open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patrick Nulty

Is polaiteoir Éireannach agus iarTheachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thiar é **Patrick Nulty** (Gaeilge: *Pádraig Mac an Ultaigh*) (rugadh é 18 Samhain, 1982). Toghadh é ag fothoghchán i nDeireadh Fómhair na bliana 2011 do Lucht Oibre. 

### Scannal
D'éirigh sé ina pholaiteoir neamhspleách tar éis dó aoireacht an pháirtí a chailliúint ar 6 Nollaig 2011. D'éirigh sé as oifig sa bhliain 2014 díreach sular tháinig sé chun solais go raibh teachtaireachtaí gnéasacha seolta aige chuig cailín agus bean ar Facebook.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar

Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Cille Bhrìghde

deas|250px|thumb|Cille Bhrìghde
Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, í **Cille Bhrìghde**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
James Reilly

Is polaiteoir Éireannach, dochtúir leighis agus seandadóir é **James Reilly** (Gaeilge: *Séamas ó Raghallaigh*) (rugadh é 16 Lúnasa, 1955). Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Thuaidh a bhí ann idir 2007 agus 2016.

Tá sé ina leascheannaire ar Fhine Gael ón mbliain 2010 agus ina Aire Sláinte ó Mhárta na bliana 2011 go dtí Iúil na bliana 2014. Bhí O'Reilly ina uachtarán ar Cheardchumann Dhochtúirí na hÉireann sular toghadh é. Is leis Áras Lawton i Muine Gall, Contae Uíbh Fhailí.

Sheas Reilly in Olltoghchán 2016 ach níor éirigh leis greim a choimeád ar a shuíochán Dála. Chuir Enda Kenny a ainm chun cinn mar bhall de Sheanad Éireann i mí na Bealtaine 2016.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i bhFine Gall Thoir
* Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Baill den 25ú Seanad‎
Catagóir:Daoine a rugadh i 1955
Catagóir:Dochtuirí leighis Éireannacha
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Alumni Choláiste Ríoga na Máinlianna in Éirinn
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Daoine beo
A' Chille Mhòr

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **a' Chille Mhòr**.

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Leon Spinks

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda trom-mheáchain, ab ea **Leon Spinks** (11 Iúil 1953 - 5 Feabhra 2021). 

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Básanna in 2021
Ciarán Lynch

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chorcaigh Theas Láir é **Ciarán Lynch** (Gaeilge: *Ciarán Ó Loinsigh*) (rugadh é 13 Meitheamh, 1964). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre agus ina TD ón mbliain 2007.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Theas-Lár
* Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1964
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Chorcaí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Comhar Críostaí

Is páirtí polaitiúil Éireannach cláraithe é **Comhar Críostaí ** () i bPoblacht na hÉireann. Richard Greene atá mar cheannaire air.

## Torthaí Toghcháin

### Dáil Éireann

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Catagóir:Reiligiún na hÉireann
Catagóir:Polaitíocht Reiligiúin na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta Críostaí
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1991
Iberia Express

Is aerlíne ísealchostais Spáinneach í an **Iberia Express**, agus tá an ceanncheathrú ag Aerfort Maidrid, sa Spáinn. Beidh ceithre Airbus A320 in úsáid ag an comhlacht ar dtús.

## Tagairtí

Catagóir:Aerlínte
Sally Kavanagh

mion|Charles Kickham
Is leabhar é ***Sally Kavanagh*** (Teideal an aistriúcháin Ghaeilge: *Saile Chaomhánach, nó na hUaigheanna Folmha* nó * Saile Ní Chaomhánaigh nó na huaigheanna folamha*) a scríobh Charles Kickham. 

## Aistriúchán

Máirtín Ó Cadhain a d'aistrigh go Gaeilge. Ag múineadh ina phríomhoide i gCamas a bhí sé agus é ag aistriú *Sally Kavanagh* le Kickham. Faoin teideal *Saile Ní Chaomhánaigh nó na huaigheanna folamha: scéal faoi Thiobriad Árann*, 1932 a foilsíodh é. An Dr Tomás de Bhaldraithe a d’ullmhaigh eagrán na bliana 1986, a d'fhoilsigh An Gúm.

## Tagairtí

Catagóir:Leabhair le Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Leabhair le Charles Kickham
Catagóir:Aistriúcháin
Catagóir:Leabhair Ghaeilge
Rafael Correa

Is é **Rafael Vicente Correa Delgado** uachtarán reatha Eacuadór. Thosaigh sé a chéad téarma ar 15 Eanáir 2007.

[thumb|left|220px|Correa (ar chlé) le [Luiz Inácio Lula da Silva|Luiz Inácio da Silva.]]

Catagóir:Eacuadór
Catagóir:Uachtaráin
Ealaíontóir

mion|clé|La Pittura (Allegory of Painting) - Artemisia Gentileschi (1638-1639)
Duine a chruthaíonn ealaín is ea **ealaíontóir.** Mar shampla úsáideann **péintéir** dathanna éagsúla chun  íomhánna a dhéanamh ar chanbhás.

## Tagairtí

Catagóir:Ealaín
Catagóir:Ealaíontóirí
Gerald Nash

Is Teachta Dála do cheantar an Lú é ** Gerald Nash** (*Ged* go minic) (rugadh é i Nollaig, 1975). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre. Ar an Rolla Oibreachais atá sé.

## Féach freisin

* Lú (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Lú
Catagóir:Fir
Catagóir:Méaraí Éireannacha
Catagóir:Lú (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Ramasaig

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Ramasaig**.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Seán Sherlock

thumb|
Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Chorcaigh Thoir é **Seán Sherlock** () (rugadh é 6 Nollaig, 1972). Tá sé ina bhall de Pháirtí an Lucht Oibre.

## Féach freisin

* Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i Corcaigh Thoir

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Fir
Catagóir:Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Jim Stynes

Fear spóirt agus daonchara Éireannach ab ea **James "Jim" Stynes**, OAM (23 Aibreán, 1966 – 20 Márta, 2012). Peileadóir Gaelach a bhí ann ina óige, agus é ag imirt leis an gclub Baile Buadáin Naomh Éanna agus foireann mhionúir Bhaile Átha Cliath. Sa bhliain 1984, bhí Stynes ar dhuine de na céad peileadóirí a thapaigh an deis chun peil Astrálach a imirt san Astráil, agus bhain sé clú agus cáil amach ag imirt ag leibhéal is airde an chluiche.

Chuaigh Stynes go mór i gcion ar phobal na hAstráile, ar mhuintir Mhelbourne ach go háirithe - mar shárimreoir agus mar gheall ar an obair charthanachta a bhí á dhéanamh aige taobh amuigh den ghort imeartha. 

D'éag Jim Stynes de bharr ailse, tar éis streachailt phoiblí in aghaidh an ghalair sa bhliain 2012. Bronnadh sochraid stáit air, mar aitheantas ar an méid a bhain sé amach san Astráil.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Peileadóirí Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Peil Astrálach
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Básanna in 2012
Halla na Cathrach, Béal Feirste

Is é **Halla na Cathrach, Béal Feirste** (Béarla: *Belfast City Hall*) an baile atá ag Comhairle Bhéal Feirste, suite i lár na cathrach i gCearnóg Dhún na nGall.

Catagóir:Béal Feirste
Sande

Bardasacht i dtuaisceart na Gearmáine is ea **Sande**.

## Achoimre
* Daonra: 9,300in Sande (bruachbhailte san áireamh), 5,000 in Sande amháin. 

Baile beag réasúnta ciúin agus taitneamhach is ea Sande atá suite i dtuaisceart na Gearmáine, sa tSacsain Íochtarach (Niedersachsen as Gearmáinis). Freaslainn (Friesland as Gearmáinis) a thugtar ar an cheantar ina bhfuil sí. Is gearr den Mhuir Thuaidh í, agus tá tionchar mór ag an bhfarraige ar an mbaile seo. 
## Turasóirí i Sande
Is fiú é do thurasóirí cuairt a thabhairt do Sande.
Tá dhá óstán ann, Hotel Auerhahn  i lár an bhaile agus Landhaus Tapken  ar an imeall. Tá árasáin féinfhreastail le fáil freisin, chomh maith le leaba & bricfeasta.

In Sande, tá go leor nádúr le feiceáil - baineann cuairteoirí taitneamh as siúlóidí tríd an sráidbhaile, ar na bealaí beaga a leanann an chanáil, agus timpeall an locha bhig ar thaobh amháin an sráidbhaile.

Tá cúpla músaem ann freisin, ceann faoi stáir chois fharraige agus ceann faoin mbruachbhaile is stairiúla, Neustadtgödens (Baile Nua Gödens).

Is féidir turais sa char a dhéanamh chuig na bailte beaga iascaireachta cois fharraige. Tá na hoileáin Fhreaslannacha le feiceáil ann freisin, le tránna le gaineamh chomh mín le plúr.
 
Ní féidir réigiún níos fearr a shamhlú chun rothaíocht a dhéanamh. Tá rothair le fáil ar cíos ann, agus tá bealaigh deasa sábháilte don rothaíocht ann. Níl sléibhte nó cnoic ann, agus mar sin, tá sé éasca na mílte a chlúdach ar rothar. 

## Íomhánna

Íomhá:EaglaisSande.JPG|Eaglais Naomh Magnus - fuirgneamh is sine in Sande, ón XIV aois
Íomhá:TeachSande.JPG|Teach i lár Sande
Íomhá:Rothair.JPG|Comharthaí bóthair don rothaíocht
Íomhá:CanáilSande.JPG|An chanáil
Íomhá:LochSande.JPG|An loch
Íomhá:WangeroogeTrá.JPG|An trá san oileán Wangerooge



## Tagairtí
Cearnóg Dhún na nGall

Is cearnóg í **Cearnóg Dhún na nGall** atá suite i lár na cathrach Bhéal Feirste.
[thumb|right|250px|[Halla na Cathrach Bhéal Feirste, *Cearnóg Dhún na nGall*]]

Catagóir:Béal Feirste
Na h-Eileanan Ascrib

Is oileán iad **na h-Eileanan Ascrib**, gar den Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd, in Albain. 

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Caisleán Bhéal Feirste

Is caisleán i gContae Aontroma é **Caisleán Bhéal Feirste**, agus é suite ag bun  Bhinn Mhadagáin.

Catagóir:Béal Feirste
Joe McHugh

Is múinteoir, polaiteoir agus iarTheachta Dála do cheantar Dhún na nGall  é **Joe McHugh** (Gaeilge: *Seosamh Mac Aodha*) (a rugadh ar an 16 Iúil 1971 ). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael. Chaith sé dhá thréimhse mar Aire i Roinn na Gaeltachta agus bhí sé ina aire oideachais chomh maith. 
### Gairm pholaitiúil
Ceapadh McHugh ina Aire Stáit don Ghaeilge, don Ghaeltacht agus do na hOileáin sa bhliain 2014, in áit Dinny McGinley. Bhí conspóid mhór ann nuair a ceapadh é den chéad uair ina aire stáit Gaeltachta toisc nach raibh an Ghaeilge ar a thoil aige. D’fhógair McHugh go mbeadh sé ag dul ar “aistear teanga” agus thug sé faoin nGaeilge a fhoghlaim.

Sheas sé san Olltoghchán 2016 agus toghadh é le 11.5% de na vótaí céad rogha.

Ceapadh é ina Aire Stáit i Roinn an Taoisigh sa bhliain 2017.[clé|mion|Oifig Mhic Aodha i m[Bun Cranncha]]
### Gairm taobh amuigh den domhan polaitiúil
D'oibrigh sí mar mhúinteoir

D'fhógair McHugh ar an 4 Bealtaine 2022, go mbeidh sé ag dul ar scór ag an gcéad Olltoghchán eile.  "Post 24/7 an pholaitíocht a éilíonn gach a bhfuil ionat," a dúirt sé.  Ansin i mí Iúil 2022, d’éirigh McHugh as Fine Gael, de bharr útamáil an rialtais faoi réiteach a fháil ar chruachás na ndaoine i nDún na nGall, a raibh brící lochtacha ina gcuid tithe.  

Ba bhreá leis, a dúirt sé tráth, a bheith ina mhúinteoir Gaeilge lá éigin.

## Féach freisin

* Dún na nGall (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún na nGall

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Clár raidió RTÉ faoi Joe McHugh

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Alumni Choláiste Phádraig, Má Nuad
Catagóir:Baill den 22ú Seanad
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Fir
Catagóir:Múinteoirí Éireannacha
Catagóir:Peileadóirí Gaelaí
Catagóir:Dún na nGall (Dáilcheantar)
Ciarán Cannon

Is polaiteoir Éireannach é **Ciarán Ó Canáin** nó **Ciarán Cannon** (a rugadh ar an 16 Meán Fómhair 1965). Bhí sé ina Teachta Dála do Fhine Gael i nGaillimh Thoir idir 2011-2024.

## Tréimhse sa Pháirtí Daonlathach
Toghadh Cannon ina ionadaí tofa poiblí an chéad uair mar chomhairleoir contae i mBarda Locha Riach i gContae na Gaillimhe, i dtoghcháin áitiúla 2004. Sheas sé in Olltoghchán 2007 i nGaillimh Thoir ach theip air suíochán a bhaint amach, cé gur cheap an Taoiseach chun an tSeanaid é ina dhiaidh sin. 

Bhí sé tofa mar cheannaire an Pháirtí Dhaonlathaigh ar 17 Aibreán 2008, in ionad Mháire Ní Áirne. D'éirigh leis an bua a fháil ar an Seanadóir Fiona O'Malley.  Bhí sé ar an gcéad Seanadóir a toghadh mar cheannaire i stair an pháirtí.
clé|mion|2016

## Fine Gael
Ar an  24 Márta 2009 d'éirigh Cannon as na Daonlathaigh agus d'éirigh sé ina bhall de Fhine Gael.  Bhí sé ina Teachta Dála do Fhine Gael i nGaillimh Thoir idir 2011-2024. Bhí sé ina Aire Sóisearach sa Roinn Oideachais 2011-2014.   Ceapadh é mar Aire Sóisearach i nGnóthaí Eachtracha, 2017-2020.

Ar 19 Márta 2024, d'fhógair Cannon nach raibh sé ag cur a ainm chun cinn sa chéad olltoghchán eile "mar gheall ar chomh nimhneach agus atá an pholaitíocht ar na saolta seo",  nimhneas sa pholaitíocht sa lá atá inniu ann nach mbíodh ann scór blianta ó shin. "Níl aon duine dínn ag iarraidh go ndéanfaí dia beag dínn, ní theastaíonn uainn ach go gcaithfí linn go sibhialta agus go measúil, díreach mar a chaitear le daoine i bpoist eile", arsa sé.

Bhí Cannon ina urlabhraí meán, ealaíon agus cultúir Fhine Gael ag an am. Thug ceannaire Fhine Gael, an Taoiseach Leo Varadkar, le fios go raibh Ó Canáin ar dhuine de na Teachtaí Dála ba dhíograisí i nDáil Éireann.

## Pearsanta
Bíonn Cannon amuigh ag rothaíocht aon uair a fhaigheann sé an deis. in 2021, agus é tar éis turas mór millteach a chur i gcrích ó Chionn Mhálanna go Carn Uí Néid, (580 ciliméadar nó mar sin), chinn sé an turas sin a cheiliúradh le cuairt a thabhairt ar chara leis sa gClochán. Ach i Maigh Cuilinn, tharraing jíp amach agus chas sé ar dheis, díreach amach roimhe ar an mbóthar tríd an mbaile. Bhuail sé chomh láidir é gur ‘eitil’ an rothar os a chionn agus fágadh Ciaran ina chrap ar an mbóthar. D'fhan sé i dteanntán miotail go ceann ceithre mhí.  Tháinig biseach air agus ina oibrí dochloíte ar mhaithe le carthanacht.
## Féach freisin

* Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nGaillimh Thoir

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Ciarán Ó Canáin ar leathanach gréasáin an Pháirtí Dhaonlathaigh 
* Stair thoghchánaíochta Chiaráin Uí Chanáin 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Catagóir:Baill den 23ú Seanad
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Fir
Catagóir:Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)
Peter Mathews

Iar-pholaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Bhaile Átha Cliath Theas ab ea **Peter Mathews** (Gaeilge: *Peadar Maitiú*; Lúnasa, 1951 – 28 Feabhra 2017). Bhí sé ina bhall d'Fhine Gael. Ba mhinic ar chlár TV3 *[[Tonight with Vincent Browne]]* i rith na géarchéime eacnamaíochta é.

Sheas Mathews in Olltoghchán 2016. Fuair sé bás de bharr ailse.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Ráth an Dúin  
* Baile Átha Cliath Ráth an Dúin (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Ráth an Dúin

## Naisc sheachtracha
* [Fógra a bháis ar an [Irish Times], arna rochtain ar 1 Márta 2017]

Catagóir:Básanna in 2017
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae
Na h-Eileanan Cròlainneach

Is oileáin iad **na h-Eileanan Cròlainneach**, i ngar don Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd, in Albain. Tá siad neamháitrithe ón mbliain 1920 anuas.

## Oileáin

* Eilean Mór 
* Eilean Meadhonach 
* Eilean Beag

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Shane McEntee

Ba pholaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Oirthear na Mí é **Shane McEntee** (Gaeilge: *Seán Mac an tSaoi*) (rugadh é 19 Nollaig, 1956 agus bhásaigh sé ar an 21 Nollaig, 2012). Bhíodh sé ina bhall d'Fhine Gael. Ba *[[Aire stáit]] um Bia, Gairneoireacht agus Sábháilteacht Bia* é. Bhí sé i gceannas ar *Dee Local Bar*. Chuir sé lámh ina bhás féin sa bhliain 2012. Bhí sé pósta agus bhí ceathrar clainne air, ina measc Helen McEntee a tháinig i gcomharbacht air. Bhí baint mhór aige le Cumann Lúthchleas Gael, agus bhuaigh a dheartháir Gerry McEntee, an máinlia, craobh na hÉireann sa pheil le foireann na Mí.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Básanna in 2012
Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae na Mí
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae na Mí
Ainm.ie

Is tionscadal beathaisnéisí Gaeilge ar líne é **Ainm.ie** atá á fhorbairt ag Fiontar, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath ón mbliain 2009 i leith. Is mórshaothar léinn é seo a chuimsíonn breis is 1,800 beatha (in 2023) ón mbliain 1560 ar aghaidh (beathaisnéis fir atá i gceist le 90% de na beathaisnéisí atá ar an suíomh in 2023). Tá 1.3 milliún focal i gcló sa bhunsaothar.

### Stair
Tá ainm.ie bunaithe ar taighde a rinne Diarmuid Breathnach (nach maireann) agus Máire Ní Mhurchú, bunúdair na sraithe '"Beathaisnéis" a d’fhoilsigh An Clóchomhar i naoi n-imleabhar (1986–2007), saothar a áirítear ar cheann de shárshaothair taighde na Gaeilge. Bhí fúthu dúshlán an *Dictionary of Irish Biography* a thabhairt maidir le beathaisnéisí na nGael.   

Tháinig *Beathaisnéis a hAon* amach sa bhliain 1986, agus an leabhar deireanach sa sraith, *Beathaisnéis a Naoi*, in 2007.  Ba mhinic go dtí sin gurbh é inseacht an Bhéarla agus na mBéarlóirí a rinneadh ar stair na tíre agus ar na daoine a bhí lárnach sa stair sin. Ach chúitigh *Beathaisnéis* an fhaillí sin. Tá na beathaisnéisí go léir le fáil ar an suíomh ainm.ie inniu.  

B'iad Mártan Ó Ciardha, Máire Zepf, Gráinne Ní Mhuirí, Seán Mac Labhraí agus Lillis Ó Laoire a sholáthair na cuntais ar ainm.ie sa bhliain 2024.  

Thug an Roinn Gnóthaí Pobail, Comhionannais agus Gaeltachta maoiniú do dhigitiú an ábhair, a bhí ina céim thosaigh de chuid an tionscadail ainm.ie  

### Saoráidí ar an suíomh
* Liosta aibítreach na mbeathaí
* Córas cuimsitheach crostagartha idir na hailt éagsúla
* Cuardach lántéacs sofaisticiúil ar eochairfhocail agus ar fhrásaí
* Amlíne
* Gnéithe saoil (eagraíochtaí, saothair, logainmneacha, tarlúintí, gradaim is mar sin de.)
* Beatha roghnaithe na seachtaine

Dar le muintir an tsuímh, cuirfear beathaí nua leis an suíomh de réir mar a chuirfear ar fáil iad agus déanfar seanbheathaí a nuashonrú de réir mar a thiocfaidh fianaise nua chun solais. Cuirfear leis na saoráidí cuardaigh agus brabhsála ar an suíomh ar bhonn leanúnach.
### Conspóid
Dúirt Fiontar in 2019 go raibh ganntanas ban ar an mbunachar ach go raibh líon na mbeathaisnéisí faoi mhná a bhí ar an suíomh “ag dul in airde, más go mall féin é.” Cé go bhfuil ardú tagtha ar líon na mbeathaisnéisí faoi mhná ar an suíomh in imeacht 2019-2023, fágann an t-ardú atá tagtha ar líon na mbeathaisnéisí faoi fhir nach bhfuil aon ardú suntasach tagtha ar chéatadán na mban ar Ainm.ie.

## Féach freisin
* Dictionary of Irish Biography
* Diarmuid Breathnach

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Beathaisnéisí Gaeilge, *Beathaisnéisí Gaeilge* leathanach baile

Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge
Catagóir:Vicipéid
Catagóir:Beathaisnéisí
Tony McLoughlin

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Shligigh-Liatroim é ** Tony McLoughlin** (Gaeilge: *Antóin Mac Lochlainn*) (a rugadh in Eanáir 1949). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael agus ina TD ón mbliain 2011. Bhí sé ina mhéara ar Shligeach faoi cheathair. Bhíodh a athair roimhe ina chomhairleoir agus is nia é le Joseph McLoughlin, a bhí ina TD de chuid Fine Gael do cheantar Shligigh-Liatroime ón mbliain 1961 go 1977.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim
* Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí as Contae Shligigh

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Méaraí Éireannacha
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Shligigh
Catagóir:Alumni
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Shligigh
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Shligigh
Ùige

Is sráidbhaile san Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Ùige**. Rugadh an file cáiliúil Aonghas Dubh MacNeacail sa tsráidbhaile i 1942.

clé|250px|thumb|Ùige

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:An t-Eilean Sgitheanach
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Eilean Bán

Is oileán é **Eilean Bán **, gar den Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd. 

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Eilean Mór, Sgitheanach

Is oileán é **Eilean Mór**, gar don Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd, Albain. 

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Réaltaí na hÉireann, CLG

Is Cumann CLG é **Réaltaí na hÉireann, CLG** (Béarla: *Stars of Erin*) atá lonnaithe i nGleann Cuilinn. Bunaíodh an cumann sa bhliain 1903 agus tá an comórtas uile-Éireann do na clubanna buaite acu faoi dhó. Bhuaigh siad Cupán Paddy Mulligan sa bhliain 2010. Tá foireann na mban sa pheil acu agus foirne faoi aois.

## Tagairtí

Catagóir:Cumainn CLG
Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha
Catagóir:Clubanna CLG i gContae Átha Cliath
Seosamh Ó Cadhain

Duine de dheartháireacha Mháirtín Uí Chadhain ba ea **Seosamh Ó Cadhain** (*Joe* uaireanta) a rugadh ar 21 Aibreán 1914. Fuair sé scoláireacht go Coláiste na hOllscoile, Gaillimh. Bhí sé ina ardrúnaí ag an bhFáinne, mar a bhí a dheartháir Máirtín chomh maith, ar feadh i bhfad sular ceapadh é ar fhoireann Rannóg Aistriúcháin Thithe an Oireachtais. Chaith sé tamall freisin ina eagarthóir cúnta ar fhoclóir Béarla-Gaeilge Thomáis de Bhaldraithe. Bhíodh sé páirteach mar bhall painéil sa chlár raidió ‘Fadhbanna Gaeilge’. Bhí sé pósta ar Cháit Bhreathnach ón Droim i Leitir Móir agus bhí naonúr gasúr acu. Ní raibh aon choinne lena bhás ar an 31 Márta, sa bhliain 1966. I bhFionnradharc, Baile Átha Cliath, a bhí cónaí air ag an am.

Scríobh Seán Ó Conghaile, Cnoc na hAille, cuntas ina thaobh in *Ar Aghaidh*, Bealtaine 1966.

*Ba hé Joe Cadhan é ag muintir Chois Fhairrge. An fear lách, séimh, nádúrach, carthanach sin. Bhí ómós agus onóir le fáil aige i gcónaí ó mhuintir a cheantair fhéin chuile áit ó chathair na Gaillimhe go Tor Cheann Gólaim i Leitir Mealláin*.

Catagóir:Máirtín Ó Cadhain
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Ardrúnaithe ar an bhFáinne
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Foclóirithe Éireannacha
Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha
Catagóir:Béaloideasóirí Éireannacha
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Gaillimh
Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1914
Catagóir:Básanna i 1966
Tròndaigh

Is oileán beag sna hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd, é **Tròndaigh** (Béarla: *Trodday*). Tá sé suite lastuaidh den Eilean Sgitheanach. Tá sé timpeall is dhá chiliméadar ó Rubha na h-Aiseig i dTrondairnis. Tá an pointe is airde ar an oileán 45 méadar os cionn na farraige. Níl aon duine ina chónaí ann. Seo iad na comhordanáidí: 57° 43′ 32.88″ T agus 6° 17′ 58.92″ I.

Tháinig an t-ainm *Tròndaigh* as an tSean-Lochlainnis leis an gciall "Ceann Tíre Thrond". 

Tá teach solais i dTròndaigh a bhí tógtha sa bhliain 1908 ag Charles Alexander Stevenson.

Ar an chéad lá de mhí an Mheithimh 2006, briseadh an long *Brothers BF 138* ar an oileán. Níltear cinnte cad a tharla. Aimsíodh fear amháin ar chladach na tíre móire 18 Meitheamh 2006; bhí sé marbh.  Tá an dara fear ar iarraidh fós. Bhí an Marine Accident Investigation Branch den tuairim den gur tharla an timpiste toisc gur éirigh na hiascairí róthuirseach.

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Nonpareil Dempsey

Dornálaí Éireannach, a bhí ina churadh domhanda meánmheáchan, ab ea **John Edward Kelly** nó **Nonpareil Dempsey ** a rugadh ar an 15 Nollaig, 1862 san Currach, Contae Chill Dara agus a fuair bás ar an 1 Samhain, 1895. 

Catagóir:Dornálaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1862
Catagóir:Básanna i 1895
Catagóir:Daoine as Contae Chill Dara
Jan Evangelista Purkyně

Anatamaí agus fiseolaí Seiceach ab ea **Jan Evangelista Purkyně** (scríofa freisin mar *Johannes Evangelist Purkinje*; 17 Nollaig 1787 - 28 Iúil 1869). 

Bhí sé ar dhuine de na heolaithe is cáiliúla le linn a shaoil. Ba é a mhac an péintéir Karel Purkyně. Bhí a cháil chomh mór sin nach raibh gá ag na daoine litreacha a scríobhadh chuige ó lasmuigh den Eoraip, ach "Purkyně, an Eoraip" a chur ar an chlúdach.

Tá sé curtha i Reilig Náisiúnta na Seice i Vyšehrad, Prág, Poblacht na Seice.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1787
Catagóir:Básanna i 1869
Catagóir:Daoine as Libochovice
Catagóir:Lucht léinn na Seice
Catagóir:Eolaithe na hOstaire
Catagóir:Eolaithe Seiceacha
Catagóir:Stair na néareolaíochta
Catagóir:Bitheolaithe Seiceacha
Catagóir:Néareolaithe
Brian Walsh

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar na Gaillimhe Thiar é **Brian Walsh ** (Gaeilge: *Brian Breathnach*) (rugadh é 28 Meán Fómhair, 1972 ). Tá sé ina bhall de Fhine Gael. Toghadh chun Comhairle Chathair na Gaillimhe é sa bhliain 2004 agus atoghadh é in 2009. Bhí sé ina mhéara ar Ghaillimh ón mbliain 2005 go 2006 agus ba é an méara b'óige riamh é.

Nííor ghlac sé páirt in Olltoghchán 2016.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Méaraí na Gaillimhe
Catagóir:Alumni
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill Fhine Gael
An tSeachtain Mhór

mion|clé|An tSeachtain Mhór
Tugtar **An tSeachtain Mhór,** nó **Seachtain na Páise**, ar an seachtain deireanach den Carghas agus an tseachtain roimh an Cháisc.  
[mion|clé|An Cháisc, in [Antigua agus Barbúda, cairpéad á ullumhú]]
Is iad laethanta na seachtaine ná:
* Domhnach na Pailme
* Luan Naofa
* An Mháirt Naofa
* Céadaoin an Bhraith
* Déardaoin Mandála
* Aoine an Chéasta
* Satharn Cásca
* Domhnach Cásca
* Luan Cásca
* Tiomna Nua

:

Matha 21:1-11

Marcas 11:1-10

Lúcás 19:28-40

Lúcás 23:13-49

Eoin 12:12-19

**An Suipéar Deireanach**

Marcas  14:12, 22-44

**Turas na Croise**
Eoin 19:16-18, 25-28, 30

## Féach freisin

* An Cháisc 

## Tagairtí

Catagóir:An Cháisc
Catagóir:Féilte Críostaí
Orasaigh, Sgitheanach

Is oileán é **Orasaigh**, gar den Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd. 

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Dan Neville

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Luimnigh é **Dan Neville ** (Gaeilge: *Dónal Ó Niadh*) (rugadh é 8 Nollaig, 1946 ). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael. Bhíodh sé ina fheisire do Luimneach Thiar tráth.

Chuaigh sé ar scor san Olltoghchán 2016.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Seanad
Catagóir:Baill den 20ú Seanad
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Alumni Ollscoil Luimnigh
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Luimhnigh
Catagóir:Daoine beo
Ocsaíd alúmanaim

Is ocsaíd amfaiteireach í **alúmanaim ocsaíde** leis an fhoirmle cheimiceach Al2O3. Gairtear **Alúmana** (α-alúmana) go coitianta uirthi, nó **Corandam** in a bhfoirm criostalta, chomh maith le hainmneacha eile nach iad, rud a léiríonn cé chomh fhorleathan is a tharlaíonn sí san nádúr agus san earnáil tionsclaíochta. Is i dtáirgeadh an mhiotail alúmanam an úsáid is suntasaí a bhaintear aisti, cé go n-úsáidtear í chomh maith le haghaidh scrabhaigh mar gheall ar a cruas agus úsáidtear í mar ábhar teasfhulangach toisc a leáphointe ard.

Catagóir:Comhdhúile alúmanaim
Catagóir:Ocsaídí
Catagóir:Ábhair teasfhulangacha
Catagóir:Comhdhúile neamhorgánacha
Catagóir:Seisce-ocsaídí
Amfaiteireacht

Sa cheimic, tá speiceas **amfaiteireach** má tá sé in ann imoibríú mar aigéad agus freisin mar bhonn. Sampla is ea hiodrocsaíd alúmanain, Al(OH)3, a chruthaíonn salainn Al3+ in aigéad is salainn AlO2- in alcaileach. Tagann an focal ón bhfocal Gréigise 'amphoteroi' (ἀμφότεροι) a chiallaíonn "an dá". Cruthaíonn go leor miotal (mar shampla, sinc, stán, luaidhe, alúmanam, agus beirilliam) agus an chuid is mó de na miotalóidigh ocsaídí nó hiodrocsaídí amfaiteireacha. Braitheann an amfaiteireacht ar staid ocsaídiúcháin na hocsaíde.

Speiceas amfaiteireach ar leith is ea na móilíní amfaprótónacha, gur féidir leo prótón (H +) a bhronnadh nó a ghlacadh). I measc na samplaí seo tá na haimíonaigéid agus na próitéiní, a bhfuil grúpaí aimín agus aigéad carbocsaileacha, agus comhdhúile féin-ianú ar nós uisce agus amóinia.

Is éard is **amfailítí** ná móilíní amfaiteireacha ar a bhfuil dísghrúpa, cinn aigéadacha agus cinn bunata agus bíonn siad ann den chuid is mó mar svitiriain i réimse áirithe de pH. Tugtar an pointe isileictreach ar an pH ag a bhfuil an meánlucht an móilín a náid. Úsáidtear amfailítí chun teacht ar ghrádán pH cobhsaí le húsáid i bhfócasú isoelectric.

## Tagairtí

Catagóir:Airíonna ceimiceacha
Catagóir:Ceimic aigéid/buin
Dara Murphy

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála don cheantar Corcaigh Thuaidh-Lár é **Dara Murphy** (Gaeilge: *Dara Ó Murchú*) (rugadh é 2 Nollaig, 1969 ). Bhí sé ina Ard-Mhéaraí ar Chorcaigh 2009–10. Tá sé ina bhall d'Fhine Gael. Rugadh i nGleann Maghair, Corcaigh é.

Sheas sé san Olltoghchán 2011 agus toghadh é don chéad uair mar TD. D'fhógair sé go mbeidh sé ag dul ar scor in 2020.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i gCorcaigh Thuaidh-Lár
* Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Ard-Mhéaraí Chorcaigh
Catagóir:Méaraí Éireannacha
Catagóir:Alumni
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Chorcaigh
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chorcaí
Frances Fitzgerald

Is polaiteoir Éireannach de chuid Fhine Gael í **Proinséas Mhic Gearailt** (**Frances Fitzgerald** de ghnáth) (a rugadh ar 1 Lúnasa 1950) a bhí ina Tánaiste agus ina hAire Dlí agus Cirt agus Comhionannais. Bhí Fitzgerald ina TD de chuid Fhine Gael ar feadh breis is 20 bliain sular toghadh chun Parlaimint na hEorpa í in 2019.   

## Gairm
Bhí ina TD do cheantar Baile Átha Cliath Thiar-Meán ón mbliain 1992 go 2002.

Bhíodh sí ina ball den Seanad ar phainéal Pháirtí an Lucht Oibre ón mbliain 2007–11. 

Bhí sí ina Tánaiste ó 2016 go dtí 2017. Níor ceapadh riamh ach ceathrar ban chun bheith ina dTánaistí (go dtí 2016) agus bhí Fitzgerald  ar dhuine acu. Ina theannta sin, tá téarma tugtha aici mar an tAire Gnó, Fiontar agus Nuálaíochta (2017); an tAire Dlí agus Cirt agus Comhionannais (2014-17) agus bhí sí ar an gcéad Aire Leanaí agus Gnóthaí Óige ag an Stát (2011-14).

Ba Ffeisire de Pharlaimint na hEorpa do Chathair agus Contae Bhaile Átha Cliath í Fitzgerald  agus bhí sí ina Leas-Uachtarán ar Ghrúpa PPE i bParlaimint na hEorpa. Toghadh Fitzgerald  chun Parlaimint na hEorpa i mbliain a 2019 mar chuid de Thoscaireacht Pháirtí an Phobail Eorpaigh (PPE). Bhí sí ina lánchomhalta den Choiste um Chearta na mBan agus um Chomhionannas Inscne (FEMM) agus den Choiste um Ghnóthaí Eacnamaíochta agus Airgeadaíochta (ECON) agus ina comhalta ionadaíoch den Choiste um Fhorbairt (DEVE) agus den Choiste Fiosrúcháin maidir le hÚsáid Pegasus agus Earraí Spiaireachta Faireachais Comhchosúla. Lena chois sin, bhí Fitzgerald  ina hurlabhraí ag PPE don Choiste um Chearta na mBan agus um Chomhionannas Inscne.

## Féach freisin

* Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thoir Theas
* Polaiteoirí i mBÁC Thiar Meán
* Baile Átha Cliath Thiar-Meán

## Tagairtí

Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar-Meán
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath

Catagóir:Tánaistí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 23ú Seanad
Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Alumni London School of Economics
Catagóir:Teachtaí Dála mná
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Bhaile Átha Cliath
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Seanadóirí Éireannacha
Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn
Catagóir:Baile Átha Cliath Thoir Theas (roimh 2016)
Eilean Stafainn

Is oileán é **Eilean Stafainn**, gar den Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd. 

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Kieran O'Donnell

Is Teachta Dála do cheantar Chathair Luimnigh é **Kieran O'Donnell ** () (rugadh é ar 8 Bealtaine 1963). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael.  Nia leis an iarAire Gaeltachta, Tom O’Donnell, is ea Kieran O’Donnell.

Níor éirigh leis a shuíochán a choimeád san Olltoghchán 2016. Bhain sé áit amach mar Sheanadóir agus é ar an Rolla Saíochta agus Oideachais. Fuair sé a shuíochán sa Dáil ar ais i dtoghchán ginearálta na bliana 2020.

## Féach freisin

* Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCathair Luimnigh

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Luimnigh
Catagóir:Baill den 25ú Seanad
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Luimneach
Catagóir:Fir
Catagóir:Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)
Catagóir:Baill den 34ú Dáil
Ruaraidh MacThòmais

File cáiliúil Albanach ab ea an tOllamh **Ruaraidh MacThòmais** MA, BA, Dlitt, FRSE, FBA (5 Lúnasa, 1921 - 21 Márta, 2012) ar a dtugtar **Derick S. Thomson** i mBéarla. Ba as Eilean Leòdhais é ar dtús, ach chaith cuid mhaith dá shaol i nGlaschú, áit a raibh sé ina Ollamh le Ceiltis in Ollscoil Ghlaschú 1963-1991. Chuir sé an chuideachta fhoilsitheoireachta Gairm, in éineacht lena hiris, a raibh ian thréimhseachán go hiomlán i Gaeilge na hAlban is faide ar siúl riamh, i gcló le breis agus caoga bliain faoina eagarthóireacht. Tá Gairm tar éis scor ó shin, agus ina háit tá Gath. Bhí sé ina Uachtarán Oinigh ar Leabharlann Filíochta na hAlban (Béarla: *Scottish Poetry Library*), agus ina Chomhalta de Chumann Ríoga Dhún Éideann (Béarla:*The Royal Society of Edinburgh* ) agus Acadamh na Breataine (Béarla: *The British Academy*). I Meitheamh 2007, fuair sé céim oinigh ó Ollscoil Ghlaschú.

## Saol
Ba as Pabail Uarach, i Leòdhas ó dhúchas Ruaraidh MacThòmais, an áit chéanna a tháirgeadh dhá scríbhneoirí tábhachtacha Gaeilge eile: Iain Mac a' Ghobhainn agus an Dr. Anne C. Frater.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna in 2012
Catagóir:Filí Albanacha
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Scoláirí
Henry Armstrong

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh marcmheáchain, ab ea **Henry Armstrong ** a rugadh **Henry Jackson Jr. ** ar an 12 Nollaig 1912 i gColumbus, Mississippi agus a fuair bás ar an 22 Deireadh Fómhair 1988.

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Básanna i 1988
Catagóir:Daoine a rugadh i 1912
Mónica Oltra

Dlíodóir agus polaiteoir Spáinneach is ea **Mónica Oltra**, a rugadh 20 Nollaig, 1969 i Neuss (Iarthar na Gearmáine).

Faoi láthair, is urlabhraí de chuid *Iniciativa del Poble Valencià* í agus tá sí freisin ina hionadaí den pháirtí polaitíochta *[[Coalició Compromís]]* san Cortes Valencianas (*Parlaimint na Valencia*). Bhain sí céim sa dlí amach ó Ollscoil Valencia agus oibríonn sí mar ionadaí poiblí agus mar dhlíodóir.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Dlíodóirí Spáinneacha
Catagóir:Mná
Catagóir:Polaiteoirí na Spáinne
Mabinogi

thumb|'' An Dá Rí'' (dealbhóir Ivor Robert-Jones, 1984) in aice le Caisleán Harlech, sa Bhreatain Bheag. Iompraíonn Bendigeidfran corp a nia Gwern.
Is éard is **an Mabinogi** ann ná an teideal a thugtar do bhailiúchán na haon déag scéalaíochta próis ó lámhscríbhinní meánaoiseacha Breatnaise. Tarraingíonn na scéalta ar an mhiotaseolaíocht Cheilteach réamh-Chríostaí , móitífeanna na seanscéalta idirnáisiúnta, agus traidisiúin luath-stairiúil na meánaoiseanna. Cé gur féidir go dtéann roinnt sonraí ar ais go dtí traidisiúin na hIarannaoise, is táirge gach ceann de na scéalta de thraidisiún reacaireachta an-fhorbartha meánaoiseacha na Breataine Bige, idir labhartha agus scríofa. Ba í an bhantiarna Charlotte Guest i lár an 19ú haois an chéad duine a d'fhoilsigh aistriúchán Béarla den bhailiúchán, agus bhain úsáid as an t-ainm "Mabinogion" ag an am céanna.

## Tagairtí


Catagóir:Saothair Bhreatnaise
Catagóir:An Bhreatnais
Catagóir:Miotaseolaíocht na Breatnaise
Catagóir:Finscéalta na Meánaoise
Diùirinis

Is leithinis é **Diùirinis** (nó **Diùranais**), ar an Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, Comhairle na Gàidhealtachd, in Albain. 

## Naisc Sheachtracha

* Diùirinis 

## Tagairtí

Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Minginis

clé|250px|mion|Minginis
Is leithinis é **Minginis**, ar an Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd. 

## Naisc Sheachtracha

* Minginis 

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Willie Pep

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churadh domhanda, ab ea **Willie Pep ** (rugadh *Guglielmo Papaleo* ar 19 Meán Fómhair 1922 agus a fuair bás ar 23 Samhain 2006). Rug sé an craobhchomórtas cleitmheáchain leis sna blianta 1942–1950.

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Básanna in 2006
Catagóir:Daoine a rugadh i 1922
Sandy Saddler

Dornálaí Meiriceánach, a bhí ina churada domhanda, ab ea **Joseph "Sandy" Saddler** (rugadh ar 23 Meitheamh, 1926 - 18 Meán Fómhair 2001).

Catagóir:Dornálaithe Meiriceánacha
Catagóir:Básanna in 2001
Catagóir:Daoine a rugadh i 1926
Iarsmalann Iosrael

Is músaem ealaíne agus staire in Iarúsailéim, Iosrael í **Iarsmalann Iosrael** (Eabhrais: מוזיאון ישראל, ירושלים, Muze'on Yisrael, Yerushalayim).
Bunaíodh an Iarsmalann sa bhliain 1965.
thumb|250px|clé
thumb|250px|clé

## Naisc sheachtracha

* Iosrael Músaem

Catagóir:Iosrael
Catagóir:Músaeim
Tròndairnis

An leithinis is faide ó thuaidh den Eilean Sgitheanach, in Albain is ea **Tròndairnis**. Is é an pointe is faide ó thuaidh dá chuid ná Rubha Hùinis, agus an pointe is faide ó thuaidh den Eilean Sgitheanach.

Ceann de na gnéithe is fearr aithne atá ag an leithinis ná an a shciorradh talún, sciorradh talún ollmhór a ritheann beagnach fad iomlán na leithinse, thart ar 30 ciliméadar. Tá dhá cheann de na sainchomharthaí is cáiliúla san Eilean Sgitheanach sa sciorradh talún: An Stòr, stuaic chreagach iargúlta, agus A' Chuith-Raing, limistéar ina bhfuil foirmíochtaí carraigeacha drámatúla agus neamhghnácha. Is é mullach na stuaice, ar a bhfuil An Stòrr suite, an pointe is airde den leithinis. Tá an chuid thoir thuaidh den leithinis timpeall A' Chuith-Raing ainmnithe mar Limistéar Scéimhe Náisiúnta agus is Limistéar faoi Chaomhnú Speisialtaa é an sciorradh talún ar fad.

Bí loirg dineasáir le fáil ag An Corran, ar láithreán fhiagaí/cnuasaitheora Méisiliteach é freisin a théann chomh fada siar go dtí an 7ú mílaois RCR. Seasann fothracha an chaisleán 'Caisteal Dhùn Tuilm' ón 14ú -15ú haois ag ceann thuaidh na leithinse.

Is iad na trí lonnaíochtí móra ar Thròndairnis ná Port Rìgh, a mheastar go ginearálta mar phríomhchathair an oileáin, Ùige, críochfort farantóireachta, agus Stafainn. Is é Tròndairnis an ceantar is láidre ina labhraítear Gaeilge na hAlban san Eilean Sgitheanach.
## Naisc Sheachtracha

* Tròndairnis 

## Tagairtí

Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Caisteal Armadal

clé|250px|mion|Caisteal Armadal
Is caisleán é **Caisteal Armadal**, suite ar an Eilean Sgitheanach, Comhairle na Gàidhealtachd .

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Cath Mhilleadh a’ Ghàraidh

Ba chath é **Cath Mhilleadh a’ Ghàraidh** ar an Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, in Albain. 

## Tagairtí

Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Caisteal Maol

Is caisleán é **Caisteal Maol** atá suite ar Eilean Sgitheanach i gComhairle na Gàidhealtachd.

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
John Paul Phelan

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Cheatharlaigh-Chill Chainnigh é **John Paul Phelan** () (a rugadh ar an 27 Meán Fómhair, 1978 ). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael agus ina TD ón mbliain 2011. Toghadh é chun an tSeanaid ag an Rolla Talmhaíochta sa bhliain 2002, agus atoghadh é sa bhliain 2007. Ba é an ball ba óige den 22ú Seanad é. 

## Féach freisin

* Ceatharlach–Cill Chainnigh (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 22ú Seanad
Catagóir:Baill den 23ú Seanad
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Alumni
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Fir
Catagóir:Ceatharlach–Cill Chainnigh (Dáilcheantar)
Loch Dhùn Bheagain

Is loch mara é **Loch Dhùn Bheagain**, ar an Eilean Sgitheanach sna hOileáin Istigh, i gComhairle na Gàidhealtachd. 

## Tagairtí

Catagóir:Comhairle na Gàidhealtachd
Catagóir:Tíreolaíocht na hAlban
Catagóir:Inse Ghall
Catagóir:Na hOileáin Siar
Loreen

Is ceoltóir pop as an tSualainn í **Lorine Zineb Nora Talhaoui** nó **Loreen** (fuaimniú i Sualainnis: ), a rugadh ar an 16 Deireadh Fómhair 1983 i Stócólm na Sualainne. Bhuaigh sí Comórtas Amhránaíochta na hEorafíse in 2012 leis an amhrán “Euphoria”. Bhuaigh sí an comórtas don dara huair in 2023 leis an amhrán “Tattoo”. Leis an dara bua, is í an dara duine (i ndiaidh Johnny Logan) agus an chéad bhean a bhuaigh an comórtas faoi dhó.

Bhí suim aici bheith ina ceoltóir. Ghlac sí páirt sa chomórtas teilifíse *Idol 2004* sa tSualainn agus tháinig sí sa cheathrú áit. An bhliain dár gcionn, d'eisigh sí a céad singil, "The Snake", leis an mbanna Rob'n'Raz agus d'oibrigh sí mar láithreoir teilifíse ar TV400. Ghlac sí páirt i Melodifestivalen sna blianta 2011 agus 2017 ach níor éirigh léi cáiliú.

## Saol
Rugadh Loreen i Stócólm na Sualainne sa bhliain 1983. Is as Maracó a tuismitheoirí. Go luath ina saol, bhog sí go dtí Västerås, áit ar fhás sí aníos. Chaith sí a hóige in Gryta, ceantar cónaithe i Västerås.

Bhí sí i gcaidreamh le buaiteoir *Idol 2004* Daniel Lindström idir 2004 agus 2006. Bhí siad ina gcónaí le chéile in árasán i Södermalm. Sa bhliain 2017, tháinig sí amach mar duine déghnéasach. I mí Márta 2021, dúirt sí go raibh buachaill aici.

## Dioscliosta

### Albaim
* *Heal* (2012)
* *Ride* (2017)

### Ceirníní leathfhada

* Nude (2017)

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sualannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Buaiteoirí Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse
Catagóir:Daoine beo
Pastora Soler

Is ceoltóir pop agus flamenco Spáinneach í María del Pilar Sánchez Luque nó **Pastora Soler**, a rugadh ar an 27 Meán Fómhair, 1978 i Coria del Río, sa Spáinn.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Spáinneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine Spáinneacha
Catagóir:Daoine beo
Patrick O'Donovan

Is polaiteoir Éireannach de chuid Fhine Gael é **Patrick O’Donovan** nó **Pádraig Ó Donnabháin** (a rugadh ar 21 Márta 1977).  Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh O'Donovan ina Aire Ealaíon, Meán, Cumarsáide, Cultúir agus Spóirt i Rialtas an 34ú Dáil. 

## Gairm
Iarmhúinteoir scoile is ea é. 

Bhí O’Donovan ina bhall de Chomhairle Contae Luimnigh do thoghcheantar áitiúil an Chaisleáin Nua Thiar ó 2003 go 2011.

Bhí sé ina Theachta Dála (TD),  do dháilcheantar Luimnigh, ó 2011 go 2016, agus ansin do dháilcheantar Chontae Luimnigh ó 2016 ar aghaidh.

Bhí sé ina Aire Stáit Turasóireachta agus Spóirt ó 2016 go 2017.

Bhí sé ina Aire Stáit um Sholáthar Poiblí, don Rialtas Follasach, agus don ríomh-Rialtas ó 2017 go 2020.

Bhí sé ina  Aire Stáit ag Oifig na nOibreacha Poiblí ó Iúil 2020-2024.   Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh O'Donovan ina Aire Ealaíon, Meán, Cumarsáide, Cultúir agus Spóirt i Rialtas an 34ú Dáil. 

### Gaeilge
Ar 20 Nollaig 20222, ceapadh O’Donovan mar aire stáit Gaeltachta. Dúirt O’Donovan go ndúirt an Taoiseach Leo Varadkar leis go raibh “bronntanas na Nollag” aige dó, is é sin go raibh cúram na Gaeltachta á chur aige lena chúram mar aire stáit d’Oifig na nOibreacha Poiblí.

Bhí O’Donovan ar dhuine den 35 Teachta Dála a dúirt le Tuairisc sa bhliain 2020 go raibh sé ar a gcumas agallamh beo a dhéanamh leis na meáin chraolta Ghaeilge.  Ach nuair a ceapadh é mar aire stáit Gaeltachta a chuid Gaeilge “beagnach caillte” aige agus go raibh sé chun dul go dtí Gaeltacht Chorca Dhuibhne  le tús a chur le hathfhoghlaim na teanga.

### Cúrsaí
I mí Eanáir 2014, theastaigh uaidh *"tougher controls on the use of open source internet browsers and payment systems"*.

### Pearsanta
Maireann sé i Móin Achaidh Ghae i Luimneach lena bhean Eileen agus a dtriúr páistí.

## Féach freisin

* Contae Luimnigh (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gContae Luimnigh

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Láithreán gréasáin Patrick O'Donovan

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Baill den 33ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla
Catagóir:Daoine as Luimneach
Catagóir:Fir
Catagóir:Contae Luimnigh (Dáilcheantar)
Catagóir:Gaeilgeoirí
Teanga chumtha

Is é is **teanga chumtha** ann ná teanga atá déanta ag duine éigin, teanga a bhfuil gramadach, focail agus comhréir cumtha d'aon ghnó di, mar shampla an Esperanto.

## Féach freisin
* :Catagóir:Teangacha idirnáisiúnta cúnta

Catagóir:Teangeolaíocht
Catagóir:Nithe shaorga
Catagóir:Teangacha idirnáisiúnta cúnta
John Perry

Is polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála do cheantar Shligigh-Liatroime é **John Perry** (Gaeilge: *Seán Perry*) (a rugadh ar an 15 Lúnasa, 1956). Tá sé ina bhall d'Fhine Gael. Roghnaíodh mar Aire Stáit do Ghnólachtaí Beaga é.

Sheas sé san Olltoghchán 2016, ach chaill sé a shuíochán.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i Sligeach–Liatroim
* Sligeach–Liatroim (Dáilcheantar)

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1956
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill Fhine Gael
Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla i gContae Shligigh
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí as Contae Shligigh