open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Britain's Got Talent

:*Féach freisin ar [[Britain's Got Talent (sraith 13)]]*

Is comórtas tallainne teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é **Britain's Got Talent**, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007. Tá sé ar ITV i Ríocht Aontaithe agus ar TV3 in Éireann.

Bíonn ar na 'moltóirí' (Simon Cowell, Alesha Dixon, Bruno Tolioni, Amanda Holden, Alesha Dixon agus David Walliams, Piers Morgan, David Hasselhoff agus Michael McIntyre srl) breithiúnas a thabhairt ar na hiomaitheoirí gach uile sheachtain. 

I measc buaiteoirí an chláir ; Paul Potts, George Sampson, Diversity, Spelbound, Jai McDowall, Ashleigh and Pudsey, Attraction, Collabro, Jules O'Dwyer & Matisse, Richard Jones, Tokio Myers agus Lost Voice Guy.

## Sraith

## Gradaim
Tá 13 ghradam buaite ag an gclár.

## Tagairtí

Catagóir:Britain's Got Talent
Catagóir:Got Talent
Catagóir:Comórtais Teilifíse
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2007
Catagóir:Cláir ITV
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Catagóir:Sraitheanna teilifíse réaltachta
Family Guy (séasúr 3)

Craoladh an **tríú séasúr** *[[Family Guy]]* idir Iúil 11, 2001 agus Samhain 9, 2003 ag tosú le "The Thin White Line".

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 4)

Craoladh an **ceathrú séasúr** *[[Family Guy]]* idir Bealtaine 1, 2005 agus Bealtaine 21, 2006 ag tosú le "North by North Quahog".

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 2)

Craoladh an **dara séasúr** *[[Family Guy]]* idir Meán Fómhair 23, 1999 agus Lúnasa 1, 2000 ag tosú le "Peter, Peter, Caviar Eater".

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Steven McDonald (póilín)

Bleachtaire de chuid póilíní Chathair Nua-Eabhrac (NYPD) ba ea **Steven McDonald** (1 Márta 1957 – 10 Eanáir 2017). Lámhachadh é sa bhliain 1986, rud a chuir pairilis air.

## Beathaisnéis
Chuir McDonald tréimhse isteach i gCabhlach na Stát Aontaithe mar bhall den chór ospidéil. Ina dhiaidh sin chuaigh sé isteach san NYPD mar a rinne a athair agus seanathair leis roimhe. Lámhaigh Shavod Jones, buachaill 15 bliana d'aois, McDonald agus é seo ag obair in Central Park. Ag cur ceisteanna ar Jones a bhí sé faoi ghoideadh rothar sa pháirc. Bhí an Bleachtaire McDonald agus comhghleacaí ar patról in Central Park mar gheall ar robáil a tuairiscíodh a bheith ar siúl ansin. Agus é ag iarraidh Jones a cheistiú, thug McDonald faoi deara go raibh rud éigin i stoca a bhí ag an mbuachaill. Nuair a rinne McDonald iarracht féachaint cad a bhí ann, lámhaigh Jones trí huaire é. Bhuail an chéad piléar é sa chloigeann os cionn súile; bhuail an darna ceann a scornach, rud a d'fhág máchail chainte ar McDonald; bhris an tríú ceann a dhromlach, a fhágáil ina cheithrephairiliteach agus ag brath ar aerálaí.

Roinnt míonna ina dhiaidh seo, dúirt Steven McDonald leis an bpreas gur mhaitheamh sé don bhuachaill an lámhach. Phléigh McDonald an fáth leis sin sa réamhrá in *Why Forgive?*, leabhar a d'fhoilsigh a chara agus a thréadchomhairleoir Johann Christoph Arnold sa bhliain 2014.

Chaith Jones 9 mbliana i bpríosún mar chúiteamh ar an gcoir. Chuir sé glaoch ar McDonald agus ghabh sé leithscéal leis, ach níor bhuail siad lena chéile riamh. Ar 9 Meán Fómhair na bliana 1995, trí lá i ndiaidh a scaoilte ar paról, fuair Jones bás i dtimpiste gluaisrothair. http://www.nytimes.com/1995/09/11/nyregion/freed-shooter-of-policeman-dies-in-crash.html

Fuair Steven McDonald bás ar 10 Eanáir 2017 de bharr taom croí mór a bhuail é roinnt laethanta roimhe sin.

## Saol pearsanta agus cathartha
Phós McDonald Patricia Ann "Patti" McDonald bliain roimh an mhí-eachtra. Bhí saol gníomhach cathartha ag an mbeirt acu sna blianta ina dhiaidh sin. Bhí stádas íocónach ag Steven i measc phóilíní agus Éireannaigh Nua-Eabhrac. Bhí ról aige freisin le Foireann Hocaí na Rangers sa chathair. Toghadh bean chéile Steven McDonald mar mhéara Malverne, fo-bhaile de Chathair Nua-Eabhrac ar an An tOileán Fada, sa bhliain 2007. Bhí páiste amháin acu, Conor, a chuaigh san NYPD sa bhliain 2010.

## A thuilleadh léitheoireachta
**The Steven McDonald Story*. Pocket Books, 1991.
**[http://www.plough.com/ebooks/whyforgive.html Why Forgive]*, lgh. 172–192. Plough Publishing, Nua-Eabhrac, 2010.
*http://pix11.com/2017/01/10/nypd-det-steven-mcdonald-dead-at-59-lead-inspiring-life-after-1986-shooting-paralyzed-him/ 
*Fógra a bháis 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Gael-Mheiriceánaigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Básanna in 2017
Family Guy (séasúr 5)

Craoladh an **chúigiú séasúr** *[[Family Guy]]* idir Meán Fómhair 10, 2006 agus Bealtaine 20, 2007 ag tosú le "Stewie Loves Lois".

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 6)

Craoladh an **séú séasúr** *[[Family Guy]]* idir Meán Fómhair 23, 2007 agus Bealtaine 4, 2008 ag tosú le "Blue Harvest".

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 7)

Craoladh an **seachtú séasúr** ***[[Family Guy]]*** idir Meán Fómhair 28, 2008 agus Bealtaine 17, 2009 ag tosú le "Love, Blactually".

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 8)

Craoladh an **ochtú séasúr** *[[Family Guy]]* idir Meán Fómhair 27, 2009 agus Meitheamh 20, 2010 ag tosú le "Road to the Multiverse".

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 9)

Craoladh an **naoú séasúr** *[[Family Guy]]* idir Meán Fómhair 26, 2010 agus Bealtaine 22, 2011 ag tosú le "And Then There Were Fewer".

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 10)

Craoladh an **deichiú séasúr** *[[Family Guy]]* idir Meán Fómhair 25, 2011 agus Bealtaine 20, 2012 ag tosú le "Lottery Fever".

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 11)

Craoladh an **t-aonú séasúr déag** *[[Family Guy]]* idir Meán Fómhair 30, 2012 agus Bealtaine 19, 2013 ag tosú le "Into Fat Air".

Bhí J. J. Abrams, Mark Burnett, Dick Wolf, Jon Hamm, Elizabeth Banks, Sandra Bernhard, Dan Castellaneta, Christina Milian, agus Johnny Depp le feiceáil mar aíonna i rith an tséasúir seo.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 12)

Craoladh an **dara séasúr déag** *[[Family Guy]]* idir Meán Fómhair 29, 2013 agus Bealtaine 18, 2014 ag tosú le "Finders Keepers".

Bhí Conan O'Brien, Lea Thompson, Jeff Daniels, Michelle Dockery, Tony Sirico, Yvette Nicole Brown, Gary Cole, Lauren Bacall, Liam Neeson, Bryan Cranston, Peter Dinklage, Adam Levine, agus Ariana Grande le feiceáil mar aíonna i rith an tséasúir.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 13)

Craoladh an **tríú séasúr déag** *[[Family Guy]]* idir Meán Fómhair 28, 2014 agus Bealtaine 17, 2015 ag tosú le "The Simpsons Guy".

Bhí Julie Bowen, Liam Neeson, Maya Rudolph, Chris Hardwick, Emily Osment, T.J. Miller, Lea Thompson, Allison Janney, Connie Britton, agus Tony Sirico le feiceáil mar aíonna i rith an tséasúir.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Family Guy (séasúr 14)

Craoladh an **ceathrú séasúr déag** *[[Family Guy]]* idir Meán Fómhair 27, 2015 agus 22 Bealtaine, 2016 ag tosú le "Pilling Them Softly".

Rinne Joe Buck, Kyle Chandler, Glenn Close, Anil Kapoor, Kate McKinnon, John Mellencamp, Ed O'Neill, Liam Payne, Louis Tomlinson, agus Neil deGrasse Tyson ai-chumaí i rith an séasúr seo.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Britain's Got Talent (sraith 1)

Is comórtas tallainne teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é ***[[Britain's Got Talent]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007. Thosaigh an chéad sraith ar an 9 Meitheamh 2007 agus chríochnaigh sé ar an 17 Meitheamh 2007.

B'iad Simon Cowell, Amanda Holden agus Piers Morgan na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Paul Potts an tsraith.

## Ceannais (17 Meitheamh)

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:Britain's Got Talent
Catagóir:2007 séasúir teilifíse
Britain's Got Talent (sraith 2)

Is comórtas tallainne teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é ***[[Britain's Got Talent]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007. Thosaigh an dara sraith ar an 12 Aibreán 2008 agus chríochnaigh sé ar an 31 Bealtaine 2008.

B'iad Simon Cowell, Amanda Holden agus Piers Morgan na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh George Sampson an tsraith agus tháinig Signature sa dara háit.

## Ceannais (31 Bealtaine)

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:Britain's Got Talent
Catagóir:2008 séasúir teilifíse
Britain's Got Talent (sraith 3)

Is comórtas tallainne teilifíse é ***[[Britain's Got Talent]]***. Simon Cowell a chruthaigh é agus thosaigh sé sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007. Thosaigh an tríú sraith ar 11 Aibreán 2009 agus chríochnaigh sé ar 30 Bealtaine 2009.

B'iad Simon Cowell, Amanda Holden agus Piers Morgan breithiúna na sraithe seo. Bhuaigh Diversity an tsraith le 24.9% de na vótaí agus tháinig Susan Boyle sa dara háit.

## Ceannais (30 Bealtaine)

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:Britain's Got Talent
Catagóir:2009 séasúir teilifíse
Britain's Got Talent (sraith 5)

Is comórtas tallainne teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é ***[[Britain's Got Talent]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007. Thosaigh an chúigiú sraith ar an 16 Aibreán 2011 agus chríochnaigh sé ar an 4 Meitheamh 2011.

B'iad Simon Cowell, Amanda Holden, Michael McIntyre agus David Hasselhoff na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Jai McDowall an tsraith le 29.1% de na vótaí agus tháinig Ronan Parke sa dara háit.

## Ceannais (4 Meitheamh)

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:Britain's Got Talent
Catagóir:2011 séasúir teilifíse
São Paulo Futebol Clube

Is club peile Brasaíle é **São Paulo Futebol Clube**, ar a dtugtar **São Paulo** de ghnáth, sa bhliain 1935.

## Imreoirí cáiliúla
* Waldir Peres
* Diego Lugano
* Careca
* Rogério Ceni
* Muricy Ramalho
* Cafu
* Denílson
* Édson Cegonha
* Gilmar
* Kaká
* Dino Sani
* Belletti
* Ricardo Rocha
* Pintado
* Müller
* Serginho Chulapa
* Lucas

## Iosta trófaí
;Náisiúnta
* **Craobh Brasaíle** (6):
1977, 1986, 1991, 2006, 2007, 2008
* **Craobh na São Paulo** (21):
1931, 1943, 1945, 1946, 1948, 1949, 1953, 1957, 1970, 1971, 1975, 1980, 1981, 1985, 1987, 1989, 1991, 1992, 1998, 2000, 2005

;Idirnáisiúnta
* **Corn na Libertadores** (3):
1992, 1993, 2005
* **Corn Meiriceá Theas** (1):
2012
* **Corn Club an Domhain** (3):
1992, 1993, 2005

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil an chlub

Catagóir:Clubanna sacair
Catagóir:An Bhrasaíl
Family Guy (séasúr 15)

Craoladh an **cúigiú séasúr déag** *[[Family Guy]]* idir an Meán Fómhair 25, 2016 agus an 21 Bealtaine, 2017 ag tosú le "The Boys in the Band".

Bhí Kyle Chandler, Stephen Curry, Flea, Rob Gronkowski, Sean Penn, Frank Sinatra Jr., David Tennant, agus Jacob Tremblay le feiceáil mar aíonna i rith an tséasúir seo.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Britain's Got Talent (sraith 6)

Is comórtas tallainne teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é ***[[Britain's Got Talent]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007. Thosaigh an séú sraith ar an 24 Márta 2012 agus chríochnaigh sé ar an 12 Bealtaine 2012.

B'iad Simon Cowell, Amanda Holden, Alesha Dixon agus David Walliams na breithiúna don sraith seo. Bhuaigh Ashleigh and Pudsey an tsraith le 39.0% de na vótaí agus tháinig Jonathan and Charlotte sa dara háit.

## Ceannais (12 Bealtaine)

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:Britain's Got Talent
Catagóir:2012 séasúir teilifíse
Acorus calamus

Planda ard bogach is ea ***Acorus calamus*** (ar a dtugtar freisin **an feileastram cumhra** nó **calamus**). Is monacotailéadón é den fhine Acoraceae, sa ghéineas *[[Acorus]]*.

## Cur síos
Luibh ilbhliantúil, 30 agus 100 cm ar airde is ea an feileastram cumhra. San ghnáthóg tá an luibh cosúil leis an inteachán. Tá sé comhdhéanta de thoim bhundhuilleogach a ardaíonn ó riosóm reatha. Bíonn na duilleoga ceartseasmhach, glasbhuí, radacach, le cumhdach bándearg a mboinn claíomh-chruthach, go réidh agus caol, ag barrchaolú isteach go dtí géarphointe fada, agus le féitheacha comhthreomhara. Bíonn imill réidh ar na duilleoga, agus is féidir iad a bheith corrach nó rocach. Is féidir an feileastram a idirdhealú go héasca ón Inteachán, agus ó phlandaí den chineál céanna, toisc go mbíonn imill neamhghnách  rocach ag a chuid duilleog, toisc an boladh cumhra a astaíonn uaidh nuair a bhrúitear é, agus a spáide, an saghas bláthra speisialta a bhíonn aige.

## Nótaí agus tagairtí

Catagóir:Acorales
Catagóir:Spíosraí
Idéalachas suibiachtúil

[mion|[George Berkeley le John Smybert, 1727 (Smithonian National Portrait Gallery)]]
Monasaíocht fealsúnach is ea an **neamhábharachas** (*immaterialism* nó **idéalachas** **suibiachtúil**, nó *subjective idealism* i mBéarla). Is é an smaoineamh atá i gceist ná "Níl ábhar i rud muna gceapann muid go bhfuil".  

Ba ea an fealsúnaí George Berkeley a chum an teoiric. Bhí Berkeley i gcoinne an ábharachais, teoiric san fhaisean ag an am sin. De réir Matt Hussey, "bhí a fhealsúnacht idéalaíoch bunaithe ar an nath gurb ionann a bheith agus a bheith braite, agus mar sin nach ann do thoilleadh an domhain ábhartha (an t-idéal) go mbraitheann intinn duine é (an t-eimpíreach)".  clé|mion|''A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge'', 1710

B'fhuar an fháilte a cuireadh roimh smaointe Berkeley ar dtús. Bhí sé ina cheap magaidh ag an am fiú. 

## Féach freisin

* Monasaíocht 
* George Berkeley

## Tagairtí


Catagóir:Ábharachas
Catagóir:Idéalachas
Taispeántas an Eolaí Óig

Is taispeántas agus comórtas bliantúil é **Eolaí Óg na Bliana** do dhaltaí scoile a bhfuil spéis san eolaíocht acu. Ón mbliain 1965, bíonn Taispeántas an Eolaí Óig ar siúl in Éirinn, chun deis a thabhairt do scoláirí iar-bhunscoile na tíre na smaointe agus na tionscnaimh eolaíochta agus teicneolaíochta a léiriú don phobal.  

## Imeacht
Bíonn an comórtas ar siúl gach bliain san RDS (Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath) i mBaile Átha Cliath, díreach tar éis laethanta saoire na Nollag.   

Breis is 500 tionscnamh atá ar taispeáint san RDS go hiondúil. Tá an comórtas ar an bhfód le hos cionn leathchéad bliain.  Tá cáil ar an taispeántas mar cheann de na hardáin is fearr le daoine óga cumasacha a spreagadh agus dúil acu san eolaíocht, teicneolaíocht, innealtóireacht agus matamaitic.

Faigheann an buaiteoir corn, €5000 agus turas chuig ionad eolaíochta. Tá deis ag an té a thugann an phríomhdhuais leo páirt a ghlacadh i gcomórtas Eolaí Óg an Aontais Eorpaigh freisin.

## An taispeántas agus an Ghaeilge
Tá duais speisialta ann, a ndéanann Foras na Gaeilge urraíocht air, don tionscnamh is fearr i nGaeilge. 

De réir Tuairisc.ie, sa bhliain 2015, bhí tuismitheoirí, múinteoirí agus daltaí scoileanna lán-Ghaeilge mí-shásta faoin gcóras moltóireachta a bhí i bhfeidhm ag Taispeántas an Eolaí Óig ag an am. Bíonn roinnt mhaith scoileanna lán-Ghaeilge agus scoileanna Gaeltachta i láthair ag an gcomórtas eolaíochta gach uile bhliain. Thug múinteoirí eolaíochta agus tuismitheoirí le fios do Tuairisc.ie nach raibh siad sásta go mbíonn ar dhaltaí a dhéanann tionscnaimh i nGaeilge a gcuid oibre a mhíniú uaireanta i mBéarla do mholtóirí an chomórtais. Ní bhíonn an fhoirm iarratais i nGaeilge, ach i mBéarla amháin.

## Féach freisin

* Eolaíocht

## Tagairtí

*

Catagóir:Scoileanna
Catagóir:Oideachas
Catagóir:Baile Átha Cliath
Catagóir:Taispeántais
Na scannáin is mó a thug airgead isteach sa tSín

Is liosta é seo de na scannáin is mó a thug airgead isteach sa tSín.

## Féach freisin
* Na scannáin is mó a thug airgead isteach
* Na scannáin beochana is mó a thug airgead isteach
* Na scannáin Portaingéilis is mó a thug airgead isteach
* Na scannáin is mó a thug airgead isteach sa Ríocht Aontaithe
* Na scannáin is mó a thug airgead isteach in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin
Río Bravo

Ceann de na príomh-aibhneacha sna Stáit Aontaithe Thiar Theas agus i dtuaisceart Mheicsiceo is ea an **Río Bravo** (Béarla: *Rio Grande*) (*an ceann eile ná an Río Colorado*). Éiríonn an abhainn i lárdheisceart Cholorado sna Stáit Aontaithe agus sreabhann sí isteach i Mhurascail Mheicsiceo. Ar an tslí, cruthaíonn sí cuid den teorainn idir Meicsiceo agus na Stáit Aontaithe. De réir an Comisión Internacional de Límites y Aguas (Béarla: *International Boundary and Water Commission*) tá an abhainn 3.051 km ar fhad iomlán. Ag brath ar conas atá sí a thomhas, is í an ceathrú nó an cúigiú abhainn is faide i Meiriceá Thuaidh.

Feidhmíonn an abhainn mar chuid den teorainn nádúrtha idir Texas agus na Stáit Chihuahua, Coahuila, Nuevo León agus Tamaulipas de chuid Meicsiceo. Feidhmíonn stráice an-ghearr den abhainn mar chuid den teorainn idir Texas agus Nua-Mheicsiceo. Ó lár an 20ú haois, toisc go raibh an iomarca tomhaltais uisce sna feirmeacha agus sna cathracha chomh maith, agus go leor mórdhambaí, atreorú an abhainn agus ní raibh ach 20% dá uisce nádúrtha a scaoileadh le sruth isteach sa Mhurascaill. Gearr do bhéal na habhann, tá an réigiún talmhaíochta 'El Valle del Río Grande' Béarla: Rio Grande Valley). tábhachtach. Tá an Río Bravo (nó an Rio Grande) ar cheann de na 19 n-Uiscí Móra aitheanta ag an 'Great Waters Coalition'.

Clúdaíonn dobhardhroim an Río Bravo 472,000 km2 

## Tíreolaíocht
[clé|mion|205x205px|Oileán laistigh den Río Bravo ón North Valley in [Albuquerque, Nua-Mheicsiceo]]

## Nótaí

Catagóir:Ailt le téacs sa Spáinnis
Coir

alt=Láithreacha coireanna|mion|Láthair choire
Sa ghnáthchaint, is éard is **coir** nó **coirpeacht**  - nó **coiriúlacht** nó **coireacht** i dtéarmaí ginearálta - ann ná gníomh neamhdhleathach is inphionóis faoi ghnáth dhlíthe stáit nó údaráis eile.

Ní * *sainmhíniú simplí a nglactar go huilíoch leis sa dlí coiriúil nua-aimseartha don téarma "coir" , cé go raibh sainmhínithe reachtúla curtha ar fáil chun críocha áirithe. 

Is í an bharúil is coitianta ná an tuairim gur chatagóir is ea coir a cruthaíodh de réir an dlí; i bhfocail eile, tá rud éigin ina coir má tá sí dearbhaithe mar san dlí ábhartha agus infheidhme sa dhlí. 
mion|aois na freagrachta coiriúla
Moladh mar sainmhíniú go bhfuil coir nó **cion** (nó **cion coiriúil**) ina gníomh díobhálach ní hamháin don duine aonair nó daoine aonara ach freisin don phobal, sochaí nó don stát ("éagóir phoiblí"). Bíonn  gníomhartha den sórt seo toirmiscthe agus ina cion is inphionóis faoi dhlí.

### Sonraí
De réir Europol, braitear go bhfuil 0.7-1.2% d’olltáirgeacht intíre an Aontais Eorpaigh rannpháirteach i ngníomhaíocht amhrasach airgeadais, amhail sciúradh airgid atá nasctha leis an éilliú, gáinneáil ar airm agus ar dhaoine, mangaireacht drugaí, imghabháil agus calaois chánach, maoiniú na sceimhlitheoireachta nó gníomhaíochtaí aindleathacha eile. De réir figiúirí ó Europol, as an 1.1 milliún tuarascáil maidir le gníomhaíocht amhrasach arna dtuairisciú in 2019, rinneadh na húdaráis phoiblí iniúchadh breise ar 10% díobh (agus difríochtaí móra ann idir tíortha).

De réir Oifig na Náisiún Aontaithe i leith Drugaí agus Coireachta déantar coibhéis 2.7% d’Olltáirgeacht Intíre an domhain a sciúradh gach bliain.

De réir taighde, b'é EUR 7 900 billliún méid an rachmais airgeadais a bhí i dtearmainn chánach in 2017,  coibhéiseach le 8 % d’olltáirgeacht intíre an domhain. Mar thoradh air sin, bhí caillteanas ioncaim cánach de thart ar EUR 155 bhilliún in 2017 ar fud an domhain.

## Féach freisin

* Cóir

## Tagairtí

Catagóir:Coirpeacht
Léigiún Rómhánach

Is éard a bhí sa **léigiún** ná an t-aonad is mó a bhí in arm na Róimhe.  Is as an bhfocal laidine *legio* a thagann an focal léigiún agus is as *legere*(roghnú) na Laidine a thagann an focal *legio*.
Liosta turgnamh

Is é seo a leanas liosta de na turgnaimh tábhachtacha stairiúla eolaíochta agus na breathnóireachtaí a léirigh rud éigin mórspéise eolaíochta, de ghnáth i modh stuama nó cliste.

## Réalteolaíocht
* Tomhaiseann Earatastainéas imlíne an Domhain (240 RC)  
* Úsáideann Galileo teileascóp chun tabhairt faoi deara go raibh an chosúlacht ann go raibh gealacha Iúpatair ag dul timpeall ar Iúpatar. Tacaíonn an fianaise seo le samhail héilealárnach, agus lagaíonn sí samhail gheolárnach an chosmais (1609)
* Déanann Ole Rømer an chéad mheastachán cainníochtúil ar luas an tsolais sa bhliain 1676, trí agaí ghluaisne na satailíte Io timpeall Iúpatair, ag baint leasa as teileascóp.
* Braitheann Arno Penzias agus Robert Wilson radaíocht chúlrach mhicreathonnach an chosmais, ag tabhairt tacaíochta do Theoiric na hOllphléisce (1964)
* Lainseálann Kerim Kerimov Kosmos 186 agus Kosmos 188 mar thurgnaimh ar haiste nasctha uathoibríoch, ag déanamh ceannródaíochta i dtreo stáisiúin spáis a fhorbairt (1967)
* Faigheann Tionscadal Cosmeolaíochta an Ollnóva agus Foireann Chuardaithe an tArd-Z Ollnova amach, trí Thíopa 1a Ollnóvaí a bhreathnú, go bhfuil fairsingiú na Cruinne ag luasghéarú (1998)

## Bitheolaíocht
The Great Phatsby

Chraol eipeasóid a dó déag agus a trí déag, **"The Great Phatsby"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 15 Eanáir 2017. Is eipeasóid uair i bhfad é seo, don chéad uair i stair an chlár. D'fhéach 14.08 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
Geomoirfeolaíocht

[thumb|Drochthailte (:Béarla: ''Badlands'') greanta i [sceall ag bun an ardchláir 'North Caineville Plateau', Utah, laistigh den bhearnas a chruthaigh an  Abhainn Freemont (Béarla: *Freemont River*), ar a dtugtar an Geata Gorm (Béarla: *Blue Gate*). Rinne G.K. Gilbert staidéar ar tírdhreacha an cheantair seo go mion mór, a thug bunús na breathnóireachta dó le haghaidh go leor dá chuid staidéir ar an gheomoirfeolaíocht.]]
mion|Dromchla an Domhain. Tá an dath dearg ag taispeáint an talaimh níos airde.

Is éard is **Geomoirfeolaíocht** ann (ón Ghréigis: γῆ , *gê*, "talamh", μορφή *morphḗ*, "foirm",  agus λόγος, *lógos* "staidéar") ná an staidéar eolaíoch ar bhunús agus éabhlóid na ngnéithe topagrafacha agus bataiméadracha  cruthaithe ag na próisis fhisiceacha, cheimiceacha nó bhitheolaíocha, a fheidhmionn ar nó in aice dhromchla an Domhain. Bíonn geomoirfeolaithe ar thóir na tuisceana ar; cén fáth a mbreathnaíonn na tírdhreacha mar a amharcann siad, chun staire agus dinimice na n-athruithe ar na tírghnéithe a thuiscint.

## Tagairtí

Catagóir:Geolaíocht
Catagóir:Topagrafaíocht
Chelsea Manning

Bhí **Chelsea Elizabeth Manning** (a rugadh Bradley Edward Manning, ar 17 Nollaig 1987) ina anailísí faisnéise de chuid Arm Stáit Aontaithe Mheiriceá.

## Bean nochta scéil
Is i 2010 a tharraing Wikileaks aird na cruinne orthu féin, le foilsiú “Collateral Murder”, físeáin a thaispeánann sibhialtaigh san Iaráic á marú ag arm na Stát Aontaithe. Thug Manning an t-eolas do Wikileaks.  

Ciontaíodh Manning trí armchúirt, i mí iúil 2013, mar gheall ar shárú ar an Acht Spiaireachta agus cionta eile, tar éis di beagnach trí cheathrú mhilliún d'ábhair rúnaicmithe nó neamhrúnaicmithe, ach fós cigilteach, a seoladh chuig WikiLeaks.  
clé|mion|177x177px|Bradley (Chelsea) Manning, 2011
Gearradh pionós 35 bliain príosúnachta air i mí Lúnasa 2013, leis an fhéidearthacht parúil a fháil san ochtú bliain, agus a bheith urscaoilte go heasonórach ón Arm. 

## Gnéas
clé|mion|236x236px|2018
Duine trasinscneach is ea Manning, a thug le fios i ráiteas, lá tar éis pianbhreith a bheith gearrtha uirthi, gur mhothaigh sí baineannach ó bhí sí óg, agus gur fearr léi go a dtugtar an t-ainm 'Chelsea' uirthi as seo amach, agus gur mhaith léi tús a chur le teiripe athsholáthair hormón. 

Go luath ina saol agus le linn di bheith san Arm, bhí an t-ainm Bradley tugtha uirthi; agus san Arm diagnóisíodh go raibh neamhord féiniúlachta inscne uirthi.

## Féach freisin

* Collateral Murder

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Wikileaks
Catagóir:Saighdiúirí
Catagóir:Agóidí
Catagóir:Gníomhaithe idirlín
Clíomeolaíocht

[thumb|right|400 px|An domhain de réir [Tolamaes|Tholamaes, de réir léirmhíniú Johannes de Armsshein sa bhliain 1482, taispeántar chriosanna aeráide dhromchla an domhain.]]
Is éard is **Clíomeolaíocht** ann (ón Ghréigis κλίμα, *klima*, "áit, crios"; agus -λογία, *-logia* "míniúchán") ná an eolaíocht a bhaineann le staidéar ar an aeráid, agus sainmhínítear aeráid go heolaíoch mar staid na haimsire ar an mheán thar thréimhse ama'''..
Breathnaítear ar an réimse nua-aimseartha staidéir seo  mar bhrainse de na eolaíochtaí atmaisféaracha agus mar fhoréimse den tíreolaíocht fhisiceach, atá ar cheann de na domhaneolaíochtaí. I láthair na huaire, cuimsíonn an chlíomeolaíocht gnéithe de aigéaneolaíocht agus an bhithgheoiceimic. Is féidir buneolas ar an aeráide a úsáid i gcomhair réamhaisnéisí aimsire gearrthéarmacha ag baint tairbhe as teicnící  analógacha, a leithéid agus ; El Niño-Ascalú Deisceartach (ENAD), Ascalú Madden–Julian (AMJ), Ascalú an Atlantaigh Thuaidh (AAT), Innéacs Tuaisceart an Aigéin Chiúin (ITAC), Ascalú Deichbhliantúil an Aigéin Chiúin (ADAC), agus Ascalú Idirdeichbhliantúil an Aigéin Chiúin (AIAC). Baintear úsáid as múnlaí aeráide le haghaidh críocha éagsúla ó staidéar a dhéanamh ar dhinimic na haimsire agus an chlíoma, chun réamh-mheastacháin aeráide sa todhchaí a dhéanamh.

## Stair
Thug an t-eolaí Sínieach Shen Kuo (1031-1095) le tuiscint go mbogann aeráidí go nádúrtha thar réimse ollmhór ama, tar éis dó   clochraithe a bhreathnú, a bhfuair sé faoi thalamh in aice Yanzhou (An Cúige Yan'an, Shaanxi, an lae inniu), a thug le fios go raibh aeráid thirim tráth sa limistéar,  a bhí neamhoiriúnach i leith bambú a fhás. 

Ceann de na luaththaighdeoirí aeráide ab ea Edmund Halley, a d'fhoilsigh léarscáil de na gaotha trádála sa bhliain 1686, tar éis turas go dtí an leathsféar theas a chur i gcrích. Mhapáil Benjamin Franklin (1706-1790) Shruth na Murascaille ar mhaithe le post  a chur ó na Stáit Aontaithe go dtí an Eoraip. Cheap Francis Galton (1822-1911) an téarma frithchioclón.  Chuir Helmut Landsberg (1906-1985) úsáid na hainilíse staitistiúla sa chlíomeolaíocht chun cinn, a spreag a éabhlóid chun na heolaíochta fisiciúla.

## Tagairtí
Geografaíocht chósta

[thumb|Carnán [aolchloch|aolchloiche Ordaivísí sleabhctha, ag taispeáint creimthe cósta. Osmussaar Thiar Thuaidh, an Eastóin.]]

Is éard is **tíreolaíocht cósta** ann ná an staidéar ar an comhéadan dinimiciúil idir an fharraige agus an talamh, ag ionchorprú an gheografaíocht fhisiceach (i.e. geomoirfeolaíocht chósta, geolaíocht agus aigéaneolaíocht) agus geografaíocht dhaonna (socheolaíocht agus stair) an chósta araon. Baineann sé le próisis síonchaithimh chósta a thabhairt chun soiléire, go háirithe tonnghníomhú, gluaiseacht dríodair agus freisin an aimsir, agus na bealaí ina mbíonn daoine ag idirghníomhú leis an chósta.
Geografaíocht dhaonna

350px|thumb|Dlús dhaonra an domhain
Is í **an gheografaíocht dhaonna** an brainse de na heolaíochtaí sóisialta a dhéileálann le staidéar ar dhaoine agus ar a bpobal,
ar chultúir, ar gheilleagair agus a n-idirghníomhú leis an timpeallacht, ag tabhairt faoi deara a gcuid ceangal leis agus ar fud an spáis agus na háite. Mar disciplín intleachtúil, roinntear tíreolaíocht  go dtína fo-réimsí; tíreolaíocht fhisiceach agus tíreolaíocht dhaonna, an dara ceann ag díriú ar staidéar a dhéanamh ar ghníomhaíochtaí an duine, ag cur i bhfeidhm modhanna taighde cáilíochtúla agus cainníochtúla.

## Stair
Níor aithníodh an tíreolaíocht mar disciplín foirmiúil acadúil go dtí an 18ú haois, cé gur thug go leor scoláirí faoi scoláireacht gheografach i bhfad níos faide, go háirithe trí chartagrafaíocht.

Bunaíodh an Cumann  Ríoga Geografacha (Béarla:  Royal Geographical Society)  i Sasana sa bhliain 1830, cé nach bhfuair an Ríocht Aontaithe a céad Chathaoir sa tíreolaíocht go dtí 1917. Ba é Halford John Mackinder an chéad fhíorgheografach intleachtúil a tháinig chun cinn sa Ríocht Aontaithe , ceapadh é ina léitheoir ag Ollscoil Oxford sa bhliain 1887.

Bunaíodh an  National Geographic Society sna Stáit Aontaithe sa bhliain 1888 agus thosaigh sé ag foilsiú an iris *National Geographic* a tharraing aird an phobail ghinearálta ar fhaisnéise gheografaí. Le fada an lá tugann an Cumann tacaíocht do  thaighde agus oideachais geografach .

## Tagairtí

Catagóir:Antraipeolaíocht
Catagóir:Tíreolaíocht
Éiceolaíocht tírdhreacha

Is éard is **éiceolaíocht tírdhreacha** ann ná staidéar ar thírdhreacha; go sonrach, ar
chomhdhéanamh, struchtúr agus fheidhm na dtírdhreach. 
mion|Clúdach talún. Tá dath buí nó donn ar na garraithe, tá dath gorm ar an uisce, agus dath dearg ar an dromchla uirbeach.
Bíonn i gceist, mar sin, staidéar a dhéanamh ar na patrúin tírdhreacha, na hidirghníomhaíochtaí idir na gnéithe den
phatrún, agus conas a athraíonn na patrúin agus na hidirghníomhaíochtaí le himeacht ama. 

## Tagairtí

Catagóir:Éiceolaíocht tírdhreacha
Catagóir:Éiceolaíocht
Bainistíocht acmhainní an chomhshaoil

[mion|An [Muir Aral|Mhuir Aral ag crapadh mar gheall ar dhrochbhainistíocht acmhainní uisce. Atreoraíodh an t-uisce le haghaidh uisciúcháin.]]
Is éard is **bainistíocht acmhainní an chomhshaoil** ann ná bainistíocht na hidirghníomhaíochta agus tionchair na sochaithe daonna ar an chomhshaol. Níl i gceist, cé go bhféadfadh an teideal seo a thabharfadh le fios, bainistíocht na timpeallachta féin. Bíonn bainistíocht acmhainní an chomhshaoil ag iarraidh go mbíonn seirbhísí éiceachórais a chosaint agus a chothabháil i gcomhair na nglúnta daonna sa todhchaí, agus chomh maith leis go gcoinneofar ar bun sláine an éiceachóras trí bhreithniú a dhéanamh ar athróige timpeallachta, eiticiúla, eacnamaíocha, agus eolaíoch (éiceolaíoch). 

## Féach freisin
* Comhshaolachas
* Caomhnú chomhshaoil
* Gníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil
* 

## Tagairtí

Catagóir:Comhshaolachas
Craobh Iomána Cúltaca Fé-25 na Mumhan

Is comórtas iománaíocht na Mhuman í **Craobh Iomána Cúltaca Fé-25 na Mumhan** (Béarla: *Munster Under-25 Reserve Hurling Competition*), a imrítear faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Comórtas bliantúil atá ann, ina glacann foirne idirchontae na Mumhan páirt.

## Foirne

## Blianta

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Craobhacha iomána
Catagóir:Craobh Iomána Fé-25 na Mumhan
Diarmaid Ó Broin

Is iománaí é **Diarmaid Ó Broin**, nó **Diarmaid Byrnes** mar a thugtar air i mBéarla. Rugadh é sa bhliain 1994. Is as Contae Luimnigh é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Luimnigh
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Geografaíocht eacnamaíoch

Is éard is **geografaíocht eacnamaíoch** ann ná an staidéar ar shuíomh, dháileadh agus eagrú spásúil gníomhaíochtaí eacnamaíochta ar fud an domhain. Déanann sí ionadaíocht do fhoréimse traidisiúnta dhisciplín na tíreolaíochta. Mar sin féin, thug go leor eacnamaithe faoin réimse ar bhealaí is dual do dhisciplín na heacnamaíochta. 

Ghlac an gheografaíocht eacnamaíocha le cuir chuige éagsúla maidir le go leor ábhar éagsúla, lena n-áirítear suíomh na dtionscal, barainneachtaí an chruinneagáin (ar a dtugtar freisin "naisc"), iompar, trádáil idirnáisiúnta, forbairt, eastát réadach, uaisliú, geilleagair eitneacha, geilleagair inscne, teoiric  an chroíláir agus an imill, eacnamaíocht na foirme uirbí, an gaol idir an comhshaol agus an geilleagar (ag déanamh ceangail le stair fhada na dtíreolaithe a rinne staidéir ar chultúr-idirghníomhaíocht comhshaoil), agus an domhandú.

## Tagairtí
Geografaíocht na forbartha

[deas|mion|350x350px|██&nbsp;Ardfhorbartha daonna██&nbsp;Meánfhorbartha daonna██&nbsp;Ísealfhorbartha daonna██&nbsp;níl ar fáil[Íomhá:UN_Human_Development_Report_2007_(1)_CBC.svg|mion|<small>(Léarscáil dhathdhall-ghéilliú )</small>]]
Is éard is **tíreolaíocht na forbartha** ann ná brainse na tíreolaíochta a thagraíonn don chaighdeán maireachtála agus do cháilíocht bheatha a n-áitritheoirí daonna. Sa chomhthéacs seo, is éard is *forbairt* ann ná an próiseas athraithe a théann i bhfeidhm ar shaol na ndaoine. D'fhéadfadh gur feabhas ar cháilíocht na beatha a bheadh i gceist, mar atá sé braite ag na daoine ag dul faoin athrú.  Mar sin féin, ní i dtólamh a mbíonn an próiseas forbartha dearfach. Rinne Gunder Frank trácht ar na fórsaí eacnamaíochta domhanda gur cúis leis forbairt na tearcfhorbartha. Tá sé seo clúdaithe ina theoiric spleáchais.

Catagóir:Tíreolaíocht
Priontaíocht

[mion|304x304px|'''[Rembrandt,** ''Féin-phortráid'', [[eitseáil]], c.1630]]
Is éard atá i gceist leis an **bpriontaíocht** ná saothair ealaíne a chruthú trí [[Clódóireacht|phriontáil]], de ghnáth ar [[Páipéar|pháipéar]], ach freisin ar fhabraic, [[adhmad]], [[miotal]], agus dromchlaí eile. Sa phriontaíocht thraidisiúnta, cruthaítear priontaí de láimh, gan leas a bhaint as atáirgeadh grianghrafadóireachta ná printéirí leictreonacha.

Cruthaítear priontaí trí [[dúch]] a aistriú ó “mhaitrís” go leathanach páipéir nó ábhar eile. Braitheann cineál na maitríse ar an teicníc priontála atá i gceist. Sa ghreanadóireacht agus san [[eitseáil]], úsáidtear pláta miotail; sa [[liteagrafaíocht]], úsáidtear cloch, [[alúmanam]], nó [[polaiméir]]; sa [[Gearradh líonóile|ghearradh líonóile]], úsáidtear [[líonóil]]; agus sa [[Greanadóireacht adhmaid|ghreanadóireacht adhmaid]], blocanna adhmaid. Úsáidtear scáileáin déanta as [[síoda]] nó fabraicí sintéiseacha don phróiseas [[Scagphriontáil|scagphriontála]]. 

[[Íomhá:Goya-Guerra_(60).jpg|clé|mion|300x300px|**Francisco Goya**, No Hay Quien Los Socorra'','' ''Tubaistí an Chogaidh'' sraith, uiscimir c.1810]]
Ach amháin i gcás [[Aonchló|an aonchló]], is féidir le haon phróiseas priontaíochta go leor leaganacha den saothar ealaíne céanna a tháirgeadh; ar a dtugtar “priontaí”.  Breathnaítear ar gach prionta mar “bhunsaothar” ealaíne, agus tugtar “imprisean” air, seachas “cóip”, toisc go bhféadfadh difríocht sách mór a bheith ann idir imprisin, d'aon ghnó nó trí thimpiste. Tugtar “prionta atáirgthe” ar phrionta ar cóip de shaothar ealaíne eile é, go háirithe saothar péintéireachta.

Tugtar “eagrán” ar na himprisin a dhéantar ón mhaitrís chéanna. Ó dheireadh an 19ú haois, is gnách go síníonn ealaíontóir na himprisin aonair in eagrán, agus cuirtear uimhreacha orthu chun eagrán teoranta a chruthú. Ansin, scriostar an mhaitrís ionas nach féidir tuilleadh priontaí a tháirgeadh uaithi. Is féidir priontaí a phriontáil i leabhair mhaisithe nó i leabhar ealaíne freisin.
[[Íomhá:Vallotton-Raison.gif|mion|**Félix Vallotton,*' *La raison probante (An Chúis Chiallmhar)*, greanadh adhmaid ón tsraith *Intimités'', (1898)]]

Catagóir:Meáin ealaíne
Catagóir:Meáin chlóite
Alan Dempsey

Is iománaí é **Alan Dempsey**. Is as Contae Luimnigh é.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Luimnigh
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Sainphointe (optaic)

Bíonn sainphointe comhdhéanta de thrí phéire pointí atá lonnaithe ar an ais optúil de chóras optúil atá siméadracht rothlach agus fócasach, san optic Ghauss. Iad seo na **[[Fócas|pointí fócasacha]]**, an **príomhphointe**, agus na **pointí nódacha**. I gcomhair na gcóras *idéal , *cinntear *na h*airíonna bunúsacha íomháithe, mar méid na híomhá, suíomh, agus treoshuíomh go hiomlán de réir suíomh na sainphointí; i ndáiríre ní bhíonn ach ceithre pointe riachtanach: na pointí fócasacha agus an príomhphointe nó na pointí nódacha. I gcleachtas, is é an scáthán plánach an t-aon córas idéalach a baineadh amach, mar sin féin, úsáidtear na sainphointí go forleathan chun  garmheastachán a dhéanamh ar iompar na gcóras fíoroptiúil.
Soláthraíonn sainphointí bealach anailíseach dúinn chun córais le go leor comhpháirteanna a shimpliú, rud a ligeann dúinn an saintréithe íomháithe an chórais a dhearbhú go neasach le ríomhanna simplí a dhéanamh.

## Míniú
deas|mion|390x390px|Sainphointí lionsa tiubh san aer.<br>
'''F''', '''F'''' pointí fócasacha tosaigh agus  cúil,<br>
'''P''', '''P'''' príomhphointí tosaigh agus  cúil,,<br>
'''V''', '''V'<nowiki/>''' reanna dromchla tosaigh agus  cúil,

## Tagairtí

Catagóir:Optaic
Fótagrafaíocht mínealaíne

[mion|315x315px|'''An Stíris''' (1907) ([An Béarla|Béarla:*The Steerage*) le Alfred Stieglitz, a bhí ina luath-obair ealaíne nua-aoiseachas, agus measann go leor staraithe gurb é an grianghraf is mó tábhachtach a rinneadh riamh. 
Duine fiú le rá ab ea Stieglitz le haghaidh na ngrianghrafadóireachta mínealaíne a thabhairt isteach i bailiúcháin na músaem.]]

Is éard is **fótagrafaíocht mínealaíne** ann ná grianghrafadóireacht ealaíne cruthaithe  de réir fhís an ealaíontóra mar ghrianghrafadóir. Bíonn  grianghrafadóireacht ealaíne i gcodarsnacht leis an ghrianghrafadóireacht ionadaíoch, ar nós na fóta-iriseoireachta, a sholáthraíonn cur-síos doiciméadach físiúil ar imeachtaí agus téamaí sonracha, sa bhrí litriúil, ag léiriú na fírinne oibiachtúla seachas rún suibiachtúil an ghrianghrafadóir; agus an grianghrafadóireacht thráchtála, a bhfuil mar phríomhchuspóir aici ná táirgí nó seirbhísí a fhógairt.

## Tagairtí

### Nótaí
Fógraíocht

[mion|Fógra [Coca-Cola ó na 1890í]]
Is éard is **fógraíocht** ann ná cineál chumarsáid margaíochta a bhaineann úsáid as modhanna fuaime nó amhairc chun táirgí, seirbhísí, nó smaointe a dhíol nó a chur chun cinn. Go minic, is gnóthaí ar mian leo a gcuid táirgí nó seirbhísí a chur chun cinn iad urraitheoirí na fógraíochta.

## Tagairtí

Catagóir:Fógraíocht
Catagóir:Dearadh cumarsáide
Leathanach gréasáin dinimiciúil

Is éard is **leathanach gréasáin dinimiciúil** ann ná leathanach gréasáin a sholáthraíonn ábhar saincheaptha don úsáideoir atá bunaithe ar thorthaí cuardaigh nó iarratas éigin eile. Freisin tugtar "HTML dinimiciúil" nó "ábhar dinimiciúil" orthu. Úsáidtear an téarma "dinimiciúil" nuair a thagraítear do leathanaigh Ghréasáin idirghníomhacha a cruthaíodh le haghaidh gach úsáideoir faoi leith, i gcodarsnacht leis na billiúin leathanaigh Ghréasáin statacha nach n-athraíonn.

Tá dhá príomh-chomhpháirteanna ag leathanaigh gréasáin dinimiciúla; stíl an leathanaigh, agus eolas. Cruthaítear stíl an leathanaigh ag baint úsáide as uirlisí cosúil le HTML, CSS, JavaScript srl. cé go mbíonn an t-eolas á stóráil i mbunachar sonraí ar leithligh. Nuair a huaslódáiltear leathanach dinimiciúla i mbrabhsálaí, iarrann sé ar an mbunachar sonraí i gcomhair faisnéise a chur ar fáil, ag brath ar ionchur an úsáideora. Nuair a fhaigheann an leathanach an t-eolas seo ón bhunachar sonraí, cuirtear an cód stíleála i bhfeidhm air agus taispeántar an leathanach gréasáin air agus taispeántar an leathanach gréasáin don úsáideoir mar thoradh.
Mar shampla, ar shuíomh gréasáin siopadóireachta ar líne, má roghnaíonn tú fón amháin a fheiceáil, cuireann an bunachar sonraí eolas amach chugat faoin fhón sin amháin. Fanann an leathanach sin agus a thaispeáint mar an gcéanna, ach athraíonn an t-eolas de réir d'iarratais.

Chomh maith le bunachar sonraí, tá liosta fada de theicneolaíochtaí gur féidir a úsáid chun leathanaigh gréasáin dinimiciúla a dhéanamh. Seo a leanas cuid de na scripteanna is coitianta gur féidir leo idirghníomhú le bunachar sonrai: PHP, asp, ASP.net, Perl, agus Python. Is teangacha scriptithe an fhreastalaí iad seo agus fanann an cód ar an bhfreastalaí. Murab ionann agus JavaScript (teanga scriptithe) a ritheann i do bhrabhsálaí. Faigheann agus tiomsaíonn na teangacha scriptithe seo ar thaobh an fhreastalaí eolas ón bhunachar sonraí agus seoltar é chuig an bhrabhsálaí.

## Tagairtí

Catagóir:Gréasán Domhanda
Teorainn choinbhéirseach

Sa theicteonaic phlátaíI is éard is **teorainn choinbhéirseach** ann, ar a dtugtar freisin teorainn plátaí scriosacha (mar gheall ar fhodhuchtú) ná réigiún ar a bhfuil athrú gníomhach ag teacht i bhfeidhm ar a chruth, toisc gur bhog dhá phláta teicteonach (nó níos mó) nó blúirí an litisféir, i dtreo a chéile agus gur bhuail siad a chéile.
Mar thoradh ar bhrú, chuimilte, agus ábhar pláta ag leá sa mhaintlín, tarlíonn creathanna talún agus bolcáin coitianta in aice leis na teorainneacha coinbhéirseachta. Nuair a bhogann dhá pláta i dtreo a chéile. cruthaítear crios fodhuchtaithe nó imbhualadh ilchríochach. Braitheann sé seo ar nádúr na bplátaí atá i gceist. I gcrios fodhuchtaithe, bogann an pláta a bhíonn ar barr, de ghnáth pláta le screamh aigéanach air, faoi bhun an pláta eile, gur féidir a bheith déanta as screamh aigéanach nó ilchríochach. Cruthaítear sliabhraonta móra, ar nós na Himiléithe, le linn imbhuailtí idir dhá pláta ilchríochach.
 

## Cur síos
Braitheann saghas na teorann coinbhéirsí ar na gcineál plátaí atá ag imbhualadh le chéile. Ag teorainn cóineasaithe aigéanach-ilchríochach, beidh an litisféar aigéanach fodhuchtaithe i gcónaí faoi bhun an litisféir ilchríochaigh. Difríocht an dlúis choibhneasta idir an litisféar aigéanach (3.0 g / cm3) agus litisféar ilchríochach (2.7 g / cm3) is cúis le seo. Tugtar, freisin, an crios fodhuchtaithe ar an chineál teorann seo. Ar dhromchla an Domhain, is é an toradh topagrafach coitianta ná trinse aigéanach a cruthaítear ar an taobh aigéanach, comhthreomhar leis an gcrios fodhuchtaithe. Ar an taobh ilchríochach, cruthaítear slabhra bolcáin os cionn suíomh an phláta fhodhuchtaithe, a chruthú sliabhraoin dá ngairmtear stua bolcánach. Sampla de chrios fodhuchtaithe ilchríochach-aigéanach is ea an limistéar feadh chósta thiar Mheiriceá Theas ina bhfuil an  pláta aigéanach, an Pláta Nazca á fhodhuchtú faoi bhun na hilchríche, sé sin Pláta Mheiriceá Theas.

Catagóir:Teicteonaic phlátaí
Mary Tyler Moore

Ban-aisteoir Meiriceánach ba ea **Mary Tyler Moore** (29 Nollaig 1936 – 25 Eanáir 2017). Tharraing sí aird an phobail uirthi féin i Meiriceá Thuaidh i ndrámaí grinn suímh mar *The Dick Van Dyke Show* (1961–1966), ag imirt páirt Laura Petrie, agus *The Mary Tyler Moore Show* (1970–1977) i ról Mary Richards. Bhí páirteanna aici in roinnt mhaith scannán freisin, ina measc úd *Thoroughly Modern Millie* (1967) agus *Ordinary People* (1980).

Rugadh Mary Tyler Moore in Brooklyn Heights, in Brooklyn, Nua-Eabhrac. Chuaigh sí ar scoil in Brooklyn, in Queens, Nua-Eabhrac, agus in Los Angeles. 

## Naisc sheachtracha
*Mary Tyler Moore ag in IMDB. Arna rochtain ar 26 Eanáir 2017

Catagóir:Daoine a rugadh i 1936
Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Básanna de bharr galair
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine as Brooklyn, Nua-Eabhrac
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá
Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Léirmheas Leabhar

Clár léirmheastóireachta ar leabhair Ghaeilge atá á chraoladh ar TG4 ó 25 Eanáir, 2017 i leith é **Léirmheas Leabhar**. Róisín Ní Gairbhí a chuireann an clár i láthair.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Cláir theilifíse
Catagóir:Cláir TG4
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2017
Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir siamsaíochta
Catagóir:Cláir Cainte‎
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Britain's Got Talent (sraith 11)

Is comórtas tallainne teilifíse cruthaithe ag Simon Cowell é ***[[Britain's Got Talent]]***, a tosaíodh sa Ríocht Aontaithe sa bhliain 2007. Thosaigh an t-aonú sraith déag ar 15 Aibreán 2017 agus chríochnaigh sé ar an 3 Meitheamh 2017.

B'iad Simon Cowell, Amanda Holden, Alesha Dixon agus David Walliams na breithiúna don tsraith seo. Bhuaigh Tokio Myers an tsraith le 24.2% de na vótaí agus Issy Simpson ag teacht sa dara háit.

## Ceannais (3 Meitheamh)
Thóg an cheannais ar siúl ar an 3 Meitheamh.

## Rátálacha

## Tagairtí

Catagóir:Britain's Got Talent
Catagóir:2017 séasúir teilifíse
Enrique Simonet

Ealaíontóir Spáinneach ba ea **Enrique Simonet Lombardo** (An Vaileinse, 2 Feabhra 1866 - Maidrid, 20 Aibreán 1927) 

## Beathaisnéis

Rugadh Enrique Simonet Lombardo ar an 2 Feabhra 1866 san Vaileinse. De réir dealraimh ba é a chéad gairm bheatha ná staidéar ar reiligiún, ach roimh i bhfad, roghnaigh sé ceird na péintéireachta ina ionad. In ainneoin gur tháinig sé ó València  agus an méid staidéar a dhearna sé  ag Escuela de Bellas Artes de San Carlos ina a bhaile dúchais, chuaigh sé isteach san ciorcal Málagach, toisc gur tháinig sé ann go luath, cúlra a teaghlaigh, a oiliúint ealaíne agus a ghníomhaíocht ghairmiúil i chathair Málaga. Agus rinne sé staidéar chomh maith sa cheardlann a bhí ag an Valènciach Bernardo Ferrandiz i Málaga, a bhí mar chuid den scoil phéintéireachta Mhálagach mar a ghlaodh uirthi.
[mion|300x300px|''Flevit super illam (Chaoin sé í)'', 1892. Ola ar chanbhás. 305 x 555 cm [Museo del Prado|Músaem Prado.]]

Sa bhliain 1887 chuaigh sé go dtí an Róimh mar pinsinéir, rinne sé La decapitación de San Pablo ansin, sa lá atá inniu tá an pictiúri san Ardeaglais de Málaga, agus bhain sé tairbhe as a bheith ag fanacht sa chathair chun dul ar taistil ar fud na hIodáile. Thug se cuairt ar Pháras ag amanna éagsúla agus sa bhliain 1890 thug sé faoi thuras tríd an Mheánmhuir.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna i 1927
Catagóir:Daoine a rugadh i 1866
67 (uimhir)

Is é **67** an uimhir nádúrtha tar éis 66 agus roimh 68.   

## Cultúr
*Príomhleathanach: [[6-7 (méim)]]*

Is méim idirlín a tháinig chun solais sa bhliain 2025 sna Stáit Aontaithe ar TikTok agus ar Instagram Reels.

Catagóir:Slánuimhreacha
Julie Kavner

Is ban-aisteoir gutha Meiriceánach í **Julie Deborah Kavner**. In Los Angeles, California, a rugadh í ar an 7 Meán Fómhair 1950. Tá páirt aici sa Simpsons. Déanann sí an guthú don charachtar úd Marge Simpson.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha

Catagóir:Daoine beo
Yeardley Smith

Is ban-aisteoir gutha Meiriceánach í **Martha Maria Yeardley Smith**. I bPáras, an Fhrainc a rugadh í ar an 3 Iúil 1964. Tá páirt aici sa Simpsons.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Daoine beo
Schaerbeek

Is bardasacht Bheilgeach i Réigiún Príomhchathartha na Bruiséile é **Schaerbeek**. Dála na mbailte bardais uile de chuid na Bruiséile tá Schaerbeek dátheangach (Ollainnis agus Fraincis) de réir dlí.

Catagóir:An Bhruiséil
Dan Castellaneta

Is aisteoir gutha Meiriceánach é **Dan Castellaneta**. In Chicago a rugadh Castellaneta ar 29 Deireadh Fómhair 1957 agus in Oak Park, Illinois a tógadh é. Tá páirt aige ar na Simpsons ag cur gutha ar Homer Simpson i measc carachtar eile.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha

Catagóir:Daoine beo
Nancy Cartwright

Is ban-aisteoir gutha Meiriceánach í **Nancy Jean Cartwright**. I nDayton, Ohio a rugadh í ar an 25 Deireadh Fómhair 1957. Tá páirt aici sa Simpsons.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1957
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha

Catagóir:Daoine beo
Cluain Dolcáin/Cnoc an Fhuaráin

Is stáisiún suite i gContae Bhaile Átha Cliath í **Cluain Dolcáin/Cnoc an Fhuaráin**.

Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath
Catagóir:Cluain Dolcáin
Stáisiún Bhaile Adaim

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBaile Adaim i gContae Bhaile Átha Cliath é **Stáisiún Bhaile Adaim**. Osclaíodh an stáisiún ar 10 Aibreán 2007.

Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath
Collchoill agus Cill Droichid

Is stáisiún suite i gContae Chill Dara é **Collchoill agus Cill Droichid**.

Catagóir:Contae Chill Dara
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCill Dara
Stáisiún an Droichid Nua

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite sa Droichead Nua i gContae Chill Dara é **Stáisiún an Droichid Nua**.

Catagóir:Contae Chill Dara
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCill Dara
Stáisiún Chill Dara

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann é **Stáisiún Chill Dara** atá suite i gCill Dara i gContae Chill Dara .

Catagóir:Contae Chill Dara
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i gCill Dara
An Pháirc Thiar agus Gort na Síliní

Stáisiún suite i gContae Bhaile Átha Cliath is ea **an Pháirc Thiar agus Gort na Síliní**.

Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath
Stáisiún Chúil an tSúdaire

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i gCúil an tSúdaire i gContae Laoise é **Stáisiún Chúil an tSúdaire**.

Catagóir:Contae Laoise
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Laois
Stáisiún Sheáin Mhic Dhiarmada

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i Sligeach i gContae Shligigh é **Stáisiún Sheáin Mhic Dhiarmada**.

Catagóir:Contae Shligigh
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Sligeach
Stáisiún Bhéal an Átha

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i mBéal an Átha i gContae Mhaigh Eo é **Stáisiún Bhéal an Átha**.

Catagóir:Contae Mhaigh Eo
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Maigh Eo
Stáisiún Mhainistir na Búille

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá suite i Mainistir na Búille i gContae Ros Comáin é **Stáisiún Mhainistir na Búille**.

Catagóir:Contae Ros Comáin
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Ros Comáin
Stáisiún Chora Droma Rúisc

Is stáisiún traenach de chuid Iarnród Éireann atá lonnaithe beagainín lasmuigh de Chora Droma Rúisc i gContae Liatroma é **Stáisiún Chora Droma Rúisc**. Tá an stáisiún lonnaithe i gContae Ros Comáin.

Catagóir:Contae Chill Liatroma
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Liatroma
Catagóir:Stáisiúin iarnróid i Ros Comáin