Cogadh Iosrael-Gaza

Rinne na míleataigh Palaistíneacha Hamas (agus a chomhghuaillithe) ionsaí mór, gan choinne, ar Iosrael an 7 Deireadh Fómhair 2023, agus maraíodh 1,200. 

Ba é freagra Iosrael ar an uafás sin tabhairt faoi fheachtas míleata in Gaza, feachtas a d’fhág os cionn 67,000 duine marbh agus tubaiste dhaonnúil sa mhullach ar phobal Ghaza.  Mar fhrithbheart, d’fhógair rialtas Iosrael cogadh ar "Hamas", agus léigear iomlán ar Stráice Gaza.  Mhair **Cogadh Iosrael-Gaza** dhá bhliain. Tháinig sos cogaidh i bhfeidhm ar an 10 Deireadh Fómhair 2025.

Ar an 28 Deireadh Fómhair 2023, rinne Iosrael ionradh talún ar Gaza. Ní raibh meas ná aird ag Iosrael ar an mbeatha, agus rinne neamhshuim iomlán den dlí idirnáisiúnta, rud a tharraing conspóid.

Bhí an cinedhíothú déanta ag Iosrael ar Phalaistínigh Gaza idir 20232-2025 cáinte os ard agus go minic ag Rialtas na hÉireann agus timpeall an domhain.

As Eabhrais, tugtar  תגובות בין-לאומיות למלחמת חרבות ברזל ar "**Cogadh Iosrael-Gaza**"  nó  "Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise", agus fonn mallaithe díoltais ar Rialtas Iosrael, rialtas i bhfad amach ar an eite dheis. Rinne na Náisiúin Aontaithe cáineadh géar ar gach taobh.  

clé|mion|Ionsaithe ar 7/8 D.F. (Gaza ar chlé; Iosrael (buí) ar dheis)
clé|mion|Ionsaí a rinne aerfhórsa Iosrael ... anseo scriosadh mosc i Khan Younis

clé|mion|Líon na marbh,  dar leis na figiúirí ó oifigigh sláinte Gaza, meastacháin  i bhfad Éireann níos lú ná an fhírinne, gan na mílte corp folaithe ag an smionagar

## Ionsaí ar Iosrael
Ar an 7 Deireadh Fómhair 2023, cuireadh tús leis an aighneas nuair a chuaigh óglaigh de chuid Hamas  (agus a chomhghuaillithe) trasna na teorainn as Gaza agus rinne ionsaí gan choinne ar Iosrael. Thug lucht Hamas 'Oibríocht Dhíle d'al-Aqsa' (عملية طوفان الأقصى, *ʿamaliyyat ṭūfān al-ʾAqṣā*' in Araibís) air.   

Maítear gur mharaigh Hamas thart ar mhíle dhá chéad duine in Iosrael, páistí agus seandaoine ina measc. Tá fianaise ann a thacaíonn leis an maíomh gurbh iad airm Iosrael féin a mharaigh cuid den líon sin.  

Dúirt 'Fórsaí Cosanta Iosrael' gur mharaigh siad níos mó ná míle cúig chéad de na míleataigh Hamas san ionsaí.

B'é Yahya Sinwar, thar aon duine eile in Hamas, a d'eagraigh an mórionsaí  (bhí  Ismail Haniyeh i mbun Hamas in 2023, agus ceapadh Sinwar ina cheannaire ar Hamas mí Lúnasa 2024 tar éis do na hIosraelaigh Haniyeh a fheallmharú).  

## Ionsaí ar Gaza, 2023
Thosaigh arm Iosrael ag bailiú taobh amuigh d'halla teorann Gaza an 8  Deireadh Fómhair, agus iad ag ullmhú le hionsaí talún a dhéanamh. Ba ea 9 Deireadh Fómhair a thug Aire Cosanta Iosrael Yoav Gallant ordú go ndéanfaí léigear iomlán ar Stráice Gaza. Ghearr siad soláthar bí, uisce, leictreachais, leighis, agus gach ní eile, mar chuid den léigear. 

Bhí na mílte Palaistíneach maraithe taobh istigh de Gaza sna hionsaithe millteacha a rinne fórsaí Iosrael agus eachtraithe eile, mar shampla, pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza agus ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia.

Dúirt na Náisiúin Aontaithe arís is arís go raibh beatha leanaí in Gaza i mbaol de dheasca an díhiodráitithe, srl.

An 27 Deireadh Fómhair , thosaigh ionradh Iosrael ar Gaza i ndáiríre. 

Dar le Roinn Sláinte Gaza, bhí breis agus 30,000 Palaistíneach maraithe idir Deireadh Fómhair - Feabhra 2024. Bhí Stráice Gaza faoi léigear le linn an ama seo agus tharla gorta. 

### Eachtraí in 2023
* Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia, 9 Deireadh Fómhair 2023
* Pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza, 17 Deireadh Fómhair 2023
* Eachtra lámhaigh in Shegaia, 15 Nollaig  2023. Scaoil an IDF marbh triúr gialla ainneoin go raibh brat bán ar iompar acu agus gur ghlaoigh siad amach in Eabhrais.

## 2024
Le linn 2024, bhain Iosrael úsáid as an aerfhórsa chun armlanna Hezbollah a ionsaí go rialta. Thosaigh ionradh na Liobáine i dtús Dheireadh Fómhair. Chuir sé sin go mór leis an teannas sa réigiún. 

Feallmharaíodh Hassan Nasrallah, ceannaire carasmatach de chuid Hezbollah, an 27 Meán Fómhair 2024.

Feallmharaíodh Yahya Sinwar, ceannaire de chuid Hamas, an 17 Deireadh Fómhair 2024. Bhí sé ráite ag Fórsaí "Cosanta" Iosrael go raibh rún diongbháilte acu Sinwar a bhású. Mhaígh Príomhaire Netanyahu,  i bhfianaise mharú cheannaire Hamas, go raibh "deireadh an chogaidh in Gaza ag druidim le hIosrael"  agus "ní féidir a rá go fóill gur deireadh an chogaidh atá ann ach is cinnte gur tús an deiridh atá ann".

Ón 7 Deireadh Fómhair 2023 go dtí mí na Nollag 2024, bhí os cionn 15,000 páiste maraithe in Gaza (líon mór acu sin níos óige ná cúig bliana d’aois) agus 45,000 maraithe in iomlán. Rinne UNICEF cur síos ar Gaza mar ‘reilig’ do na mílte páiste. I gcomparáid, dúirt na Náisiúin Aontaithe mí na Samhna 2023 go bhfuair timpeall 5,400 daoine bás san iomlán i ngach coimhlint eile a bhí idir Iosrael agus Hamas ó bhí 2007 ann (am nuair a tháinig Hamas i gcumhacht in Gaza).

Is minic go mbíonn na hairm atá in úsáid ag Iosrael ag teacht díreach trasna ón Aontas Eorpach, gan trácht ar na Stáit Aontaithe.

### Básanna
Sa gcéad ocht mí den chogadh, Deireadh Fómhair 2023 go dtí Meitheamh 2024, maraíodh tuairim is 64,000 duine in Gaza, dar le taighde foilsithe san iris *The Lancet* ar an 10 Eanáir 2025, agus arís san iris *Nature* ar an 30 Eanáir 2025. Mná, páistí óga agus seanóirí os cionn 65 bliain d'aois ab ea iad 59% díobh siúd a maraíodh. Sa tréimhse céanna, dar leis an figiúirí ó oifigigh sláinte Gaza, ní bhfuair ach 37,000 bás, meastachán  i bhfad Éireann níos lú ná an fhírinne, gan na mílte corp folaithe ag an smionagar.  Scrios buamaí Iosrael formhór na bhfoirgneamh i nGaza.

### Eachtraí in 2024

*Sléacht Al-Rashid,  29 Feabhra  2024
* Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen, 1 Aibreán 2024
* Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín, Aibreán - Bealtaine 2024
* Ionsaí buamála de chuid Iosrael ar ionad tearmainn do theifigh, 27 Bealtaine 2024
* Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza, 6 Meitheamh 2024
* Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024
* Feallmharú Ismail Haniyeh, Iúil 2024
* Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí
* Feallmharú Yahya Sinwar, Deireadh Fómhair 2024
mion|Donald Trump agus Benjamin Netanyahu, Feabhra 2025
mion|Íomhá on scigscannán, "Trump Gaza" a chuir an Teach Ban amach i mí Feabhra 2025,  gníomh gríosaithe.

## 2025
An 15-19 Eanáir 2025, bhí margadh faoi shos cogaidh déanta ag Iosrael agus Hamas. Toradh an margadh seo ar roinnt míonna de chainteanna síochána a raibh Catar agus tíortha eile ina n-eadránaithe orthu. Bhí  an margadh a rinneadh beagnach mar a chéile leis an gceann a bhí ar an mbord ó bhí mí na Bealtaine 2024 ann.  

Mar chuid den mhargadh ceadaíodh isteach in Gaza gach lá trí thrasbhealach teorann Rafah 600 trucail lán cúnaimh agus soláthairtí leighis. Bhí na scáileáin lán le híomhánna de dhaoine ag filleadh ina mílte ar na bailte in Gaza as ar ruaigeadh iad mar gheall ar ghlanadh eitneach Arm Iosrael. An chuid is mó acu ag siúl, ag iompar páistí, tochtanna, pluideanna lena mbeagán sealúchais, agus fiú a gcait.

Aistríodh trúpaí Iosrael, nuair a tháinig an sos cogaidh i bhfeidhm, go dtí an Bruach Thiar agus bhí an foréigean géaraithe go tréan ann. In ainneoin an tsosa comhraic in Gaza, ní raibh aon sos ar an mBruach Thiar. Idir ionsaithe Arm Iosrael ar bhailte agus ar cheantair ann, go háirithe ar bhaile agus campa teifeach Jenin, le hais léigear Údarás na Palaistíne ar an gcampa céanna agus ionsaithe na gcóilíneach ar bhailte Jinasfut agus Funduq, soir ó Qalqilya, lean an cogadh ar aghaidh idir na Palaistínigh agus Iosrael.

An 4 Feabhra, mhol Donald Trump an pobal Palaistíneach a dhíbirt as Gaza go buan, agus. "Riviera an Mheánoirthir"  a dhéanamh de. Mhínigh sé gur chóir do na Palaistínigh imeacht go tíortha eile, amhail an Éigipt agus an Iordáin, rud a diúltaíodh go láidir sna tíortha seo.  Dúirt Trump go dtógfadh Meiriceá smacht ar Gaza agus go gcabhrófaí leis an limistéar le fostaíocht agus tithíocht a chruthú. Ach dhiúltaigh na Palaistínigh agus oifigigh Hamas go léir an plean go géar.  Dúirt an Tánaiste Simon Harris go bhfuil réiteach dhá stáit riachtanach do mhuintir na Palaistíne agus Iosrael. 

I dtús mhí an Mhárta, bhí cosc curtha ag Iosrael ar aon ábhar a thabhairt isteach go Gaza agus tá siad ag neartú ar an bhfeachtas Airm ar Bhruach Thiar na Palaistíne. Bhí an Chéad Chéim 6 seachtainí den sos cogaidh - inar déanadh malartú ar ghialla agus príosúnaigh de chuid na Palaistíne - críochnaithe. Ach in áit tosnú ar an dara céim - mar a bhí socraithe - bheartaigh Iosrael, ar chomhairle Mheiriceá, fad a chur leis an gcéad chuid den phróiseas. Bhí fonn ar Hamas cloí leis an socrú, agus tús a chur leis an dara céim, comhráití faoi fhuascailt na ngiall le deireadh a chur leis an gcogadh.   

Ar an 6 Márta 2025, bhí díothú Ghaza geallta ag Uachtarán Mheiriceá "muna scaoiltear saor gan mhoill na gialla" á gcoinneáil ag Hamas. Chuir Donald Trump fainic freisin ar cheannairí Hamas teitheadh as Gaza, an foláireamh deiridh a gheobhaidh siad, a dúirt sé.  (=> Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta).

### Díothú Ghaza
Ar an 18 Márta 2025  i gcaitheamh na hoíche, bhris Iosrael an sos cogaidh, agus os cionn 400 Palaistíneach maraithe an lá sin; mná agus páistí iad níos mó ná a leath díobh. Tar éis dhá mhí nuair a bhí sos comhraic i bhfeidhm, a bheag nó a mhór, bhí muintir Gaza ar a dteitheadh an athuair ó ionsaithe aeir agus talún.  Lean an slad ar aghaidh sna laethanta dár gcionn.

Bhí sé curtha i leith Iosrael ag Hamas gur sháraigh siad téarmaí an tsosa chomhraic agus go raibh siad ag sárú dlíthe idirnáisiúnta agus bacanna curtha ar lastais fóirithinte éigeandála isteach chuig Gaza. Dúirt Hamas go raibh siad fós sásta dul i mbun idirbheartaíochta agus go rabhthas ag breathnú ar mholtaí Steve Witkoff, toscaire an Uachtaráin Trump.

Maraíodh 50,000 (foinse: Údaráis Sláinte Gaza) idir D.F. 2023 - 23 Márta 2025 i nGaza ag Arm Iosrael, agus i dtús mhí an Mhárta, bhí 58 ina ngialla fós i nGaza, 34 básaithe ina measc.
mion|Easáitiú éigeantach an phobail an t-am go léir

### Bealtaine 2025
Chuaigh cúrsaí in olcas i mBealtaine 2025.  I dteachtaireacht físe ar na meáin shóisialta, dúirt Príomh-aire Iosrael, Benjamin Netanyahu, go bhfuil Iosrael chun smacht a fháil ar Gaza ar fad. 

Bhí gorta faoi lán seoil in Gaza. D'fhógair ceannaire gnóthaí daonnúla na Náisiún Aontaithe, Tom Fletcher, go bhféadfadh páistí go leor bás a fháil mura gcuirtear bia ar fáil dóibh láithreach. In ainneoin cáineadh forleathan ón bpobal idirnáisiúnta, níor cheadaigh Iosrael ach cúpla leoraí cúnaimh isteach i nGaza, cé go bhfuil níos mó ná 2.3 milliún duine ocrach le beagnach trí mhí. 

Mar gheall ar an ngéarchéim a bhí ag dul in olcas, cháin Príomh-aire na Ríochta Aontaithe, Keir Starmer (in éineacht le Emmanuel Macron agus Mark Carney), Iosrael agus é ag labhairt os comhair na parlaiminte. Bíodh sin mar atá, sheachain sé úsáid a bhaint as na focail ‘glanadh eitneach’ nó ‘cinedhíothú’, agus níor gheall sé ach oiread go stopfadh sé ag díol arm le hIosrael.

### Eachtraí in 2025

* Ionsaithe Iosrael ar Gaza, Márta 2025
* Ionsaithe Iosrael ar an mBruach Thiar
* Dúnmharú oibrithe cabhracha i Rafah, 23 Márta 2025
* Eachtra Gaza Freedom Flotilla..  Rinne Iosrael ionsaí dróin ar long shibhialtach, a bhí ag triall ar Chríocha na Palaistíne.agus ar Ghaza chun fóirithint a sheachadadh.
* Ionsaithe ar Gaza, 18 Márta – 15 Bealtaine 2025
* Ionsaithe ar Gaza, ó 16 Bealtaine 2025
* Feallmharú Anas Al-Sharif, Lúnasa 2025
* Ionsaí ar Ospidéal Al-Nasser, Gaza, Lúnasa 2025
* Aerionsaí ar Hamas i gCatar, Meán Fómhair 2025
* Plean síochána do Gaza de chuid Trump, Meán Fómhair 2025
[mion|[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|''An Afraic Theas v. Iosrael'' (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)  ]]

## Cásanna dlí agus taidhleoireacht
Creidtear go forleathan gur cinedhíothú atá ar bun ag stát Iosrael sa Phalaistín. Tar éis don Aifric Theas cás chinedhíothaithe a thabhairt in aghaidh Iosrael sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta, rialaigh an Chúirt gurbh fhéidir gurbh ionann a bhfuil ar bun ag stáit Iosrael sa Phalaistín agus cinedhíothú.

Ailt eile:

* ''An Afraic Theas v. Iosrael'' (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)  nó  Cinedhíothú na bPalaistíneach

* Imscrúdú na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta sa Phalaistín

* Scrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha

* Cogadh Iosrael–Gaza agus an comhthéacs idirnáisiúnta
* Bille na gCríocha faoi Fhorghabháil in Éirinn

## Féach freisin
* Cinedhíothú ar Phalaistínigh Gaza
* Agóidí Gaza-Iosrael, 2018-2019
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2021
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022
* Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023
* ''Gaza'' (scannán 2019)
* Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí
* Bille na gCríocha faoi Fhorghabháil (Éire)

## Tagairtí

Catagóir:2023
Catagóir:Stair Iosrael
Catagóir:Stair na Palaistíne
Catagóir:Hamas
Catagóir:Stráice Gaza
Catagóir:Cogadh Iosrael-Gaza
Catagóir:2024
Catagóir:Coimhlint Iosrael–Hezbollah
Catagóir:2025
Catagóir:Cinedhíothú