open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cath Grunwald (1410)

Troideadh **Cath Grunwald**, nó an Chéad Chath Tannenberg nó Cath Žalgiris, ar an 15 Iúil 1410 le linn Chogadh na Polainne-na Liotuáine-na dTeotanach.  Ba é ar cheann de na cathanna is mó san Eoraip Mheánaoiseach agus glactar leis mar an bua is tábhachtaí i stair na Polainne,  na Bealarúise agus na Liotuáine. 

clé|mion|Imeachtaí
clé|mion|láthair chatha
clé|mion|Cuimhneachán ollmhór inniu sa Pholainn

## Imeachtaí
Bhí chomhghuaillíocht Ríocht na Polainne agus Ard-Diúcacht na Liotuáine faoi stiúir an Rí Władysław II Jagiello (Jogaila) agus an tArd-Diúc Vytautas (Witold; Vitaŭt) faoi seach. Threascair siad comhghuaillíocht Ridirí Teotanacha na Gearmáine-na Prúise, faoi stiúir an Ardmháistir Ulrich von Jungingen. 

Maraíodh nó tógadh mar phríosúnaigh an chuid is mó de cheannaireachta na Ridirí Teotanacha. Cé gur chaill na ridirí an cath fuair siad an bua orthu siúd a chuir daingean s'acu i  Marienburg (Malbork) faoi léigear agus níor chaill na ridirí mórán críoch de dheasca phróiseas na síochána a cuireadh i bhfeidhm le Síocháin Thorn (1411), le díospóidí críochach eile ag leanúint go dtí Conradh Mhelno, sa bhliain 1422. 

Níor éirigh leis na ridirí, áfach, a gcuid cumhachta  a fháil ar ais, agus chuir an t-ualach airgeadais ar chúiteamh cogadh tús le coimhlintí inmheánacha agus le cor chun donais eacnamaíoch sna tailte faoi smacht na Ridirí. D'athraigh an cath cothromaíocht na cumhachta in Oirthear na hEorpa agus mharcáil sé teacht chun cinn Aontas na Polainne-Liotuáine mar fhórsa polaitiúil agus míleata ceannasach sa réigiún.

## Inniu
D'úsáideadh an cath mar fhoinse finscéalta rómánsúla agus bróid náisiúnta, ag éirí ina shiombail níos mó sa streachailt in aghaidh ionróirí eachtracha. Sa 20ú haois d'úsáideadh an cath i bhfeachtais bolscaireachta na Naitsithe agus na Sóivéadach. Ach amháin le blianta beaga anuas thug staraithe faoi mheasúnú fuarchúiseach léannta ar an chath, chun  na scéalta roimhe, a bhí iomlán difriúil óna chéile, a thabhair chun réitigh.

## Féach freisin

* Cath Tannenberg (1914)

## Tagairtí

Catagóir:Cathanna
Catagóir:1410
Catagóir:Stair na Polainne
Catagóir:Stair na Liotuáine
Catagóir:Stair na Gearmáine
Peter Burke

Is polaiteoir agus Teachta Dála é **Peter Burke,** atá ina bhall de Fhine Gael.

Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Peter Burke ina Aire   i Rialtas an 34ú Dáil.

## Féach freisin

* Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí
Catagóir:Fir
Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Josepha Madigan

Ba pholaiteoir Éireannach í **Josepha Madigan** (a rugadh ar 21 Bealtaine 1970 i gCarraig an tSionnaigh). Tá sí ina ball d'Fhine Gael.

Toghadh í mar Theachta Dála sa bhliain 2020.

D'éirigh sí as a cuid cúramaí mar Aire Stáit Oideachais Speisialta agus Ionchuimsithe ar 22 Márta 2024.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Ráth an Dúin  
* Baile Átha Cliath Ráth an Dúin (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Ráth an Dúin

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Colm Brophy

Is Teachta Dála é **Colm Brophy**. Tá sé ina bhall d'Fhine Ghael.

Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é mar TD don chéad uair le 10.7% de na vótaí céad rogha.

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Brophy ina aire stáit ina Aire Stáit don Inimirce i Rialtas an 34ú Dáil, aireacht stáit nua ag an am agus próifíl ard ag baint léi. 

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas
* Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Noel Rock

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Noel Rock** a rugadh i nGlasnaíon, Baile Átha Cliath ar 11 Samhain 1988. Toghadh don Dáil é i dtoghchán ginearálta na bliana 2016 do thoghcheantar Bhaile Átha Cliath Thiar-Thuaidh. Tá sé ina bhall de Fhine Gael. Is é an TD is óige é.

Rinne Rock a chuid obair ollscoile in Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. Agus é ina mhac léinn san ollscoil, chaith sé dhá thréimhse sna Stáit Aontaithe ag obair le Hillary Clinton.

## Féach freisin
* Polaiteoirí i mBÁC Thiar-Thuaidh
* Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh  (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine beo
Tom Neville (polaiteoir)

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Tom Neville**. Tá sé ina bhall d'Fhine Gael.

## Féach freisin

* Contae Luimnigh (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gContae Luimnigh

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Luimnigh
John Brassil

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **John Brassil**. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Ciarraí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCiarraí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Fir
Catagóir:Ciarraí (Dáilcheantar)
Kate O'Connell

Polaiteoir is ea **Kate O'Connell** (née Newman) a rugadh ar ar 3ú lá Eanáir, 1980. Teachta Dála (TD) i gCuan Bhaile Átha Cliath Theas  ba ea í agus tá sí ina ball d'Fhine Gael.
clé|mion|Kate O'Connell, FG, 2016

## Gairm
As Cill Bheagáin i gContae na hIarmhí ó dhúchas í. Rinne sí staidéar ar an gcógaisíocht in Ollscoil Brighton, An Ríocht Aontaithe. Fuair sí Céim Mhaistir i gCúram Príomhúil agus Gnó. 

Tá sí i mbun cógaslainne i Ráth Garbh, Baile Átha Cliath, lena fear céile Morgan.

Bhí sí ina ball den Chomhairle Baile Átha Cliath ó 2014 go 2016.

Tógadh í mar TD den chéad uair san Olltoghchán na hÉireann, 2016. 

Thacaigh sí leis an Aisghairm an 8ú Leasú Bunreacht na hÉireann i 2018.

Theip uirthi san Olltoghchán 2020. Fuair iarrthóirí Fine Gael 28% den vóta in 2020 ach chaill an páirtí an suíochán a bhí ag O’Connell.   Ag seasamh le Fine Gael in 2020, fuair sí 4,624 agus chaill sí amach ar shuíochán le thart ar 900 vóta.

In Olltoghchán 2024, sheas O’Connell. mar iarrthóir neamhspleách, mar nár roghnaíodh í le seasamh d’Fhine Gael. Bhí feachtas láidir ar bun aici agus fuair sí neart poiblíochta ó na meáin náisiúnta.  

## Naisc sheachtracha

* Kate O'Connell - Fine Gael Website

## Féach freisin
* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Theas
* Cuan Bhaile Átha Cliath Theas

## Tagairtí

Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine beo
Declan Breathnach

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála é **Declan Breathnach**. Tá sé ina bhall de Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Lú (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Lú
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Lú (Dáilcheantar)
Mary Butler

Is Teachta Dála í **Mary Butler,** atá ina ball d'Fhianna Fáil.  Ceapadh í mar Phríomh-Aoire sa 34ú Rialtas agus ceapadh í ina hAire Stáit um meabhairshláinte freisin. Ní raibh sí ainmnithe mar aire rialtais ag Micheál Martin, rogha a tharraing conspóid.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i bPort Láirge

* Port Láirge (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Mná Éireannacha
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Port Láirge (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Phort Láirge
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Pat Casey

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Pat Casey** . Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCill Mhantáin
* Cill Mhantáin (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Lucht CLG
James Browne

Is Teachta Dála é **James Browne,** atá ina bhall d'Fhianna Fáil. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Browne ina Aire Tithíochta, Rialtais Áitiúil agus Oidhreachta i Rialtas an 34ú Dáil.

## Féach freisin

* Loch Garman (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDáilcheantar Loch Garman

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Fir
Catagóir:Loch Garman (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Lisa Chambers

Is polaiteoir Éireannach í **Lisa Chambers** . Bhí sí ina ball den 32ú Dáil (Feabhra 2016 – Feabhra 2020) agus tá sí ina seanadóir ón mbliain 2020 i leith. Tá sí ina ball d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Maigh Eo (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Maigh Eo

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Maigh Eo (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Mhaigh Eo
Jack Chambers

Is Aire Airgeadais na hÉireann agus leascheannaire ar Fhianna Fáil é **Jack Chambers** (a rugadh ar an 21 Samhain 1990).  Tá Chambers ina Theachta Dála do Bhaile Átha Cliath Thiar ón bhliain 2016. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Chambers ina Aire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Seirbhísí Poiblí, Athchóirithe agus Digitithe i Rialtas an 34ú Dáil.
clé|mion|2016|259x259px
clé|mion|2020|259x259px

## Beatha
Cé gur i nGaillimh a rugadh Chambers, bhog sé go hIarthar Bhaile Átha Cliath ag aois óg.

Is dochtúir leighis é agus rinne sé staidéar ar Leigheas san RCSI. Tá céim onóracha aige sa Dlí agus san Eolaíocht Pholaitiúil ó Choláiste na Tríonóide.

Sna 2010idí, bhí Chambers ina Chomhairleoir le Comhairle Contae Fhine Gall chomh maith le bheith ina Leas-Mhéara.

Toghadh é chuig an Dáil in olltoghchán Feabhra 2016 in Iarthar Bhaile Átha Cliath, a chéad rith riamh, agus atoghadh é in olltoghchán 2020. 

Bhí Chambers ina Phríomh Aoire ar an Rialtas i Roinn an Taoisigh idir 2020-22, bhí sé ina Aire Stáit i ranna éagsúla - ina measc i ngnóthaí Gaeltachta idir 2021-2022 (tráth a chuir sé go mór lena chuid Gaeilge agus tugadh isteach reachtaíocht chun cearta teanga phobal na Gaeilge a neartú) agus Aire Stáit Cosanta. Léirigh sé go raibh sé compordach ag labhairt Gaeilge nuair a bhí sé ina aire stáit don Ghaeltacht. 

Bhí sé ina bhall gníomhach ar choistí éagsúla Oireachtais, lena n-áirítear an *Coiste um Ghníomhú ar son na hAeráide*, an *Coiste Dlí agus Cirt* *agus Comhionannais* agus an *Coiste um Athchóiriú an tSeanaid*.

Ar an 19 Meitheamh 2024, cheap an Tánaiste agus ceannaire Fhianna Fáil, Micheál Martin, Chambers mar  leascheannaire - folúntas a bhí sa pháirtí ó d'fhág Dara Calleary an post i 2020 i bhfianaise scannal dhinnéar gailf Thithe an Oireachtais.  Dúirt Martin gur polaiteoir cumasach agus díograiseach é Chambers a bhfuil "scileanna eagrúcháin" den scoth aige.

Ar an 25 Meitheamh 2024, ceapadh Chambers mar Aire Airgeadais (in áit Michael McGrath atá ainmnithe ina Choimisinéir Eorpach thar ceann na hÉireann).  D'fhág ceapachán Chambers ro riabh cainteoir Gaeilge atá ina aire airgeadais den chéad uair ó 2017 (nuair a bhí an post ag Michael Noonan, iarcheannaire Fhine Gael).

I mí Eanáir 2025, ceapadh Chambers ina Aire Caiteachais Phoiblí, Bonneagair, Seirbhísí Poiblí, Athchóirithe agus Digitithe i Rialtas an 34ú Dáil.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
John Curran

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **John Curran**. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Meán
* Baile Átha Cliath Thiar-Meán (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Meán
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Pat the Cope Gallagher

Is polaiteoir Éireannach, iar-aire stáit Gaeltachta agus Teachta Dála é **Pat the Cope Gallagher**. Tá sé ina bhall de Fhianna Fáil. Tá breis is dhá scór bliain caite ag Gallagher ag plé leis an bpolaitíocht. 

## Gairm
Toghadh Gallagher chun na Dála naoi n-uaire idir 1981 agus 2016 agus toghadh é chun na hEorpa faoi thrí le linn na tréimhse sin chomh maith, i 1994, i 1999 agus arís in 2009. 

Chaill Gallagher, a raibh dhá sheal aige mar aire stáit na Gaeltachta, a shuíochán in olltoghchán 2020.

In Olltoghchán 2024, bhí Gallagher tofa i nDún na nGall sa 15ú comhaireamh.

## Féach freisin

* Dún na nGall (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún na nGall

## Tagairtí

Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill den 22ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Dáil
Catagóir:Baill den 24ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
John Lahart

Is Teachta Dála é **John Lahart**. Tá sé ina bhall de Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas
* Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Margaret Murphy O'Mahony

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í **Margaret Murphy O'Mahony**. Tá sí ina ball d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Thiar Theas
* Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Eugene Murphy

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Eugene Murphy**. Bhí sé ina bhall d'Fhianna Fáil go dtí 2024.

Toghadh Murphy mar TD don chéad uair in 2016. 

Ní bhfuair Fianna Fáil suíochán in 2020 ; chaill Eugene Murphy suíochán an pháirtí le Claire Kerrane (SF).

Níor roghnaigh Fiann Fáil Murphy ag an gcoinbhinsiún in 2024, ach bhí sé san iomaíocht mar iarrthóir neamhspleách.

## Féach freisin

* Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Ros Comáin–Gaillimh

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Ros Comáin
Jim O'Callaghan

Is Teachta Dála é **Jim O'Callaghan** (*Séamas Ó Ceallacháin*). Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh O'Callaghan ina Aire Dlí agus Cirt, Gnóthaí Baile agus Imirce i Rialtas an 34ú Dáil.

Ar an 27 Feabhra 2025, díbríodh grúpa daoine ar chairteitilt chun na Seoirsia. Dúirt O'Callaghan go raibh na Seoirsigh a díbríodh sa stát go mídhleathach. "Má tá tú ag lorg tearmainn, agus mura bhfuil tú i dteideal tearmann a fháil, níor chóir duit teacht go hÉirinn", a dúirt sé.

## Féach freisin
* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Theas
* Cuan Bhaile Átha Cliath Theas

## Tagairtí

Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Theas (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Fir
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
James Lawless

Is Teachta Dála é **James Lawless** . Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.  Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Lawless ina Aire Breisoideachais, Ardoideachais, Taighde, Nuálaíochta agus Eolaíochta i Rialtas an 34ú Dáil.

## Féach freisin

* Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Fir
Catagóir:Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Aindrias Moynihan

Is Teachta Dála é **Aindrias Moynihan**, nó *Aindrias Ó Muimhneacháin*. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin
* Polaiteoirí i gCorcaigh Thiar Thuaidh
* Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1967
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Fir
Catagóir:Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Catagóir:Maigh Chromtha

Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Kevin O'Keeffe

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Kevin O'Keeffe**, a rugadh ar 9 Márta 1964 i Maigh Eala. Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil. Bhí sé ina bhall de Chomhairle Chontae Chorcaí ó 1997 go 2016. 

## Féach freisin

* Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Corcaigh Thoir

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Anne Rabbitte

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála í **Anne Rabbitte** a rugadh ar an 11 Aibreán 1970. Tá sí ina ball de d'Fhianna Fáil.

Thogh an Taoiseach Síomón Ó hEarchaí Anne Rabbitte i measc triúr Seanadóirí nua chun corrfholúntais a d'eascair as Seanadóirí a toghadh chun na Dála a líonadh, le héifeacht ón 10 Nollaig 2024.

## Féach freisin

* Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nGaillimh Thoir

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1970
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)
Eamon Scanlon

Is Teachta Dála é **Eamon Scanlon** . Tá sé ina bhall d'Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim
* Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 22ú Seanad
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Shligigh
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Niamh Smyth

Is Teachta Dála í **Niamh Smyth** (a rugadh ar an 19 Aibreán 1978). Tá sí ina ball d'Fhianna Fáil. Is é an Cabhán–Muineachán a toghcheantar. Toghadh í san olltoghchán 2016  don chéad uair.  

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh Smyth ina aire stáit sa Roinn Fiontair i Rialtas an 34ú Dáil, chomh maith le Alan Dillon.

## Féach freisin

* An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCabhán–Muineachán

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Pat Buckley

Is Teachta Dála é **Pat Buckley**. Tá sé ina bhall de Shinn Féin.

## Féach freisin

* Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Corcaigh Thoir

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Kathleen Funchion

Is polaiteoir Éireannach agus iar-Theachta Dála í **Kathleen Funchion**. Tá sí ina ball de Shinn Féin.   Bhí sí ina TD ó 2016 go dtí 2024.  Toghadh í mar FPE sa bhliain 2024.
clé|mion|220x220px
clé|mion|330x330px|in Strasbourg, 2024

## Gaeilge
Dúirt Funchion sa bhliain 2025 go raibh iarracht déanta aici féin óráid amháin sa mhí, ar a laghad, a thabhairt i nGaeilge i bParlaimint na hEorpa. Mhaígh sí freisin go ndéanann sí iarracht ceisteanna a chur i nGaeilge agus leasuithe ar reachtaíocht a mholadh i nGaeilge nuair is féidir léi.

### Pearsanta
Nuair a toghadh an Pharlaimint nua in 2024, ní raibh Funchion i measc na bhFeisirí a thug le fios do Tuairisc go raibh an Ghaeilge ar a toil aici.  Dúirt sí in 2025 go raibh feabhas ag teacht ar a scileanna teanga féin de réir a chéile agus gur mhaith léi coinneáil uirthi á foghlaim.  

## Féach freisin

* Ceatharlach–Cill Chainnigh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Ceatharlach–Cill Chainnigh (Dáilcheantar)
Catagóir:Gaeilgeoirí
Martin Kenny

Is Teachta Dála é **Martin Kenny**, a rugadh i gContae Liatroma ar 1 Deireadh Fómhair 1971. Tá sé ina bhall de Shinn Féin.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim
* Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Daoine as Contae Liatroma
Catagóir:Fir
Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Denise Mitchell

Is Teachta Dála í **Denise Mitchell**. Tá sí ina ball de Shinn Féin.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
* Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath
Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Carol Nolan

Is Teachta Dála do cheantar Uíbh Fháilí í **Carol Nolan**, Protastúnach le Gaeilge líofa atá lonnaithe i mBiorra. Bhíodh sí ina príomhoide ar Ghaelscoil. Bhíodh sí ina ball de Shinn Féin roimh 2019.
clé|mion|290x290px|2024

## Gairm
Toghadh Carol Nolan mar TD i dtosach in 2016 nuair a sheas sí do Shinn Féin. Is saineolaí í Nolan ar chúrsaí oideachais do pháistí le riachtanais speisialta. Ar an 19 Meitheamh 2018, d’éirigh sí as Sinn Féin de bharr tacaíocht an pháirtí don leasú bunreachta faoin ghinmhilleadh. 

Toghadh í mar iarrthóir neamhspleách in 2020 nuair a d’éirigh go maith léi vótaí aistrithe a fháil ó iarrthóirí eile. Fuair sí os cionn 3,000 vóta aistrithe in 2020 ón iarrthóir John Leahy, duine eile a bhí in aghaidh ginmhilleadh a cheadú agus a bhí ina cheannaire ar Renua.

Atoghadh í i 2024, le 22.2% den vóta céad-rogha.

## Féach freisin

* Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí in Uíbh Fhailí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Uíbh Fhailí
Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Louise O'Reilly

Is Teachta Dála í **Louise O'Reilly**. Tá sí ina ball de Shinn Féin. Tá próifíl ard atá aici sna meáin náisiúnta.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i bhFine Gall Thiar
* Baile Átha Cliath - Fine Gall Thiar (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath - Fine Gall Thiar (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Bríd Smith

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála í **Bríd Smith**. Tá sí ina ball den pháirtí Pobal seachas Brabús (PsB).

Toghadh Smith mar TD don chéad uair in 2016 i mBaile Átha Cliath Theas-Lár. Bhí Bríd Smith an t-aon Ghaeilgeoir ag PsB / Dlúthpháirtíocht sa Dáil le linn 2016-2024. Níor sheas sí in Olltoghchán 2024.

## Féach freisin

* Pobal seachas Brabús  agus Pobal seachas Brabús/Dlúthphairtíocht  
* Baile Átha Cliath Theas-Lár
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Theas-Lár

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús
Catagóir:Baile Átha Cliath Theas-Lár
Kevin Moran (polaiteoir)

Is Teachta Dála é **Kevin ‘Boxer’  Moran**, ina bhall neamhspleách (Comhghuaillíocht Neamhspleách) den Dáil le linn 2016-2020.

Toghadh an Móránach don Dáil in 2016 don chéad uair.

San Olltoghchán 2020, bhí Moran 791 vóta gann agus é ag iarraidh a shuíochán a choinneáil. Ní raibh an Móránach ag luí ar na maidí idir 2020-2024. Toghadh é ar Chomhairle Chontae na hIarmhí i mí an Mheithimh le 3,782 vóta, agus 40% dá vóta i gceantar Bhaile Átha Luain.

Ar an 29 Eanáir 2025, ceapadh an Móránach ina aire stáit, agus cúram an OPW air, i Rialtas an 34ú Dáil. 

## Féach freisin

* Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)
* Kevin Moran (peileadóir)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)
Catagóir:Comhghuaillíocht Neamhspleách
Catagóir:Polaiteoirí as Contae na hIarmhí
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Michael Collins (polaiteoir)

Is polaiteoir de chuid Independent Ireland agus Teachta Dála é **Michael Collins**.  Bhí Collins ar bharr an liosta in 2020 i gCorcaigh Thiar Theas agus toghadh é ar an gcéad chomhaireamh le 11,712 vóta.  Cúlra Fhianna Fáil atá ag Collins agus ní haon iontas mar sin go bhfuair iarrthóirí Fhianna Fáil a dhá oiread níos mó ó aistriú a fharasbairr in 2020 ná iarrthóirí Fhine Gael. D'éirigh Collins ina cheannaire agus ina bhunaitheoir ar an ghrúpa Independent Ireland in 2023.  

## Féach freisin

* Independent Ireland

* Polaiteoirí i gCorcaigh Thiar Theas
* Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Fir
Catagóir:Independent Ireland
Catagóir:Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Seán Canney

Is Teachta Dála é **Seán Canney** a rugadh ar an 6 Aibreán 1960. Tá sé ina bhall neamhspleách den Dáil. 

Ceapadh é mar Mór-Aire Stáit sa Roinn Iompair sa 34ú Rialtas i mí Eanáir 2025 (agus suíocháin aige ag bord an rialtais mar sin). Bhí beirt eile ó Ghaillimh ceaptha ina mór-airí stáit in 2025 – b'in iad Hildegarde Naughton ó Fhine Gael agus an Teachta neamhspleácha, Noel Grealish.

Ar an 30ú Eanáir 2025, sheol Canney an feachtas eolais agus feasachta ‘Luasanna níos moille, Bóithre níos Sábháilte’ chun aird a tharraingt ar luasteorainneacha nua.

## Féach freisin

* Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nGaillimh Thoir

* Comhghuaillíocht Neamhspleách

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann
Catagóir:Comhghuaillíocht Neamhspleách
Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Frank O'Rourke

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Frank O'Rourke**. Tá sé ina bhall de Fhianna Fáil. Rugadh i Sligeach é. Toghadh don Dáil é ón dáilcheantar Chill Dara Thuaidh.

## Féach freisin

* Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Cill Dara
Fiona O'Loughlin

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála í **Fiona O'Loughlin**. Tá sí ina ball de Fhianna Fáil.

## Féach freisin

* Cill Dara Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cill Dara Theas (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Cill Dara
Lisa the Veterinarian

Craoladh an cúigiú heipeasóid déag, **Lisa the Veterinarian**, den seachtú sraith is fiche *[[The Simpsons]]* ar an 6 Márta 2016. Scríobh Dan Vebber an eipeasóid seo. D'fhéach 3.09 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 27)
Elisha Cuthbert

Is aisteoir Ceanadach í **Elisha Cuthbert** a rugadh ar 30 Samhain 1982 i gCalgary, Alberta.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Satakunta

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **Satakunta** (Sualainnis: *Satakunda*, Laidin: *Finnia Septentrionalis* nó *Satagundia*). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Iardheisceart na Fionlainne, Pirkanmaa, an Ostrabóitne Theas agus an Ostrabóitne. 

Is í Pori príomhchathair an réigiúin.

## Bardais
Roinntear Satakunta ina 18 bardas.
Iardheisceart na Fionlainne

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **Iardheisceart na Fionlainne** (Fionlainnis: *Varsinais-Suomi*, Sualainnis: *Egentliga Finland*). Réigiún dátheangach atá ann agus é ag críochantacht leis na réigiúin eile Satakunta, Bun na Tabhastlainne, Oileáin Åland agus an Nualainn. 

Is í Túrcú príomhchathair an réigiúin.

## Bardais
Roinntear Iardheisceart na Fionlainne ina 27 bardas, le stádas baile ag aon cheann déag dóibh. 

### Bailte
*Túrcú
*Salo
*Raisio
*Kaarina
*Naantali
*Uusikaupunki
*Pargas
*Loimaa
*Paimio
*Somero
*Laitila

### Bardais eile
*Aura
*Kimitoön
*Koski Tl 
*Kustavi
*Lieto 
*Marttila
*Masku 
*Mynämäki 
*Nousiainen
*Oripää 
*Pyhäranta
*Pöytyä
*Rusko
*Sauvo
*Taivassalo
*Vehmaa
John Kennedy Toole

Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh i New Orleans, Louisiana ab ea **John Kennedy Toole** (17 Nollaig, 1937 – 26 Márta, 1969). 

Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Básanna i 1969
Sam Cooke

Amhránaí Meiriceánach ab ea **Samuel Cook** (22 Eanáir, 1931 a rugadh é agus ar an 11 Nollaig, 1964 a fuair sé bás). 

Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1931
Catagóir:Básanna i 1964
Michael Harty

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Michael Harty**. Tá sé ina bhall neamhspleách den Dáil.

## Féach freisin

* An Clár (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí sa Chlár

## Tagairtí

Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An Clár (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae an Chláir
Otis Redding

Amhránaí Meiriceánach ab ea **Otis Ray Redding, Jr.** (9 Meán Fómhair, 1941 a rugadh é agus ar an 10 Nollaig, 1967 a fuair sé bás). 

## Tagairtí

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1941
Catagóir:Básanna i 1967
Bun na Tabhastlainne

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **Bun na Tabhastlainne** (Fionlainnis: *Kanta-Häme*; Sualainnis: *Egentliga Tavastland*). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Iardheisceart na Fionlainne, Pirkanmaa, Päijät-Häme agus an Nualainn. 

Is í Hämeenlinna an chathair is mó.

## Bardais
Roinntear Bun na Tabhastlainne ina aon bhardas déag. Tá stádas cathrach/baile ag trí dóibh (sa chló trom).

***[[Forssa]]** 
***[[Hämeenlinna]]** 
*Hattula 
*Hausjärvi 
*Humppila 
*Janakkala 
*Jokioinen 
*Loppi
***[[Riihimäki]]** 
*Tammela
*Ypäjä
An Chairéil Theas

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **an Chairéil Theas** (Fionlainnis: *Etelä-Karjala*; Sualainnis: *Södra Karelen*; Rúisis: Южная Карелия). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Gleann Kymi, an tSabhóin Theas, an Chairéil Thuaidh agus an Rúis. 

Is í Lappeenranta an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## Bardais
Roinntear an Chairéil Theas ina naoi mbardas. Tá stádas cathrach ag péire dóibh (sa chló trom).

***[[Imatra]]** 
***[[Lappeenranta]]** 
*Lemi 
*Luumäki 
* Parikkala
*Rautjärvi 
*Ruokolahti 
* Savitaipale
*Taipalsaari
Päijät-Häme

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **Päijät-Häme** (Sualainnis: *Päijänne-Tavastland*). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile seo a leanas: an Nualainn, Bun na Tabhastlainne, Pirkanmaa, Lár na Fionlainne, an tSabhóin Theas agus Gleann Kymi.

Is í Lahti an phríomhchathair, agus í ar an gcathair is mó sa réigiún chomh maith.

## Bardais
Roinntear Päijät-Häme ina naoi mbardas. Tá stádas baile/cathrach ag trí cinn acu (sa chló trom).

* Asikkala
* Hartola 
* **[[Heinola]]** 
* Hollola 
* Kärkölä 
* **[[Lahti]]** 
* **[[Orimattila]]** 
* Padasjoki 
* Sysmä
Gleann Kymi

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **Gleann Kymi** (Fionlainnis: *Kymenlaakso*; Sualainnis: *Kymmenedalen*). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile an Nualainn, Päijät-Häme, an tSabhóin Theas agus an Chairéil Theas.

Is í Kouvola an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## Bardais
Roinntear Gleann Kymi ina seacht mbardas. Tá stádas baile/cathrach ag trí dóibh (sa chló trom).

**Foréigiún Kouvola:**
* Iitti (Itis) 
* **[[Kouvola]]** 

**Foréigiún Kotka-Hamina:**
* **[[Hamina]]** (Fredrikshamn) 
* **[[Kotka]]** 
* Miehikkälä 
* Pyhtää (Pyttis) 
* Virolahti (Vederlax)
An Ostrabóitne

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **an Ostrabóitne** (Fionlainnis: *Pohjanmaa*; Sualainnis: *Österbotten*). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Lár na hOstrabóitne, an Ostrabóitne Theas agus Satakunta. Tá an Ostrabóitne ar cheann den phéire réigiún ina bhfuil móramh Sualainnise á labhairt ann (Oileáin Åland an ceann eile).

Is í Vaasa an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## Bardais
Tá an Ostrabóitne roinnte ina cúig bhardas déag. Tá stádas cathrach/baile ag sé cinn dóibh (sa chló trom).
Lár na hOstrabóitne

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **Lár na hOstrabóitne** (Fionlainnis: *Keski-Pohjanmaa*; Sualainnis: *Mellersta Österbotten*). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile an Ostrabóitne, an Ostrabóitne Thuaidh, Lár na Fionlainne agus an Ostrabóitne Theas.

Is í Kokkola an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## Bardais
Tá Lár na hOstrabóitne roinnte ina ocht mbardas. Tá stádas baile/cathrach ag péire dóibh (sa chló trom).
Al Green

Amhránaí Meiriceánach is ea **Albert "Al" Greene** (13 Aibreán, 1946 a rugadh é). 

Catagóir:Meiriceánaigh Afracacha
Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
John Irving

Scríbhneoir Meiriceánach a rugadh in Exeter, New Hampshire is ea **John Winslow Irving** nó **John Wallace Blunt, Jr** (rugadh ar an 2 Márta, 1942). 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
An Ostrabóitne Theas

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **an Ostrabóitne Theas** (Fionlainnis: *Etelä-Pohjanmaa*; Sualainnis: *Södra Österbotten*). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Lár na hOstrabóitne, an Ostrabóitne, Pirkanmaa, Satakunta agus Lár na Fionlainne.

Is í Seinäjoki an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## Bardais
Tá an Ostrabóitne Theas roinnte ina seacht mbardas déag.
Phil Collins

Amhránaí  Sasanach ab ea **Philip David Charles "Phil" Collins** (30 Eanáir 1951 a rugadh é). 

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Greta Garbo

Ban-aisteoir Sualannach ab ea **Greta Garbo** nó **Greta Lovisa Gustafsson** (a rugadh ar an 18 Meán Fómhair 1905 agus a fuair bás ar an 15 Aibreán 1990). Réalt i ré deireanach na scannán gan fhuaim agus Ré Órga Hollywood a bhí inti. Sa bhliain 1999 thug an American Film Institute an cúigiú háit di ar an liosta s'acusan de 50 banlaoch na scannán Meiriceánach. 

Bhí páirt aici den chéad uair i scannán Sualannach sa bhliain 1924, mar atá, *Gösta Berlings saga*. Thug sí a haghaidh ar Mheiriceá go gairid ina dhiaidh sin. I measc na scannán a chuir lena chlú bhí *Mata Hari* (1931), *Grand Hotel* (1932), agus *Camille* (1936). I ndiaidh an 28ú scannán aici, *The Two-Faced Woman*, sa bhliain 1941, d'éirigh sí as an aisteoireacht.

Níor phós Garbo riamh. Bhí sí mór leis an aisteoir John Gilbert ar feadh bliain nó dhó ach bhí spéis níos mó aici sna mná. Chuir sí fúithi i gCathair Nua-Eabhrac agus ghlac sí saoránacht Mheiriceánach. Bailitheoir ealaíne agus infheisteoir ábalta í.

Catagóir:Ban-aisteoirí Sualannacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1905
Catagóir:Básanna i 1990
Catagóir:Daoine Sualannacha
Pápa Alastar VI

Bhí an pápa **Alastar VI** ina cheannaire ar an Eaglais Chaitliceach Rómhánach ó 11 Lúnasa 1492 go dtí lá a bháis, 18 Lúnasa 1503. 

Tá Alastar VI ar cheann de na pápaí is conspóidí in aimsir an Renaissance. D'admhaigh sé go raibh roinnt páistí aige lena bhean choibhche. Mar sin, tháinig ceangal idir an sloinne Iodálach Borgia agus an scaoilteacht i dtaca le cúrsaí collaíochta. Bhí baint aige freisin le caimiléireacht, calaois, sclábhaíocht agus finíochas ag an am céanna. 

Ach ní raibh comharbaí Alastar VI níos fearr... bhí na peacaí céanna ag Sixtus V agus Urban VIII.  Mar sin, thosaigh an Reifirméisean sa bhliain 1530 chun deireadh a chur le camastaíl.

## Teaghlach

Rugadh Rodrigo Llançol (sa Chatalóinis) ar an 1 Eanáir 1431, i mbaile Xàtiva in aice València. Ba é a athair ná Jofré Llançol i Escrivà (nó Lanzol sa Chaistílis (an Spáinnis)). 
clé|mion
Sa bhliain 1455, ceapadh a uncail ar thaobh a máthar, Alonso de Borja, mar phápa (Calixtus III). Bhí an chuid finíochais ar bun sa Róimh ag an am.  

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1431
Catagóir:Básanna i 1503
Catagóir:Ardeaspaig
Catagóir:Cairdinéil
Catagóir:Daoine Catalónacha
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Daoine Spáinneacha
Catagóir:Pápaí
Labhrás Mag Fhionnail

Bá dhlíodóir agus státaire Éireannach é **Labhrás Mag Fhionnail** (1852 - 17 Aibreán, 1923), nó **Laurence Ginnell** as Béarla.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1852
Catagóir:Básanna i 1923
Catagóir:Abhcóidí Éireannacha
Catagóir:Baill den 1ú Dáil
Catagóir:Baill den 2ú Dáil
Catagóir:Baill den 3ú Dáil
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Daoine as Contae na hIarmhí
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge
Dmitry Itskov

Is fiontraí Rúiseach é **Dmitry Itskov**. Is billiúnaí é agus bunaitheoir *New Media Stars*, bunaithe ar an ngréasán meáin cuideachta. Bíonn aithne níos fearr ar Itskov mar bhunaitheoir Tionscnamh 2045, a bhfuil mar aidhm aige neamhbhásmhaireacht cibirniteach a bhaint amach faoin mbliain 2045.

## Féach freisin
* Trasdaonnachas
* Tionscnamh 2045
* Neamhbhásmhaireacht

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht gnó na Rúise
Léimrás (rás capall)

[mion|[Tony McCoy ar Straw Bear, Fighting Fifth Hurdle 2006]]
Cianás capall is ea **léimrás** a ritear ar chúrsa ar tógadh bacainní air mar shampla fálta, díoga agus léimeanna uisce a gcaithfidh na capaill léim tharstu. Bíonn ar chapaill agus mharcaigh léim thar chliatha agus baic eile.  

Is minic spuaiceanna eaglaisí nó séipéal ina bpointí tagartha sna rásaí céanna agus as sin a thagann an focal Béarla ar a leithéid de rás, *steeplechase*. Thosaigh léimrásaí in Éirinn san 18ú haois agus chuir na Sasanaigh léimrásaí ar siúl ina dtír féin go luath sa 19ú haois. 

Bíonn léimrásaí ann anois freisin san Astráil, i gCeanada, sa Fhrainc agus sna Stáit Aontaithe, gan an oiread sin béime go minic ar léim na gcliath.

## Féach freisin

* Rásaíocht chapall

## Tagairtí

Catagóir:Rásaíocht chapall
Lá na Máithreacha

mion|clé
Is lá saoire é **[[Lá]] na Máithreacha** (nó “**Lá na Máthar**” nó “**Domhnach an Mháithreachais**” (*Mothering Sunday* i mBéarla)) chun máithreacht agus máithreacha a cheiliúradh, sa dóigh is a cheiliúrann Lá na nAithreacha aithreacht. Tugtar bronntanais do mháithreacha ar fud an domhain ar Lá na Máithreacha.  

## Stair
I Stáit Aontaithe Mheiriceá, ba í an bhean Anna Jarvis a chur tús le Lá na Máithreacha. Bhí sí ag iarraidh go mbeadh Lá na Máthar aitheanta i Meiriceá ó 1905, an bhliain ina bhfuair a máthair féin bás.  
[clé|mion|333x333px|[an Iaráin, 1975]]
Síochánaí ab ea Ann Jarvis (máthair Anna) agus banaltra a thug aire do shaighdiúirí (in ainneoin cén taobh inar throid siad) sa chogadh cathartha. Bhunaigh sí clubanna ‘Lá na Máthar’ le caint a dhéanamh ar chúrsaí sláinte don phobal ar fad. Bhí a hiníon, Anna, ag iarraidh ómós a thabhairt don obair a rinne a máthair agus leanúint ar aghaidh leis an obair sin.
* I 1908, rinne Comhdháil SAM magadh faoi iarratas Anna lá náisiúnta Lá na Máthar a bhunú ag rá dá mbeadh lá speisialta do mháthair ann, bheadh lá eile de dhíth don Mháthair Chéile. Samhlaigh gnéasachas agus gáire sotalach maslach anseo. Ach níor lig Anna don aineolas gránna seo an lámh in uachtar a fháil.

* I 1908 bhí searmanas cuimhneacháin aici dá máthair i séipéal i Virginia Thiar. B’shin tús oifigiúil le lá speisialta a bheith ann do na máithreacha. 

* I 1910 bhí Lá na Máthar oifigiúil i Virginia Thiar, stát Anna fhéin. 

* I 1911 bhí gach Stát ag ceiliúradh an lá ach gan é a bheith oifigiúil i roinnt mhaith acu. 

* I 1914 agus Anna fós ag obair go dian le aitheantas oifigiúil a bhaint amach don lá, d’fhógair an tUachtarán Woodrow Wilson, go mbeadh an dara Domhnach i mBealtaine aitheanta mar lá náisiúnta le onóir a thaispeáint do mháithreacha. Bhí an bua aici.

Lá na Máthar a bhí i gceist ag Anna. Ní Lá na Máithreacha. Agus sin a d’fhógair Wilson. Bhí Anna ag iarraidh go mbeadh an lá pearsanta. Ba chóir do gach clann rud éigin pearsanta a dhéanamh dá máthair féin. Cártaí a tharraingt, ní a cheannach. Nó litreacha a scríobh. Mar sin scríobh siad *Mother’s Day* agus ní *Mothers’ Day* sa Bhéarla ar an lá.

Bíonn daoine ar fud an domhain ag ceiliúradh *Mother’s Day* na laethanta seo ach ní ar an dáta céanna i ngach tír. Bhí tíortha áirithe ann ina raibh nós cosúil leis seo acu cheana féin. Shocraigh tíortha eile ina raibh cumhacht láidir ag Eaglais iontu ar dháta a roghnú le ciall faoi leith aige ar a bhféilire féin. Ina measc, Éire. An ceathrú Domhnach sa charghas a roghnaigh an Eaglais.

## Féilire
Titeann lá na máithreacha ar an ceathrú Domhnach le linn an Charghais i gcónaí in Éirinn agus sa Bhreatain.  

I dtíortha eile, bíonn Lá na Máithreacha go hannamh ag amanna eile den bhliain. 

Ach bhí an bua ag Anna Jarvis lena rogha don dara Domhnach i mBealtaine mar sin an lá in úsáid ag formhór na tíre ar an domhan (86 acu sa bhliain 2014).
mion|clé

## Féach freisin

* Máithreacht
* Lá na nAithreacha

## Tagairtí

## Tagairtí

Catagóir:Féilte
Henrikh Mkhitaryan

Is imreoir sacair Airméanach é **Henrikh Hamleti Mkhitaryan** (Airméinis: Հենրիխ Համլետի Մխիթարյան, IPA: hɛnˈɾiχ məχitʰɑˈɾjɑn) a rugadh ar 21 Márta 1989 i Eireaván na hAirméine. Imríonn sé le Borussia Dortmund mar imreoir ionsaithe lár na páirce agus mar chaptaen ar fhoireann náisiúnta na hAirméine.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine beo
Israel Kristal

Ba é **Israel Kristal** (1903-2017) an fear is sine ar domhan (112 bliain d’aois) tar éis bhás Yasutaro Koide ar an 11 Márta 2016. Fuair Kristal bás ar an 11 Lúnasa 2017.

Rugadh Israel Kristal sa Pholainn ar an 15 Meán Fómhair sa bhliain 1903 agus mhair sé go dtí an 11 august 2017. Ba Ghiúdaigh iad a mhuintir. Mhair Israel Kristal tríd an gCéad Chogadh Domhanda agus an Dara Cogadh Domhanda. Chaith sé tréimhse sa champa géibhinn a bhí ag na Gearmánaigh ag Auschwitz-Birkenau. Fuair a bhean chéile bás in Auschwitz. 

I measc na ndaoine eile is sine ar domhan, in aois a chéid agus níos mó: Susannah Mushatt Jones, Kathleen Snavely, srl.

## Féach freisin

* Daoine in aois a chéid

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1903
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Daoine in aois a chéid
Catagóir:Daoine Iosraelacha
Catagóir:Giúdaigh agus Giúdachas in Iosrael
Catagóir:Giúdaigh
Susannah Mushatt Jones

D’éirigh **Susannah Mushatt Jones** (6 Iúil 1899 – 12 Bealtaine 2016) an duine is sine ar domhan uair a d’éag Jeralean Talley ar an 17 Meitheamh 2015. Rugadh í ar 6 Iúil sa bhliain 1899 in Alabama, Meiriceá.

Ba í an duine is sine ar domhan ó 17 Meitheamh 2015 go 12 Bealtaine 2016. 

I measc na ndaoine eile is sine ar domhan ag an am céanna, in aois a chéid agus níos mó: Kathleen Snavely, Israel Kristal, srl.

## Féach freisin

* Daoine in aois a chéid

## Tagairtí

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1899
Catagóir:Básanna in 2016
Catagóir:Daoine as Alabama
Catagóir:Daoine as Brooklyn, Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine in aois a chéid
Maria Sharapova

Is imreoir leadóige í **Maria Sharapova**. Is Rúiseach í agus rugadh í ar 19 Aibreán 1987. Bhuaigh sí an comórtas leadóige i Wimbledon sa bhliain 2004 agus bhuaigh sí Craobhchomórtas Oscailte Leadóige na Fraince i 2012 agus arís i 2014 agus bhuaigh sí Oscailte na hAstráile i 2008 agus Oscailte i Nua-Eabhrac i 2006.  

Sa bhliain 2016, theip ar Maria Sharapova i dtriail drugaí spóirt san Astráil. Ar na meáin chumarsáide dúirt sí go raibh brón uirthi go ndearna sí an botún seo.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Imreoirí leadóige Mná
Catagóir:Daoine beo
Neamhspleáigh i dtreo Athrú

Is páirtí polaitiúil Éireannach é **Neamhspleáigh i dtreo Athrú** (Béarla: *Independents 4 Change* nó *I4C*).

Bunaíodh an páirtí sa bhliain 2014 mar *Independents for Equality Movement*. Athainmníodh é in 2015.

I dtús 2020, ba í Joan Collins an t-aon Teachta Dála tofa a bhí ag an bpáirtí i nDáil Éireann. I mí Bealtaine 2020, d'fhág sí Neamhspleáigh ar son an Athraithe agus bhunaigh sí an páirtí Right to Change. 

Bhí Clare Daly agus Mick Wallace ina bhfeisirí Eorpacha de chuid an chomhcheangail i bParlaimint na hEorpa idir 2019 agus 2024. Chaill Wallace agus Daly a suíochán i 2024.

## Torthaí Toghchán

### Dáil Éireann

### 

### Parlaimint na hEorpa

## Féach freisin
*Mick Wallace
*Clare Daly

## Tagairtí

 

Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 2014
An Chairéil Thuaidh

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **an Chairéil Thuaidh** (Fionlainnis: *Pohjois-Karjala*; Sualainnis: *Norra Karelen*; Rúisis: Северная Карелия). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile Kainuu, an tSabhóin Thuaidh, an tSabhóin Theas, an Chairéil Theas agus an Rúis.

Is í Joensuu an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## Bardais
Tá an Chairéil Thuaidh roinnte ina trí bhardas déag.
Baltimore Technologies

Ba chuideachta slándála idirlín Éireannach í **Baltimore Technologies**. Bhí an ceanncheathrú lonnaithe i mBaile Átha Cliath, agus bhí sé liostaithe ar Stocmhalartán Londan. Bhunaigh Michael Purser an chuideachta sa bhliain 1976.

## Tagairtí
An tSabhóin Thuaidh

Ceann de réigiúin na Fionlainne is ea **an tSabhóin Thuaidh** (Fionlainnis: *Pohjois-Savo*; Sualainnis: *Norra Savolax*). Tá sé ag críochantacht leis na réigiúin eile an Chairéil Thuaidh, Kainuu, Lár na Fionlainne, an tSabhóin Theas  agus an Ostrabóitne Thuaidh.

Is í Kuopio an phríomhchathair agus an chathair is mó.

## Bardais
Tá an tSabhóin Thuaidh roinnte ina naoi mbardas déag. Tá stádas cathrach ag sé cinn dóibh (sa chló trom).