open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ícéinigh

thumb|Na treibheanna Ceilteacha i ndeisceart na Breataine.
Ba treibh Cheilteach iad **na hÍcéinigh** (Laidin: *Iceni*) nó hEcéinigh a bhí ina gcónaí i gceantar na Breataine a fhreagraíonn don chontae Norfolk an lae inniu, idir an 1ú haois RC agus an 1ú haois AD. Taobh thiar dóibh bhí cónaí ar na Corieltauvi, agus ó dheas dóibh bhí na Trinovantes agus na Catuvellauni.

Féadfaidh go raibh na Cenimagni, a ghéill d'Iúil Caesar le linn a dara sluaíocht chun na Breataine sa bhliain 54 BC, ina ghéag de na hÍcéinigh, nó d'fhéadfadh sé gur truailliú a tharla i gcás an ainm Cenimagni agus gur *Iceni Magni* an leagan ceart, sé sin "Ícéinigh Móra".

## Seandálaíocht
[thumb|left|upright|[Bonn (píosa miotail)|Bonn airgid de chuid na nÍcéineach]]
Fuarthas fianaise sheandálaíochta i dtaobh na nÍcéineach, ina measc bhí - toirc, fáinní troma órga, airgid nó leictream a chaití timpeall an mhuiníl agus na gualainne. Thosaigh an hÍcéinigh i mbun bonn airgid a tháirgeadh thart ar 10 RC. Ba shain-oiriúnú a mboinn ar an ndearadh Ghall-Bheilgeach "aghaidh/capall", agus i roinnt luath-eisiúintí, níos iomadúla in aice le Norwich, cuireadh 'torc' in ionad 'capaill'.
Inscríobhadh 'ECENI' ar roinnt bonn, agus dé réir sin is dócha gurb iad an t-aon ghrúpa a bhain úsáid as a n-ainm treibhe ar boinn. Is é an t-ainm pearsanta a taispeánadh ar airgead ná Antedios (ca. 10 RC), agus ainmneacha giorraithe eile cosúil le AESU agus SAEMU níos déanaí ar aghaidh.

## Tagairtí

Catagóir:Barbaraigh
Catagóir:Grúpaí eitneacha san Eoraip
Catagóir:Na Ceiltigh
Catagóir:Seanstair
Catagóir:Stair na Breataine
Graiféin

Is ábhar í **graiféin** a chruthaítear as adaimh carbóin, atá eagraithe i struchtú heicseagánach (cosúil le cíor mheala); is ábhar déthoiseach í, agus níl de thiús ach aon adamh amháin aici (tuairim is 0.34 nm).
Díorthaítear an t-ainm ó "graifít" agus an iarmhír -éin, rud a léiríonn an fhíric go bhfuil naisc dhúbailte iomadúla san allatróp graifíte carbóin.

Tá gach adamh i leathán graiféine ceangailte lena trí chomharsa is gaire ag σ-naisc agus π-nasc dílogánaithe, rud a chuireann le fiúsnasc a shíneann thar an leathán iomlán. Is é seo an cineál céanna nascadh a fheictear i nainfheadáin charbóin agus hidreacarbóin aramatacha ilfháinneacha, agus (go páirteach) i bhfullairéiní agus i gcarbón gloiní. Tá an fiúsbhanda i dteagmháil leis an bhanda seolta, rud a fhágann go bhfuil graiféin ina leathmhiotal le hairíonna leictreonacha neamhghnácha is fearr a ndéantar cur síos orthu trí theoiricí le haghaidh cáithníní coibhneasaíocha gan mhais. Léiríonn iompróirí luchtaithe i ngraiféin spleáchas fuinnimh líneach, seachas cearnach, ar mhóiminteam, agus is féidir trasraitheoirí le ghraiféin a dhéanamh a thaispeánann seoladh dépholach. Tá iompar luchta i ngraiféin balaistíoch thar achair fhada; taispeánann an t-ábhar ascalúcháin chandamacha móra agus diamaighnéadas mór agus neamhlíneach. Seolann graiféin teas agus leictreachas go han-éifeachtach ar feadh a phlána,. Ionsúnn an t-ábhar solas go láidir ar gach tonnfhad infheicthe, is cúis leis dhath dubh na graifíte, ach tá leathán graiféine amháin beagnach trédhearcach mar gheall ar a chaoile as cuimse. Go micreascópach, is í an ghraiféin an t-ábhar is láidre a tomhaiseadh riamh.

## Tagairtí
Catagóir:Comhdhúile aramatacha
Catagóir:Carbón
Catagóir:Nanaitheicneolaíocht
Naomh Seoirse

Naomh is ea **Seoirse** (idir 256 agus 285 – 23 Aibreán 303), a rugadh sa Chapadóic agus a fuair bás sa Bhitín.

## Tagairtí

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:Básanna i 303
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Fir
Catagóir:Impireacht na Róimhe
Catagóir:Ioslam
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh
Catagóir:Saighdiúirí
Paddy Coad

Ba imreoir agus traenálaí peile Éireannach é **Paddy Coad** (Port Láirge, 4 Aibreán 1920 – Port Láirge, 8 Márta 1992) a d'imir mar imreoir lár páirce le Waterford agus Shamrock Rovers i Sraith na hÉireann. Bhuaigh sé Sraith na hÉireann ar trí ócáidí mar imreoir-traenálaí na Shamrock Rovers. D'aimsigh sé 126 cúil i Sraith na hÉireann agus 41 i gCorn Cumann Peile na hÉireann ar feadh a gairmréim. Ba é Paddy Coad ardaimsitheoir na sraithe i 1946-47. 

D'imir sé le foireann náisiúnta na hÉireann don chéad uair ar 30 Meán Fómhair 1946 i gcailleadh 1-0 i gcoinne Sasana. D'aimsigh sé a chéad chúl don fhoireann ar 2 Márta 1947 i bua 3-2 i gcoinne an Spáinn. D'imir sé leis an bhfoireann ar 11 ócáidí agus d'aimsigh trí cúil idir 1946 agus 1952.

## Liosta trófaí
### Imreoir
*  **[[League of Ireland|Sraith na hÉireann]]: 3**
:1953-54, 1956-57, 1958-59

* **[[Corn FAI|Corn Cumann Peile na hÉireann]]: 4**
:1944, 1945, 1948, 1956

* **[[League of Ireland Shield|Sciath Sraithe na hÉireann]]: 4**
:1954-55, 1955-56, 1956-57, 1957-58

* **Corn Sinsearach Laighean: 4**
:1955, 1956, 1957, 1958

* **Corn Idirchathracha: 4**
:1943, 1946, 1947, 1949

* **Corn Top Four: 2**
:1956, 1958

### Traenálaí
*  **[[League of Ireland|Sraith na hÉireann]]: 4**
:1953-54, 1956-57, 1958-59, 1965-66

## Tagairtí
;Ginearálta
* 

## Naisc sheachtracha
* Beathaisnéis 
* Staitisticí idirnáisiúnta  

Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Catagóir:Traenálaithe League of Ireland
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1920
Catagóir:Básanna i 1992
Isoroku Yamamoto

Ginearál-Marascal Cabhlaigh ba ea **Isoroku Yamamoto** (Seapáinis: 山本 五十六, Yamamoto Isoroku; 4 Aibreán, 1884 - 18 Aibreán, 1943). Bhí sé ina ardcheannasaí ar an gCabhlach Comhcheangailte sa Dara Cogadh Domhanda. Céimí de chuid Acadamh Chabhlaigh Impiriúil na Seapáine agus mac léinn de chuid Ollscoil Harvard (1919-1921) a bhí ann. Fearadh cathanna mar Pearl Harbour agus Midway faoina cheannas.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine Seapánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1884
Catagóir:Básanna i 1943
John Updike

Ba scríbhneoir Meiriceánach é **John Updike** (18 Márta, 1932 - 27 Eanáir, 2009). Fuair sé bás le hailse sa bhliain 2009. Bhuaigh sé an Pulitzer Prize sa bhliain 1982 leis an leabhar *Rabbit Is Rich* agus i 1991 leis an leabhar *Rabbit at Rest*.

Bronnadh an deontas Guggenheim Fellow ar Updike i 1959.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2009
Duais Pulitzer

Duais is ea **Duais Pulitzer** (*Pulitzer Prize*). Bronntar na duaiseanna seo ar na Meiriceánaigh is fearr i gcatagóirí éagsúla scríbhneoireachta, cosúil leis an nuachtánaíocht agus an iriseoireacht ar líne, litríocht agus cumadóireacht cheoil. Ba é Joseph Pulitzer, iriseoir agus foilsitheoir nuachtán, a chuir tús leo.

## Stair
* Ar an 4 Meitheamh 1917 a bronnadh Duais Pulitzer an chéad uair riamh.
* Cuireadh tús leis an gcatagóir "ficsean" sa bhliain 1918 agus bronnadh é ar Ernest Poole as ucht an leabhair *His Family*.

## Tagairtí

Catagóir:Dámhachtainí
Aodh Dubh Ó Néill

Nia le hEoghan Rua Ó Néill ab ea **Aodh Dubh**, 1611–1660, agus mac le hArt Óg Ó Néill. Sa Bhruiséil, in Ísiltír an Spáinne, a rugadh é. Eisean a bhí i gceannas ar chosaint Chluain Meala nuair a d'ionsaigh Oilibhéar Cromail an baile lena 10,000 saighdiúir ón "Model Army", is ní dhéanfadh Cromwell dearmad air go brách. 

In aon lá amháin troda an 8 Bealtaine, 1650, chaill Cromwell breis is 3,000 saighdiúir, níos mó ná an líon a chaill sé le linn 10 mbliana cogaíochta i Sasana sa chogadh cathartha in aghaidh an rí Charles I. De bharr shár-oirbheartaíocht Uí Néill a chaill Cromwell a chuid saighdiúirí, mar ba shaighdiúir gairmiúil Aodh Dubh, a fuair chuid taithí mhíleata sna cogaí iomadúla in Ísiltír na Spáinne. An lá dár gcionn, nuair a thóg Cromwell Cluain Meala, bhí Aodh Dubh agus a 1,200 saighdiúir imithe thar abhainn na Siúire. 

Níor bhuail Cromwell le hAodh Dubh riamh arís, ach mhair Aodh Dubh chun a bheith i gceannas ar chosaint Luimnigh ar nia Cromwell, Henry Ireton, sa bhliain 1650-51. D'éirigh leis an gcosaint sa chéad ionsaí a dhein na Sasanaigh ar Luimneach sa bhliain 1650, agus bhí ar Ó Néill géilleadh sa bhliain 1651 mar bhí daonra na cathrach ag fáil bháis den ocras is den ghalar. Nuair a ghéill Luimneach, deineadh príosúnach d'Aodh Dubh, ach dhein sé é féin a chosaint chomh maith sin nár crochadh é, mar a tharlaíodh le ceannairí eile na nGael sa tréimhse chorraithe úd. Cuireadh go Londain é, marar chaith sé cúpla bliain sa phríosún i dTúr Londan. 
clé|mion|Henry Ireton
Scaoileadh saor é nuair a léirigh Ambasadóir na Spáinne go Sasana gur ghéillsineach Spáinneach é Aodh Dubh. Chuaigh sé chun na Spáinne, marar ceapadh ina ghinearál airtléire é, is marar chuir sé éirí amach sa Chatalóin faoi chois. D'aithin an Spáinn mar 5ú Iarla Thír Eoghain é. Sa bhliain 1660, agus Charles II ar ais mar rí ar Shasana, dhein Aodh Dubh iarratas go dtabharfaí ar ais tailte a shinsear i dTír Eoghain dó, ach dhiúltaigh an rí Sasanach dá iarratas, agus fuair sé bás níos déanaí an bhliain sin.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1611
Catagóir:Básanna i 1660
Catagóir:Diaspóra Éireannach
Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha
Catagóir:Uaisleacht Éireannach
Cogadh an Mhíle Lá

Ba choimhlint armtha shibhialta é **Cogadh an Mhíle Lá** (Spáinnis: *Guerra de los Mil Días*) san Stát nuachruthaithe Poblacht na Colóime, (lena n-áirítear Panama, a bhí ina chuid den Phoblacht sa tréimhse áirithe seo.) idir an Pháirtí Coimeádach, an Páirtí Liobrálach agus a chuid faicsean radacach (1899-1902). Sa bhliain 1899, bhí sé curtha i leith na Coimeádaigh go raibh siad ag coinneáil na cumhachta trí thoghcháin chalaoiseacha. Bhí an scéal níos measa toisc go raibh géarchéim eacnamaíoch i réim ag an am céanna de bharr praghsanna caife sa mhargadh idirnáisiúnta a bheith ag leagan, agus chuaigh seo i bhfeidhm go suntasach ar an fhreasúra, sé sin an Páirtí Liobrálach.

## Tosach
I rith an 19ú haois, ba thír í an Cholóim a bhí lán le éagobhsaíocht pholaitiúil, fachtóir a tháinig chun cinn mar an chúis is mó a spreag an cogadh sa bhliain 1886. Ba í seo an bhliain ina raibh 'Bunreacht na bliana 1863' curtha faoi chois, agus ina raibh doiciméid coimeádach níos lárnaitheach curtha ina ionad. Cáineadh 'Bunreacht 1863' mar thoradh ar mhí-úsáid cumhachta ag lucht na bhFeidearálacht le linn na tréimhse ina raibh na Liobrálaigh radacacha i gcumhacht.

Le linn Tréimhse *Regeneración* (na hAthbheochana) agus cruthú an bhunreachta '1886', chuir an rialtas leis na fadhbanna polaitiúla, agus thosaigh roinnt ranna ag gearán maidir leis an lár-rialtas. Sa réimse eacnamaíoch, chuir droch-chinntí polaitiúla leis na fadhbanna eacnamaíochta.

Phléasc an t-achrann idir na Liobrálaigh agus na Coimeádaigh ina chogadh. D'úsáid na Coimeádaigh toghcháin calaoiseacha chun fanacht i gcumhacht, agus mar thoradh ar sin mhéadaigh fearg an bhfreasúra. Ar bharr na timpeallachta a bhí ag éirí naimhdeach, bhí an tUachtarán Antonio Manuel Sanclemente róthinn chun rialú a thabhairt ar an tír, agus d'éirigh folús polaitíochta as sa tír. Leis an timpeallacht pholaitiúil agus an staid eacnamaíoch cruthaíodh dálaí cosúil le bairille púdair nach gá ach an solas is lú chun é a phléascadh.

## Éirí amach na Liobrálach

Ba é an 20 Deireadh Fómhair 1899 an dáta a bhí beartaithe le haghaidh tús an chogaidh. Mar sin féin, mar gheall ar neamhchríonnacht roinnt ginearál Liobrálach a bhí ag iarraidh tús a chur leis an gcogadh ar 17 Deireadh Fómhair, bogadh an dáta ar aghaidh. 

thumb|left|Páistí ina saighdiúirí

Catagóir:Cogaí cathartha
Catagóir:An Cholóim
Liu Xiaobo

Ba intleachtóir, scríbhneoir agus gníomhaí ar son chearta an duine, sa tSín é **Liu Xiaobo** (28 Nollaig 1955- 13 Iúil 2017) (Sínis shimplithe: 刘晓波; carachtair Shíneacha thraidisiúnta: 劉曉波; pinyin: Liú Xiǎobō).

D'fhreastail sé mar Uachtarán ar Lárionad Neamhspleách PEN na Síne ón bhliain 2003 i leith. 

Ar an 8 Nollaig 2008, gabhadh é toisc go raibh sé rannpháirtíocht le Cairt 08 (Sínis: 零八宪章). Gabhadh go foirmiúil é ar an 23 Meitheamh 2009, ar amhras go raibh sé "ag gríosú treascartha in aghaidh cumhachtaí an stáit."  

Cuireadh faoi thriail é ar na cúisimh chéanna ar an 23 Nollaig 2009. Gearradh pianbhreith a haon déag bliana príosúnachta air. Chaill sé a chearta polaitiúla ar feadh dhá bhliain ar Lá Nollag na bliana 2009. 
clé|mion|Agóid, Hong Cong, 2010
Le linn a 4ú théarma príosúnachta ó 2009-2020, bhuaigh sé Duais Nobel na Síochána an 8 Deireadh Fómhair 2010, le haghaidh "a streachailt fhada agus neamh-fhoréigneach ar son chearta daonna bunúsacha sa tSín." 

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Síneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Cuala CLG

Club de chuid Chumann Lúthchleas Gael atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath is ea **Cuala**. Sa bhliain 1974, bhí Dalkey Mitchells agus Cuala Casements cónasctha le chéile chun CLG Cuala a bhunú.

## Imreoirí Cáiliúla
* Mick Holden

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna CLG i gContae Átha Cliath
Michael Darragh MacAuley

Is imreoir peil Ghaelaigh **Michael Darragh Macauley**. Imríonn sé le Baile Átha Cliath agus Ballyboden. Bhuaigh sé Craobh Shinsear Peile Átha Cliath le Ballyboden i 2009. D'imir sé a chéad chluiche le Baile Átha Cliath in éadan Loch Garman sa chéad bhabhta de Chorn Uí Bhroin i 2010. Bhí MacAuley ar fhoireann Bhaile Átha Cliath nuair a bhain siad Craobh Laighean i 2012, 2013, 2014, 2015 agus 2016. Bronnadh 'allstar' air i 2011 agus 2013.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Craobh Sinsear Iomána Bhaile Átha Cliath

'Séard is **Craobh Shinsear Iomána Átha Cliath** ann ná comórtas de chuid CLG idir na clubanna sinsir i gContae Átha Cliath. Bhain CLG Baile Buadáin Naomh Éanna an comórtas is déanaí i 2009 i bPáirc Pharnell.

## Buaiteoirí

Bhí St Columba's agus St Agnes Football Club cónasctha le chéile mar Crumlin.

Catagóir:Craobhacha iomána
Catagóir:CLG Chontae Bhaile Átha Cliath
Sliabh gCuillinn

Is é **Sliabh gCuillinn** ()  (573 méadar) an sliabh is airde i gContae Ard Mhacha. Tá sé suite i gcroílár Shléibhe Cuillinn nó 'Fáinne Cnoc Shliabh gCuillinn'. Tá ról suntasach i miotaseolaíocht agus stair an cheantair máguaird aige agus is gné thiarnasa é os cionn na tuaithe timpeall air, ag tairiscint radharcanna chomh fada amach le Chonnacht agus Bá Bhaile Átha Cliath nuair a bhíonn aimsir fhabhrach ann.

## Gnéithe dromchla
Is éard is Sliabh gCuillinn ann ná hiarsma creimithe de thírdhreach bolcánach Pailéicéineach. Tá sé timpeallaithe le 'dingeán fáinneach'. Bhí Sliabh gCuillinn múnlaithe le hoighriú agus taispeánann sé 'creig is earr', gné oighriúcháin chlasaiceach. Tá an 'earr' ag síneadh i dtreo ó dheas, ag críochnú ag Dromainn Tí.

Tá dhá charn ar bharr na sléibhe ar an dá thaobh den loch - tá an ceann Tuaiscirteach ar thulach chiorclach de chlocha beagnach 40 troigh ar trastomhas, an am céanna is tuama mór pasáiste é an ceann Deiscirteach atá caomhnaithe go maith, agus an tuama is airde fós a fuarthas in Éirinn.

Bíonn cuid mhaith de dhromchla Shliabh gCuillinn clúdaithe le foraois, fraoch, agus clocha agus 612 heicteár de fraochmhá thirim ar an sliabh ainmnithe mar Limistéar Speisialta Caomhnaithe, Limistéar Íogair Comhshaoil, agus Limistéar Sáráilleachta Nádúrtha. I mí Iúil 2006, scriosadh roinnt réimsí aitinn i ndóiteán a d'fhéadfadh a bheith tosaithe d'aon turas.

Is féidir rianta fós le feiceáil ar ithir bhocht an tsliabhe den fheirmeoireacht san chianaimsir chomh maith le fianaise na cairéalachta. Sa lá atá inniu ní úsáidtear Sliabh gCuillinn mórán le haghaidh táirgeadh eacnamaíoch ach tá tóir air ag cuairteoirí agus lucht na fálróide toisc go bhfuil bóthar sciamhach rochtana suas go dtí thart ar leath den sliabh agus tá seanchosán fós ann a cheadaíonn rochtain éasca go dtí an mullach. Tá Dromainn Tí, an Mullach Bán, Lios Liath, Foirceal agus an Mhaigh sa chúlchríoch chóngarach.

## Miotaseolaíocht
Bíonn Sliabh gCuillinn páirteach san dán eipiciúil 'Táin Bó Cuailnge'. Moltar freisin go raibh Cú Chulainn ina chónaí sa cheantar nuair a bhí sé ina leanbh.

## Naisc sheachtracha
* Slieve Gullion forest park 
* Slieve Gullion, Co. Armagh: A mythical mountain with two cairns on the summit

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Catagóir:Tíreolaíocht Uladh
Edith Cavell

Rugadh **Edith Louisa Cavell** an 4 Nollaig 1865 in Swardeston, Norfolk Shasana agus chuir scuad lámhaigh chun báis í an 12 Deireadh Fómhair 1915 sa Bhruiséil. Banaltra Shasanach a bhí inti, a chabhraigh le breis is 200 príosúnaigh cogaidh, ó Shasana, ón bhFrainc agus ón mBeilg, éalú go dtí an Ísiltír neodrach. Ghabh na Gearmánaigh an 5 Deireadh Fómhair 1915 í, agus dhaor chun báis í mar spíodóir agus as "coir a dhein dochar d'fhórsaí armtha na Gearmáine" ("Verbrechens zum Schaden für die deutschen Streitkräfte“). 

Bhí tionchar ag a bás ar Éirinn: cáineadh na Gearmánaigh chomh mór sin i Sasana, as bean a chur chun báis, gur dheacair dóibh féin an Chúntaois Constance Markiewicz a chur chun báis as a páirt in Éirí Amach na Cásca sa bhliain 1916, sé mhí tar éis bhás Edith Cavell.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1865
Catagóir:Básanna i 1915
Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda
Catagóir:Banaltraí
Catagóir:Daoine curtha chun báis
Catagóir:Eaglais Shasana
Catagóir:Mná
Catagóir:Naoimh Sasanacha
Coill Eafráím

[thumb|An Bás Absalom le [Gustave Dore]]

Fadó, de réir an sean-tiomna, i g**Coill Eafráím**, bhí cath idir airm an rí Dáibhí agus airm Absalom, mac leis. Fuair Absalom bás (2 Samúéil, 18:6, 8) nuair a rinne sé iarracht éalú ar asal. Bhí fir Dháibhí ar a thóir nuair a bhuail sé in aghaidh géag crainne agus bhí a cheann greamaithe i gcraobh. Bhí Coill Eafráím suite in aice le Mahanéim, in oirthear na Iordáine. Cuid den choill ollmhór, Gileágéaged, ab ea í, áit a raibh go leor Iosraeilítigh lonnaithe.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:An Iordáin
Catagóir:Sean-Tiomna
Valery Leontiev

Is amhránaí popcheoil ón An Rúis é **Valery Leontiev** (Rúisis: *Валерий Леонтьев*; seanainm: *Валерий Яковлевич Леонтьев*, Valery Yakovlevich Leontiev). Rugadh sa bhliain 1949 in Ust-Usa, Poblacht Choimí é. Tá clú air mar dhuine de na healaíontóirí is suntasaí atá ag seinnt ceoil sa Rúis sa lá atá inniu ann. Le linn a shaoil chruthaithigh fhada, tá níos mó ná 30 albam eisithe aige, agus díoladh níos mó ná milliún cóip de go leor acu.

## Dioscliosta
### Albaim stiúideo
* 1983 — «Муза»
* 1984 — «Диалог» 
* 1984 — «Премьера». 
* 1986 — «Дискоклуб 16(Б)» 
* 1986 — «Бархатный сезон» . 
* 1987 — «Valeri LEONTJEV»
* 1988 — «Я — просто певец»
* 1990 — «Дело вкуса»
* 1990 — «Грешный путь» 
* 1993 — «Ночь» 
* 1993 — «Последний вечер»
* 1993 — «Полнолуние». 
* 1994 — «Прикоснись» 
* 1994 — «У ворот Господних»
* 1995 — «Там, в сентябре. The best of Leontiev» 
* 1995 — «По дороге в Голливуд»
* 1997 — «Санта-Барбара»
* 1999 — «Канатный плясун» 
* 1999 — «Каждый хочет любить»
* 2001 — «Августин»
* 2003 — «Кленовый лист» 
* 2004 — «Ночной звонок» 
* 2005 — «…падаю в небеса»
* 2008 — «Сольный концерт в ГЦКЗ» *(DVD)*
* 2009 — «Годы странствий»

## Tagairtí

## Naisc
* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Ceoltóirí Rúiseacha
Catagóir:Daoine beo
Partido Liberal Colombiano

Ceann amháin den dá pháirtí polaitíochta traidisiúnta sa Cholóim is ea **El Partido Liberal Colombiano** (Gaeilge: *Páirtí Liobrálach na Colóime*), a bunaíodh sa bhliain 1848 bunaithe ar smaointe an Ghinearáil Francisco de Paula Santander.

Catagóir:Páirtithe polaitíochta
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1948
Poznań

Is cathair í **Poznań** atá suite ar abhainn Warta in iarthar na Polainne. Tá 550,000 duine ina gcónaí inti agus í mar an cúigiú cathair is mó sa tír. Tá sí ar cheann de na cathracha is sine freisin agus tá sí an-tábhachtach i leith stair stát na Polainne.

Ar feadh na gcéadta bliain roimh theacht na Críostaíochta chun na tíre, ba í Poznań croílár polaitiúil agus cultúrtha na bPolannach. Ba é Mieszko I chéad Rí stairiúil na bPolannach agus bhí ceanncheathrú aige i bPoznań. Baisteadh é sa bhliain 966, agus b'fhéidir gur tharla an baiste i bPoznań chomh maith. I ndiaidh a bhaiste cuireadh tús le tógadh Ardeaglais Poznań (an chéad cheann sa tír). Nuair a fuair na ríthe luatha seo bás cuireadh iad san Ardeaglais (Mieszko I, Boleslaus I, Mieszko II, Casimir I, agus níos déanaí: Rí Przemysł I agus Przemysł II). 

Catagóir:Cathracha sa Pholainn
Pápa Pól IV

Ba é **Pól IV** (28 Meitheamh, 1476 – 18 Lúnasa, 1559) an pápa ar an Eaglais Chaitliceach idir 1555 agus 1559.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1476
Catagóir:Básanna i 1559
Catagóir:An Chúistiúnacht
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Pápaí Iodálacha
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Róisín Dubh

Amhrán ón 16ú haois is ea ***Róisín Dubh*** ina ndéantar ionannú idir Éire agus leannán an fhile.

## Liricí
:A Róisín ná bíodh brón ort fé'r éirigh dhuit:
:Tá na bráithre 'teacht thar sáile 's iad ag triall ar muir,
:Tiocfaidh do phardún ón bPápa is ón Róimh anoir
:'S ní spárálfar fíon Spáinneach ar mo Róisín Dubh.

:Is fada an réim a léig mé léi ó inné 'dtí inniu,
:Trasna sléibhte go ndeachas léi, fé sheolta ar muir;
:An Éirne is chaith mé 'léim í, cé gur mór é an sruth;
:'S bhí ceol téad ar gach taobh díom is mo Róisín Dubh.

:Mhairbh tú mé, a bhrídeach, is nárbh fhearrde dhuit,
:Is go bhfuil m'anam istigh i ngean ort 's ní inné ná inniu;
:D'fhág tú lag anbhfann mé i ngné is i gcruth-
:Ná feall orm is mé i ngean ort, a Róisín Dubh.

:Shiubhalfainn féin an drúcht leat is fásaigh ghuirt,
:Mar shúil go bhfaighinn rún uait nó páirt dem thoil.
:A chraoibhín chumhra, gheallais domhsa go raibh grá agat dom
:-'S gurab í fíor-scoth na Mumhan í, mo Róisín Dubh.

:Dá mbeadh seisreach agam threabhfainn in aghaidh na gcnoc,
:is dhéanfainn soiscéal i lár an aifrinn do mo Róisín Dubh,
:bhéarfainn póg don chailín óg a bhéarfadh a hóighe dhom,
:is dhéanfainn cleas ar chúl an leasa le mo Róisín Dubh.

:Beidh an Éirne 'na tuiltibh tréana is réabfar cnoic,
:Beidh an fharraige 'na tonntaibh dearga is doirtfear fuil,
:Beidh gach gleann sléibhe ar fud éireann is móinte ar crith,
:Lá éigin sul a n-éagfaidh mo Róisín Dubh.

Catagóir:Amhráin Ghaeilge
Suojeluskunta

Is éard a bhí i gceist le **Suojeluskunta** ("Cór Cosanta") ná eagraíocht chosanta tíre a bhí ag obair san Fhionlainn sna blianta 1918-1944. Cineál garda náisiúnta a bhí ann. Bunaíodh na chéad "chóir chosanta" sa bhliain 1917, ach bhí siad an-difriúil le cóir chosanta na heagraíochta náisiúnta a tháinig ar an bhfód sa bhliain 1918. 

I rith na mblianta, bhí 120,000 duine sna cóir chosanta, agus ar meán bhí 90,000 duine ann. Mar sin, bhí eagraíocht náisiúnta na gcór cosanta ar an eagraíocht shaorthoilteanach ba mhó a bhí ag obair i sochaí na Fionlainne san am. Shroich an eagraíocht uasmhéid a ballra sa bhliain 1941, nuair a bhí 127,000 duine ann. I mbliain a bunaithe ní raibh ach 39,000 duine ann. Tháinig deireadh leis an eagraíocht nuair a shocraigh an Fhionlainn agus an tAontas Sóivéadach síocháin shealadach sa bhliain 1944, nó ceann de choinníollacha na síochána a bhí ann go ndíshlógfaí na Cóir Chosanta, rud a rinneadh.

Ba iad Gardaí Bána an chogaidh chathartha síol na gCór Cosanta, rud a d'fhág go raibh blas láidir polaitiúil - blas na heite deise - orthu i rith an chéad chúpla bliain i ndiaidh an chogaidh sin. Sa bhliain 1921, áfach, tháinig an Leifteanant-Choirneal Lauri Malmberg i gceannas ar Eagraíocht na gCór Cosanta, agus rinne sé a dhícheall an eagraíocht a thabhairt chun proifisiúntachta agus chun neamhpholaitiúlachta. D'éirigh leis a lán a dhéanamh lena chuid cuspóirí a bhaint amach, agus cuireadh oifigigh phroifisiúnta in áit na radacach eite deise sna heagraíochtaí réigiúnacha.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Fionlainne
Liudolf, Diúc na Sacsaine

Ba chunta Sacsanach é **Liudolf** (rugadh thart ar 805, fuair bás 12 Márta 864 nó 866), mac an chunta (Gearmáinis: Graf) Brún (Brunhart) agus a bhean chéile Gisla von Verla; thug údair diúc Oirthir na Sacsaine (Laidin: *Dux orientalis Saxonum*) agus cunta Ostfalen air níos déanaí ar aghaidh. Mhéadaigh Liudolf ar a shealúchais i oirthear na Sacsaine, agus bhí sé ina cheannaire (Dux) sa chogadh idir Rí Ludwig der Deutsche i gcoinne na Normannach agus na Slavach. Ghabh an 'Teaghlach Liudolfinger' uaidh, ar a dtugtar freisin 'Ríshliocht Otto'; is é an ball is sine atá fíoraithe.

Catagóir:Daoine a rugadh sa 9ú haois
Catagóir:An Mheánaois Luath
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine Gearmánacha
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Fir
Catagóir:Laochra
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Slavaigh

thumb|Tíortha le tromlach na ndaoine ina Slavaigh de réir eitneachaise agus ina mbíonn ar a laghad teanga náisiúnta Slavach amháin ann.

Is grúpa eitneach iad na **Slavaigh** agus is daoine Ind-Eorpacha iad. Cónaíonn siad, go príomha, i lár agus in oirthear na hEorpa. Ó thús an 6ú haois spréigh siad amach agus lonnaigh siad sa chuid is mo de Lár agus Oirthear na hEorpa agus na Balcáin. Shocraigh go leor acu níos déanaí sa tSibéir agus i Lár na hÁise nó chuaigh siad ar imirce chuig chodanna eile den domhan. Bíonn cónaí ar phobail na Slavaise i níos mó ná leath de chríoch na hEorpa.

## Féach freisin
* Teangacha Slavacha

Catagóir:Grúpaí eitneacha san Eoraip
Na Scillí

mion|clé|Scilly Isles; John Bartholomew; 1874
Oileánra san Aigéan Atlantach is ea **na Scillí** (Coirnis: *Syllan*, Béarla: *Isles of Scilly*), amach ó chósta thiar theas Chorn na Breataine. Cónaítear ar chúig cinn de na Scillí; tá isteach is amach le 2,000 duine ar fad ina gcónaí ann. Is cuid den Ríocht Aontaithe iad na hoileáin.

Ar an 22ú Deireadh Fómhair sa bhliain 1707, thit ceann de na tubáistí ba mhó i stair Chabhlach na Breataine Móire amach sna hoileáin. Briseadh ceithre long de chuid an chabhlaigh ar chladaigh na Scillí agus iad ar strae sa cheo. Cailleadh idir 1,400 agus 2,000 fear, an tAimiréal Sir Cloudesley Shovell, stiúrthóir na long, ina measc.

## Tagairtí
 

Catagóir:Sasana
Catagóir:Oileáin na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Corn na Breataine
Éire agus an Bhreatain Mhór

Is oileáin iad Éire agus an Bhreatain Mhór atá suite in iarthuaisceart na hEorpa, siar ó thuaidh amach ó chósta na mór-roinne. Is iad Éire agus an Bhreatain na hoileáin is mó ach tá breis is 6000 oileán eile san oileánra mar shampla Inse Ghall, na Scillí, Inse Shealtainn, Inse Orc, Inis Iocht agus Acaill. 315,134 km² achar iomlán na n-oileán. Tá daonra an oileánra beagnach seachtó milliún san iomlán.

Is iad na carraigeacha is sine san oileánra ná na cinn atá le fáil in iarthuaisceart na hAlban, in Éirinn agus i dtuaisceart na Breataine Bige, atá tuairim is 2,700 milliún bliain d'aois. I gcaitheamh na Ré Siolúraí d'imbhuail na réigiúin thiar thuaidh faoi na réigiúin thoir theas, a bhíodh mar chuid de mhórchríoch eile. I gcodarsnacht le formhór na n-oileánraí timpeall na cruinne, creidtear go bhfuil topagrafaíocht na n-oileán seo sách measartha sa chaoi is nach bhfuil sléibhte ná aillte fíor-arda ná aibhneacha rí-fhada ná locha ró-fhairsing le fáil ann. Éiríonn Beinn Nibheis suas go hairde de 1,344 meadar (4,409 troigh), rud a chiallaíonn nach bhfuil sí chomh hard le mórchuid sliabhraonta an domhain. Seasann Loch nEathach amach san oileánra toisc go bhfuil sé go follasach níos mó ná bunús na lochanna sna hoileáin, ach ní chlúdaíonn sé ach achar de 390 ciliméadar cearnaithe (is é sin le rá 151 míle cearnaithe). Tá aeráid mheasartha mhara le teannadh ina réaltar geimhridh shéimhe agus samhraidh theo.

mion|Na hOileáin Cheilteacha

Is í An Ríocht Aontaithe í an tír is mó ann (ina n-áirítear na ceithre réigiún; Alba, Tuaisceart Éireann, Sasana agus an Bhreatain Bheag). Lena chois sin tá spleáchais de chuid na Corónach ann freisin (mar atá Oileán Mhanann agus Oileáin Mhuir nIocht): níl siad mar chuid den Ríocht Aontaithe cé nach bhfuil neamhspleáchas iomlán acu. Is í Poblacht na hÉireann an t-aon tír eile.

## Sanasaíocht
*Ny h-Ellanyn Goaldagh* a thugtar orthu i nGaeilge Mhanann, agus *Eileanan Bhreatainn* a deirtear i nGaeilge na hAlban, agus *The Atlantic Archipelago* or *British-Irish Isles* a thugtar orthu i mBéarla. 

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin
Catagóir:Tíreolaíocht na hEorpa
Apertium

Is córas riomhaistriúcháin (nó córas aistriucháin uathoibríoch) saor é **Apertium**.

## Tagairtí

Catagóir:Aistriúchán uathoibríoch
Droichead Octávio Frias de Oliveira

Is droichead trasna an Pinheiros, cathair São Paulo é **Droichead Octávio Frias de Oliveira**.

## Tagairtí

Catagóir:An Bhrasaíl
Catagóir:Droichid
Oileáin Mhuir nIocht

deas|250px|thumb|Oileáin Mhuir nIocht
Is oileáin iad **Oileáin Mhuir nIocht** i Muir nIocht, amach ó chósta thiar na Fraince. *Eileanan a' Chaolais* a thugtar orthu i nGaeilge na hAlban. *Channel Islands* a deirtear as Béarla, *Îles d'la Manche* i Normannais, *Îles Anglo-Normandes* nó *Îles de la Manche* i bhFraincis. 194 km² achar iomlán na n-oileán. 158,000 duine an daonra. Is iad Geirsí agus Geansaí na príomhoileáin.

Catagóir:Oileáin na Ríochta Aontaithe
Anton Graff

Bhí **Anton Graff** ina phortráidí oirirc Eilvéiseach (rugadh 18 Samhain 1736, fuair bás 22 Meitheamh 1813) agus ba é an portráidí ba thábhachtaí de chuid an ama sin. Tháinig thart ar 2,000 dá chuid saothar slán. 

## Saol
Ba mhac é le Hans Ullrich Graff a bhí ina cheardaí agus Barbara Graff geb. Koller. Rugadh é san Eilvéis i gcathair Winterthur. Rinne sé staidéar ar phéintéireacht sa scoil ealaíne logánta (Gearmáinis: *die Zeichenschule*) faoi Johann Ulrich Schellenberg. Ina dhiaidh sin chaith sé bliain mar phrintíseach i gcathair Augsburg. Dhírigh sé ar phéintéireacht na bportráidí den chuid is mó.

## Tagairtí

Catagóir:Péintéirí Eilvéiseacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1736
Catagóir:Básanna i 1813
Benoît Mandelbrot

B'eolaí agus matamaiticeoir é **Benoît Mandelbrot** (20 Samhain 1924 – 14 Deireadh Fómhair 2010) a chuir go mór le geoiméadracht na gcodach. Ba thábhachtach a leabhar *The Fractal Geometry of Nature* (Geoiméadracht Chodach an Nádúir, 1982) i léiriú fheidhmeanna na gcodach i bhfeiniméin nádúrtha. Tugadh a ainm ar thacar ar leith uimhreacha coimpléascacha a ghineann cineál ar leith codach (*tacar Mandelbrot*) atá an-tarraingteach ó thaobh radhairc de, agus mar sin, an-choitianta ó na 1980idí.

## Tagairtí

Catagóir:Matamaiticeoirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1924
Catagóir:Básanna in 2010
Príomh-Bhreitheamh na hÉireann

Is é **Príomh-Bhreitheamh na hÉireann** uachtarán na Cúirte Uachtaraí .

Is ball don Coimisiún na hUachtaránachta ná an Príomh-Bhreitheamh nuair a bhíonn an t-Uachtarán na hÉireann faoi éagumas, no nuair a bhíonn an post folamh.

## Tagairtí

Catagóir:Cúirteanna na hÉireann
Giúdaigh Aisceanazaíocha

mion|clé|Críostaithe agus Giúdaigh, 15ú haois sa Ghearmáin. Na Giúdaigh (ar dheis) ag caitheamh 'Hataí na nGiúdach', a bhí riachtanach le haghaidh na nGiúdach.
Is éard is na **Giúdaigh Aisceanazaíocha** ann ná (Eabhrais: אַשְׁכֲּנָזִים, fuaimnithe: [aʃkənazim ˌ], uimhir uatha: [ˌ aʃkənazi]; freisin יְהוּדֵי אַשְׁכֲּנָז, Yehudei Ashkenaz, "Giúdaigh na nAshkenaz"), na Giúdaigh de shliocht phobail na nGiúdach meánaoiseach a bhí lonnaithe le taobh na Réine sa Ghearmáin ó an Alsáis sa deisceart go dtí Dúiche na Réine sa tuaisceart. 

San mheánaoise thug na Giúdaigh *Aisceanaz* ar an réigiún cois na Réine ar dtús báire agus ar an gcaoi sin, ar an nGearmáin uilig ina dhiaidh. Dá bhrí sin, is ionann "Aisceanásaíoch" nó "Giúdach Aisceanazaíoch" agus "Giúdach Gearmánach"
Níos déanaí ar aghaidh, glaodh Aicseanásígh ar na Giúdaigh as Iarthair agus Lár na hEorpa toisc go raibh príomhionaid foghlama na nGiúdach suite sa Ghearmáin. Tugtar "Aisceanaz" ar phatrarc Iafethach freisin ar Thábla na Náisiún (Geineasas 10).

upright|thumb|left|Aisceanazaíoch sa Ghearmáin (16ú haois) le marc buí sainordaitheach na nGiúdach ar a fhallaing. Iompraíonn sé mála airgid agus snáitheanna gairleoga - siombailí a d'úsáidtí go coitianta ar íomhánna na nGiúdach.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Giúdachas
An Sealad Pailéicéineach

Is é **an Sealad Pailéicéineach** an sealad geolaíoch ó 65.5 (± 0.3) milliún bliain ó shin go dtí 56.0 (± 0.2) milliún bliain ó shin.

Is é an chéad sealad den Tréimhse Phailéigéineach sa Ré Chaenasóch é. Mar aon leis an chuid is mó de na tréimhsí geolaíocha eile níos sine, tá na strataim a shainmhíníonn tús agus deireadh an tsealaid sainaitheanta go maith, ach tá dáta dheireadh an tsealaid fós éiginnte.

Lean an Sealad Pailéicéineach go díreach tar éis an olldíothú, an teagmhas díobhaidh a tharla ag deireadh an Chailcigh, ar a dtugtar *an teorainn CT* (Cailceach - Treasach), an marc tagartha le haghaidh díobhadh na ndineasár (ach amháin a shliocht, na héin nua-aimseartha) agus go leor fásra agus ainmhithe eile.

## Sanasaíocht
Bhain an pailéaluibheolaí agus geolaí Francach Wilhelm Philipp Schimper úsáid as an bhfocal "Paléocène" den chéad uair sa bhliain 1874 agus é ag déanamh cur síos ar thaiscí in aice le Páras.

Is meascán portmanta é an téarma "Paléocène" den Sean-Ghréigis *palaios* (παλαιός) a chiallaíonn "sean", *eos* (ἠώς) a chiallaíonn "breacadh an lae", agus *kainos* (καινός) a chiallaíonn "nua" nó "le déanaí", toisc gur tháinig beatha nua-aimseartha chun cinn sa sealad seo.

## Tagairtí

Catagóir:Réamhstair
Pailéicéineach
Jackie Mac Donncha

Scríbhneoir Éireannach is ea **Jackie Mac Donncha**. Rugadh i gCill Chiaráin i gConamara é sa bhliain 1946. Tá Gaeilge aige ó dhúchas. Ba as Cill Chiaráin do mháthair Jackie agus ba as an gceantar céanna dá athair. 

Sa bhliain 1990 a chuaigh sé i mbun na scríbhneoireachta den chéad uair le linn dó a bheith ag baile. Mar chaitheamh aimsire a tharraing sé an scríbhneoireacht chuige i dtús ama. Níorbh fhada gur léir go raibh bua ar leith aige, áfach. D’fhoilsigh Cló Iar-Chonnachta cnuasach filíochta dar teideal *Gaineamh Séidte* sa bhliain 2003. Chuir an Dochtúir Gearóid Denvir, Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, síos air mar "fhile fuinte, forbartha, lánfhileata". Bhain gearrscéal de chuid Mhic Dhonncha amach an phríomhdhuais sa chomórtas "Nuascéalaíocht" a d’eagraigh an páipéar Foinse. Tá sé i measc na scéalta a d'fhoilsigh Cló Iar-Chonnachta sa leabhar *Nuascéalaíocht*. 'Aileach' (2010), novella, CIC, Bróga Johnny Thomáis (2012), cnuasach gearrscéalta, CIC. Bhain an leabhar gearrscéalta an phríomhdhuais i gcomórtas litríochta Chló Iar-Chonnacht 2012. D'fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht an leabhar An Mianadóir sa bhliain 2015.

Ghnóthaigh an cartún *Cúilín Dualach* atá bunaithe ar ghearrscéal dá chuid, gradam I.F.T.A. amach sa bhliain 2005. Bhain sé gradam ag Féilte náisiúnta san Iodáil agus sa Spáinn, agus gradam ag an bhFéile Scannán Ceilteach sa Bhreatain Bheag sa bhliain 2006. *Cartoon Saloon* a rinne an bheochan, agus léiríodh i gcomhar le Sonta é. Bhí TG4 agus Bord Scannán na hÉireann ina n-urraitheoirí air, faoin scéim "Oscailt", de chuid TG4.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iorras Aithneach
Rita Kelly

Is scríbhneoir Éireannach í **Rita Kelly**.

## Saol
Saolaíodh Rita Kelly i nGaillimh sa bhliain 1953, an duine ba shine de thriúr. Phós sí Eoghan Ó Tuairisc, nach maireann. Bhí sí ina scríbhneoir lánaimseartha ó 1972 go 1980. Ina dhiaidh sin ghlac sí post mar bhainisteoir ar chomhlacht foraoiseachta. Tar éis di ocht mbliana a chaitheamh sa phost sin d'fhill sí ar an scríbhneoireacht lánaimseartha, agus chaith sí le tréimhsí múinteoireachta i scoileanna, i gcoláistí agus i bpríosúin chomh maith. Bhí sí ina Scríbhneoir Cónaitheach i gCo. Laoise is i gCo. an Chabháin ar feadh tamaill. Scríobhann sí sa Ghaeilge agus sa Bhéarla. 

## Saothair
### Filíocht
**Turas go Bun na Spéire* (Cló Iar-Chonnachta, 2009)
* *Travelling West* (Arlen House, 2000)
* *Fare Well: Beir Beannacht* (Attic Press, 1990)
* *An Bealach Éadóigh* (Coiscéim, 1984)
* *Dialann sa Díseart* (Coiscéim, 1981) [i gcomhar le hEoghan ó Tuairisc]

### Prós
* *Kelly reads Bewick* (Arlen House, 2001)
* *Gearrscéalta The Whispering Arch and other stories* (Arlen House, 1986)

### Eagarthóireacht
* Poetry Broadsheet, Kilkenny (2002)
* Cavan Anthology (2000)
* Dánta - Waterford Institute of Technology (2004)
* From here to the horizon: Laois anthology (Comhairle Contae Laoise, 1999)
* Carlow Anthology (1997)
* Carlow Anthology (1996)
* Poetry Ireland Review No. 13 (1984) [i gcomhpháirt le Conleth Ellis]
* Éigse Carlow Journal & Anthology (1979)

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Filí na hÉireann
The Script

Is grúpa rac-cheoil é **The Script** ó Bhaile Átha Cliath. Bunaíodh “The Script” sa bhliain 2001. Tá triúr sa ghrúpa, is iad Danny O' Donoghue, Mark Sheehan agus Glen Power. Bhuail Danny le Mark i gclub oíche. Bhí suim ag Danny sa cheol céanna le Mark. Bhí Danny agus Mark i ngrúpa eile roimh “The Script”. “MyTown” an t-ainm a bhí ar an ngrúpa. Bhí Danny agus Mark ag seinnt le “MyTown” ó 1996 go 2001.

## Cúlra agus Tinfeadh
Bhí “U2”, “The Police”, “The Neptunes”, “Timbaland” agus “Van Morrison” mar thionchair orthu. Sheinn “The Script” an t-amhrán “We Cry” ar “BalconyTv”, i mBaile Átha Cliath, i mí Meán Fómhair 2007. Bhí an t-ámhran ag uimhir a 15 ar na cairteanna ceoil i Sasana agus uimhir a naoi sna cairteanna ceoil in Éirinn. Sheol siad an t-ámhran “The Man Who Can't Be Moved” bliain tar éis “We Cry” i mí Meán Fómhair 2008. Bhí an t-ámhran ag uimhir a dó sna cairteanna ceoil i Sasana, in Éirinn agus sa Danmhairg. Sheol siad a gcéad albam sa bhliain chéanna. Sheinn The Script le Paul McCartney agus U2 nuair a bhí siad ar chamchuairt sa bhliain 2009. Bhuaigh siad trí dhuais ceoil sa bhliain chéanna.

## An Dara Albam
Sheol siad a dara halbam i Meán Fómhair 2010. Tá an t-albam ag uimhir a haon sna cairteanna in Éirnn agus i Sasana anois. Ar Dé hAoine, 25ú Meán Fómhair, chuaigh ticéid cheolchoirme ar díol agus díoladh amach i dtri nóiméad iad. Beidh “The Script” ag dul ar chamcuairt i Meiriceá i nDeireadh Fómhair. Scríobh The Script amhrán le haghaidh Leona Lewis freisin.

## Dioscliosta
* *[[The Script (albam)|The Script]]* (2008)
* *[[Science & Faith]]* (2010)
* *[[3 (The Script albam)|#3]]* (2012)
* *[[No Sound Without Silence]]* (2014)
* *[[Freedom Child]]* (2017)

## Camchuairteanna
* 2010-2011: *[[Science & Faith Tour]]*
* 2012-2013: *[[3 World Tour]]*
* 2015: *[[No Sound Without Silence Tour]]*
* 2017-2018: "Freedom Child Tour"

## Scannáin
* *Homecoming: Live at the Aviva Stadium, Dublin*

## Naisc
* Thescriptmusic.com - Suíomh oifigiúil

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Enoch Powell

Ollamh, polaiteoir caomhach Sasanach, agus briogáidire airm na Breataine ab ea **John Enoch Powell** (16 Meitheamh 1912 i Stechford, Birmingham - 8 Feabhra 1998 i Londain). Bhí sé ina bhall den Pháirtí Coimeádach agus de Pháirtí Aontachtach Uladh.  
clé|mion|1987|398x398px

## Saol
Ba as an Bhreatain Bheag a thuismitheoirí. 

Sa bhliain 1968, thug Powell aitheasc faoi ‘Aibhneacha Fola’.Tugadh bata is bóthar dó mar urlabhraí an bhinse tosaigh, ach d'fhan sé mar bhall den Pháirtí Coimeádach go dtí 1974.

I mí Dheireadh Fómhair 1974, fuair Powell dídean sa Pháirtí Aontachtach Uladh, agus na dilseoirí úd ag cur síos air mar fháidh. Toghadh Powell mar MP sa Dún Theas don chéad uair.

 

Sa bhliain 1987, bhain Eddie McGrady den SDLPsuíochán an Dún Theas de Enoch Powell, an sean-chaomhach frith-inimirce a bhí ina fheisire don UUP ó 1974.

## Féach freisin

* An Dún Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1912
Catagóir:Básanna i 1998
Catagóir:Airí rialtais
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:An Dún Theas (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Baill Pháirtí Aontachtach Uladh
Catagóir:Daoine as Birmingham
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha
Catagóir:Scoláirí
Catagóir:Teangeolaithe Sasanacha
Catagóir:Wolverhampton
Lynyrd Skynyrd

mion|clé|Lynyrd Skynyrd
Is banna rac-cheoil as deisceart na Stát Aontaithe é **Lynyrd Skynyrd.** Agus iad ar an bhfód ó na 1960idí i leith, tá dlúthbhaint acu ina ndearcadh agus a gcuid ceoil le muintir an deiscirt sa tír seo. I measc na rianta is mó dá gcuid ná *Free Bird* agus *Sweet Home Alabama*.

Agus iad i mbarr a réimse, cailleadh triúr de bhunhaill an ghrúpa - Ronnie Van Zant, Steve Gaines agus a dheartháir Cassie Gaines i dtuairt eitleáin sa bhliain 1977.

Tháinig siad ar ais le chéile sa bhliain 1987 agus tá siad ag ceol ar fud an domhain fós, cé nach bhfuil ach duine dá bunbhaill fágtha.

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Meiriceánacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1964
Beairtle Ó Conaire

Is scríbhneoir Éireannach é **Beairtle Ó Conaire**. Úsáideann sé an t-ainm cleite **Colm Ó Nia** uaireanta. As Ros Muc dó. 

Is iomaí duais scríbhneoireachta atá buaite Ó Conaire. Tá úrscéal amháin, *Fonn na Fola*, foilsithe aige, mar aon le trí chnuasach gearrscéalta, *An Fête agus Scéalta Eile*, *Marilyn Monroe i mBaile an Ghoirt* agus *Lár an Domhain*. Ghnóthaigh sé Duais an Oireachtais faoi dhó as a úrscéal *Fonn na Fola* sa bhliain 2004 agus as an gcnuasach *Lár an Domhain* i 2006. 

## Leabharliosta
*Lár an Domhain*, cnuasach gearrscéalta, Leabhar Breac, 2008

*Fonn na Fola*, úrscéal, Cló Iar-Chonnachta, 2004

*Marilyn Monroe i mBaile an Ghoirt*, cnuasach gearrscéalta, 1999

*An Fete agus Scéalta Eile*, cnuasach gearrscéalta, Cló Chois Fharraige, 1984

Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Daithí Ó Muirí

Scríbhneoir Gaeilge is ea **Daithí Ó Muirí**. Rugadh é i gContae Mhuineacháin ach anois tá sé ina chónaí i gCois Fharraige.

Tá ceithre bhailiúchán de ghearrscéalta foilsithe ag Ó Muirí agus saothar níos faide dar teideal *Ré*.  Thug Comhairle Ealaíon na hÉireann sparántacht €10,000 dó le cuidiú leis leanúint den scríbhneoireacht. Ghnóthaigh an bailiúchán *Cogaí* Gradam Litríochta Chló Iar-Chonnachta sa bhliain 2001, agus mhaígh na moltóirí go raibh an saothar “thar barr”.

Tá moladh tugtha dá shaothar as greantacht na stíle agus as an mblas neamhshaolta atá air. Tá sé curtha ina leith gur saghas réalachas draíochta atá á chleachtadh aige, loighic na dtaibhreamh i limistéir choimhthíocha. Is féidir le daoine eitilt ina chuid scéalta agus teacht trasna ar rudaí nach bhfuil ann. Bíonn scéala achrainn ann i gcónaí, scéala a chuireann domhan iomlán eile i gcuimhne dúinn.

## Saothair

* *Seacht Lá na Díleann*. Cló Iar-Chonnacht Teo 2013.

* *Ré*. Cló Iar-Chonnacht Teo 2012.

* *Ceolta*. Cló Iar-Chonnacht Teo 2006.

* *Cogaí*. Cló Iar-Chonnacht Teo 2002.

* *Uaigheanna agus Scéalta Eile*. Cló Iar-Chonnacht Teo 2002.

## Nótaí

Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Réalachas draíochta
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Seán Ó Curraoin

Is gearrscéalaí agus file Éireannach é **Seán Ó Curraoin**. Saolaíodh i mBearna, i gCois Fharraige, é. Tá gearrscéalta, filíocht, beathaisnéis ar Mháirtín Ó Cadhain, agus bailiúchán scéalta agus seanchais óna cheantar dúchais foilsithe aige. Is aistritheoir é freisin.
 
## Leabharliosta
* *Boscaí*. Cnuasach gearrscéalta, 2003
* *Iascairín Chloch na Cora*. Scéalta agus seanchas, 2000
* *De Ghlaschloch an Oileáin*. Beathaisnéis, (Ó Curraoin & an tSr Bosco Costigan), 1987
* *Tinte Sionnaigh*. Gearrscéalta, 1985
* *Beairtle*. Filíocht, 1985
* *Soilse ar na Dumhachannaí*. Filíocht, 1985

Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Beathaisnéisithe
Catagóir:Filí na hÉireann
Micheál Ó Cuaig

File agus amhránaí Éireannach é **Micheál Ó Cuaig**. In Aill na Brún, Cill Chiaráin, Conamara, a rugadh é sa bhliain 1950. Bhain sé clú amach mar fhile lena chéad chnuasach, *Uchtóga*, i 1985, agus d'fhoilsigh sé an dara cnuasach filíochta ó shin, *Clocha Reatha*. Tá clú nach beag air mar amhránaí sean-nóis freisin, agus eisean atá i mbun Chomóradh Joe Éinniú, féile sean-nóis a reáchtáiltear i gCarna gach bliain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Amhránaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iorras Aithneach
Gallach i mbéal báis

Is éard is ***An Gallach i mbéal báis*** ann ná cóip sean-Rómhánach déanta as marmar, de dhealbh Heilléanaíoch atá caillte anois, gur síleadh go raibh forgníomhaithe i gcré-umha, a bhí coimisiúnaithe am éigin idir 230 agus 220 RC ag Atalas I na Péargamoine (Sean-Ghréigis: Πέργαμον nó Πέργαμος), i gcuimhne ar an bhua a bhain sé amach ar na Galátaigh san Áise Bheag.
Tá ainm an dealbhóra bhunaidh anaithnid, ach tá tuairim ann gurb é Epigonus dealbhóir cúirte le linn réimis Attalus I, a bhí freagrach as.

Léiríonn an dealbh Ceilteach ag fáil bháis le réalachas suntasach, go háirithe san aghaidh, a d'fhéadfadh a bheith péinteáilte. Tá sé léirithe mar laoch Gallach le ghnáth stíl ghruaige croiméal Gallach. Fíor nocht atá ann ach amháin le torc muiníl. Tá sé ag luí ar a sciath tite agus a chlaíomh agus ábhair eile in aice leis.

## Féach freisin

* Péargamon
* Galátaigh

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Dealbha
Catagóir:Poblacht Rómhánach
Liam Mac Uistín

B'úrscéalaí agus drámadóir Éireannach é **Liam Mac Uistín** (1938–2018). Scríobh sé go leor leabhar, agus d'úsáid sé idir Ghaeilge agus Bhéarla ina chuid scríbhneoireachta. Tá aistriúcháin ar chuid mhaith dá shaothar ar fáil i dteangacha eile freisin. Bhí sé ina chónaí i mBaile Átha Buí i gContae na Mí.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Nainfheadán carbóin

thumb|Beochan Kohlenstoffnanoroehre
Is éard is **nainfheadán carbóin** (ar a dtugtar 'feadán Bucky') ann ná foirm nó allatróp den mhóilín carbón le nanastruchtúr sorcóireach. Bhí nanafeadáin tógtha le cóimheas fad-go-leithead de suas le 132,000,000:1, atá i bhfad níos mó ná aon ábhar eile. Tá airíonna núíosacha ag na móilíní carbóin sorcóireacha seo a bhféadfadh feidhm thionsclaíoch a bheitha acu sa nanaitheicneolaíocht, leictreonaic, optaic, agus réimsí eile den eolaíocht ábhar, chomh maith le húsáidí i réimsí na hailtireachta.

Catagóir:Nanaitheicneolaíocht
Catagóir:Carbón
Máirtín Ó Corrbuí

Ba scríbhneoir é **Máirtín Ó Corrbuí**, a rugadh láimh leis an Aonach i gContae Thiobraid Árann sa bhliain 1912. Tar éis dó tamall de bhlianta a chaitheamh i bpost múinteoireachta i gContae Luimnigh, d'aistrigh sé go Baile Átha Cliath. D'fhoilsigh sé breis agus tríocha leabhar. Bhí aithne air mar scríbhneoir staire agus mar scríbhneoir do dhéagóirí. Fuair sé bás sa bhliain 2002.

## Naisc sheachtracha
* Máirtín Ó Corrbuí 

## DUAISEANNA CHLUB LEABHAR NA SÓISEAR 1968/1969

Tá na duaiseanna seo á dtairiscint ar bhunleabhair (20-30,000 focal) a scríobhfar d'óg léitheoirí na Gaeilge, buachaillí agus nó cailíní (14-17 bliana d'aois). Tá an comórtas seo roinnte ina dhá chuid : (i) Mion-úrscéalta. Céad duais, £75 ; dara duais, £15. (ii) Ábhar eile, seachas mion-úrscéalta. Céad duais, £75 ; dara duais, £15. 

Roinn (i) Duais Aitheantais, £45 : Róisín Nic Dhonnchadha. 25 Bóthar Glas Árd, Baile Átha Cliath, 6. ("Maidhc sa Danmhairg").
Roinn (ii) Duais Aitheantais, £45 : Máirtín Ó Corrbuí, Páilís Chaonraí, Co. Luimnigh. ("An Bheach").

Moltóirí: Caoimhín Ó Marcaigh, M.A., agus Conchubhar Rónáin, M.A. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Veikko Huovinen

Scríbhneoir Fionlannach a bhí i **Veikko Johannes Huovinen** a rugadh i Simo, in iardheisceart na Laplainne Fionlannaí, ar an 7 Bealtaine 1929 agus a fuair bás i Sotkamo ar an 4 Deireadh Fómhair 2009. 

Nuair a bhí sé ina leanbh leathbhliana, d'aistrigh a mhuintir go Sotkamo in Kainuu (an réigiún timpeall ar chathair Kajaani), áit ar chaith Veikko an chuid ba mhó dá shaol ina dhiaidh sin. Bhí féith na scéalaíochta ann ó laethanta a chéad óige. Go gairid roimh dheireadh an chogaidh, chuaigh sé sna fórsaí frith-aerárthaí dá dheoin féin, agus nuair a tháinig deireadh leis an gcogadh, d'fhill sé ar an scoil leis an ardteastas a bhaint amach. Bhain sé amach céim san fhoraoiseacht in Ollscoil Heilsincí sa bhliain 1952, agus ina dhiaidh sin, chuaigh sé ar ais go Sotkamo le ceird an fhoraoiseora a chleachtadh ansin. Sa bhliain 1956, d'éirigh sé as an bhforaoiseacht le dul le scríbhneoireacht go lánaimseartha. 

D'fhoilsigh sé an chéad leabhar sa bhliain 1950 - *Hirri*. Gearrscéalta a bhí ann, agus fuair an bailiúchán moladh ó na léirmheastóirí, nó d'aithin siad go raibh Huovinen in ann cur síos úr, greannmhar a thabhairt ar shaol na gcúlriasc agus ar na carachtair neamhghnácha a raibh cónaí orthu i gcoillte an tuaiscirt. Sa bhliain 1952 tháinig an t-úrscéal *Havukka-ahon ajattelija* i gcló - "An Domhainsmaointeoir ó Havukka-aho" - agus ba é an leabhar seo a thabhaigh a chlú don údar. 

Catagóir:Scríbhneoirí Fionlannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2009