Ríochtaí Éireann

San alt seo a leanas tá liostaí dreamanna agus ríochtaí fianaithe Gaelacha i nÉirinn na meánaoise roimh theacht na Normannach sna blianta 1169-72.

Le linn na ré Ghaelaí, bhí an tír roinnte ina tuatha agus ríochtaí.  Bhíodh tuatha in iomaíocht eatarthu féin le haghaidh tailte agus acmhainn, agus dá bharr, bhíodh siad ag fás is ag laghdú.  Thar chionn na tuatha agus ríochtaí bhíodh na cúigí, mar a bhí lena n-ainmneacha Meán-Ghaeilge:
* Connacht
* Laigin
* Mide
* Mumu
* Ulaid
I dteannta sin, bhí ríochtaí suntasacha eile ann amhail is a leanas:
* Airgíalla
* Bréifne
* Osraige
* Uí Néill an Tuaiscirt
* Uí Néill an Deiscirt (Míde)

Tar éis ionradh na Normannach, thit cuid mhór den tír faoi smacht Tiarnas na hÉireann, cé go raibh roinnt ríochtaí Gaelacha fós ann.  Tar éis na bliana 1350, thosaigh ceannas na Normannach ag dul i léig, agus tharla athbheochan Ghaelach, le toradh gur laghadaigh tionchar díreach Pharlaimint na hÉireann go ceantar aitheanta mar An Pháil faoin mbliain 1500.  Sa bhliain 1541, bunaíodh Ríocht na hÉireann ag Anraí VIII Shasana agus thosaigh Concas Túdarach na hÉireann.  Tar éis dhiúltú Chonradh na Mainistreach Móire ag Coróin na Breataine, theith na hIarlaí, agus ina dteannta siúd tháinig deireadh le ré na nGael.

## Connacht
### Réamhstairiúil
* Auteini i gContae na Gaillimhe, gaolmhar leis na hUaithne
* Nagnatae i gContaetha Maigh Eo agus Slighigh, gaolmhar b'fhéidir le Fir Ol nEchmacht (ainm ársa ar Chonnacht ba ea *[[Cóiced Ol nEchmacht]]*).

### Luath-Chríostaí
* Aidhne nó Uí Fhiachrach Aidhne
* Bréifne
* Conmaicne Mara
* Connachta
* Corco Moga
* Dealbhna
* Dealbhna Nuad
* Dealbhna Thír Dhá Loch
* Fir Domnann
* Cineál Aodha
* Magh Loirg
* Muintir Murchada
* Partraige
* Síol Anmchadha
* Síol Mhuireadhaigh
* Tír Soghain
* Uí Briúin Aí
* Uí Dhiarmada
* Uí Fiachrach
* Uí Fhiachrach Aidhne
* Uí Fiachrach Fionn
* Uí Fhiachrach Mhuaidhe
* Uí Mhaine

### 12ú haois
* Clanricarde (Mac William Uachtar)
* Mac William Íochtar
* Bréifne Thiar

## Laigin
### Réamhstairiúil
* Brigantes  (Éire) i ndeisceart Loch Garman; aitheanta fosta i dtuaisceart na Breataine; gaolmhar b'fhéidir leis an mbandia, Brigit
* Cauci, timpeall Bhaile Átha Cliath
* Coriondi, tuaisceart Loch Garman
* Manapii, Cill Mhantáin; aitheanta fosta as an Ghaill; nasctha fosta le Fear Manach agus Muineachán 
* *[[Osraige]]

===Luath-Chríostaí===
* [[Caomhánach]]
* *Loígis
* Uí Bhairrche
* Uí Chinnsealaigh 
* Uí Dhúnlainge
* *[[Uí Failge]]
* [[Uí Mháil]]

===12ú haois===
* [[Laighin|Ríocht na Laighean]], féach freisin [[Ríthe na Laighean]].

==Mide==
===Réamhstairiúil===
* [[Ebdani]], [[Eblani]] nó [[Blanii]] (leaganacha isdócha den ainm céanna)

===Luath-Chríostaí===
* [[Ríocht na Mí]]
* [[Ciannachta]]
* [[Ríthe Bhreá|Breá]]
* [[Ríthe Fir Chúl Bhreá|Fir Chúl Bhreá]]
* *Tethba*
* [[Uí Néill an Deiscirt]]
* [[Ríthe Uisnigh|Uisneach]]

==Mumu==
===Réamhstairiúil===
* [[Gangani]] nó [[Concani]] i gContaetha [[Contae Luimnigh|Luimnigh]] agus [[Contae an Chláir|an Chláir]].  Lonnaithe fosta sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]].  Tugann [[Tolamaes]] "Rinn na nGangani" ar [[Penrhyn Llŷn|Leithinis Llŷn]]
* [[Iverni]] i g[[Contae Chorcaí]], aitheanta níos deireanaí na h[[Éarainn]]
* [[Luceni]] i gContaetha [[Contae Chiarraí|Ciarraí]] and Luimnigh
* [[Usdiae]], [[Uodiae]] nó [[Vodiae]] i gContaetha [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] agus Corcaí, gaolmhar b'fhéidir leis na h[[Osraí]]
* [[Uterni]] i gCorcaigh
* [[Uellabori]] nó [[Velabri]] i gCiarraí

===Luath-Chríostaí===
* [[Builg]]
* [[Corcu Baiscinn]]
* [[Corcu Duibne]]
* [[Corcu Loígde]]
* [[Dáirine]]
* [[Deirgtine]]
* [[Déisi]]
* [[Eóganachta]]
* [[Érainn]]
* [[Iarmuman]]
* [[Mairtine]]
* [[Múscraige]]
* [[Osraige]]
* [[Uí Fidgenti]]
* [[Uí Liatháin]]

===12ú haois===
* [[Deasmhumhain]]
* [[Tuadhmhumhain]]
* [[Urumhain]]

==Ulaid==
===Réamhstairiúil===
* [[Darini]], i gContaetha [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]], [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha]] agus [[Contae an Dúin|Dúin]].  Géag na [[Érainn|nÉarann]] b'fhéidir, agus nasctha lena dhia sinsearach, [[Dáire]]
* [[Erdini]], i g[[Contae Fhear Manach]]
* [[Robogdii]], i gContaetha [[Contae Aontroma|Aontroma]] agus [[Contae Dhoire|Doire]], gaolmhar b'fhéidir leis an [[Dál Riata]]
* [[Uennicnii]], i g[[Contae Dhún na nGall]]
* [[Uoluntii]], an dream aitheanta níos deireanaí mar na h[[Ulaid]], i gContaetha Ard Mhacha, an Dúin, Muineacháin agus [[Contae an Chabháin|Cabháin]]

===Luath-Chríostaí===
* [[Airgíalla]] nó [[Oirialla]]
* [[Airthir]]
* [[Cairbre Dhroim Chliabh|Cairbre Droma Cliabh]]
* [[Cenél Conaill]] ([[Tír Chonaill]])
* [[Cenél nEógain]] ([[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]])
* [[Conaille Muirtheimne]]
* [[Cruithne]]
* [[Dál nAraidi]]
* [[Dál Fiatach]]
* [[Dál Riata]]
* [[Dartraige]]
* [[Dartraige Con-innsi]]
* [[Eilne]]
* [[Uí Echach Cobo]]
* [[Uí Néill an Tuaiscirt]]
* [[Ulaid]]

===12ú haois===
* [[Bréifne Thoir]]

==Féach freisin==
* [[Clanna Gaelacha|Treibheanna/clanna Gaelacha]]
* [[Tiarnas na hÉireann]]
* [[Ríocht na hÉireann]]
* [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Éireann]]
* [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann]]

==Foinsí==
* Bhreathnach, Edel (eag.), *The Kingship and Landscape of Tara*. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005.
* [[Francis John Byrne|Byrne, Francis J.]], *Irish Kings and High-Kings*. Four Courts Press. 3ú heagrán, 2001.
* [[Seathrún Céitinn|Céitinn, Seathrún]], [[Foras Feasa ar Éirinn]].
* [[T. M. Charles-Edwards|Charles-Edwards, T.M.]], *Early Christian Ireland*. Cambridge University Press. 2000.
* Curley, Walter J. P., *Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families*. Baile Átha Cliath: Lilliput Press. 2004.
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]], *The Cycles of the Kings*. Oxford. 1946. / Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.
* Duffy, Seán (eag.), *Medieval Ireland: An Encyclopedia*. Routledge. 2005.
* [[James MacKillop|MacKillop, James]], *A Dictionary of Celtic Mythology*. Oxford. 1998.
* [[John T. Koch|Koch, John T.]] (eag.), *Celtic Culture: A Historical Encyclopedia*. 5 imleabhar nó r-leabhar amháin. ABC-CLIO. 2006.
* Lalor, Brian, *The Encyclopedia of Ireland*. Yale University Press. 2003.
* [[Gearóid Mac Niocaill|Mac Niocaill, Gearóid]], *Ireland before the Vikings*. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* [[Kuno Meyer|Meyer, Kuno]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html "The Laud Genealogies and Tribal Histories"], in *Zeitschrift für celtische Philologie 8*. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291-338.
* [[Donnchadh Ó Corráin|Ó Corráin, Donnchadh]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] ó [[Rawlinson B 502]], Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* &mdash;, *Ireland before the Normans*. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan. 1972.
* [[Seán Ó Donnabháin|Ó Donnabháin, Seán]] (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]], [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Baile Átha Cliath. 1848-51. 2a heagrán, 1856.
* [[T. F. O'Rahilly|O'Rahilly, Thomas F.]], *Early Irish History and Mythology*. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1946.
* Rynne, Etienne (eag.), *North Munster Studies: Essays in Commemoration of Monsignor Michael Moloney*. Limerick. 1967.
* Sproule, David, "Origins of the Éoganachta", in *Ériu 35'' (1984): ll.&nbsp;31–37.

## Naisc sheachtracha
* Ancient Kings, Kingdoms, and Territories of Ireland
* Ptolemy's Geography of Ireland

## Tagairtí