open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Immacallam in dá Thuarad

Sampla de chomhrá Ollaimh is ea **Imagallamh an Dá Saoi** (Sean-Ghaeilge **Immacallam in Dá Thúarad**), caomhnaithe sa Leabhar Laighneach den dara haois déag.

## Réamhrá
Tar éis d'Adhna, Ollamh rí na Uladh, Conchúr mac Neasa, bás d'fháil, bronnadh a theideal ar *[[Ferchertne]]* mac Cairbre, is amhlaidh File, fear ard-ealaíona agus taithí.  Chuala Neidhe mac *Adnae*, a bhí thar lear san Albain faoi teagasc Eochadha Eachbhéil, scéala bás a athar ar na dtonnta, agus é ag siúl ar na trá.

:*"Lá amháin, chuaigh an t-ógánach sall go bruach na farraige - creideann filí i gcónaí gur áit fhoilsithe é bruach an uisce.  Chuala sé glór marab ionann chaoineadh bróin, a raibh cuma ait aige, dar leis.  Chuir sé ortha ar an uisce go nochtfadh sé cúis an bhróin dó.  Agus d'inis na tonnta dó gurbh ar son a athar mhairbh ba ea an caoineadh, agus go raibh fallaing an fhile tugtha d'Fherchertne, a bhí ina ollamh anois ina ionad."

Chuaigh sé ar ais go dtí [[Eamhain Mhacha]], ag iompar [[craobh airgid]] thar a chionn, mar na cheart do ina [[Ánradh]], nó fine den dara rang, (bhíodh craobh oighre ag na hOllaimhs agus craobh cré umha ag ní filí uile eile."

Agus é fillte abhaile, bhuail sé leis an rógaire [[Bricre]], a thug do Neidhe an ollamhacht mar cúiteamh i mbronntanas luachmhar (ionar corcra, le maisiú óir agus airgid), agus dúirt sé leis suíochán an ollaimh a ghlacadh.  Ar Bricriu ansin ámh: "ní thugtar ollamhacht Eamhna Mhacha do bhuachaill gan féasóg", óir nach raibh Neidhe fós ach gasúr.  Mar sin, tharraing Neidhe lán glaice féir, agus chuir sé draíocht air gur éirigh sé mar fheadóg ar a aghaidh.  Ansin, shuigh sé i gcathaoir an ollaimh agus tharraing sé a fhallaing thart timpeall air.  Trí dhath a bhí ann san fhallaing: clúdach cleití geala éan sa lár; breacadh *findruine* ar bhun; agus dath lonrach óir ar bharr.

D'inis Bricre ansin d'<i>Fherchertne</i>, "Mo bhrón thú, a *Fherchertne*", ar sé "go gcaillfeá an ollamhacht inniu!  Tá an ollamhacht tógtha ag fear uasal óg i n-Eamhain."  Tháinig *Ferchertne* ar buille chun aghaidh a thabhairt ar Neidhe, agus le sin thosaigh an comhrá.

==Agallamh==
Ní hansa!.. mar a deirtear go minic san agallamh.

D'éiligh an bheirt *filid*, Néide agus [[Ferchertne]] (ard-fhile an rí [[Cú Roí|Cú Raoi]]), teideal an [[Ollamh Éireann|Ollaimh]] tar éis bhás an iar-sealbhóra.  Sa rí-thigh, chuadar in iomaíocht sa dorchadas ag caint as iarbhéarla na Sean-Ghaeilge (*íarmbérla*).   Bhíodh cúig chéim ann i mbéarla na bhfilí, inar leagadh síos *Dunkelheitsgrad* agus meadarachta grádaithe (féach freisin *Auraicept na n-Éces*).  Chuir agus d'fhreagair siad tomhais faoina sleachta agus a saoil. Ar deireach, thug Néide tuar an todhchaí mar Ré Órga ratha agus maoine.  Thug Ferchertne os a choinne sin fís Ré Sceimhle, le tuar ruathair [[Lochlannach]] agus filleadh an [[Ainchríost]], agus a thiocfadh chun deiridh ach leis an [[Apacailipsis]].  Dá bharr, chuaigh Néide ar a ghlúine roimhe agus mhol se é mar Ollamh nua na hÉireann.

==Naisc sheachtracha==
* *Irish Bards* ar sacred-texts.com
* *The Colloquy of the Two Sages'' ar angelfire.com

## Tagairtí

Catagóir:Scéalta na Rúraíochta
Tarbhfheis

I Miotaseolaíocht na nGael, nós um comharba an rí a aimsiú ab ea **Tarbhfheis** (Sean-Ghaeilge **tarbfeis** nó **tarb-ḟe(i)s(s)**).

## Sanasaíocht
Tá brí *fleadh* ag baint le feis, ach i dteannta sin sa tSean-Ghaeilge, bhí brí *chodladh* leis, mar a phléitear ar eDIL, *[http://dil.ie/21506 2 feis(s), fess]* (cé go luann an tagairt do *tarbfeis* don iontráil féin!). Tá tuilleadh eolais le fáil faoi *[http://dil.ie/40066 tarb Compds. (a)]* ar eDIL.

## Nós
Déantar cur síos ar an *tarb-feis* i scéalta na Rúraíochta, *[[Toghail Brú Dá Dearga|Togail Bruidne Da Derga]]* agus *[[Searg Chú Chulainn|Serglige Con Chulainn]]*.

Um chomharba an rí a shocrú, d'itheadh fear, de ghnáth draoi, feoil agus glé-anraith tairbh bháin, go dtí go raibh sé sách.  Luíodh sé ansin a chodladh, fad is a chanadh na draoithe ortha thairis, agus é ná an t-*ór fírindi* (ór fírinne).  D'fheicfeadh an fear codlata i bhfís an rí le teacht.  Dá mba bhréag a d'inseodh an fear, ghearrfaí a chuid bheol de.

Nuair a cheapadh Conaire Mór ina rí, tuaradh go dtiocfadh fear lomnocht an tsráid anall go Teamhraigh.

:Ar gach ceithre shlí go Teamhraigh, bhí triúr uisle ag fanacht le brat chun an fear tuartha lomnocht a ghléasadh […] Ach bhí iontas ar dhaoine na  Teamhrach ámh gurbh ógánach gan féasóg é a bhí tuartha ag an tarbhfheis.*

==Féach fosta==
* [[Geis]]
* [[Glám dícenn]]
* [[Féth fíada]]
* [[Imbas forosnai]]

==Foinsí==
* [[Helmut Birkhan]]: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* [[Bernhard Maier (Religionswissenschaftler)|Bernhard Maier]]: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur* (*Kröners Taschenausgabe.'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Cloch an Fhir Mhóir

Gallán agus Séadchomhartha Náisiúnta (474) i gContae Lú is ea **Cloch an Fhir Mhóir**, aitheanta fosta mar **Cloch Chú Chulainn**.

## Suíomh
Tá Cloch an Fhir Mhóir suite i Ráth Aidí, 1.4km ar thaobh thiar thiar theas ó Dhroichead an Chnoic, Dún Dealgan, ar an mbruach clé d'Abhainn Átha Féan.

## Stair
mion|clé|Cloch an Fhir Mhóir ina sheasamh sa ghoirt.

Creidtear gur cuireadh an gallán suas le linn na Cré-Umhaoise. Trí mhéadar in airde agus 4.3m fad faoi gcuairt atá sé. Glaotar *An Bhrisleach Mhór* ar an dúiche, agus *Gort an Áir* ar an ngort ina bhfuil an gallán ina sheasamh. I rith na 1920í, aimsíodh ceann sleá cré-umha sa ghort, rud a gcuirfí in iúl gur mhachaire catha ársa a raibh ann.  Creidtear gur cuireadh an gallán ar uaigh seanghaiscígh mhóir.

## Seanscéal
[mion|clé|Bás [Cú Chulainn|Chú Chulainn, léaráid le Stephen Reid (1904).]]

Tá an gallán gaolta go formhór le laoch na nUladh, Cú Chulainn.   Bhí trí sleá déanta ag a namhaid, Lugaid mac Con Roí, agus insíodh tuar go marófaí rí *by each of them*.  Leis an gcéad sleá, mharaigh sé carbadóir Chú Chulainn, Lao mac Rianghabhra; leis an dara, a chapall dílis, Liath Macha; agus le hurchar an tríú, bhuail sé Cú Chulainn.  Éag-ghonta,  cheangail Cú Chulainn é féin de ghallán, a chreidtear go tradisiúnta gur Cloch an Fhir Mhóir é.

Lean Cú Chulainn air ag troid a chuid naimhde, ach ba é amháin nuair a tháinig fiach dubh, gnáthriocht Mhór-Ríoghna, anuas ar a ghualainn gur chreid a naimhde gur mharbh a bhí sé. Tháinig Lughaidh chuige chun a cheann a bhaint de, ach é i mbun sin, dhóigh an "lúan láith" (solas gaiscígh) ar éadan Chú Chulainn, thit a chlaíomh dá láimh agus agus bhain lámh Lughaidhe de.  D'imigh an solas nuair a bhainfeadh a lámh dheis dé Chú Chulainn.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Driad

Is éard is **driad** ann ná (Sean-Ghréigis:Δρυάς,*Druas*) **nimfeach choill** nó **sióg choille** i miotaseolaíocht na Gréige. Ciallaíonn *Druas* "dair" i nGréigis, agus go sonrach is **nimfeacha** na gcrann darach iad, ach úsáidtear an téarma anois le haghaidh nimfeach na gcrann i gcoitinne, nó **hibridí de dhuine agus chrann i ndomhan na samhlaíochta**. De ghnáth, measadh gur créatúir an-chúthaile iad ach amháin os comhair an bhandé Artaimís, arbh eol di a bheith ina cara don chuid is mó de na nimfeacha. 

## Cineálacha

### Daifní
Ba iad seo nimfeacha na gcrann labhrais. 

### Epimelidí
Bhí na Maliaidí, Meliaidí nó Epimelidí ina nimfeacha na gcrann úll agus na gcrann torthaí eile agus ina gcosantóirí caorach. Ciallaíonn an focal Gréigise *melas* - as a dtagann a hainm — úll agus caora araon. Measadh gur chineál driaide iad na Heispirídí, caomhnóirí na n-úll órga. 

### Hamaidriad
Bhí driada, cosúil le gach sort nimfeach, go hosnádúrthaf adchónaitheach agus ceangailte lena dtithe, ach bhí cuid acu céim níos faide ná an chuid is mó de na nimfeacha. Ba iad seo na **hamaidriada** a bhí ina gcuid lárnach dá gcrainn, mar sin má fuair an crann bás, fuair an  **hamaidriada** bás chomh maith. Ar na cúiseanna sin, ghea**r na driada** agus déithe na n'''Gréagacha''' pionós ar aon duine a rinne dochar ar chrainn gan leorghníomh a ofráil don na nimfeacha coille. (a bhain le crainn darach) 

### Meliaigh
An Driad a thugtaí ar na ndriada ón Áise Thoir Theas. Bhí deirfiúracha na gcrann fuinseoige i bhfeighil an linbh Séas i bpluais Créataigh de chuid Ria. Saolaíodh Meliaigh do Gáia tar éis di a bheith toirchithe ag fuil Úránas coillte. Ba nimfí iad na hEpimelidí a bhain le crainn úlla, agus bhain na Cairiaitidí le crainn ghallchnó.

## Ainmneacha
Is iad seo a leanas cuid de na driada nó na **hamaidriada** aonair: 

* Atlanteia agus Féibé, beirt de na mná céile nó na mná leapa Dhanaóis 
* Chrysopeleia 
* Driope 
* Erato 
* Eoraidícé
* Pitus 
* Tithorea 
## I gcultúr na ndaoine

Luaitear na driada i 'Paradise Lost' le Milton, i saothair Choleridge, agus in úrscéal Thackeray, The Virginians.  
Tugann Keats "light-winged Dryad of the trees", ar an fhiliméala. I bhfilíocht Dhonald Davidson léiríonn siad téamaí an traidisiúin agus tábhacht an ama atá thart go dtí an lá atá inniu ann.  Úsáideann an file Sylvia Plath iad mar shiombail an dúlra ina cuid filíochta i  "On the Difficulty of Conjuring up a Dryad", agus "On the Plethora of Dryads".
Tá driad sa scéal "Dear Dryad" (1924) le Oliver Onions a théann i gcion ar lánúineacha rómánsúla ar fud na staire. 
## Tagairtí
 **Leabharliosta** 

* Nasc Miotaseolaíochta Gréige: Nymphs. 
* Hans Christian Andersen, "The Dryad", 1868 (ríomh-théacs) 
* Andersen, HC; Craigie (transl. ) "  " *Scéalta fairy agus scéalta eile* Londain; Toronto: Oxford University Press. 1914 
* Tim Hoke, "The Dryad", 2002 (ríomh-théacs; teanga láidir)

Catagóir:Crainn san mhiotaseolaíocht

Catagóir:Miotaseolaíocht na Róimhe
Catagóir:Déithe na gCrann
Wonderwall

Is amhrán é **"Wonderwall"** leis an racbhanna Sasanach Oasis, an ceathrú singil ar an dara halbam (What's the Story) Morning Glory? (1995). Thaifead an banna an t-amhrán ag Stiúideo Pairccairraig, Monmouthshire, an Bhreatain Bheag i mBealtaine 1995. Scríobh príomhghiotáraí an bhanna, Noel Gallagher, an t-amhrán (agus gach amhrán eile ar an albam).

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Oasis
Uchtnocht

[thumb|upright|Bean gan barr ag paráid "bród aerach" i [Torontó.]]
Níl folach ar a bhráid ar dhuine **uchtnocht**.

## Tagairtí

Catagóir:Éadaí
Catagóir:Corp an duine
Acerbas

Ba shagart Tuíreach Earcail é **Acerbas**, a phós Elissa, iníon an rí Matán I, agus deirfiúr Pygmalion. Bhí saibhreas suntasach aige, agus fios a bheith aige faoi shaint Phygmalion, a tháinig i gcomharbacht air a athair, chuir sé é i bhfolach san ithir. Ach bhí Pygmalion, a chuala faoi na seoda ceilte seo, freagrach as Acerbas a dhúnmharú, agus é ag súil go bhfaigheadh ​​sé seilbh orthu trína dheirfiúr. Ach choinnigh crógacht Elissa na seoda, agus d'imigh sí ar imirce ón Fhéiníc. Chuaigh siad i dtír agus shocraigh siad síos san Afraic Thuaidh, agus bhunaigh siad cathair na Cartaige. 

Sa chuntas seo is ionann é Acerbas agus Sychaeus, agus is ionann Elissa agus Díodó i Veirgil. Is cinnte go bhfuil na hainmneacha i Iúistín níos cruinne ná i Veirgil; mar tugann Servius le fios, gur athraigh Veirgil anseo, mar a bhí i gcásanna eile, ainm coigríche ina cheann níos áisiúla dó, agus gurb é Sycharbas an t-ainm ceart a bhí ar Sychaeus, rud atá cosúil le Acerbas. 

## Tagairtí

### Foinsí eile

* Schmitz, Leonhard (1867), "Acerbas", in Smith, William (ed.), Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, 1, Boston, pp. 6–7

"Acerbas". *Foclóir Beathaisnéis agus Miotaseolaíochta na Gréige agus na Róimhe*.
Catagóir:Carachtair Fhéiníceacha san Aeinéid.
Nochtachas

[thumb|upright=1.5|sa [An Chrimé|Chrimé, 2008]]
Is gluaiseacht é **nochtachas** a mholann an ceart a bheith lomnocht. Is é an príomh-chuspóir an nochtachais ná an cothú de nochtacht neamh-ghnéasach. 

## Cumainn Nochtaigh
Seo é liosta de na cumainn nochtaigh ar fud na cruinne:

Australian Naturist Federation

Austrian Naturist Federation

Belgian Naturist Federation

British Naturism

Federação Brasileira de Naturismo

Union of Naturists in Bulgaria

Union of the Quebec and Canadian Naturist Federations

Federation of Naturism and Nudism of Colombia

ASSOCIATION DES NATURISTES CONGOLAIS

Costa Rica Naturist Association

Czech-Moravian Naturist Federation

Dansk Naturist Union (DNU)

Deutscher Verband für Freikörperkultur

Društvo naturista Hrvatske

Finnish Naturist Federation

French Naturist Federation

Federation of Naturists in Hungary

Irish Naturist Association (INA)/Cumann Nochtach na hÉireann (CNÉ)

## Acmhainní

Catagóir:Éadaí
Catagóir:Corp an duine
Trá do nochtáin

[thumb|[An Chrimé|Sa Chrimé, 2008]]
Téann daoine ina gcraiceann dearg ar **thránna do dhaoine nochta**.

## Tagairtí

Catagóir:Éadaí
Catagóir:Tránna
Eipiciogal

Is éard a bhí i gceist le h**eipiciogal** ná sórt ciorcail chúnta a bhí in úsáid ag na réalteolaithe le gluaiseachtaí na bpláinéad a áireamh is a shoiléiriú sula raibh glacadh forleathan leis an héilealárnachas, is é sin leis an tuiscint gurb í an Ghrian lárphointe an ghrianchórais. Glacadh leis go raibh gach pláinéad ag dul timpeall ar phointe a bhí ag fithisiú an Domhain, agus ba é an t-eipiciogal fithis an phláinéid thart ar an bpointe sin. Ba é an ciorcal iompair fithis an phointe thart ar an Domhan. Le bheith beacht, níorbh é an Domhan lárphointe an chiorcal iompair ach an oiread — bhí an lárphointe sin, an t-*éalárnán*, suite taobh amuigh den Domhan.

Níor chuir teoiric héilealárnach Copernicus deireadh leis na heipiciogail, nó bhí Copernicus barúlach gur ciorcail fhoirfe a bhí i bhfithisí na bpláinéad, agus theastaigh eipiciogail bheaga uaidh féin leis na breathnuithe a chur in oiriúint don teoiric. Níor éirigh na réalteolaithe as na heipiciogail a úsáid ach amháin nuair a tuigeadh dóibh nach ciorcail a bhí sna fithisí ach éilipsí.

## Tagairtí

Catagóir:Réalteolaíocht
Éirí héileacach

**Éirí héileacach** atá i gceist má fheictear réalta ag éirí ó scáth na léaslíne go gairid roimh éirí na Gréine, i ndiaidh don réalta sin a bheith dofheicthe ar feadh tréimhse éigin. Bhí éirí héileacach Sirius tábhachtach i bhféilireacht na hÉigipte, nó bhí féilire na nÉigipteach bunaithe ar an mbliain Shótach, is é sin, an tréimhse idir dhá éirí héileacach Sirius.
Elara

**Elara** atá ar an ochtú satailít is mó dá bhfuil ag fithisiú Iúpatair. Níor baisteadh an t-ainm sin ar an ngealach seo ach sa bhliain 1975; roimhe sin ní raibh d’ainm oifigiúil uirthi ach “Iúpatar a Seacht”, cé go dtugtaí “Hera” uirthi uaireanta. Tá Elara 43 ciliméadar ar mheángha, agus is ceann de na satailítí i ngrúpa Himalia í. Is éard atá i gceist le grúpa Himalia ná cúig shatailít de chuid Iúpatair a bhfuil a bhfithisí ag athrú gan stad, ós rud é go bhfuil corraíl na Gréine agus na bpláinéad ag dul i bhfeidhm orthu.

Catagóir:Gealacha Iúpatair
Lomnochtacht

[thumb|''Ádhamh agus Éabha'' (1507), le [Albrecht Dürer.]]
**Lomnochtacht** (nó **nochtacht** nó **loime**) is ea a bheith gan éadach.

## Tagairtí

Catagóir:Éadaí
Catagóir:Corp an duine
Ealbha

Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, iníon Cathbhaidh agus Neasa ab ea **Ealbha** (Sean-Ghaeilge **Elba**, **Elbha**).  Bhí beirt deirfiúracha aici, Deichtire (máthair Chon Chulainn) agus Fionnchaomh (máthair Chonaill Chearnaigh).  Bhí beirt deartháireacha aici chomh maith.

Bean chéile Uisliu agus máthair Naoise, Ardáin agus Ainnle ab ea í.  Deirtear scaití gurbh é Conchúr mac Neasa athair a céad mhic, agus *[[Ius primae noctis]]* gairthe aige tar éis a pósta le hUisliu.

## Féach freisin
* Longes mac nUislenn

## Foinsí
* Harry Mountain, ''The Celtic Encyclopedia, Band 3.'' Universal-Publishers, 1998, ISBN 9781581128925, Kapitel&nbsp;9, ll.&nbsp;581&nbsp;ff.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Emma Dabiri

Is mainicín, láithreoir teilifíse ar an BBC, taighdeoir socheolaíocht amhairc agus comhalta teagaisc i Roinn na hAfraice ag SOAS as Éirinn í **Emma Dabiri**. Foilsíodh a cuid saothar i roinn díolamaí, agus is í údar an leabhair *Don't Touch My Hair* í.

## Tagairtí

Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Saint Sister

Is banna ceoil Éireannach é **Saint Sister'<nowiki/>'',*** le [[Morgan MacIntyre]] agus [[Gemma Doherty]] mar bhaill. Tá dhá albam acu, *'Shape of Silence'* (2018) agus* Where I Should End** (2021).

== Baill ==

* [[Íomhá:Gemma Doherty from Saint Sister.jpg|mion|Gemma Doherty ar stáiste ag seinm ceoil mar bhall Saint Sister]]Morgan MacIntyre (guth, drummaí, ceol sintéiseach)
* Gemma Doherty (guth, cláirseach)

== Dioscliosta ==

=== Albaim ===

* ''<nowiki/>'Shape of Silence** (2018)
* *<nowiki/>'Where I Should End*' (2021)

### Singil

* Tin Man (2016)
* Causing Trouble (2017)mion|Morgan MacIntyre ag canadh mar bhall de Saint Sister sa bhliain 2018
* Is It Too Early? (Kilmainham) (2019)
* Dynamite (2020)
* The Place That I Work (2021)
* Oh My God Oh Canada (2021)

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Brughaidh

I nÉirinn réamh-Chríostaí agus na meánaois, feirmeoir saor ab ea **Brughaidh** (Sean-Ghaeilge **Briugu**) nó **biathach**.  Sa mhéid sin, bhítí san áireamh leis na haithigh (úinéirí talún saor neamh-uasal) agus na haos dána.

De bharr a shaibhris agus fáilteachais, bhí aicme shóisialta ard ag an mbrughaidh, beagnach chomh hard le tiarna.  Sa chliarlathas trí-chéimeach na nGael – uaisle, saoirsigh agus daoir – sheasadh an brughaidh idir na huaisle agus na saorsigh.  De réir na seantéacsanna dlí, bhí an teideal *Briugu* i réim sa bhrí seo go dtí an 16ú&nbsp;haois.

## Miotais agus Scéalta
I roinnt seanscéalta na nGael, léirítear an brughaidh mar fhear le saintréithe miotasacha.  Go minic is é a bhruíon áit a tharlaíonn imeachtaí miotasacha nó gránna.
* *[[Aided Cheit maic Mágach]]*: briseann an brughaidh Bélchú dlí an aoi 
* *[[Aided Cheltchair maic Uthechair]]*: maraítear Blaí Briugu de bharr éada
* *[[Esnada Tige Buchet]]*: creachadh an bhrughadh, Buichead
* *[[Fled Bricrenn]]*: achrann  i mbruíon Bhricreann
* *[[Noínden Ulad]]*: fealladh an bhrughadh, Cronnchú, ar a chéile, Macha
* *[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]*: achrann le cú Mhic Datho
* *[[Toghail Brú Dá Dearga]]*: bás Chonaire Mhóir i mbruíon Da Dergas.  Rinne Birkhan cur síos eiseamláire de, leis na céadta gaiscíoch i láthair agus go leor biadh agus dí ar an mbord.  I lár crosbhóthair ab ea é, agus seacht ndoras aige, ach ní bhítí ach ceann amháin acu dúnta d'aon iarraidh, chun fáilteachas an bhrughadh a chur in iúl.

## Foinsí
* Helmut Birkhan: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur* (*[[Kröners Taschenausgabe]].* Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5, lch.&nbsp;56.
* Wolfgang Meid: *Die Kelten.* Reclams Universal-Bibliothek, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-15-017053-3.

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Aided Cheit maic Mágach

Scéal de chuid na Rúraíochta i Miotaseolaíocht na nGael is ea **Anbhás Cheid mhic Mhágach** (Sean-Ghaeilge **Aided Cheit maic Mágach**), faoin achrann idir Conall Cearnach agus Cead Mac Mágach, agus feall *[[Bélchú]]* fosta.

## Achoimre
I *[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]*, bhí Cead mac Mágach na gConnacht agus Conall Cearnach na nUladh masla ar mhasla chuig a chéile le haghaidh na curadhmhíre.  Géill   Cead níos laige faoi dheoidh, ach mhaslaigh sé Conall go dona.  Ina dhiaidh sin, le linn ruathair ar na hUlaidh, mharaigh Cead go leor gaiscíoch, ach mharaigh Conall Cead i gcomhrac fuilteach aonair, cé go raibh sé féin loite go dona. 

Thóg brughaidh darbh ainm Béalchú Conall gonta ina thigh isteach, ach d'fhógair sé troid chun báis ina éadan agus é arís leigheasaithe.  Agus cumas catha Chonaill ar eolas aige ámh, ghríosaigh Béalchú a thriúr mhac Conall a mharú agus é a leaba.  Thuig Conall feall Bhéalchú, cheangail sé Béalchú ina leaba agus mharaigh a mhic féin le sleá é in ionad Chonaill.  Mharaigh Conall ansin an triúr agus bhain sé a gcinn díobh agus dá n-athair fosta mar éiric na cogaíochta.

## Foinsí
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur* (*[[Kröners Taschenausgabe]].* Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

## Naisc sheachtracha
* Téacs (aistriúchán Béarla): ''The Death of Cet Mac Magach'' ar *The Celtic Literature Collective*

## Tagairtí

Catagóir:Scéalta na Rúraíochta
Ceit mac Mágaigh
Aided Cheltchair maic Uthechair

Scéal de chuid na Rúraíochta i Miotaseolaíocht na nGael is ea **Anbhás Chealtchair mhic Uitheachair** (Sean-Ghaeilge **Aided Cheltchair maic Uthechair**).  Caomhnaítear blúirín de sa *[[Leabhar Laighneach]]* agus an téacs iomlán i lámhscríbhinn den 16ú&nbsp;haois.

## Achoimre
Toisc gur mharaigh Cealtchar an brughaidh saibhir Blaí Briugu le linn achrainn, bhí air mar éiric an ruaig a chur ar trí bhagairt as cúige Uladh.  

Ba é an chéad bhagairt 
*[[Conganchnes mac Dedad]]*, a bhí i mbun díoltas a bhaint ar son dúnmharú a nia Cú Raoi.  Bhí craiceann fadharcánach aige, nárbh fhéidir arm ar bith polladh.  Mhol Cealtchar a iníon Niamh dó chun pósadh, agus dá bharr, fuair sí amach go marófaí *Conganchnes* ach d'ingne dearg-the lasta isteach i mboinn a chos.  Thug sí an t-eolas seo dá hathair, a rinne mar ba ghá.

Ba é an dara bagairt ná cú fíochmhar darbh ainm Luch Donn.  D'aimsigh baintreach é ina choileán, agus thóg sí é ina chú ollmhór agus dosmachtaithe.  Mharaigh sé caoirigh na baintrí, ansin a mic, ansin an bhaintreach féin.  Ansin, chuaigh i mbun lonnaíocht a scriosadh gach oíche.  D'aimsigh Cealtchar lomán fearna, tholl amach é go ndeachnaigh a lámh tríd, agus bheirigh sé é le mil, gréisc agus luibheanna, go dtí go raibh sé righin agus solúbtha.  Tháinig sé i ngiorracht an chú leis an lomán thar a láimh, agus ghabh fiacla an chú ann á bhaint.  Bhí Cealtchar in ann ansin a chroí a tharraingt amach tríd a bhéal, á mharú.

Ba é an tríú bagairt ná Dóelchú, madra Chealtchair féin.  D'aimsíodh é mar choileán laistigh uaigh *Chonganchnes*, bliain tar éis a bháis.  Ní ligeadh an cú ach Cealtchar é a láimhseáil, ach lá amháin d'éiligh sé agus as sin amach, bhagraíodh sé ba agus caoirigh na nUladh.  Chuaigh Celtchar ar thóir an mhadra agus ghlaoigh sé air.  Tháinig sé chuige agus leadhb a chosa.  In aghaidh a thola, mharaigh Celtchar é lean shleá.  Agus an sleá á ardú aige, rith braon d'fhuil nimhiúil an mhadra síos agus trí chorp Chealtchair, á mharú.

## Foinsí
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur* (*[[Kröners Taschenausgabe]].* Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.
* Kuno Meyer (Übers. & Hrsg.): *Aided Cheltchair meic Uthechair*, "The Death of Celtchar mac Uthechair" in: *The Death Tales of the Ulster Heroes.* Todd Lecture Series, Dublin 1906.

## Tagairtí

Catagóir:Scéalta na Rúraíochta
Cealtchar
Macgnímrada Con Culainn

Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, réamhscéal don *[[Táin Bó Cuailnge]]* is ea **Macghníomhartha Chú Chulainn** (Sean-Ghaeilge
**Macgnímrada Con Culainn**).

## Achoimre
Insíonn cuid de laochra na nUladh, a bhí ar deoraíocht i gcúige Chonnacht (féach fosta *[[Longes mac nUislenn]]*), scéalta do na Connachta faoi óige an laoich uafásaigh, Cú Chulainn, i bhfoirm *fálradhairc* (radharc ón mballa - carachtar ar an stáitse ag insint scéil faoi eile (daoine, rudaí) ar chúl stáitse).

mion|Bás cú Chulainn

Sa chéad áit, insíonn Fearghas mac Róigh gur bhuaigh gan stró an gasúr *Sétanta* (ainm óige Chú Chulainn) ach cúig bliana d'aois sa pheil in aghaidh caoga macra ag an ríchathair Eamhain Mhacha.  Insíonn Conall Cernach conas a fuair sé a mharaigh sé cú dochloíte Chulainn, gabha, le hurchar amháin dá cheann tabhaill (féach fosta *[[Aided Cheltchair maic Uthechair]]*).  Mar chúiteamh, thairg *Sétanta* go gcosnódh sé teach agus teaghlach Chulainn, go dtí go dtógfadh madra eile, agus dá bharr thug an draoin Cathbhadh a leasainm dó.  I leagan níos deireanaí, insítear an scéal seo ag Cormac Cond Longas.

Insíonn *Fiachu mac Fir Febe* ansin, conas ar tháinig Cú Chulainn, buacach tar éis comhraic, go hEamhain Mhacha le na cinn bhainte de thriúr mac Neachtain, fia beo agus eala fhiáine.
:*[...] agus tháinig sé ann ina riastradh.  Bhí cinn fhuiltigh a naimhde ina charbad leis.*

Lena cois sin, chuaigh Cú Chulainn timpeall na cathrach ar chlé, rud de ghnáth mar chóir.  Ansin d'ordaigh Conchúr mac Neasa do mhná na cúirte dul lom in éadan na geilte, le cíocha nochta agus le piteanna nochta maraon le Síle na gcíoch.  Suaite, d'fholaigh Cú Chulainn a aghaidh ina lámha.  Le sin, bhí siad in ann an gaiscíoch a ghabháil agus a chur faoi thrí i ndiaidh a chéile i dtobán le huisce fuar isteach, go dtí gur tháinig sé ar ais ar a chiall.

## Féach freisin
* *[[Macgnímartha Finn]]*

## Foinsí
* Helmut Birkhan: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* Ingeborg Clarus: *Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt.* Walter Verlag 1991, ppb-Ausgabe Patmos Verlag, Düsseldorf, 2000, 2. Auflage, ISBN 3-491-69109-5.
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur* (= *[[Kröners Taschenausgabe]].* Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

## Naisc sheachtracha
* Cuid ''Childhood'' san alt *Cú Chulainn* ar Wikipedia  
* 

## Tagairtí

Catagóir:Scéalta na Rúraíochta
Abiy Ahmed

Státaire agus 15ú príomh-aire na hAetóipe is ea **Abiy Ahmed Ali**, a rugadh in Beshasha, gar d'Agora sa réigiún Oromo san Aetóip, ar 15 Lúnasa 1976. Bronnadh Duais Nobel na Síochána air sa bhliain 2019.

Oifigeach faisnéise míleata a bhí in Abiy sula ndearnadh príomhmhinistéir na tíre é. San oifig seo, tá réimse leathan leasuithe polaitiúla agus eacnamaíochta curtha i bhfeidhm aige. D'oibrigh sé chun síocháin a thabhairt isteach san Eiritré, sa tan tSúdáin Theas, agus sa tan tSúdáin. Bronnadh an Duais Nobel ar Abiy sa bhliain 2019 mar gheall ar an bpáirt a bhí aige ag cur deireadh leis an achrann 20 bliain idir an Aetóip agus an Eiritré 

Is de chúlra Oromo é Abiy. Moslamach a athair agus Ortadacsach Aetópach a mháthair, ach is Prostatúnach é féin.

I mí Dheireadh Fómhair 2021, cuireadh Abiy Ahmed faoi mhionn go hoifigiúil don dara téarma 5 bliana.

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí Aetópacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Brenda Fricker

Aisteoir Éireannach ar an ardán agus sna scannáin is ea **Brenda Fricker**. Rugadh í ar an 17ú lá Feabhra 1945. Ghlac sí páirt i níos mó ná 30 scannán agus clár teilifíse. I 1990, bhain sí amach Gradam an Acadaimh don Bhan-Aisteoir Tánaisteach is Fearr**,** as a ról sa scannán *My Left Foot (1989).* Ba é an chéad uair a bhronnadh an gradam do bhean Éireannach. D'éirigh sí as an aisteoireacht i 2014.

## Saol Óige
Rugadh Fricker i mBaile Átha Cliath . Múinteoir ag Coláiste Stratford ba ea a mháthair Bina (née Murphy). Iriseoir san *[[The Irish Times|Irish Times]]* agus oifigeach sa Roinn Talmhaíochta ba ea a hathair, Desmond Frederick Fricker.

Roimh an aisteoireacht, cúntóir don eagarthóir ealaíne ba ea Fricker san Irish Times, agus bhí suim aici bheith ina thuairisceoir.  Ag 19 bliana d'aois, ghlac sí páirt bheag sa scannán *Of Human Bondage (1964)*, bunaithe ar an úrscéal a scríobh W. Somerset Maugham i 1915. Ghlac sí pháirt in Tolka Row, an chéad sobalchlár in Éirinn.

## Saol Pearsanta
Cónaíonn Fricker Sna Saoirsí i mBaile Átha Cliath. Bhí sí pósta leis an stiúrthóir Barry Davies, a d'éag i 1991. Is aoibhinn léi a pheata mhadraí, ag ól Guinness, ag léamh filíocht agus ag imirt snúcair.

## Liosta Scannán

## Rogha Saothar Drámaíochta

#### San Amharclann Náisiúnta:

* *The Plough and the Stars*
* *Lavender Blue*

#### San Amharclann Royal Court:

* *Within Two Shadows*
* *A Pagan's Place*

#### Sa Gheffen Playhouse:
*Cat on a Hot Tin Roof*

#### Drámaíocht Eile:

* *Typhad Mary*
* *Macbeth*
* *Outskirts*
* *TV Times*
* *The Accrington Pals*
* *The Irish Play*
* *Lost World*
* *The Weeping of Angels*

## Naisc Sheachtracha
Brenda Fricker ar 

Brenda Fricker ar Holby.TV

Catagóir:Daoine Éireannacha
Catagóir:Aisteoirí
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Ban-aisteoirí
Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Esnada Tige Buchet

Seanscéal de chuid Scéalaíocht na Ríthe i Miotaseolaíocht na nGael is ea **Amhráin Theach ''Buchet*** ([[Sean-Ghaeilge]] *'Esnada Tige Buchet*').  Téann an scéal siar go dtí an 10ú&nbsp;haois.  Caomhnaítear leaganacha éagsúla sa [[Leabhar Laighneach]] agus i [[Leabhar Buí Leacáin]], i measc eile.

Tugann an teideal le fios gur féidir sa deireadh canadh agus ceiliúradh arís i dtigh *Buchet'.

## Achoimre
Ba iníon altrama í
Eithne *Taebfota* iníon Cathrach Mhóir de  Bhrughaidh na Laighean darbh ainm Buichead.  Bhí tréad mór bólachta ag Buichead, ach chuir beirt deartháireacha déag Eithne a flaithiúlacht chun tairbhe dóibh féin chomh follasach gan náire sin, nár fágadh dó ach  amháin agus seacht mbó.  Ní raibh ar a chumas do Chathair Mór, éirithe sean agus lag, slacht a choimeád ar a mhic nó Buchet a chúiteamh dá chailleadh.  De bharr seo, bhí ar Bhuichead dul lena chlann chuig bothán beag sa choill gar do Cheanannas, Contae na Mí.  Chuaigh Eithne, náire uirthi faoina dheartháireacha, i dteannta leis ann.

Sular tháinig Cormac mac Airt i gcoróin, chás sé ar Eithne álainn, agus thoirchigh agus phós sé í.  Agus é ina rí, thug sé a saibhreas ar ais dó mhuintir Bhuichid. Cairbre Lifechair ab ea leanbh an chaidreamh seo.

I leagan eile den scéal, phós Eithne comharba Chathrach Mhóir, Conn Céadchathach.

## Foinsí
* James MacKillop: * A Dictionary of Celtic Mythology*. Oxford University Press, Oxford 2004, ISBN 0198609671, ll.&nbsp;193&nbsp;ff. ().
* Robert Welch, Bruce Stewart: *The Oxford companion to Irish literature*. Oxford University Press, Oxford 1996, ISBN 0198661584, lch.&nbsp;176. ().

## Naisc sheachtracha
* Esnada tige Buchet ar CODECS
* Esnada Tige Buchet ar *Irish Sagas Online*

## Tagairtí

Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe
Bruíon

Brú nó iostas in Éirinn na seanscéalta ab ea **Bruíon** (Sean-Ghaeilge **Bruiden**). Ba é a dílseánach nó brughaidh, a raibh ard-mheas aige de bharr a chuid fáilteachas; nó rí, a thógadh a leithéid i lár a dhún nó ráth (an Ghaillis *dũnom*, *rátis*; Breatnais *din*, *caer*).

## Seanscéalta
Sa scéal *[[Scéal Muc Mhic Dhathó]]*, deirtear nach raibh ar fud na hÉireann ach sé bhruíon, agus mar bhrughaí iontu Da Derga, Forgall Monach, Mac Dathó, Mac Dá Reo, Dá Chóca agus *[[Blaí Briugu]]*.  I scéalta eile ámh, deirtear go raibh tuilleadh dá leithéid, amhail is an brughaidh Bricre agus a bhruíon in *[[Fleadh Bhricreann]]*.

Rinne Thurneysen cur síos ar dhearadh ciorclach bhruíon *Da Derga*.  Sa scéal úd bhí na céadta gaiscíoch ann agus go leor biadh agus dí ar fáil.  Bhíodh an tinteán i lár an tseomra, chun cócaireacht agus fosta ina áit suite tiarna nó rí na bruíne, agus ina thimpeall na haíonna de réir aicme.  Bhí an bruíon i lár chrosbhóthair le seacht ndoras aici, agus ach ceann ansin acu dúnta – comhartha d'aíonna an bhrughadh.

## Seandálaíocht
mion|Atógail den Bhruíon Eamhna Mhacha

De réir an seanscéal, is amhlaidh áibhéalta, bhí aghaidh cré-umha agus seod ag bruíon Bhricreann.  Insíonn seandálaíocht scéal eile ámh.  Sa rí-chathair, Teamhair, bhíodh foirgnimh níos lú laistigh desna fálta, ach níor aimsíodh bruíon ar bith ann.  Ní soiléir é an raibh bruíon le fáil sa chréfort ó thuaidh de Ráth na Rí, a nglaoitear inniu 'Halla Fleá' air.  Is ionann an fhianaise i Ráth Cruachan, an rí-chathair seanscéalach de Mhéabh agus Ailill mac Máta i gConnacht.  Is é ach amháin i nEamhain Mhacha, rí-chathair Chonchúir mhic Neasa, go bhfuil a leithéid de bhruíon le fáil, an *[[Craobh Rua]]*, ainmnithe as lárphiléar darach leath-méadar ar tiús (de réir deindreacroineolaíochta, den bhliain 94&nbsp;RC.), cé gur tuairimeach é seo fós.

## Foinsí
* Helmut Birkhan: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* 2., korrigierte und erweiterte Auflage. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur* (*[[Kröners Taschenausgabe]].* Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5, lch.&nbsp;58.

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Coróin na Bairdne

Sa bhliain 1923, lean An Comunn Gàidhealach eiseamláir Eisteddfod Náisiúnta na Breataine Bige agus in áit na gcomórtas éagsúil a bhí ann roimhe seo ag an Mód Náisiúnta Ríoga, bunaíodh comórtas nua amháin do Choróin na Bairdne. Corónaíodh an buaiteoir gach bliain, ag ceolchoirm na hoíche deiridh. Aithníodh é/í mar *Bhàrd aʼ Chomuinn Ghàidhealaich* ar feadh bliana.

## Bàird aʼ Chomuinn Ghàidhealaich

## Tagairtí

Catagóir:Gradaim Cheoil na Gaeilge
Catagóir:Dámhachtainí
Catagóir:Gaeilge na hAlban
Catagóir:Ceol Ghaeilge na hAlban
Definitely Maybe

Tá "Definitely, Maybe" an cead albam stiúideo ó banna rac sasanach Oasis. Tháinig sé amach ar 29 Lúnasa 1994, faoin Ceirnin Creation. Fuair an albam rath ollmhór láithreach, as an gcúl ó na sínglí "Supersonic", "Shakermaker" agus "Live Forever". Chuaigh an albam go dtí #1 nuair a scaoiltear amach é ar Cairteacha na Breataine. Bhí sé an cead albam díoladh-is-tapái as stáir Breataine. Inniu, Tá níos mó sin 8 milliún cóip amach sa domhan. Chabhraigh an albam a spreag suim nua as ceol Breataine. Inniu, Tá an albam measfar mar albam barrthábhachtach as "Brit-pop"

## ''Liosta  Rian''
Gach amhrán a scríobh ó Noel Gallagher


## Pearsanra

#### Oasis

* Liam Gallagher - Príomhfonnadoireacht, tambóirín

* Noel Gallagher - Priomh is giotár acústach, fonnadóireacht taca, piano, dord, léiriúchán
* Paul "Bonehead" Arthurs - Giotár rithime is acústach, dord, léiriúchán
* Paul "Guigsy" McGuigan - Dord giotár, léiriúchán
* Tony McCarroll- Drúmai, léiriúchán

#### Pearsanra eíle

* Anthony Griffiths - fonnadóireacht taca ar "Supersonic"
* Mark Coyle – léiriúchán, meascadh ar "Supersonic" agus "Married with Children", innealtóireacht
* Owen Morris – léiriúchán eile, meascadh
* Barry Grint – Máistriú ag Stiúideo Bóthar Abbey, Londain
* David Batchelor – léiriúchán ar "Slide Away"
* Anjali Dutt – innealtóireacht
* Dave Scott –  innealtóireacht, meascadh
* Roy Spong –  innealtóireacht
* Brian Cannon ó Microdot –  dearadh clúdaigh, dearadh, treo eileann 
* Michael Spencer Jones –  fótagrafaíocht

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2000
Uaisleacht

[thumb|Is é [Teach na dTiarnaí teach uachtarach Pharlaimint na Ríochta Aontaithe agus is tionól uaisle é.]]
Is aicme shóisialta í an **uaisleacht**.  

## Féach freisin

* Uaslathas

## Tagairtí

Catagóir:Uaisleacht
Shakermaker

Is amhrán é "**Shakermaker**" de chuid an bhanna rac Sasanach úd Oasis, scríofa ag príomhgiotaraí Noel Gallagher. Tháinig an t-amhrán amach mar shingil ar 13ú Meatheamh 1994 agus níos déanaí, ar chéad albam Oasis *[[Definitely Maybe]].*  Bhain an singlí ag #11 sa R.A. Bhí an t-amhrán an cead ó Oasis a bi shéínt ar *Top of the Pops.* Deimhníodh Airgid é ó an Tionscal Fonagrafach Briotanach.

## Taobh-B

# "D'yer wanna be a Spaceman?"- 2:41
# "Alive (Samp 8-rian)" -3:56
# "Bring it on Down (Live)"- 4:17

## Liosta Rian
CD CRESCD 182

# "Shakermaker" - 5:08
# "D'Yer Wanna Be a Spaceman?" - 2:41
# "Alive" (Samp 8-rian) - 3:56
# "Bring It on Down" (Beo) - 4:17

* 7" CRE 182

# "Shakermaker" - 5:08
# "D'Yer Wanna Be a Spaceman?" - 2:41

* 12" CRE 182T

# "Shakermaker" - 5:08
# "D'Yer Wanna Be a Spaceman?" - 2:41
# "Alive" (Samp 8-rian) - 3:56

* Cáseid CRECS 182

# "Shakermaker" - 5:08
# "D'Yer Wanna Be a Spaceman?" - 2:41

* CD Maxi-Singlí Shakermaker HES 661377 2

# "Shakermaker" - 5:11
# "D'Yer Wanna Be A Spaceman?" - 2:41
# "Alive" (Samp 8-Rian) - 3:57
# "Bring It On Down" (Beo) - 4:18
# "I Will Believe" (Beo) - 3:48
# "Cloudburst" - 5:19

## Pearsanra

* Liam Gallagher: Fonnadóireacht, Tambóirín
* Noel Gallagher: Príomhghiotár, Dord, Fonnadoireachta taca, Príomhfonnadoireacht ar "D'yer wanna be a Spaceman?"
* Paul "Bonehead" Arthurs: Gíotar Ríthím
* Tony McCarroll- Drúmai

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Oasis
Standing On The Shoulder Of Giants

Is é ***Standing on the Shoulder of Giants*** an ceathrú halbam a chuir an banna Sasanach Oasis amach, ar an 28 Feabhra 2000.

## Tagairtí

Catagóir:Oasis
Pancho Villa

Ginearál, tóraí, agus duine de na príomhréabhlóidithe i Réabhlóid Mheicsiceo ab ea **Francisco** "**Pancho**" **Villa** (5 Meitheamh 1878 – 20 Iúil 1923).

## Tagairtí
mion|clé|Pancho Villa

Catagóir:Daoine a rugadh i 1878
Catagóir:Básanna i 1923
Familiar to Millions

Is albam beo leis an mbanna rac-cheoil Sasanach Oasis é ***Familiar to Millions***. D'eisigh Big Brother Recordings é ar 13 Samhain 2000. Taifeadadh an t-albam ag Staid Wembley ar 22 Iúil 2000. Thosaigh sé ag uimhir 5 ar chairteacha na Ríochta Aontaithe agus díoladh 57,000 cóip sa chéad seachtain. Go dtí seo, tá *Familiar to Millions* tar éis thart ar 310,000 cóip a dhíol sa Bhreatain amháin (platanam), thart ar 70,000 cóip sna Stáit Aontaithe, agus tuairim is 1 milliún cóip ar fud an domhain. Eisíodh an t-albam ar sé fhormáid éagsúla san am céanna: DVD, VHS, CD dúbailte, caiséad dúbailte, vinil triarach, agus MiniDisc dúbailte.

## Liosta Amhrán

### Diosca a haon

# "Fuckin' in the bushes" — 3:04
# "Go let it Out" — 5:32
# "Who Feels Love?" — 5:59
# "Supersonic" — 4: 30
# "Shakermaker" — 5:13
# "Aquiesce" — 4:18
# "Step Out" (Gallagher, Stevie Wonder, Henry Crosby, Sylvia Moy) — 4:05
# "Gas Panic!" — 8:01
# "Roll with it" — 4:43
# "Stand by me" — 5:49

### Diosca a dó
# "Wonderwall" — 4:34
# "Cigarettes and Alcahol" — 6:53
# "Don't Look Back in Anger" — 5:09
# "Live Forever" — 4:52
# "Hey, Hey, My, My" (Neil Young, Jeff Blackburn) — 3:45
# "Champagne Supernova" – 6:31
# "Rock 'n' Roll Star" – 6:19
# "Helter Skelter" (John Lennon, Paul McCartney) – 6:32


## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2000
Black Star Dancing

Is albam ón racbhanna Sasanach Noel Gallagher's High Flying Birds é **Black Star Dancing**. Eisíodh é ar an 14 Meitheamh 2019.

## Traicliosta
Gach amhrán scríofa ag Noel Gallagher:

#### 12 agus digiteach

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí
Bill Shankly

Bainisteoir agus imreoir sacair Albanach ba ea **William Shankly** (2 Meán Fómhair 1913 – 29 Meán Fómhair 1981). Rugadh Shankly i nGleann Buic, Siorrachd Àir an Ear. Bhí 700 duine sa mbaile mianadóireachta ag an am sin. Is fearr aithne ar Shankly mar bhainisteoir ar Liverpool Football Club. Chuir sé rath ar an gclub agus é ag buachan Phríomhroinn Shasana trí huaire agus an Corn UEFA freisin. Ba chainteoir spreagúil, carasmatach é agus d'ardaíodh sé croíthe na luchtanna leanúnacha. D’fhág Shankly Liverpool sa bhliain 1974. Ina dhiaidh sin, bhí Bob Paisley agus Joe Fagan ábalta tógáil ar an mbonn láidir a chuir Shankly faoin gclub. Bhuaigh siad an tSraith seacht n-uaire agus Corn na hEorpa ceithre huaire i rith deich séasúr.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1981
Catagóir:Daoine a rugadh i 1913
Catagóir:Learpholl
Catagóir:Liverpool F.C.
Catagóir:Sacar
Adnae mac Uthidir

Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, file agus ollamh na nUladh ab ea **Adhna mac Uithidhir** (Sean-Ghaeilge **Adnae mac Uthidir**).  Ba dhraoi é, ball den aicme sagartúil a stiúradh beatha dlisteanach agus dhiaganta na nGael.  Maraíodh é tar éis dó ríocht na gConnacht a fhorghabháil.

## ''Immacallam in dá Thuarad''

Athair Neidhe ab ea Adhna, a chuaigh chun comhrá le *[[Ferchertne]]* mac Cairbre, mar a insítear sa scéal *Imagallamh an Dá Saoi*, le socrú cé acu ab oiriúnaí bheith ina phríomhfhile (Ollamh) na nUladh.

## Articles connexes
* Miotaseolaíocht na nGael
* Draoi ~ Bard ~ *[[Vate]]*

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Neidhe

Sa Rúraíocht i Miotaseolaíocht na nGael, filid iontach ab ea **Neidhe** (Sean-Ghaeilge **Nédé**) mac Adhna.  Instear a scéal in dhá sraith na scéalaíochta.

## Seanscéal

Bhí aighneas idir Neidhe agus an draoi *[[Ferchertne]]* mac Cairbre agus iad beirt ag éileamh ollamhacht chúige Uladh, i mbun comhrá eolaíoch.  Is bunúsach é an téacs seo i dtuiscint na gCeilteach ársa.

Ina dhiaidh seo, ámh, d'éirigh sé ina dhraoi corbach truaillith, amhail is Aithirne Ailgheasach.  Rinne sé adhaltranas bean chéile a uncal, Caier rí na gConnacht, agus chur ag coróin é.  Ansin, d'éiligh sé claíomh draíochta uaidh nárbh fhéidir leis an iar-rí a fháil dó.  D'aithris Neidhe dá bharr glámh dícheann i gcoinne *Chaier* a chuir trí míghnaoi (náire, bricíní agus gránnacht) ar a aghaidh agus a bhí cúis a bhás  sóisialta.

Maraíodh Neidhe nuair a phléasc carraig ag Dún *Cermnai*, áit a raibh a uncail i bhfolach ann.  Bhí trí choir an draoi déanta aige: adhaltranas le banríon, forghabháil rí agus aoir mhaslach (le glámh dícheann).

## Foinsí
* Christian-J. Guyonvarc’h, *Le Dialogue des deux sages*, Bibliothèque scientifique Payot, Paris, 1999, 

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Ar lan y môr

Amhrán traidisiúnta is ea **Ar lan y môr** (An Gaeilge:*Ar an trá*). Tá foirmeacha éagsúla den amhrán ann, lena n-áirítear roinnt áit a dtugann an méadar agus ábhar roinnt véarsaí le fios go bhfuil iatáin ó amhráin eile i láthair. Is amhrán grá é an t-amhrán.

Rinne Bryn Terfel taifead de "Ar Lan y Môr" ar a albam sa bhliain 2000 *[[We'll Keep a Welcome (album)|We'll Keep a Welcome]]*.

## Leaganacha: Breatnais agus Gaeilge

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Leagan Youtube
* Leaganacha sa Bhéarla agus sa Bhreatnais
* Leagan athraitheach, tá an Béarla éagsúil go mór
* Focail Mhalartacha
* Breatnais amháin

Catagóir:Amhráin thraidisiúnta na Breatnaise
Catagóir:Amhrán thraidisiúnta na Breataine Bige
Miseno

Ceann de na *frazioni* de bhardas Bacoli i gCúige Napoli san Iodáil is ea **Miseno**. Anallód i ré impireacht na Róimhe, thugtaí Misenum air agus is suíomh calafoirt Rómhánach mór le rá é. 

## Tíreolaíocht
Is ionann Capo Miseno in aice láimhe agus ceann thiar thuaidh Bhá Napoli. 

## Stair
mion|350x350px|Misenum agus thart ar Bhá ​​Napoli sa bhliain i 79 AD le linn bhrúchta na Shliabh Veasúive. Is ionann an scamall dubh agus dáileadh ginearálta an luaithreamháin agus na cnámhóige (na pireaclastaigh). Taispeántar na línte cósta nua-aimseartha.
De réir na miotaseolaíochta, ainmníodh Misenum i ndiaidh Mhisenuis, compánach Eachtair agus trumpadóir Aeinéas .Bhí Misenus in ainm is a bheith  báite in aice anseo tar éis comórtais trumpa leis an dia-farraige Tríotón, mar atá taifeadta ag Veirgil san Aeinéid. 
mion|250x250px|Radharc na linne seo de Chapo Miseno, ar shuíomh Mhisenum ársa.

Catagóir:An Iodáil
Elif Shafak

Is údar mór le rá í **Elif Shafak** (Strasbourg, An Fhrainc, 25 Deireadh Fómhar 1971) de bhunús na Tuirce.

Tógadh í ag a máthair agus a mamó idir Sasana, Amman, Maidrid agus Iostanbúl. Ní raibh fear lárnach thart agus í ag fás aníos, rud a cheapann sise go raibh tionchar nach beag uirthi. Tá dhá úrscéil dhéag scríofa aici agus iad cumtha idir Tuircis agus Béarla. Tá suim aici sa stair, an fhealsúnacht, inimircigh, mionlaithe agus ról na bhfear sa tsochaí.

An leabhar is déanaí uaithi ná The Island of Missing Trees. An ceann roimhe sin ná 10 minutes and 38 seconds in this strange world.

## Úrscéil

## I dTuircis

**Kem Gözlere Anadolu* (1994) ISBN 975-7837-29-6
* *Pinhan* (1997) ISBN 975-342-297-0
* *Şehrin Aynaları* (1999) ISBN 975-342-298-9
* *Mahrem* (2000) ISBN 975-342-285-7
* *Bit Palas* (2002) ISBN 975-342-354-3
* *Beşpeşe*, con Murathan Mungan, Faruk Ulay, Celil Oker e Pınar Kür (2004) ISBN 975-342-467-1
* *Med-Cezir* (2005) ISBN 975-342-533-3
* *Baba ve Piç* (2006)
* *Siyah Süt* (2007)
* *Aşk* (2009)
* *Kâğıt Helva* (2010) ISBN 978-605-111-426-2
* *Firarperest* (2010), ISBN 978-605-111-902-1
* *İskender*, (2011), ISBN 9786050902518
* *Şemspare*, (2012), ISBN 9786050907995

###### I mBéarla

* *The Saint of Incipient Insanities* (2004) ISBN 0-374-25357-9
* *The Flea Palace*, con Müge Göcek, (2005) ISBN 0-7145-3101-4
* *The Gaze* (2006) ISBN 0-7145-3121-9
* *The Bastard of Istanbul* (2006) ISBN 0-670-03834-2
* *The Forty Rules of Love* (2009) ISBN 88-17-03238-7
*The architect's apprentice. Viking, New York/London 2014.
* Three Daughters of Eve. Viking, 2016
*10 Minutes and Thirty Eight Seconds in this Strange World. (2020)  ISBN 978-0241293867
*The Island of Missing Trees (2021) ISBN 1635578590

Catagóir:Scríbhneoirí Turcacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Ferchertne

I Miotaseolaíocht na nGael, ainm triúr pearsana is ea **Fearchearda** (Sean-Ghaeilge **Ferchertne**).  De réir an noid san ainm, ba bhaird nó filí iad uile.

## Seanscéalta

Sa Scéalta Miotaseolaíochta, bard agus giolla de rí na Laighean, *[[Labraid Loingsech]]*, ab ea *Ferchertne*, a ndeachaigh leatsa ar deoraíocht agus tháinig ar ais arís.

Sa Rúraíocht, file agus giolla de rí na nUladh, Conchúr mac Neasa, ab ea *Ferchertne mac Cairbre*, a chuaigh iomaíocht i gcoinne Neidhe um príomh-ollamh na nUladh a fháil,  agus bhuaigh seisean an comórtas focal.

Sa Rúraíocht arís, bard dílis Chú Raoi ab ea *Ferchertne*.  Nuair a tháinig sé ar an eolas gur  maraíodh a rí de bharr feillbheart a mhná chéile, Bláthnaid, le Cú Chulainn, mharaigh sé í á chaitheamh iad beirt le haill, ag breith barróg mharfach uirthi.

## Foinsí
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur* (*[[Kröners Taschenausgabe]].* Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.

## Naisc sheachtracha
* Susanna Berndt,  Keltische Daseinsdeutung und die Latènekunst'', GRIN Verlag, 2008, ll.&nbsp;280&nbsp;ff.

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Catagóir:Scéalta Miotaseolaíochta
10 minutes and 38 seconds in this strange world

Is úrscéal é ***10 minutes and 38 seconds in this strange world*** leis an údar clúiteach Elif Shafak. Is de bhunús na Tuirce í, ach scríobhadh an leabhar seo i mBéarla. Is scéal é faoi striapach in Istanbul tar éis a báis fhoréignigh agus fós 10 nóiméad agus 38 soicind aici le smaoineamh siar ar a saol, sula stadann a hinchinn. Sa chéad leath den scéal, breathnaíonn sí siar ar eachtraí áirithe i rith a saoil, ó lá a breithe ar aghaidh. I rith a saoil ghearr, faigheann sí bás in aois 43 bliana di, déanann sí dlúthchairdeas le cúigear daoine, idir fhir agus mhná. Sa chuid seo den úrscéal, tugann sí an-léargas dúinn ar shochaí na Tuirce agus ar an míchothromaíocht agus mí-úsáid a dhéantar ar dhaoine gan cumhacht tríd an comhras bunaithe ag agus ar son lucht an rachmais, go háirithe na fir. Is tráchtas polaitiúil agus feimineach é an leabhar seo. Tar éis bás Leila sa dara leath den leabhar, déanann a cairde í a athadhlacadh agus déanann siad chuile iarracht a hoidhreacht a choinneáil beo.

Moladh an leabhar seo do ghearrliosta an Duais Booker 2019.

Catagóir:Úrscéalta
Donald Curry

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea **Donald Curry**, a rugadh ar 7 Meán Fómhair, 1961 in bhFort Worth, Texas. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Lloyd Honeyghan

Dornálaí Iamácach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea **Lloyd Honeyghan**, a rugadh ar 22 Aibreán 1960 i Saint Elizabeth, Iamáice. 

Catagóir:Dornálaithe Iamácacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Zab Judah

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, is ea **Zabdiel Judah**, a rugadh ar 27 Deireadh Fómhair, 1977 i mBrownsville, Brooklyn, Nua-Eabhrac. 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Kirstene Hair

Polaiteoir de chuid Páirtí Coimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea **Kirstene Janette Hair**. Rugadh í i mBreichinn, Aonghas ar an 12 Lúnasa 1989. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Mná
Catagóir:Polaiteoirí Albanacha
David Lidington

Polaiteoir de chuid Páirtí Coimeádach sa Ríocht Aontaithe is ea **Sir David Roy Lidington**. Rugadh é i Lambeth, Londain ar an 30 Meitheamh 1956. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí rialtais
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Buckinghamshire
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ridirí