open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aigéad ocsalach

Aigéad carbocsaileach é an t-**aigéad ocsalach**, HOOCCOOH atá le fáil go nádúrtha sa dúlra. Tá móilín an aigéid seo comhdhéanta as dhá ghrúpa charbocsaileacha, -COOH, agus ós dual don iomaí adamh ocsaigine sin na leictreoin a tharraingt chucu, tá an t-aigéad seo níos láidre ná an t-aigéad carbocsaileach tipiciúil. Ocsaláití a thugtar ar shalainn an aigéid ocsalaigh, agus tá ocsaláití a lán miotal dothuaslagtha san uisce. Sampla de sin is ea an ocsaláit chailciam, Ca(COO)2, arb í príomh-chomhábhar na gcloch duáin í.

Tá aigéad ocsalach le fáil sa bhiabhóg (is é sin, an rúbarb), sa samhadh, sna duilleoga tae, sa ruán (is é sin, lús na gcearc), sa pheirsil, i síolta an phoipín, agus a lán eile.

Úsáidtear aigéad ocsalach leis an meirg a bhaint den iarann nó leis an iarann a bhaint as na mianraí, nó le haghaidh glantacháin de chineál eile. Buanaitheoir dathanna é freisin, agus is féidir laíon adhmaid a bhléitseáil leis.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Ocsalach
1441

## Eachtraí

## Breitheanna
* 9 Feabhra – Ali-Shir Nava'I, polaiteoir agus file (b. 1501)

## Básanna
* 14 Eanáir — Corrado IV Trinci, iar-thiarna Foligno
* 9 Iúil — Jan van Eyck, péintéir Ollannach
* 12 Iúil — Ashikaga Yoshinori, shogun Seapánach (r. 1394)

Catagóir:Blianta
1440

## Eachtraí

## Breitheanna
* 22 Eanáir – Ivan III na Rúise (b. 1505)
* 22 Feabhra –Ladislaus Posthumus (b. 1457)
* Anton Koberger, gabha óir Gearmánach
* **[Is dócha]** Pedrarias Dávila, riarthóir Spáinneach (b. 1531)
* **[Is dócha]** Jorge Manrique, file Spáinneach (b. 1479)

## Básanna
* 9 Márta – Naomh Frances, bean rialta Iodálach (r. 1384)
* 1 nó 2 Aibreán – Giovanni Vitelleschi, saighdiúir agus easpag Iodálach
* 6 Aibreán – Henry Wardlaw, eaglaiseach Albanach
* 30 Meán Fómhair – Reginald Grey saighdiúir agus polaiteoir Sasanach
* Deireadh Fómhair– Gilles de Rais, saighdiúir Francach (r. 1404)
* Itzcóatl, rialtóir na hAstacaigh

Catagóir:Blianta
1437

## Eachtraí
* 25 Márta – Corónaíodh Séamas II, Rí na nAlbanach, in aois a sé bliana.
* Gan dáta
** Rinne príomhchathair na hAlban de Dhún Éideann.
** Foilsíodh *Zij-i-Sultani*, catalóg na réaltaí a scríobh Ulugh Beg agus a chomhscoláirí sa Pheirs.
** Cuireadh an Chánacht Kazan ar bun.

## Breitheanna
* 4 Deireadh Fómhair – Johann IV, Diúc na Baváire (b. 1463)
* 7 Deireadh Fómhair – Insu, banríon na Cóiré agus máthair Seongjong, rí de chuid an Ríshliocht Jongseon (b. ?)
* Gan dáta – Isaac Abrabanel, státaire Giúdach (b. 1508)

## Básanna
* 21 Feabhra — Séamas I, Rí na nAlbanach (r. 1394) 
* 9 Nollaig — Sigismund, Impire Naofa Rómhánach (r. 1368)

Catagóir:Blianta
1436

## Eachtraí

## Breitheanna
* 26 Eanáir — Anraí Beaufort, an 3ú Diúc Somerset, ceannaire míleata Sasanach (b. 1464)
* 6 Meitheamh — Regiomontanus, réalteolaí Gearmánach (b. 1476)
* 16 Samhain — Leonardo Loredan (b. 1521)
* 26 Samhain — Catherine, Banphrionsa na Portaingéilise, scríbhneoir (b. 1463)
* Francisco Cardinal Jiménez de Cisneros, cairdinéal agus státaire Spáinneach (b. 1517)
* Hernando del Pulgar, scríbhneoir Spáinneach

## Básanna
* 4 Bealtaine – Engelbrekt Engelbrektsson, státaire agus ceannaire Sualannach (r. c. 1390)
* 8 Deireadh Fómhair – Jacqueline, Cuntaois Hainaut (r. 1401)
* Qazi Zadeh, matamaiticeoir (r. 1364)

Catagóir:Blianta
1435

## Eachtraí

## Breitheanna
* 20 Eanáir — Ashikaga Yoshimasa, shogun Seapánach (b. 1490)
* 2 Iúil — Proinsias II, diúc na Briotáine
* Jean Molinet, file agus croiniceoir Francach (b. 1507)
* Thomas Stanley, an 1ad Iarla Derby (b. 1504)

* **[is dócha]** Johannes Tinctoris, cumadóir Pléimeannach (dáta cóngarach; b. 1511)
* **[is dócha]** Andrea del Verrocchio, dealbhóir (dáta cóngarach; b. 1488)

## Básanna
* 31 Eanáir – Xuande, Impire na Síne (r. 1398)
* 27 Márta – Spytek z Tarnowa i Jarosławia, uasal Polannach
* 12 Meitheamh – John FitzAlan, an 14ú Iarla Arundel, ceannaire míleata Sasanach (r. 1408)
* 9 Meán Fómhair – Robert Harling, ridire na Diúce Bedford
* 24 Meán Fómhair – Isabeau na Baváire, banríon Shéarlas VI, rí na Fraince
* 27 Meán Fómhair – Savvatiy
* Paweł Włodkowic, scoláire Polannach (r. 1370)

Catagóir:Blianta
1434

## Eachtraí
* 30 Bealtaine – Cath Lipany

## Breitheanna
* 19 Márta – Ashikaga Yoshikatsu, shogun Seapánach (b. 1443)
* 18 Meán Fómhair – Eleanor na Portaingéilise, Banimpire Naofa Rómhánach (b. 1467)
* 23 Meán Fómhair – Yolande de Valois, Bandiúc Savoy (b. 1478)
* **[is dócha]** Kano Masanobu, péintéir Seapánach (b. 1530)

## Básanna
* 30 Bealtaine — Prokop Mór, ginearál (r. 1380)
* 30 Bealtaine — Yuri IV, Prionsa Mór na Rúise (r. 1374)
* 11 Meitheamh – Wladislaus II, Rí na Polainne
* 19 Bealtaine – Alexandra na Liotuáine, Bandiúc Masovia
* Gan dáta — Amda Iyasus, Impire na hAetóipe

Catagóir:Blianta
1433

## Eachtraí
* 31 Bealtaine – Chorónaigh an Pápa Sigismund mar impire ar an Impireacht Naofa Rómhánach. 
mion|Corónú Sigimund sa Róimh
* Gan dáta – Tháinig Zheng He ar ais go dtí an tSín ón seachtú sluaíocht mhara de chuid na Síneach chuig an Aigéan Indiach agus an Afraic. B'shin an ceann deireanach. D'éag Zheng He tamall beag ina dhiaidh.

## Breitheanna
* 23 Meitheamh – Francis II, Diúc na Bríotáine (b. 1488)
* 19 Deireadh Fómhair – Marsilio Ficino, fealsúnaí Iodálach (b. 1499)
* 10 Samhain – Séarlas, Diúc Burgundy (b. 1477)
* Gan dáta cruinn ar eolas –
** Francesco Colonna, sagart agus manach Iodálach (b. 1527)
** Giovanni Giocondo, ailtire, manach agus scoláire Iodálach (b. t. 1515)
** László Hunyadi, státaire agus gaiscíoch Ungárach (b. 1457)
** Kettil Karlsson, rialtóir na Sualainne

## Básanna
* 14 Aibreán – Naomh Lidwina (r. 1380)
* 14 Lúnasa – John I, Rí na Portaingéilise (r. 1357)
* 17 Lúnasa – Jan z Tarnowa, uasal Polannach (r. 1367)
* 1 Nollaig – Go-Komatsu, Impire na Seapáine (r. 1377)
* Zheng He, taiscéalaí Síneach (r. 1371)

Catagóir:Blianta
Muire

Bean Ghiúdach as Nazarat na Gailíle ba ea **Muire**, **Naomh Muire**, **an Mhaighdean Mhuire**, **Muire Mhaighdean** nó **Muire Ógh** (Aramais, Eabhrais: מרים, Maryām Miriam Araibis:مريم, Maryam), máthair Íosa agus bean chéile Iósaf. D'aithin an Tiomna Nua í [Mt 1:16,18-25] [Lk 1:26-56] [2:1-7] mar mháthair Íosa le lámh Dé. 

Thug na soiscéil canónta na Matha agus Lúcás tuairisc ar Mhuire mar mhaighdean (An Ghréigis παρθένος, parthénos). Go traidisiúnta, creideann na Críostaithe gur ghiniúin sí a mhac go míorúilteach tríd an Spiorad Naomh. Tharlaigh é seo nuair bhí sí geallta go Naomh Iósaf agus bhí ag fanacht den gnás pósadh. Phós sí Iósaf agus thionlaic é go Beitheal, ina bhfuil rugadh Íosa. 

clé|mion|220px|Muire

Thosaíonn an Tiomna Nua cuntas beatha Muire leis an teachtaireacht an Aingil, nuair a thaispeáin an tArdaingeal Gaibriéil agus fhógair a roghnúchán diagach a bheith ina máthair Íosa. Maíonn traidisiún eaglaise agus luath scríbhinní neamh-bhíobalta gur scothaosta a bhí a tuismitheoirí, Naomh Joachim agus Naomh Áine. Taifeadaíonn an Bíobla róil Muire sa tarluithe tábhachtach sa bheatha Íosa, as a ghiniúint go a Dheascabháil. Insíonn scríbhinní apacrafúil faoi a Deastógáil sa Neamh. 

Creideann Críostaithe na Eaglaisí Chaitliceach Rómhánach, Ceartchreidmheachas, Ortadocsacht an oirthir, Anglacánach agus Liútarach go bhfuil Muire, mar mháthair Íosa, an Máthair Dé (Μήτηρ Θεοῦ) agus an *Theotokos*. Tugtar urraim di Muire ó shin an Ré Aspalda. Thar na aoiseanna, ba Muire rogha suibiacht i ealaíon, ceol agus litríocht Críostaí. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Íosa Críost
Catagóir:Naoimh
Catagóir:Muire
Catagóir:Críostaíocht
1439

## Eachtraí
* 4 Bealtaine – Cath Grotnik

## Breitheanna
* 9 Bealtaine – Pápa Pius III (b. 1503)
* 26 Iúil – Sigismund na Baváire (b. 1501)
* Hua Sui, aireagóir agus clódóir Síneach (b. 1513)

## Básanna
* 30 Aibreán – Richard de Beauchamp, ceannaire míleata Sasanach (r.1382)
* 5 Bealtaine – Spytek z Melsztyna, uasal Polannach (i gcath) (r. 1398)
* 24 Meitheamh – Frederick IV na hOstaire (r. 1382)
* 27 Deireadh Fómhair – Albert II na Géarmáine, Impire Naofa Rómhánach (r. 1397)
* Pietro Loredan, uasal agus aimiréal Iodálach

Catagóir:Blianta
1438

## Eachtraí

## Breitheanna
* Husayn Bayqarah, rialtóir Herat (b. 1506)
* **[is dócha]** Edmund Beaufort, an 4ú Diúc Somerset, uasal agus ceannaire míleata Sasanach (b. 1471)

## Básanna
* 24 Aibreán — Humphrey FitzAlan, an 15ú Iarla Arundel (r. 1429)
* 13 Meán Fómhair — Éadbhard na Portaingéile (r. 1391)
* 20 Deireadh Fómhair — Jacopo della Quercia, dealbhóir ó Siena (r. c. 1374)

Catagóir:Blianta
Keep Ireland Open

Eagraíocht dheonach in Éirinn is ea **Keep Ireland Open**. Tá feachtas ar siúl aici ag lorg rochtain níos fearr ar an tuath in Éirinn. Sa bhliain 1994 a bunaíodh an eagraíocht. Is é Roger Garland, iar-Theachta Dála de chuid an Chomhaontais Ghlais, an cathaoirleach reatha.

## Aidhmeanna
Ba mhaith léi bealaí achtaithe dlithiúla a bheith ann, le comharthaí soiléire orthu, go mór mhór ar thalamh íseal chomh maith le cead siúil ar thailte airde agus in áiteanna iargúlta. Tá feachtas ar siúl i gcoinne fál sreinge dealgach freisin.

Dar léi, tá muintir na tíre "go tapa ag cailliúint pé cearta neamhfhoirmiúla a bhí againn rochtain ar ár dtuath féin. Níl sé seo chomh soiléir i gCill Mhantáin ná in oirthear na tíre i gcoitinne. Agus mar a tharlaíonn is iad seo na ceantair ina bhfuil an líon is mó siúlóirí agus ina bhféadfadh cúis dlisteanach gearáin a bheith ag úinéirí talún. Is san iarthar atá na fadhbanna is mó, ceantar ina bhfuil an líon is lú siúlóirí. Is sa cheantar seo freisin is mó a d'fhéadfaí siúl na gcnoc agus caithimh aimsire eile amuigh faoin aer a fhorbairt do thurasóirí. "

## Grúpaí eile
I measc na ngrúpaí atá bainteach léi tá An Óige, Cumann Clubanna Marcaíochta na hÉireann, Gasóga Caitliceacha na hÉireann, Cónaidhm Cumainn Staire Áitiúla, Cumann Gasóga na hÉireann, Aontas Uaimheolaíochta na hÉireann, 
Cumann na bhFeirmeoirí Aontaithe, Cumann Faoileoireachta Crochta agus Parafaoileoireacht na hÉireannn, Club Fánaithe na hÉireann, Nasc Tuaithe na hÉireann agus Iontaobhas Fiadhúlra na hÉireann. 

## Foinsí

## Naisc sheachtracha
* Keep Ireland Open 
* Alt de chuid an Irish Times (i mBéarla)
An Chinsealacht Phrotastúnach

thumb|220px|Geata os comhair eastáit
Úsáidtear an frása **an Chinsealacht Phrotastúnach** nuair a thagraítear d'fhorlámhas polaitiúil, eacnamaíoch, sóisialta na hÉireann, ag mionlach mór úinéirí talún, cléir na hEaglais Bunaithe, ag an lucht gairmiúil, gach ball den Eaglais Bhunaithe (*[[Eaglais na hÉireann]] agus [[Eaglais Shasana]], araon ina nEaglaisí Stáit*), le linn an 17ú, 18ú, agus an 19ú haois. Is é an tuiscint ar an Chinsealacht, go príomha, ná gan Chaitlicigh Rómhánacha a áireamh, sé sin tromlach na ndaoine a bhí sa tír ag an am.

Is féidir leis an tuiscint seo a bheith míthreorach áfach, mar go raibh chomhaltaí de na bPreispitéireach agus na sainchreideamh eile, chomh maith le neamh-Críostaithe, eisiata ó thaobh na polaitíochta agus ón taobh sóisialta de freisin.
istigh sna 1800í. 

Fiú formhór na bProtastúnach, bhí siad eisiata go héifeachtach ón chinsealacht, mar go raibh siad ró-bhocht chun vóta a chaitheamh. Go ginearálta, bhí dearg-ghráin nó fuath ag Caitlicigh, tromlach mhuintir na hÉireann, roimh pribhléidí na Cinsealachta.

## Tagairtí

Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Aontachtas in Éirinn
CLG Na Piarsaigh (Corcaigh)

Club de chuid CLG i dtuaisceart Chorcaí is ea **CLG Na Piarsaigh**. Bunaíodh an club sa bhliain 1943.

## Iománaithe Cáilliúla
* Seán Gairnéir
* Antóin Ó Súilleabhán
* Seán Óg Ó hAilpín
* Setanta Ó hAilpín
* Aisake Ó hAilpín

## Onóraigh
* Craobh Iomána Sóisearach Chorcaí:3 (1990, 1995, 2004)
* Craobh Peile Idirmheánch Chorcaí:1 (1966)
* Craobh Iomána Sóisearach Chorcaí:1 (1953)
* Craobh Peile Sóisearaigh Chorcaí:1 (1965)
* Craobh Iomána Faoi-21 Chorcaí:3 (1980, 1981, 1987)
* Craobh Iomána Mionúr Chorcaí:10 (1960, 1961, 1962, 1965, 1977, 1978, 1981, 1981, 1995, 1996)
* Craobh Peile Mionúr Chorcaí:3 (1981, 1994, 1995)
* Féile na nGael:6 (1973, 1974, 1977, [1980, 1991, 2006)

== Tagairtí ==




[Catagóir:Clubanna CLG i gContae Chorcaí
Piarsaigh (Corcaigh)
Piarsaigh (Corcaigh)
Deachtóireacht

Foirm rialtais is ea an **deachtóireacht**, ina bhfuil an gach ní den stát faoi ollsmacht ag ceannaire amháin, an **[[deachtóir]]**. Córas uathlathach agus tiarnasach atá ann, ina bhfuil cumhacht iomlán ag an stát i ngach gné den saol, poiblí agus pearsanta. Chonacthas deachtóirí don chéad uair sa tSean-Róimh, agus tháinig roinnt deachtóirí chun cinn arís ó na 1930idí ar aghaidh (mar shampla Benito Mussolini san Iodáil, Adolf Hitler sa Ghearmáin, Mao Zedong sa tSín agus Iósaf Stailín san Rúis).

Deachtóireacht
Dubh

Is é **dubh** an dath atá ar rudaí nach fhrithchaitheann solas in aon áit sa speictream infheicthe. Ionsúnn rudaí den dath seo gach tonnfhad den tsolas. Mar thoradh, deirtear uaireanta nach dath ceart é, ach glactar leis mar dhath de ghnáth i gcaint na ndaoine.

Catagóir:Dathanna
Henry Hudson

Taiscéalaí agus maraí Sasanach ba ea **Henry Hudson** a bhí gníomhach go luath san 17ú haois. Tá cáipéisi a bhreithe in easnamh ach ceaptar gur rugadh i Londain é. Ceaptar freisin gur chaith sé a óige i seirbhís ar farraige mar bhí sé ina chaptaen i gceannas ar long faoin am a bhfuil an chéad trácht air sna foinsí scríofa.

Bhí an-tóir ar spíosraí agus táirgí eile an Domhain Thoir ag an am agus mar sin bhí ceannaithe agus rialtais na hEorpa i gcomórtas géar lena chéile chun bealach ní ba dhírí sall a bhaint amach. Tar éis roinnt aistear farraige a dhéanamh ar son ceannaithe Sasanacha de chuid an Chomhlacht Muscovy, a bhí ag iarraidh teacht ar an bPasáiste Siar ó Thuaidh go dtí an India, thaiscéal Hudson cuid den réigiún ar a dtugtar Nua-Eabhrac air anois faoi choimirce Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir. An *Halve Maen* ("Leath Gealaí") an t-ainm a bhí ar a bhád an uair sin. Ar an aistear deireanach dó, chuaigh sé ní b’fhaide ó thuaidh ar lorg an bhealaigh úd go dtí an tOirthear agus tháinig sé ar Chaolas Hudson agus ar Bhá Hudson i gCeanada. I ndiaidh an geimhreadh a chaitheamh i mBá James sa bhliain 1611, rinne cuid den chriú ceannairc ina aghaidh agus tréigeadh é i mbád beag in éineacht lena mhac, a bhí ina dhéagóir go fóill, agus le hochtar den chriú a d’fhan dílis dó nó a bhí tinn. Níl a fhios cad a tharla dóibh ina dhiaidh sin.

Catagóir:Taiscéalaithe Sasanacha
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:Básanna i 1611
Gníomhaireacht Náisiúnta um Bainistíocht Sócmhainní

Is foras í an **Ghníomhaireacht Náisiúnta um Bainistíocht Sócmhainní** nó **GNBS** *(***National Asset Management Agency** *nó* **NAMA***)* a bhunaíodh ag na hÉireann sa bhliain (2009). 

Feidhmíonn an GNBS mar dhroch-bhanc chun déileáil leis an ngéarchéim airgeadais Éireannach agus le díbhoilsciú an bholgáin réadmhaoine.
[mion|[Brian Seosamh Ó Luineacháin|Brian Lenihan, aire aireadais, 2008-2011]]

### Cúlra
Sa bhliain 2008, thug an rialtas ag an am ráthaíocht *gan teorainn* do gach taisce i sé institiúid airgeadais a bhí faoi úinéireacht Éireannach. Ach d'éirigh an Géarchéim airgeadais ag an am i bhfad níos measa,  agus an ráthaíocht thar a bheith costasach. Chinn an rialtas céanna sa bhliain 2009 droch-bhanc a bhunú chun an costas don cháiníocóir a laghdú.  

Ritheadh an t-acht a chuir an GNBS ar bun ar 22 Samhain 2009. 

### Gnóthaí
Cheannaigh an GNBS iasachtaí fhorbairt réadmhaoine ó na bainc ag íoc astu le 'bannaí rialtais' (sa bhliain 2010, thug an BCE údarás do Bhanc Ceannais na hÉireann, "Emergency liquidity assistance" a chur ar fáil).    

### Easpa dídine
Dúirt an rialtas sa bhliain 2014 go raibh sé dóchasach go gcuirfeadh an GNBS roinnt foirgneamh ar fáil chun aghaidh a thabhairt ar ghéarchéim na heaspa dídine.

## Féach freisin

* Géarchéim bhaincéireachta na hÉireann, 2008
* Corparáid Éireannach um Réiteach Banc
* Géarchéim airgeadais 2007-2008
*Brian Ó Luineacháin, aire airgeadais

## Naisc sheachtracha

* nama.ie

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Jan Breydel

[thumb|right|Dealbh chuimhneacháin Jan Breydel agus [Pieter de Coninck san Grote Markt i mBrugge.]]

Cuirtear i leith **Jan Breydel** (a rugadh i mBrugge sa 13ú haois) go raibh sé i gceannas an Brugse Metten, sé sin, an ceannairc in aghaidh Pilib IV na Fraince (*Fraincis: Philippe IV de France*).
Stiúir Breydel a bhí ina bhúistéir, mar aon le Pieter de Coninck a bhí ina bhfíodóir, an Brugse Metten i mí na Bealtaine, sa bhliain 1302. Thart ar trí seachtaine roimh, ar an 1ú Bealtaine, bhí siad páirteach in ionsaí ar chaisleán Mhale agus i ndíothúchán iomlán a gharastúin Fhrainceach. Léiríonn na cartlanna i mBrugge, go raibh Jan Breydel i láthair ó 8 Iúil go dtí 10 Iúil, 1302, i gKortrijk, mar soláthraí feoil do na trúpaí. Ar bhonn an taifead seo, glactar leis go ginearálta go raibh sé ag throid ar an 11ú Iúil, sa bhliain 1302 i gCath na Spor Ór (Ollainnis:Guldensporenslag).

Catagóir:Pléimeannaigh
Catagóir:Stair Bhrugge
Catagóir:Daoine as Brugge
Catagóir:Ceannaircí Fhlóndras
An Maidrín Rua

Amhrán traidisiúnta Éireannach is ea ***An Maidrín Rua***. 

## Teanga
Úsáidtear idir Ghaeilge agus Bhéarla san amhrán. Is í an Ghaelainn an phríomhtheanga ann, ach tá Béarla i gcuid de na línte freisin, go mór mór sa chomhrá idir an t-amhránaí agus an sionnach.

## An t-amhrán
:Ar ghabháil ó thuaidh dom thar Shliabh Luachra
:'Gus mise 'cur tuairisc mo ghéanna;
:Ar chasadh dom anuas 'sea fuaireas a dtuairisc
:Go raibh maidrín rua á n-aoireacht
:

Curfá:
:An Maidrín ru, ru, rua, rua, rua,
:An maidrín rua 'tá gránna.
:An maidrín rua 'na luí sa luachair,
:'Gus barr a dhá chluais in airde!

:"Good-morrow, fox!" 
:"Good-morrow, Sir!"
:"Pray what is that you're ate-ing?"
:"A fine fat goose I stole from you,
:And will you come and taste it?"

:"Oh no indeed, ní h'áil liom í,
:Ní bhlaisfinn pioc di ar aon chor,
:But I vow and I swear you'll dearly pay
:For my fine fat goose you're ate-ing.

:Hark, hark, Finder, Lily agus Piper,
:Cruinnigí na gadhair lena chéile!
:Hark, hark, Trueman, is leisce an cú thú,
:Is maith an cú thú Bateman!

:Tallyho! lena bhonn! Tallyho lena bhonn!
:Tallyho lena bhonn a choileáinin!
:Tallyho! lena bhonn! Tallyho lena bhonn!
:Agus barr a dhá chluais in airde!

:(Greadadh) croí cráite chugat a Mhaidrín Ghránna
:A rug uaim m'ál breá géanna,
:Mo choiligh mhóra bhreátha, 's mo chearca  'bhí go hálainn,
:Is mo lachain bheaga ab fhearr a bhí in Éirinn.

## Féach freisin
* Sionnach

## Naisc sheachtracha
* http://www.irishpage.com/songs/redfox.htm 

## Tagairtí

Catagóir:Amhráin Ghaeilge
An tSárlainn

Is í **an tSárlainn** (i nGearmáinis *das Saarland* [das ˈzaːɐ̯lant], aistriúchán litriúil *"tír na Sáire"*) an cúigiú stát déag is mó de réir daonra agus an tríú stát déag is mó de réir achair sa Ghearmáin. Ach amháin na cathairstáit, tá sí ar an stát is lú ann. Tá sí suite in iardheisceart na Gearmáine. 

íomhá:Saarschleife.jpg|Cor na Sáire
íomhá:SB-Rathaus.jpg|Saarbrücken


## Tagairtí

Sárlainn, an t-
Baile Mhistéala

Baile i gContae Chorcaí is ea **Baile Mhistéala**. Bhunaigh cuid de mhuintir Normannach FitzDavid de St Michel é sa 13ú haois, agus ainmníodh as Micheál Ardaingeal é. Baile tuaithe i ndeisceart na tíre atá ann, le daonra de 4,500, suite i sean-pharóiste Bhrí Gobhann. 

Tá Baile Mhistéala lonnaithe sa ghleann ó theas ó na Gaibhlte. Tá an baile 14 ciliméadar siar ó Phluaiseanna Bhaile Mhistéala atá i gContae Thiobraid Árann, agus timpeall 29 ciliméadar ón Chathair, Co. Thiobraid Árann,  59 ciliméadar ó chathair Luimnigh, agus 62 ciliméadar ó chathair Chorcaí. 

Tá cáil ar Bhaile Mhistéala mar gheall ar an gcáis a dhéantaí ann san fhichiú haois.

## Daoine

* Mick Meaney

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chorcaí
Catagóir:Baile Mhistéala
Cath Chnoc na nOs

Troideadh** Cath Chnoc na nOs** sa bhliain 1647, le linn 
Chogadh na hAon Déag mBliana, cuid de Chogaí na dTrí Ríocht, idir Arm an Chomhcheangail faoi cheannas Thiobóid Taaffe, 1ú Iarla Chairlinn
agus arm na bParlaiminteoirí faoi cheannas Murchadh Ó Briain, 1ú Iarla Inse Uí Chuinn (Béarla: Murrough O’Brien). Chreach Murchadh Caiseal sa bhliain 1647 agus rinne sé léirscrios ar Chúige Mumhan, rud a tharraing 'Murchadh an Dóiteáin' air mar leasainm. Rug Murchadh bua mór ar arm Thiobóid Taaffe, an chéad Iarla Chairlinn, ag Cath Chnoc na nOs i Mí na Samhna 1647, bua a mhill Arm an Chomhcheangail i gCúige Mumhan.

Catagóir:Stair na hÉireann
Christopher West

Is údar Caitliceach agus léachtóir é an Meiriceánach **Críostóir West** (rugadh 1969) agus is fearr is eol do dhaoine é de bharr a chuid oibre ar shraith an Phápa Eoin Pól II dar teideal *Diagacht an Choirp*.

## Eolas
Is léachtóir poiblí é ar ábhair mar antraipeolaíocht Chríostaí, an Chré, an mhoráltacht, na Sacraimintí, an pósadh, an chollaíocht agus shaol an teaghlaigh. Bíonn sé ag labhairt freisin ar an raidió agus ar an teilifís. Tá sé ar dhuine de na príomh-theagascóirí in Institiúid Dhiagacht an Choirp, a chuireann cúrsaí ar leibhéal iarchéime agus cláir oiliúna eile ar fáil. Tá sé féin agus a bhean chéile Wendy ina gcónaí i gContae Lancastar, Pennsylvania (SAM), agus tá cúigear leanbh acu. 

## Oideachas
Ghnóthaigh Críostóir West Baitsiléir Ealaíon in Antraipeolaíocht i 1992 ó Ollscoil Maryland. I 1996, deimhníodh é mar Theagascóir d'Ullmhú an Phósta in Ard-deoise Washington, DC. Sa bhliain 1997, bhain sé Máistreacht i Staidéir Dhiagachta amach.

## Léirmheas
De réir an diagaí David L. Schindler, cuireann West claonadh panghnéasúlach chun cinn a fhíonn gach gníomhaíocht thábhachtach dhaonna agus osnadúrtha le gnéas gan idirdhealú a dhéanamh mar is gá. Chosain an diagaí morálta, Dr Janet Mac Ghabhann, West a rá go raibh a chuid oibre "go hiomlán ceart" agus go bhfuair sí freagra Schindler "corr."

Dhírigh an diagaí Michael Waldstein, a scríobh aistriúchán cinntitheach ar Dhiagacht an Choirp, ar ráite Schindler in aiste a foilsíodh ar InsideCatholic.com. Dúirt Waldstein go raibh tuairim Schindler "diúltach".

Tá comhráiteas a thacaíonn le hobair West eisithe ag Justin Cairdinéal Rigali, Ardeaspag Philadelphia agus Kevin Rhoades, Easpag Harrisburg. Dúirt siad go raibh siad cinnte go bhfuil Diagacht Eoin Pól II ar an gCorp luachmhar don Eaglais, go deimhin gur bronntanas ón Spiorad Naoimh í dár linne. Bhí sé riachtanach, an teanga scolártha a 'aistriú' i gcatagóirí níos inrochtana le go mbainfeadh an gnáthdhuine tairbhe aisti. Chun é seo a dhéanamh is misean ar leith é Institiúid Dhiagacht an Choirp, agus creidimid go bhfuil Chríostóir West, léachtóir ón Institiúid agus urlabhraí, tíolactha le cairiosm ar leith leis an misean sin a chur i gcrích. Lena scil iontach mar láithreoir, lena léargas mar smaointeoir, agus le hómós as cuimse ar mhistéir na collaíochta daonna, tá sé in ann teacht ar na mílte inár gcultúr atá gonta go gnéasach le soiscéal an tslánaithe i gCríost.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Rheinland-Pfalz

Is í **Dúiche na Réine agus an Phalaitíneacht** (Tír na Réine uaireanta;  i nGearmáinis *Rheinland-Pfalz* ['ʁaɪnlant 'pfalts]) an seachtú stát is mó de réir daonra agus an naoú stát is mó de réir achair sa Ghearmáin. Tá sí suite in iarthar na Gearmáine. Tá an stát ag críochantacht leis na stáit Ghearmánacha seo: Tuaisceart na Réine agus an Viostfáil, Hessen, Baden-Württemberg agus an tSárlainn. Thairis sin, tá teorainn aici leis an bhFrainc, le Lucsamburg agus leis an mBeilg.

## Stair
Tharla Athmhíleatú ar Dhúiche na Réine  7 Márta 1936, nuair a cháin Adolf Hitler Comhaontú Locarno agus sheol sé 15,000 saighdiúir agus 22,000 póilín ón nGearmáin isteach i nDúiche na Réine. Bhí an réigiún, ar an teorainn leis an Fhrainc, ina chrios maolánach “dímhíleataithe” ag an am sin. Sheas na Comhghuaillithe i leataobh, áfach.


íomhá:Mainzer Dom nw.jpg|an ardeaglais i Mainz
íomhá:Koblenz im Buga-Jahr 2011 - Deutsches Eck 01.jpg|An Coirnéal Gearmánach in Koblenz
íomhá:Trier Porta Nigra BW 1.JPG|Porta Nigra i dTrier
íomhá:Speyer---Cathedral---South-View---(Gentry).jpg|an ardeaglais i Speyer


## Tagairtí

Catagóir:Stáit na Gearmáine
Ceamara digiteach

deas|200px|thumb|Ceamara digiteach, an Canon PowerShot A95
Is é atá i gceist le **ceamara digiteach** ná ceamara a thógann físeáin nó grianghraif socair go digiteach trí íomhánna a taifead le braiteoir íomhá leictreonach. Is féidir le an chuid is mó de ghnáth ceamaraí dlúthaigh taifead a dhéanamh ar torann agus físeáin a bhfuil ag gluaiseacht chomh maith 
Is féidir le ceamaraí digiteach rudaí a dhéanamh nach bhfuil na shean ceamaraí scannáin ábalta a dhéanamh:
* Íomhá a thaispeáint ar scáileáin díreach tar éis an grianghraf a thógáil.
* Na mílte grianghraf a stóráil ar méaróg chuimhne.
* Is féidir na grianghraif a chuir in eagair ar an ceamara.
* Is féidir físeáin le fuaim a ghlacadh.
Go bunúsach oibríonn siad ar an prionsabail céanna, sé sin go ghlacann an lionsa le scairt athraitheach chun solais a dhíriú ar ghléas a ghlacann íomhánna. Déanann an teaglaim idir an scairt agus an meicníocht comhla an méid ceart solais ligint ar an ghléas a ghlacann íomhánna, mar an gcéanna leis an ceamara scáileáin an t-aon difríocht ná go mbíonn an ghléas an ghlacann íomhánna sa ceamara digiteach, digiteach, in ionad ceimiceach sa ceamara scáileáin.

Tá ceamaraí digiteacha ionchorpraithe in a lán ghléasanna leictreonacha a n-úsáidimis sa lá atá inniu ann, ó ríomhairí soghluaiste agus fóin pócaí go dtí an Teileascóp Hubble agus ghléasanna eile réalteolaíochta.

Catagóir:Grianghrafadóireacht
Catagóir:Leictreonaic
An Réin Thuaidh-Viostfáil

Is é **An Réin Thuaidh-Viostfáil** (i nGearmáinis *Nordrhein-Westfalen*, giorrúchán: *NRW*) an stát is mó de réir daonra agus an ceathrú stát is mó de réir achair sa Ghearmáin. Tá sé suite in iarthar na Gearmáine. Tá an stát ag críochantacht leis na stáit Ghearmánacha seo: An tSacsain Íochtarach, Hessen, agus Tír na Réine agus an Phalaitíneacht. Thairis sin, tá teorainn aige leis an mBeilg agus leis an Ísiltír. 

Tá an ceathrú *ceirtleán uirbeach* is mó san Eoraip (tar éis Moscó, Londain, agus Páras) suite anseo: **Ceantar Ruhr** (*Ruhrgebiet*, achar 4435 km² agus daonra 5.3 milliún) leis na cathracha seo gar dá chéile: Duisburg, Oberhausen, Bottrop, Mülheim an der Ruhr, Essen, Gelsenkirchen, Bochum, Herne, Hagen, Dortmund, Recklinghausen, agus Hamm.
Tá thart ar 10.5 milliún duine ina gcónaí i **Mórcheantar Réin-Ruhr** (*Metropolregion Rhein-Ruhr*).


íomhá:CologneSkylineAtNight.jpg|Köln leis an ardeaglais
íomhá:Duesseldorf riverside by night 01.jpg|Düsseldorf, bruach na Réine
íomhá:MuensterHistorischesRathaus80.JPG|Münster, halla an bhaile
íomhá:Aachen_Dom_um_1900.jpg|an ardeaglais in Aachen
íomhá:BNPOPP1.jpg|Ascaill *Poppelsdorfer Allee* i mBonn


## Tagairtí

}}
Catagóir:Stáit na Gearmáine
An tSacsain Íochtarach

Is í **an tSacsain Íochtarach** (as Gearmáinis *Niedersachsen* [ˈniːdɐzaksn̩], as Freaslainnis Thoir *Läichsaksen*, as Gearmáinis Íochtarach *Neddersassen*) an ceathrú stát is mó de réir daonra agus an dara stát is mó de réir achair sa Ghearmáin. Tá sí suite i dtuaisceart na Gearmáine. Tá an stát ag críochantacht leis na stáit Ghearmánacha seo: Schleswig-Holstein, Hamburg, Mecklenburg-Vorpommern, Brandenburg, An tSacsain-Anhalt, Thüringen, Hessen agus Tuaisceart na Réine agus an Viostfáil. An dá chuid den chathairstát Bremen atá crioslaithe aige. Thairis sin, tá teorainn aici leis an Ísiltír.


íomhá:Hannover_-_Altstadt_Altes_Rathaus.jpg|Hannover, Sean-halla bhaile
íomhá:Hannover_Leineschloss.jpg|Hannover, an Pharlaimint 
íomhá:Braunschweig_Brunswick_Haus_zur_Hanse_(2006).JPG|Braunschweig, Teach Hanse
íomhá:Leuchtturm Pilsum-VI-18.07.07.JPG|Teach solais i bPilsum, an Fhreaslainn Thoir
íomhá:VW Wolfsburg.JPG|*Volkswagenwerk Wolfsburg*, ceanncheathrú Volkswagen
íomhá:Göttingen Aula May06.jpg|*Aula am Wilhelmsplatz*. Halla Mór na hOllscoile Göttingen


## Féach freisin
* Hannover
* Braunschweig
* Oldenburg
* Osnabrück
* Wolfsburg
* Göttingen
* Hildesheim
* Wilhelmshaven
* Lüneburg

## Tagairtí

Catagóir:Stáit na Gearmáine
100 RC

## Eachtraí
 
## Breitheanna

* Iúil Caesar, 13 Iúil (b. 44 RC)

## Básanna

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-09900
44 RC

## Eachtraí
 
## Breitheanna

## Básanna

* Iúil Caesar, 15 Márta (r. 100 RC)

## Ceannairí Domhanda

## Tagairtí

-09956
Pádraig Mac Fhearghusa

Rugadh **Pádraig Mac Fhearghusa** i mBaile Átha Fínín in iarthar Chontae Chorcaí sa bhliain 1947. File nótáilte agus gníomhaí Gaeilge is ea é.mion|Feasta, lógóD'fhreastail sé ar Choláiste Bhréanainn i gCill Airne agus ansin ar Choláiste Phádraig i nDroim Conrach, mar ar cháiligh sé mar oide bunscoile. Bhain sé amach céim BA sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, sa bhliain 1970 i nGaeilge, i Stair agus i bhFealsúnacht. Sa bhliain 1971 rinne sé an tArd-Teastas san Oideachas i gColáiste na Tríonóide. Ba bhunmhúinteoir é go dtí an bhliain 1975, agus d’aistrigh sé ansin go dtí Meánscoil an Leith-Triúigh i gContae Chiarraí.

Bhunaigh sé Scoil Lán-Ghaeilge Mhic Easmainn i dTrá Lí sa bhliain 1978, agus bhí lámh aige i mbunú trí Ghaelscoil eile. Chuidigh sé le Ghaelcholáiste Chiarraí a bhunú, agus ba é cathaoirleach an choláiste.

Bhí sé ina Uachtarán Chonradh na Gaeilge: atoghadh é sa bhliain 2010 agus sa bhliain 2024.

## Saothar

Bailiúcháin filíochta agus eile atá foilsithe aige:

* *Faoi Léigear* (Baile Átha Cliath, An Clóchomhar Tta.,1980)

* *Mearcair* (Baile Átha Cliath, Coiscéim), díolaim a bhain Duais Náisiúnta na Filíochta ag Oireachtas na Gaeilge sa bhliain 1996

* *An Dara Bás* (Coiscéim, 2002), díolaim a bhain Duais Náisiúnta na Filíochta ag Oireachtas na Gaeilge sa bhliain 2002

* *Tóraíocht an Mhíshonais*, tús eolais ar shaothar Freud agus Jung (Coiscéim, 1997).
Is é an t-eagarthóir é ar mhíosachán liteartha Feasta.

Cuireadh dhá dhán dá chuid, 'An Teaghlach Naofa agus Naomh Eoin i dTírdhreach' agus 'Eibhlinn', isteach i dTaisce Aithris Filíochta na hÉireann.

## Naisc Sheachtracha

* Alt de chuid Indymedia

* Irish writers online 

* Uachtarán Chonradh na Gaeilge 2010

* Feasta 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Uachtaráin Chonradh na Gaeilge
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Amchrios

Is crios de dhromchla an domhain é **an t-amchrios** ina bhfuil an t-am céanna agus an dáta céanna ar bhonn rialacha. 

## Ó Am Áitiúil go hAmchrios
Mar gheall ar imrothlú an domhain, tá an t-am áitiúil fíor (*an t-am áitiúil na gréine*) i ngach áit níos *luaithe* ná an t-am áitiúil sa chéad áit eile *soir* nó tá sé níos *moille* ná an t-am sa chéad áit eile *siar* de réir airde na gréine. B'éigean an clog a shocrú de cheithre nóiméad gach céim fhaid (= timpeall is 83 km) siar nó soir. Mar shampla: Má bheadh sé a hocht a chlog i gCill Bheagáin, bheadh sé 4 nóiméad tar éis a hocht i mBaile Átha Cliath. 

Dá bhrí sin bunadh na hamchriosanna. Cuimsíonn amchriosanna 15 céim fhaid go hiondúil. De bharr 15 céim fhaid, uair amháin atá an difríocht ama idir dhá amchrios comharsanachta.

Ach cuirtear amchrios i bhfeidhm ar an tír uile de ghnáth (cé is moite de na tíortha móra agus d'oileáin scoite). Agus is féidir le gach tír bheith in amchrios a rogha. Mar sin, tá limistéar **Am Lár na hEorpa** (UTC +1), mar shampla, níos mó ná 15 céim fhaid ionas go bhfuil an t-am céanna i gcuid mhór na hEorpa.

Tá níos mó ná amchrios amháin sna tíortha móra, m. sh., tá 11 amchrios sa Rúis (UTC +2 go dtí UTC +12) agus 5 amchrios i gCeanada (UTC -3.5 go dtí UTC -8).
Ach, ar an taobh eile, níl ach crios ama amháin i nDaon-Phoblacht na Síne: am Bhéising (UTC +8). 

## Amchriosanna Áirithe
* *Am Uilíoch Comheagartha* (UTC)
* *Am Iarthar na hEorpa* nó *Meán-am Greenwich* (UTC +0) = an t-am sa Ríocht Aontaithe, in Éirinn, san Íoslainn, sa Phortaingéil, in Oileáin Fharó, agus sna hOileáin Chanáracha.
* *Am Lár na hEorpa* (UTC +1) = an t-am sa mhórchuid den Eoraip. 
* *Am Caighdeánach Oirthearach* (UTC -5) = an t-am in oirthear na Stát Aontaithe, i Québec, agus in Ontario.

## Amchriosanna san Eoraip
500px

## Amchriosanna an domhain
800px|center

Catagóir:Am
Zorin OS

300px

right|300px

## Tionscnamh

Is é **Zorin OS** córas oibriúcháin do ríomhairí atá bunaithe ar Ubuntu. Is dáileadh Linux é.. Tá comhéadain ghrafaigh úsáideora cosúil le Windows aige.. Cuireann sé slí níos éasca ar fail do úsáideoirí Windows chun athraigh go dtí Linux mar tá Zorin OS bunaithe ar Ubuntu, tá sé éasca cabhair a fhail. Is foinse oscailte é Zorin OS. Is féidir Úsáideoirí é a cóipeáil, athrú agus a dháil. Is é Zorin OS saor .

thumb|left|450px|Físean a taispeáint cuid de gnéithe do Zorin OS 1.0.
## Stair agus Forbairt
Fógraiodh Zorin OS le Zorin Soft i Mí Meán Fómhair sa bhliain 2008. Thosaigh forbairt ag an am céanna. Bhí pleananna le córas oibriúcháin bunaithe ar Ubuntu le comhéadain ghrafaigh úsáideora cosúil le Windows a dhéanamh. Bhí pleananna Zorin OS a scaoil ar 1 Eanáir 2009 ach bhain moill aige mar bhí deacrachtaí teicniúla. Scaoil an príomhleagan béite den Zorin OS ar 5 Bealtaine 2009. Scaoileadh an dara beta, Zorin OS Lite beta, ar 30 Bealtaine 2009. Ba é Zorin OS Lite beta, leagan stríoctha den beta bunúsach a bhí scaoileadh níos luaithe an mí céanna. Pleananna den scéim Zorin OS eile, Zorin OS Educational, ba é a cealaigh. Bhí sé ag dul a beidh córas oibriúcháin Zorin OS atá bunaithe ar Zorin OS Lite, é a bheith de mhúin paistí. Athraigh Zorin OS Lite go Zorin OS agus Zorin OS bunúsach (den príomhleagan béite) ba é a cealaigh. Scaoileadh an príomhleagan seasmhach de Zorin OS ar 1 Iúil 2009.

Scrúdadh Zorin OS sa Chéinia d'oideachas. Bunaíodh seo a chur ar bun le Camara, charthanacht Ghaelach a sheolann sean ríomhairí go dtí Afraice chun na daoine a mhúineadh.

Faoi láthair, tá Zorin OS íoslódáilte níos mó ná 5.3 milliún uair (2023), de réir a mblag oifigiúil. 

## Gnéithe

Rinneadh Zorin OS do éasca le húsáid ach bíonn a lán gnéithe eile aige. Bíonn "Terminal" go riarachán, GIMP eagarthóir pictiúr, Firefox brabhsálaí gréasáin, an tsraith oifig OpenOffice.org agus a lán ríomhchlár eile. Zorin OS áirítear ríomhchlár tweaking deisce ar a dtugtar "Ubuntu Tweak". Zorin OS thagann chomh maith le clár ar a dtugtar "WINE" a ligeann ritheann tú Windows ríomhchláir ar do ríomhaire le Zorin OS. Is féidir leat rith freisin i Zorin OS, Windows úsáid "Virtual Box" nó "Vmware" atá ar fáil le híoslódáil.

## Suiteáil

Tagann an íoslódáil "Zorin OS" pacáiste le comhaid .iso ar féidir leat a sruthán isteach ar DVD agus isteach i do ríomhaire. Is féidir leat siúl Zorin OS díreach as an DVD, é seo a dtugtar Live DVD. Zorin OS úsáideann an suiteálaí Ubiquity a stiúraíonn an úsáideoir tríd an bpróiseas a shuiteáil gan stró.

## Tagairtí
Vivion de Valera

Eolaí, fear gnó agus polaiteoir Éireannach ba ea **Vivion de Valera** (13 Nollaig 1910 – 16 Feabhra 1982), an páiste is sine a rugadh d'Éamon de Valera, iar-Thaoiseach agus iar-Uachtarán na hÉireann, agus do Shinéad de Valera, a bhean chéile. Baisteadh Vivion as a shean-athair Juan Vivion de Valera é, fear de bhunadh na Spáinne a bhí pósta le máthair a athar agus iad ina gcónaí i Stáit Aontaithe Mheiriceá sna 1880í. Is Aire Stáit é a nia Éamon Ó Cuív, agus iar-Aire í a neacht Síle de Valera.

Rugadh i mBaile Átha Cliath é, agus d'fhreastail sé ar Choláiste na Carraige Duibhe, ar Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath agus ar Óstaí an Rí. Agus é ina mhac léinn in UCD, bhí sé ina reachtaire ar An gCumann Liteartha agus Stairiúil an choláiste. 

Glaodh chun an bharra é sa bhliain 1937. Chaith sé tréimhse san arm le linn Ré na Práinne, agus chuaigh sé leis an bpolaitíocht sa bhliain 1945. Toghadh mar Theachta Dála de chuid Fhianna Fáil é, agus choimeád sé a shuíochán i nDáil Éireann go dtí na bliana 1981. Bhí sé ina stiúrthóir bainistíochta ar an nuachtán Irish Press idir 1959 agus 1981.

Cailleadh Vivion de Valera i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1982, seacht mbliana tar éis bhás a thuismitheoirí.

## Féach freisin

* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Láir  
* Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)

Catagóir:Baill den 12ú Dáil
Catagóir:Baill den 13ú Dáil
Catagóir:Baill den 14ú Dáil
Catagóir:Baill den 15ú Dáil
Catagóir:Baill den 16ú Dáil
Catagóir:Baill den 17ú Dáil
Catagóir:Baill den 18ú Dáil
Catagóir:Baill den 19ú Dáil
Catagóir:Baill den 20ú Dáil
Catagóir:Baill den 21ú Dáil
Catagóir:Daoine a rugadh i 1910
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Básanna i 1982
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Schleswig-Holstein

Is í **Schleswig-Holstein** (fuaimniú as Gearmáinis , as Danmhairgis *Slesvig-Holsten*, as Freaslainnis Thuaidh *Slaswik-Holstiinj*, as Gearmáinis Íochtarach *Sleswig-Holsteen*) an naoú stát is mó de réir daonra agus an dóú stát déag is mó de réir achair sa Ghearmáin. Tá sí suite i dtuaisceart na Gearmáine ar an leithinis na Iútlainne. Tá an stát ag críochantacht leis na stáit Ghearmánacha seo: an tSacsain Íochtarach, Hamburg agus Mecklenburg-Vorpommern. Thairis sin, tá teorainn aici leis an Danmhairg.


íomhá:KielerStadtzentrumLuftaufnahme.jpg|Kiel
íomhá:Germany Luebeck townhall Anbau.jpg|Lübeck, An Halla Baile
íomhá:Hedwigenkoog.JPG|Hedwigenkoog
íomhá:Langeanna.jpg|Helgoland


## Tagairtí

Catagóir:Stáit na Gearmáine
Martín de Porres

Naomh is ea **Martín de Porres** (9 Nollaig 1579 – 3 Samhain 1639). Bráthair Doiminiceach a bhí ann. Rugadh i Líoma, Peiriú, é. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1579
Catagóir:Básanna i 1639
Catagóir:Doiminicigh
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Fir
Catagóir:Naoimh de chuid Pheiriú
Naomh Gearóid Majella

Ba naomh é **Gearóid Majella** (6 Aibreán 1726 – 16 Deireadh Fómhair 1755).  

Rugadh i Muro Lucano, Basilicata, san Iodáil é agus fuair sé bás i gCaposele, Campania. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1726
Catagóir:Básanna i 1755
Catagóir:Fir
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Feadóg stáin

Is uirlis cheoil í **an fheadóg stáin**. Gaothuirlis adhmaid is ea í, agus sé pholl inti. Tá dlúthbhaint idir an fheadóg stáin agus ceol na gCeilteach.

## Tagairtí

Catagóir:Gaothuirlisí adhmaid
HTV

Is comhlacht teilifíse é HTV atá mar chuid de líonra ITV atá dírithe ar an mBreatain Bheag agus Sasana Thiar. Cuireadh tús lena chraoladh i 1968. Craolann HTV i mBéarla cé go dtáirgeann sé cláir Bhreatnaise don stáisiún teilifíse S4C freisin.

Catagóir:Teilifís
S4C

Soláthraí chraoltóir teilifíse is ea **Sianel Pedwar Cymru**, nó an Stáisiún **S4C** (*Es Pedwar Ec*) sa Bhreatain Bheag. Thosaigh sé ag craoladh ar an 1 Samhain, 1982. Tá sé mar fhreagracht ag S4C seirbhís i mBreatnais a chur ar fáil le linn an bhuaic-ama craoltóireachta go príomha. Roimh a bunaíodh S4C, bhíothas ag brath ar chláir i mBreatnais ó am go chéile ar na seirbhísí teilifíse de chuid an BBC agus HTV sa Bhreatain Bheag. Is minic a craoladh iad sin go déanach san oíche nó ag tráthanna eile nach mbeadh an tóir orthu.

Le linn na 1970í, rinne gníomhaithe teanga feachtas láidir le go mbeadh seirbhís teilifíse i mBreatnais ar fáil. Dhiúltaigh roinnt daoine an ceadúnas teilifíse a íoc agus rinneadh dochar fiú do threalamh craolacháin. I 1980, rinne duine darbh ainm Gwynfor Evans troscadh poiblí tar éis do rialtas Margaret Thatcher dul siar ar ghealltanas a rinne siad i dtaobh an bealach Breatnaise. I ndiaidh do dhaoine móra le rá sa Bhreatain Bheag ag an am sin ar nós Ardeaspag Cledwyn Hughes agus Goronwy Daniel bualadh le hairí rialtais Sasanacha, tháinig an rialtas ar athrú meoin agus aontaíodh go mbunófaí an bealach nua teilifíse. Ní S4C a tháirgeadh a chláir féin, ach choimisiúnaigh siad ó chomhlachtaí neamhspleácha iad, bhí cáil ar na beocháin a choimisiúnaigh siad ach go háirithe. Maoiníodh an tseirbhís go príomha trí thacaíocht ón Roinn Cultúir, Meán agus Spóirt i Westminster. Comhlíonann an BBC a dhualgas poiblí trí dheich uair an chloig de chláir a tháirgeadh gach seachtain, lena n-áirítear cláir a bhfuil tóir orthu mar an sobaldráma *Pobol y Cwm* (Muintir an Ghleanna) agus an clár Nuachta. Cosúil le seirbhísí eile poiblí an BBC, déantar iad seo a mhaoiniú trí cheadúnas teilifíse.

Chomh maith leis an gcraolachán ar fud na Breataine Bige, bíonn S4C á chraoladh go digiteach agus craoltar cruinnithe ón Tionól Náisiúnta sa Bhreatain Bheag freisin. Tá fáil ar an tseirbhís trí ghlacadóirí satailíte, agus tríd an "*Freeview*" (Teilifís Dhigiteach trastíre atá ar fáil saor in aisce) agus ar sheirbhís teilifís cábla in áiteanna i ndeisceart na Breataine Bige.

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin teilifíse
Catagóir:Stáisiúin teilifíse na Breataine
Tiobóid Taaffe, 1ú Iarla Chairlinn

[mion|Caisleán Taaffe, [Cairlinn]]
Ba Ríogaí agus oifigeach airm é **Tiobóid Taaffe** (t.1603 – 31 Nollaig 1677) a d'imir páirt shuntasach i gCogaí na dTrí Ríocht, agus a d'imigh in éineacht le Séarlas II ar deoraíocht. Tar éis an Athghairm, bronnadh an gradam *1ú Iarla Chairlinn* air.

## Beathaisnéis
D'fhág an Tiarna Seán Taaffe, 1ú Bíocont Taafe, An Corann, Sligeach, cúig pháiste déag ina dhiaidh agus b'é Tiobóid an duine ba shine acu.

Taaffe
Taaffe
Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Uaisleacht Éireannach
Bremen

Is í **Cathair Shaor Hainseatach Bremen** (as Gearmáinis *Freie Hansestadt Bremen*) an stát is lú de réir daonra agus de réir achair sa Ghearmáin. Tá sí suite in iarthuaisceart na Gearmáine ar abhainn an Weser. Tá an stát ag críochantacht leis an stát Gearmánach an tSacsain Íochtarach.
mion|left|an dá chathair sa stát: Bremen (dearg) agus Bremerhaven (liath)Cé gur cathairstát í Bremen tá dhá chathair éagsúil inti: cathair Bhremen agus cathair Bhremerhaven.


íomhá:Bremen-rathaus-dom-buergerschaft.jpg|An Halla Baile, an Ardeaglais agus an Pharlaimint
íomhá:RolandBremen02.jpg|Roland Bhremen
íomhá:Bremen - Músicos de Bremen (Stadtmusikanten) e Altestadt.jpg|"Ceoltóirí Cathrach Bhremen" 
íomhá:Blick vom Radarfunkturm2.JPG|Bremerhaven


## Tagairtí

Catagóir:Stáit na Gearmáine
Baden-Württemberg

Is é **Baden-Württemberg** an tríú stát is mó de réir daonra agus an tríú stát is mó de réir achair sa Ghearmáin. Tá sé suite in iardheisceart na Gearmáine. Tá an stát ag críochantacht leis na stáit Ghearmánacha Tír na Réine agus an Phalaitíneacht, Hessen agus an Bhaváir. Thairis sin, tá teorainn aige leis an Ostair, leis an Eilvéis agus leis an bhFrainc. 

íomhá:Blick über den Mittleren Schwarzwald 2.JPG|An Fhoraois Dhubh
íomhá:Burg Hohenzollern ak.jpg|Caisleán Hohenzollern
íomhá:Ulm_Minster.jpg|An Ardeaglais in Ulm
íomhá:Fernsehturm-stuttgart_by-night.jpg|An Túr Tarchurtha Teilifíse i Stuttgart


## Tagairtí

Catagóir:Stáit na Gearmáine
Naomh Thérèse de Lisieux

mion|'''Thérèse de Lisieux'''|clé
Ba naomh í **Thérèse de Lisieux** (2 Eanáir 1873 – 30 Meán Fómhair 1897) nó **San Thérèse Lisieux**, agus bean rialta de chuid na gCairmilíteach Francach.  Tá aithne uirthi mar *Bhláithín Íosa* freisin.  

## Luathshaol
Rugadh *Marie-Françoise-Thérèse Martin* in Alençon, an Fhrainc. 
Sa bhliain 1888, chuaigh sí sna mná rialta (Carmelite an Lisieux, an Normainn), agus í 15 bliain d'aois. 

## Scríbhneoireacht
Bhí cineál mistiúil den bheatha reiligiúnach aici. I 1894, scríobh sí dráma gearr faoi Jeanne d'Arc, agus ceann amháin eile an bhliain dár gcionn. Bhí an phríomhpháirt aici sna drámaí seo.
[mion|Scríobh sí dráma faoi [Jeanne d'Arc; bhí an phríomhpháirt aici sa dráma seo.|clé]]
Scríobh sí, is cosúil, dírbheathaisnéis, "Scéal anama" (inniu "dírbheathaisnéis Naomh Treasa leis an Leanbh Íosa"). Bhí an leabhar foilsithe don chéad uair sa bhliain 1898, bliain ina dhiaidh a bás. Ach b'éigean an téacs a athscríobh ó bhonn, rud a rinne an clochar. D'fhoilsigh an leabhar i mBéarla, *The Little Flower of Jesus*, don chéad uair sa bhliain 1901.   

## Bás agus Oidhreacht
Cailleadh San Thérèse Lisieux nuair nach raibh sí ach ceithre bliana is fichead ag deireadh an naoú haois déag (eitinn).  clé|mion|15 Aibreán 1894Chuaigh a grá agus a cráifeacht go mór ar an bpobal. Ainmníodh mar chomhéarlamh na Fraince í in éineacht le Naomh Jeanne d'Arc.

## San Thérèse agus an Éireannach

Thug Mícheál Langton cuairt ar Lisieux i 1923 (is cosúil), de réir ainm.ie. Tharla Treasa bheith á beannú (1923 is cosúil). Bhí Langton ina fhodhéagánach ag na searmanais agus thug Celine, deirfiúr Threasa, timpeall na mainistreach é. 

De bharr na cuairte sin, bheadh ardspéis ag Langton sa naomh feasta. Scríobh sé péire leabhrán: 
* *Teachtaireacht an tSiúr Bheannaithe Treasa (*an tAthair Benedict d’aistrigh ón bhFraincis, 1923); 
* *An tSiúr Bheannaithe Treasa leis an Leanbh Íosa*, (1924). 
I 1926 le cabhair airgid ó mhná rialta Naoimh Louis i gCoillte Mách, d’fhoilsigh sé a aistriúchán ar *Histoire d’une Ame* (Scéal anama: *Beatha fhéin scríbhinn Naomh Treasa leis an Leanbh Íosa*). 

Sna blianta deiridh dá shaol bhí sé ag aistriú an tsaothair chéanna sin arís ach an uair seo ón mbunlámhscríbhinn. D’aistrigh sé freisin litreacha *Threasa agus a Slí na Foirfeachta*.  

## Saothair

I measc saothair Naomh Thérèse de Lisieux tá:

* *L'histoire d'une âme (The Story of a Soul)* (1898)
* *Last Conversations* (1977)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1873
Catagóir:Básanna i 1897
Catagóir:Mná rialta
Catagóir:Dochtúirí na hEaglaise
Catagóir:Naoimh Francacha
San Proinsias Assisi

mion|clé|San Proinsias Assisi
Ba naomh  é *Giovanni di Pietro Bernardone* nó **Proinsias Assisi** (as Laidin *Franciscus de Assisi*) (1181 nó 1182 - 3 Deireadh Fómhair 1226).  

Rugadh San Proinsias in Assisi na hIodáile. Bhí a mhuintir saibhir dó ach theastaigh ó Phroinsias bheith chomh bocht le hÍosa. Dá bharr sin, d'fhág sé a theaghlach agus an saibhreas agus chuaigh sé chun cónaí leis féin sna coillte timpeall ar Assisi. Chreid sé gur le Dia gach aon ní ar domhan. Dúirt sé gur deartháir leis gach ainmhí beo agus gur deirfiúracha leis na réaltaí sa spéir. Thug sé moladh do Dhia i gcóir gach ní timpeall air. Bhunaigh sé ord rialta na bPrionsiasach. 

Is é Proinsias naomh pátrúin na n-ainmhithe agus na timpeallachta. 

Is é an 4 Deireadh Fómhair a lá féile.

## Paidir San Proinsias

:Déan gléas chun síochána díom
:id láimh, a Thiarna
:San áit a bhfuil fuath
:go gcuire mé an grá
:San áit a bhfuil ciontacht 
:go gcuire mé pardún
:San áit a bhfuil coimhlint
:go gcuire mé aontú
:In áit na hearráide 
:go gcuire mé an fhírinne
:In áit na doircheachta
:go gcuire mé creideamh
:San áit in a bhfuil fulaingt
:go gcuire mé lúcháir 
:A Thiarna, deonaigh a spreagadh dhom
:sólas a thabhairt
:seachtas sólas a fháil 
:dul i dtuiscint ar dhaoine 
:seachas go dtuigfí mé féin
:Grá a roinnt ar dhaoine
:seachas grá fháil uathu
:Mar is le linn dúinn tabhairt
:a fhaighimid féin 
:Is le linn dúinn pardún a thabhairt
:a mhaitear dúinn 
:Is le linn dúinn bás a fháil
:a théimid i seilbh na beatha síoraí. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1181
Catagóir:Básanna i 1226
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Cléir
Catagóir:Crosáidí
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Filí Iodálacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach
Catagóir:Mistigh
Catagóir:Naoimh Iodálacha
Catagóir:Proinsiasaigh
Catagóir:Síochánaithe
Naomh Iósaf

deas|thumb|Naomh Iósaf.
Ba é **Iósaf** nó **Iósaef ó Nazarat** (in Eabhrais יוֹסֵף i Laidin *Iosephus*) fear céile Mhuire agus athair altrama Íosa. 

## Tagairtí

Catagóir:Ceartchreidmheachas
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Eaglais Ortadocsach Choptach
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Impireacht na Róimhe
Catagóir:Íosa Críost
Catagóir:Muire
Catagóir:Naoimh
Campbelltown

Is cathair í **Campbelltown** atá suite i New South Wales san Astráil. Tá timpeall 150,000 duine ina gcónaí ann.

Catagóir:Cathracha san Astráil
Ceann Loch Chille Chiarain

Is baile in Albain é **Ceann Loch Chille Chiarain** nó **Ceann Locha** (). Tá sé suite in oirdheisceart Chinn Tíre, atá suite i gceantar Earra-Ghàidheal agus Bòd.

Tá clú ar an bhaile toisc a dheochanna biotáilleacha agus a déantúsaíocht long.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte in Albain
Catagóir:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Sarah Waters

Rugadh **Sarah Waters** ar an 21 Iúil, 1966 i Neyland, Pembrokeshire sa Bhreatain Bheag. Tá clú is cáil uirthi ar fud an domhain mar scríbhneoir úrscéalaithe. Tá sí aitheanta go príomha mar úrscéalaí stairiúil agus toisc go bhfuil ábhar leispiaigh sa chuid is mó dá saothair.

## Saothair
Is iad na leabhair atá scríofa aici ná:

* *Tipping the Velvet* (1998); 
* *Affinity* (1999); 
* *Fingersmith* (2002); 
* *The Night Watch* (2006); 
* *The Little Stranger* (2009).

## Scannánaíocht
Rinneadh drámaí teilifíse (BBC) de na húrscéalaithe *Tipping the Velvet* agus *Fingersmith* agus sin mar a cuireadh í ar an bhfód mar údar móraitheanta. 

## Gradaim
Ainmníodh í ar ghearrliosta Man Booker sa bhliain 2002 do Fingersmith.

## Naisc sheachtracha
* www.sarahwaters.com
* British Council Biography and Bibliography 

Waters, Sarah
Waters, Sarah
Catagóir:Daoine beo
Naomh Iúdás Tadáias

Duine de Dháréag Aspal Íosa ba ea **Naomh Iúdás Tadáias**. Tá aithne air mar *Iúdás Aspal* agus *Iúdás Shéamais* freisin.

Catagóir:Dáréag Aspal
Catagóir:Mairtírigh
Catagóir:Naoimh