open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cuiabá

Cathair sa Bhrasaíl is í **Cuiabá**. Tá sí suite i dtuaisceart na tíre agus is í príomhchathair an Stáit Mato Grosso. Bhí 551,098 duine ina gcónaí i gCuiabá. (daonáireamh 2013).

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Porto Alegre

Cathair sa Bhrasaíl is í **Porto Alegre**. Tá sí suite i ndeisceart na tíre agus is í príomhchathair an Stát Rio Grande do Sul. Tá 1,509,939 duine ina gcónaí i bPorto Alegre agus 4,405,769  ina gcónaí sa cheantar cathrach. (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl

Catagóir:Rio Grande do Sul
Teresina

Cathair sa Bhrasaíl is ea **Teresina**. Tá sí suite in oirthear na tíre agus is í príomhchathair an Stát Piauí í. Tá 814,439 duine ina gcónaí i dTeresina agus 1,135,920 ina gcónaí i mórcheantar na cathrach (daonáireamh 2010).

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Catagóir:Cathracha
Catagóir:An Bhrasaíl
Franca

Cathair sa Bhrasaíl is ea **Franca**. Tá sí suite i lár na tíre i Stát São Paulo. Bhí 339,461 duine ina gcónaí in Franca agus 471,383 ina gcónaí sa cheantar cathrach (daonáireamh 2010). Bunaíodh sa bhliain 1805 í.

Catagóir:Cathracha sa Bhrasaíl
Bicester

Is baile suite in Oxfordshire é **Bicester**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Oxfordshire
Kumamoto

Cathair de chuid na Seapáine is ea **Kumamoto** (熊本市). Tá sí suite i ndeisceart na tíre ar an oileán Kyushu. Tá 797,462 duine ina gcónaí i Kumamoto (daonáireamh 2010). 

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin
Niigata

Cathair i Maoracht Niigata na Seapáine is ea **Niigata** (新潟市). Tá sí suite in iarthar Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 804,193 duine ina gcónaí i Niigata (daonáireamh 2010). 

## Comhchathracha
* Galveston, Stáit Aontaithe Mheiriceá (1965)
* Khabarovsk, An Rúis (1965)
* Harbin, An tSín (1979)
* Vladivostok, An Rúis (1991)
* Birobidzhan, An Rúis (2005)
* Naoned, An Fhrainc (2009)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Okayama

Cathair de chuid na Seapáine is ea **Okayama** (岡山市). Tá sí suite in oirdheisceart Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 705,224 duine ina gcónaí in Okayama (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 



Catagóir:Cathracha sa tSeapáin
Sagamihara

Cathair de chuid na Seapáine is ea **Sagamihara** (相模原市). Tá sí suite in oirthear Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 719,677 duine ina gcónaí i Sagamihara (daonáireamh 2010). 

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Maoracht na Seapáine

Is iad na 47 **maoracht** an chéad leibhéal sna limistéar riaracháin sa tSeapáin. Tá siad déanta as 43 fíor mhaoracht, dhá maoracht Uirbeach (Osaka agus Kyoto), críoch amháin (Hokkaido) agus ceannchathair amháin (Tóiceo). Bhí na céad maoracht curtha ar bun ag rialtas an Meiji Fuhanken sanchisei sa bhliain 1868. Tháinig siad in áit cúigí na Seapáine.

Is méara tofa díreach ag an bpobal é an príomhfheidhmeannach i ngach maoracht. Tá dlíthe agus búiséid aontaithe i dtionól aon seomra reachtaigh. Faoin Dlí Féilriail Áitiúil reatha tá na maoracht foroinnte ina gcathracha agus ceatair. Bhíonn na ceantair foroinnte i mbailte agus sráidbhailte. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Hokkaidō

Réigiún, críoch, oileán agus maoracht de chuid na Seapáine is ea **Hokkaidō** (An tSeapáinis: 北海道, Hepburn: *Hokkaidō*, sa bhrí litriúil "Cosán na Mara Thuaidh"). Scarann an Caolas Tsugaru Hokkaidō  ó Honshu. Tá sí suite i dtuaisceart na tíre. Tá 5,507,456 duine ina gcónaí i Hokkaidō (daonáireamh 2010). Is í Sapporo an chathair is mó. Roimhe seo, tugadh Ezo, Yezo, Yeso, nó Yesso ar réigiún Hokkaido.

## Stair
Thosaigh stair an réigiúin le Tréimhse Jomon (1300 RCh). Tá daoine ar a tugadh na hAidhniúigh ina gcónaí ar Hokkaidō ar feadh na gcéadta bliain. Ceithre chéad bliain ó shin, shocraigh an fhine Matsumae síos i ndeisceart Hokkaidō. Níos déanaí, tháinig níos mó Seapánach.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 


Catagóir:Oileáin na Seapáine
Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Tōhoku

Réigiún de chuid na Seapáine is ea **Tōhoku** (東北地方). Tá sí suite ar oileán Honshu i dtuaisceart na tíre. Tá 9,335,636 duine ina gcónaí i dTōhoku (daonáireamh 2010). 
Tá sé Maoracht sa réigiún seo, is iad:  Akita, Aomori, Fukushima, Iwate, Miyagi agus Yamagata.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 


Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Kantō

Réigiún de chuid na Seapáine is ea **Kantō** (関東地方). Tá sí suite i lár na tíre, timpeall Bhá Thóiceo,  ar oileán Honshu. Bhí 42,607,375 duine ina gcónaí i Kantō (daonáireamh 2010). Tá seacht Maoracht san Reigiún seo, is iad: Gunma, Tochigi, Ibaraki, Saitama, Tóiceo, Chiba, agus Kanagawa.
[clé|mion|léirscrios i n[Ginza]]
clé|mion|Cuimhneachán inniu

### Stair
Tharla crith talún in Kantō  (関東大震災 *Kantō daishinsai*) in iarthar na tíre ar an 1 Meán Fómhair 1923. Ba é an an crith talún is mheasa sa tSeapáin leis na céadta. 

Maraíodh b'fhéidir 143,000 duine, in iomlán. Leagadh foirgnimh, bhuail súnámaí an tír agus chuaigh na cathracha trí thine.  Bhí an iliomad dóiteán ann, a scaipeadh ag na gaotha láidre, agus scriosadh sean-Tóiceó is Yokohama.

Sin ráite, ní raibh ann ach 7.9 ar an scála méide na móiminte agus tharla creathanna talún eile a bhí i bhfad níos láidre,  roimh 1923 agus ina dhiaidh, gan an costas céanna.

Níos déanaí, bhain réabadh ollmhór sóisialta. D'éirigh an tsochaí  sa tSeapáin níos coimeádaí agus tháinig an t-údarásaíochas chun cinn.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 


Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Chūbu

Réigiún de chuid na Seapáine is ea **Chūbu** (中部地方). Tá sí suite i lár na tíre ar oileán Honshu. Tá 21,715,822 duine ina gcónaí i Chūbu (daonáireamh 2010). Tá naoi Maoracht sa réigiún seo, is iad:  Aichi, Fukui, Gifu, Ishikawa, Nagano, Niigata, Shizuoka, Toyama, agus Yamanashi.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Shikoku

Réigiún agus oileán de chuid na Seapáine is ea **Shikoku** (四国). Tá sí suite idir Honshu agus Kyushu i lár na tíre. Tá 4,141,955 duine ina gcónaí i Shikoku (daonáireamh 2010). Tá ceithre Maoracht ar an oileán seo, is iad: Ehime, Kagawa, Kōchi, agus Tokushima. Is é Shikoku an oileán is lú agus leis an daonra is lú as na ceithre príomh-oileán na Seapáine.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 


Catagóir:Oileáin na Seapáine
Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Kyūshū

Réigiún agus oileán de chuid na Seapáine is ea **Kyūshū** (九州). Tá sí suite i ndeisceart na tíre. Tá 13,231,995 duine ina gcónaí in Kyūshū (daonáireamh 2010). Tá seacht Maoracht ar an oileán seo, is iad: Fukuoka, Kagoshima, Kumamoto, Miyazaki, Nagasaki, Ōita agus Saga.

## Daoine
Is in Kyūshū a rugadh an ceoltóir Amano. Tógadh i gCill Airne í.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 


Catagóir:Oileáin na Seapáine
Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Maoracht Okinawa

mion|Mapa Okinawa
Réigiún, Maoracht, agus oileán de chuid na Seapáine is ea **Okinawa** (Seapáinis: 沖縄県), nó i dteanga Okinawa, **Uchinā** (ウチナー). Tá Okinawa suite i ndeisceart na tíre. Tá 1,416,587 duine ina gcónaí in Okinawa (meastachán 2020). Is é Naha príomhchathair na maorachta.  

## Stair

* 1879 - Cúige Ryukyu curtha ar ceal, bunáiodh maoracht Okinawa. Ba é Nabeshima Naoyoshi an chéad gobharnóir.
* 1945 - Cath Okinawa (an Dara Cogadh Domhanda), 
* 1951 -  Douglas MacArthur curtha as oifig.
* 1952 - bunáiodh Rialtas na n-Oileán Ryukyu (Féinrialtas fé Mheiriceá).
* 1970 - Círéib Koza.
* 1972 - Filleadh Okinawa (Okinawa tabhartha ar ais go Seapáin).
* 1975 - Eachtra Thúr Himeyuri.
* 1995 - cailín 12 bliain d'aois sáraithe ag saighdiúirí Meiriceánacha).
* 2000 - Comhdháil an G8 in Okinawa.
* 2002 - bunáiodh Uisceadán Churaumi Okinawa, an t-uisceadán is mó ar domhain go dtí 2005.
* 2004 - Tuairteáil Héileacaptair ar Choláiste Idirnáisiúnta Okinawa.
* 2019 - Caisleán Shuri ar thine.

## Cultúr

### Creideamh
clé|mion|Spás Utaki
Is é Sinteóchas Ryukyu creideamh dúchais Okinawa. Reiligiúin anamach is ea é go bunúsach

Tá an Búdachas i bhfad níos laige in Okinawa i gcomparáid leis an mórthír. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda tháinig an Chríostaíocht.

### Teanga

* Teanga Ryukyu, *uchināguchi* (沖縄口)  -  canúint na Seapáinise 
* Seapánais Okinawa, *uchināyamatoguchi* (沖縄大和口) - teanga laethúil
* Seapáinis - Úsáidtear an caighdeán sna meáin, sna scoileanna agus in institiúidí poiblí.

### Bia

#### Bia Traidisiúnta
mion|Soba Okinawa

* Chanpurū (méile suaithfhriochta)
* Soba Okinawa (núdail agus anraith)
* Āmui, nó Awamori (deoch alcólach, 30~43%)
* Abasā (iasc *Diodontidae*)
* Gurukun (iasc *Pterocaesio digramma*)

#### Bia Okinawa-Mheiriceánach

* Taco Rice (mairtfheóil taco ar rís)
* Ubh Muicfheóla (Liamhás agus ubh sicín)
* Mairtfheóil Leasaithe
* Burgar Mairtfheóla
* Uachtar Reóite
* Campbell Soup (Anraith i gcanna)
* Spam (Muicfheóil i gcanna)
* Root Beer

## Tagairtí


Okinawa
Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Maoracht Aomori

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Aomori** (青森県). Tá sí suite i dtuaisceart na tíre ar oileán Honshu. Tá 1,373,164 duine ina gcónaí in Aomori (daonáireamh 2010). 
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Kansai

Réigiún de chuid na Seapáine is ea **Kansai** (関西地方). Tá sí suite i lár na tíre ar oileán Honshu. Tá 22,757,897 duine ina gcónaí i Kansai (daonáireamh 2010). Tá seacht Maoracht san Réigiún seo, is iad:  Mie, Nara, Wakayama, Kyoto, Osaka, Hyōgo, agus Shiga.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 


Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Chūgoku

Réigiún de chuid na Seapáine is ea **Chūgoku** (中国地方). Tá sí suite i ndeisceart na tíre ar oileán Honshu. Tá 7,563,428 duine ina gcónaí i gChūgoku (daonáireamh 2010). Tá cúig maoracht sa réigiún seo, is iad: Hiroshima, Okayama, Shimane, Tottori agus Yamaguchi.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 


Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Catagóir:Tíreolaíocht na Seapáine
Maoracht Tochigi

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Tochigi** (栃木県). Tá sí suite i lároirthear na tíre ar oileán Honshu. Tá 2,005,096 duine ina gcónaí i dTochigi (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Maoracht Toyama

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Toyama** (富山県). Tá sí suite i láriarthar na tíre ar oileán Honshu. Tá 1,104,239 duine ina gcónaí i dToyama (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí
Maoracht Gunma

Maoracht de chuid na Seapáine is ea í **Gunma** (群馬県). Tá sí suite i lár na tíre ar an oileán Hoinsiu sa cheantar Cantó. Tá 1.951.183 duine ina gcónaí i nGunma de réir na meastachán 2018. Is é Maebashi an príomhbhaile maorachta.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Maoracht Nagano

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Nagano** (長野県). Tá sí suite i lár na tíre ar oileán Honshu. Tá 2,148,425 duine ina gcónaí i Nagano (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí
Maoracht Ōsaka

Maoracht uirbeach de chuid na Seapáine is ea **Ōsaka** (大阪府). Tá sí suite i lárdheisceart na tíre ar oileán Honshu. Tá 8,864,228 duine ina gcónaí in Ōsaka (daonáireamh 2010).
 
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Catagóir:Réigiúin na Seapáine
Maoracht Hyōgo

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Hyōgo** (兵庫県). Tá sí suite i lárdheisceart na tíre ar oileán Honshu. Tá 5,582,978 duine ina gcónaí i Hyōgo (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Kansai
Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Maoracht Mie

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Mie** ( 三重県). Tá sí suite in oirthear na tíre ar oileán Honshu. Tá 1,855,177 duine ina gcónaí i Mie (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Catagóir:Kansai
Maoracht Okayama

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Okayama** (岡山県). Tá sí suite i ndeisceart na tíre ar oileán Honshu. Tá 1,940,411 duine ina gcónaí in Okayama (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí
Maoracht Hiroshima

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Hiroshima** (広島県). Tá sí suite i ndeisceart na tíre ar oileán Honshu. Tá 2,857,990 duine ina gcónaí i Hiroshima(daonáireamh 2010). 

## Tagairtí
Maoracht Tokushima

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Tokushima** (徳島県). Tá sí suite i ndeisceart na tíre ar an oileán Shikoku. Tá 824,108 duine ina gcónaí i dTokushima (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí
Maoracht Fukuoka

Maoracht de chuid na Seapáine is ea **Fukuoka** (福岡県). Tá sí suite i ndeisceart na tíre ar an oileán Kyushu. Tá 5,088,483 duine ina gcónaí i bhFukuoka (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí
Auckland Grammar School

Is é **Auckland Grammar School** (Maorais: **) an t-aon ardscoil do bhuachaillí amháin in Auckland, Nua-Shéalainn. Tá ranganna 9 go 13 á dteagasc ann. Tá roinnt scoláirí as ceantair i bhfad ón áit ina gcónaí san fhoirgneamh in aice leis an scoil féin. Le breis is 2500 scoláire ag freastal uirthi, is í ceann de na scoileanna is mó sa Nua-Shéalainn.

Bunaíodh an scoil i 1868.

Tá an t-aisteoir Russell Crowe i measc na ndaoine cáiliúla a d'fhreastail ar an scoil.

## Tagairtí

Catagóir:An Nua-Shéalainn
Catagóir:Scoileanna sa Nua-Shéalainn
Liberty City

Cathair fhicseanúil de chuid dhomhan Grand Theft Auto (GTA) is ea **Liberty City**. Tá 8,363,710 duine ina gcónaí i Liberty City (2008). Bunaíodh an chathair seo sa bhliain 1625 mar 'New Rotterdam'. Fuair an chathair an t-ainm Liberty City sa bhliain 1664. 

## Tagairtí
Vice City

Cathair Fhicseanúil de chuid domhain Grand Theft Auto (GTA) is ea **Vice City**. Tá 1,800,000  duine ina gcónaí i Vice City (1986). 

## Tagairtí
Megaton

Cathair fhicseanúil i ndomhan Fallout is ea **Megaton**. Tá 42 duine ina gcónaí i Megaton (2277). 

## Tagairtí
Ardleigh Green

Is baile é **Ardleigh Green** atá suite sa bhuirg Havering, Londain Thoir.

Catagóir:London Borough of Havering
Chambers's Encyclopaedia

Ba "Foclóir d'Eolas Ginearálta" é **Chambers's **, déanta suas de deich imleabhar agus timpeall is 800 leathanach i ngach imleabhar. Ba é an teach foilsitheoireachta cáiliúil W. R. Chambers as Dún Éideann, a bhí taobh thiar de agus a thug a ainm dó. Sárchiclipéid a bhí ann, a sheas ar aon chéim leis na ciclipéidí ba thábhachtaí ar domhan, ó thaobh dhoimhneacht agus leithead na n-altanna a bhí ann.

Foilsíodh an chéad eagrán imleabhar ar imleabhar, thar timpeall is seacht mbliana idir 1877 agus 1884. Bhí fealsúnacht ag Chambers ó thús go mbeadh na haltanna ina gciclipéid domhain go leor go nglacfadh an léitheoir greim ar phrionsabail an ábhair. Bhí léaráidí cruinne agus cothromóidí matamaitice sna haltanna ar theicneolaíocht, mar shampla.

Foilsíodh an dara heagrán, an "Century Edition", sa 20ú céad sna blianta go díreach roimh an Chéad Chogadh Domhanda. Is dócha gurb é seo an chiclipéid is fearr a d'fhoilsigh Chambers riamh. Rinneadh athchló ar an gcuid ba mhó de na léaráidí ón chéad eagrán, agus bhí cuid mhór de na foirmlí matamaitice fós ann mar a raibh siad ábhartha leis an ábhar, agus bhí altanna ar theicneolaíochtaí nua ann, cosúil le raidió.

Clóbhualadh an "New Edition" i 1935 ag an University Press i nDún Éideann. Bhí cuid mhaith de na haistí scríofa as an nua don cheann seo. Ó pheirspictíocht an 21ú céad, léiríonn codanna den chiclipéid an éiginnteacht pholaitiúil san Eoraip idir an dá chogadh mhór. Ó thaobh na haltanna ar ábhar teicneolaíochta, níl siad chomh cruinn go ginearálta leis na cinn a bhí san eagrán roimhe.

## Tagairtí

Catagóir:Ciclipéidí
Cathracha Sainithe na Seapáine

Is **Cathair Sainithe** (指定都市 *shitei toshi*) iad na cathracha atá ainmnithe mar chathair sainithe in ionstraim reachtúil de chuid an rialtais faoi Airteagal 252, Alt 19 den Dlí Féinriail Áitiúil 1947. Bíonn cónaí ar breis is 500,000 duine i gCathracha Sainithe.

## Léargas Ginearálta

Bíonn roinnt mhaith feidhmeanna a mbíonn ag Rialtas Maorachta tarmligthe d'Cathracha Sainithe sna réimsí oideachas, leas sóisialta, córas séarachais, ceadúnú gnó agus pleanáil uirbeach. Dé gnáth bíonn feidhmeanna éagsúla beaga tarmligthe don rialtas cathrach ach bíonn na cinntí móra glactha ag an Rialtas Maorachta. Mar shampla, bíonn an rialtas cathrach in ann ceadúnú a thabhairt do clinicí beaga, ach bíonn ar an Rialtas Maorachta ceadúnú a thabhairt d'Oispidéil.

Bíonn ar Cathracha Sainithe iad féin a foroinnt i mbardaí (区 *ku*). Bíonn oifig áitiúil i ngach barda a mbíonn ag plé le seirbhísí éagsúil a chur ar fáil. Tá na 23 bardaí speisialta i dTóiceo taobh amuigh den córas seo. Toisc gur Maoracht é Tóiceo féin, tá na mbardaí san ceantair sin cathracha iad féin. Cé go bhfuil go leor daoine sna dhá bardaí is mó i dTóiceo: Setagaya and Nerima chun a bhí ina gCathracha Sainithe iad féin, ní thugtar 'cathair' orthu faoin dlí agus mar sin ní féidir leo a bheith mar Cathracha Sainithe.

Níor chaill cathair sa tSeapáin stádas sainithe riamh.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Tíreolaíocht na Seapáine
Elm Park

Is baile é **Elm Park** atá suite sa bhuirg Havering, Londain Thoir. I ndaonáireamh na bliana 2011 fuarthas 12,466 duine ina gcónaí ann.
 

Catagóir:London Borough of Havering
Ockendon Thuaidh

Is baile é **Ockendon Thuaidh** atá suite i mbuirg Havering, Londain Thoir, i Sasana. Tá sé suite ar fhorimeall thoir thuaidh Londan, agus is é an chomharsanacht de chuid Londain is faide ó lár na cathrach.
 

Catagóir:London Borough of Havering
Fullwell Cross

Is baile é **Fullwell Cross** atá suite sa bhuirg Redbridge, Londain Thoir. 
 

Catagóir:London Borough of Redbridge
Wisława Szymborska

B'fhile as an Pholainn í **Wisława Szymborska**, Maria Wisława Anna Szymborska (2 Iúil 1923, Kórnik – 1 Feabhra 2012, Kraków). Bhuaigh sí Duais Nobel na Litríochta i 1996. Ba í an naoú bean a bhuaigh an duais seo. Chomh maith leis sin, ba í an séú duine as an Pholainn a bhuaigh duais Nobel riamh.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2012
Catagóir:Daoine a rugadh i 1923
Catagóir:Filí Polannacha
Penpont

Is baile beag i ngar do Chill Osbairn in iardheisceart na hAlban é **Penpont**. Tá sé suite 62m os cionn leibhéal na mara, i dtuaisceart Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh (Contae Dhùn Phrìs roimh 1975), idir Am Mòine Naomh agus Bàrr na Dris. Tá sé 316km ar shiúl ó Obar Dheathain, 101km ó Ghlaschú, 27km ó Dhùn Phrìs agus 104km ó Dhún Éideann, príomhbhaile na tíre. Is é Béarla an chéad teanga ag an chuid is mó de na daoine i bPenpont, cé go raibh Gàidhlig fós beo roimh 1700. Braitheann geilleagar an bhaile go mór ar an talmhaíocht, ar an gcoillteoireacht agus ar an turasóireacht. Chomh maith leis sin, tá páirc charbhán, halla an bhaile agus gailearaí ealaíne sa bhaile, ach tá an teach tábhairne dúnta anois. Ó thaobh an oideachais, tá bunscoil ann ach caithfear dul don ardscoil i mBàrr na Dris.

Is é *Pen y Bont* (Gaeilge: *Ceann an Droichid*) ainm an bhaile sa tSean-Bhreatnais. Tá fothracha caisleáin, ar a dtugtar *Tibbers* (nó *Tobar* sa Ghàidhlig), i ngar don bhaile, chomh maith le fothracha cosáin ó am na Rómhánach. Rinne Uilleam Uallas ionsaí ar an gcaisleán le linn Chogadh Neamhspleáchais na hAlban. Luadh Penpont san úrscéal *The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner*, a scríobh James Hogg i 1824. Tosaíodh Féile i 1891 agus tá sé ag dul ó neart go neart ar feadh breis is céad bliain. Tógadh eaglais nua sa bhaile i 1867 san aon áit a raibh ina háit chráifeach ar feadh na n-aoiseanna. Tá dhá chloch ón 11ú haois a aimsíodh sa reilig le feiceáil san iarsmalann i nDùn Phrìs. De réir leacht cuimhneacháin an bhaile, fuair 41 duine as Penpont bás sa Chéad Chogadh Domhanda agus naonúr eile sa Dara Cogadh.

Catagóir:Bailte in Albain
Faringdon

Is baile suite in Oxfordshire é **Faringdon**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Oxfordshire
Thame

deas|250px|thumb|Thame
Is baile suite in Oxfordshire é **Thame**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Oxfordshire
Fenny Stratford

Is baile beag i mBuckinghamshire é **Fenny Stratford,** suite ar imeall Milton Keynes.   

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Buckinghamshire
Bracknell

clé|250px|mion|Bracknell
Is baile suite in Berkshire é **Bracknell**. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Berkshire
Aldershot

Is baile suite i Hampshire é **Aldershot**. 

## Féach freisin

* Buamáil Aldershot (1972)

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hampshire
An Gàidheal Ùr

Ba nuachtán Gàidhlig é ***[[An Gàidheal Ùr]]***. Foilsíodh gach mí ó c1998 go 2008 é. Dúnadh ag deireadh 2008 é.

Catagóir:Irisí Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Gaeilge na hAlban
Catagóir:Saothair Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Tréimhseacháin Albanacha
Catagóir:Nuachtáin Ghaeilge na hAlban
Catagóir:Nuachtáin
Catagóir:Míosacháin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1998
Catagóir:Bunaithe sna 1990í
Catagóir:Litríocht Ghaeilge na hAlban
Safó

Bhí **Safó** (Gréigis Aiticeach: Σαπφώ, Gréigis Aeólach: Ψάπφω, Sapphô) ina file Sean-Ghréagach, as an bhaile mór Eressos ar oileán Lesbos, a bhí ina ionad cultúrtha sa 7ú haois RC. Rugadh am éigin idir 630 RC is 612 RC í. Creidtear go raibh sí beag is dorcha.

Bhí Safó, iníon Scamander agus Cleïs, pósta (le trádálaí saibhir, de réir coiméide Aiticí, ach tá sin in amhras) agus bhí iníon aici, darb ainm Cleïs freisin. D'éirigh sí cáiliúil ar feadh a saoil as a cuid filíochta — chomh mór sin gur thóg an baile mór Sioracús dealbh chun onóir a thabhairt di nuair a thug sí cuairt. Bhí a teaghlach gníomhach go polaitiúil, agus rinne Safó mórán taistil. Bhí sí clúiteach ar feadh a saoil freisin mar mháistreás i scoil bhailchríche Ghréagach do chailíní. Ar ndóigh, bhí a cuid mac léinn ina cúrsaí filíochta.

Bhí sí ina file liriceach a d'fhorbair stíl áirithe rannaíochta, ar a dtugtar *rannaíocht Shafach*, agus tá ardmheas uirthi as a bheith i gceannas ar ghluaiseacht ealaíonta ó ábhar clasaiceach na ndéithe, go dtí ábhar na mothúchán pearsanta daonna. Rinne eipeagram san *Anthologia Palatina*, a chuirtear i leith Platón, tagairt di mar "an deichiú Bé".
Brus Crawford

Is polaiteoir Albanach é **Brus Crawford** (Béarla: *Bruce Crawford*), BPA (*Ball de Pharlaimint na hAlban*). Rugadh ar 16 Feabhra 1955 i nGlaschú é. Tá sé anois ina BhPA do Sruighlea; tá sé freisin ina bhall den chomh-aireacht mar Rúnaí do Ghnó na Parlaiminte agus Straitéis an Rialtais. Idir 1999 agus 2007 bhí sé ina bhall d'Albain Láir agus Fìobh. Tá sé ina bhall de Pháirtí Náisiúnta na hAlban.

## Naisc sheachtracha
*Brus Crawford ar shuíomh Pharlaimint na hAlban

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
New Milton

Is baile suite in iardheisceart Hampshire, i Sasana, é **New Milton**. Bhí an baile sách tábhachtach sa Dara Cogadh Domhanda agus d'ionsaigh an Luftwaffe é faoi thrí (1940, 1942 agus 1943). De réir daonáireamh na bliana 2011, bhí 25,717 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hampshire
Petersfield

[
Is baile suite i Hampshire é **Petersfield**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hampshire
Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála é **Paul Murphy** (). Bhí sé ina bhall den Dlúthpháirtíocht go dtí 2019,  RISE (2019-2021) agus inniu Pobal seachas Brabús

Is iar-Fheisire de Pharlaimint na hEorpa é (2011-2014).
clé|mion|259x259px|2016

### Conspóidí
I mí na Samhna 2014 ghlac Murphy páirt in agóid i gcoinne táillí uisce i Ráth Miontáin, Tamhlacht. Ba é Murphy duine de sheisear fear a cúisíodh as príosúnacht neamhdhleathach a dhéanamh ar an tánaiste Joan Burton agus a cúntóir Karen O’Connell ina ngluaisteán ar an 15ú de mhí na Samhna 2014. Fuair giúiré i gCúirt Choiriúil Chuarda Bhaile Átha Cliath an seisear neamhchiontach i ngach cúis in 2017.

In 2025 bhagair Murphy an dlí ar iarrthóir uachtaránachta Fhine Gael, Heather Humphreys, as clúmhilleadh. Baineann na himeachtaí, a thionscain Murphy inné, le ráitis a rinne Humphreys i ndíospóireacht ar an chlár *This Week* de chuid RTÉ Raidió 1 agus an méid a tharla le Joan Burton in 2014.

Sa bhliain 2014, tharraing Sinn Féin drochphoiblíocht de bharr cuntas bréige Facebook a d’fhág in adharca iad le Paul Murphy.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Theas
* Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar Theas
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Fir
Catagóir:Baill den Chomhaontas Pobal seachas Brabús
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Katmandu

Is é **Katmandu** príomhchathair Neipeal agus an chathair is mó sa tír. Tá sé suite i nGleann Katmandu idir an Abhainn Vishnumati agus Abhainn Dhobi Khola. 

Is iad Neipeailis, Nepal Bhasa agus Béarla na teangacha oifigiúla agus is minice in úsáid sa chathair. Tá beagnach milliún duine ina gcónaí in Katmandu.

## Féach freisin

* Crith talún in Katmandu, Aibreán 2015

## Tagairtí

Kathmandu-Thamel-02-Thamel bei Nacht-2007-gje.jpg|Thamel
Kathmandu-Rani Pokhari-08-2015-gje.jpg|Rani Pokhari
Kathmandu-Bishnumati-04-Bruecke-Muell-2013-gje.jpg|Vishnumati
Kathmandu-Tyora-02-Tempel-2007-gje.jpg|Tyora
Kathmandu-Asan-28-hoelzernes Haus-2015-gje.jpg|Asan
Kathmandu-Indra Chowk-Akash Bhairab-26-2015-gje.jpg|Akash Bhairab
Kathmandu-Haku Bahal-18-Mann und Kinder vorm Tempel-2013-gje.jpg|Haku Bahal
Kasthamandap.jpg|An teampall Kasthamandap, as a dtagann ainm na cathrach


Catagóir:Neipeal
Catagóir:Bailte agus cathracha i Neipeal
Catagóir:Príomhchathracha na hÁise
Tadley

Is baile suite i Hampshire é **Tadley**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hampshire
Ringwood

deas|250px|thumb|Ringwood
Is baile suite i ndeisceart Hampshire, i Sasana, é **Ringwood**. 12,567 duine atá ina gcónaí ann.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hampshire
Michael Fitzmaurice

Is polaiteoir de chuid Independent Ireland agus Teachta Dála do dháilcheantar Ros Comáin-Gaillimh é **Michael Fitzmaurice** (Gaeilge: *Mícheál Mac Muiris*). Tá sé ina theachta neamhspleách. Toghadh chun na Dála ar dtús é i bhfothoghchán sa bhliain 2014 chun suíochán Luke 'Ming' Flanagan a líonadh.

Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 21% de na vótaí céad rogha. Atoghadh é in Olltoghchán 2020 ar bharr an chomhairimh, le 29% de na vótaí céad rogha. Atoghadh arís é i 2024, le 28.7% de na vótaí céad rogha..

Is urlabhraí cumasach é dá pháirtí agus is minic é ar na meáin chumarsáide ag caint ar ‘common sense policies’, mar a dhearfá.

## Féach freisin

* Independent Ireland
* Comhghuaillíocht Neamhspleách (2015-2020)
* Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)

* Polaiteoirí i Ros Comáin–Gaillimh

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Independent Ireland
Catagóir:Comhghuaillíocht Neamhspleách
Catagóir:Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Adrian Peterson

Is imreoir peile Meiriceánaí é **Adrian Peterson** a rugadh ar 21 Márta 1985 in Palestine, Texas. Bonita agus Nelson Peterson a thuismitheoirí, agus tá deartháir aige darb ainm Brian.  Nuair a bhí Adrian seacht mbliana d’aois, bhásaigh Brian trí thimpiste ar an mbóthar.

Chuaigh Adrian Peterson go dtí Scoil Woodward, in Palestine, agus d’imir sé a lán spórt sa scoil, mar shampla peil, cispheil agus ghlac sé páirt sa lúthchleasaíocht. Sa bhliain 2004, chuaigh sé go dtí an Ollscoil in Oklahoma. Lean sé ag imirt peile in Oklahoma, agus bhris sé a lán curiarrachtaí leis an bhfoireann peile, na Oklahoma Sooners.

Sa bhliain 2007, thosaigh Adrian Peterson ag imirt leis na Minnesota Vikings. I 2012. Thaistil sé le dhá mhíle is nócha seacht slat leis an laithróid thar an séasúr sin.  Bhuaigh sé an teideal MVP (Imreoir is Luachmhara) don éacht a rinne sé.
Sa bhliain 2014, phós sé Ashley Brown, agus tá cailín acu. Adeja is ainm dí, agus tá sí trí mbliana d’aois.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine beo
Sophie Rundle

Ban-aisteoir Sasanach is ea **Sophie Rundle** (rugadh 1987 í), a bhfuil clú uirthi mar gheall ar a cuid rólanna sna sraitheanna teilifíse *The Bletchley Circle* agus *Peaky Blinders*.

## Scannáin

## Naisc sheachtracha
* Sophie Rundle ar IMDb

Rundle, Sophie
Rundle, Sophie
Catagóir:Daoine beo
Giba

Is imreoir eitpheile Brasaíleach é **Gilberto Amauri Godoy Filho** nó **Giba** a rugadh in Londrina na Brasaíle ar 23 Nollaig 1976. 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Imreoirí eitpheile
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine Brasaíleacha
Limistéar Schengen

mion|RannpháirtíochtIs limistéar de chuid Aontas na hEorpa é an **Limistéar Schengen.** Níl aon rialú teorann idir na tíortha sa limistéar, an chuid is mó. Ach tá rialú teorann i gcónaí idir na tíortha sa limistéar agus na tíortha nach bhfuil.  

Síníodh an Comhaontú Schengen ar 14 Meitheamh 1985 agus tháinig an Limistéar i bhfeidhm ar 26 Márta 1995. 
mion|1985ː siníodh an comhaontú don chéad duair (socrú idir tíortha ag an am)

## Ballraíocht
Tháinig méadú ar an limistéar de réir a chéile agus cuimsíonn sé anois nach mór gach ballstát AE chomh maith leis an Eilvéis, an Iorua, an Íoslainn agus Lichtinstéin.  
[mion|Baile Schengen, [Lucsamburg]]
Ní cuid de limistéar tíortha áirithe fós. Tá dhá thír san Aontas Eorpach - Éire agus an Chipir - nach bhfuil ina mball acu den Limistéar (agus tá an Chipir ag iarraidh dul isteach).  

Tá gach ball Chomhlachas Saorthrádála na hEorpa - an Iorua, an Eilvéis, an Íoslainn agus Lichtinstéin - sa Limistéar freisin. 

Tá Eire fós sa Comhlimistéar taistil leis an Ríocht Aontaithe. 

Tá daonra níos airde ná 450 milliún duine a chónaíonn sa Limistéar Schengen. 

## Prionsabal na saorghluaiseachta
Ó cuireadh limistéar Schengen ar bun siar sa bhliain 1995, tá deireadh le teorainneacha inmheánacha sa chuid is mó den Eoraip. Is féidir le saoránaigh, lucht gnó agus turasóirí gluaiseacht gan srian agus gan a bheith faoi réir seiceálacha teorann.

Is ceann de na héachtaí is mó atá bainte amach ag an Aontas Eorpach é an Limistéar Schengen.
mion|tá cead saorghluaiseachta ag daoine san Aontas Eorpach
Tá prionsabal na saorghluaiseachta ar cheann de na héachtaí is mó atá bainte amach ag an Aontas Eorpach. 

Tá ag gach saoránach den Aontas Eorpach an ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse áit ar bith i mballstáit an Aontais. Ag an am céanna, is féidir le teifigh a thagann isteach sa Limistéar taisteal ar aghaidh chuig tír ar bith eile sa limistéar sin gan aon bhac teorann eile orthu – dá mba mhian leo.

Ó thaobh na praiticiúlachta de, caithfidh na taistealaí dul trí rialú pasanna uaireanta idir na tíortha sa limistéar Schengen ó 2016, mar gheall ar an mbaol ó sceimhlitheoireacht, Covid nó mar sin de.

## Féach freisin

* Comhlimistéar taistil
* Córas an Aontais Eorpaigh um Fhaisnéis agus Údarú Taistil (ETIAS)
*

## Tagairtí

Catagóir:An tAontas Eorpach
Catagóir:Poblacht na hÉireann
Catagóir:Breatimeacht
Catagóir:Forfheidhmiú an dlí
Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh
Catagóir:Limistéar Schengen
Comhlachas Saorthrádála na hEorpa

Is  comhaontú saorthrádála é an **Comhlachas Saorthrádála na hEorpa** (**CSTE** nó an **European Free Trade Association, EFTA**). Bhí ceithre tír ina mball den chomhlachas sa bhliain 2019: an Iorua, an Eilvéis, Lichtinstéin agus an Íoslainn.
### Stair
Ar 1 Eanáir 1973 chuaigh an Danmhairg agus fiú an Ríocht Aontaithe isteach sa Chomhphobal Eorpach (an tAontas Eorpach níos déanaí).

Ag an am céannna, d'fhág siad an CSTE agus níor fhan ach an Ostair, an Eilvéis, an Phortaingéil agus an tSualainn sa CSTE.  Tháinig an Iorua, Lichtinstéin agus an Íoslainn isteach níos déanaí.
[clé|mion|[An Fhionlainn|An Fhionnlainn, 1985]]

## Féach freisin

* Mercosur
* Comhphobal Eacnamaíoch Eorpach

## Tagairtí

Catagóir:An tAontas Eorpach
Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta
Catagóir:An Eoraip
Catagóir:Trádáil idirnáisiúnta
Dawson City

Cathair in iarthar láir Yukon in iarthuaisceart Cheanada is ea **Dawson City**. Tá 1,319 duine ina gcónaí ann (2011) cé go dtugann timpeall 60,000 duine sa bhliain cuairt ar Dawson. Tháinig fás mór ar an áit mar gheall ar ruaig an óir a thosaigh sa bhliain 1898. 40,000 an daonra sa bhliain 1900 nuair a tugadh stádas mar chathair do Dawson. Tá an baile ainmnithe i ndiaidh George M. Dawson, geolaí Ceanadach (1898–1952) a tharraing léarscáil na dúiche.

Catagóir:Bailte agus Cathracha i Yukon
Sliabh Logan

Is é **Sliabh Logan** an sliabh is airde i gCeanada agus an dara sliabh is airde i Meiriceá Thuaidh, i ndiaidh Denali (Sliabh Mc Kinley). Ainmníodh an sliabh i ndiaidh Sir William Edmond Logan, geolaí Ceanadach agus fundúir Suirbhéireacht Gheolaíocht Cheanada (Béarla: Geological Survey of Canada nó  GSC). Tá Sliabh Logan suite in bPáirc Náisiúnta agus Comarclann in iardheisceart Yukon agus is é Sliabh Logan foinse an dá oighearshruth úd, Hubbard agus Logan. Creidtear go gurb í bun-imlíne Shliabh Logan an ceann is mó ag sliabh neamhbholcánach ar bith eile ar domhan (tá cuid mhaith sciath-bholcán a bhfuil méid i bhfad níos mó acu). Tá 11 bhinn ag Sliabh Logan níos mó ná 5,000 méadar (16,400 troighe) ar airde.

Tá Sliabh Logan ag síor-ardú mar gheall ar fórsaí ardaithe teicteonacha. Roimh an bhliain 1992, ní raibh airde Shliabh Logan ar eolas ag éinne go beacht. Sa bhliain sin, chuaigh foireann de chuid an GSC suas an sliabh agus bhain siad úsáid as GPS le hairde an tsléibhe a mheas: 5,959m (19,551tr) a bhí an bhinn ab airde ag an nóiméad úd. Ba sa bhliain 1925 ar bhain daoine barr an tsléibhe amach don chéad uair. Thóg sé 65 lá le foireann idirnáisiúnta faoi Albert H. MacCarthy, Ceanadach, an turas ón mbaile beag ba chóngaraí (McCarthy an t'ainm atá ar an mbailese freisin mar a tharlaíonn) go dtí mullach an tsléibhe agus ar ais.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta Cheanada
Waterlooville

Is baile suite i Hampshire é **Waterlooville**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Hampshire
Addlestone

Is baile i Surrey é **Addlestone**, agus é suite 29.9 km (18.6 míle) siar ó dheas ó Londain. Tá an baile luaite den chéad uair i gcáipéis ón mbliain 1241. Sa bhliain 2011 bhí 15,883 duine ina gcónaí ann. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Surrey
Harringay

Is baile é **Harringay** atá suite sa bhuirg Haringey, Londain Thuaidh.. 

Catagóir:London Borough of Haringey
Shayne Ward

Is ceoltóir popcheoil agus anamcheoil é **Shane Ward** (rugadh é 16 Deireadh Fómhair, 1984). Bhuaigh sé an dara sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* sa bhliain 2005. Bhí sé ar *[[Coronation Street]]* ó 2015 go 2018 mar Aidan Connor. Tháinig sé san ochtú háit ar an ochtú sraith *[[Dancing on Ice]]* le Maria Filippov sa bhliain 2013.

## Dioscliosta
* *[[Shayne Ward (albam)|Shayne Ward]]* (2006)
* *[[Breathless]]* (2007)
* *[[Obsession]]* (2010)
* *[[Closer]]* (2015)

## Tagairtí

Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí X Factor
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Catagóir:Daoine beo
Leon Jackson

Is ceoltóir snagcheoil agus amhránaí anamcheoil é **Leon Jackson** (rugadh é 30 Nollaig, 1988). Bhuaigh sé an ceathrú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* sa bhliain 2007.

## Dioscliosta
* *[[Right Now]]* (2008)

## Camchuairteanna
* The X Factor 2008 Tour (2008)
* Right Now (2009)
* Live & Acoustic 2010 Summer Tour (2010)
* Watchet music festival (2011)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Buaiteoirí X Factor
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Catagóir:Daoine beo
Joe McElderry

Is ceoltóir popcheoil é **Joe McElderry** (rugadh é 16 Meitheamh, 1991). Bhuaigh sé an séú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* le 61.3% na vótaí sa bhliain 2009. Bhuaigh sé an dara sraith *[[Popstar to Operastar]]* sa bhliain 2011.

## Gradaim
Tá dhá ghradam buaite ag McElderry. Tá 4 ainmniúchán faighte aige.

## Dioscliosta
* *[[Wide Awake (albam Joe McElderry)|Wide Awake]]* (2010)
* *[[Classic (albam Joe McElderry)|Classic]]* (2011)
* *[[Classic Christmas (albam Joe McElderry)|Classic Christmas]]* (2011)
* *[[Here's What I Believe]]* (2012)
* *[[Saturday Night at the Movies]]* (2017)

## Camchuairteanna
* The X Factor Tour 2010
* Classic Tour (Samhain 2011)
* 2013 summer tour
* Set Your Soul Alive Tour (Márta 2014 – Meitheamh 2014)
* The Evolution Tour (Feabhra 2015 – Samhain 2015)
* The Northern Light Tour (Deireadh Fómhair – Samhain 2016)
* Saturday Night at the Movies (Iúil – Lúnasa 2017)

## Tagairtí

Catagóir:Buaiteoirí X Factor
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Catagóir:Daoine beo
Guildford

Is baile suite i Surrey é **Guildford**. 

## Féach Freisin
Ceathrar Guildford

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Surrey
Oxted

Is baile suite i Surrey, i ndeisceart Shasana, é **Oxted**. Bhí 11,314 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2011.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Surrey
Matt Cardle

Is ceoltóir popcheoil é **Matt Cardle** (rugadh é 15 Aibreán, 1983). Bhuaigh sé an seachtú sraith *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* le 44.61% na vótaí sa bhliain 2010.

## Dioscliosta
* *[[Letters (albam Matt Cardle)|Letters]]* (2011)
* *[[The Fire (albam Matt Cardle)|The Fire]]* (2012)
* *[[Porcelain (albam Matt Cardle)|Porcelain]]* (2013)
* *[[Time to Be Alive (albam Matt Cardle)|Time to Be Alive]]* (2018)

## Camchuairteanna
* The X Factor Live Tour (2011)
* Letters Tour (2012)
* Unplugged (2013)
* Porcelain Tour (2014)
* Intimate and Live Tour (2016)

## Tagairtí

Catagóir:Buaiteoirí X Factor
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Catagóir:Daoine beo
James Arthur

Is ceoltóir popcheoil Sasanach é **James Arthur** a rugadh ar 15 Márta 1988. Bhuaigh sé an naoú sraith de *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* le 53.7% na vótaí sa bhliain 2012.

## Gradaim
Tá dhá ghradam buaite ag Arthur.

## Dioscliosta
* *Sins by the Sea* (2011)
* *[[James Arthur (albam)|James Arthur]]* (2013)
* *[[Back from the Edge]]* (2016)

## Camchuairteanna
* The X Factor Live Tour (2013)
* James Arthur Tour (2014)
* The Story So Far Tour (2015)
* Back From The Edge Tour (2017) 

## Tagairtí

Catagóir:Buaiteoirí X Factor
Catagóir:Daoine a rugadh i 1988
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Catagóir:Daoine beo
Banstead

Is baile suite i Surrey, Sasana,  é **Banstead**. Tá Londain go díreach ar a thaobh thuaidh. Bhí 16,666 duine ina gcónaí in Banstead sa bhliain 2016.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Surrey
Kingston

* Kingston, Iamáice
* Kingston, Nua-Eabhrac
* Kingston, Ontario
* Kingston, Tennessee
* Kingston, Victoria
* Kingston upon Hull
* Kingston upon Thames

## Féach freisin
* Kingston Park
* Kingston Vale
Maidstone

deas|250px|thumb|Maidstone
Is baile suite in Kent é **Maidstone**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Kent
Chatham

Is baile suite in Kent é **Chatham**. 

## Stair
Nuair a bhí Charles Dickens cúig bliana d'aois, d'aistrigh an teaghlach go Chatham in Kent.  Bhí a tuismitheoirí Dickens ina suí go socair nuair a bhí sé ina bhuachaill bheag, rud a cheadaigh dó oideachas éigin a fháil i Scoil William Giles i Chatham. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Kent
Gravesend

Is baile in Kent Shasana é **Gravesend** agus é suite ar bhruach theas inbhear na Tamaise os comhair Tilbury. Tá Pocahontas curtha ann. Bhí 66,000 duine ina gcónaí in Gravesend sa bhliain 2012.

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Kent
Margate

Is baile gcois farraige in Kent é **Margate**. Tá 57,000 duine ina gcónaí ann. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Kent
Westgate-on-Sea

Is baile suite in Kent é **Westgate-on-Sea**. 

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Kent
Réigiún na Seapáine

Tá an tSeapáin roinnte i **Réigiún**. Tá naoi réigiún ann sa tSeapáin. Ní limistéir riaracháin oifigiúil iad ach tá siad in úsáid go traidisiúnta chun an tSeapáin a roinnt. Mar shampla, bíonn an tSeapáin roinnta i naoi réigiún ar léarscáileanna agus i dtéacsleabhair tíreolaíochta agus bíonn réamhaisnéis na haimsire á léamh de réir réigiún.

Is iad na Réigiún ná: 
* Hokkaido
* Tōhoku
* Kantō
* Chūbu
* Kansai
* Chūgoku
* Shikoku
* Kyushu
* Okinawa.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Tíreolaíocht na Seapáine
Catagóir:An tSeapáin
Croí-Chathracha na Seapáine

Is **Croí-Chathair** (中核市 Chūkakushi) iad na cathracha sa Seapáin atá ainmnithe mar chroí-chathracha in ionstraim reachtúil de chuid an rialtais faoi Airteagal 252, Alt 19 den Dlí Féinriail Áitiúil 1947. Séard atá ann ná fo-roinn riaracháin áitiúil atá cruthaithe ag rialtas na tíre. Is gá go mbeidh níos mó ná 300,000 daoine ina gcónaí sa chathair agus achair 100 km cearnógach nó níos mó. Is féidir leis an rialtas eisceacht a dhéanamh i gcás cathair le níos lú ná 300,000 ach níos mó ná 200,000 daoine de réir nuair is main leo.

## Léargas Ginearálta

Bíonn roinnt mhaith feidhmeanna a mbíonn ag Rialtas Maorachta tarmligthe do Chroí-Chathracha sna réimsí oideachas, leas sóisialta, córas séarachais, ceadúnú gnó agus pleanáil uirbeach, ach de ghnáth bíonn níos lú cumhacht tarmligthe i gcás croí-chathair ná cathair sainithe. 

Tá 41 Croí-Chathracha ann faoi láthair. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Tíreolaíocht na Seapáine
Catagóir:An tSeapáin
Catagóir:Cathracha na Seapáine
Cathracha na Seapáine

Is aonad riaracháin áitiúla iad **Cathracha na Seapáine** (市 *shi*). Tá Cathracha ar aon leibhéal le Bailte agus Sráidbhailte na Seapáine ach amháin nach bhfuil siad i bhfo-cheantar de chuid an Maoracht. Mar aon le aonaid riaracháin eile sa Seapáin, tá bunús tugtha dóibh sa dlí ag an Dlí Féínriail Áitiúil 1947. Tá 684 cathracha sa tSeapáin.

## Stádas mar chathair

Is gá:
* go mbeidh daonra níos mó ná 50,000 sa chathair.
* go mbeidh 60% nó níos mó de tithe sa cheantar bunaithe in aon láthair uirbeach amháin.
* go mbeidh 60% nó níos mó de tithe sa chathair bainteach le cúrsaí gnó. 

Is gá go mbeidh an sonrúcháin ceadaithe ag gobharnóir na maorachta agus an Aire Gnóthaí Inmheánacha.     

   
### Cathracha móra

Is féidir le comhaireacht na Seapaine cathracha a bhfuil 200,000 daoine nó níos mó iontu a ainmniú mar Chathair Speisialta. Is féidir cathair le 300,000 daoine nó níos mó a bheith ainmnithe mar Croí-Chathair agus is féidir cathair le níos mó ná 500,000 daoine a bheith ainmnithe mar Cathair Sainithe.

### Stádas Thóiceo

Bhí Tóiceo, príomhchathair na Seapáine, aitheanta mar cathair go dtí 1943, ach anois is sort Maoracht speisialta nó **Ceannchathair** (都 *to*) é. Tá 23 bardas speisialta i dTóiceo agus tá stádas acu atá ar comhchéim le cathracha. Tá roinnt cathracha, bailte agus sráidbhailte san maoracht sin chomh maith.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Haifa

Cathair i dtuaisceart Iosrael is ea **Haifa**. Calafort tábhachtach atá ann. Tá 281,087 duine ina gcónaí sa chathair féin (2017), 600,000 sa cheantar uirbeach agus 1,050,000 sa réigiún uirbeach. Is é an chathair is mó i dtuaisceart na tíre agus an ceathrú cathair is mó sa tír ar fad. Tá daoine ina gcónaí ann le 3,000 bliain ar a laghad. Áirítear Haifa mar cheann de na háiteanna is mó teagmháil idir dhaoine de chreidimh agus ó phobail eitneacha difriúla. Tá ceannáras domhanda an chreidimh Baha'i, Suíomh Oidhreachta Domhanda de chuid UNESCO, suite in Haifa ag bun Shliabh Carmel.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha in Iosrael
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Bailte na Seapáine

Is aonad riaracháin áitiúil iad na Bailte (町 *chō* nó *machi*) sa Seapáin. Is chuid de fo-roinna na Maorachta iad na bailte.

Tá an focal céanna (町 *chō* nó *machi*) in úsáid sna hainmneacha ar aonad riaracháin beaga eile chomh maith, go háiraithe bardaí i roinnt cathracha. Tharla seo toisc go raibh bailte bunaithe ar imeall na cathracha siúd agus de réir a chéile bhí siad  fo-ghlactha sna cathracha sin.

## Tagairtí
Sráidbhailte na Seapáine

link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Regions%20and%20Prefectures%20of%20Japan%20No%20Title.png|alt=|clé|mion|407x407px|an tSeapáin roinnte i Réigiún
Is aonad riaracháin áitiúil iad na Sráidbhailte (村 *mura* nó *son*) sa Seapáin. Is chuid de fo-roinna na Maorachta iad na sráidbhailte.

Bhíonn na Ceantair foroinnte i mbailte agus sráidbhailte.

Tá an sráidbhaile níos mó ná an lonnaíocht féin toisc gur fo-roinn den cheantar faoin tuath (郡 *gun*) é. De bharr comhnascadh, tá an méid sráidbhailte sa Seapáin ag dul i laghad.

## Tagairtí
Akita

Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea **Akita** (秋田市). Tá sí suite in iarthuisceart Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 323,232 duine ina gcónaí in Akita (daonáireamh 2010). 

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Asahikawa

Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea **Asahikawa** (旭川市). Tá sí suite i lár Hokkaido. Tá 352,105 duine ina gcónaí in Asahikawa (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Fukuyama

Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea **Fukuyama** (福山). Tá sí suite i ndeisceart Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 465,238 duine ina gcónaí i bhFukuyama (daonáireamh 2010). 

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Gifu

Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea **Gifu** (岐阜市). Tá sí suite i lár Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 412,895 duine ina gcónaí i nGifu (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 



Catagóir:Maorachtaí na Seapáine
Kagoshima

Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea **Kagoshima** (鹿児島市). Tá sí suite i ndeisceart Kyushu, oileán atá suite i ndeisceart na tíre. Tá 605,855 duine ina gcónaí i Kagoshima (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Morioka

Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea **Morioka** (盛岡市). Tá sí suite i dtuaisceart Honshu. Tá 300,549 duine ina gcónaí i Morioka (daonáireamh 2010). 

## Comhchathracha
* Victoria, Ceanada (1985)

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Naha

Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea **Naha** (那覇市; Seapáinis: *Naha-shi*, Teanga Okinawa: ナーファ、ナファ *Nāfa* nó *Nafa*). Tá sí suite i lár Okinawa. Tá thart ar 310,000 duine ina gcónaí i Naha de réir figiúirí na cathrach ón mbliain 2024. 

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha sa tSeapáin

Catagóir:Cathracha
Nagano

Croí-Chathair de chuid na Seapáine is ea **Nagano** (長野市). Tá sí suite in iarhtar Honshu, an t-oileán Seapánach is mó. Tá 387,146 duine ina gcónaí i Nagano (daonáireamh 2010). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
 


Catagóir:Cathracha sa tSeapáin
Nialas Domhanda

Is feachtas idirnáisiúnta é **Nialas Domhanda** (Béarla: *Global Zero*). Is é an aidhm atá ag an bhfeachtas seo ná cosc a chur ar airm núicléacha go domhanda. Bhí an feachtas seo bunaithe i Mí na Nollaig sa bhliain 2008. I measc na sproiceanna atá acu tá comhaontú déthaobhach idir na Stáit Aontaithe agus an Rúis chun an méid arm núicléach a laghdú go 1,000 ar an dá thaobh, agus bíonn Nialas Domhanda ag obair chun tuilleadh tíortha a spreagadh chun páirt a ghlacadh i gcaibidlí ilpháirtí ar laghdú domhanda ar an méid arm núicléach atá ann.
 

## Iar-chinn stáit
I measc dóibh siúd atá ag tacú leis an bhfeachtas seo tá iar-chinn stáit ó roinnt tíortha: