an "Comprehensive Peace Accord"  ar an 21 Samhain 2006.  Sháraigh an rialtas téarmaí an chonartha go rialta sna bhlianta dár gcionn.

Thosaigh an Coimisiún um Fhírinne agus um Athmhuintearas a phlé sa bhliain 2015, is fearr déanach ná riamh.

Bhí ioncam $1,400 per capita in aghaidh na bliana sa tír sa bhliain 2024.

Bhris agóidí amach in 2025 de bharr cáinte atá ag méadú faoi éilliú, agus fearg maidir leis an tuairim go bhfuil saol sómasach ag teaghlaigh na huasaicme, polaiteoirí san áireamh, agus an chuid eile den tír i mbochtaineacht.

## Féach freisin

* Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025

## Tagairtí

Catagóir:Stair Neipeal
Catagóir:1996
Catagóir:2006
Catagóir:Cogadh Cathartha Neipeal
Catagóir:Cogaí cathartha
Catagóir:Réabhlóidí cumannacha