open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Banksy

Is ealaíontóir Sasanach é  **Robin Gunningham**, aka "David Jones" nó “Robin Banks”  (a rugadh i mBriostó in 1973).  Tugtar **"Banksy"** air de ghnáth. Tá clú agus cáil ar a ghraifítí go háirithe. Go minic bíonn teachtaireacht pholaitiúil ina chuid ealaíne, rud a tharraingíonn conspóid.  Anaithnid go dtí 2026, tá mistéir ag baint le Banksy le fada, éacht margaíochta a deirtear uaireanta. 
clé|mion|330x330px|"Love is in the bin";  díoladh é ar luach £18.5 milliún in 2021 (bunaithe ar "“Girl With Balloon”, €1.2 milliún in 2018)
clé|mion|303x303px|íomhá íocónach anois

## Saothair
Tá iompar scannalach ag baint le saothar Banksy go minic. Mar shampla i mí Dheireadh Fómhair 2018, bhí prionta de phíosa ealaíne le Banksy ar díol i Londain. Sa phictiúr bhí cailín ann le balún (“Girl With Balloon”). Cheannaigh duine éigin é ar €1.2 milliún. Ansin scrios an pictiúr é féin (bhí stiallaire taobh thiar den phictiúr agus ghearr an stiallaire an páipéar). D’imir Banksy é féin an cleas, mar gur scríobh Banksy teachtaireacht ar Twitter/X ag an am céanna. Cleas margaíochta a bhí i gceist; rinneadh go leor poiblíochta ar an ócáid. 

Tá luí ag Banksy leis an eite chlé. Mar shampla, tá Banksy go láidir ar son na Palaistíne.  In 2024, rinne sé íomhá de ghabhar sléibhe ar a dtugtar ibeach Núibeach. Bhí tráth ann nuair a chuir Iosrael cosc ar an ibeach mar go raibh sé ag cur isteach ar ghlasraí agus ar fhásra na lonnaitheoirí Iosraelacha.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Ealaíontóirí Sasanacha
Cian

In Miotaseolaíocht na nGael, b'athair Lugh é **Cian** Scáil Bhalbh, mac *[[Dian Cécht]]* na dTuath Dé Danann.  I bhformhór na leaganacha, is í Eithne, banríon na bhFomhórach, máthair Lugh;  ach i leaganacha áirithe, tá aithne ar Chian mar *Ethlend*, agus dá bharr, tá aithne ar Lugh mar *Lug mac Ethlend*

## ''Cath Maighe Tuireadh''
Sa seanscéal *[[Cath Maighe Tuireadh]],* is pósadh ríoraíoch é an cleamhnas idir Cian agus Eithne, mar chuid de chomhghuaillíocht idir na Tuatha Dé agus na Fomhóraigh.  I *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, thug Cian a mhac Lugh go Tailte, banríon na bhFear Boilg, mar mhac altrama.

## ''Oidheadh Chloinne Tuireann''
Is in *[[Oidheadh Chloinne Tuireann]]* a insítear an scéal faoi bhás Chiain, agus an díoltais a bhain Lugh amach ar na déantóirí coire.  Ní caomhnaítear an scéal iomlán ach i lámhscríbhinní déanacha, cé go bhfuil achoimrí le fáil i leaganacha na meánaoise den *LGE*.  

Sa scéal úd, maraíodh Cian ag mic  Thuirinn — Brian, *[[Iuchar]]* agus *[[Iucharba]]* — tar éis dó teipthe éalú uathu i riocht muice (nó *oircce* san *LGE*).  Mar díoltas, chuir Lugh iad ar shraith eachtraí dodhéanta mar dhea.  D'éirigh leo i ngach eachtra, ach gortaíodh iad go marfach ag déanamh an chinn dheireanaigh.  In ainneoin achainí Thuirinn, cheil  Lugh orthu rud áirithe a fuair siad a úsáid, seithe muice a leigheasadh gach cneá.  Fuair siad bás dá gcneácha, agus fuair Tuireann bás le briseadh croí thart ar a gcoirp.

## Béaloideas

Is amhlaidh go raibh lánleagan de scéal Chiain ar lorg cleamhnais i seanscéalta na meánaoise, ach ní chaomhnaítear anois é ach sa béaloideas, go háirithe i scéal na ba draíochta, *Glas Gaibhnen*, bailithe ag William Larminie.  Tá scéal mar an gcéanna leis an mbó úd, a d'inis *Shane O'Dugan* ó Oileán Thoraí do John O'Donovan in 1835, ach  go bhfuil ainm an laoich truaillithe go "Mac Cinnfhaelaidh".

Thóg Lady Gregory an dá leagan agus chuir le chéile iad.  De réir a hathinsint, chuala Balar, rí na bhFomhórach, tairngreacht draoi a deir go maródh a gharmhac féin é.  Chun an chinniúint seo a chosc, chuir sé a aon-iníon faoi ghlas sa Túr Mór ar Oileán Thoraí.  Rinne beirt bhan déag cúram di, a d'fhéach chuige nach mbuailfeadh sí le fear choíche, ná nach bhfaigheadh fiú eolas a mbeithsine.

Ar an mórthír, bhí bó dhraíochta ag fear darbh ainm Mac Cinnfhaelaidh.  Tugann an bhó an oiread sin bainne go raibh fonn ar chách, Balor ina measc, í a bheith aige.  Agus deartháir Mhic Cinnfhaelaidh, Mac Samthainn, ag tabhairt aire sin bhó, tháinig Balar ar an bhfód i riocht buachalla bhig rua, agus bhuail sé bob air an bhó a thabhairt dó.  Ag lorg díoltais, d'iarr Mac Cinnfhaelaidh ar leannán sídhe darbh ainm Biróg, a d'iompaigh é le draíocht go barr túr Bhalair, áit a luigh sé le hEithne.

In am trátha, rugadh trírín di, ach bhailigh Balar i mbraillín iad agus sheol iad chun a mbás, báite i bpoll súraic.  Bháigh an giolla beirt dóibh, ach thit leanbh amháin trí thimpiste isteach sa chuan, áit a tharrtháil Biróg é.  Thóg sé é chuid a athair, a thug in altramas dá dheartháir, Gaibhne an gabha.

## Foinsí
* , "Part VII: Invasion of the Tuatha De Danann",  ¶304-¶377.

## Tagairtí

Catagóir:Déithe na nGael
Hélinand de Froidmont

File, *[[trouvère]]*, croiniceoir, agus scríbhneoir eaglasta a mhair thart ar an dtréimhse idir an bhliain 1160 agus an bhliain 1237 ab ea **Hélinand de Froidmont** (Laidin: *Helinandus Frigidimontis*, nó *Elinandus*, *Elynandus*, srl.).

## Beatha
Is i bPronleroy nó in Angivillers, gar do Shaint-Just-en-Chaussée, atá suite i n*département* Oise an lae inniubh, a rugadh Hélinand de Froidmont, rud a tharla thart ar an mbliain 1160. Do fuair sé a chuid oideachais i mBeauvais agus do bhí an gramadóir Raoul, fear a dhein a chuid staidéir féin fé stiúradh Phierre Abélard, mar mhúinteoir aige. 

Duine de shíol uasal ab ea Hélinand de Froidmont agus do chuir sé aithne ar neart tiarnaí agus prealáidí dá bharr. Cara ab ea é de chuid Philippe de Dreux, Easpag Bheauvais agus col ceathair leis an rí Philippe Auguste, mar shampla. 

Nuair a bhí Hélinand de Froidmont ina *throuvère*, do chuireadh sé saothair dá chuid os comhair an phobail in áiteanna éagsúla agus do chan sé os comhair an rí agus a chúirte fiú. Tar éis dó cáil a bhaint amach mar fhile, áfach, dhein sé an cinneadh éirí as an slí bheatha san agus éirí i mbeatha manaigh. Do chuaigh sé isteach i Mainistir Chistéirseach Fhroidmont, a bhí suite i nDeoise Bheauvais. Cé gur manach a bhí ann ón am san amach, agus cé go raibh sé ina thost ar feadh tamaill, do lean Hélinand de Froidmont ar aghaidh leis an bhfilíocht; dánta de shaghas eile a bhí á scríobh aige, áfach. Idir an bhliain 1194 agus an bhliain 1197, do chum sé na véarsaí ar a dtugtar *Vers de la Mort* (Gaeilge: 'Véarsaí an Bháis'). 

Eiseamláir ab ea é den gcráifeacht agus de mhoirtniú na colainne tar éis dó dul isteach insan mainistir. Do chaith sé a chuid ama ar fad ag déanamh staidéir ar chúrsaí eaglasta agus, tar éis dó a bheith oirnithe, is leis an urnaí agus leis an scríbhneoireacht a chaitheadh sé gach lá dá shaol go dtí lá a bháis.

Do fuair sé bás ar an 3ú lá d'Fheabhra insan mbliain 1223, 1227, nó 1237. Do glacadh leis mar naomh i mBeauvais agus ba é an tríú lá d'Fheabhra lá a fhéile. Níor thug an Eaglais aitheantas mar naomh dó riamh, áfach.
Uisceadóir rómáineach

Is madadh clóis é an t-**uisceadóir rómáineach**.

## Tagairtí
 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Muc cúnaí cúnaí

thumb|240px|Muc cúnaí cúnaí
Is póir muice í **muc cúnaí cúnaí**. 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhuca
Brocaire Dhúiche na Lochanna

Is madadh clóis é **brocaire Dhúiche na Lochanna**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Sáiléir Lancashire

thumb|240px|Sáiléir Lancashire
Is madadh clóis é **sáiléir Lancashire**. 

Catagóir:Mamaigh
Catagóir:Póir mhadraí
Meancabhra

Faró Éigipteach ab ea **Meancabhra** réimeas 2530 r. Chr.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Farónna
An Úcráin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An Úcráin** páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2003.

## Iomaitheoirí

## Pointí

Seo iad na haon tír déag ba mhó a thug pointí, sa *teileavóta*, don Úcráin i mbabhtaí ceannais idir 2016, nuair a tugadh an córas vótála reatha isteach, agus 2024:

## Tagairtí

Catagóir:Tíortha i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Hiéana breac

Is ainmhí é an **Hiéana breac** (*Crocuta crocuta*), ar a dtugtar freisin a **hiéana an gháire**. Mamach atá ann. Dúchasach an lá atá inniu ann san Afraic Fho-Shahárach. Ní áirítear é mar speiceas atá i mbaol, ach tá sé ag éirí gann de réir a chéile in áiteanna nach tearmainn chosanta iad. Le linn an oighearaois deireanach, bhí cónaí air ar fud na hEoraip. Ach d’éag sé ansin ag deireadh na tréimhse sin. 

mion|Taispeánann an léarscáil seo raon nádúrtha hiéna an gháire

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Laící

Is antalóp é an **laící** (*Kobus leche*) a fhaightear i ngnáthóga bogaigh i lárdheisceart na hAfraice.

Tá sé dúchasach don Bhotsuáin, an tSaimbia, oirdheisceart Phoblacht Dhaonlathach an Chongó, oirthuaisceart na Namaib, agus oirthear Angóla, go háirithe i nDeilt Okavango, Maigh Kafue, agus Bogach Bangweulu. Tá an speiceas sách coitianta i zúnna agus ar fheirmeacha ainmhithe fiáine.

Tá laícithe fásta thart ar 90–100cm ar airde ag an ngualainn, agus tá idir 50 agus 120kg meáchain iontu de ghnáth, na fireannaigh níos troime ná na baineannaigh. Tá siad órdhonn le bolg bán. Bíonn dath níos dorcha ar fhireannaigh, ach braitheann an dath cruinn ar an bhfospeiceas. Na fireannaigh amháin a bhfuil adharca orthu, de chruth bíseach, beagáinín cosúil le lír. Bíonn na cosa deiridh níos faide go comhréireach ná mar atá ar antalóip eile, rud a éascaíonn an rith fadraoin ar thalamh riascach.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh na hAfraice
Catagóir:Antalóip
An Ungáir i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An Ungáir** páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 1981.

## Iomaitheoirí

## Pointí
Seo hiad na deich dtír ba mhó a thug pointí, sa *teileavóta*, don Ungáir i mbabhtaí ceannais idir 2016 agus 2018:

Ar an taobh eile de, b'iad an dá tír amháin a ghlac páirt i ngach ceann de na blianta siúd 2016, 2017 agus 2018 ina raibh an córas vótála reatha i bhfeidhm nár thug pointe *ar bith* sa teileavóta don Ungáir ná an Astráil agus an Spáinn.

*Níorbh fhéidir leis an Rómáin páirt a ghlacadh sa chomórtas i 2016; mar sin, ní raibh an deis acu pointí a thabhairt don Ungáir sa bhliain sin.*

Catagóir:Tíortha i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Cuallacht Aingil de Naomh Ursula

[mion|clé|Pietro Calzavacca (1855-1890), [Brescia]]
[mion|clé|255x255px|Adhradh a taisí naofa, eaglais Saint-Séverin, [Páras]]

Tugadh **Cuallacht Aingil de Naomh Ursula**, nó na h**Ursalaigh**, ar an mná a bhí ag obair le Angela Merici(1474 - 27 Eanáir 1540).. 

Dob iad an chéad chuallacht bean rialta a d’oibrigh taobh amuigh den chlochar iad, agus an chéad ghrúpa bean rialta le múineadh a dhéanamh.

## Tagairtí

Catagóir:Mná rialta
Catagóir:Oird rialta
Yuxiang

[mion| Ubhthoradh le yuxiang, mias tipiciúil sa [Sichuan|tSichuan ]]
Meascán blastanais cáiliúil i gcócaireacht na Síne is ea an **Yuxiang,** ainm a thagraíonn fosta leis an anlann a ndéantar de ina ndéantar cócaireacht ar fheoil nó ar ghlasraí. Deirtear gurb as an Sichuan a tháinig sé, agus gur scaip sé isteach i gcócaireacht réigiúin eile ón gcúige sin. 

Cé gurb í ciall liteartha an ainm 'cumhrán éisc', níl bia mara ar bith ann agus ní chuirtear le bia mara é de ghnáth.

## Tagairtí

Catagóir:Bia Áiseach
Elche

Is baile mór é Elche (nó *Elx* i Vaileinsis: [ˈɛʎtʃ]), suite i gcontae Baix Vinalopó, agus i gCúige Alacant sa Spáinn. Tá thart ar 230,600 daoine ina gcónaí ann agus mar sin is í an tríú chathair is mó i gComhphobal Valencia agus an 20ú cathair is mó sa tír. Tá Elche chomh garr sin do chathair Alacant go ndéanann siad ceirtleán uirbeach le thart ar 800,000 daoine, figiúir a méadaíonn faoi dhó i rith an tsamhraidh de bharr mórtheacht turasóirí. Tá chuid den bardas é féin ar an gcósta ach tá an chathair i ndáiríre 11 ciliméadar ón Meánmhuir. Tá sruthán, Vinalopó, ag sreabadh tríd an gcathair a roinneann an chathair ina dhá chuid. 

Catagóir:Cathracha agus Bailte i gComhphobal Valencia
Shane Lowry

Galfaire gairmiúil é **Shane Lowry**, a rugadh ar an 2 Aibreán 1987. Is as Clóirtheach, Contae Uíbh Fhailí, é. mion|Irish Open 2009|clé
clé|mion|2023

## Cúlra
Ní haon nuacht ag muintir Lowry éachtaí spóirt mar go raibh a mhuintir láidir i gcónaí i gcúrsaí peile a chontae dúchais, agus is beag Ciarraíoch nach gcuimhníonn ar Chraobh na hÉireann 1982 nuair a cheil Uíbh Fhailí agus triúr de mhuintir Lowry, an cúigiú craobh na hÉireann as a chéile ar Chiarraí.

Nuair a bhí Lowry dhá bhliain déag d’aois, thosaigh sé ag imirt gailf.

Thosaigh Lowry ag imirt mar amaitéarach agus sa bhliain 2009 bhuaigh sé Craobhchomórtas Oscailte Gailf na hÉireann. Ina dhiaidh sin chuaigh Lowry ina cheann go gairmiúil.

## Gairm
Bhuaigh Lowry Craobh na Máistrí sa Phortaingéil sa bhliain 2012. 

Sa bhliain 2019,  bhuaigh sé an Craobhchomórtas in Abú Daibi., bua iontach; tháinig sé ar ais go láidir sa chluiche.        

Ansin i mí Iúil 2019, bhí Craobh Oscailte na Breataine buaite aige i bPort Rois. Bhuail Lowry 72 buille ina bhabhta deireanach chun críochnú ar -15, sé bhuille chun tosaigh ar an Sasanach Tommy Fleetwood. Deich mbliana tar éis dó Craobh Oscailte na hÉireann a bhuachan agus é ina imreoir amaitéarach, bhí Lowry ag ceiliúradh agus ceann de mhórchomórtais an ghailf buaite aige.

In 2021, sa dara háit is fiche a chríochnaigh Shane Lowry ag cluichí Oilimpeacha Thóiceo.

Bhí Lowry sa seachtú háit is daichead ag an Wells Fargo Championship i Charlotte i North Carolina i Meiriceá ar an 11/12 Bealtaine 2024, comórtas a bhuaigh Rory McIlroy.

Is é Lowry an chéad ghalfaire as an tír a d’iompair an bhratach thrídhathach, i bparáid na náisiún ag Cluichí Oilimpeacha 2024 i bPáras.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987

Catagóir:Galfairí Éireannacha

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Críostóir Mac Thaidhg

Is peileadóir Gaelach agus iománaí Éireannach é **Críostóir Mac Thaidhg** (Béarla: *Christopher "Chrissy" McKaigue*, a rugadh 13 Iúil 1989) a imríonn do Dhoire. 

Imríonn Mac Thaidhg peil agus iománaíocht ar leibhéal club do CLG Roibeard Eiméid, Sleacht Néill. Is cosantóir sa pheil agus leatosaí san iomáint é. 

## Saol pearsanta
Is as Sleacht Néill do Mhic Thaidhg. D'fhreastail sé ar Choláiste Naomh Pádraig i Machaire Rátha dá mhéanscolaíocht. 

## Gairm peile

### Club
Bhain Mac Thaidhg an cluiche ceannais i Craobhchomórtas Peile Sinsearach Doire amach i 2008 le Sleacht Néill, ach bhuail Baile an Doire iad. 

### Idirchontae
Bhí Mac Thaidhg ina leaschaptaen ar fhoireann Mionúr Dhoire a bhain an dara háit i Craobh Mionúr Uladh agus Craobh Mionúr na hÉireann  i 2007.  Níos luaithe sa bhliain chéanna bhain sé Sraith Peile Mionúr Uladh leis an chontae, agus thóg sé an corn mar chaptaen. 

I 2008, bhain McKaigue cluiche ceannaos Craobhchomórtais Uladh Faoi 21 amach le foireann faoi 21 Dhoire, ach bhuail an Dún iad i ndiaidh dóibh cúl a scóráil.  Níos moille sa bhliain roghanaíodh é le himirt i bpainéal Sinsearach Dhoire roimh chluiche in éadan Muineachán sa chraobhchomórtais.  Tháinig sé ar an pháirc mar ionadaí sa chluiche sin, ag cugr tús lena ghairm Sinsearach peile le Doire agus scóráil sé pointe sa chluiche. 

Bhí baint aige ó thús séasúr 2009 - ainmnníodh i bpainéil Corn Mhic Cionnaith ,  an tSraith Náisiúnta  agus an chraobhchomórtas  .  Bhain Doire amach cluiche ceannais an tSraith Náisiúnta amach, ach bhuail Ciarraí iad. 

### Rialacha idirnáisiúnta
D'imir sé d'Éirinn dhá uair in eadán na hAstráile i Sraith Rialacha Idirnáisiúnta 2013. 

## Onóracha

; Sleacht Néil 

* Craobhchomórtais Peile Sinsearach Uladh (3): 2014, 2016, 2017 
* Craobh Iománaíochta Club Sinsearach Uladh (2): 2016, 2017 
* Craobh Peile Sinsearach Doire (4): 2014, 2015, 2016, 2017 
* Craobh Iomána Sinsearach Doire (5): 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 

## Tagairtí


## Naisc sheachtracha

* Láithreán gréasáin oifigiúil CLG Dhoire 
* http://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/gaa/afl-scouts-eye-gaa-young-guns-13947550.html%5B%5Dhttp://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/gaa/afl-scouts-eye-gaa-young-guns-13947550.html%5B%5Dhttp://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/gaa/afl-scouts-eye-gaa-young-guns-13947550.html%5B%5D
* https://web.archive.org/web/20090907011103/http://www.sydneyswans.com.au/news/newsarticle/tabid/7106/newsid/84158/default.aspx 

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
Catagóir:Pages with unreviewed translations
Marbella

Cathair agus bardas i ndeisceart na Spáinne is í **Marbella**, a bhaineann le cúige Malaga, san Andalúis. Is cuid de réigiún  Costa del Sol Occidental í agus is í suí an Mancomunidad de Municipios de la Costa del Sol Occidental (Gaeilge: *Comhlachas Bardasach den Chosta del Sol Thiar*) agus ceann an cheantair bhreithiúnaigh (Spáinnis: *Partido judicial de Marbella)*. Tá sé mar an dara bardas is mó i gCúige Málaga agus an 8ú bardas is mó san Andalúis.

Tá Marbella suite ar bhruacha na Meánmhara, idir Malaga agus Caolas Ghiobráltar, agus ag bun Siarra Blanca. Tá a limistéar bardasach suite i limistéar 117 km², trasnaithe ag an mhórbhealach  ar a dtugtar Autovía del Mediterráneo (Autovía A-7) agus an dola-bhóthar ar a dtugtar  La Autopista del Mediterráneo (AP-7), na príomhbhealaí isteach chuig an bardas.

Sa bhliain 2018 bhí thart ar 141,400 daoine ina gcónaí ann in achar 114 cm².    

## Tagairtí
 

Catagóir:Cathracha agus Bailte san Andalúis
Catagóir:Turasóireacht sa Spáinn
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Seán Mac Fhionnghaile

Bá aisteoir ó Chontae Dhún na nGall é **Seán Mac Fhionnghaile** nó **Seán McGinley** (c. 1952 - 1 Samhain 2009). Tá clú air as a rólanna grinn, a phríomh-rólanna i ndramaí grinn suímh TG4 *[[C.U. Burn]]* agus *Gleann Ceo*, chomh maith le sraith ghrinn ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, *Cois Cuan*.   

Léiritheoir feidhmiúcháin don tsraith *FFC* a bhí ann agus ba bhall d*'[[Amharclann Ghaoth Dobhair|Aisteoiri Ghaoth Dobhair]]* é. 

## Saol
Rugadh Seán Mac Fhionnghaile i nGaoth Dobhair, Contae Dhún na nGall.  Bhí dhá iníon agus dhá mhac aige lena bhean chéile Treasa.  

Fuair sé bás ó ailse ag aois 57 ar an 1 Samhain 2009.   Bhí an galar air ar feadh dhá bhliain.  Bhí a shochraid in Eaglais Naomh Colmcille i mBrioglaic, Gaoth Dobhair dhá lá ina dhiaidh a bháis.  Mhair a mháthair, Gráinne, i ndiaidh a bháis.

### Gairm
B'fhearr aithne ar óna phríomh-rólanna i gcláracha teilifíse ar nós *[[C.U. Burn|CU Burn]]* agus *Gleann Ceo* a craoladh ar TG4. Bhí sé ina léiritheoir feidhmiúcháin ar an tsraith *FFC* ar TG4 fosta .   

Bhí sé páirteach i gclár grinn RTÉ Raidió na Gaeltachta, *Cois Cuan* .   

Bhunaigh sé *Cúl a'Tigh,* comhlacht léiriúcháin teilifíse.  Thrasfhoirmigh sé monarcha a bhí ag titim as a chéile in aice lena bhaile go scoil traenála agus lárionad léiriúcháin.

## Féach freisin

* C.U. Burn

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2009
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair
Dos Hermanas

Is cathair i gcúige Sevilla na hAndalúise í **Dos Hermanas**, súite 15 cm ó dheas Sevilla. Tá thart ar 133,000 daoine ina gcónaí ann agus í mar chuid de mhórcheantar uirbheach Sevilla.  Ciallaíonn ainm na cathrach 'dhá dheirfiúr" ó bunú na cathrach ag Rí Ferdinand III Caistíl a thugann ómós do Elvira agus Estefanía Nazareno, deirfiúracha Gonzalo Nazareno, ceannasaí tábhachtach airm an rí. Tá tábhacht ar leith ag ola olóige i ngeilleagar na cathrach chomh maith le tionscail seirbhis.

Catagóir:Cathracha agus Bailte san Andalúis
Pierre-Emerick Aubameyang

Is imreoir sacair Francach é **Pierre-Emerick Aubameyang** a rugadh ar 18 Meitheamh 1989 i Laval. Is ea Pierre Aubameyang a dhead, an tsean imreoir sacair o Gabon.  Bhog se chuig Arsenal i mí Eanáir, 2018. Tá an uimhir 14 air a dhroim.
Bhí sé ag imirt le Borrusia Dortmund go dtí bog se go dtí Arsenal le haghaidh timpeall ar €64 milliún
Is e an duine is tapaidh chun 25 cul a fhaill do Arsenal.

Is imreoir larnach den fhoireann Arsenal agus don fhoireann Gabon.

Thosaigh se ag imirt sacair sinsearacha sa bhliain 2008 agus bhí sé páirteach in acadamh AC Milan go dtí gur bhog se chuig Saint Etienne sa bhliain 2011.

Is ea Aubameyang an imreoir peil is fearr chun peil a imirt le haghaidh Gabon riamh.
 
mion|Aubameyang ag imirt le Borrusia Dortmund|alt=|clé

Ar 19 Bealtaine, 2022, d’fhógair Patrick-Emerick Aubameyang go hoifigiúil go raibh sé ar scor idirnáisiúnta tar éis 73 caipín agus 30 cúl a scóráil.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na Fraince
Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine Francacha
Catagóir:Daoine beo
Lucas Torreira

Imreoir sacair Uraguach is ea **Lucas Sebastián Torreira Di Pascua** (IPA: ˈlukas toˈreiɾa) a rugadh ar 11 Feabhra 1996). D'imir sé le Arsenal i lár na páirce. Bhog sé ó Sampadoria i mí Lúnasa 2018. Sa bhliain 2018 thosaigh sé ag imirt ar fhoireann náisiúnta Uragua chomh maith. 

Catagóir:Imreoirí sacair Uragua
Catagóir:Daoine a rugadh i 1996
Catagóir:Daoine as Uragua
1977 (albam)

Is albam ón bhanna Ash é **1977**, a bhí eisithe ar an 6 Bealtaine 1996. 

## Traicliosta

#"Lose Control" (Wheeler/Hamilton) – 3:37
#"Goldfinger"  – 4:31
#"Girl from Mars" – 3:30
#"I'd Give You Anything"  – 4:31
#"Gone the Dream" – 3:29
#"Kung Fu"  – 2:17
#"Oh Yeah" – 4:45
#"Let It Flow"  – 4:42
#"Innocent Smile" (Hamilton) – 5:52
#"Angel Interceptor" (Wheeler/McMurray) – 4:04
#"Lost in You" – 4:19
#"Darkside Lightside"  – 16:49

Gach amhrán le Wheeler, ach amháin iad le nótaí.

## Singlí

#"Kung Fu" - 20 Márta, 1995 
#"Girl From Mars" - 31 Iúil, 1995
#"Angel Interceptor" - 9 Deireadh Fómhair, 1995
#"Goldfinger" - 15 Aibreán, 1996
# "Oh Yeah" - 24 Meitheamh, 1996

## Foireann

*Tim Wheeler - Fonnadóireacht, Giotár
*Mark Hamilton - Dordghiotár
*Rick McMurry  - Drumaí

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1996
Trailer

Is mionalbam ón bhanna Ash é **Trailer**, a bhí eisithe ar an Deireadh Fómhair, 1994.

## Traicliosta

#"Season" (Wheeler) – 3:00
#"Jack Names the Planets" (Wheeler) – 3:10
#"Intense Thing" (Hamilton/McMurray/Wheeler) – 4:34
#"Uncle Pat" (Wheeler) – 3:12
#"Get Out" (Hamilton/Wheeler) – 1:29
#"Petrol" (Hamilton/Wheeler) – 4:24
#"Obscure Thing" (Hamilton/McMurray/Wheeler) – 4:18 

### Bónas (SAM)
#"Hulk Hogan Bubblebath" (Hamilton/McMurray/Wheeler) – 5:05 
#"Different Today" (Wheeler) – 2:50 
#"Punk Boy" (Helen Love) – 2:05 
#"Day of the Triffids" (Wheeler) – 3:33

## Singlí
*"Jack Names the Planets" - Feabhra, 1994
*"Petrol" - 15 Lúnusa, 1994
*"Uncle Pat" - 17 Deireadh Fómhair, 1994

## Foireann
*Tim Wheeler - Fonnadóireacht, Giotár
*Mark Hamilton - Dordghiotár
*Rick McMurry - Drumaí

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 1994
Naomh Aodhán (Maodhóg)

[mion|Naomh Aodhán, Wexford Church of the Assumption, South Aisle, [Harry Clarke|clé]]
Easpag Fhearna ba ea **Naomh Aodhán** (nó **Áedan**, **Aidan**, srl) timpeall 550-558.  Ceiliúrtar a lá féile ar 31 Eanáir. 

## Ainm
**Aodh** an t-ainm baiste a bhí air (nó  **Aedh**, **Aed** srl nó **Hugh** i mBéarla). 

Thugtaí **M’Aodhóg** nó **Mo Aodh Óg** mar ainm ceana air (nó **Saint Máedóc of Ferns** nó **Mogue**  i mBéarla uaireanta). 

Is ó na focail ar ‘tine’ nó ‘solas’ a tháinig an t-ainm Aodh is cosúil, dia as an domhan thíos.[mion|[Ardeaglais Naomh Aodhán in Inis Córthaidh|clé]]
## Saol
I mBréifne, i gContae an Chabháin, a rugadh Aodhán, b'fhéidir. Thug a athair é mar ghiall do Ainmire, Rí na hÉireann, a bhí chomh sásta sin leis gur thug sé a saoirse dó féin agus do na gialla eile. Rinne sé staidéar faoi Naomh Dáibhí sa Bhreatain Bheag. 

### Ceannaire reiligiúnach
Nuair a d’fhill Aodhán, bhunaigh sé mainistir i bhFearna. Rinneadh easpag ansin de, an chéad easpag ar Fhearna, agus bhí cáil na naofachta agus na féile air. 

Níos déanaí, bhunaigh sé mainistir i nDroim Leathan agus ceann eile i Ros Inbhír.

D’éag sé sa bhliain 626. Dearbhaíonn na Beathaí a scríobhadh faoi gur mhór an urraim a bhí ag an bpobal dó i ndeoisí Chille Móire agus Fhearna.

## Míorúilti, iontais agus piseoga
• Rinne Aodhán troscadh ar uisce agus ar arán eorna amháin ar feadh seacht mbliana agus dúirt 500 salm in aghaidh an lae,deirtear.

• Ghléas daoine mar bhacaigh le cluain a chur ar Aodhán agus cabhair a lorg uaidh. Thuig Aodhán an méid a bhí déanta acu agus bhronn sé a gcuid éadaí ar bhochtáin a raibh sé tuillte acu. 

• Lá agus é ag guí is ag staidéar, rith fia ina threo agus dídean ó chú á lorg aige. Leag sé clár scríofa a bhí aige anuas ar cheann an fhia, agus d’imigh sé ó radharc go dtí gur imigh an cú.

• Bhí amhras ann go raibh beirt fhear a thit san abhainn báite, ach rug Aodhán beo as an uisce orthu.

• Rinne a lucht leanúna gearán faoi nach raibh go leor uisce sa mhainistir acu. Thug sé treoir dóibh crann a leagadh, agus nuair a rinneadar amhlaidh tháinig brúcht uisce ón gcrann. Tugadh tobar Aodháin ina dhiaidh sin air.

• Nuair a bhí gá ann mainistir a thógáil, bheannaigh sé lámha fhir gan oiliúint agus rinneadh saor cloiche as, duine a rinne tógáil agus maisiú ar mhainistreacha Aodháin.
[mion|[Ros Mhic Thriúin|clé]]

## Féach freisin

* Fearna

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois
Catagóir:Básanna i 626
Catagóir:7ú haois in Éirinn
Catagóir:Contae Loch Garman
Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Easpaig
Catagóir:Naoimh Éireannacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Sagairt Éireannacha
Mazabuka

Is baile i gCúige ó Dheas Shaimbia é **Mazabuka**. Tá an baile suite siar ó dheas ó Lusaka, agus téann Bóthar Lusaka-Livingstone agus an iarnród chuig Livingstone fríd. Tá an baile lonnaithe ar imeall thoir theas bhogach Kafue Flats.  
clé|mion|Iarnród Mazabuka
Is ón fhocal Tonga "Twazabuka" nó "Kuzabuka", rud a chiallaíonn "Trasna na habhann" a thagann an t-ainm Mazabuka.  Creidtear gur cumadh an t-ainm i ndiaidh don tréibh Tonga abhainn Magoye a thrasnú le linn a n-imirce. 

D'fhás an baile thart ar phlandálacha cána siúcra, agus faoi láthair is Zambia Sugar (Eastát Nakambala á reáchtáil ag Illovo Sugar) an táirgeoir siúcra is mó sa tSaimbia.  Tá Mazabuka suite in aice le Limistéar Comhantais Mwanachingwala .  Meastar go raibh a 35,000 duine ina gcónaí ann i 2000. 

## Gnéithe Mazabuka

* Is scoil chónaithe príobháideach í Bunscoil Musikili do pháistí idir 5 agus 13 bliana d'aois.
* Is bunscoil saor in aisce í an Scoil Pobail Luyobolola atá curtha ar fáil ag Paróiste an Deastógail (féach naisc sheachtracha thíos).
* Is gnáthbhunscoil í Bunscoil Ching'ang'auka atá cóngarach do Mwanamainda. 
* Is suíomh tástáil fadtéarmach mór agus tábhachtach ar bhearta coisctheacha sa chogadh i gcoinne SEIF é Mazabuka
* Is é Comhairle Bardasach Mazabuka an t-údarás áitiúil atá lonnaithe ar Bhóthar Livingstone (T2). 
* Is scoil do pháistí le míchumais í Flamboyant atá suite ar imeall an bhaile. 

## Naisc sheachtracha

* Láithreán Gréasáin na Teastas Paróiste Mazabuka 
* Láithreán Gréasáin Bunscoil Musikili 

## Tagairtí

Catagóir:An tSaimbia
Bailé (Damhsaíocht)

Dráma damhsa ar stáitse le ceol is ea **bailé,** damhsa ealaíonta ar bharr na gcos de ghnáth.mion|Ian Poulis', 'Reflections: A Culmination', 2014|clé
## Tagairtí

*
Catagóir:Bailé
Catagóir:Damhsaí
Pádraig Rynne

Tá clú agus cáil ar **Phádraig Rynne** as Contae an Chláir as a chumas ar an gconsairtín agus as an méid atá curtha aige le ceol traidisiúnta comhaimseartha na hÉireann. Bhunaigh sé roinnt bannaí mór le rá a chuir le saol nua-aimseartha an cheoil Éireannaigh, lena n-áirítear Cian, Guidewires, Triad, Atlantic Arc, Breen | Rynne | Murray agus an banna úrnua Notify. 

## Féach freisin
* Aeons

## Naisc sheachtracha
* Suíomh idirlín 

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Alumni Ollscoil Luimnigh
Tom Petty and the Heartbreakers

Banna rac-cheoil Meiriceánach ab ea **Tom Petty and the Heartbreakers**. Bunaíodh an banna i 1976 i nGainesville, Florida. Bhí amhránaí agus giotáraí Tom Petty, giotáraí Mike Campbell, méarchláraí Benmont Tench, drumadóir Stan Lynch agus dordghiotáraí Ron Blair sa bhanna ar dtús. D'fhág Blair an banna i 1982 agus tháinig Howie Epstein in ionad é. Sa bhliain 1991, chuaigh ilionstraimí Scott Thurston sa bhanna. Sa bhliain 1994, tháinig Steve Ferrone in ionad Lynch ar dhrumaí. Chuaigh Blair sa bhanna arís i 2002. 

Tá cúpla amhrán cáiliúil acu, mar shampla "American Girl" (1976), "Refugee" (1979), "The Waiting" (1981), "Learning to Fly" (1991), agus "Mary Jane's Last Dance" (1993).  Cuirtear racanról ar a gceol, ach rac an Deiscirt nó rac an chroíláir fosta. Glacadh sa Rock and Roll Hall of Fame iad i 2002. 

D'eisigh Petty trí albam aonréad fosta agus chomhoibrigh na baill eile otrhu.

## Dioscliosta
**[[Tom Petty and the Heartbreakers (albam)|Tom Petty and the Heartbreakers]]* (1976)
**[[You're Gonna Get It!]]* (1978)
**[[Damn the Torpedoes]]* (1979)
**[[Hard Promises]]* (1981)
**[[Long After Dark]]* (1982)
**[[Southern Accents]]* (1985)
**[[Let Me Up (I've Had Enough)]]* (1987)
**[[Into the Great Wide Open]]* (1991)
**[[Songs and Music from "She's the One"]] (1996)
**Echo* (1999)
**The Last DJ* (2002)
**Mojo (2010)
**[[Hypnotic Eye]]* (2014)

## Tagairtí
Algeciras

Is cathair phoirt i gcúige Cadiz na hAndalúise í **Algeciras** (Araibis: الجزيرة الخضراء‎; Al Jazīra Al-Khadrā). Tá sí suite i ndeisceart na Spáinne agus í mar an chathair is mó ar Bá Giobráltar (Spáinnis; *Bahía de Algeciras*).  Tá Port Algeciras ar cheann de na poirt is mó san Eoraip. Tá sí suite ar an abhainn Río de la Miel, an abhainn is faide ó dheas ar an leithinis agus san Eoraip. Tá níos mó ná 121,400 daoine ina gcónaí ann, leis an mórcheantar uirbeach san áireamh tá níos mó ná 263,700 ann.

Tá daoine ina gcónaí san áit ón réamhstair, Rómhánaigh san áireamh ach tagann ainm na cathrach ón Araibis: Al-Jazīra Al-Khadrā' Arabic الجزيرة الخضراء is é sin an tOileán Glas. Sa lá atá inniu i Maracó glaotar *Al Khuzurat* air. 

Catagóir:Cathracha agus Bailte san Andalúis
Catagóir:Cathracha Poirt
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
An tSeoirsia i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse

Ghlac **An tSeoirsia** páirt i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse don chéad uair sa bhliain 2007.
 
## Iomaitheoirí

;**NOTES**:
:a.  Bhí sé de rún ag an tSeoirsia an t-amhrán "We Don't Wanna Put In" le Stephane agus 3G a sheoladh, ach tharraing siad siar ón gComórtas i ndiaidh don ACE breithiúnas a thabhairt ar na liricí mar briseadh de na rialtaí ar theachtaireachtaí polaitiúla.

## Tagairtí

Catagóir:Tíortha i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Leoinbeirgeach

mion|clé|240px|Leoinbeirgeach
Is madadh clóis é an **leoinbeirgeach**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Rón liopaird

mion|Liopardrón (''Hydrurga leptonyx'')
Fíor-rón Antartach is ea an **rón liopaird**, nó an **liopardrón**, a bhíonn seang le ceann gobach. Dúliath ar barr, éadrom faoina bhun le spotaí dorcha. Maireann sé ar imeall an oighearshlaoda. Itheann sé piongainí den chuid is mó, á gcroitheadh as a gcraiceann roimh ré. Itheann sé róin eile, éisc is splíonach freisin. An t-aon rón a bhfuil an baineannach níos mó ná an fireannach. Tugtar *liopard na farraige* air freisin.

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Leipiridigh

thumb|240px|Leipiridigh
Is coiníní agus giorriacha iad **leipiridigh** (fine *Leporidae*). 

## Tagairtí

Catagóir:Mamaigh
Contae Dade, Georgia

Is contae Meiriceánach é **Contae Dade** atá suite sa chúinne thiar thuaidh de stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 16,633 duine ann. Is é Trenton a phríomhbhaile contae.

Sa bhliain 1860, agus stáit an deiscirt ag dealú ó Aontas Mheiriceá, shocraigh na vótálaithe i gContae Dade dealú ó Stát Georgia agus ó na Stáit Aontaithe araon. Ní bhfuair an dealú seo aitheantas ó éinne, agus sa bhliain 1945 chuaigh an contae isteach go hoifigiúil sa stát agus sa náisiún arís. Ní raibh na contaetha Apaláiseacha sa deisceart róthógtha do dhealú an deiscirt ón Aontas agus bhí Contae Dade iargúlta as an ngnáth: Ní raibh bóthar idir an chontae agus an chuid eile de Georgia go dtí an bhliain 1939.

Is den chine gheal iad breis is 97% de dhaonra an chontae.

## Tagairtí

Catagóir:Bunaithe sna 1830í
Catagóir:Contaetha Appalachia
Catagóir:Tíreolaíocht Georgia
Jarlath Henderson

Is ceoltóir as Tuaisceart Éireann é **Jarlath Henderson** (r. 1986). Déanann sé ceol tíre, agus seinneann sé an píoba uilleann, fliúit agus giotár, agus is amhránaí é freisin. Bhuaigh sé an BBC Radio 2 Young Folk Award sa bhliain 2003. 

Rugadh Henderson i gContae Ard Mhacha ach tógadh é i nDún Geanainn. Rinne sé staidéar ar leigheas in Oilthigh Obar Dheathain agus chuaigh sé go Glaschú chun oibriú mar dhochtúir.

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha
Contae Dawson, Georgia

Is contae Meiriceánach é **Contae Dawson** atá suite i dtuaisceart stát Georgia. Sa bhliain 2010, bhí daonra 22,330 duine ann. Is é Dawsonville a phríomhbhaile contae. Is den chine geal iad 95.6% de dhaonra an chontae.

Catagóir:Bunaithe sna 1850í
Catagóir:Contaetha Appalachia
Catagóir:Tíreolaíocht Georgia
Uigiúraigh

deas|250px|thumb|Uigiúraigh
Is grúpa eitneach Áiseach iad na **Uigiúraigh**. Is í Uigiúiris a bpríomhtheanga inniu.

Tuairiscíodh go maith sna 2010idí/2020idí na sáruithe ar chearta an duine maidir leis an phobal Uigiúrach in Xinjiang, a tharraing cáineadh forleathan ón phobal idirnáisiúnta. I gcroílár na sáruithe seo, tá breis agus milliún Uigiúrach agus mionlaigh Mhoslamacha eile faoi choinneáil “i gcampaí athoiliúna”. Déanann na daoine atá á gcoinneáil obair éigeantais, agus tá na coinníollacha oibre sách crua.

Tá bac ar chleachtadh an chreidimh Uigiúraigh. Scriosadh moscanna. Is minic a thugtar páistí Uigiúracha faoi chúram an stáit ionas go meascfaidh siad leis an chultúr Han Shíneach.

Tá an *World Uyghur Congress* (WUC) agus forais idirnáisiúnta eile ag cur brú ar rialtas na Síne deireadh a chur leis an leatrom agus ceart agus cóir a chur chun cinn.

## Féach freisin

* Xinjiang

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí eitneacha sa tSín
Catagóir:Grúpaí eitneacha san Áise
Cumann Haca Oighir na hÉireann

Is é  **Cumann Haca Oighir na hÉireann** (English - *Irish Ice Hockey Association*) an cheanneagraíocht rialaithe le haghaidh haca oighir in Éirinn. Bunaiodh é i 1996. Tá an cumann ina bhall den Chónaidhm Idirnáisiúnta Haca Oighir (IIHF) agus Comhairle Oilimpeach na hÉireann. Is é Aaron Guli uachtarán an chumainn.

## Naisc Sheachtracha

*  Irish Ice Hockey Association / Cumann Haca Oighir na hÉireann

## Tagairtí

Catagóir:Haca oighir
Catagóir:Eagraíochtaí spóirt
Castleknock Celtic

Is é **Castleknock Celtic** an club sacair is mó i gCaisleán Cnucha i mBaile Átha Cliath. Tá an club lonnaithe ag Páirc Uí Phóirtéaraigh ar Bhóthar Bhaile an Phoirtéaraigh.

## Naisc sheachtracha
* Castleknock Celtic FC

## Tagairtí

Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann
Údarás Craolacháin na hÉireann

Rialtóir craolacháin ba ea **Údarás Craolacháin na hÉireann (UCÉ).**  Tháinig an UCÉ ar an bhfód in 2009 mar rialtóir le haghaidh craolacháin poiblí agus tráchtála araon in Éirinn.     

Tháinig Coimisiún na Meán i gcomharbas ar Údarás Craolacháin na hÉireann i mí an Mhárta 2023. 

## Príomhfheidhmeanna
B'iad na príomhfheidhmeanna  ná: 

• seirbhísí raidió agus teilifíse sa bhreis ar na seirbhísí a sholáthraíonn RTÉ, TG4, Cainéal Theilifís an Oireachtais agus Cainéal Scannán na hÉireann a cheadúnú

• cóid agus rialacha craolacháin a shainiú

• tuairim a thabhairt maidir le feidhmíocht RTÉ agus TG4 bunaithe ar a gcuspóirí poiblí bliantúla sonraithe agus leordhóthanacht nó neamh-leordhóthanacht
an mhaoinithe phoiblí atá ar fáil do Chomhlachtaí Seirbhíse Poiblí chun a gcuspóirí seirbhísí poiblí a chur i gcrích

• maoiniú a sholáthar agus a dheonú ar chláir agus ar chartlannú a bhaineann le cultúr, oidhreacht agus eispéireas na hÉireann faoin Scéim um Maoiniú Craolacháin

• monatóireacht agus forfheidhmiú chomhlíonadh na gcraoltóirí ceadúnaithe leis na cóid agus rialacha craolacháin agus/nó lena gconarthaí craolacháin

• socrú agus cinneadh a dhéanamh maidir le gearáin ó lucht féachana agus ó lucht éisteachta maidir le hábhar craolacháin ar sheirbhísí craolacháin na hÉireann

• tacú le forbairt na hearnála craolacháin trí thaighde agus oiliúint

• tacú leis an tuiscint atá ag an bpobal ar na meáin trí chomhoibriú le craoltóirí agus le hoideachasóirí.

## Féach freisin
* CRAOL
* Craolachán
* Craoltóireacht

## Naisc Sheachtracha

*  Údarás Craolacháin na hÉireann / Broadcasting Authority of Ireland BAI

## Tagairtí

Catagóir:Meáin chumarsáide
Catagóir:Gníomhaireachtaí Rialtas na hÉireann
Catagóir:Coimisiún na Meán
Teilifís an Oireachtais

Is é **Teilifís an Oireachtais** (Béarla: ***Oireachtas TV***) an cainéal teilifíse le haghaidh Oireachtas Éireann. Cainéal Theilifís an Oireachtais nó *Houses of the Oireachtas Channel* a bhíodh air. Bunaíodh é in 2009 mar chuid den Acht Craolacháin 2009. Bíonn sé á chraoladh i mBéarla agus i nGaeilge.  

Bíonn imeachtaí coiste, díospóireachtaí Dála, díospóireachtaí de chuid an tSeanaid, cláir staire, léachtaí agus taifid d'imeachtaí oifigiúla eile á gcraoladh ar an gcainéal.  

Tá sé ar fáil ar: 

• Cainéal 22 ar Saorview,
• Cainéal 207 ar Virgin Media,
• Cainéal 517 ar Sky,
• Cainéal 504 ar Eir Vision,
• Na cainéil  201, 207 (Dáil Éireann) agus 208 (Seanad Éireann) ar Vodafone.

## Féach freisin

* Oireachtas Éireann
* Craolachán
* Coimisiún na Meán

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Teilifís an Oireachtais
Coláiste Ghobnatan Naofa

Is méanscoil í **Coláiste Ghobnatan Naofa** suite i mBaile Mhic Íre, Gaeltacht Mhúscraí. Bunaíodh an scoil sa bhliain 1989 mar chónascadh idir Gairmscoil Ghobnatan (mar a bhí sé san am) agus Coláiste Íosagáin a bhí ar tí dúnadh sa bhliain 1989, agus bunaíodh Coláiste Ghobnatan, Coláiste Phobail faoi phátrúnacht Choiste Ghairmoideachais Chontae Chorcaí agus Deoise CluainUaimh.
Soundcloud

Is éard atá i **SoundCloud** ná ardán láithreán gréasáin fuaime idir cainte agus ceoil le roinnt idir úsáideoirí timpeall na cruinne trí uaslódáil a dhéanamh ar chomhaid nó podchraoltaí cainte agus/nó ceoil. Tá an comhlacht lonnaithe i mBeirlín sa Ghearmáin. Bunaíodh iad in 2007 agus seoladh suíomh gréasáin Soundcloud in 2008.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Soundcloud
Ollscoil Wolverhampton

Ollscoil poiblí lonnaithe thar ceithre champas i Staffordshire agus Shropshire sa Lár-Réigiún Thiar i Sasana is ea **Ollscoil Wolverhampton** (English: *The University of Wolverhampton*).

Tá an campas is mó lonnaithe i gcathair Wolverhampton agus tá campais acu i Walsall agus Telford agus sa Champas Eolaíochta Ollscoil Wolverhampton sa chathair. Tá Ionad Sláinte le haghaidh abhair altraí ag an ollscoil lonnaithe in Burton upon Trent freisin.

Tá breis is 21,000 míle dalta ag freastal ar an ollscoil in 2022/2023.
.

Tá caidreamh oideachasúil ag an ollscoil le Choláiste Dhúlaigh, Coláiste Breisoideachais i mBaile Átha Cliath.

## Naisc sheachtracha

* Ollscoil Wolverhampton.

## Féach freisin

* Ollscoil
* Wolverhampton

## Tagairtí

Catagóir:Ollscoileanna i Sasana
Catagóir:Sasana
It's Always Sunny in Philadelphia

Is clár teilifíse grinn Meiriceánach é ***It's Always Sunny in Philadelphia*** a céadchraoladh sa bhliain 2005.

## Eipeasóidí



## Carachtair
### Príomhcharachtair
* Charlie Day mar *Charlie Kelly*
* Rob McElhenney mar *Ronald "Mac" McDonald
* [[Glenn Howerton]] mar *Dennis Reynolds*
* [[Kaitlin Olson]] mar *Deandra "Sweet Dee" Reynolds*
* [[Danny DeVito]] mar *Frank Reynolds* 

=== Carachtair eile ===
* [[Mary Elizabeth Ellis]] mar *The Waitress*
* [[David Hornsby]] mar *Matthew "Rickety Cricket" Mara*
* [[Artemis Pebdani]] mar *Artemis*
* [[Lynne Marie Stewart]] mar *Charlie's Mom*
* [[Sandy Martin]] mar *Mac's Mom*
* [[Lance Barber]] mar *Bill Ponderosa''

## Tagairtí
 

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil
*IMDB

Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Sum 41

Is banna punc-cheol as Ceanada é **Sum 41**.

## Dioscliosta
### Albam stiúideo
* *Half Hour of Power* (2000)
* *All Killer No Filler* (2001)
* *Does This Look Infected?* (2002)
* *Chuck* (2004)
* *Underclass Hero* (2007)
* *Screaming Bloody Murder* (2011)
* *13 Voices* (2016)
* *Order in Decline* (2019)
* *Heaven :x: Hell* (2024)

### Beo
* *Go Chuck Yourself* (2005)

### Bailiúcháin
* *All the Good Shit: 14 Solid Gold Hits 2000–2008* (2009)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil
Catagóir:Racghrúpaí Ceanadacha
Catagóir:Punc
Liosta eipeasóidí It's Always Sunny in Philadelphia

Is sraith theilifíse Mheiriceánach é *[[It's Always Sunny in Philadelphia]]*. Tá 170 eipeasóid de chuid *It's Always Sunny in Philidelphia* tagtha ar an saol faoi láthair.  

## Sraitheanna



## Eipeasóid
### Séasúr 1

### Séasúr 2

### Séasúr 3

### Séasúr 4

### Séasúr 5

### Séasúr 6

### Séasúr 7

### Séasúr 8

### Séasúr 9

### Séasúr 10

### Séasúr 11

### Séasúr 12

### Séasúr 13

### Séasúr 14

### Séasúr 15

### Séasúr 16

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Aimseadóir Lachan na hAlban Nua

mion|clé|240px|Aimseadóir Lachan na hAlban Nua
Is madadh clóis é **Aimseadóir Lachan na hAlban Nua**. 

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Póir mhadraí
Rodrigo Duterte

Uachtarán ar na hOileáin Fhilipíneacha is ea **Rodrigo Roa Duterte,** a rugadh ar an 28 Márta, 1945. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Fir
Catagóir:Polaiteoirí Filipíneacha
Eaglais Lána Eoin

Eaglais Chaitliceach i mBaile Átha Cliath is ea **Eaglais Lána Eoin** nó **Eaglais San Agaistín agus Eoin Bhaiste**. Tá sí suite i Sráid San Tomás sna Saoirsí. An tOrd Agaistíneach a thugann freastal uirthi. Tógadh an eaglais sa bhliain 1874. Roimhe sin siar bhí ospidéal ann a bunaíodh sa bhliain 1180.

Catagóir:Eaglaisí in Éirinn
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Mainistreacha Agaistíneacha
Norman Lamont

thumb|Norman Lamont|cléPolaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe is ea **Norman Stewart Hughson Lamont, Baron Lamont of Lerwick**. Rugadh é i Liùrabhaig, Inse Shealtainn ar an 8 Bealtaine 1942. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge
Catagóir:An Páirtí Coimeádach
Catagóir:Baincéirí
Catagóir:Eoraisceiptigh
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht gnó
Catagóir:Polaiteoirí Albanacha
Catagóir:Seansailéirí Státchiste na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Uaisleacht Eorpach
An fearann poiblí

Bíonn an **fearann poiblí** comhdéanta de na hoibreacha cruthaitheacha uile nach mbaineann cearta eisiach maoin intleachtúil|maoine intleachtúla leo. Féadfaidh gur imigh na cearta sin in éag, forghéilleadh iad, tarscaoileadh d'aon turas iad, nó d'fhéadfadh nach raibh siad neamh-infheidhme. 

Tá saothair William Shakespeare agus Beethoven, agus an chuid is mó de luathscannáin **tostacha**, i bhfearann an phobail, de bhua iad a bheith seolta sula raibh cóipcheart ann, nó trína dtéarma cóipchirt a bheith imithe in éag. Ní chlúdaíonn cóipcheart cuid de na hoibreacha, agus dá bhrí sin tá siad i bhfearann an phobail - ina measc foirmlí fhisice Newton, oidis cócaireachta, agus gach bogearraí ríomhaireachta a cruthaíodh roimh 1974. Tá oibreacha eile tiomanta go gníomhach ag a n-údair chuig an bhfearann poiblí (féach tarscaoileadh); I measc roinnt samplaí feidhmiúanna tagartha na *n-*algartamn-halgartaim cripteagrafach, na bogearraí próiseáil íomhánna ImageJ, cruthaithe ag an hInstitiúidí Náisiúnta Sláinte, agus an CIA 's ''World Factbook'' . Ní úsáidtear dhéantar an téarma *poiblí* de ghnáth i gcásanna ina gcoimeádann cruthaitheoir oibre cearta iarmharacha, agus sa chás sin déantar tagairt d'úsáid na hoibre mar "faoi cheadúnas" nó "le cead". 

Athraíonn cearta de réir na tíre agus dlínse, féadfaidh obair a bheith faoi réir cearta i dtír amháin agus a bheith i bhfearann poiblí i gceann eile. Braitheann roinnt cearta ar chlárúcháin ar bhonn 'tír-ar-tír', agus easpa clárúcháin i dtír áirithe, má éilítear, is cúis le stádas fearainn phoiblí le haghaidh oibre sa tír sin. Féadfar an téarma fearann poiblí a úsáid freisin le hábhair neamhchinnte nó neamhshainithe mar shampla an " réimse poiblí " nó "coimíneacht ", lena n-áirítear coincheapa ar nós "coimínteacht na haigne", an "coimíneacht intleachtúil", agus an "coimíneacht fhaisnéise" ". 

## Tagairtí

Catagóir:Cearta úinéireachta intleachtaí
Catagóir:Fearann poiblí
An tÁdh (gearrscéal)

mion|Pádraic Ó Conaire

Is gearrscéal le Pádraic Ó Conaire é ***An tÁdh***.

## Achoimre
Sa ghearrscéal seo, tá an triúr bhuachaillí Pádraic, Séamas agus Micilín ina gcónaí cois farraige agus iad ag iarraidh a chuid dualgaisí a sheachaint agus éalú ón obair.

Bhí siad i bhfolach ar an trá agus fonn seoltóireachta orthu. Ba mhaith leo dul go Garumna go dtí margadh na muc. Thosaigh Pádraic ag smaoineamh ar phlean. Dúirt sé leis na buachaillí eile dul isteach i mbád Tom Beag agus dul i bhfolach sna málaí cosúil le muca. Ar an drochuair, ní raibh spás do gach duine agus bhí ar dhuine amháin fanacht siar. Bheadh ar an duine sin dul isteach le Tom bhig agus a rá go raibh muc bhreise ann. 

Bhí a fhios ag Pádraic gurbh é an bealach ab fhearr chun a shocrú cé a d’fhanfadh siar tráithnín a tharraingt. Dúirt sé: “An té a tharraingeoidh an ceann is faide caithfidh sé fanacht siar”. Fuair Pádraic an ceann ab fhaide agus d'fhan siar. Ansin cheangail sé Micilín agus Séamus sna málaí.

Go gairid ina dhiaidh sin tháinig Tom le cúigear táilliúir agus iad lánsásta ag canadh agus ag caint. Ghluais siad agus a n-aghaidh ar an margadh. Bhí Pádraic ag féachaint ina ndiaidh agus aiféala air toisc go gcaillfeadh sé an spraoi. Chuaigh sé a chodladh ar an trá. 

Thosaigh sé ag cur go trom agus nuair a dhúisigh Pádraic bhí ar crith le fuacht. D'imigh sé abhaile. Bhuail sé le tuismitheoirí Micilín ar an mbealach agus bhí siad trína chéile. Ní raibh a fhios acu cá raibh sé. D'inis Pádraic an scéal díreach mar a tharla sé agus bhuail abhaile. 

Ansin chuala sé faoin tubaiste. Chuaigh an bád go tonn poill agus bádh gach neach beo a bhí ar bord ach muc amháin. Bhí Pádraic bocht croíbhriste i ndiaidh a chairde. Bhí an t-ádh leis an lá sin agus tá tráithnín an áidh fós aige.

## Téamaí

Is é an t-ádh príomhthéama an scéil.  Is iad na téamaí eile an bás, an t-ádh, an cairdeas, an timpiste agus an óige. Tá cor sa scéal sa mhéid gur dhóigh leat gur ar na buachaillí eile a bhí an t-ádh ar dtús agus iad ag súil le spraoi, ach is ar Phádraic a bhí an t-ádh i ndáiríre, cé nach raibh breith ar a aiféala aige tar éis an tsaoil. 

## Tagairtí
Micreaghlasra duilleach

Glasraí glasa is ea **micreaghlasraí duilleacha**, a bhaintear mar pheacháin tar éis péacadh a bheith críochnaithe acu; úsáidtear iad araon mar chomhpháirt amhairc agus bhlais nó mar chomhábhair, go príomha le haghaidh béile i mbialann ghalánta.  Baineann cócairí mór le rá úsáid as mhicreaghlasraí le tarraingteacht agus blas a gcuid miasa a dhéanamh níos tarraingtí.  Níos lú ná "mion-ghlasraí" agus bainte níos déanaí ná péacáin, is féidir le micreaghlasraí éagsúlacht de bhlasanna duille a chur ar fáil, mar shampla milis agus spíosrach.  Aithnítear iad freisin as a gcuid dathanna agus uigeachtaí éagsúla.  I measc na margaí costacha, meastar gur seánra speisialtachta de ghlasraí duilleacha iad anois atá maith le haghaidh sailéad, anraithí, príomhchúrsaí, agus ceapairí. 

## Anailís chothaitheach
mion| Rinne eolaithe ARS anailís ar chothaithigh eochairchothaithigh i 25 cineálacha difriúla micreaghlasraí agus fuair siad amach go raibh na comhchruinnithe is airde de vitimín C. ag cabáiste dearg (a thaispeántar anseo). Tá na micreaghlasraí cothaitheacha seo réidh le fómhar  10 lá tar éis a phlandáil.

## Tagairtí

Catagóir:Glasraí
Catagóir:Cothú
Hugh Geoghegan

Breitheamh Éireannach ab ea **Hugh Geoghegan** (16 Bealtaine 1938 – 7 Iúil 2024). Bhí sé mar bhreitheamh den Chúirt Uachtarach ó 2000 go 2010 agus Breitheamh den Ard-Chúirt ó 1992 go 2000.

## Saol
Sular ceapadh é chuig an gCúirt Uachtarach, chaith Geoghegan ocht mbliana mar bhreitheamh den Ard-Chúirt, á ainmniú ag an gcomhghuaillíocht Fianna Fáil-Labour.

Rinneadh breitheamh den Chúirt Uachtarach de sa bhliain 2000. Ceapadh é ina chomharba ar Donal Barrington. 

Rinne sé mar a rinne a athair roimhe. Bhí a athair James Geoghegan ina Theachta Dála de chuid Fianna Fáil ó Longfort-an Iarmhí ó 1930 go 1937 agus ina Aire Dlí agus Cirt, Ard-Aighne, agus breitheamh den Chúirt Uachtarach. 

Phós sé Mary Finlay Geoghegan in 2002, an tríú breitheamh baineann ar Ard-Chúirt na hÉireann. Bhí trí leanbh acu. Bhí athair a chéile, Thomas Finlay, ina Phríomh-Bhreitheamh ó 1985 go 1994.

Sna 1980idí, mar abhcóide sinsearach, d'fhreastail Geoghegan ar Choiste Rialacha na Cúirte Cuarda, lena chomhghleacaí Michael Moriarty. Bhí sé le feiceáil freisin os comhair an bhinse fiosrúcháin maidir le Tubaiste Stardust. Is iar-iniúchóir é agus leasuachtarán reatha Chumann Dlí UCD.

Ceapadh an Breitheamh Geoghegan ina Ollamh Leantach Oinigh Dlí, sa Roinn Dlí, in Ollscoil na hÉireann, Má Nuad sa bhliain 2011.

## Féach freisin

* Domhnaill Ó Bearáin
* James Geoghegan 

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1938
Catagóir:Breithiúna Éireannacha

Catagóir:Básanna in 2024