open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marie de France

Banfhile Francach ab ea **Marie de France**, a mhair thart ar an dtréimhse idir 1160 agus 1210. Is cosúil gur rugadh i dtuaisceart na Fraince í agus gur chaith sí cuid mhaith mhór dá saol i Sasana. Do scríobh sí neart saothar in *[[anglo-normand]]*, canúint na Sean-Fhraincise a labhraíodh na hAngla-Normannaigh. 

Cosúil le go leor scríbhneoirí a linne, moladh Marie de France *[[Amour courtois|l'amour courtois]]*, nó an 'grá cúirtéiseach', ina cuid scríbhneoireachta. Do bhain Marie de France an-úsáid as seanchas agus béaloideas na Breataine - nó an *matière de Bretagne* (Gaeilge: 'ábhar na Breataine'), mar a thugtar ar na scéalta sin i bhFraincis.

Do léití agus do dheintí aithris ar na fabhalscéalta de chuid Mharie de France, fabhalscéalta a bhunaigh sí ar scéalta Éasóp, ón 12ú haois go dtí an 17ú haois. Agus í ligthe i ndearmad, thosaigh scríbhneoirí agus saineolaithe na 19ú aoise spéis a chur sna *lais* agus sna scéalta véarsaíochta de chuid Mharie de France an athuair. 

Is í Marie de France an chéad bhean riamh, a bhfuil aithne orainn uirthi, a scríobh dánta i bhFraincis.

## Tagairtí
Eilimint neamhréititheach

Sa pheitreolaíocht agus sa geoiceimic, is éard is **eilimint neamhréititheach** ann ná ceann atá mí-oiriúnach i méid agus/nó lucht lena mhalartú i suíomhanna caitian na  mianraí, ina mbíonn sí san áireamh, agus tá sí sainithe ag an chomhéifeacht rannach idir na mianraí déanta carraige agus an magma, le bheith i bhfad níos lú ná 1.

## Tagairtí

Catagóir:Geoiceimic
Eipealár

Is éard is **eipealár** ann ná an pointe ar dhromchla an Domhan atá díreach os cionn an fho-láir nó fhócais, an pointe as a eascraíonn crith talún nó pléascadh faoi thalamh. Tagann an focal ón ainmfhocal Nua-Laidineach *epicentrum*, laidiniú na haidiachta Gréigise'ἐπίκεντρος' (epikentros),  "faoin lárphointe", ó ἐπί (*epi*) "ar an, ar, ag" agus κέντρον (*kentron*) "lárphointe". Chum an seismeolaí Éireannach Robert Mallet an focal 'epicenter'. Is minic a bhaintear mí-úsáid as, áfach, chun an bhrí 'lár' a bhaint as.

## Úsáid i seismeolaíocht
[clé|mion|240x240px|An t-eipealár go díreach os cionn  [fo-lár|fho-láir (fhócais) an chreatha talún.]]

## Tagairtí
Donald Tusk

Polaiteoir Polannach is ea **Donald Franciszek Tusk** (i bPolainnis is mar seo a fhuaimnítear é:  ['dɔnalt fran'ʨiʂɛk 'tusk]). Rugadh é i gcathair Gdańsk na Polainne ar an 22 Aibreán  1957.

Bhí Donald Tusk ina Uachtarán ar an gComhairle Eorpach ón 1 Nollaig 2014 go dtí an 30 Samhain 2019. Príomh-Aire na Polainne ab ea é ar feadh 7 mbliana roimhe sin. Atoghadh é mar Phríomh-Aire in 2023.

## Óige agus oideachas
Ar an 22 Aibreán 1957 a rugadh Donald Tusk in Gdańsk na Polainne. Siúinéir ab ea a athair, ag obair ar na hiarnróid, agus rúnaí ab ea a mháthair, ag obair in ospidéal. Cailleadh a athair nuair nach raibh Tusk ach ceithre bliana déag.

Sa bhliain 1976, thosaigh sé ar staidéar a dhéanamh ar an stair in Ollscoil Gdańsk, áit a raibh sé páirteach i ngníomhaíochtaí neamhdhleathacha i gcoinne réimeas na gCumannach. Le linn na tréimhse sin, d'oibrigh sé i gcomhar leis na Saor-Cheardchumainn fholaithe, i measc dreamanna eile, agus chuir sé aithne ar an bhfear a bhí le bheith ina cheannaire ar Solidarność ina dhiaidh sin, Lech Wałęsa.
[clé|mion|Donald Tusk agus  [Simon Harris in Rzeszów, 2024]]

## Polaitíocht
Comhalta Parlaiminte sa Pholainn ab ea é sna 1990idí, agus ba é Leas-Cheann Comhairle an tSeanaid é, i measc rudaí eile.

In 2001, bhí sé ar dhuine díobh siúd a chuir tús leis an bpáirtí lárnach nua, an tArdán Sibhialta, agus in 2003 ceapadh ina cheannaire ar an bpáirtí sin é.

Tar éis dianfheachtais in 2007, d'éirigh leis an ceann is fearr a fháil ar an bpáirtí deasach a bhí i gcumhacht agus rinneadh Príomh-Aire de. Chaith sé seacht mbliana sa phost sin, rud a d'fhág gurb é is faide a sheas mar Phríomh-Aire faoi réimeas an daonlathais sa Pholainn, agus gurb é an chéad Phríomh-Aire riamh é a toghadh an athuair.

Le linn a théarma seacht mbliana, tháinig borradh leanúnach faoi gheilleagar na Polainne, agus i dtráth na géarchéime, tháinig méadú beagnach 20% ar gheilleagar na Polainne, an ráta fáis ba mhó san Eoraip.

Atoghadh é mar Phríomh-Aire in 2023.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí na Polainne
Antonio Tajani

Polaiteoir Iodálach is ea **Antonio Tajani**. Do rugadh é i gcathair na Róimhe ar an 4ú lá de Lúnasa sa bhliain 1953. Duine de bhunaitheoirí an pháirtí polaitíochta *[[Forza Italia]]* ab ea é agus tá sé ina Uachtarán ar Pharlaimint na hEorpa ón mbliain 2017 amach.

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Polaiteoirí Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Síc

deas|250px|thumb|SícJuma Al Maktoum agus Síc Saeed bin Maktoum
Is teideal in Araibis é **Síc**.

## Tagairtí

Catagóir:Araibis
Cung fú

deas|250px|thumb|Cung fú
Is ealaín chomhraic Síneach neamharmtha go príomha cosúil le Cearáité é **Cung fú**.

Catagóir:Cung fú
Catagóir:Ealaíona comhraic
Scoil Frankfurt

deas|250px|thumb|Scoil Frankfurt
Is scoil socheolaíochta agus fealsúnachta criticiúla í **Scoil Frankfurt** () a bhaineann leis an Institiúid um Thaighde Sóisialta (*Institut für Sozialforschung)*, a bunaíodh in Ollscoil Goethe Frankfurt (*Johann Wolfgang Goethe-Universität Frankfurt am Main*) sa bhliain 1923. Gníomhach i bPoblacht Weimar le linn na tréimhse idirchogaidh Eorpaí, bhí intleachtóirí, lucht acadúil, agus easaontóirí polaitiúla míshásta le córais shocheacnamaíocha chomhaimseartha (caipitlíoch, faisisteach, cumannach) de chuid na 1930idí. Mhol teoiricithe na scoil nach raibh an teoiric shóisialta leordhóthanach chun an fhaicseanachais shuaite pholaitiúil agus na polaitíocht frithghníomhaí a bhí ag tarlú i sochaithe caipitleacha liobrálacha an 20ú haois, ar nós an Naitsíochais, a mhíniú. Cháin siad an caipitleachas agus an  Marxachas-Leiníneachas araon mar chórais fhealsúnachta dolúbtha d'eagrúchán sóisialta, léirigh taighde teoirice criticiúla na Scoile bealaí eile chun forbairt shóisialta sochaí agus náisiúin a bhaint amach.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Marxachas
Lá Domhanda Raidió

Comóradh idirnáisiúnta ar mheán an raidió is é "Lá Domhanda Raidió, urraithe ag UNESCO, ar an 13 Feabhra gach bliain.  Déanann daoine ar fud na cruinne ceiliúradh ar an raidió mar mheán chumarsáide.

Sa bhliain 2015, chuir Rónán Mac Aodha Bhuí a chlár ‘Rónán Beo’ i láthair i stiúideo Raidió Fáilte:  comhchraoladh a bhí sa chlár agus bhí Raidió Fáilte, Raidió na Gaeltachta, Raidió na Life agus Near FM páirteach sa chraoladh stairiúil seo.
 
## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin raidió Éireannacha
Catagóir:Meáin na Gaeilge
Catagóir:Raidió
Steve Bannon

Feidhmeannach meán Meiriceánach, straitéisí polaitiúil, agus iarbhaincéir infheistíochta is ea **Stephen Kevin Bannon** a rugadh ar 27 Samhain 1953. Bhí sé mar phríomhstraitéisí an Tí Bháin don chéad seacht mí de riarachán uachtarán SAM Donald Trump, sular urscaoil Trump é. Is iarchathaoirleach feidhmiúcháin é ar *Breitbart News* agus rinne sé seirbhís roimhe sin ar bhord an ghnólachta anailísíochta sonraí  atá anois díbeartha *Cambridge Analytica*.

## 2016
Roimh an chéad phost polaitiúil, bhí Bannon i gceannas ar Breitbart News, a chuir sé síos air sa bhliain 2016 mar "an t-ardán don *[[alt-right]]*". 

Bhí Bannon ina phríomhfheidhmeannach ar fheachtas uachtaránachta Donald Trump sa bhliain 2016.   I ndiaidh an toghcháin, d'fhógair sé go n-éireofadh sé as a phost ag Breitbart.

## Teach Bán, 2017
Ar an 28 Eanáir 2017, ceapadh Bannon ina Phríomh-straitéisí don Uachtarán Donald Trump sa Teach Bán faoi Donald Trump. I gcáil an phoist seo, d'fhreastail Bannon go rialta ar Choiste na bPríomhaithe de Chomhairle Náisiúnta um Éigeandála na Stát Aontaithe.

Thug Trump bata agus bóthar dó ar an 18 Lúnasa 2017. Thuairiscigh an New York Times gur dhíbir an tUachtarán féin ón Teach Bán Bannon, mar gheall ar an nasc atá aige is cosúil le grúpaí atá go mór ar an eite dheis. Ach dúirt Bannon gurb é fhéin a d'éirigh as.

## 2021-2022
Tugadh ruathar faoi Theach na Parlaiminte in Washington D.C. in Eanáir 2021 agus é curtha i leith lucht tacaíochta Donald Trump go ndearna siad iarracht toradh thoghchán na huachtaránachta a chur ar neamhní.

Ar 22 Iúil 2022, fuarthas Bannon ciontach i 2 chúis bainteach le dímheas a léiriú do Theach na Comhdhála.  Bhí dlúthbhaint aige le hiar-Uachtarán Mheiriceá,Donald Trump sna cúiseanna gur dhiúltaigh sé fianaise nó cáipéisí a chur ar fáil do choiste roghnach i dTeach na nIonadaithe.

## Féach freisin

* Ruathar ar an gCaipeatól (2021)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baincéirí
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Coirpigh Mheiriceánacha
Catagóir:Daoine as Virginia
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá
Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Lucht Trump
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Náisiúnaithe
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Pobalóirí
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Síónaigh
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha
Aisling Bea

Is scríbhneoir, aisteoir agus fuirseoir Éireannach í **Aisling Clíodhnadh O'Sullivan** (rugadh 4 Márta 1984, i gContae Chill Dara), nó **Aisling Bea** mar a thugtar aici go gairmiúil. Is gariníon an scríbhneora Éireannaigh Mícheal Ó Súilleabháin í. Chruthaigh sí an tsraith ghrinn *[[This Way Up]]* ar Channel 4.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Fuirseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Mná Éireannacha
Nóirín O'Sullivan

Coimisinéir an Gharda Síochána i bPoblacht na hÉireann is ea **Nóirín O'Sullivan**. Ceapadh í mar choimisinéir i mí na Samhna, 2014. Is í an chéad bhean ina coimisinéir i stair na nGardaí.

## A saol proifisiúnta
Is as Baile Átha Cliath O'Sullivan. Chuaigh sí sna Gardaí sa bhliain 1981.

Sa bhliain 2000, tugadh ardú céime do O'Sullivan mar cheannfort de chuid na nGardaí agus d'fhreastail sí freisin i gColáiste an Gharda Síochána ag obair le hoiliúint saineolaithe.

## Oideachas
* Céimí de chuid an Federal Bureau of Investigation (FBI) National Executive Institute (NEI XXXIV) – Clár Ceannasaíocht Príomhfheidhmeannach le haghaidh Cinn urra póilíní ar fud an domhain (2011)
* Advanced Management Diploma (1st Class Hons) – Scoil Ghnó Michael Smurfit, An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath (2007)
* Executive Education Programme – Driving Government Performance, John F. Kennedy School of Government, Ollscoil Harvard (2007)
* Master of Business Studies (1st Class Hons), Scoil Ghnó Michael Smurfit, An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath(2006)
* Fellow of the Chartered Institute of Personnel and Development (CIPD)
* Certificate in Strategic HRM Development, Irish Management Institute (2005)
* Bachelor of Arts Degree (1st Class Hons) Bainistíocht Póilíneachta - HETAC Coláiste an Gharda agus Ollscoil Luimnigh
* Dioplóma i Léann Andúile, Coláiste na Tríonóide (1992)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* A beathaisnéis ag suíomh na nGardaí. Arna rochtain ar 17 Feabhra 2017

Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Garda Síochána
Catagóir:Daoine a rugadh i 1960
Catagóir:Daoine beo
Emily Carr

Ealaíontóir agus scríbhneoir Ceanadach ab ea **Emily Carr** (13 Nollaig 1871 – 2 Márta 1945), agus a saothar go mór faoi anáil Bhundúchasaigh Chósta Thiar Thuaidh Cheanada. Bhí Carr ar na chéad phéintéirí i gCeanada dár chuaigh le stíl na nua-aimsearthachta agus an iar-impriseanachais. Níor tugadh mórán aitheantais do shaothar Carr go dtí a blianta déannacha. De réir mar a chuaigh sí in aibíocht mar ealaíontóir, d'iompaigh sí ó théamaí bundúchasacha ar thírdhreacha, radhairc coille go háirithe. Mar scríbhneoir, ba luathchroinicí í de shaol na Colóime Briotanaí; "íocón Ceanadach" a thugann *[[The Canadian Encyclopedia]]* uirthi.

## A luathshaol

Rugadh Emily in Victoria, sa Cholóim Bhriotanach, sa bhliain 1871, an bhliain chéanna a rinneadh cuid de Cheanada den chúige. An dara páiste ab óige de naonúr a bhí inti. Sasanaigh ab ea a tuismitheoirí Richard agus Emily (Saunders) Carr. 

## Tagairtí

Catagóir:Péintéirí Ceanadacha
Catagóir:Scríbhneoirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1871
Catagóir:Básanna i 1945
Cléithín

Is starr bheag loingeánach ag íochtar an steirnim é an **cléithín**, nó an **cléithín uchta**. Níl sé ceangailte le heasna ar bith. Cnámhaíonn sé thart ar 40 bliain d'aois. 

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Córas cnámharlaigh
Catagóir:Corp an duine
Eastát Star Monadh

[mion|Dealbh an [Edward Carson|Tiarna Carson ar Ascaill Phrionsa na Breataine Bige.]]
Is eastát é **Eastát Star Monadh **(Stairmhonadh, Cnoc an Anfa nó **Stormont** Estate) in oirthear Bhéal Feirste, Contae an Dúin, Cúige Uladh. Tá príomhfhoirgnimh Rialtais Thuaisceart Éireann suite ann, agus tá coillte agus fearann páirce thart orthu.

Suite laistigh den bhaile fearainn 'Baile Lios na Scáth' (Béarla: Ballymiscaw), ba leis an t-Urramach John Cleland an eastát ar dtús. Ainmníodh an áit i gcuimhne dúiche i Siorrachd Pheairt agus ciallaíonn an focal *'Stairmhonadh' ;* "thar an móinteach" (móinteán).

## Foirgnimh

## Rialacháin Stairmhonaidh
Bíonn na rialacháin lena rialaítear úsáid an eastáit seo ar thaispeáint ar an bhealach isteach. Achtaíodh iad ar dtús ar an 31 Deireadh Fómhair 1933, in ordú na hAireachta Airgeadais. Leasaíodh iad seo ar dheireadh thiar agus seo a leanas na rialacháin atá i bhfeidhm faoi láthair:
* The Stormont Estate Regulations, 1933 
* The Stormont Estate Amendment Regulations (Northern Ireland), 1951
*  The Stormont Estate Amendment Regulations (Northern Ireland), 1958

## Féach freisin

* Parlaimint Thuaisceart na hÉireann
* Tionól Thuaisceart Éireann<br>

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Thionól Thuaisceart Éireann - Eastáit Stairmhonaidh
* Stormont Parkrun
Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann
Liosta eipeasóidí The Powerpuff Girls (sraith theilifíse 2016)

Is clár teilifís beoite é ***[[The Powerpuff Girls (sraith theilifíse 2016)|The Powerpuff Girls]]***, atá á chraoladh ar Cartoon Network ó 2016. Tá 104 eipeasóid de chuid *The Powerpuff Girls* tagtha ar an saol faoi láthair.

## Sraitheanna

## Eipeasóid
### Séasúr 1 (2016)

### Séasúr 2 (2017-18)

### Séasúr 3 (2018)

## Gearrscannáin
### Séasúr 1

### Séasúr 2

### Speisialta

## Tagairtí

Catagóir:Liosta eipeasóidí
Laura Alonso Padin

Is amhránaí Spáinneach í **Laura Alonso Padin**. 

Catagóir:Amhránaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Fatzcarraldo

Craoladh an ceathrú heipeasóid déag, **"Fatzcarraldo"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 12 Feabhra 2017. Scríobh Michael Price an eipeasóid seo. D'fhéach 2.40 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
Conor Murphy

Is polaiteoir de chuid Shinn Féin é **Conor Terence Murphy** (rugadh ar 10 Iúil 1963 é) agus tá sé ina Chomhalta de Thionól Reachtach Thuaisceart Éireann don Iúr agus Ard Mhacha. Bhí sé ina Fheisire Parlaiminte do Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha ó 2005 go dtí 2015.

Rugadh Murphy i gCamloch, Ard Mhacha Theas agus chuaigh sé san IRA Sealadach, le linn stailceanna ocrais 1981.Sa bhliain 1982,  gearradh pionós cúig bliana i bpríosún  air, as ballraíocht san IRA agus as pléascán a bheith ina sheilbh aige.

Idir 1989 agus 1997, bhí sé ina chomhairleoir ar Chomhairle Ceantair an Iúir agus Mhúrn le haghaidh limistéar na bhFeadh, in Ard Mhacha Theas agus an Dún Theas, agus d'fhreastail sé mar ghrúpcheannaire an pháirtí ag an leibhéal sin.

Sa bhliain 1998, toghadh Murphy agus ball eile den pháirtí go Tionól Thuaisceart Éireann , do Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha. Atoghadh é féin, agus beirt eile dá chomhghleacaithe, ina gcomhaltaí den Tionól sa bhliain 2003. Tá sé ina chónaí i gCamloch, Contae Ard Mhacha, lena bhean, Catherine, a iníon, Áine agus a mhac, Oisín. D'fhreastail sé ar Choláiste Cholmáin san Iúr, Ollscoil na Banríona, Béal Feirste agus Ollscoil Uladh. 

Sa bhliain 2001, chuaigh sé san iomaíocht i gcomhair suíocháin i nDáilcheantar parlaiminte 'Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha'. Tháinig sé sa dara háit i ndiaidh an fhir a bhí ina fheisire don Dáilcheantar, mar a bhí, Séamus Mallon de chuid an PSDLO (Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre). Nuair a chinn Mallon ar gan seasamh sa toghchán arís, tháinig Murphy i dtreis agus toghadh é ar 5 Bealtaine 2005.

## Féach freisin

* Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
* Polaiteoirí in Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Baill Shinn Féin
Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Baill den IRA Sealadach
Catagóir:Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Comhalta den Tionól Reachtach (Tuaisceart Éireann)

[mion|[Eastát Star Monadh / Tionól Thuaisceart Éireann]]
Is éard is **Comhalta den Tionól Reachtach** (CTR) ann ná ionadaí a bhí tofa ag vótálaithe chun an Tionóil i dTuaisceart Éireann.

Bíonn 90 comhalta tofa chun Thionól Thuaisceart Éireannan - cúig ó gach ceann de na 18 toghcheantar. Tá na teorainneacha mar an gcéanna leis na cinn a úsáidtear le haghaidh  chomhaltaí Pharlaimint na Ríochta Aontaithea á thoghadh. 

Is é an ról atá go príomha leis ná grinnscrúdú agus cinntí a dhéanamh ar na saincheisteanna a ndéileálann na Ranna Rialtais agus reachtaíocht leis a mheas agus a chur i bhfeidhm. 

## Féach freisin

* Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann
* Tionól Thuaisceart Éireann
* Eastát Star Monadh

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann
Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann
Liosta de toghcheantair pharlaiminte i dTuaisceart Éireann

**Tá [[Tuaisceart Éireann]]** roinnte ina 18 toghcheantar parlaiminte - 4 - toghcheantar buirge i mBéal Feirste agus 14 toghcheantar contae in áiteanna eile. Toghann gach limistéar teachta nó feisire Parlaiminte (FP) amháin chuig Teach na dTeachtaí ag Westminster agus seisear Comhalta den Tionól Reachtach (CTR) chuig Tionól Thuaisceart Éireann ag Stairmonadh. De réir Alt 33 d' Acht Thuaisceart Éireann 1998, bíonn toghcheantair chun an Tionóil i dTuaisceart Éireann mar an gcéanna leis na toghcheantair a úsáidtear le haghaidh Pharlaimint na Ríochta Aontaithe .) Ní úsáidtear  toghcheantair Pharlaiminte le haghaidh rialtais áitiúil, atá in ionad déanta ag 11 comhairle ceantair; is minic a bhíonn teorainneacha éagsúla acu.

## Liosta

## Nótaí

## Tagairtí
Teachta Parlaiminte

Is éard is **Feisire Parlaiminte** (**FP**) nó **Teachta Parlaiminte** ann ná ionadaí na vótálaithe chuig an parlaimint.  I go leor tíortha le córas an dá sheomra,  cuimsíonn an chatagóir seo go sonrach comhaltaí an tí íochtaraigh, mar is minic a bhíonn teideal éagsúil sna tithe uachtaraigh.

Is gnás le Comhaltaí pharlaiminte grúpaí parlaiminte (ar a dtugtar freisin *páirtithe parlaiminte*) a bhunú le comhaltaí ón pháirtí polaitíochta céanna.

## An Córas Westminster
Bíonn an Córas Westminster bunaithe ar an córas parlaiminte daonlathach atá i bhfeidhm i Westminster bunaithe ar mhúnla na polaitíochta sa Ríocht Aontaithe. Tagann an téarma seo as Pálás Westminster, suíomh Pharlaimint na Ríochta Aontaithe.

### An Astráil

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Tionóil reachtacha
Catagóir:Rialtas
Coláiste Cholmáin (Iúr Cinn Trá)

Scoil ghramadaí a fheidhmíonn trí mheán an Bhéarla is ea **Coláiste Cholmáin** (Béarla: Saint Colman's College ''), Iúr Cinn Trá,Contae Ard Mhacha,Cúige Uladh.
Sa lá atá inniu ann, ainmnithe in onóir Naomh Colmán. Bhunaigh an tAthair J. S. Keenan í sa bhliain 1823, mar 'Dromore Diocesan Seminary' (Gaeilge: Cliarscoil Dheoiseach an Droma Mhóir). Seasann an Coláiste ar Chnoc na Sailchuach, an suíomh céanna de a bhí aici ón bhliain 1829 ar aghaidh, in aice le hÁras Easpag an Droma Mhóir.

## Iarscoláirí
* Mícheál Cíosóg - bunaitheoir Cumann Lúthchleas Gael
* Proinsias Mac Aogáin - 5ú Tánaiste
* Brian Kerr, An Tiarna Kerr den Tamhnach Mhór
* Réamonn Mac Raois - óglach IRA agus stailceoir ocrais

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna in Éirinn
Catagóir:Iúr Cinn Trá
Súfaíochas

[mion|clé|Deirbhísigh ag déanamh fiodrince os comhair thuama Mawlānā Rumi, máistir Súfaíoch, in Konya, sa [An Tuirc|Tuirc]]
Is éard atá i gceist leis an **Súfaíochas** nó **Taṣawwuf** (Araibis: التصوف‎‎), ná gné mhistiúil d'Ioslam, nó gluaiseacht mhisteach reiligiúnach a tháinig ar an bhfód i measc na Moslamach san ochtú haois. 

Tugtar 'sufaí (Araibis:صوفي, *ṣūfī*) de ghnáth ar dhuine a chleachtann an traidisiún seo. Ainm eile a thugtar ar 'sufaí' ná 'dairbhíseach' (Peirsis: درویش, *Darvīsh*).

## Smaointeachas
Deir na Súfaithe go bhfuil siad meáite ar an anam a imghlanadh agus na constaicí idir an anam agus Dia a bhriseadh. 

Shainmhínigh scoláirí Clasaiceacha Sufaisteacha an traidisiún mar "eolaíocht a bhfuil sé mar aidhm aici an croí a dheisiú agus é a chasadh ar shiúl ó gach rud eile ach Dia." 

Ina mhalairt air sin, i bhfocail Ahmad ibn Ajiba, múinteoir na Sufaisteach Darqawi, "eolaíocht is ea í inar féidir le duine fios a bhaint amach conas dul ar thaisteal i láthair an Dhiagaire, conas an duine inmheánach féin a íonghlanadh ó bhrocamas, agus é a mhaisiú le tréithe éagsúla inmholta".

## Litríocht
mion|Callagrafaíocht Hilya.  Foinse:  www.sufism.org/images/art/sabcaliphs.gif
Thosaigh an litríocht Shúfaíoch ag éirí fairsing timpeall na bliana 1000.  I Ré Órga Ioslam bhí an-ráchairt ar an smaointeoireacht Shúfaíoch, agus ba bheag file Ioslamach nár imir an Súfaíochas tionchar éigin air.

## An Súfaíochas inniu
Inniu is féidir teacht ar lucht leanúna na gluaiseachta ar fud an domhain.

Catagóir:Ioslam
Bagún

mion|(1) sailldhroim (2) bolg muiceola
mion|Bagún stríocach cócaráilte
Táirge feola is ea **bagún**, ullmhaithe de ghnáth ó mhuiceoil agus leasaithe. Tá sé leasaithe ar dtús ag baint úsáide as cainníochtaí móra salainn, a phacáil le sáile nó a thirimphacáil, agus is é an toradh a fhaightear ná *bagún úr* nó bagún úrleasaithe (Béarla: green bacon) . 

D'fhéadfadh bagún úr a bheith triomaithe  ansin ar feadh seachtainí nó míonna san aer fuar, nó d'fhéadfadh sé a bheith bruite nó deataithe. De ghnáth cócaráiltear agus triomaítear bagún úr agus triomaithe sula n-itear é, go minic tré fhriochadh. Bíonn bagún bruite réidh chun a ithe, mar tá roinnt bagúin deataithe, ach d'fhéadfadh é a bheith cócaráilte níos mó, sula n-itear iad.

Ullmhaítear bagún ó ghearrthacha éagsúla feola. Is féidir é a dhéanamh ó thaobhghearrthacha  agus ó dhroimghearrthacha muiceola, nó ó bholg muiceola. Bíonn níos lú saille i dtaobhghearradh ná sa bholg. 

In Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe, tugtar "bagún luain" nó "slisín bagúin" ar luan muiceola le roinnt boilg ceangailte leis, agus "bagún stríocach" ar bholg muiceola. D'fhéadfadh bagún a bheith ullmhú as ceann amháin de dhá dhroimghearradh ar leith: sailldhroim (Béarla: fatback), arb é fíorshaill beagnach, nó luan muiceola, a bhfuil an-thrua.

## Féach freisin

* An mhuc

mion|Stráicí neamhchócaráilte de bhagún stríocach bolgach
mion|Bagún deataithe folúsphacáilte

## Tagairtí

Catagóir:Muca
Catagóir:Táirge feola
Teoiric eolaíochta

mion|cineálacha éagsúla réasúnaíochta  (m.sh. déaduchtach agus ionduchtaitheach)
Is éard is **teoiric eolaíoch** ann ná míniú dea-réasúnaithe ar ghné éigin den domhan nádúrtha, a fhaightear amach tríd an modh eolaíoch agus í a bheith tástálaithe arís agus arís eile agus a bheith daingnithe, más féidir ag baint úsáide as prótacal réamhshainithe i scríbhinn, de bharúlacha agus turgnaimh, Is iad teoiricí eolaíocha an cineál eolaíochta is iontaofa, is déine, agus is cuimsithí.

Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara go bhfuil an sainmhíniú de "teoiric eolaíochta" (go minic, craptha go débhríoch go "teoiric", ar mhaithe le gontacht, lena n-áirítear an leathanach seo) mar a úsáidtear sna disciplíní eolaíochta, difriúil go suntasach ó, agus i gcodarsnacht le, húsáid choiteann dhúchasach an fhocail "teoiric". Mar a úsáidtear go laethúil in urlabhra neamh-eolaíochta tugann "teoiric" le tuiscint go bhfuil rud éigin bunaithe ar thuairimíocht nó buille faoi thuairim, smaoineamh, nó, hipitéis; nuair a bhíonn díreach a mhalairt i gceist leis an fhocal 'teoiric' san eolaíocht. 

## Féach freisin
* Occam ar Rásúir
* Teoirim
* Teoiric
* Modh eolaíoch
* Paradacsa an Fhiaigh Dhuibh

## Tuilleadh léitheoireachta
*  Aiste ar an téamh domhanda antrapaigineach agus "teoiric" le Piers Sellers, meitéireolaí agus spásaire Briotanach-Mheiriceánach de chuid NASA

## Tagairtí

Catagóir:Modh eolaíoch
Catagóir:Eolas
Catagóir:Teoiricí
Łódź

Is í **Łódź** (fuaimniú: ‹bhúits›) an tríú cathair is mó sa Pholainn. Lonnaithe sa chuid lárnach den tír, tá daonra de 698,688 (2016) aici. Is í príomhchathair an réigiúin (Województwo) Łódź í, agus tá sí thart ar 135 ciliméadar siar ó dheas ó Vársá.  Sampla d'armas labhartha (Béarla: Canting arms) is ea armas na cathrach: a thaispeánann bád. Tagraíonn sé d'ainm na cathrach a aistríonn go litriúil mar "bád."
Bhí Łódź uair amháin ina lonnaíocht bheag, a chéad  tháinig i láthair sna taifid scríofa thart ar 1332. Go luath sa 15ú haois deonaíodh stádas cathrach uirthi, ach d'fhan sí sách beag agus ina bhaile neamhshubstaintiúil. Ba réadmhaoin de chuid easpaigh agus cléir Chuiavia í, go dtí deireadh an 18ú haois, nuair a d'ionghabh an Phrúis Łódź, mar thoradh ar dhara críochdheighilt na Polainne. Tar éis  cliseadh  Diúcacht neamhspleách Vársá, d'éirigh an chathair ina chuid de Chomhdháil an Pholainn, cliant-stát de chuid Impireacht na Rúise. B'é ansin gur bhain Łódź  borradh mór amach, ar an tionscal éadaigh agus ar an daonra mar gheall ar insreabhadh na n-imirceach, ach go háirithe Gearmánaigh agus Giúdaigh. Ó shin i leith, bhí an chathair ag streachailt le go leor deacrachtaí, a leithéid agus ilnáisiúnachas agus neamhionannas sóisialta, a bhí doiciméadaithe go gléineach san úrscéal An Tír Tairngire*,* scríofa ag an Pólannach. an t-údar Władysław Reymont, a bhain Duais Nobel amach. Bíonn an codarsnacht mór seo le feiceáil ar ailtireacht na cathrach, áit ina mbíonn  árais sócúlacha agus monarchana deargbhríceach agus seantithe tionóntáin taobh le chéile.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha sa Pholainn
Sóivéid (comhdháil)

mion|Bean Rúiseach ag obair i Soviet
Is é is ciall leis an bhfocal Rúisise úd Совет [sɐˈvʲɛt]/Sovet ná "comhairle". Bhain na Boilséivigh a leas féin as na sóivéidí, agus d'éiligh Léinín "an chumhacht iomlán a bhaint amach do na sóivéidí".

## Féach freisin
* Aontas Sóivéadach

## Tagairtí


*
Catagóir:Réabhlóidí cumannacha
Juan Perón

Polaiteoir agus oifigeach airm Airgintíneach ab ea **Juan Domingo Perón** (foghraíocht i Spáinnis: [ˈxwan doˈmiŋɡo peˈɾon]; 8 Deireadh Fómhair 1895 – 1 Iúil  1974). I ndiaidh dó bheith ina Aire Saothair agus ina Leas-Uachtarán, toghadh faoi thrí é mar Uachtarán na hAirgintíne agus é in oifig ó Mheitheamh na bliana 1946 go Meán Fómhair, 1955, nuair a cuireadh as oifig é le linn *[[coup d'état]]*, agus arís eile ó Dheireadh Fómhair na bliana 1973 go dtí a bhás i mí Iúil, 1974.

Le linn a chéad téarma (1946–52), ba mhór an tacaíocht a fuair Perón ón dara bean chéile aige, Eva Duarte ("Evita"), agus bhí an-ghnaoi ag an bpobal orthu beirt. 

Catagóir:Polaiteoirí Airgintíneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1895
Catagóir:Básanna i 1974
George Moore (úrscéalaí)

Scríbhneoir Éireannach ab ea **George Augustus Moore** (24 Feabhra 1852 – 21 Eanáir 1933). Úrscéalaí nádúraíoch a bhí ann, chomh maith le húdar gearrscéalta, cuimhní cinn, filíochta agus léirmheastóireacht ealaíne. 
Caitlicigh den mhóruaisle talún a mhuintir, agus cónaí orthu in Moore Hall i gCeara, Contae Mhaigh Eo. I dtús báire, ba mhaith leis bheith ina ealaíontóir, agus mar sin rinne sé staidéar i bPáras le linn na 1870idí. D'éirigh sé mór le roinnt healaíontóirí agus scríbhneoirí a bhí mór le rá sa Fhrainc ag an am úd.
[mion|[Moore Hall inniu. Dódh sa bhliain 1923 é le linn na dTrioblóidí]]

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Beathaisnéis George Moore ag Leabharlann Éireannach an Bhanphrionsa Grace, arna rochtain ar 24 Feabhra 2017

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1852
Catagóir:Básanna i 1933
Catagóir:Filí na hÉireann
Sléacht Mhosc Ibrahimi (1994)

mion|clé|Leac uaighe, áit a bhfuil Goldstein curtha inniu
Ar an 25 Feabhra 1994, rinne an dochtúir Baruch Goldstein sléacht seicteach ar naonúr Palaistíneach is fiche, a bhí ag guí i Mosc Ibrahimi i Heabrón. Ach b'fhéidir gur bfhuair 50-70 bás in iomlán ar an lá sin,, agus 29-35 sna laethanta i ndiaidh na tragóide.

mion|clé|Ionad oilithreachta,  áit a bhfuil Goldstein curtha inniu

## Cúlra
Bhain Goldstein cáilíocht amach mar dhochtúir san Albert Einstein College of Medicine, Nua-Eabhrac.
Is i Heabrón atá an choilíneacht mhíchlúiteach Kiryat Arba, áit a raibh tuairim is ocht gcéad Giúdach ag cur fúthu ag an am, agus bhí Goldstein ina chónaí ann sna 1990idí.

## Ionsaí
Tá an t-ionsaí ar fad faoi fholach diamhair, fós inniu. Bhí dianslándáil i bhfeidhm sa láthair ag an am, agus an t-arm Iosraelach i mbun. Bhí Goldstein faoi éide de chuid an IDF, an t-arm Iosraelach agus raidhfil ionsaithe IMI Galil aige, rud nach raibh neamhghnách. Nuair a thosaigh an ionsaí, bhí timpeall 800 sa mhosc. Go díreach agus gan iontas, bhí slua ollmhór ann ina tháinrith. Ach thosaigh saighdiuirí eile ag scaoileadh leo, chun iarracht smut éigin de chosúlacht an oird a choinneáil, a dúirt siad, le linn an fhiosrúcháin níos déanaí.
clé|mion|Agóid sa bhliain 2010. Dúnadh an tsráid Al-Shuhada in Heabrón nuair a tharla an sladmharú, agus ní raibh na Palaistínaigh in ann dul ann.
mion|Cave of the Patriarchs

## Iarmhairtí
Sna laethanta i ndiaidh na tragóide, fuair 20-26 Palaistíneach, agus 9 Giúdach, bás le linn agóidí éagsúla.

Reáchtáladh fhiosrúchán. Bhí ceisteanna ann an raibh an tslándáil sách maith. Ar a laghad, bhí an IDF réchúiseach faoin tslándáila agus bhí droch-chliseadh slándála ann.

Is ionad oilithreachta inniu uaimh Goldstein do Ghiúdaigh áirithe. Tá plaic ann in aice leis an uaimh leis an inscríbhinn, "He gave his life for the people of Israel, its Torah and land.".

## Féach freisin

* Seicteachas

## Tagairtí

Catagóir:Giúdachas
Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta
Catagóir:1994
Catagóir:Stair Iosrael
Catagóir:Seicteachas
Catagóir:Stair na Palaistíne
J. Cole

Is ealaíontóir agus léiritheoir ceoil hip hap Meiriceánach é **Jermaine Lamarr Cole** (saolaithe ar an 28ú Eanáir 1985), nó **J. Cole** mar is fearr aithne air. Tógadh é i bhFayetteville i gCarolina Thuaidh. Ghnóthaigh sé aitheantas forleathan mar cheoltóir rap nuair a d'eisigh sé a chéad mixtape, *The Come Up,* go luath i 2007. Thug sé faoi ghairm mar cheoltóir rap i ndiaidh seo agus dheisigh sé dhá mixtape eile tar éis gur shínigh sé le Roc Nation, lipéad ceoil Jay-Z i 2009.

## Luath Saol
Saolaíodh Jermaine Lamarr Cole ar an 28ú Eanáir 1985 i bunáit de chuid airm Stáit Aontaithe Mheiriceá i bhFrankfurt, Iarthar na Germáine. Is iarshaighdiúr Afrai-Mheiriceánach le hairm SAM é a athair agus is Germánach bán í a mháthair a bhí ag obair le Seirbhís Poist na Stáit Aontaithe mar oibrí poist. Thréig athair Cole an teaghlach níos déanaí i rith a óige agus bhog a mháthair í féin, Cole agus a dheartháir Zach Cole go Fayetteville, Carolina Thuaidh. D'fhás Cole aníos i dtimpeallacht il-eitneach, agus nuair a chuireadh ceist air faoin impleacht a bhí ag a eitneacht air dúirt Cole "I can identify with white people, because I know my mother, her side of the family, who I love. But at the end of the day, [I've] never felt white. I can identify [with white people] but never have I felt like I'm one of them. I identify more with what I look like, because that's how I got treated [but] not necessarily in a negative way". I rith a óige

D'eisigh J Cole 5 albam stiúideo chomh maith le go leor singles agus mixtapes. Ar 16 Samhain, d'eisigh Cole físeán ag fógairt go scaoileadh a tríú halbam stiúideo, *2014 Forest Hills Drive*, ar 9ú Nollaig.Ba é an t-albam is mó tóir aige. chuaigh an albums seo platanam dúbailte gan gnéithe.Bhunaigh Rapper J. Cole an lipéad i 2007 Le linn comhdhéanamh *The Come Up*, thosaigh Cole a lipéad taifead féin go luath i 2007 leis an uachtarán reatha lipéad Ibrahim Hamad.

## Gairm Ceol
tar éis spreagadh a fháil ó Canibus, Nas, Tupac, and Eminem, thosaigh Cole agus a chol ceathar ar a dtuiscuint bhunúsach ar rím agus ar chluichí focal. comh maith le seo, thosaigh siad ag foghlaim conas idirshuíomh a dhéanamh conas scéalaíocht a ionchorprú laistigh dá liricí.ag 14, bhí a lán cóipleabhar aige lán de smaointe amhrán, ach ní raibh sé ábalta táirg na buillí níos faide ná sampláil. níos déaní cheanaigh a mháthair an meaisín druma Roland TR-808 chun feabhsaigh a dtuiscuint ar táirg. thar na céad trí bliain eile, thosaigh sé ag postáil amhráin ar foirne idirlíne éagsúla faoin ainm **Blaza** ach níos déanaí aithrigh sé go dtí an ainm *Therapist* 

## Tionchar Ar An gCeol
Chuaigh Cole i láthair ar albam Jay Z ***The Blueprint 3''<nowiki/>' ''(2009), ar an traic*** *A Star Is Born*'. Servaigh Cole mar gníomh tacaíochta do **Drake** ar an gCruinniú Solas aisling agus Ceo na hOíche sa RA, ó 5–21 Eanáir, 2011. Cuireadh Cole i gcontúirt don Ealaíontóir Nua is Fearr ag ***Duaiseanna Grammy*** 2012.

## Dioscliosta

* *2014 Forest Hills Drive*

* *4 Your Eyez Only*
* *Born Sinner* 
* *KOD*
* *Revenge of the Dreamers III*
* *The Off-Season*
* *The Fall Off*

## Tagairt
Heabrón

Is baile sa Phalaistín é **Heabrón**. Is in Heabrón a bhí coilíneacht mhíchlúiteach Kiryat Arba, áit a raibh tuairim is ocht gcéad Giúdach ag cur fúthu.

Ar an 25 Feabhra 1994 , rinne an dochtúir Baruch Goldstein, Giúdach, sléacht seicteach ar naonúr Palaistíneach is fiche, a bhí ag guí in Heabrón (fuair bf'héidir 50-70 bás in iomlán).

## Féach freisin

* Sléacht in Heabrón (1994)

## Tagairtí

Catagóir:Iosrael
Catagóir:An Phalaistín
Liosta na bplátaí teicteonacha

mion|Plátaí teicteonacha ar léarscáil ó NASA
Is é seo **liosta de plátaí teicteonacha** ar dhromchla an Domhain. Is éard is **[[plátaí teicteonacha]]** ann ná píosaí de screamh an Domhain agus den mhaintlín uachtarach, a dtagraítear  an lithosphere orthu le chéile. Bíonn tiús na bplátaí thart ar 100 km agus comhdhéanta de dhá phríomhchineál ábhar:screamh aigéanach (ar a dtugtar freisin
Semyon Kozhin

Is péintéir Rúiseach é **Semyon Leonidovič Kozhin** (Rúisis: *Семён Леонидович Кожин*) a rugadh ar an 11 Márta 1979.

Tá suim aige i dtírdhreacha agus sa phéintéireacht stairiúil.

## Saothair

Íomhá:Иван_Купала.Гадание_на_венках.2008.Доска,масло150х85_см.jpeg|Ivan Kupala. *Ag déanamh feasa le fleasca*, 2008
Íomhá:Connemara-mautains.watetcol.jpg|*Conamara*, 2006


## Tagairtí

## Ceangail sheachtracha

* Suíomh gréasáin oifigiúil Semyon Kozhin

Catagóir:Péintéirí Rúiseacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Cairde Kemono

Saincheadúnas meán Seapánach is ea ***Cairde Kemono*** (, *Kemono Furenzu*, go litriúil: "Cairde Beithíoch"). Tá cluiche móibíleach, manga, agus sraith theilifíse anime ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2016
Catagóir:Físchluichí
Ciarán Saighre

Is naomh é  **Ciarán Saighre ** (nó *Ciarán Saighir*, *Ciarán mac Luaigne* nó *Ciarán seanóir,*;   nó *Ciaranus Maior*). Bhí Ciarán Saighre mar Easpag Éireannach sa 6ú haois.
clé|mion|Sceah gheal
Is ceann de na Dhá Aspal Déag na hÉireann é. Airítear é mar dhuine de na naoimh a bhí in Éirinn sula dtáinig Naomh Pádraig. 
[clé|mion|5ú Márta, [Saighir Chiaráin]]
Glaoitear Ciarán Saighre chun difir a dhéanamh idir é féin agus Naomh Ciarán Óg as Cluain Mhic Nóis. Tá baint ag an séipéal ársa i Saighir Chiaráin le Naomh Ciarán seanóir.

## Saol
Is i nOileán Chléire i gContae Chorcaí a rugadh Naomh Ciarán Saighre. 

Chuaigh Ciarán Saighre go dtí an Mhór-Roinn, áit ar baisteadh é agus inar oirníodh é ina shagart agus ina easpag. Tá sé ráite faoi gur chaith sé 30 bliain sa Róimh ag déanamh staidéar ar na scrioptúir.

D’fhill sé ar Osraí, ceantar dúchais a athar, agus chaith sé seal ina dhíthreabhach ach bhailigh deisceabail timpeall air agus i gceann tamaill bhí mórchlú ar an mainistir sin a bhí i Saighir.
[clé|mion|[Saighir Chiaráin ]]

## Inniu
Tagann oilithrigh fós i gcomhair na stáisiún ag Tobar Naomh Ciarán agus ag Sceach agus Cloch Naomh Ciarán ar fhéile Chiaráin (5ú Márta).

## Féach freisin

* Saighir Chiaráin "Seir Kieran", An Cláirín,  i gContae Uíbh Fhailí

## Tagairtí

Catagóir:Cléir Éireannach
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Dhá Aspal Déag na hÉireann
Catagóir:Easpaig
Catagóir:Fir
Gaelscoil Chaitlín Maude

Tá **Gaelscoil Chaitlín Maude** suite i dTamhlacht, Contae Bhaile Átha Cliath, Cúige Laighean,Éire.

## Stair
Chaith an file Caitlín Maude tamall maith ina cónaí i dTamhlacht, agus ghlac sí páirt san fheachtas leis an gcéad Ghaelscoil a bhunú sa cheantar - Scoil Santain. 
Tháinig an scoil seo ar an bhfód sa bhliain 1979. Dhá bhliain ina dhiaidh sin, fuair Caitlín Maude bás. 

Sa bhliain 1985, bunaíodh Gaelscoil nua i dTamhlacht a fuair ainm an fhile - Scoil Chaitlín Maude.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh

Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn
Catagóir:Tamhlacht
Cratón

400px|thumb|Struchtúr geolaíoch simplithe an domhain. Léirítear na cratóin ag na plátaí (bándearg) agus na sciatha (buí).
Is éard is **cratón** ann ná ( *kratos*, "neart") áit ársa agus chobhsaí de chuid an litisféir ilchríochaigh, ina mbíonn an litisféar comhdhéanta den dá sraith is uachtaraí den Domhan, an screamh, agus an maintlín uachtarach. Go minic, i ndiaidh timthriallta de nascadh agus scoilteadh na n-ilchríoch, bíonn cratóin go ginearálta le fáil ar an taobh istigh de na plátaí teicteonacha. Is iondúil go mbíonn siad comhdhéanta de sheanbhonnlach criostalta, a d'fhéadfadh a bheith clúdaithe le carraig dhríodair níos óige. Bíonn screamh thiubh agus fréamhacha doimhne litisféaracha acu, a leathnaíonn a oiread agus cúpla céad ciliméadar isteach sa mhaintlín.

## Tagairtí

## Leabharliosta
*  Sr. Lecturer, Geography, School of Humanities, Central Queensland University, Australia.
* 
* . Symposium A08, Early Evolution of the Continental Crust.
** 
* 
* 

## Naisc sheachtracha
* 

Catagóir:Geolaíocht
Síle Ní Chéileachair

Scríbhneoir gearrscéalta ba ea **Síle Ní Chéileachair** (1924 – 1985).

Rugadh í ar 25 Iúil 1924 i gCúil Aodha. Chaith sí tamall i gColáiste Bhríde (coláiste ullmhúcháin) san Fhál Charrach agus cháiligh mar mhúinteoir i gColáiste Mhuire gan Smál i Luimneach. Bhí sí ag múineadh i gCrois Araild ar dtús agus ansin i gCromghlinn i mBaile Átha Cliath. I 1953 phós sí Dónall Ó Cochláin agus rugadh triúr mac agus triúr iníonacha dóibh. I mBaile Átha Cliath a bhí cónaí orthu.

Bhí sí féin agus a deartháir Donncha Ó Céileachair páirteach in obair Chumann na Scríbhneoirí sna 1950í, agus ghnóthaigh sí duais ar ghearrscéal ag Oireachtas 1950. I 1955 bhí fáilte roimh *Bullaí Mhártain*, cnuasach gearrscéalta a chuir sí féin agus Donncha amach le chéile agus a chuir síos ar shaol na tuaithe agus na cathrach. 

Fuair sí bás ar 26 Lúnasa 1985 agus tá sí curtha i mBóthar na Bruíne.

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Jolin Tsai

Is popamhránaí agus damhsóir Téavánach í **Tsai I-ling** (nó Cai Yilin), nó **Jolin Tsai** de ghnáth, a ainm stáitse (a rugadh ar 15 Meán Fómhair 1980).  is bean ghnó chomh maith í anois.

## Saol
Rugadh Tsai í in Hsinchuang (cuid de Nua-Taipei inniu), sa Téaváin ar an 15 Meán Fómhair 1980. Tógadh í in Taipei. Is de shinsearacht Han (Síneach) agus Papora (grúpa bundúchasach in iarthar na Téaváine) í.   clé|mion|266x266px|2006

## Ceol
clé|mion|177x177px|2007Tá an-tóir ar a cuid ceoil sa tSín. Gaisce nach beag, bhí aird an phobail Síneach dírithe aici ar an popamhránaíocht sna 2000idí agus rinneadh dia beag di san Áise.

Tháinig éabhlóid ar a cuid ceoil le linn na mblianta. Tháinig sí ar an bhfód sa bhliain 1998 i gcomórtas ar  MTV Mandarin. Bhí aghaidh shoineanta uirthi ar dtús, mar shampla  '說愛你'  ('Say love you' de chuid Jay Chou) sa bhliain 2003. Ach bhí stíl eile ar fad uirthi sa bhliain 2014  (mar shampla,  'Bah'), mórthaibhseach agus gáifeach. Tharla an éabhlóid chéanna ar sochaí na Síne, sochaí an tomhaltais.

## Naisc
* 2003, 'Say love you' (de chuid Jay Chou) ar Youtube
* 2014, ón albam 'Bah' ar Youtube
clé|mion|236x236px|2008

## Albaim
* 1999: *1019*
* 2000: *Don't Stop*
* 2000: *Show Your Love*
* 2001: *Lucky Number*
* 2003: *Magic*
* 2004: *Castle*
* 2005: *J-Game*
* 2006: *Dancing Diva*
* 2007: *Agent J*
* 2009: *Butterfly*
* 2010: *Myself*
* 2012: *Muse*
* 2014: *Play*
*2018ː *Ugly Beauty*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Popcheoltóirí
Catagóir:Daoine Téavánacha
Catagóir:Daoine Síneacha
Catagóir:K-pop
Catagóir:C-pop
Donncha Ó Céileachair

Scríbhneoir ba ea **Donncha Ó Céileachair** (1918 – 1960) a thuill clú lena chuid gearrscéalta agus eile agus a rinne gaisce ag cur nualitríochta na Gaeilge chun cinn.

## Beatha

Rugadh Ó Céileachair ar 27 Samhain 1918 i gCúil Aodha. Bhí bua na filíochta agus an tseanchais ag a mhuintir. Bhí sé seal i gColáiste na Mumhan i Mala agus cháiligh mar mhúinteoir i fgColáiste de la Salle i bPort Láirge. Bhí sé ag múineadh i Scoil na mBráithre in Ascaill Dhún Uamhair i mBaile Átha Cliath nuair a d’fhostaigh an Roinn Oideachais é mar dhuine den mheitheal a bhí ag obair ar fhoclóir Béarla-Gaeilge Thomáis de Bhaldraithe (a foilsíodh i 1958). Chaith sé tamall i gCoimisiún na Logainmneacha sula ndeachaigh sé ar ais ag múineadh. Phós sé Eistir Ní Éalaithe, múinteoir eile, i 1952, agus rugadh ceathrar clainne dóibh. Fuair sé bás gan choinne le polaimiailíteas ar 21 Iúil 1960. Cuireadh i Reilig Ghlas Naíon é.  

## Saothar
Fuair sé a chéad taithí ar an scríbhneoireacht agus é ag cabhrú lena athair scéal a bheatha féin a scríobh. D’fhreastail sé ar chúrsa a thug Dónall Ó Corcora i gCúil Aodha ar an ngearrscéalaíocht nua, agus i 1955 chuaigh sé féin agus a dheirfiúr Síle Ní Chéileachair i gcomhar le chéile chun *Bullaí Mhártain*, cnuasach de cheithre scéal déag, a fhoilsiú agus idir chúrsaí tuaithe agus chúrsaí cathrach mar ábhar aici. Tá an chnuasach molta as a héifeacht agus as a héagsúlacht: “Éiríonn go mór leis na húdair seo stíleanna difriúla a thástáil go héifeachtach de réir ábhair agus téamaí na scéalta féin”.

1 1958 d’fhoilsigh Ó Céileachair agus Proinsias Ó Conluain *An Duinníneach* mar chomhúdair. Dúradh faoin leabhar seo gur thug sé “cuntas cruinn iomlán ar shaol an té atá mar ábhar acu mar aon le léargas ar mhórchuid de stair na Gaeilge, de stair an Chonartha agus de stair na hÉireann féin lena linn“.  

Chomh maith leis sin scríobh Ó Céileachair *Dialann Oilithrigh*, cuntas bríomhar ar oilithreacht chun na Róimhe. Dúirt an foilsitheoir Seán Ó hÉigeartaigh nár leabhar cráifeachta ar an sean-nós é “ach dialann spreagúil aerach smaointeach a thugann pictiúr an-mhaith dár tharla ar an turas, agus a nochtann aigne an údair gan scáth”.

Scríobh Ó Céileachair ailt do nuachtáin agus rinne a lán aistriúchán, go minic i gcomhar leis na húdair.

## Nótaí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Ed Sheeran

Is amhránaí agus giotáraí é **Edward Christopher** "**Ed**" **Sheeran** a rugadh ar 17 Feabhra 1991.

clé|mion|2013

## Oidhreacht
mion|clé|2013Tá oidhreacht Éireannach ag Sheeran agus é bródúil as sin.  Mar shamplaː
* Rugadh Sheeran i Sasana ach tá cúlra Éireannach aige ar thaobh a athar.  Tá a mhamó fós ina cónaí in Éirinn.  
* Tá corp Sheeran clúdaithe le tatúnna. Sa bhliain 2014, fuair sé tatú as Gaeilge ar a dheasóg a deir ‘Is tú mo réalt eolais’. Tá ceann eile air a deir ‘Galway’. 
* Ar a albam *DIVIDE* (2017) tá amhrán aige darb ainm "Galway Girl". 
* Sa bhliain 2016, chan Sheeran aistriúchán de *Thinking Out Loud*' (*Ag Smaoineamh os Ard*) ar dhlúthcheirníní Sheachtain na Gaeilge. 
* Bhí Sheeran  ag An Phicnic Leictreach sa bhliain 2012.
## Saol
Taibheoir ab ea Sheeran ar The X Factor (sraith 11 an RA) sa bhliain 2014.

Thit Sheeran den rothar sa bhliain 2017 agus bhris sé a dheasóg. Ní raibh sé in ann an giotár a sheinm go ceann tamaillín.  Nuair a sheinneann Sheeran ar an ardán, ní bhíonn aon bhanna ceoil in éineacht leis. Mar sin, ní raibh sé in ann dul ar camchuairt go ceann cúpla mí.   

I mí Eanáir 2018, d’fhógair Ed Sheeran go raibh sé geallta*.* Chuir sé aithne ar Cherry Seaborn agus iad ar scoil.  Thosaigh siad ag siúl amach le chéile sa bhliain 2015. Is duine an-spórtúil í Cherry. Imríonn sí haca ag leibhéal idirnáisiúnta le Sasana   
clé|mion|2013

## Conspóidí
Tá úinéirí an chóipchirt den amhráin de chuid Marvin Gaye an-tugtha don dlí. Ba iad oidhrí Ed Townsend, a chomhscríobh an t-amhrán ‘Let’s Get It On’ le Marvin Gaye, a thug cás in aghaidh Sheeran go dtí an chúirt, ar dtús sa bhliain 2016, agus arís sa bhliain 2018.

Ba chás cúirte é a bhí go mór i mbéal an phobail. Thug Ed Sheeran fianaise gur cumadh a amhrán 'Thinking Out Loud' le linn seisiún comhoibríoch scríbhneoireachta lena chomhscríbhneoir Amy Wadge. Bhí ceoleolaí an ghearánaí ag rá go raibh na cordaí “beagnach inmhalartaithe” agus an ceoleolaí a bhí ag gníomhú do Ed Sheeran ag áitiú gur úsáideadh an seicheamh cordaí céanna i roinnt amhrán eile seachas amhrán Sheeran. Bhuaigh Sheeran na cásanna, an ceann deireanach sa bhliain 2023.

I gcás bradaíola ceoil eile, sa bhliain 2022, bhuaigh Sheeran cás eile maidir lena amhrán 'Shape of You' (in aghaidh Sami Switch, nó Sami Chokri agus cumadóir Ross O’Donoghue). 

## Dioscliosta
* *[[+ (albam)|+]]* (2011)
* *[[× (albam)|×]]* (2014)
* *[[÷ (albam)|÷]]* (2017)
* *No.6 Collaborations Project* (2019)
* *[[= (albam)|=]]* (2021)
* *−* (2023)
* *Autumn Variations* (2023)
* *Play* (2025)

## Gradaim agus ainmniúcháin
Tá ceithre Ghradam Grammy buaite aige agus tá trí déag ainmniúchán faighte aige.

## Tagairtí


Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
CibearGhaeltacht

Ar fud andomhain tá daoine ann a labhraíonn le chéile as Gaeilge ar an idirlíon go rialta: **cibearGhaeltacht** (nó CyberGhaeltacht) an leasainm atá ar an spás seo ina bhfuil an teanga beo. Mar sin, tá an chibearGhaeltacht ag cothú nasc idir lucht na Gaeilge sna tíortha éagsúla.

## Féach freisin
* An Ghaeilge ar na Meáin Shóisialta
* An Gréasán Domhanda
* Gaeltacht

## Tagairtí

*
Catagóir:Meáin na Gaeilge
*
*
*
*
Catagóir:Focail nuachumtha
Bhagavad Gita

mion
Tá an Bhagavad Gita ar cheann de na  cáipéisí is tábhachtaí i gcreideamh na Hiondúch. Scríobhadh i Sanscrait é mar chuid den eipic Hiondúch Mahabharata (caibidlí 25–52 den 6ú leabhar ón Mahabarata). Tá thart ar 700 véarsa sa leabhar.

Tagann an Gita i bhfoirm comhrá idir an prionsa Arjuna, rí Pandava, agus a charbadóir agus treoraí, an Tiarna Krishna. Agus é i mbun cogaidh i gcoinne an Dharma Yudhha, glacann Arjuna le comhairle ó Krishna. Moltar do Arjuna niachas a chur chun cinn ar mhaithe le Dharma (léargas spioradálta) a bhaint amach. I rith an chomhrá, léirítear dhá dhearcadh éagsúla i leith saoirse, agus ar an dóigh cheart chun é seo a bhaint amach. Is é an duine a nochtaíonn an comhrá seo ná Sanjaya, carbadóir ón taobh eile a fheidhmíonn mar finné ar eachtraí an chogaidh le haghaidh Dhritarashra, rí dall Hastinapur.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Hiondúchas
Julius Evola

Fealsamh, péintéir agus scríbhneoir Iodálach ab ea **Giulio Cesare Andrea Evola** (19 Bealtaine 1898 – 11 Meitheamh 1974), nó **Julius Evola** mar ab fhearr aithne air.

Bhí meas ag an gceannaire polaitiúil Benito Mussolini air agus ar a chuid smaointeoireachta. Bhí meas ag Evola féin ar na Naitsithe, go háirithe ar Heinrich Himmler agus na póilíní rúnda, an S.S. Chaith sé an Dara Cogadh Domhanda ag comhoibriú leo siúd. Nuair a cuireadh ar a thriail é sa bhliain 1951, shéan sé an cháil a raibh air mar fhaisistí, cé gur thug sé *superfascista* (ollfhaisistí) air féin.

Leanann tionchar Evola ar aghaidh sa lá atá inniu ann, go háirithe ar an ngluaiseacht nua-fhaisisteach *Alt-right* sna Stáit Aontaithe.