Athaontú na hÉireann

mion|an bhrionglóid
Tharla críochdheighilt na hÉireann nuair a roinn Rialtas na Ríochta Aontaithe Éire ina dhá chuid féinrialaithe: Tuaisceart Éireann agus Deisceart Éireann. Achtaíodh é ar 3 Bealtaine 1921 faoin Acht um Rialtas na hÉireann (1920).  Ó shin i leith, tá daoine ag labhairt faoi **Athaontú na hÉireann**, **Éire aontaithe**, agus **<nowiki/>'Éire Nua**', srl.

mion|pobalbhreith, Red C/Sunday Times, 2010

## Taighde
Sa bhliain 2025 thug suirbhé Ipsos a choimisiúnaigh togra taighde trasteorann ARINS go raibh

48 faoin gcéad de vótálaithe Thuaisceart Éireann in aghaidh athaontaithe agus 34 faoin gcéad ina fhabhar. 

Sa Phoblacht, dúirt 64 faoin gcéad go raibh siad i bhfabhar aontachta agus gan ach 17 faoin gcéad ina choinne. 

Chuir na taighdeoirí béim ar an athrú a léirigh na figiúirí ó thuaidh.  Tháinig méadú suntasach (ó 27 go 34 faoin gcéad) ar an aicme den phobal sa Tuaisceart atá i bhfabhar aontachta  ó 2023, agus ag an am céanna, laghdú beag tagtha ar an gcéatadán atá i bhfabhar fanacht sa Ríocht Aontaithe (ó 50 go 48 faoin gcéad).

Dúirt móramh sa Tuaisceart (seasca faoin gcéad san iomlán, ina measc 38 faoin gcéad de Phrotastúnaigh) gur chóir aontacht a phleanáil ar bhonn féidearthachta. Thug 65 faoin gcéad sa Phoblacht an freagra céanna.

## Conspóidí
mion|Bratach nua ?
I láthair na huaire, tugann an pobal Aontachtach, tuairim is 1 mhilliún duine, a ndílseacht do Rialtas Londan, fiú is go bhfuil an dílseacht chéanna faoi bhrú mar gheall ar an dtréas a mhothaíonn sciar acu mar gheall ar an bPrótocal, Breatimeacht, Creat Windsor agus mar sin de.  Tá an baol ann go bhfuil an Ríocht Aontaithe chun titim as a chéile (le neamhspleáchas na hAlban) agus cá bhfágfaidh sin an Tuaisceart? Ag an am céanna, tá daoine ann ón taobh aontachtach a thuigeann go gcaithfidh siad páirt a ghlacadh sa díospóireacht faoi Éirinn Nua, nó beidh Protastúnaigh an Tuaiscirt thíos leis sa deireadh.

Tá sé ráite in aidhmeanna gach mórpháirtí na 26 Chontae gur cloch ar a bpaidrín é aontú na tíre. Bhí sé ráite ag an Taoiseach Leo Varadkar in 2023 go gcreideann sé go mbeidh Éire aontaithe an athuair le linn a mharthana. Ach ag an am céanna, tá fócas an phobail ó Dheas ar cheisteanna nach mbaineann le stair na tíre agus gur mó an tsuim atá acu i nithe nach mbaineann le teorainneacha is bunreachtai, srl. 

Dar le daoine eile, Is teip í an chríochdheighilt; chruthaigh sé na blianta fada de mheath eacnamúil sa Tuaisceart.

## Costas
Chosnódh Athaontú na hÉireann €20 billiún gach bliain ar feadh 20 bliain le Éire aontaithe a chur i gcrích, de réir taighde foilsithe in 2024 ag an Institiúid Gnóthaí Idirnáisiúnta agus Eorpacha (agus an tOllamh John Fitzgerald comhúdar an staidéir). Chaithfí 25% sa mbreis cánach a bhailiú lena leithéid de chostas a sheasamh; é sin nó an tsuim chéanna a aimsiú i bhfoirm caiteachas an Stáit a laghdú. Cuirfeadh aontú na tíre 5% d'Ollioncam módhnaithe Náisiúnta le easnamh an Stáit. Bheadh a dhá oiread i gceist dhá ndéanfaí cothromú ó thuaidh mar atá ó dheas den teorainn faoi láthair ar rátaí íocaíochtaí leasa agus ar rátaí pá san earnáil phoiblí. D’fhágfadh sin an ceathrú cuid sa mbreis ag teastáil ón Státchiste, gan dá thairbhe a deir an staidéar ach borradh beag ar theacht-isteach.

An leigheas a bheadh ar an gcostas go n-athródh Tuaisceart Éireann a ngeilleagar ó bhonn, go háirid in earnáil an oideachais, leis an mbearna idir thuaidh agus theas a mhaolú agus ar mhaithe leis an ioncam ó thuaidh a ardú. Molann an staidéar freisin go dtreiseodh Tuaisceart Éireann an táirgiúlacht sa ngeilleagar, bíodh aontú ann nó ná bíodh, mar go neartófaí an caighdeán maireachtála i gcoitinne.

### An geilleagar i dTuaisceart Éireann
Tá an caighdeán maireachtála i bPoblacht na hÉireann níos airde ná mar atá sé sa Tuaisceart, de réir tuarascáil a d'fhoilsigh an Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta (ITES) ar an 14 Aibreán 2025.  Dar leis an ITES, bíonn táirgiúlacht imeallach an tsaothair i bhfad níos airde sna 26 Contae ná sa Tuaisceart (tá táirgiúlacht saothair 250% níos airde ar an meán). Is mar gheall air sin, tá an ráta pá in aghaidh na huaire 36% níos airde agus tá ioncam indiúscartha an ghnáth-theaghlaigh 18.3% níos airde, bíodh is go bhfuil cáin ioncaim níos airde freisin,

Ina cheann sin, tá níos mó daoine i ngach aoisghrúpa ar an taobh ó dheas den teorainn ag déanamh cúrsa oideachais. Is díol mór imní é, a deirtear sa tuarascáil, nach bhfuil 30% de dhaoine óga idir 15 agus 19 bliain d'aois ar an taobh ó thuaidh den teorainn, nach bhfuil siad ag fáil oideachas foirmiúil ar bith agus gur ag dul i ndonacht atá an scéal.  Tá  tionchar suntasach ag an oideachas ar an táirgiúlacht san fhadtréimhse.

## Feoil a chur ar chnámha
Molann Sinn Féin go mbunófaí tionól saoránach chun Éire aontaithe a phlé. Ach ní gá tionól saoránach a bhunú mar atá molta ag Sinn Féin chun tabhairt faoin dianmhachnamh agus an dianphlé a theastaíonn sula leagtar amach fiú cnámha an phlean a theastaíonn. Tá an oiread mór-ábhar casta le plé go dteastaíonn mionchíoradh staidéartha a dhéanfadh coiste saineolaithe, abair, nó coiste rialtais, nó coiste Oireachtais nach ndíreodh i dtosach ar an phleanáil mhionsonraithe.

## Féach freisin

* Todhchaí na hÉireann (stocairí)
* Críochdheighilt na hÉireann
* Neamhspleáchas na hAlban

## Tagairtí

Catagóir:Athaontú na hÉireann
Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Bunreacht na hÉireann
Catagóir:Poblachtachas na hÉireann