open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roberta Leigh

Scríbhneoir, ealaíontóir, colúnaí agus léiritheoir teilifíse Briotanach ab ea **Roberta Leigh** (22 Nollaig 1926 - 19 Nollaig 2014). Rugadh i Londain, Sasana í. Scríobh sí breis is 150 úrscéal rómánsúil agus 27 leabhar do pháistí. Foilsíodh a chéad leabhar sa bhliain 1951. Sna 1950í déanacha, scríobh sí na sraithscéalta puipéad teilifíse *The Adventures of Twizzle* agus *Torchy the Battery Boy* d'AP Productions, comhlacht Gerry Anderson agus Arthur Provis. Ina dhiaidh sin, bhunaigh sise agus Provis comhlacht teilifíse dá gcuid féin, *Wonderama*. Ar nós AP Productions, léirigh *Wonderama* sraithscéalta puipéad do pháistí, arb iad *Sara and Hoppity* agus *[[Space Patrol (clár teilifíse Briotanach)|Space Patrol]]* na cinn is cáiliúla acu.

Phós Leigh Michael Lewin i 1948.
## Naisc sheachtracha
*  Suíomh oifigiúil 
*  Beathaisnéis ghearr 

Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Catagóir:Básanna in 2014
Norðurland eystra

Réigiún san Íoslainn é **Norðurland eystra**, ("oirthuaisceart" na tíre.). 

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hÍoslainne
Suðurnes

Is réigiún na hÍoslainne é Suðurnes, atá suite in iardheisceart na tíre. Keflavík í an phríomhchathair, áit ina bhfuil Aerfort Idirnáisiúnta Keflavík suite. Is é Suðurnes an dara háit is mó sa tír de réir daonra, tar éis Höfuðborgarsvæði. Tá 16,000 daoine ina gcónaí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hÍoslainne
Vestfirðir

mion|clé|Dýrafjörður.
Is ceann de réigiúin na hÍoslainne iad na **Vestfirðir** (*fiordanna thiar*). Leithinis is ea an réigiún atá suite in aice leis an gcósta Atlantach in iarthuaisceart na tíre. Talamh sléibhtiúil agus garbh atá ann, agus is í an iascaireacht an ghníomhaíocht is coitianta. Is é Ísafjörður an phríomhchathair, agus an chathair is mó sa réigiún.

## Bailte is mó
* Bolungarvík
* Brjánslækur
* Ísafjörður
* Tálknafjörður
* Flateyri
* Suðureyri
* Súðavik
* Bildudalur
* Þingeyri
* Patreksfjörður
* Skálanes
* Reykjanes
* Hólmavík
* Drangsnes

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil 

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hÍoslainne
Mike Enzi

Ball de Sheanad na Stát Aontaithe sinsearach do Wyoming ab ea **Michael Bradley "Mike" Enzi** (1 Feabhra 1944 - 26 Iúil 2021). Ba bhall den Pháirtí Poblachtach é. Bhí Enzi ina fhear gnó agus ina pholaiteoir stáit sular toghadh é mar Sheanadóir i 1996. Toghadh arís é i 2002. 

Rugadh Enzi in Bremerton, Washington. D'fhreastail sé ar scoileanna poiblí i Thermopolis agus Sheridan, Wyoming. Bhain sé amach dioplóma in Ard Scoil Sheridan i 1962. Ba Ghasóg Iolair é. Bhain sé amach céim cuntasaíochta in Ollscoil George Washington i 1968 agus MBA i margaíocht mhiondíola as Ollscoil Denver. B'é Méara Gillette, Wyoming ó 1975-1982. D’fhreastail sé ar Theach na nIonadaithe Wyoming ó 1987-1991 agus ar Sheanad Wyoming ó 1991-1996.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Cuntasóirí Meiriceánacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Preispitéirigh
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Suðurland

Is réigiún san Íoslainn é **Suðurland**, nó **Sudurland**. Tá an réigiún suite i ndeisceart na tíre, agus is í Selfoss an phríomhchathair. Cónaíonn 21,326 daoine ann.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na hÍoslainne
1014

## Eachtraí
* 24 Aibreán – Cath Chluain Tarbh in Éirinn
[mion|Cath Chluain Tarbh á chomóradh i m[Baile Átha Cliath sa bhliain 2014.]]

## Breitheanna

## Básanna
* 23 Aibreán — Brian Bóirmhe, 73, Ard-Rí na hÉireann agus buaiteoir Chath Chluain Tarbh
* 23 Aibreán — Máel Mórda mac Murchada, rí Laighean (r. 965)

Catagóir:1010idí
Catagóir:Blianta
William Kidd

Mairnéalach ba ea e **William Kidd**, agus bhain sé cáil amach mar fhoghlaí mara, ach tá go leor conspóide faoi fós. Rugadh é i nGraonach, Albain ar 22 Eanáir 1645 agus crochadh é i Londain ar an 23 Bealtaine 1701.  

## Saol
Mac ministir Albanach ba ea é. Chuaigh sé le mairnéalacht go luath ina shaol. I rith Cogaidh Rí Liam III, idir an Fhrainc agus Sasana, Bhain sé ard-cháil amach mar chaptaen ar shoitheach foghlaí sna hIndiacha Thiar. Fé 1696 bhí sé ar cheann den Maistrí Mara ba rathúla a sheol amach as Cuan Nua-Eabhrac. 

### Eachtra ''Adventure Galley'', 1696-1699
D’fhulaing tráchtáil na Breataine go mór ó phíoráidí foghla an tráth úd. Dá bíthin sin thug Liam III an túdarás in 1696 “D’ár gcaptaen iontaofa is rí-ionúin Kidd” píoráideacht mara a chosc agus dul ag seoladh in a fhoghlaí mara in-aghaidh na bhFrancach chomh maith. Mar Mháistir ar an *Adventure Galley*, 284 tonna, chuaigh sé faoi sheol le criú de 155 agus 30 gunna thar timpeall gnáthóga clúiteacha na bhfoghlaí – Malabar, Madagascar agus an Mhuir Rua. 

Ach chlis air teacht ar fhoglaithe ar bith. Mharaigh an calar cuid dá chriú. Bhí a sholáthairtí bia beagnach ídithe. D’éirigh an long pollta agus rinne an criú míshásta ceannairc. Ag breith greim ar an soitheach, chlaon siad chun na píoráideachta, agus rug siad forlámhas ar roinnt longa beaga Múracha. Ar ball d’ionsaigh siad long cogaidh Phortaingéalach agus ar deireadh thiar ghabh siad soitheach Airméanach deá-luchtaithe, An Ceannaí Céadach. 

De réir fianaise Kidd, d’éirigh leis smacht d’athghabháil ar an *Adventure Galley* ina dhiaidh sin. Chinn sé ar an seanbhád a thréigint agus d’aistrigh sé a chreach luachmhar go dtí slúpa gafa. I 1699 thug sé aghaidh ar Bhoston ar an aigne go dtabharfadh sé a shlad dos na húdaráis ansúd. Ach roimhe sin fógraíodh é bheith ina phíoráid ámh. Ghabhadh é ar theacht i dtír dó agus cuireadh faoi thriail é i Londain ar “choir na píoráideachta”.

Ag plé “é bheith ar an té ba neamhchiontaí díobh uilig”, dhearbhaigh sé gurbh é a chlaon chun na píoráideachta. Ach ainneoin sin fuarthas ciontach é.  

Ach níor cruthaíodh príomh-hoir na píoráideachta a chuireadh ina leith go háit i theacht éifeachtach riamh, ámh, agus tá roinnt den húdaráis an-amhras mór gur píoráid a bhí ann riamh. Cuireadh chun báis é ar 23 Bealtaine 1701 i Wapping. 

## Tionchar
Le blianta fada tar éis a bháis, luadh an Captaen Kidd san iliomad bailéad. Spreagadh “Treasure Island” de chuid Robert Louis Stevenson fiú amháin, de bharra chuid eachtraí. Ó am go ham freisin déanann daoine eachtrúla tochaltáin thar chladach Bhostoin agus in áitheacha eile ag dúil go dtiocfaidh siad ar thaiscí saibhre d’ór, d’airgead agus de sheoda luachmhara a chreidtear a bheith i bhfolach ó aimsir an fhoghlaí mara úd.

## Tagairtí

Catagóir:Foghlaithe mara
Catagóir:Daoine Albanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1645
Catagóir:Básanna i 1701
Tionól Gaeltachta Chonradh na Gaeilge

Comhdháil a reachtaíonn Conradh na Gaeilge (www.cnag.ie) gach dhá bhliain in áiteanna éagsúla in Éirinn agus a bhfuil an Ghaeilge agus an Ghaeltacht mar lárthéama aige.

Tionól 2004: Béal Átha an Ghaorthaidh

Tionól 2006: Tír an Fhia

Tionól 2007: Inis Meáin, Co. na Gaillimhe

Tionól 2008: Inis Oírr, Co. na Gaillimhe

Tionól 2009: Baile an Fheirtéaraigh, Co. Chiarraí

Clár Cinn: www.cnag.ie/tionol

Scaití úsáideann eagrais eile (páirtithe polaitíochta go háirithe) an focal chun cruinniú ar bith a chur in iúl.

## Tagairtí
7

## Eachtraí

 
## Breitheanna

## Básanna

## Ceannairí Domhanda
* An Bhreatain Mhór - Tasciovanus, Rí na gCatuvellauni (thart ar 20 RC - 9 AD); Tincomarus, Rí na n-Atrebates (thart ar 20 RC - 7 AD)
* Éire - Crimthann Nia Náir, Ard-Rí (7 RC - 9 AD)
* Impireacht na Róimhe - (Ríora Iúla-Cládiach)
* Caesar Ágastas, Impire Rómhánach, (43 RC - AD 14)

0007
Hairicín Katrina

Spéirling ollmhór, gan fasach, a bhuail deisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá i mí Lúnasa 2005, ab ea **Hairicín Katrina**.  Ní raibh aon choinne ag muintir New Orleans leis an scrios agus an t-uafás a lean Hairicín Katrina.  
[clé|mion|177x177px|Hairicín Katrina ag buaileadh [New Orleans, Louisiana|New Orleans.]]

### Imeachtaí
clé|mion|177x177px
Cumadh Hairicín Katrina i Mhurascaill Mheicsiceo ar an 23 Lúnasa. Idir timpeall 23 Lúnasa agus 31 Lúnasa, rinneadh go leor dochar do na Stáit agus na cathracha ag an gcósta deiscearta, agus áiteanna eile níos tuaisceartacha chomh maith.   

Nuair a chlis ar leibhéanna cosanta na cathrach fágadh an chathair faoi uisce agus sin é an rud is mó a dhein díobháil. Fágadh córais chumarsáide, leictreachais is iompair na cathrach in aimhréidh.  

Maraíodh 1,833 duine agus déanadh damáiste luach 115 billiún dollar  

Ba iad Louisiana, Florida, Alabama, Texas agus Mississippi na stáit ina raibh formhór den damáiste déanta.

Mar bharr ar an donas ní raibh práinnfhreagairt na n-eagraíochtaí stáit agus feidearálacha thar mholadh beirte. Fágadh muintir na cathrach in umar na haimléise. Theith na mílte duine ar thóir tearmainn chuig an Louisiana  Superdome.

## Tagairtí

Catagóir:Spéirlingí
Catagóir:2005
Catagóir:Louisiana
Catagóir:New Orleans
Catagóir:Stair Louisiana
Altan

Grúpa ceoil traidisiúnta as Éirinn is ea **Altan** atá ainmnithe i ndiaidh Loch Alltáin i nGaoth Dobhair i gCo. Dhún na nGall. Is í Mairéad Ní Mhaonaigh an príomhamhránaí.

I 1996 d'fhág Altan Green Linnet Records, an comhlacht Meiriceánach a raibh siad leo ar feadh tuairim is deich mbliana, agus shínigh conradh le Virgin Records. Nuair a fógraíodh an t-athrú seo, bhí imní ar go leor daoine, ach chuaigh siad ó neart go neart.

## Dioscliosta
;Frankie Kennedy agus Mairéad Ní Mhaonaigh
* *[[Ceol Aduaidh]]* (1983)
* *[[Altan (album)|Altan]]* (1987)
;Altan
* *[[Horse with a Heart]]* (1989)
* *[[The Red Crow]]* (1990)
* *[[Harvest Storm]]* (1991)
* *[[Island Angel]]* (1993)
* *[[Once Again 1987- 93]]* (1993)
* *[[The First Ten Years (1986-1995)]]* (1995)
* *[[Blackwater (Altan album)|Blackwater]]* (1996)
* *[[Best Of Altan]]* (1997)
* *[[Runaway Sunday]]* (1997)
* *[[Altan's Finest]]* (1999)
* *[[Another Sky]]* (2000)
* *[[The Blue Idol]]* (2002)
* *[[Local Ground]]* (2005)
* *[[25th Anniversary Celebration]]* (2010)
* *[[Gleann Nimhe – The Poison Glen]]* (2012)
* *[[The Widening Gyre]]* (2015)

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín oifigiúil
* Suíomh Mairéad Ní Mhaonaigh

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1981
Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Amhráin Thraidisiúnta)
Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Gig Bheo na Bliana
Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge
Coláiste Iognáid

Scoil iarbhunoideachais i gCathair na Gaillimhe is ea **Coláiste Iognáid.** Scoil Íosánach ab ea an scoil le fada, ach thug an t-ord sin le fios nach mbeidís i gceannas na scoile i bhfad eile tar éis gur cuireadh deireadh lena bparóiste speisialta i gCathair na Gaillimhe. Tuigtear, ámh, go gcoimeádfar eitic láidir Chaitliceach sa scoil.

Scoil do bhuachaillí amháin ab ea í go dtí na hochtóidí, ach ó shin i leith tá sí measctha.

Tá an scoil láidir i rámhaíocht agus rugbaí, ach imrítear an-chuid spórt eile ann. Leagtar béim sa scoil ar intleacht agus spioradáltacht, agus is minic a fheictear an scoil ag díospóireacht sna comórtais náisiúnta.
[mion|[William Joyce|Lord Haw Haw ar an úrlár, 1945]]

## Iarscoláirí
D'fhreastail William Joyce, nó Lord Haw Haw ar Choláiste Iognáid sna 1910idí. Dúradh faoi Joyce, dílseoir óg ag an am, go raibh Gaeilge líofa aige. 

Bhí ceannasaí Aer Arann, Pádraig Ó Céidigh, ina mhúinteoir ann ar feadh tamaill. 

Iarscoláirí cáiliúla eile is ea Robert (Bobby) Molloy, an craoltóir Proinsias Mac Aonghusa, an craoltóir Sean O'Rourke, Frank Hugh O'Donnell agus iriseoir Harry McGee.

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna in Éirinn
Catagóir:Meánscoileanna na nÍosánach in Éirinn
Déardaoin Deascabhála

Lá féile is ea **Déardaoin Deascabhála** nó **Lá na Deascabhála** agus "éirí ár dTiarna in airde ar neamh"**.** De réir an traidisiúin Chríostaí, tharla deascabháil Íosa daichead lá tar éis a aiséirí, nó 39 lá tar éis Domhnach Cásca.   Léitear i nGíomhartha na nAspal 1:11 go ndeachaigh Íosa Críost ar neamh.

## Piseoga

* "Ná téigh ag iascach Déardaoin Deascabhála"
* Déardaoin Deascabhála,  5 Bealtaine 1921, bhí Pádraig Ó Séaghdha ag filleadh abhaile ón Aifreann nuair a thit sé dá rothar agus fuair bás ar an toirt.

## Féach freisin

*Aiséirí Íosa
*Deascabháil Íosa

## Tagairtí

Catagóir:Féilte Críostaí
Catagóir:Íosa Críost
Catagóir:Déardaoin
An Mhuir Mharbh

Loch goirt is ea **an Mhuir Mharbh** (Araibis: البَحْر المَيّت‎, al-Baḥr El-Mayyit, "Muir Mharbh"; Eabhrais: יָם הַ‏‏מֶּ‏‏לַ‏ח‎, Yām Ha-Melaḥ, "Muir an tSalainn") atá suite sa Mheánoirthear, idir an Bruach Thiar, Iosrael agus an Iordáin. Tá an loch 422 méadar (1,385 troigh) faoi bhun cothrom farraige, agus mar thoradh tá cladaí na mara ar an áit thirim is ísle ar dhromchla an Domhain. Tá 33.7% salandacht sa loch chomh maith, agus is é an loch goirt is doimhne ar domhain (378 méadar, 1,240 troigh) é. Cruthaíonn salandacht na mara timpeallacht atá an-gharbh do phlandaí agus ainmhithe, agus mar sin a tugtar *an mhuir mharbh* air. 

Tá áit thábhachtach ag an muir i stair an réigiúin. Mar shampla, thóg Héaród Mór roinnt daingin ar Bhruach Thiar na Mara Mairbhe, agus scríobh Josephus gur gabhadh agus maraíodh Eoin Baiste ag an bpálás Machaerus. Níos déanaí, frítheadh Scrollaí na Mara Mairbhe idir 1947 agus 1956 sna huaimheanna ag Qumran.

[thumb|250px|deas|An Mhuir Mharbh ar maidin, ó [Masada]]

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Iosrael
Catagóir:Tíreolaíocht na hIordáine
Catagóir:Stair na nGiúdach
Catagóir:Mara
Brídóg Ní Bhuachalla

Láithreoir raidió agus teilifíse in Éirinn í **Brídóg Ní Bhuachalla**. Tháinig chun tosaigh ag cur an chláir *Cúrsaí* ar RTÉ i láthair sna 1980aí. Faoi láthair cuireann sí an clár raidió *Seó Beo an tSathairn* i láthair do Raidió na Gaeltachta.

Ní bhuachalla, Brídóg
Trom agus Éadrom

**Trom agus Éadrom**. Clár teilifíse tráthnóna, ar mhúnla an *Today Show* i Meiriceá agus an *Late Late Show* in Éirinn, a chraol RTÉ sna 1970aí. Liam Ó Murchú a chur i láthair.

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Cláir faisnéise‎
Catagóir:Cláir siamsaíochta‎
Catagóir:Cláir Cúrsaí reatha‎
Féach

[mion|[Breandán Ó hEithir sna 1960idí|293x293px]]
Clár cúrsaí reatha dátheangach a chraol RTÉ ó 1967 go dtí 1985 ab ea ***Féach,*** clár “an-láidir” nár chuir aon fhiacail ann. Chuir an clár tús ceart le hiriseoireacht teilifíse trí mheán na Gaeilge agus bhí “tréimhsí corraitheacha” ag an gclár ó thús deireadh.

### Foireann
Tugadh ardán náisiúnta do na hiriseoirí Breandán Ó hEithir, Proinsias Mac Aonghusa, Joe Mulholland, Póilín Ní Chiaráin, Éamonn Ó Muirí agus Eoghan Harris, “cnámh droma an chláir”, meitheal nach raibh eagla orthu ábhar ar bith a chíoradh agus a gcuid tuairimí ina thaobh a nochtadh go poiblí.

Bíodh suas le 600,000 duine ag breathnú air agus é ina bhuaic. Bhí “lucht féachana chomh mór céanna aige” is a bhí ag “rud ar bith i mBéarla” ag an am. Bhí seo amhlaidh in ainneoin go raibh foireann *Féach* gan stiúideo ceart ó sheachtain go seachtain agus go raibh 13 léiritheoir ag an gclár in imeacht trí bliana.

### Cláir
Bhí *Féach* ar an aer ó 1967 go 1985 agus ghnóthaigh sé cáil as feabhas agus faobhar na dtuairiscí. Chomh maith leis na mórcheisteanna sin a scagadh, chraoladh foireann *Féach* clár faoi “chúrsaí liteartha” agus litríochta ar bhonn rialta, áit a mbíodh leithéidí Sheáin Uí Ríordáin agus Máirtín Ó Direáin á gcur faoi agallamh. Ba é an craoltóir Aindreas Ó Gallchóir a bhíodh i mbun na n-agallamh sin de ghnáth. Craoltóir agus cainteoir breá eile a bhíodh le cloisteáil ar an gclár ab ea Diarmaid Ó Muirithe, a dhéanadh guthú ar an-chuid cláracha faisnéise de chuid RTÉ chomh maith.

### 1985
Proinsias Mac Aonghusa a bhí ina fhear eagair ar an gclár nuair a beartaíodh deireadh a chur leis i 1985. Buaileadh breoite é le linn dó bheith ar saoire an t-am sin agus an fhaid is a bhí sé san ospidéal, shocraigh Muiris Mac Conghail (Cheannasaí na gClár ag an am) deireadh a chur leis. A fhianaise sin “nár thaitin sé leis an mbunaíocht”.

Fógraíodh gur theastaigh ó Mac Conghail go mbeadh clár nua ann a dhíreodh ar chúrsaí Gaeltachta seachas ar chúrsaí náisiúnta agus idirnáisiúnta.

## Féach freisin

* Breandán Ó hEithir
* Cartlann ar rte.ie

* Joe Mulholland

## Tagairtí

Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir Cúrsaí reatha‎
Catagóir:Meáin na Gaeilge
Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn
Catagóir:Iriseoireacht imscrúdaitheach
An Gaodhal

Is é ***[[An Gaodhal]]*** (litriú nua: "An Gael") an chéad nuachtán a foilsíodh ariamh i nGaeilge. Bhunaigh Mícheál Ó Lócháin, imirceach arb as Gaillimh ó dhúchas dó, an foilseachán lena airgead féin i mBrooklyn, Nua-Eabhrac, sa bhliain 1879. Cuireadh críoch leis an irisleabhar sa bhliain 1904.

I measc na n-ábhar a bhíodh le léamh air tá béaloideas, litreacha, amhráin agus ábhar d'fhoghlaimeoirí Gaeilge, chomh maith le nuacht faoi Éireann. Deir an taighdeoir Deirdre Ní Chonghaile go mbíodh lucht a léite "tugtha go mór do na ceisteanna talún, ceisteanna teanga, agus ceisteanna saoirse".

Cé gur ar phobal Gaeilge Mheiriceá a bhí sé dírithe, bhí lucht léitheoireachta idirnáisiúnta ag *An Gaodhal* – "Ó Brooklyn go Cathair San Proinsias, agus ó Mheicsiceo go dtí an Astráil" bhí daoine á cheannach. Nuachtán míosúil a bhí ann a bhí dírithe ar chainteoirí Gaeilge ach bhíodh na colúin scríofa i nGaeilge agus i mBéarla, agus iad leagtha amach taobh le taobh, cur chuige a bhí in úsáid ag an am ag foilseacháin i dteangacha eile i Meiriceá freisin.

Bhí cúrsaíocht i bhfad ní ba mhó ag *An Gaodhal* ná mar a bhí ag *[[Irisleabhar na Gaedhilge]]*. Meascán daoine a bhíodh á léamh dar le Ní Chonghaile, "cuid acu, b'fhéidir gur dream iad a mbeadh pianó sa bhaile acu agus cuid eile a bhí ag glanadh na sráideanna." Chuaigh Ó Lócháin i muinín na fógraíochta agus sínteoirí chun an foilseachán a mhaoiniú.

Dúirt Tomás Bán Ó Concheanainn, an chéad timire ar cheap Conradh na Gaeilge riamh, go bhfaca sé an Ghaeilge i gcló don chéad uair riamh nuair a chonaic sé *An Gaodhal* ar sheastán i Meicsiceo.

Fuair Ó Lócháin bás in 1899 agus ceapadh duine eile le teacht i gcomharbacht air mar eagarthóir, duine gan Ghaeilge. Cuireadh críoch leis an irisleabhar sa bhliain 1904.

Chuir foireann taighdeoirí ó Ollscoil na Gaillimhe agus Ollscoil Nua-Eabhrac cartlann digiteach den fhoilseachán ar líne i 2026.

## Féach freisin
* *[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]* (nua)
* *[[Mac-Talla (iris)|Mac-Talla]]*
* *[[Irisleabhar na Gaedhilge]]*
* Irisí ⁊ Nuachtáin Gaeilge

## Naisc sheachtracha
* Cartlann ar líne
* An Gaodhal - Feabhra 1883 leagan digiteach (PDF)
* UCC.ie - "The Gaelic Revival In The U.S. In The Nineteenth Century" agus "An Gaodhal" As Béarla

## Léitheoireacht bhreise
* Ó Buachalla, Breandán, ’*An Gaodhal* i Meiriceá’ in *Go Meiriceá Siar*, Stiofán Ó hAnnracháin (ed.). An Clóchomhar Teo. 1979
* Ó Dochartaigh, Liam, ‘Nótaí ar ghluaiseacht na Gaeilge i Meiriceá, 1872 – 1891’ in *Go Meiriceá Siar*, Stiofán Ó hAnnracháin (eag.). An Clóchomhar Teo. 1979
* Uí Fhlannagáin, Fionnuala. *Mícheál Ó Lócháin agus “An Gaodhal”*. An Clóchomhar Teo. 1990

## Tagairtí

Catagóir:Irisí Gaeilge
Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Irisí liteartha
Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge
Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge
Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge
Catagóir:Nuachtáin Mheiriceánacha
Catagóir:Tréimhseacháin Mheiriceánacha
Catagóir:Meáin diaspóra na hÉireann
Catagóir:Míosacháin
Catagóir:Brooklyn
Catagóir:Stair Nua-Eabhrac
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1881
Catagóir:Bunaithe sna 1880í
Seac MacConaill

Polaiteoir Albanach, ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre in Albain agus iar-Chéad-Aire na hAlban is ea **Seac MacConaill** MSP (30 Meitheamh 1960 a rugadh é). Rugadh in Inbhear Áir é.

## Saol agus oideachas
Rugadh in Irbhinn é agus tógadh ar feirm caorach gar don t-Eilean Árd, ar an Eilean Arainn é. Nuair a raibh sé 16, cuir sé isteach ar an Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba agus d'éirigh sé as an Páirtí níos déanaí.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí
Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
Catagóir:Polaiteoirí Albanacha
Catagóir:Sóisialaithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
Corr na Móna

Is baile beag Gaeltachta ar imeall thiar na Coiribe i gContae na Gaillimhe é **Corr na Móna**. Tá an polaiteoir Éamon Ó Cuív ina chónaí sa bhaile agus lánpháirteach i bpolaitíocht agus eacnamaíocht an bhaile. Maireann an baile go mór ar thurasóireacht, go háirithe slatiascaireacht. Bíonn cúrsa Gaeilge 'Spleodar' i gCorr na Móna gach samhradh. I gCorr na Móna tá dhá tí tábhairne, Oifig an Phoist agus siopa beag darb ainm 'Lowry's'. Tá bunscoil agus Meánscoil ann — Gaelscoileanna iad an bheirt acu. Tá halla pobal le cúirt chispheile agus bíonn na coláistí samhraidh ar siúl anseo.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Kate Mulgrew

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Kate Mulgrew** (rugadh 29 Aibreán 1955), a bhfuil cáil bainte amach aici as páirt an Chaptaein Kathryn Janeway ar *[[Star Trek#Star Trek: Voyager|Star Trek: Voyager]]* as páirt Galina 'Red' Reznikov ar chlár Netflix "Orange is the New Black", agusas páirt Mary Ryan  ar *Ryan's Hope*. Rugadh in Dubuque, Iowa í, agus í an dara páiste ba shine sa teaghlach.

Agus í 17 d'aois, d'fhág Mulgrew an baile le staidéar a dhéanamh ar an aisteoireacht i gCathair Nua-Eabhrac. Agus í ag freastail ar Ollscoil Nua-Eabhrac, ligeadh isteach í i Stella Adler's Conservatory. Ag deireadh a bliana sóisearaí, d'fhág sí an ollscoil chun í féin a cheangal go lánaimseartha lena ceird.

Tá páirteanna déanta ag Mulgrew i 23 dhráma, 9 scannán, 30 clár teilifíse, 6 chlosleabhar agus clár faisnéise amháin. Bhí carachtar Mary Ryan, an t-iníon ba shine ar an sobalchlár *Ryan's Hope*, i measc na páirteanna is luaithe a bhí aici. Bhí an-mheas ag na móidíní uirthi, agus samhlaíodh í leis an gclár i bhfad tar éis a chealaithe. Is cara léi fós a comhaisteoir Ilene Kristen, agus bhronn sí Gradam *Soap Opera Digest* ar dhearthóir *Ryan's Hope*, Claire Labine, i 1995.

clé|mion|2012

I measc a cuid páirteanna teilifíse eile, bhí Hillary Wheaton, láithreoir Ceanadach a bhí ag troid in éadan na halcólachta ar eipeasóid de *[[Murphy Brown]]*. Rinne sí páirt Janet Eldridge ar *[[Cheers]]*, freisin. Tá cuimhne uirthi as an bpríomhpháirt a dhéanamh ar an tsraith *Mrs. Columbo*.

Rinne sí páirt an Chaptaein Kathryn Janeway ar an tsraith ficsin eolaíochta *[[Star Trek#Star Trek: Voyager|Star Trek: Voyager]]* ó 1995 go dtí 2001, agus is í sin an pháirt a tharraing an chuid is mó dá cháil uirthi go dtí seo.
mion|clé|2012
Cuireann sí i láthair an dráma aonréid *Tea at Five*, monalóg atá bunaithe ar chuimhní cinn Katherine Hepburn, *Me: Stories of My Life*.

Bhuaigh sí Gradam Saturn le haghaidh an "bhanaisteora ab fhearr" i 1998 agus Gradam an *[[Golden Satellite]]* le haghaidh an "bhanaisteora ab fhearr ar shraithscéal teilifíse" i 1998. Ainmníodh í le haghaidh Gradam an *[[Golden Globe]]* le haghaidh an "bhanaisteora dhramadúil ab fhearr" i 1979.

Bhí fear céile Mulgrew, Tim Hagan, ina ainmnitheach Daonlathach d'oifig Ghabharnóir Ohio i dtoghchán na bliana 2002, ach bhuaigh Robert A. Taft II air.

Rinne sí fógra raidió ar son mhanaigh Thrapacha Mhainistir New Melleray, agus tá fógraí déanta aici ar son chórais MetroHealth Cleveland, Ohio.

Dúirt Mulgrew go bhfuil sí i gcoinne an ghinmhillidh  agus phionós an bháis.

## Naisc sheachtracha
*  ''Totally Kate'', suíomh oifigiúil

## Tagairtí

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
An Laoisis

Is í **an Laoisis** (ພາສາລາວ *pháasǎa láao*) teanga oifigiúil Laos. Is teanga tonúil den fhine Tai í agus tá sí chomh gairid i ngaol leis an Íosáinis (dá labhairt san Íosán, réigiún in oirthuaisceart na Téalainne) go meastar go minic gur teanga amháin atá iontu. Is abugida í aibítir na Laoisise agus tá dlúthghaol aici le haibítir na Téalainnise.

## Tagairtí
Sráid na Cathrach

Tá **Sráid na Cathrach** suite i gContae an Chláir, cúpla ciliméadar isteach ón bhfarraige, in aice le Rinn na Spáinneach.Bhí cónaí ar 829 duine i Sráid na Cathrach sa bhliain 2016. Sa samhradh, ceiliúrtar féile cheoil san áit i ndilchuimhne ar an bpíobaire Willie Clancy (rugadh 24 Nollaig 1918).

## Ceol agus rince

Tá cáil ar an mbaile as a chuid amhránaithe, rinceoirí agus ceoltóirí – go háirithe Willie Clancy clúiteach. Gach bliain go luath i mí Iúil reáchtáiltear an fhéile Scoil Samhraidh Willie Clancy chun ceol agus traidisiún Clancy a cheiliúradh.

Bealach maith le bheith tumtha i scéal Shráid na Cathrach faoin gceol, amhránaíocht agus damhsa traidisiúnta ná taithí a fháil ar Ionad Cuairteoirí Cheoltóirí Iarthar an Chláir. Anseo is féidir leat cuntais phearsanta a léamh faoi cheoltóirí clúiteacha, taitneamh a bhaint as scannán 8 nóiméad ar na scéalta taobh thiar den cheol chomh maith le foghlaim faoi bhunús na n-uirlisí a úsáideadh agus na daoine a sheinn siad.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
Inis Díomáin

Baile beag cois farraige i gContae an Chláir is ea **Inis Díomáin**. I 2011 bhí cónaí ar 957 duine i sráidbhaile Inis Díomáin  Ba é an Rí Toirdhealbhach Ó Briain a chuir tús leis an áitreabh san áit nuair a thóg sé caisleán ansin sa bhliain 1588. Go bunúsach, níl ann ach baile aon sráide, agus naoi gcéad duine ina gcónaí ann. Is í an turasóireacht an tslí bheatha is tábhachtaí, agus tá a lán tithe tábhairne ann. 

Ritheann Abhainn Eidhneach tríd an áit ar chúl na sráide, easanna inti (“the Falls” i mBéarla) agus droichead ag dul trasna uirthi: an té a théann an bóthar sin (an N67) tagann sé go dtí Leacht Uí Chonchúir.
240px|left|thumb| Inis Díomáin<br />Na hEasanna

## Iompar
Is ionann sráid mhór an bhaile (an N85) agus an bóthar go dtí Inis. Roimh dheireadh na gcaogaidí chuaigh Iarnród Iarthar an Chláir tríd an sráidbhaile, agus a aghaidh ar Inis agus ar bhailte an chósta: d’oscail sé ar 2 Iúil 1887 agus dhún ar 1 Feabhra 1961.
Téann busanna go dtí Inis agus go dtí bailte móra eile, agus téann an 337 chomh fada le Baile Átha Cliath. 
left|240px|thumb|Inis Díomáin

## Leacht Cuimhneacháin

Tógadh leacht i gcuimhne an Drochshaoil míle slí lasmuigh d’Inis Díomáin ar an mbealach go dtí an Leacht, os comhair Ospidéal Inis Díomáin, a tógadh ar láithreán theach na mbocht. Ba iad Comhairle Chontae an Chláir agus an Ancient Order of Hibernians a chuir an leacht á thógáil, agus tíolacadh é ar 20 Lúnasa 1995. Taispeánann sé dílleachta óg a fágadh ag doras theach na mbocht ar 25 Feabhra 1848; tá cuntas ar ar tharla le fáil i miontuairiscí Bhord Bardachta Theach na mBocht i gCartlann an Chontae.
## Daoine Nótálta

In aice le hInis Díomáin a rugadh Brian Mac Giolla Meidhre, údar Chúirt an Mheán Oíche, agus in Inis Díomáin a fuair John Philip Holland (Seán Pilib Ó hUallacháin), príomhchumadóir fhomhuireán an lae inniu, cuid dá oideachas. 

## An Ghaeilge
Is féidir a dhéanamh amach go raibh an Ghaeilge an-láidir i gContae an Chláir san 18ú haois, agus láidir go leor anuas go dtí an Drochshaoil. Bhain canúintí an Chláir le Gaeilge Chúige Mumhan, cé go raibh rian Chonamara le haithint ar bhlas na teanga thuaidh. Bhí roinnt Gaeilgeoirí dúchais le fáil fós sa chontae sna 1940í, agus taifeadadh a gcuid cainte: tá a nglórtha i dtaisce anois i gcartlann Raidió na Gaeltachta. Níorbh í Inis Díomáin an áit dheireanach a raibh an teanga le cloisteáil i gContae an Chláir. 
     
* Contae an Chláir (céatadán an lucht labhartha Gaeilge): 

:1771-81	*92%* 

:1801-11	*90%*

:1831-41	*72%*

:1861-71	*38%*

## Tagairtí

## Féach Freisin

* Fitzgerald, Garret, ‘Estimates for baronies of minimal level of Irish-speaking amongst successive decennial cohorts, 117-1781 to 1861-1871,’ Volume 84, *Proceedings of the Royal Irish Academy*

## Naisc Sheachtracha

* Ennistymon Historical Background
* Ennistymon Tourist information

Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
Mary Harney

Polaiteoir Éireannach is ea **Máire Ní Áirne**  nó **Mary Harney** de ghnáth (a rugadh ar an 11 Márta 1953 i mBéal Átha na Sluaighe, Contae na Gaillimhe). Ba Teachta Dála í, agus bhí sí ina Tánaiste ó 26 Meitheamh, 1997 go dtí an 13 Meán Fómhair, 2006. Bhí sí ina ceannaire ar an bPáirtí Daonlathach idir 1993 agus 2006.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas
* Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill den 14ú Seanad
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Tánaistí na hÉireann
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Brian Pádraig Ó Luineacháin

clé|mion
Polaiteoir Éireannach ba ea **Brian Ó Luineacháin** (Béarla: *Brian Lenihan*) (17 Samhain, 1930 - 1 Samhain, 1995), a bhí ina bhall den pháirtí Fianna Fáil. Bhí gairm pholaitiúil fhada aige, ó 1964 go dtí a bhás i 1995. Bhí Ó Luineacháin ina sheanadóir faoi dhó, ina Thánaiste idir 1987 agus 1990, agus ina iarrthóir don thoghchán Uachtaráin na hÉireann i 1990. Fear éirimiúil, gealgháireach a raibh aithne mhaith ag an bpobal air ab ea é. 

B'as teaghlach cáiliúil polaitiúil é Ó Luineacháin. Teachtaí Dála ab ea a athair Patrick Lenihan agus a dheirfiúr Máire Uí Ruairc. Tá beirt mhac aige a bhí sa rialtas go dtí gur briseadh ar Fianna Fáil agus na Glasaigh san olltoghcháin sa bhliain 2010, Brian Óg Ó Luineacháin agus Conor Ó Luineacháin. 

## Scannal
Ba é Brian Ó Luineacháin, an Tánaiste ag an am, an t-iarrthóir a bhí ag Fianna Fáil  i dtoghchán na huachtaránachta.  Bhíothas cinnte ag tús an fheachtais gur aige a bheadh an bua. Bhí Ó Luineacháin i bhfad chun cinn sna pobalbhreitheanna. 

Ach ar 26 Deireadh Fómhair 1990, bhris an scannal "on mature recollection" amach. Ach thug na bréaga ó Brian Lenihan seans do Mháire Mhic Róibín (duine ón taobh amuigh ag an am). Sa deireadh, ba í Máire Mhic Róibín an chéad bhean agus an chéad iarrthóir ó Pháirtí an Lucht Oibre a bhain amach post na hUachtaránachta in Éirinn. 

## Féach freisin
* Brian Lenihan Jr (aire airgeadais, 2008-2011)
* Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar

## Gairm pholaitiúil
* 1964-1968: Aire Dlí agus Cirt
* 1968-1969: Aire Oideachais agus Eolaíochta
* 1969-1973: Aire Iompair
* 1973: Aire Gnóthaí Eachtracha
* 1973-1977: Ceannaire Seanad Éireann
* 1977-1979: Aire Foraoiseacht agus Iascaigh
* 1979-1981: Aire Gnóthaí Eachtracha
* 1982: Aire Talmhaíocht
* 1983-1987: Leas cheannaire Fianna Fáil
* 1987-1989: Aire Gnóthaí Eachtracha
* 1989-1990: Tánaiste agus Aire Dlí agus Cirt

Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Lú
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Básanna i 1995
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin
Péintéireacht

[thumb|An [Mona Lisa le Leonardo da Vinci]]Is é an sainmhíniú atá ar **phéintéireacht** ná lí a chur trí mheán le hoibreán nasctha ar chanbhás, ar pháipéar nó ar bhalla. Ach, den chuid is mó is tagairt é péintéireacht don eolaíocht agus ealaíon a chuireann mothúcháin agus smaointe in iúl trí léiriúchán déthoiseach. Déanann ealaíontóir ar a dtugtar péintéir é seo. Úsáidtear teicnící difriúla chun an obair a chur i bhfeidhm.

Eagraíonn staraithe na healaíne tréimhsí éagsúla le linn fhorbairt na healaíne agus tá teicníc áirithe ag gach ceann acu.

## Stair na healaíne
* Réamhstair
* An Éigipt, an Ghréig is an Róimh
* An Mheánaois
* Renaissance
* Barócachas agus Rocócó
* Nua-aimseartha

## Stíleanna

## Naisc sheachtracha

* Acmhainn Náisiúnta Ealaíne

Catagóir:Míndána
!
Jean de La Fontaine

Ba é **Jean de La Fontaine** (8 Iúil, 1621 – 13 Aibreán, 1695) an fabhalscéalaí Francach ba cháiliúla agus b'fhéidir an file Fraincise ba léite ón 17ú haois.

## Les Fables
Gan amhras, is é a rinne La Fontaine ná a chló fhéin a chuir ar scéalta a théann i bhfad siar ...  siar chuig Aesop agus roimhe iad. Leabharː  D'aistrigh Breandán Ó Doibhlin  cuid mhór ábhair ón Fhraincis go Gaeilge, ina measc, *Fabhalscéalta la Fontaine.* Athlonnaíonn na haistriúcháin seo bunábhar an fhile Fhrancaigh ón 17ú haois isteach i gceartlár Gaeilge na 20ú haoise.

## Tagairtí

clé|mion|177x177px|''Fabhalscéalta la Fontaine''

Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1621
Catagóir:Básanna i 1695
1625

## Eachtraí
*

## Breitheanna
* 8 Iúil — Giovanni Domenico Cassini, réalteolaí Iodálach (b. 1712)
* 24 Meán Fómhair — Johan de Witt, polaiteoir Ollannach

## Básanna
* 1 Márta — Arthur Chichester, piara Sasanach
* 7 Márta — Johann Bayer, réalteolaí Gearmánach

Catagóir:Blianta
Lárionad Taighde na dTeangacha Dúchasacha (An Fhionlainn)

Institiúid teangeolaíochta san Fhionlainn is ea **KOTUS**, nó **Lárionad Taighde na dTeangacha Dúchasacha** (Fionlainnis: *Kotimaisten kielten keskus*, Sualainnis: *Institutet för de inhemska språken*). Is é lárionad teangeolaíochta an Stáit Fhionlannaigh é, agus é ag déanamh taighde ar an bhFionlainnis, ar an tSualainnis san Fhionlainn, ar na teangacha Laplannacha, ar theanga na nGiofóg Fionlannach agus ar theanga comharthaíochta na mbodhar. Is iad an phleanáil teanga, an fhoclóiríocht agus an chomhairleoireacht teanga na clocha is mó ar phaidrín an Lárionaid. Eisíonn an Lárionad dhá iris a thugann cuidiú agus comhairle don ghnáthléitheoir faoi úsáid cheart na dteangacha náisiúnta: *Kielikello* as Fionlainnis, agus *Språkbruk* as Sualainnis. 

## Naisc sheachtracha
* Kotus – eolas faoi obair an Lárionaid (Fionlainnis, Sualainnis agus Béarla)

Catagóir:An Fhionlainnis
Catagóir:Sualainnis
Leacht Uí Chonchúir

Tá **Leacht Uí Chonchúir** nó **An Leacht** suite cois farraige i gContae an Chláir, in aice le hInis Díomáin agus le Lios Ceannúir. Bhí cónaí ar 642 duine i sráidbhaile Leacht sa bhliain 2011. Is í an turasóireacht an príomhghléas beo atá ag an leathmhíle duine a chónaíonn san áit go seasta. Tá galfchúrsa ansin, chomh maith le hIonad Farraige agus Fóillíochta, áit a bhfuil linn snámha agus áiseanna eile do na turasóirí. Is féidir gléasra clársheoltóireachta a fháil ar cíos freisin. Bhí Gaoluinn ag 54.7% de dhaonra Leacht Uí Chonchúir sa bhliain 2011. 

Baile gnóthach turasóireachta is ea Leacht Uí Chonchúir, go bunúsach.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Chláir
1621

## Eachtraí
*
## Básanna
* 28 Eanáir — Pápa Pól V, Pápa ó 1605 go 1621
* 30 Eanáir — Proinnsias Táiliúr, Méara Bhaile Átha Cliath agus mairtíreach Caitliceach
* 17 Meán Fómhair — Roberto Bellarmino, Cairdinéal Caitliceach, naomh, agus Dochtúir na hEaglaise
*

## Breitheanna
* 8 Iúil - Jean de La Fontaine, fabhalscéalaí agus file Francach (b. 1695).

Catagóir:Blianta
Mr. Lordi

Rac-cheoltóir Fionlannach is ea **Tomi Petteri Putaansuu**, nó **Mr. Lordi**. Saolaíodh i Rovaniemi é ar an 15ú lá de Mhí Feabhra sa bhliain 1974. Tá sé i gceannas ar an mbanna ceoil Lordi, a bhunaigh sé sa bhliain 1996, agus is é an banna seo ba mhó a thabhaigh clú agus cáil dó, ó rug siad bua i gComórtas Amhrán na hEoraifíse sa bhliain 2006.

Is é bréagriocht an arrachtaigh an chuid is suntasaí d'íomhá phoiblí Lordi, agus Putaansuu ag déanamh a dhíchill le féachaint chuige nach bhfoilseofaí grianghrafanna de féin ná de bhaill an bhanna ach iad a bheith sa bhréagriocht. San am céanna, is eisean a réitíonn an chuid is mó de chaidreamh poiblí an bhanna. É féin a dhearann na púicíní agus an smideadh.

Bhí Tomi Putaansuu tugtha do Kiss agus do Gene Simmons ó bhí sé óg, agus é an-ghníomhach i gclub lucht adhartha Kiss san Fhionlainn. 

I dtús Mhí Lúnasa 2006, phós sé Johanna Askola, a raibh lámh agus focal idir eisean agus ise le fada.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Fionlannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine as Rovaniemi
Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Daoine beo
Seán Ó hEochaidh

Polaiteoir Éireannach é **Seán Ó hEochaidh** (). Rugadh é ar 8 Samhain 1961 i mBaile Átha Cliath. Mac le Cathal Ó hEochaidh agus lena bhean chéile Maureen (iníon le Seán F. Lemass) is ea é.

## Óige
Fuair sé a chuid oideachais i gColáiste Naomh Pól, Ráth Eanaigh, agus i gColáiste na Tríonóide. Fuair sé céim sa pholaitíocht agus san eacnamaíocht agus chuaigh sé le polaitíocht ansin agus é go hóg.

## Gairm pholaitiúil
Bhí sé ina bhall de Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath ó 1985 go 2003, agus ina Ard-Mhéara ar an gcathair ar feadh bliana sa tréimhse 1989/90. Chaith sé na blianta 1987 go dtí 1992 ina Sheanadóir, agus toghadh chun na Dála é i 1992. Is polaiteoir cúramach coimeádach é a bhí faoi scáth a athar ó thús. Choinnigh sé a shuíochán ón gcéad uair a toghadh é go dtí olltoghchán 2011, nuair a chaill sé é. Ceapadh é ina Aire Stáit (Aire Sóisearach) i 2006 sa Roinn Oideachais. Toghadh arís é san Olltoghchán 2016.

## Saol pearsanta
Tá sé pósta le hOrla O'Brien agus tá ceathrar clainne acu.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
* Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
## Naisc sheachtracha
* A shuíomh idirlín oifigiúil féin 
* Próifíl Sheáin Uí Eochaidh ar shuíomh idirlín Fhianna Fáil 
* Stair thoghchánaíochta Sheáin Uí Eochaidh 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Ardmhéaraí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Baill den 18ú Seanad
Catagóir:Baill den 19ú Seanad
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
An Cóbh

[mion|[Ardeaglais Naomh Colman]]
Baile cuain in aice le Corcaigh is ea **an Cóbh**. *Queenstown*, nó Baile na Banríona, a bhí ar an áit ó lár na naoú haoise déag go dtí bunú an tSaorstáit, ó tháinig an Bhanríon Victeoiria ar cuairt ansin sa bhliain 1849. Ar a dtugtar Cobh ó 1849 go 1920 mar Queenstown, is baile farraige turasóireachta é ar chósta theas Chontae Chorcaí, Éire. Tá an Cóbh ar an taobh ó dheas den Great Island i gCuan Chorcaí agus is é an t-aon chríochfort cúrsála tiomanta in Éirinn é. Tarraingíonn turasóireacht sa cheantar ar oidhreacht mhuirí agus eisimirce an bhaile. Bhain sé leis an RMS Titanic, a tógadh i mBéal Feirste, Tuaisceart Éireann.

Os comhair an bhaile tá Oileán Spike agus Inis Sionnach. Tá ardeaglais deoise deoise Cluain, Naomh Colman, atá ar cheann de na foirgnimh is airde in Éirinn ar bharr an bhaile.

Dar le daonáireamh 2016, bhí 12,800 duine ina gcónaí sa mbaile.

Imríonn an club sacair Cobh Ramblers i gCóbh. 

## Iompar
### Iarnród

Lasmuigh de cheantar uirbeach Bhaile Átha Cliath, tá an Cóbh ar cheann de na bailte beaga in Éirinn ar a bhfreastalaíonn seirbhís traenach comaitéara. Tá an baile ar cheann de dhá théarma do Sheirbhísí Comaitéara Chorcaí. Is é Mainistir na Corann an ceann eile. Ritheann seirbhísí comaitéireachta rialta idir cathair Chorcaí agus an Cóbh, ag glaoch, i measc nithe eile, ar stáisiún iarnróid Fota, stáisiún traenach Charraig Uí Leigh, agus stáisiún iarnróid Rushbrooke, feadh na slí. Reáchtáiltear traenacha gach lá agus tá an t-am taistil go Corcaigh faoi 25 nóiméad.

D'oscail stáisiún iarnróid an Chóibh an 10 Márta 1862 agus dúnadh é le haghaidh trácht earraí an 3 Samhain 1975.

### Aer

Is é Aerfort Chorcaí an t-aerfort is gaire, ar féidir é a bhaint amach i 20-30 nóiméad ón gCóbh tríd an mbóthar R624 agus bóthar an N25.

### Port

Tá an tIonad Oibríochtaí Calafoirt do Chuan Chorcaí lonnaithe sa bhaile. Tá seoladh píolótach chuan an chalafoirt bunaithe ag an Camber - tá piara agus duga ag ceann thoir an bhaile.
Bóithre

Faoi láthair níl ach bóthar agus droichead bóthair amháin ann a théann ar aghaidh chuig an Oileán Mór. Tógadh an droichead bóthair seo, Droichead Belvelly, in 1803 ar cheann de na pointí is cúinge sna bealaí timpeall ar an Oileán Mór.
Cross River Ferry
Sa bhliain 1993 bunaíodh Cross Ferry Ferry a chuir ar chumas carranna agus paisinéirí taisteal ó Glenbrook in aice le Baile na Manach go Carraig Uí Leigh ar an Oileán Mór. Tógann an trasnú ó Glenbrook go Carraig Uí Leo ceithre nóiméad agus ritheann sé gach lá. Ní gá áirithintí a dhéanamh.

## Nascanna inmheánacha
* Calafoirt an Chonartha

## Tagairtí

thumb|640px|left|An Cóbh

Cóbh, An
Droichead Nua

Baile is ea **Droichead Nua** (*Newbridge* as Béarla) i gCo. Chill Dara. Le daonra thart ar 20,000 is é **Droichead Nua** an baile is mó sa chontae.

## Ainm
Tógadh **An Droichead Nua** isteach mar ainm oifigiúil i rith na 1930í. Roimhe seo ní raibh ach ainm Béarla ag an mbaile.

## Stair
Dátaíonn lonnaíocht sa cheantar ón 12ú haois agus tá an baile reatha comhdhéanta as sé pharóiste arsa agus cuideanna de pharóiste nó dhó eile. Is iad sin Baile na Manaigh, An Chonall Mhór, Cill na Sí, Sean-Chonall, Carnalway agus Morristown Billar.

B'é Sean-Chonall an suíomh de mainstir thábhachtach, bunaithe i 1202 ag na Canónaigh Ágastaigh. Is cuimhneachán é seo agus áiteanna eile go bhfuil stair shaibhir Chríostaí ag an mbaile. 

Tá bun an bhaile reatha le fáil i mbunaíocht baraic mharcshlua an Áirm Bhriotanaigh i 1818 ag áth thar Abhainn na Life i gceantar Shean-Chonaill.

Sa lá atá inniu ann is baile bisiúil é Droichead Nua le daonracht timpeall ar 21,000, ionad tábhachtach thionscail agus tráchtála i Mór-réigiún Átha Cliath. Tá ceannáras Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann), suite i nDroichead Nua.

## Scoileanna
Tá ainm in airde ag an mbaile as a chuid scoileanna a thugann oideachas den scoth dá gcuid scoláirí. An scoil is tábhachtaí sa bhaile is ea Coláiste an Droichid Nua atá eagraithe ag na hAithreacha Dominigh. I measc na scoileanna eile sa cheantar tá Meánscoil Phádraig, Meánscoil an Clainne Noafa agus Ceardscoil Naoimh Chonlaidh. Is iad Scoil Mhuire, Scoil Naoimh Chonlaidh is Muire agus Scoil Naoimh Phádraig na príomh-bhunscoileanna. Le déanaí tháinig Gaelscoil Chill Dara agus bunscoil nua gan aicme creidimh ar an bhfód.

## Tionscadail

## Spóirt srl

## Siopadóireacht

## Córas taistil
Baineann an baile leas as sár-naisc bóthair agus iarnróid le Baile Átha Cliath agus an Deisceart. Mheall a chóras taistil comhlachtaí ar nós Wyeth Medica agus Oral B chuig an bhaile.

Téann an mótarbhealach M7 timpeall an baile agus tá sé suite sa chóras iarnróid ar an líne ó Bhaile Átha Cliath go Chorcaigh.

## Daoine cáiliúla
* Canadóir Christy Moore.
* Eolaí Kathleen Lonsdale.
* Imreoi rugbaí na hÉireann Geordan Murphy.
* Ceoltóir Luka Bloom (rugadh mar Barry Moore).
* Ceoltóir Dónal Lunny.
* Lúthchleasaí Karen Shinkins.
* Dealbhóir An tAthair Henry Flanagan.
* Dealbhóir Annette McCormack.
* Iar-chanadóir de B*Witched: Sinéad O'Carroll.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chill Dara
Dick Spring

Fear gnó agus iarpholaiteoir Éireannach is ea **Richard Spring**, nó **Dick Spring** de ghnáth, nó **Risteard Mac An Earraigh**  (a rugadh ar an 29 Lúnasa 1950 i dTrá Lí, Contae Chiarraí). Toghadh é ina Theachta Dála don chéad uair i 1981 le Páirtí an Lucht Oibre, agus choimeád sé a shuíochán go dtí 2002. Rinneadh ceannaire an pháirtí de i 1982, agus bhí sé ina Thánaiste faoi thrí i dtrí rialtas éagsúla.

## Féach freisin

* Ciarraí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCiarraí

## Tagairtí

Catagóir:Ceannairí Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Iománaithe Chiarraí
Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chiarraí
Ian Curtis

Ceoltóir agus cumadóir Sasanach ab ea **Ian Kevin Curtis** (15 Iúil, 1956 – 18 Bealtaine, 1980). Bhí Curtis ina amhránaí agus ina liriceoir leis an mbanna rac-cheoil Joy Division, as Manchain.  Chuir lámh ina bhás féin ar 18 Bealtaine 1980 (Bhí Joy Division ar tí dul ar camchuairt sa SAM ag an am). 

Tá na baill eile ag seinm le chéile fós, sa bhanna Sasanach New Order.

[mion|left|Leac uaigh Ian Curtis i [Macclesfield.]]

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Básanna i 1980
Rovaniemi

Cathair i dTuaisceart na Fionlainne is ea **Rovaniemi** (Sáimis Thuaidh: *Roavvenjárga*, Sáimis Ánárach: *Ruávinjârga*, Sáimis Scoltach: *Ruä'vnjargg*). Is í príomhchathair na Laplainne í, san Fhionlainn ar a laghad. Tá an chathair suite in aice leis an gCiorcal Artach, agus an dá abhainn úd Kemijoki agus Ounasjoki ag teacht le chéile ansin. Tá ollscoil i Rovaniemi, Ollscoil na Laplainne. 

## Stair

Seanáit trádála is ea Rovaniemi a d'fhás go nádúrtha timpeall ar phointe teagmhála an dá abhainn. Sa bhliain 1938, rinneadh lárionad riaracháin na Laplainne den áit, cé nár bronnadh ainm agus dintiúirí na cathrach uirthi roimh an mbliain 1960. Le linn Chogadh na Leanúna, bhí trúpaí Gearmánacha ar garastún san áit, agus nuair a d'éirigh ina chogadh idir na Fionlannaigh agus na Gearmánaigh go gairid roimh dheireadh an dara cogadh domhanda, chuir na Gearmánaigh an áit de dhroim an tsaoil. 

I ndiaidh an chogaidh, b'éigean Rovaniemi a atógáil ina hiomláine. Mar sin, tá cuma sách nua-aimseartha ar an gcathair inniu. 

## Teangacha
Ní labhraítear Sáimis in aon chóngar do Rovaniemi inniu, nó is í canúint thuaisceartach na Fionlainnise caint na sráide sa chathair. Agus an méid sin ráite, is dócha gurb as an tSáimis a tháinig an chéad leath den ainm. Is é is ciall le *roavva* sna teangacha Sáimise a labhraítear inniu ná cnoc, nó áit a bhfuil lorg na seanfhalscaí le haithint. Maidir leis na canúintí a bhí á labhairt timpeall Rovaniemi anallód, áfach, is dócha gurbh é an chiall a bhí leis an bhfocal iontu ná carn, de réir na n-iarsmaí atá fágtha.

I dtús na bliana 2006, cuireadh an ceantar tuaithe timpeall Rovaniemi - *Rovaniemen maalaiskunta* - leis an gcathair - *Rovaniemen kaupunki*. Mar sin, tá an "chathair" 8,016.42 km² ar achar inniu, agus timpeall ar 58 míle duine ina gcónaí ansin.

## Daoine mór le rá
*Jari Tervo, údar
* Harri Olli, léimneach sciála
* Bhásaigh an scríbhneoir Timo K. Mukka sa chathair sa bhliain 1974
* Tanja Poutiainen, sciálaí Alpach
* Tomi Putaansuu (nó Mr. Lordi mar atá aithne níos fearr air), amhránaí an racbhanna siúd Lordi
* Absoluuttinen Nollapiste, racbhanna
* Antti Tuisku, amhránaí


Catagóir:Cathracha agus bailte san Fhionlainn
Catagóir:Bardais na Fionlainne