Parthalán

Is pearsa é **Parthalán** (Sean-Ghaeilge **Partholón**)  i mbréagstair Chriostaí na hÉireann.  Deirtear gur cheannaire é de dhream mór lonnaitheoirí a tháinig go hÉirinn tráth, ach is léir nach bhfuil ann ach seanscéal cumtha le scríbhneoirí Chríostaí.

## Sanasaíocht
Tá an t-ainm "Parthalán" fréamhaithe ó ainm an bhíobla "Bartholomaeus".  D'fhéadfadh é chomh maith gur glacadh an t-ainm ó phearsa i mbréagstartha Chríostaí le Naomh Iaróm agus Naomh Isidoro Sevilla.

## Seanscéalta
Ba cheannaire é Parthalán den dara dream a tháinig go hÉirinn chun í a lonnú agus í neamháitrithe, trí chéad bliain tar éis na Díle.  Creidtear gurbh é ba chúis le gníomhaíochtaí áirithe a thabhairt isteach amhail is feirmeoireacht, cócaireacht, grúdaireacht agus foirgníocht.  Tar éis roinnt blianta, d'éag go léir iad den phlá laistigh d'aon seachtain amháin. 

### ''Historia Brittonum''
Tá an tagairt is luaite do Pharthalán le fáil san *[[Historia Brittonum]]*, cnuasach scéalta Briotanach den 9ú haois, scríofa as Laidin agus le Nennius a luaitear é.  Insítear ann gur tháinig trí dhream lonnaitheoirí éagsúla go hÉirinn, agus gurbh é *Partholomus* an chéad a tháinig ón Ibéir le míle dá mhuintir.  Mhéadaigh líon na ndaoine go ceithre mhíle sular éag siad go léir den phlá laistigh d'aon seachtain amháin.

### ''Leabhar Gabhála na hÉireann''
I *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]* (bréagstair Chríostaí na hÉireann den 11ú haois), deirtear gur lonnaíodh Éire sé huaire, agus Parthalán agus a mhuintir an dara dream acu.  D'fhéadfadh é gur toghadh uimhir a sé chun teacht le "Sé Aois an Domhain".  De réir an *Leabhar Gabhála*, bhí Éire  neamháitrithe i ndiaidh bás Ceasaire agus a leantóirí sa Díle.  Insítear gurbh as an nGréig é Parthalán mac *Sera* mac *Sru* de shliocht *[[Magog]]* mac *[[Japheth]]* mac Naoi.  Sheol Parthalán agus a mhuintir go hÉirinn tríd an Sicil agus an Ibéir.  Tháinig siad i dtír in Éirinn ag Inbhear Scéine (Neidín i gContae Chiarraí), 300 nó 312 bliain tar éis na Díle.  In éineacht le Parthalán bhí a bhean chéile *[[Dealgnaid]]*, a dtriúr mac (*Slanga*, *Rudraige* agus *Laiglinne*), mná chruinne na mac (*Nerba*, *Cichba* agus *Cerbnad*), agus míle leantóirí.

Fuair Parthalán agus a mhuintir go léir — cúig mhíle fear agus ceithre mhíle ban — bás den phlá laistigh d'aon seachtain amháin, ar an *Seanmhagh* in aice le Tamhlacht an lae inniu.

### ''Foras Feasa ar Érinn''
De réir Seathrúin Chéitinne agus é ag scríobh sa 17ú haois ina chnuasach *[[Foras Feasa ar Éirinn]],* tháinig muintir Pharthaláin sa bhliain 2061 RC.  Maíonn sé gur mhac *Sera*, rí na Gréige, ab ea Parthalán ach gur theith sé a thír dhúchais tar éis dó a athair agus a mháthair a dhúnmharú.  Chaill sé a shúil chlé i rith an ionsaí ar a dtuistí.  Sheol sé lena leantóirí tríd an Sicil agus tar éis turas dhá mhí go leith, tháinig go hÉirinn as an iarthar.

Nuair a tháinig Parthalán, ní raibh in Éirinn ach aon mhagh oscailte, trí loch agus naoi abha.  Ghlan sé agus a mhuintir ceithre mhagh sa bhreis, agus tharla seacht dtomhaidhm a chruthaigh locha nua.  Luaitear pearsana ainmnithe le tabhairt isteach riar bólachta, treafa, cócaireachta, tithe cónaithe, trádála agus roinnt na tíre i gceithre chuid.

Le linn Chath Maighe Iotha, an chéad chath troidte in Éirinn, chloígh Parthalán na Fomhóraigh faoi cheannas *[[Cichol Gricenchos]]*.  Bhí na Fomhóraigh ar an oileán cheana roimh theacht Pharthaláin.

Tá dán ann sa Leabhar Gabhála, forbartha ag Céitinn, a insíonn go raibh Parthalán agus a bhean chéile, *[[Dealgnaid]]*, ina gcónaí ar oileán beag i mbéal na hÉirne.  Agus amach ar turas tráth, mheall *Dealgnaid*  giolla darbh ainm *Topa*.  As a aithle sin, d'ól siad roinnt de leann Pharthaláin, nárbh fhéidir a fháil ach trí fheadán óir.   Thuig Parthalán an caidreamh nuair a d'ól sé féin cuid dá leann agus d'aithin blas bhéil Dhealgnaí agus *Topa* ar an bhfeadán.  Mar chúiteamh, mharaigh sé cú Dhealgnaí agus *Topa*.  Ach dúirt Dealgnaid  neamhaithríoch gurbh ar Pharthalán an locht, toisc gurbh ionann iad a fhágaint ina n-aonair agus mil a fhágaint le bean, bainne le cat, uirlisí géaraithe le ceardaí, nó feoil le leanbh, agus bheith ag súil nach mbainfidís leas as.  Is é sa scéal seo an chéad chur síos idir adhaltranas agus éad in Éirinn.  Inis Samhaoir is ainm don oileán, as *Saimer*, cú Dhealgnaí.

### ''Annála na gCeithre Máistrí''
In *[[Annála na gCeithre Máistrí]]*, deirtear gur tháinig Parthalán agus a mhuintir in 2520 Anno Mundi (tar éis cruthú an domhain de réir Geineasas sa Bhíobla).  Deirtear sa saothar seo gur éag siad den phlá trí chéad bliain tar éis a dteachta, i mí Bealtaine.  Níor tháinig ach fear amháin slán, Tuan, mac *[[Starn]]*, dheartháir Pharthaláin.  Saoi ab ea Tuan, agus gach eolas aige faoi stair na hÉireann, óir gur mhair sé ó ghlúin go glúin i n-ionchollaithe éagsúla.  I ndeireadh na dála, ath-rugadh é mar mhac taoisigh darbh ainm Caireall, sa 6ú haois le linn ré Cholm Cille.  Ba chuimhin leis gach ar chonaic sé, agus dá bharr caomhnaíodh scéal Pharthaláin.

### Scéalta eile
Deir téacsanna eile na meánaoise gur tháinig siad go hÉirinn agus Abrahám seasca bliain d'aois.  

Deir foinsí níos deireanaí go bhfuair Partholón bás tríocha bliain tar éis a theachta go hÉirinn.

Ba shin-seanathair *[[Nemed|Nemeid]]* é *Tait*, deartháir Pharthaláin.

## Foinsí
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael
Catagóir:Luath-ionróirí na hÉireann