open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Family Guy

Is sraith teilifíse Mheiriceánach é **Family Guy** faoi chlann chraiceáilte atá ina gcónaí i mbaile ficseanúil darb ainm Quahog, Oileán Rhode. Chruthaigh Seth MacFarlane é. Tá cúigear sa chlann, an t-athair Peter Griffin, an mháthair, Lois Griffin, agus triúr páistí, Chris Griffin, Meg Griffin agus Stewie Griffin. Tá madra ann chomh maith, Brian Griffin is ainm dó, a bhíonn ag caint freisin. Tá an-chuid téamaí i ngach scéal. Tá an-úsáid bainte ag na scríbhneoirí as Reiligiún, Gnéas, saol ginearálta, an mbás, daoine cáiliúla agus an-chuid eile. 

## Stair
Cruthú na chéad is dara séasúir sa bhliain 1999 tar éis a rug 'Larry Shorts' suntas den Comhairle Craoladh FOX i rith na bhfógraí an t-Super Bowl i 1999. Fógraíodh a chealú ach de bharr bogadh i chumhacht i bhFOX agus caoineadh amach ó na lucht leanúna tharla freaschur don socrú sin. Tar éis sin, rinne siad sraith eile ach arís chealú sé. Chuir athritheanna ar 'Adult swim' an tseó ar ais in iúl agus bhí na scoaoilí DVD conáchas, le dhíolacháin breis is 2.2 mhilliún cóipeáile i mbliain amháin, rud éigin a spreagadh suim úr i FOX sa tsraith. D'fhill Family Guy ar ais i léithreacht i 2004, ag déanamh dhá sraitheanna níos mó (iomlán 5) agus ag déandamh scanánn díreach go DVD, 'Stewie Griffin; the untold story'. Tosaíodh an 6ú sraith á craoladh i bhFómhair 2007, le sraith eile á phleanála do Fómhair 2008. Le chéile le sin, chuaigh Family Guy isteach i 'syndication' i bhFómhair 2007.

## Carachtair
* **[[Peter Griffin]]**
* **[[Lois Griffin]]**, an mháthair
* **[[Chris Griffin]]**
* **[[Meg Griffin]]**
* **[[Stewie Griffin]]**
* **[[Brian Griffin|Brian]]**, madra
* **[[Glenn Quagmire]]**
* **[[Cleveland Brown]]**
* **[[Joe Swanson]]**
* **[[Mayor West]]**
* **[[Herbert]]**
* **[[Cleveland Brown, Jr.]]**

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Catagóir:Cartúin
Catagóir:Cláir Ghrinn
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1999
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2002
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2005
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir Fox
N20

Is príomhbhóthar náisiúnta Éireannach é an **N20** idir Luimneach agus Corcaigh. 

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
N19

Is príomhbhóthar náisiúnta Éireannach é an **N19**. (Ón N18 (Luimneach-Inis-Gaillimh), go dtí Aerfort na Sionainne).

## Tagairtí

Catagóir:Bóithre in Éirinn
Dlús

San Fhisic, séard is **dlús** substainte ann ná mais aonad toirte dí. Is í ρ (an litir Ghréagach ró) de ghnáth an tsiombail a úsáidtear le haghaidh an dhlúis. I gcásanna áirithe (mar shampla, sna Stáit Aontaithe agus an tionscal ola agus gáis), sainmhínitear dlús freisin mar mheáchan in aghaidh an aonaid toirte; cé go mbeadh sé níos cruinne sainmheáchan a thabhairt air.

I dtéarmaí máta deirtear go bhfuil:

:

ait a bhfuil;

: ρ (rho) mar dlús substaint áirithe, cg·m–3
: *m* mar mais an substaint, i cg
: *V* mar toirt an substaint, i m3
CLG Sáirséiligh na Mainistreach

Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é **CLG Sáirséiligh na Mainistreach **.

## Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóistí Naomh Nioclás agus Naomh Mhuire ar an dtaobh thoir-thuaidh de Chathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí ó bhruachbhaile Corrbhaile agus ó Oileán an Rí. Tá an chuid de pharóiste Naomh Nioclás ar bhruach thuaidh na Sionainne suite i gContae an Chláir agus imríonn iománaithe agus peileadóirí na mbruachbhailte Bruach na Sionainne agus Baile Thiar le CLG An Páirtín.

## Cluichí
Imrítear an pheil agus an iomáint sa chlub. Bhí béim an chlub dírithe i dtreo na hiomána nuair a bhunaíodh é ach bhí na Sáirséiligh níos gníomhaí sa pheil le linn blianta lár na 2000í. Tá an bhéim chéanna ar an dá chód anois.

## Stair
Cé ná raibh cluichí Gaelacha chomh láidir sin riamh sa cheantar seo ina bhfuil mór-thraidisiún rugbaí, bhíodh clubanna ann ó am go chéile i bparóiste Naomh Mhuire ó bhunú Cumann Lúthchleas Gael. Ina measc siúd, tá tagairt ann faoi fhoireann a d'imir faoin ainm *Naomh Mhuire* i gcomórtas peile ag deireadh an 19ú haois ach níl tuairisc ann gur chláraíodh aon chlub go hoifigiúil faoin ainm sin ag an am. Is ar éigin gur imir peileadóirí agus iománaithe na linne as an bparóiste le clubanna eile sa chathair ar nós Na Trádálaithe, Na Seamróga, Na Náisiúnaithe agus Éire Óg.

Bhí club darbh ainm dó *Corrbhaile* gníomhach le linn blianta na 1940í ach thit an cheann deireanach, a bhunaíodh le linn blianta thosaigh na 1970í faoin ainm *Naomh Mhuire*, as a chéile sa bhliain 1988. Shroich an club sin cluiche ceannais Craobh Peile Sóisear na Cathrach sa bhliain 1981 ach chailleadar i gcoinne Baile Brún. Ghlac club eile faoin ainm *Corrbhaile* páirt i gcomórtaisí na n-óg le linn blianta na 1970í. Nuair a d’éirigh an dá chlub sin as an imirt, théadh formhór imreoirí na háite chuig Naomh Pádraig nó chuig Clochán.

Bunaíodh Sáirséiligh na Mainistreach sa bhliain 1994 ach, ós rud é ná raibh páirc imeartha dá gcuid féin acu riamh, tháinig an fás go mall chucu agus tá siad ag imirt sa ghrád sóisear B sa dá sport óna mbunú. Bhí béim an chlub ar dtús ar an iomáint agus bhuadar Craobh Iomána Sóisear B Cathair Luimnigh sna blianta 1997 agus 1998 ach níor éirigh leo aon chraobh eile a bhaint amach i gcomórtaisí fásta ó shin i leith. I láthair na huaire, tá an club níos láidre sa pheil ná san iomáint.

## Páirc Imeartha
Imríonn Sáirséaligh na Mainistreach móramh dá gcuid cluichí i gColáiste Mhainchin i gCorrbhaile.

## Imreoirí Cáiliúla
I measc bunaitheoirí an chlub, bhí Micheál Mac An Airchinnigh  a d’imir ar fhoireann iomaint an chontae le linn blianta na 1997í.

## Naisc sheachtracha
* Abbey Sarsfields GAA Club (Béarla)
* Limerick GAA (Béarla) 
* Saint Nicholas's Parish (Béarla)
* Saint Mary's Parish (Béarla)
* Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)

## Tagairtí

* *“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”*, Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla).

Sairseiligh Na Mainistreach
Sairseiligh Na Mainistreach
Sairseiligh Na Mainistreach
Almaty

Is í **Almaití** (Béarla: Almaty) an chathair is mó sa Chasacstáin. Tá an baile suite in oirthuaisceart na tíre in aice le Sléibhte Tian Shien. Bhí Almaty ina príomhchathair ar an tír go dtí an bhliain 1997 nuair a d'athlonnaigh an rialtas an phríomhchathair go dtí Astana. 

Catagóir:An Chasacstáin
Catagóir:Cathracha sa Chasacstáin
Djibouti (cathair)

Is í **Djibouti** (Araibis: جيبوتي, Somáilis: *Jabuuti*) príomhchathair Phoblacht Djibouti, agus is í an chathair is mó sa tír chomh maith. 

Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Catagóir:Djibouti
An Amáiris

Is í an **Amáiris** (አማርኛ *āmariññā*) an teanga is tábhachtaí san Aetóip agus an t-aon teanga amháin a bhfuil stádas oifigiúil aici ar fud na tíre. Is í an dara teanga Sheimíteach is mó cainteoirí. Is é an córas a úsáidtear le hAmáiris a bhreacadh ar pár ná cineál aibítir shiollach ar a dtugtar *abugida*. San aibítir seo, seasann gach litir d'aon siolla amháin, ionas go bhfuil comhartha an chonsain agus comhartha an ghuta cumaiscthe le chéile sa litir; san am céanna, is féidir a aithint i gcónaí, cén chuid den litir a sheasann don ghuta nó don chonsan.

Mar theanga Sheimíteach, tá an Amáiris gaolmhar leis an Araibis, leis an Aramais, agus leis an Eabhrais. Is iad na gaolta is dlúithe atá aici i Leithinis na hAraibe, áfach, na teangacha a bhí á labhairt ag muintir Dheisceart na hAraibe sula ndeachaigh an Araibis (nach raibh inti ach teanga an Tuaiscirt ar dtús) ina n-áit le teacht Ioslam.
clé|mion|An t-amhrán náisiúnta ó 1922
Murab ionann agus an Araibis is an Eabhrais (nó an Ghaeilge), cuireann an Amáiris an aidiacht roimh an ainmfhocal (cosúil leis an mBéarla). Tionchar ó theangacha neamh-Sheimíteacha an réigiúin is cúis leis an athrú seo, is dócha. Ceann eile de shaintréithre na dteangacha Seimíteacha nach bhfuil chomh coitianta san Amáiris is ea na "hiolraí briste", a úsáidtear go minic san Araibis - is é sin, cuirtear uimhir iolra an ainmfhocail in iúl tríd na gutaí taobh istigh den fhocal a athrú. Ní féidir a rá go mbeadh na hiolraí briste seo imithe go hiomlán as an Amáiris, ach tá sé i bhfad bhfad níos tipiciúla iarmhír iolra a chur leis an ainmfhocal. Na hiolraí briste a úsáidtear i gcónaí, is iasachtaí iad go minic as an teanga Ge'ez. Is éard atá i gceist leis an teanga Ge'ez ná seanteanga chlasaiceach na hAetóipe a mbaintear úsáid éigin aisti i gcónaí san eaglais. Tá sí gaolmhar leis an Amáiris, ach is dócha go bhfuil an gaol leis an Tigrinis níos dlúithe. 
mion|Allafóin
Siúd is nach mbíonn na hiolraí briste coitianta san Amáiris a thuilleadh, tá córas na dtamhan tríchonsanach is dual do na teangacha Seimíteacha ann, agus baintear úsáid as le focail nua a fhréamhú is a chumadh san Amáiris.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Teangacha na hAfraice
Catagóir:Teangacha Afráiseacha
Catagóir:Teangacha Seimíteacha
Catagóir:Daoine Amhara
Catagóir:An Amáiris
Catagóir:An Aetóip
The Great Dictator

Scannán ón mbliain 1940 is ea ***The Great Dictator***, leis an aisteoir grinn mór le rá, Charlie Chaplin. Bhí Chaplin ina stiúrthóir ar an scannán agus bhí sé sa dá phríomhpháirt aisteoireachta chomh maith. Bhí sé seo ar an gcéad scannán cainte uaidh, chomh maith le bheith ar an scannán is mó rath uaidh. B'aoir nimhneach é ar an bhFaisisteachas. Is díol suntais é an scannán seo, ós rud é nár thuig go leor daoine cé chomh holc is a bhí na Naitsithe ag an am sin, mar nach raibh eolas ag an bpobal faoi na campaí báis. Ach déantar cur síos sonrach ar ghéarleanúint na nGiúdach sa scannán seo.

## Plota

Cuirtear in aithne muid ar dtús leis an mbearbóir Giúdach gan ainm (Chaplin) agus é ag troid sa Chéad Chogadh Domhanda ar son a thíre féin, Tomainia (tír fhicseanach arb ionann í agus an Ghearmáin). Buailtear é sa cheann ag deireadh an chogaidh agus caitheann sé fad fiche bliain in ospidéal agus a chuimhne caillte aige.
Filleann sé ar a ghairm bheatha ag deireadh na tréimhse sin agus gan tuiscint dá laghad aige ar chás polaitiúil a thíre féin, áit a bhfuil deachtóir darb ainm Adenoid Hynkel (Chaplin arís, agus é ag déanamh aithrise ar Adolf Hitler) tar éis teacht i réim. Is cuid thábhachtach í den phlota agus den ghreann, go bhfuil an bearbóir Giúdach ina mhacasamhail den deachtóir uafásach seo a bhfuil an ghráin dhearg aige ar na Giúdaigh. 
Déantar aoradh chomh maith ar Benito Mussolini, i bhfoirm an deachtóra fhicseanaigh Benzino Napaloni, atá ina cheannaire ar thír darb ainm Bacteria. Léirítear caidreamh cumhachta áiféiseach na beirte seo, tríd an eachtra ina bhfuil na deachtóirí ag iarraidh idirbheartaíocht a dhéanamh faoi smacht a ghlacadh ar Osterlich (An Ostair).

## Stíl

Cé gur aoir thar a bheith searbhasach í seo, bíonn atmaisféar thar a bheith éadrom ann ar feadh an scannáin go léir. Tá greann ropánta Chaplin le sonrú go mór ann agus baineann sé an-leas as chun ábhar an scannáin a aoradh. Radharc cáiliúil amháin ná an rince a dhéanann an deachtóir Hynkel le balún mór atá ina mhacasamhail den domhan agus réamhcheol Lohengrin le Richard Wager á sheinm sa chúlra.

## Gradam

I 1997, d'fhógair Leabharlann Chomhdháil SAM an scannán seo a bheith "suntasach go cultúrtha, go stairiúil nó go haeistéiticiúil" agus roghnaíodh é le bheith caomhnaithe i gClárlann Scannán Náisiúnta na Stát Aontaithe.

## Naisc sheachtracha

* Sonraí ''The Great Dictator'' ag IMDB
* Físeán agus script na hóráide clúití deiridh sa scannán

Catagóir:Scannáin Béarla
Catagóir:Scannáin Mheiriceánacha
Catagóir:Scannáin 1940
Catagóir:Scannáin Charlie Chaplin
World Wide Web Consortium

Is é **Feadhnacht an Ghréasáin Dhomhanda** (nó **W3C** - *World Wide Web Consortium* as Béarla) an príomh-eagraíocht caighdeán idirnáisiúnta don Ghréasán Domhanda. Bhunaigh Tim Berners-Lee an eagraíocht sa bhliain 1994 ag an Massachusetts Institute of Technology le haghaidh caighdeáin a chruthú don gréasán.
clé|mion|Lógó
clé|mion|Tim Berners-Lee, 2009
Eagraítear é mar fheadhnacht agus íocann na baill as foireann lánaimseartha a bhíonn ag comhoibriú ann ag forbairt caighdeán don Gréasán Domhanda. I mí na Nollag 2006 bhí 429 ball ag an W3C agus bhí sé oscailte d'eagraíochtaí eile. 

Bhí Tim Berners-Lee, "athair" an Ghréasáin Dhomhanda agus príomhúdar na sonraíochtaí URL, HTTP agus HTML, i gceannas ar an bhfeadhnacht go dtí 2008.

## Féach freisin

* Gréasán Domhanda

## Caighdeáin
Caighdeáin W3C/IETF (thar sraith Prótacal Idirlín):&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an W3C

## Tagairtí

Catagóir:Caighdeáin
Catagóir:Gréasán Domhanda
Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Úlla

Baile beag é **Úlla** (Béarla: *Oola*) atá i gContae Luimnigh i lár iarthar na hÉireann. Tá sé gar do chathair Luimnigh i gCúige na Mumhan, Poblacht na hÉireann.
 
Ar phríomhbhóthar an N24 idir Luimneach agus Port Láirge atá an baile agus tá Tiobraid Árann 12 km soir ó dheas uaidh.

Ar an mbaile beag féin tá teach pobail (Eaglais Mhuire gan Smál), stáisiún peitril, siopa ginearálta a osclaíonn go dtí go mbíonn sé déanach, péire tithe tábhairne, páirc imeartha, oifig an phoist, comhar creidmheasa, halla pobail, agus díoltóir bláthanna ina measc. 

## Stair
Níl ballóga Chaisleán Úlla i bhfad ón mbaile beag. Fuarthas beanna an fhia mhóir anseo sa mbliain 1825 agus bhí caoi mhaith orthu. Sa mbliain 1828 thángthas ar thrumpa práis agus ar shleá agus ar reanna saighde cré-umhaí. Tugadh na rudaí seo d’iarsmalann Choláiste na Tríonóide i mBaile Átha Cliath.

## Iompar
Cé nach mbíonn seirbhís traenach chuig an mbaile níos mó, tá mórstáisiún Gabhal Luimnigh in aice láimhe. Cónaí ar thart ar 500 duine in Úlla faoi láthair.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Luimnigh
Buzz Aldrin

Is iarspásaire Meiriceánach é **Buzz Aldrin** (a rugadh in Glen Ridge, New Jersey  ar an 5 Eanáir 1930 mar **Edwin Eugene Aldrin, Jr.**), an dara duine riamh a shiúil ar dhromchla na Gealaí.  
clé|mion

### Misean spáis
clé|mion|in Phoenix, Arizona, 2016
Ar 16 Iúil 1969, chuir Aldrin  tús lena thuras chun na gealaí nuair a d’fhág sé an Kennedy Space Centre in Florida san Apollo 11. 

Thuirling sé i Muir na Sáimhe ar an 20 Iúil, 1969. In éineacht lena chomhspásaire, Neil Armstrong, chaith Aldrin dhá uair an chloig go leith ar dhromchla na Gealaí ag déanamh taiscéalaíochta.  D'fhág siad teachtaireacht as Gaeilge ar an ngealach ː‘Go ndeonaí Dia go dtabharfaidh an mheabhair agus an misneach a chuir ar chumas an duine cos a leagan ar an ngealach go mbeidh ar a chumas chomh maith síocháin agus sonas a chur in áirithe ar an talamh seo agus teacht slán ó chontúirt a léirscriosta fhéin.’D'fhan an tríú spásaire, Michael Collins ag fithisiú na Gealaí sa Mhodúl Ceannasaíochta le linn chuairt na beirte eile ar ár satailít.

### Pearsanta
Phós Aldrin den cheathrú huair ar 20 Eanáir 2023, agus in aois 93 dó. Phós sé Anka V. Faur (63) i Los Angeles. 

## Féach freisin

* Apollo 11

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Spásairí Meiriceánacha
Catagóir:Clár Apollo
Foireann drumaí

250px|clé|mion|Na drumaí atá le fáil i bhfoireann drumaí, de ghnáth: 1 dord-druma, 2 tam urláir, 3 sreangdhruma, 4 tam tam, 5 ciombal ard-hata, 6 ciombal creatháin, ciombal plimpe
Cnaguirlis é **foireann drumaí**, atá comhdhéanta de dhrumaí, ciombail agus uaireanta cnaguirlisí eile (mar shampla clog bó, bloc adhmaid, clingíní, tambóirín, gangdhruma agus araile), atá eagraithe in aice le chéile do dhrumadóir amháin ina aonar. Buailtear iad le bata druma, nó scuaba agus mailléid chomh maith. I gcás an dord-druma agus an ard-hata, buailtear iad le troitheáin. 

Is féidir na drumaí agus na ciombail éagsúla a chur le chéile in aon fhormáid, agus breathnaíonn sé ar an saghas ceoil atá i gceist. Mar shampla, i rac-cheol is iad an sreangdhruma agus an dord-druma a úsáidtear chun an buille a chruthú, ach i snagcheol cuirtear an bhéim ar an ard-hata agus an ciombal creatháin.

## Comhbhaill coitianta
* ciombail: ciombal creatháin, ciombal plimpe, ciombal crochta, ciombal ard-hata (nó ciombal troitheáin)
* dord-druma (nó druma mór)
* tam urláir 
* tam tam
* sreangdhruma

## Trealamh eile
Gléas eile a úsáidtear uaireanta ná méadranóm, meaisín a chruthaíonn fuaim ar gach buille. Leis an méadranóm, bíonn an drumadóir in ann an buille a choimeád i gceart. Ceapann drumadóirí eile go bhfuil an méadranóm ró-chruinn, agus dá thoradh sin beagáinín mí-nádúrtha.

## Tagairtí

Catagóir:Drumaí
CLG Sean-Chríostaithe

Is club Cumann Lúthchleas Gael i gContae Luimnigh é **CLG Sean-Chríostaithe**.

## Suíomh
Tá an club bunaithe i bparóiste Banríona na Síochána ar an dtaobh theas de Chathair Luimnigh. Tagann formhór dá imreoirí as eastáit ar nós Baile Shinéid, Páirc Uí Chinnéide agus An Ráth Bhán ina bparóiste féin, as Cnoc Theas i bparóiste Na Clainne Naofa, as Baile na Cora agus Bóthar de hÍde i bparóiste Bantiarna Lourdes agus as ceannntair eile ar thaobh theas na cathrach.

## Cluichí
Iomáint amháin a imrítear sa chlub agus tá sé nasctha le Gaeil Baile na Cora i gcomhair na peile.

## Stair
Ní raibh aon pharóiste Banríona na Síochána ann roimh An Dara Cogadh Domhanda agus ba cheantar tuaithe é ag an am sin ina raibh traidisiún mór na hiomána. Ar dtús, d'imir muintir na háite le Saor Theas nó le clubanna móra na cathrach ar nós Éire Óg, Na Trádálaithe agus Clochán.

Bunaíodh Sean-Chríostaithe sa bhliain 1962 chun freastal ar iar-dhaltaí Scoil na mBráthar Sráid Seasnáin a bhí i measc na meánscoileanna ba láidre in Éirinn san iomáint ag an am. Bhuadar ar Chlocán i gcluiche ceannais Craobh Peile Sinsear Chontae Luimnigh na bliana céanna ach ba san iomáint a raibh príomh-bhéim an chlub. D’imríodar sa ghrád sinsear suas go dtí lár blianta na 1970í nuair chuaigh an club i léig mar ná raibh an oiread sin iománaithe ag teacht chucu ó Scoil na mBráthar.

Ionas go mbeadh imreoirí óga in ann teacht chucu, chuireadar fúthu i bparóiste Banríona na Síochána agus thángadar le chéile le club na n-óg Cnoc Theas. D’imríodar faoin teideal *Sean-Chríostaithe/Cnoc Theas* i gcomórtaisí na n-óg le linn blianta tosaigh na 1980í agus shroicheadar cluiche ceannais Craobh Iomána Mionúir an Chontae na bliana 1984. Sna blianta ina dhiaidh sin, d’éiríodar as an bpeil ar fad nuair a nascaíodar le Gaeil Baile na Cora agus d'imir fórine óga an dá chlub faoin ainm *Baile Na Cora* san iomáint agus sa pheil le linn blianta na 1990í.

Bhuaigh Sean-Chríostaithe Craobh Iomána Idirmheánach an chontae sa bhliain 1992 ach ní raibh scuad domhain go leor acu riamh chun feachtas éifeachtach a dhéanamh ar Chraobh Sinsear an Chontae agus bhíodar ag troid i gcoinne an ísliú i gcónaí. Thiteadar síos go dtí an grád idirmheánach sa bhliain 1999 agus bhíodar ag imirt iomáint sóisear A faoin mbliain 2007.

## Páirc Imeartha
Tá Sean-Chríostaithe ag imirt sa Ráth Bán óna mbunú. I ndiaidh dóibh an suíomh a cheannach ó Chomhairle na Cathrach, tá siad tar éis dhá pháirc imeartha a chur síos agus clubtheach a thógáil le linn blianta na 2000í.

## Imreoirí Cáiliúla
I measc imreoirí cáiliúla an chlub, tá Beircheart Ó hArtagáin (*Bernie Hartigan*) a bhuaigh bonn Craobh Iomána Sinsear na hÉireann sa bhliain 1973, agus Gearóid Ó hÉigeartaigh (*Ger Hegarty*) a d'imir ar fhoireann Luimnigh i gcluiche ceannais na bliana 1994.

## Naisc sheachtracha
* Limerick GAA (Béarla) 
* Our Lady Queen of Peace Parish (Béarla)
* Holy Family Parish (Béarla)
* Altanna nuachtáin a fhoilsíodh faoi stair CLG i gContae Luimnigh (Béarla)

## Tagairtí

* *“One Hundred Years of Glory: A History of Limerick GAA”*, Ó Ceallaigh, Séamus & Murphy, Seán, 1984, (Béarla).

Sean Chriostaithe
Sean Chriostaithe
Kevin Rudd

B'é **Kevin Michael Rudd** Príomh-Aire na hAstráile ó 3 Nollaig 2007 go 24 Meitheamh 2010 agus arís ó 27 Meitheamh 2013 go 18 Meán Fómhair 2013. 

B'eisean an 26ú príomh-aire ar an Astráil sa bhliain 2007 agus é ag teacht i gcomharbas ar John Howard. Tháinig Julia Gillard in oifig mar phríomh-aire sa bhliain 2010, ach fuair Rudd an oifig den dara huair ar 27 Meitheamh 2013. D'éirigh sé as an bpost ar 18 Meán Fómhair 2013.

Ar an 12 Feabhra 2008, mhol Kevin Rudd rún, inar ghabh sé leithscéal oifigiúil le Bundúchasaigh na hAstráile.
 
## Luathsahol
Rugadh Kevin Rudd ar an 21 Meán Fómhair, 1957.  Rinne a chuid ollscolaíochta ag an Australian National University in Canberra. Bhain sé céim bhaitsiléarachta amach i Léinn Áiseach. Tá Sínis líofa aige.

D'éirigh Rudd ina fheisire i dTeach Ionadaithe na hAstráile do thoghcheantar Griffith, Queensland sa bhliain 1998.

Rudd, Kevin
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile
Cleveland

Is an dara cathair is mó daonra i gContae Cuyahoga, Ohio, Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Cleveland**. Tá sé suite in oirthuaisceart na stáit, ar taobh theas Loch Erie. 

Tá níos mó ná 2.2 milliún duine ina gcónaí i mórcheantar Chleveland.

Bunaíodh sa bhliain 1796 é. Ainmníodh an chathair i gcuimhne ar *[[Moses Cleaveland]]*, príomh-suirbhéir. 

D'fhás tionscal déantúsaíochta mar gheall ar iompar áitiúil d'iarnród agus d'uiscebhealach intíre. Chuir Minnesota amhiarann trí Na Locha Móra. Tháinig gual aneas. 

## Comhchathracha

* 25px Acaill, Éire
* 25px Alexandria, An Éigipt
* 25px Bahir Dar, An Aetóip
* 25px Bangalor, An India
* 25px Beit She'an, Iosrael
* 25px Braşov, An Rómáin
* 25px Bratislava, An tSlóvaic
* 25px Cleveland, Sasana
* 25px Conakry, An Ghuine
* 25px Fier, An Albáin
* 25px Gdańsk, An Pholainn
* 25px Guadalajara, Meicsiceo
* 25px Ibadan, An Nigéir
* 25px Klaipėda, An Liotuáin
* 25px Lima, Peiriú
* 25px Ljubljana, An tSlóivéin
* 25px Miskolc, An Ungáir
* 25px Nettuno, An Iodáil
* 25px Vicenza, An Iodáil
* 25px Rouen, An Fhrainc
* 25px Segundo Montes, Morazán, An tSalvadóir
* 25px Taipei, An Téaváin
* 25px Volgograd, An Rúis

mion|clé|Bratach
mion|clé|Cleveland

## Tagairtí

Catagóir:Ohio
Catagóir:Cathracha in Ohio
Catagóir:Lárionaid daonra in Ohio
Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá
Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe
Compás

thumb|280px|Compás
Is éard is **compás** nó **compás mairnéalaigh** ann ná gléas a úsáidtear leis na ceithre hairde a aithint thar a chéile agus leis an treoir cheart a aimsiú. Tá snáthaid mhaighnéadach ann agus í á casadh de réir mar a luíonn línte an réimse mhaighnéadaigh timpeall an Domhain. Taobh thiar den tsnáthaid, tá aghaidh an chompáis, agus airde an chompáis péinteáilte nó priontáilte uirthi i bhfoirm a chuirfeadh bláth i gcuimhne duit, agus a dtugtar rós an chompáis uirthi. Nuair a luíonn leath thuaidh na snáthaide le tuaisceart an róis, is féidir na hairde eile a aithint ar an rós.

## Airde an Chompáis as Gaeilge

Is iad an tuaisceart, an deisceart, an t-iarthar agus an t-oirthear príomhairde an chompáis, ach aithnítear airde eile eatarthu. Is iad airde an chompáis as Gaeilge ná:
thumb|280px|Airde an Chompáis
* ó thuaidh
* ó thuaidh lámh soir
* ó thuaidh soir ó thuaidh
* soir ó thuaidh lámh ó thuaidh
* soir ó thuaidh
* soir ó thuaidh lámh soir
* soir soir ó thuaidh
* soir lámh ó thuaidh
* soir
* soir lámh ó dheas
* soir soir ó dheas
* soir ó dheas lámh soir
* soir ó dheas
* soir ó dheas lámh ó dheas
* ó dheas soir ó dheas
* ó dheas lámh soir
* ó dheas
* ó dheas lámh siar
* ó dheas siar ó dheas
* siar ó dheas lámh ó dheas
* siar ó dheas
* siar ó dheas lámh siar
* siar siar ó dheas
* siar lámh ó dheas
* siar
* siar lámh ó thuaidh
* siar siar ó thuaidh
* siar ó thuaidh lámh siar
* siar ó thuaidh
* siar ó thuaidh lámh ó thuaidh
* ó thuaidh siar ó thuaidh
* ó thuaidh lámh siar
* ó thuaidh.

In áiteanna, go háirithe i nGaeilge na Mumhan, is féidir "pointe" a chloisteáil in áit "lámh". Seasann an dá fhocal seo do *by* an Bhéarla (siar ó thuaidh lámh thiar = *nortwest by west*).

Na hairde a thugtar thuas, tugtar san fhoirm iad a bheadh á húsáid ar bhord an bháid atá ag dul i dtreo áirithe. An breathnóir a d'fheicfeadh an bád chuige ó threo áirithe, bheadh córas eile in úsáid aige as Gaeilge. An bád atá ag seoladh **ó thuaidh** - i dtreo an tuaiscirt - is féidir linn a rá freisin go bhfuil sí ag seoladh **aneas** - ó threo an deiscirt. Cosúil leis sin, deirtear go bhfuil an bád atá ag teacht ó threo an iarthair, go bhfuil sí ag teacht **aniar**, an bád atá ag teacht ó threo an oirthir go bhfuil sí ag teacht **anoir**, agus an bád atá ag teacht ó threo an tuaiscirt go bhfuil sí ag teacht **aduaidh**.

Catagóir:Loingseoireacht
Boards.ie

Is suíomh idirlín díospóireachta Éireannach é **Boards.ie**, a bhfuil breis is 115,000 cuntas cláraithe, 600,000 snáithe agus breis is 7 milliún teachtaireacht ann. Tá sé ar na cinn is mó in Éirinn. Déantar plé ar an iliomad ábhar ann agus an plé sin bunaithe i gcomhthéacs Éireannach, cé go bhfuil daoine ann ar fud an domhain atá ina mball den suíomh. Comhshuímh leis iad boards.jp, boards.co.nz agus boards.us.

## Stair

I bhFeabhra 1998, bhunaigh an Dr. John "Cloud" Breslin agus Tom "DeVore" Murphy fóram amháin le cur ar chumas úsáideoirí an chluiche ríomhaire Quake in Éirinn, a bheith á phlé. Cuireadh fóraim eile leis de réir a chéile agus seoladh boards.ie sa bhliain 2000. Bhí gá le comhlacht Éireannach darb ainm *Boards* a bhunú chun an fearann Éireannach .ie a fháil ag an am sin. Cláraíodh é mar Boards.ie Limited, leis an oifig um Chlárú Cuideachtaí i mBaile Átha Cliath. Bhuaigh an suíomh gradam Golden Spider agus Zeddy sa bhliain 2001. 

## Struchtúr

Tá an suíomh faoi úinéireacht cúigir, darb ainm riarthóirí. Déanann na riarthóir smacht riartha agus eagarthóireachta an tsuímh a tharmligean chuig na céadta modhnóir neamhíoctha. Tá sé de chumhacht ag na modhnóirí seo teachtaireachtaí na mball a athrú agus a ghlanadh chomh maith le cosc a chur ar bhaill nach leanann na rialacha. 

Tá beagnach míle fóram ann, idir phoiblí agus phríobháideach. Is féidir le ball ar bith fóram nua a mholadh, ach is gá dó/di go leor tacaíochta a fháil ó bhaill eile. 

Tá sé saor in aisce le bheith i do bhall. Tá fiú réimse sóisialta leis an suíomh anois, agus imeachtaí sóisialta á n-eagrú ag na baill éagsúla le bualadh le chéile go pearsanta. 

## Conspóid

Bhagair MCD cás dlí ar an suíomh sa bhliain 2006, mar gheall ar an tuairisciú diúltach a bhí ar siúl ar an suíomh i leith reáchtáil na féile ceoil Oxegen, a bhíonn ar siúl acu go bliantúil. Ba ghá srian a chur ar an bplé a bhí ar siúl faoin bhféile seo ar an suíomh dá bharr. 

## Fóraim Ghaelacha

Tá cúpla fóram ann don Ghaeilge, mar atá, an Fóram 'Gaeilge (Irish)' atá ina fhóram dátheangach ar chúrsaí Gaeilge agus 'Teach na nGealt', atá ina fhóram lán-Ghaelach le haghaidh plé ar ábhar ar bith.

## Gradaim

* Golden Spider
* Net Visionary
* Zenny

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh Boards.ie féin
* Agallamh as Béarla le duine de bhunaitheoirí an tsuímh, Tom Murphy 
* Ceisteanna Coitianta faoi Boards.ie
Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta
Scoil na Mainistreach i dTiobraid Árann

Bhunaigh Éamann Iognáid Rís **Scoil na Mainistreach i dTiobraid Árann** sa bhliain 1955 (Béarla: *The Abbey School CBS*). Is é Rís a bhunaigh na Bráithre Críostaí freisin. Scoil do bhuachaillí amháin atá ann agus tá timpeall is 400 mac léinn sa scoil. 

Tá ceithre pháirc ag an scoil. Tá halla spórt agus tá ceithre bhord leadóige ann. Tá seomra bia sa scoil agus siopa beag. Tá siopa mór in aice an scoil agus téann na daltaí go dtí an siopa chun lón agus milséain a cheannach. Taobh thiar den scoil tá trí chúirt cispheile. Tá páirc imeartha sacair ann chomh maith.

Catagóir:Contae Thiobraid Árann
Joachim Lelewel

Staraí náisiúnaíoch Polannach ab ea **Joachim Lelewel** (rugadh é i Vársá ar an 22 Márta 1786 agus fuair sé bás i bPáras ar an 29 Bealtaine 1861), agus dlúthbhaint aige le gluaiseacht an Rómánsachais sa Pholainn. Scríobh sé lear mór leabhar staire, go háirithe faoi stair na Polainne.
clé|mion|227x227px

## Saol

Cé gur náisiúnaí Polannach a bhí ann, ba Ghearmánaigh Phrúiseacha a shinsir, agus an sloinne sin féin *Lelewel* bunaithe ar *von Löwensprung*. B'í máthair mhór an staraí, Konstanze von Löwensprung *née* Jauch, a d'athraigh an sloinne ó Löwensprung go Lelewel.
clé|mion|224x224px
Fuair Lelewel a chuid oideachais in Ollscoil Vilnias, a bhí ina lárionad tábhachtach ag na náisiúnaithe Polannacha san am. B'ansin a thosaigh sé ag léachtóireacht nuair a bhí a chéim bainte amach aige. 

Chaith Lelewel trí bliana i Vársá (1818-1821), áit a raibh sé ina bhall de Chumann Chairde an Léinn (*Towarzystwo Przyjaciół Nauk*, TPN). 

Sa bhliain 1824, bhain na Rúisigh a oifig de, ó bhí siad den tuairim go raibh sé ina réabhlóidí dainséarach. D'fhill sé go Vársá, áit ar toghadh ina Fheisire é sa bhliain 1829. 

Bhí Lelewel páirteach in Éirí Amach na Samhna sa bhliain 1830, agus nuair a chloígh na Rúisigh an cheannairc, chuaigh sé ar deoraíocht go dtí an Fhrainc. Sa bhliain 1833, chuir na húdaráis Fhrancacha d'fhiachaibh air glanadh leis as an tír, agus ansin, shocraigh sé síos sa Bhruiséil. B'ansin a chaith sé an chuid eile dá shaol, cé gur éag sé i bPáras.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Polainne
Catagóir:Polaiteoirí na Polainne
Catagóir:Scríbhneoirí Polannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1786
Catagóir:Básanna i 1861
An Laitvis

Is teanga Ind-Eorpachí **an Laitvis** a labhraítear sa Laitvia le breis is dhá mhilliún cainteoirí. Tá 1.3 mhilliún cainteoirí dúchasacha sa Laitvia agus níos mó ná 100,00 thar lear, go hairithe sa Ríocht Aontaithe, in Éirinn, i Stáit Aontaithe Mheiriceá agus i gCeannada. Mar theanga Bhailtic, tá dlúthghaol ag an Laitvis leis an Líotuáinis. 

Le déanaí, tá an teanga ag méadú agus an Rúisis ag laghdú ag an am céanna sa Laitvia.

## Nathanna Laitvise
*Laipni lūdzam - Fáilte*

*Sveiki - Dia duit*

*Kā jums klājas? - Conas atá tú?*

*Labrīt - Maidin mhaith*

*Labvakar - Trathnóna maith agat*

*Ar labunakti - Oíche mhaith*

*Liels paldies - Go raibh maith agat*

*Kur ir tualete? - Cá bhfuil an leithreas?*

*Priekā! - Sláinte!*

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na hEorpa
Catagóir:An Laitvia
Ródaire

thumb|150px|ródaire croí
right|thumb|150px|Sampla den chineál ródaire a úsáidtear i dtithe agus in oifigí le líonra logánta a cheangal leis an Idirlíon
Is gléas crua-earraí ríomhaireachta é **ródaire** a threoraíonn paicéid idir líonraí ríomhaireachta - focal eile ar an treorú seo ná ródú. Tá an-chuid ródairí éagsúla i bhfeidhm ar líonraí an domhain, cuid acu ag ródú an-chuid trácht ar líonraí móra teileachumarsáide, cuid acu ag ródú paiceád ó ríomhairí pearsanta ar líonraí pearsanta i dtithe amach ar an Idirlíon.

## Geata ródairí
Is minic a aimsítear ródairí beaga i dtithe agus in oifigí agus iad ag ródú paicéad ón líonra logánta san fhoirgneamh go dtí an líonra fairsing (an t-Idirlíon). Tugtar ***geata ródairí*** ar ródairí den chineál seo. Úsáideann siad aistriú seoltaí líonra (*NAT* i mBéarla) le ligint do na ríomhairí ar fad ar an líonra an seoladh IP agus an ceangal Idirlín céanna a roinnt. Suíonn an geata seo idir an móideim leathanbhanda agus an líonra logánta nó amanna, bíonn an móideim mar chuid den ródaire.

Catagóir:Líonraí ríomhaireachta
H. G. Wells

clé|mion|roimh 1922
Scríbhneoir Sasanach ab ea **Herbert George Wells** (21 Meán Fómhair 1866 - 13 Lúnasa 1946) a bhí ina cheannródaí sa bhficsean eolaíochta. Is clasaiceach a leabhar *War of the Worlds,* nó *"[[Cogadh na Reann]]"*.  

## Ficsean Eolaíochta
clé|mion|339x339px|roimh 1923
Is minic a chuirtear i gcomparáid le Jules Verne é. Bhí Wells an chéad scríbhneoir a bhain úsáid as móitíf áirithe ina chuid scríbhneoireachta sular éirigh an nós sin coitianta san fhicsean eolaíochta. Má fheictear dúinn inniu go bhfuil blas an *chliché* ar a lán dár scríobh sé, is éard is cúis leis ná nach raibh na clichéanna féin ina gclichéanna go fóill nuair a chéadcheap sé iad. 

Is iad na luathshaothair fhicsin eolaíochta is mó a léitear inniu, cosúil le *The Time Machine*, *The Invisible Man*, *The First Men on the Moon* agus *The War of the Worlds*. 

Tá leagan Gaeilge den *[[War of the Worlds]]* ann, mar atá, *Cogadh na Reann* (agus cóip de ar fáil i Leabharlann na gCeithre Máistrí i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe).
mion|ag imirt cluichí cogaíochta, Illustrated London News (25 Eanáir 1913)

## Polaitíocht
Cé gur mar scríbhneoir ficsin eolaíochta is mó a aithnítear inniu é, scríobh Wells a lán eile, go háirithe leabhair pholaitiúla. Sóisialaí a bhí ann riamh, agus nuair a chuaigh sé anonn in aois, d'éirigh a chuid leabhar níos polaitiúla agus níos teagascúla - agus, mar sin, níos doléite. 

## Gaeilge
Rinne Leon Ó Broin aistriúchán sna 1930idí  ach a d'fhoilsigh Evertype roinnt blianta ó shin in eagrán faoi eagar ag Aibhistín Ó Duibh. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1866
Catagóir:Básanna i 1946
Catagóir:Ficsean eolaíochta
Catagóir:Fir
Catagóir:Gearrscéalaithe
Catagóir:Maisitheoirí
Catagóir:Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)
Catagóir:Ré Victeoiriach
Catagóir:Sóisialaithe
Catagóir:Staraithe
Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha
Coláiste Mhuire, An Chabrach

Is meánscoil lán-Ghaelach de chuid na mBráithre Críostaí é **Coláiste Mhuire** (tá bunscoil ann freisin, Gaelscoil Choláiste Mhuire). Tá an meánscoil  suite ar Bhóthar Ráth Tó sa Chabrach i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath, cé go mbíodh sé lonnaithe ag Cearnóg Pharnell ar feadh na mblianta fada suas go dtí 2003. Tá an bunscoil fós suite i gCearnóg Pharnell.

Is é mana na scoile ná *Pro Deo Pro Patria* (Ar son Dé, ar son na Tíre).

## Stair

Bunaíodh an scoil ar dtús sa bhliain 1931 in Uimhir 6 Sráid Fhearchair, ar an taobh theas den chathair. Ba é an Br. M.R. Ó Tatháin an chéad phríomhoide ag an scoil nua. Ocht nduine dhéag de bhuachaillí a bhí i láthair ar an gcéad lá. 

Bogadh é go 25 Cearnóg Pharnell ar an taobh thuaidh sa bhliain 1933. D'fhán an Coláiste ag an ionad sin ar feadh seachtó bliain.

### Imeacht na mBráithre
D'fhág na Bráithre deireanacha an coláiste sa bhliain 1993. Tá siad ina n-iontaobhaithe ag an scoil go fóill ach níl aon duine acu fágtha san fhoireann teagaisc.

### Imeacht ó Chearnóg Pharnell
Ba ghá don choláiste an t-áitreabh ag cearnóg Pharnell a fhágáil sa bhliain 2003, mar gheall ar an droch-chaoi a bhí ar an bhfoirgneamh. Tugadh cóiríocht shealadach dó ar bhóthar Ráth Tó ina dhiaidh sin. Ní léir cén todhchaí atá i ndán don scoil amach anseo. 

## Príomhoidí

* An Br. M.R. Ó Tatháin (1931-1943)
* An Br. U.G. Ó Coileáin (1943-1949)
* An Br. S.A. Ó Laoi (1949-1955)
* An Br. P.B. Ó Gairbheith (1955-1961)
* An Br. S.A. Ó Dónaill (1961-1967)
* An Br. L.P. Ó Caithnia (1967-1970)
* An Br. A.P. Caomhánach (1970-1973)
* An Br. M.F. Ó Donnchú (1973-1975)
* An Br. An Br. D.P. Ó Fearghail (1975-1979)
* An Br. S.C. Ó hAmaill (1979-1980)
* An Br. P.U. Ó Néill (1980-

#### 2020idí

* Oisin Mac Eoin

## Iardhaltaí Cáiliúla

* Ailéin de Diúc, Aire Rialtais agus Ceannaire FG ó 1987-1990.
* Brian Farrell, Iriseoir agus Láithreoir Teilifíse ar Chúrsaí Reatha.
* Cathal Mac Coille, iriseoir
* Des Cahill, iriseoir
* P.J. Mara

## Féach freisin

* Gaelscoil Choláiste Mhuire, Baile Átha Cliath

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin na scoile  Bóthar Ráth Tó Baile Átha Cliath 7. D07 C97. Teil: 01-8688996. www.colaistemhuire.ie. Ríomhphost: runai@colaistemhuire.ie.
* Seansuíomh Gréasáin na Scoile (sa bhliain 2007)
* Óráid leis an Aire Oideachais, Noel Dempsey, ag oscailt oifigiúil chóiríocht nua an choláiste sa bhliain 2003
Catagóir:Meánscoileanna na mBráithre Críostaí in Éirinn
Catagóir:Gaelcholáistí
Almazán

Bardasacht i gcúige Soria, Castilla y León, sa Spáinn is ea **Almazán**. Tá timpeall ar 5,755 duine ina gcónaí ann.

## Tagairtí
Amfaibiach

Is ainmhithe veirteabracha iad na **hamfaibiaigh** (ón nGréigis *αμφις* "dhá" and *βιος* "saol"), le raon mór tréithe is stíleanna beatha, de ghnáth le 4 chos, craiceann faireogach, gan lanna ná aon fhiafhás eile. Maireann na larbhaí san uisce, agus análaíonn trí gheolbhaigh sheachtracha chleiteacha. Téann sé trí chlaochlú le linn a fháis nuair a chrapann is a imíonn na geolbhaigh. Análaíonn an t-ainmhí fásta le scamhóga, agus i méid áirithe tríd an gcraiceann. 3 phriomhrang díobh ann: salamandair is eirc, froig is buafa, agus caochailigh gan chosa. Tá tuairim agus 6,200 speiceas d'amfaibiaigh a mhaireann.

## Liosta speiceas comónta

## Tagairtí

Catagóir:Amfaibiaigh
An Mhordóiv

Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **an Mhordóiv**.

## Tíreolaíocht
* *Achar*: 26,200 km²
* *Teorainneacha*:
** *Teorainneacha inmheánacha*:Cúige Nizhny Novgorod (*Thuas*), An tSuvais (*Thoir*), Cúige Ulyanovsk (*Thoir*), Cúige Penza (*Theas*), Cúige Ryazan (*Thiar*)
* *An ball is airde sa Phoblacht*: 324 m (*áit gan ainm atá suite ar chrosbhóthar idir* Bolshoy Maresev, Mokshaley, Pyaigiley *agus* Picheury)
### Crios Ama
left|75px Tá an Mhordóiv suite i gcrios ama Moscó (MSK/MSD).


### Aibhneacha
Tá níos mó ná 114 abhainn sa Mhordóiv. Seo iad na príomhaibhneacha a leanas:
* Abhainn Alatyr
* Abhainn Issa
* Abhainn Mhoicse
* Abhainn Satis
* Abhainn Sivin
* Abhainn Suva
* Abhainn Vad

### Lochanna
Tá timpeall cúig chéad loch sa phoblacht.

thumb|An Mhordóiv
### Acmhainní nádúrtha
Tá móin, uisce mianraí agus acmhainní eile le fáil sa Mhordóiv.
### Aeráid
* *Meánteocht i Mí Eanáir*: −11&nbsp;°C
* *Meánteocht i Mí Iúil*: +19&nbsp;°C
* *Meán-bháisteach*: ~500 mm
## Na hAonaid Riaracháin
Tá Poblacht na Moldóive roinnte ina 22 réigiún. *Féach [[Aonaid Riaracháin na Moldóive]]*.

## Pobal
* **Daonra**: 888,766 (2002)
** *sna cathracha*: 531,478 (59.8%)
** *faoin tuath*: 357,288 (40.2%)
** *Fir*: 408,556 (46.0%)
** *Mná*: 480,210 (54.0%)
* **Meánaois**: 38.7 bliain
** *sna cathracha*: 36.8 bliain
** *faoin tuath*: 41.3 bliain
** *Fir*: 35.9 bliain
** *Mná*: 41.2 bliain
* **Buntoisí** (2005)
** *Breitheanna*: 7,394 (ráta beireatais 8.6)
** *Básanna*: 14,823 (ráta báis 17.2)
* **Dreamanna eitneacha**

Ainm Rúiseach is ea "na Mordóvaigh" agus é ag tagairt do dhá dhream eitneacha éagsúla, mar atá, na hÉarsaigh agus na Moicsigh. Dá réir sin, tá dhá theanga ag na Mordóvaigh, an Éarsais agus an Mhoicsis, agus níl siad intuigthe go rómhaith ag cainteoirí a chéile. Tá gaol sách dlúth acu le chéile, áfach, agus is minic a ghlactar leis gur canúintí iad agus gur chóir iad a nascadh dá chéile mar aon teanga amháin, an Mhordóivis.

De réir dhaonáireamh na Rúise sa bhliain 2002, is Rúisigh iad an chuid is mó den daonra (60.8%). Mordóvaigh iad 31.9% den daonra. An chuid eile de mhuintir na poblachta, is Tataraigh agus Úcránaigh iad.

## Oideachas
Is iad na scoileanna ardoideachais is tábhachtaí sa phoblacht ná Ollscoil Stáit na Mordóive agus Institiúid Oideolaíochta Stáit na Moldóive i Saransk.


Mhordóiv, An
Máthairchlár

Is éard is **máthairchlár** ann ná an príomhchlár ciorcad as a mbíonn córais chasta leictreonacha (ar nós ríomhaire) comhdhéanta.
## Máthairchlár an Ríomhaire Pearsanta
I ríomhairí pearsanta, bíonn an máthairchlár suite laistigh den bhosca córais. Bíonn roinnt comhpháirteanna suite go fisiceach ar an máthairchlár ar nós an láraonad próiseála (LAP) agus an príomhchuimhne. Bíonn comhpháirteanna eile ceangailte leis an máthairchlár trí shreangáin nó tríd na sliotáin fhorlíontacha atá suite ar an máthairchlár. Déanann gach crua-earra cumarsáid leis an LAP trí busanna atá suite go fisiceach ar an máthairchlár nó atá i bhfoirm sreangáin atá ceangailte leis.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ailtireacht ríomhairí
Ike Turner

Ceoltóir Meiriceánach ab ea **Izear Luster** "**Ike**" **Turner Jr.** (5 Samhain, 1931 – 12 Nollaig, 2007), Ceoltóir Meiriceánach, bandleader, scríbhneoir amhrán, eagraí, scout tallainne, agus léiritheoir ceirníní ab ea é. Ceannródaí luath i gcarraig agus rolla na gcaogaidí, is fearr aithne uirthi as a cuid oibre sna 1960idí agus sna 1970idí lena bhean Tina Turner ag an am sin san Ike & Tina Turner Revue. Chaith sé leathchéad bliain ag seinm gach cineál ceoil, mar shampla na gormacha, ceol soul, rac-cheol agus func.

## Gairm
clé|mion|177x177px|1971
Thosaigh Ike Turner ag seinm pianó agus giotáir agus é ina pháiste, ansin bhunaigh sé grúpa, Kings of Rhythm, mar dhéagóir. Dearbhaítear uaireanta gurb é Turner a thaifead an chéad ceirnín rac-cheoil, leis an rian "Rocket 88" sa bhliain 1951.  

Le linn na 1950idí, d’oibrigh Ike Turner freisin mar scout tallainne agus mar léiritheoir do Sun Records agus Modern Records. Tá go leor ceoltóirí gormacha aimsithe aige mar Howlin ’Wolf agus Bobby“ Blue ”Bland. Sheinn sé an pianó le B.B. King. 

I 1954, bhog sé go East St. Louis, Illinois. Sheinn a bhanna timpeall St. Louis, Missouri agus an ceantar máguaird. I 1957, bhuail sé le Anna Mae Bullock. Thosaigh sí leis an mbanna mar amhránaí. Thug sé an t-ainm stáitse Tin Turner di i 1960. Phós siad i 1962. 

Thuill sé clú agus cáil, in éineacht lena bhean chéile, Tina Turner sna 1960idí nuair a d'éirigh go maith le hamhráin ar nós, "A Fool In Love", "Nutbush City Limits", agus "River Deep Mountain High". Bhuaigh siad Gradam Grammy as an amhrán Proud Mary i 1972. 

D'fhág Tina é sna 1970aidí; chuir andúil i ndrugaí deireadh lena bpósadh.
clé|mion|177x177px|1972
Glacadh é agus Tina Turner istigh sa Rock and Roll Hall of Fame sa bhliain 1991.

D’fhill Ike Turner ar cheol agus d’eisigh sé dhá albam: *Here and Now* (2001) agus Risin' with the Blues (2006). Bhuaigh sé Gradam Grammy don Albam Traidisiúnta is Fearr i 2007.

## Bás
Bhásaigh Ike Turner sa bhaile sa bhliain 2007 i San Marcos, California (in aice le San Diego) in aois seachtó sé mbliana dó. Ródháileog drugaí a mharaigh é. 

## Póstaí agus leanaí
Bhí Ike pósta 14 huaire. Bhí sé pósta den chéad uair ag sé bliana déag d’aois. Tar éis Tina Turner, ba iad Ann Thomas, Jeanette Bazzell Turner, agus Audrey Madison Turner na trí mhná seo caite. 

Bhí seisear leanaí ag Turner: mic Ike Turner Jr a rugadh i 1958 agus Michael Turner a rugadh i 1960 (le Lorraine Taylor), Ronald "Ronnie" Turner a rugadh i 1960 (le Tina Turner), iníonacha Mia Turner a rugadh i 1969 (le Ann Thomas), agus Twanna Melby Turner (le Pat Richard). Ghlac Turner mac Tina, Craig Turner, a rugadh i 1958 (le Raymond Hill).

## Dioscagrafaíocht

* 1962: *Ike & Tina Turner's Kings of Rhythm Dance*
* 1963: *Rocks The Blues*
* 1969: *A Black Man's Soul*
* 1972: *Blues Roots*
* 1973: *Bad Dreams*
* 1980: *The Edge*
* 2001: *Here and Now*
* 2006: *Risin' with the Blues*

## Tagairtí

Turner, Ike
Turner, Ike
Turner, Ike
Turner, Ike
Turner, Ike
Breinigerberg

Sráidbhaile in iarthar na Gearmáine is ea **Breinigerberg**. Tá sé suite i Rhine-Westphalia Thuaidh, 70 km taobh thiar de Cologne agus 15 km taobh thiar de Aachen. Bhí 971 daoine ina gcónaí in Breinigerberg i mbliain 2005 (30/12/2005). 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte sa Ghearmáin
Blag

Is éard is **blag** ann ná dialann phearsanta nó pholaitiúil ina ndáiltear eolas agus ina dtugtar cuireadh do dhaoine eile a mbarúil a nochtadh faoina bhfuil ann. 

Sainmhíniú eile ná dialann idirlín, nó leathanach gréasáin a gcuirtear iontrálacha nua leis i rith an ama, agus na hiontrálacha á gcur ar taispeáint ionas gurb í an iontráil is úire an ceann is airde thuas. 

Tá an focal féin, *blog* as Béarla, bunaithe ar an téarma *weblog* nó *web logbook*, is é sin, logleabhar gréasáin.

## Stair
Is féidir a rá gurbh é an nuachtghrúpa (is éard is nuachtghrúpa ann ná an téarma a thagraíonn do chláracha plé ar an gcóras úd Usenet) "mod.ber" an chéad bhlag a bhí ann riamh. Ba é Brian E. Redman a bhunaigh an nuachtghrúpa seo sa bhliain 1983. Bhí úsáid an fhóraim díospóireachta á baint as cosúil leis na nuachtghrúpaí eile, ach ba nós le Redman achoimrí tráthrialta a thabhairt ar na diospóireachtaí deireanacha agus ar rudaí spéisiúla eile a bhí ar siúl ar an Usenet. Níor mhair "mod.ber" ach ocht mí.

Thosaigh na dialanna Idirlín nó cíona lae lín (focal eile ar dialann isea 'cin lae') ag dul i bhfairsinge timpeall na bliana 1994, ach níor cumadh an téarma sin "blog" ach sa bhliain 1999. Ba é Jorn Barger a cheap an téarma "weblog", agus is éard a bhí i gceist aige ná fíor-logleabhar gréasáin, is é sin, dialann scimeála Idirlín ina dtugadh sé cur síos ar rudaí spéisiúla éagsúla ar tháinig sé trasna orthu ar a chamchuairt ar an nGréasán. Ba é Peter Merholz, áfach, a rinne an athanailis ar an bhfocal "weblog" mar "we blog", agus go gasta ina dhiaidh sin, thosaigh na daoine ag tagairt don "bhlagáil", is é sin, ag baint úsáide as an mbriathar úd *to blog* sa chiall "do logleabhar gréasáin a leasú, ábhar nua a chur leis". Gaelú ar an gcomhfhocal Béarla *web-log*, *blog* – loga nó dialann gréasáin, é *blag*. 

Faoin am sin a chuaigh na blaganna i bhfairsinge, agus bunaíodh láithreáin Ghréasáin a bhí deartha le haghaidh bhlagadóirí, agus iad ag tairiscint uirlisí agus bogearraí le haghaidh blagála. Ba é *Open Diary*, a hosclaíodh i Mí Dheireadh Fómhair 1998 a chruthaigh an chéad phobal gréasáin do scríbhneoirí dialainne ar líne. An bhliain ina dhiaidh sin, bhunaigh Brad Fitzpatrick, ceannródaí blagála, an pobal Gréasáin úd LiveJournal. Ba iad Evan Williams agus Meg Hourihan a chuir tús le Blogger.com sa bhliain chéanna.
## Naisc
* Blaganna as Gaeilge: Tá liosta de na blaganna le fáil anseo

## Féach freisin
* Idirlíon
* Clár fógraí Idirlín

## Tagairtí

Catagóir:Meáin dhigiteacha
Catagóir:Gréasán Domhanda
Catagóir:Iriseoireacht
Catagóir:Neamhfhicsean
Catagóir:Litríocht neamhfhicsin
Eamonn Dunphy

Is pearsa theilifíse agus raidió Éireannach é **Eamon Martin Dunphy** (Gaeilge: *Éamonn Máirtín Ó Donnchaidh*), a saolaíodh i nDroim Conrach i mBaile Átha Cliath ar an 3 Lúnasa, 1945. 

Is iarimreoir sacair é, a d'imir i lár na páirce le Manchester United, York City, Millwall, Charlton Athletic, Reading F.C., Shamrock Rovers agus an fhoireann náisiúnta. 

Duine conspóideach atá ann, a chuir a thuairimí i láthair ar an raidió, agus na cláir sacair ar RTÉ. D'éirigh sé as a phost ag RTÉ sa bhliain 2018 chun dúshláin nua a ghlacadh is cosúil.

B'é Dunphy a chúlscríobh féinbheathaisnéis Roy Keane sa bhliain 2002.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine ón Irish Examiner
Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Láithreoirí RTÉ Raidió 1
Ríge

Is í **Ríge** príomhchathair na Laitvia. Tá sí suite ar chósta na Mara Bailte. Is í an chathair is mó sna Stáit Bhaltacha í le daonra 722,485 aici.

## Tagairtí

Catagóir:An Laitvia
Catagóir:Príomhchathracha na hEorpa
Túva

thumb|250px|right
Poblacht chónaidhme de chuid na Rúise is ea **Túva** nó **Poblacht Thúva** (Rúisis: Республика Тыва, *Respublika Tyva*; Túvais: Тыва Республика, *Tyva Respublika*).

Catagóir:Ballaonaid Chónaidhm na Rúise
Catagóir:Poblachtaí
An Neinéitsis

Teanga Shamódach is ea **an Neinéitsis**. Tá an teanga seo á labhairt ag na Neinéitsigh i dtuaisceart na Rúise. Níl ann ach ceann de na teangacha Samódacha. Tá dhá chanúint ann, mar atá, Neinéitsis an Tundra agus Neinéitsis na Foraoise.

## Sampla
Dearbhú Uile-Choiteann Cearta an Duine, Airteagal a hAon as Neinéitsis:
:***Ет хибяри ненэць соямариянта хуркари правада тнява, ңобой ненэця ниду нись токалба, ңыбтамба илевату тара.***
:*Saolaítear na daoine uile saor agus comhionann ina ndínit agus ina gcearta. Tá bua an réasúin agus an choinsiasa acu agus dlíd iad féin d'iompar de mheon bráithreachais i leith a chéile.*

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha na Rúise
Catagóir:Teangacha Samódacha