Éilís Ní Dhuibhne

Scríbhneoir agus criticeoir Éireannach is ea **Éilís Ní Dhuibhne** (a rugadh ar an 22 Feabhra 1954 i mBaile Átha Cliath). Tugtar **Elisabeth O'Hara** uirthi freisin.  In 2025, d’fhógair An Chomhairle Ealaíon a hainmniúchán mar Laureate nua don Fhicsean Éireannach 2025-2028. 
[mion|Is ball d'[Aosdána í.]]

## Beatha
Rugadh i mBaile Átha Cliath í agus is ann atá cónaí uirthi go fóill. Scríobh sí faoina hóige ag fás aníos mar Ghaeilgeoir i Raghnallach sna 1950idí agus 1960idí sa leabhar *Fáinne Geal an Lae* a foilsíodh sa mbliain 2023. 

Bhain sí amach dochtúireacht sa Bhéaloideas sular thosaigh sí ar phost mar choimeádaí leabharlainne i Leabharlann Náisiúnta na hÉireann. Is i ngort na litríochta, áfach, is mó atá cáil agus clú uirthi. Scríobhann Ní Dhuibhne as Béarla agus as Gaeilge, agus clúdaíonn a saothar réimse maith ábhar: úrscéalta, gearrscéalta, drámaí, agus scéalta do leanaí san áireamh. 

Mar Laureate 2025-2028, dúirt Éilís Ní Dhuibhne go bhfuil súil aici ardán a thabhairt d'fhicsean na Gaeilge chomh maith le ficsean an Bhéarla.  ‘Oileán na Samhlaíochta’ an téama atá ag Éilís agus tá súil aici cuairt a thabhairt ar gach contae in Éirinn i rith a tréimhse mar Laureate. 

Is ball d'Aosdána í.

## Saothar

### Gaeilge
Ó thaobh na Gaeilge de, is iad na drámaí *Milseog an tSamhraidh* agus *Dún na mBan trí thine* na chéad shaothair a foilsíodh, ach is é *Dúnmharú sa Daingean* (2000) a rinne údar mór le rá Gaeilge di. Lean úrscéal eile *Cailíní Beaga Ghleann na mBláth* in 2003. Baineann Ní Dhuibhne leas as Gaeilge shimplí sho-léite, a bhfuil rian an Bhéarlachais uirthi go minic, chun scéalta casta lán de mhothúchán a chur os comhair an léitheora. 

Is minic a úsáideann sí miotais na Gaeilge, ar nós foirfeacht na Gaeltachta, sonas na gcoláistí samhraidh, nó neamhurchóideachas an bhéaloidis, mar chúlra chun castacht an tsaoil a thaispeáint.  Airíonn Ní Dhuibhne éadroime a bheith lena cuid scríbhneoireachta i nGaeilge agus tá tuairim aici go mbaineann sé sin lena caidreamh féin leis na nGaeilge agus am saor a bhí aici sa nGaeltacht i gcaitheamh a saoil. “Braithim féin de ghnáth nuair a scríobhaim i nGaeilge go bhfuil sé níos éadroime agus go mbíonn níos mó den súgradh i gceist, sílim go mbraitheann sé sin ar an gcomhthéacs agus an taithí atá agat. Domsa ó bhí mé i mo pháiste baineann an Ghaeltacht leis an samhradh agus a bheith ar laethanta saoire agus téann an t-atmaisféar sin i bhfeidhm ort ar bhealach i do chuid scríbhneoireachta.”

### Béarla
Maidir leis an mBéarla, is óna peann atá na húrscéalta: *The Bray House* (1990), *Singles* (1992), agus *The Dancers Dancing* (1999), a cuireadh ar ghearrliosta an duais Orange 2000. Ceithre chnuasach de ghearrscéalta atá foilsithe aici go nuige seo: *Blood and Water* (1988), *Eating Women is Not Recommended*, *The Inland Ice and Other Stories* (1997), agus *Pale Gold of Alaska and Other Stories* (2001). Le haghaidh páistí a scríobhadh *The Uncommon Cormorant*, *The Hiring Fair*, agus *Hugo and the Sunshine Girl*.

Ar cheann de na saothair is deireanaí léi tá *Twelve Thousand Days: A Memoir* a bhí ar an ngearrliosta do Ghradam Michel Déon sa mbliain 2020.

### Úrscéalta Béarla
* *The Bray House* (1990)
* *Singles* (1994)
* *The Dancers Dancing* (1999)
* *Fox, Swallow, Scarecrow* (2007)

### Dírbheathaisnéis
* *Twelve Thousand Days: A Memoir*  (2020,  ISBN: 978-1780731735).

### Úrscéalta Gaeilge
* *Dúnmharú sa Daingean* (2001)
* *Cailíní Beaga Ghleann na mBláth* (2003)
* *Hurlamaboc* (2005)
* *Dun an Airgid* (2007)
* *Dordán* (2011)
* *Aisling nó Iníon A* (2015)

### Bailiúcháin
* *Blood and Water* (1989)
* *Eating Women Is Not Recommended* (1991)
* *The Inland Ice* (1997)
* *The Pale Gold of Alaska* (2000)
* *Midwife to the Fairies* (2003)
 
### Leabhair do Pháistí
* *The Hiring Fair* (1992)
* *Blaeberry Sunday* (1993)
* *Penny Farthing Sally* (1996)
* *The Sparkling Rain* (2004)

### Drámaí
* *Dún na mBan Trí Thine* Amharclann de hÍde. Léiríodh an dráma den chéad uair sa Peacock, BÁC, 1995;
* *Milseog an tSamhraidh* Amharclann de hÍde Léiríodh an dráma den chéad uair in Amharclann Samuel Beckett, Coláiste na Tríonóide, sa bhliain 1996;
* *The Wild Swans* Amharclann na Mainistreach. Léiríodh an dráma den chéad uair sa Peacock, BÁC, 1998.

### Duaiseanna
* Arts Council Bursaries 1986, 1996 
* Listowel Poetry Award
* Duaiseanna Oireachtais do dhráma agus d'úrscéalta
* Bhí Gradam Stuart Parker bronnta uirthi as a cuid scríbhneoireachta don stáitse.
* Duais an Bhuitléaraigh don phrós (American Association of Irish Studies)
* Bisto Merit awards (*The Hiring Fair* agus *Hurlamanoc*), Bisto Book of the Year (*Blaeberry Sunday*)
* Bhí *The Dancers Dancing* ar ghearrliosta an Orange Prize sa bhliain 2000.

## Tagairtí

* Rebecca Pelan, eag, Éilís Ní Dhuibhne: Perspectives. Gaillimh, Arlen House, 2009.

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin Éilís Ní Dhuibhne 
* Agallamh le hÉilís Ní Dhuibhne ar ''Beo.ie''
* Sonraí Éilís Ní Dhuibhne ar shuíomh gréasáin Aosdána 

Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Drámadóirí Éireannacha
Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta
Catagóir:Baill d'Aosdána
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo