open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uair ar son an Domhain

mion|clé|Curitiba, Paraná, 27 Márta, 2010
mion|clé|Físeánː Circo Nova le Kevin Mcleod, 2014

Ceiliúrtar "**Uair ar son an Domhain"** (*Earth Hour* i mBéarla)  oíche amháin sa bhliain, i mí na Márta, idir leathuair tar éis a hocht i.n. agus leathuair tar éis a naoi i.n. (is cuma an t-amchrios – an t-amchrios áitiúil atá i gceist). Ar fud an domhain. múchann daoine na soilse nach bhfuil ag teastáil ina dtithe. Ba mhaith leo a thaispeáint do na polaiteoirí go bhfuil siad imníoch faoin domhan agus faoin timpeallacht.  Cuireann sí i gcuimhne dúinn go bhfuil an cumas sa duine athrú suntasach a dhéanamh agus tugann cuireadh do gach duine ar an bpláinéad machnamh a dhéanamh ar an tionchar atá againn ar an dúlra.
[mion|[Droichead San Francisco Golden Gate, 2011]]

## Gluaiseacht
Castar as na soilsí in os cionn 350 de na sainchomharthaí is aitheanta ar domhan, amhail Túr Eiffel, an  Empire State Building agus Áras Ceoldrámaíochta Sydney, agus sna milliúin tithe cónaithe chomh maith.

[mion|clé|Sky Tower, [Auckland]]

Gluaiseacht dhomhanda dlúthpháirtíochta atá ann, chun aird a tharraingt ar an tábhacht a bhaineann le gníomhú chun ár bpláinéad leochaileach a chosaint ó éifeachtaí an athraithe aeráide. Is féidir féachaint ar chasadh as na soilse mar ghníomh siombalach agus mar chuireadh dúinn mar shaoránaigh ár gcumhacht féin a chasadh air.

### Conspóid
Tá roinnt daoine ar son an choincheapa seo, “Uair ar son an Domhain.”  Agus tá daoine eile ina aghaidh. Deir siad nach bhfuil gá fanacht bliain eile. Is féidir linn na soilse breise a mhúchadh anocht, agus gach oíche sa bhliain.

mion|Londain, 2014

## Stair
Cuireadh tús le Earth Hour sa bhliain 2007 ó shin i Sydney na hAstráile le hócáid “soilse múchta”. Bíonn na milliúin páirteach ann anois ar fud an domhain. 
## In Éirinn
Le linn "Uair ar son an Domhain 2017", i ngotha siombalach chun léiriú gur féidir gníomhartha duine aonair dul i bhfeidhm ar an domhan mhór, mhúch gach solas neamhriachtanach in Áras an Uachtaráin, seachas solas an Uachtaráin a lonraíonn ó fhuinneog d’eisimircigh na hÉireann agus a sliocht.

### Tagairtí

Catagóir:Féilte
Catagóir:An Domhan
Catagóir:Comhshaolachas
Stevie McCrorie

Is amhránaí é **Stevie McCrorie** (rugadh é ar an 25 Márta 1985). Bhuaigh sé an ceathrú sraith *[[The Voice UK]]* sa bhliain 2015.

## Dioscliosta

### Albaim stiúideo
* *These Old Traditions* (2010)
* *Big World* (2016)

### Singlí
* "Wolves / Rainbows" (2010)
* "Light" (2011)
* "Lost Stars" (2015)
* "My Heart Never Lies" (2015)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí The Voice
Catagóir:Iomaitheoirí The Voice
Catagóir:Daoine beo
Kevin Simm

Is amhránaí é **Kevin Ian Simm** (rugadh é ar an 5 Meán Fómhair 1980). Bhuaigh sé an dara sraith *[[The Voice UK]]* sa bhliain 2013.

## Dioscliosta

### Albaim stiúideo
* *Brand New* (2008)
* *Recover* (2016)

### Singlí
* "Brand New" (2008)
* "It's About Us" (2008)
* "Hot Summer's Day" (2008)
* "All You Good Friends" (2016)
* "Wildfire" (2016)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1980
Catagóir:Amhránaithe Sasanacha
Catagóir:Buaiteoirí The Voice
Catagóir:Iomaitheoirí The Voice
Catagóir:Daoine beo
De Marne

Is bardas i Groningen, an Ísiltír é **De Marne**. Bhí 10,208 duine ina gcónaí in De Marne sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.demarne.nl/ 

Catagóir:Groningen (cúige)
Delfzijl

Is bardas agus cathair i Groningen, an Ísiltír é **Delfzijl**. Bhí 25,651 duine ina gcónaí i Delfzijl sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.delfzijl.nl/

Catagóir:Groningen (cúige)
Ten Boer

Is bardas agus sráidbhaile i Groningen, an Ísiltír é **Ten Boer**. Bhí 7,447 duine ina gcónaí i dTen Boer sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.tenboer.nl/

Catagóir:Groningen (cúige)
Winsum

Is bardas agus baile i nGroningen, an Ísiltír, é **Winsum**. Bhí 13,781 duine ina gcónaí i Winsum sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.winsum.nl/ 

Catagóir:Groningen (cúige)
Eva O'Connor

Is drámadóir agus ban-aisteoir as Contae an Chláir í **Eva O'Connor** a bhfuil cónaí anois uirthi i Londain. 

Tá O'Connor ina comhstiúrthóir ar an gcompántas drámaíochta *Sunday's Child* le Hildegard Ryan. Cuireadh *Sunday's Child* ar bun sa bhliain 2010.

Tá aithne ar O'Connor i saol na Gaeilge as an ról a ghlac sí sa dráma *Broken Croí, Heart Briste* (2009).

## Saothar drámaíochta
* *Maz and Bricks* (2017)
* *Pol na Mone* (Réamhléiriú 2017)
* *Nuclear Family* (2016)
* *Overshadowed* (2015)
* *My Name is Saoirse* (2014)
* *Substance* (2013)
* *Kiss Me and You Will See How Important I Am* (2012)
* *My Best Friend Drowned in a Swimming Pool* (2011)
* *Clinical Lies* (2010) 

## Foilseacháin
* O'Connor, E. (2017). *Maz and Bricks*. Londain: Bloomsbury Methuen Drama.
* O'Connor, E. (2016). *Overshadowed*. Londain: Bloomsbury Methuen Drama.
* O'Connor, E. (2015). *My Name is Saoirse*. Londain: Bloomsbury Methuen Drama.

## Naisc sheachtracha
* Leathanach Facebook, *Sunday's Child*: https://www.facebook.com/sundaysctheatre/

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Drámadóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine Éireannacha
Catagóir:Ban-aisteoirí
Mike Pence

Is polaiteoir Meireacanach é **Michael Richard "Mike" Pence**, a bhí ina leasuachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá (rugadh é ar 7 Meitheamh 1959). Roimhe seo, bhí é ina ghobharnóir in Indiana.

### 2022
Scríobh Mike Pence leabhar faoina thréimhse féin mar leasuachtarán ag Trump. Faigheann muid léargas Pence ar na hionsaithe ar Washington DC Lá Chinn an Dá Lá Dhéag 2021. 

Tugann Pence le fios go raibh sé feargach faoin méid a bhí ag tarlú agus léargas aige is cosúil ar a mhífhoighid le réimeas Trump.

Go dtí 2022, níor thug Pence le fios le linn a thréimhse sa Teach Bán  go raibh sé amhrasach faoi chur chuige Trump. Deirtear go raibh sé ag iarradih dul i gcion ar dhaoine agus é féin a chur i láthair mar rogha don chéad toghchán uachtaránachta eile.

## Féach freisin

* Donald Trump

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Cruthaíochtaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá
Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla
Catagóir:Gobharnóirí na Stát Aontaithe
Catagóir:Leasuachtaráin na Stát Aontaithe
Catagóir:Lucht Trump
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha
Catagóir:Síónaigh
Scannánliosta Jennifer Aniston

Rinne ban-aisteoir Meiriceánach Jennifer Aniston, a thosaigh ar an scáileán sa tsraith theilifíse *Molloy* (1990), **roinnt mhaith scannán** chomh maith. Thosaigh a gairm scannánaíochta leis an scannán uafáis *Leprechaun* (1993). Bhain sí clú agus cáil amach mar an gcarachtar Rachel Green ar an gclár teilifíse *[[Friends]]*.

## Aisteoir
### Amharclann

### Scannán

### Teilifís

### Físeáin Cheoil

### Físchluiche

### Idirlín

## Tagairtí

J
Scannánliosta Brad Pitt

Rinne an t-aisteoir Meiriceánach é Brad Pitt a thús leis na scannáin *No Way Out* and *Less Than Zero*.

## Scannánliosta
### Scannáin

### Teilifís

### Amharclann

## Tagairtí

B
Catagóir:Brad Pitt
Conradh na Gaeilge, Beirlín

Is é Conradh na Gaeilge Bheirlín an chéad chraobh Ghearmánach den eagraíocht Conradh na Gaeilge. Cuireadh ar bun é sa bhliain 2011.

Béar agus cláirseach atá mar lógó don chraobh i mBeirlín. Is é an béar samhail chathair Bheirlín agus is é an cláirseach samhail na hÉireann.

## Coiste na Craoibhe
Coiste 2016-7:
* Robert Henneberg - Cathaoirleach
* Kilian McDonagh - Rúnaí & Cisteoir
* Maeve Killen - Oifigeach Caidrimh Poiblí
* Pádhraic Ó Dochartaigh - Oifigeach Tacaíochta do Fhoghlaim na Gaeilge

## Stair na Craoibhe
Cuireadh Conradh na Gaeilge Bheirlín ar bun i mí Dheireadh Fómhair na bliana 2011 nuair a bhog Eoin Mc Evoy, mac léinn le Gaeilge agus Gearmáinis de chuid an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath go Beirlín dá bhliain Erasmus. Ar theacht i dtír sa Ghearmáin dó, bhuail Mc Evoy le hArne Peters, léachtóir le Béarla agus cainteoir líofa Gaeilge in Ollscoil Potsdam, agus le Sarah Mc Grath, an Chéad Rúnaí in Ambasáid na hÉireann sa Ghearmáin, agus socraíodh go mbeadh teacht le chéile ann gach re seachtain do lucht labhartha agus lucht foghlama na Gaeilge sa chathair.

Roghnaíodh Café Orange, Oranienburger Str. 32, 10117 Beirlín, mar áit chruinnithe agus bhí seacht gcruinniú ag an gcraobh sular seoladh an chraobh go hoifigiúil.

Bhí 22 duine i láthair ag seoladh oifigiúil na craoibhe in Ambasáid na hÉireann i mBeirlín, ina measc siúd Eoin Mc Evoy (Cathaoirleach, 2011-2012), Arne Peters (Cathaoirleach, 2012-2013) agus Sarah McGrath (Chéad Rúnaí, Ambasáid na hÉireann sa Ghearmáin 2011-2013).

## Fás agus Forbairt
Thug baill chraobh Bheirlín cuairt ar Bhaile Átha Cliath sa bhliain 2016 agus d'fhreastail siad ar Ard-Fheis an Chonartha, áit ar bhuail siad le hUachtarán na hÉireann, Mícheál D. Ó hUiginn.

Tá nasc láidir idir Conradh na Gaeilge Bheirlín agus Berlin GAA, cumann a chuir Christopher Hennessy as Lios Tuathail, Ciarraí ar bun sa bhliain 2014.

## Naisc sheachtracha
* Clár a rinne Judy-Meg Ní Chinnéide i dtaobh Chonradh na Gaeilge Bheirlín agus an bhaint stairiúil atá idir an Ghearmáin agus an Ghaeilge. I measc na míreanna ar an gclár tá agallaimh Ghaeilge le hArne Peters, Robert Henneberg, Pádhraic Ó Dochartaigh, Eoin Mc Evoy agus Maeve Killen. Baill iad ar fad den Chonradh i mBeirlín: https://soundcloud.com/judymeg/conradh-na-gaeilge-120
* Físeán a rinne Hildegard Ryan le baill na craoibhe sa bhliain 2012 chun an scéal faoin gcraobh nua a scaipeadh: https://www.youtube.com/watch?v=CjeH0cu6A40
*Conradh na Gaeilge Bheirlín ar Facebook

## Tagairtí
Aa en Hunze

Is bardas i nDrenthe, an Ísiltír é **Aa en Hunze**. Bhí 25,290 duine ina gcónaí in Aa en Hunze sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.aaenhunze.nl/

Catagóir:Drenthe
Coevorden

Is bardas agus baile i nDrenthe, an Ísiltír é **Coevorden**. Bhí 35,639 duine ina gcónaí i gCoevorden sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.coevorden.nl/

Catagóir:Drenthe
Borne, Overijssel

Is bardas agus baile in Overijssel, an Ísiltír é **Borne**. Bhí 21,919 duine ina gcónaí i bBorne sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.borne.nl/

Catagóir:Overijssel
Dalfsen

Is bardas agus sráidbhaile in Overijssel, an Ísiltír é **Dalfsen**. Bhí 27,648 duine ina gcónaí i nDalfsen sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.dalfsen.nl/

Catagóir:Overijssel
Caper Chase

Craoladh an naoú heipeasóid déag, **"Caper Chase"**, den ochtú sraith is fiche de *[[The Simpsons]]* ar an 2 Aibreán 2017. Scríobh Jeff Westbrook an eipeasóid seo. D'fhéach 2.13 milliún duine ar an eipeasóid.

## Plota

## Táirgeadh

## Tagairtí

Catagóir:The Simpsons
Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons
Catagóir:The Simpsons (séasúr 28)
Almelo

Is bardas agus cathair in Overijssel, an Ísiltír é **Almelo**. Bhí 72,511 duine ina gcónaí in Almelo sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.almelo.nl/

Catagóir:Overijssel
Twenterand

Is bardas in Overijssel, an Ísiltír é **Twenterand**. Bhí 33,921 duine ina gcónaí i dTwenterand sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.twenterand.nl/

Catagóir:Overijssel
Scannánliosta Kim Basinger

Rinne an ban-aisteoir Meiriceánach é Kim Basinger a thús mar Sheila i "Night Train to Dallas", eipeasóid *Gemini Man* a chraol ar NBC i 1976.

## Scannán

## Teilifís

## Físeáin Cheoil

## Tagairtí

K
Scannánliosta Matt Damon

Is aisteoir agus scríbhneoir Meiriceánach é Matt Damon. Rinne sé a thús ar an scáileán ag aois 18 le mion ról sa scannán 1988 *Mystic Pizza*.

## Scannán

## Teilifís

## Tagairtí

M
Scannánliosta Robert Downey, Jr.

Aisteoir, ceoltóir agus léiritheoir Meiriceánach is é **Robert Downey, Jr.** a raibh i líonmhar scannáin agus sraitheanna theilifíse.

## Scannán

## Teilifís

R
Scannánliosta Faye Dunaway

Is aisteoir Meiriceánach í Faye Dunaway, a thosaigh ar an scáileán sa scannán 2967 *The Happening*.

## Scannán

F
Scannánliosta Tom Hanks

Is aisteoir é **Tom Hanks**. Thosaigh sé a ghairm mar Grumio, sa *Great Lakes Theater* léiriúchán den  *The Taming of the Shrew* (1977). Rinne sé a thús le mionról sa scannán uafáis *He Knows You're Alone* (1980).

## Scannán

## Teilifís

## Tagairtí

T
Scannánliosta Katharine Hepburn

Aisteoir Meiriceánach ab ea Katharine Hepburn (12 Bealtaine, 1907 - 29 Meitheamh, 2003).  
 

### Scannáin teilifíse

* 1983 - *[[Storytime Classics: Katharine Hepburn's World Of Stories]]* 
* 1988 - *[[Katharine Hepburn's Tales of Wit & Wisdom]]*
* 1988 - *[[Katharine Hepburn's Tales of Beauty & Magic]]*
* 1993 - *[[World of Stories]]*

## Tagairtí

K
Ben Troy

Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach é **Ben Troy**. Is as Contae Mhuineacháin é.

D'eisigh Ben a chéad albam *Gravity* ar 24 Márta 2017.

## Dioscliosta
### Albaim
*2017: *Gravity*
#"I'm On Fire"
#"Fallin' & Flyin'"
#"Gravity"
#"Hard Times"
#"Blue Eyes Crying in the Rain"
#"It Must Be Love"
#"Three Wooden Crosses"
#"Original"
#"Never Again (Will I Knock on Your Door"
#"Lost in Your Light"
#"Summer Nights"
#"He Stopped Loving Her Today"
#"It Must Be Love" (Jive Version) (Bonus track)

### Singlí
;The Wee Amigos
:(Ben Troy / Simon Peters / Gerald Ahern)
*2011: "Say You Love Me" https://www.youtube.com/watch?v=gJvcIwzKcaM

;Ben Troy
*2017: "I'm on Fire" https://www.youtube.com/watch?v=WFUTTiV7_7Y
*2017: "Gravity"

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil 

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin
Éirí Amach na Mau Mau

Tharla **Éirí Amach Mau Mau,** mar a thugtar air in annálacha na staire, sna blianta 1952–1960.

Bhí  faltanas ag muintir na Céinia in aghaidh na Sasanach le fada an lá (toisc an dóigh ar roinneadh na tailte sa tír sin srl). Tháinig na fadhbanna seo chun solais sa bhliain 1951, agus *Aontas Afracach na Céinia* ag éileamh tuilleadh ionadaíochta do na bundúchasaigh i rialú agus i riarachán na tíre, chomh maith le athroinnt na talún srl.

Nuair a diúltaíodh do na héilimh seo, fuair lucht an antoisceachais seilbh ar an ngluaiseacht, agus chuaigh muintir na Céinia chun cearmansaíochta ar na Sasanaigh. 

D'éirigh an cogadh níos fuiltí. Rinneadh bratbhuamáil ón aer (sé milliún buama san iomlán). Rinneadh na Kikuyu a  imtheorannú  (beagnach 500,000) and milliún eile sa chlár "villagisation".

mion|clé|Cuimhnechán

mion|clé|Léarscáil
## 1952
Ar an 17 Lúnasa 1952, cuireadh staid éigeandála i bhfeidhm ar an tír, agus tuilleadh fórsaí armtha ag teacht le heitleáin ón mBreatain Mhór in aghaidh an lae leis an éirí amach a chloí. Chuaigh na cúrsaí an oiread sin chun géaradais is go bhféadfá a rá go raibh an Chéinia ar bharr lasrach le cogadh cathartha.
mion|Cuimhnechán|clé

## 1953
Sa bhliain 1953, rinne na ceannaircí ródach mór ar dhílseoirí ar de threibh Kikuyu iad. Chuir an t-ár seo - sléacht Lari, mar a thugtar air - malairt chuma ar fad ar pholaitíocht an éirí amach, agus fuair na Sasanaigh ar ais cuid den dea-chlú a bhí caillte acu i rith an chogaidh. 

Ar an 8 Aibreán 1953, gearradh téarma príosúnachta seacht mbliana le daorobair ar Jomo Kenyatta, as an mbaint a bhí aige le gluaiseacht Mau Mau.

B'é an cineál straitéis a bhí ag Churchill ná an lámh láidir mhíleata a imirt gan trócaire ar na ceannaircí agus na héilimh a shásamh a bhí ag na hAfraicigh a chur chun tosaigh ar dtús, go dtí an diúltú a fuair siad ó rialtas Attlee.

## 1954
Cheap Winston Churchill an Ginearál Sior George Erskine leis an éirí amach a chur faoi chois i Nairobi, rud a rinne sé leis an oibríocht ar ar tugadh *An Inneoin*, sa bhliain 1954. Ina dhiaidh sin, chuathas i dtuilleamaí an Chasúir (oibríocht mhíleata eile) le deireadh a chur leis an gceannairc faoin tuath. D'ordaigh Churchill comhchainteanna síochána a chur ar bun le muintir na Céinia, ach theip ar na cainteanna seo agus eisean ina Phríomh-Aire go fóill.

## Féach freisin

* Jomo Kenyatta

## Tagairtí

*
*
Catagóir:An Chéinia
Catagóir:Coilíneachas
Scannánliosta Jake Gyllenhaal

Is aisteoir Meiriceánach é Jake Gyllenhaal. Thosaigh sé a ghairm ar an scáileán sa scannán grinn-dráma 1991 *City Slickers*.

## Scannáin

## Teilifís

## Tagairtí

J
Cáisc na nGiúdach

mion|clé|Kaufmann Haggadah, 14ú haois
Is féile Ghiúdach í Cáisc na nGiúdach (Eabhrais פֶּסַח, , «dul thart»). Cuimhnítear ar scéal Mhaois agus an tÉalú ón Éigipt (féach ar Eacsadas)  

## Imeacht na nIosraelach - An Scéal
Thug an Faró cead do na hEabhraigh an Éigipt a fhágáíl. Tháinig malairt aigne air, áfach, agus chuaigh sé féin agus a shaighdiúirí sa tóir orthu. 

Shroicheadar ‘’Yam Suph’’ (meastar anois gur Muir na nGiolcach seachas an Mhuir Rua a bhí i gceist leis seo). Shín Maois a lámh os cionn na n-uiscí agus thiomáin Dia an fharraige ar ais le gaoth láidir a shéid ar feadh na hoíche, agus rinneadh talamh tirim de. Dheighil na huiscí óna chéile, agus ar aghaidh le clann Iosrael isteach i lár na n-uiscí. 

Chuaigh na hÉigiptigh sa tóir orthu. Ba dheacair dóibh dul chun cinn ina gcarbaid agus bádh iad nuair a d’fhill na huiscí ar ais anuas orthu, ach tháinig na hIosraelaigh slán.

## Féach freisin

* Eacsadas

## Naisc sheachtracha
* AnBioblaNaofa.org

## Tagairtí

Catagóir:Maois


Catagóir:Féilte Giúdacha
Saol (Nuachtán)

Ba nuachtán Gaeilge é ***[[Saol (Nuachtán)|Saol]]***. Foilsíodh gach mí é. Bhí an nuachtán ar fáil ar gaeilge.ie go dtí 2013.  

Bhí a cheanncheathrú suite i mBaile Átha Cliath, le Colm Ó Torna mar eagarthóir (chuir an *[[An Curadh Connachtach|Curadh Connachtach]]* i gcló é ar feadh tamaill).

## Féach freisin
* *[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]*
* *[[Tuairisc.ie]]*
* *[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]*
* *[[Foinse]]* (scortha)
* *[[Gaelscéal]]* (scortha)

## Naisc sheachtracha
* Sampla

## Tagairtí

{{DEFAULTSORT:Saol, nuachtan)
Catagóir:Irisí nuachta
Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge
Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge
Catagóir:Míosacháin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1999
Catagóir:Bunaithe sna 1990í
Piranshahr

Cathair i gCúige na hAsarbaiseáine Thiar san Iaráin  is ea **Piranshahr** (Peirsis: پیرانشهر )‌هر ). Is é príomhchathair Chontae Piranshahr é.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Iaráin
Butlin's

Is campaí saoire iad Butlin's (no Butlins) i Sasana. D'oscail Billy Butlin a chéad champa saoire i Skegness, Lincolnshire ar an 11 Aibreán 1936.

## Butlin's in Éirinn
mion|clé|220px|Seanchampa saoire Butlin's ag Maigh Muirí
Thóg an fear gnó Billy Butlin campa saoire,  i **Maigh Muirí** (*Mosney* sa Bhéarla), Contae na Mí . D'oscail an campa sa bhliain 1948, agus dhún sé i 1982. Lean sé ar aghaidh mar *Mosney Holiday Centre* go dtí 2000.  

Ba ionad na gcluichí craoibhe do Chluichí an Phobail ó 1973 i leith, cé gur tháinig deireadh leis an ngaol seo sa bhliain 2008. 

Baineann úsáid as an ionad inniu mar chóiríocht dídeanaithe agus  ionad dídeanaithe, nó "príosún" an téarma ag teifigh áirithe.

## Blúirí beaga
Ag am amháin, bhí Dave Allen ag obair i mButlins mar "Redcoat", ina óstach ar seónna éagsúla a bhí ar siúl acu.

## Tagairtí

## Íomhánna

Íomhá:Butlins blackpool 1961.jpg|Butlins, Blackpool 1961
Íomhá:Redcoat Minehead Reception March 2011.jpg|Redcoats, 2011
Íomhá:Butlins filey 1945.jpg|Filey 1945
Íomhá:Butlins skegness 1938.jpg|Skengess 1928
Íomhá:Butlin's Ayr - Miniature Railway.jpg|Bóthar iarainn,  Ayr
Íomhá:Butlin's Ayr - Caravans.jpg|Carbháin, Ayr


## Naisc Sheachtracha
*  Stair ar butlins.com 

Catagóir:Turasóireacht
Catagóir:Contae na Mí
Catagóir:Ionaid turasóireachta
Gambún

Liamhás a bhí leasaithe nó deataithe mar bagún é **gambún.**

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Táirge feola
Liamhás

Feoil saillte nó deataithe as an gcuid uachtar cos mhuc é **Liamhás.**

## Tagairtí

Catagóir:Bia
Catagóir:Táirge feola
Muiceoil

mion|clé|200px|Muiceoil
Is í **feoil muc**, nó **muiceoil**, an fheoil is coitianta ar domhan. Is ó mhuca a thagann beagnach leath den fheoil a thairgtear. 

Tá dhá chineál feoil muc ann, muiceoil agus bagún. 

* Is feoil úr í muiceoil mar shampla gríscíní muiceola, filléad muiceola nó gualainn mhuiceola. 
* Is feoil muc a shailltear é bagún mar shampla slisíní, bagún bruite nó an bagún rósta (atá traidisiúnta in Éirinn ag an Nollag). 

Maireann feoil shaillte níos faide ná feoil úr.

## Féach freisin

* Ispín
* Bagún

## Tagairtí

Catagóir:Táirge feola
Catagóir:Muca
Banjul

Príomhchathair na Gaimbia in iarthar na hAfraice is ea **Banjul**. Tá an chathair suite in iarthar na tíre ar St. Mary's Island, oileán ag béal Abhainn na Gaimbia ar chósta an Aigéin Atlantaigh.  Calafort na tíre atá ann. 

Bhí 34,848 duine ina gcónaí sa chathair féin agus 350,000 i mórcheantar na cathrach sa bhliain 2013.

## Stair
Bunaíodh Banjul sa bhliain 1816. "Bathurst" an t-ainm a bhí ar an gcathair in aimsire na coilíneachta Briotanaí.

## Tagairtí

Catagóir:An Ghaimbia
Michael English

Is amhránaí agus ceoltóir Éireannach é **Michael English**. 

## Dioscliosta
### Albaim
*2006: *Best of Friends*
*2012: *This Is Michael English*
*2015: *Dance All Night
*2017: *Take Me Home''

### Singlí
*1999: "The Nearest to Perfect" https://www.youtube.com/watch?v=wBfGwXDOxGA
*2016: "Baby Don't Leave Me In The Night Time"
*2016: "Take Me Home"
*2016: "Tuam Beat"
*2016: "Crazy Over You" (le Cliona Hagan)
*2017: "Come On Eileen"
*2017: "If You Love Me Let Me Know"
*2017: "Will Ya Dance"
*2017: "Ten Guitars"

## Naisc sheachtracha
*Suíomh oifigiúil
*AllMusic

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Harry Styles (albam)

Is é ***Harry Styles*** an chéad albam ón bpopcheoltóir Sasanach Harry Styles. Scaoileadh é ar an 12 Bealtaine, 2017.

## Traicliosta
# "Meet Me in the Hallway" – 3:47
# "Sign of the Times" – 5:40
# "Carolina" – 3:09
# "Two Ghosts" – 3:49
# "Sweet Creature" – 3:44
# "Only Angel" – 4:51
# "Kiwi" – 2:56
# "Ever Since New York" – 4:13
# "Woman" – 4:38
# "From the Dining Table" – 3:31

## Singlí
#"Sign of the Times" - 7 Aibreán, 2017
#"Two Ghosts" - 7 Lúnasa, 2017

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2017
Dronten

Is bardas agus baile i Flevoland, an Ísiltír é **Dronten**. Bhí 40,363 duine ina gcónaí i nDronten sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.dronten.nl/

Catagóir:Flevoland
Noordoostpolder

Is bardas i Flevoland, an Ísiltír é **Noordoostpolder**. Bhí 46,450 duine ina gcónaí i Noordoostpolder sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.noordoostpolder.nl/

Catagóir:Flevoland
Urk

Is bardas agus baile i Flevoland, an Ísiltír é **Urk**. Bhí 19,567 duine ina gcónaí in Urk sa bhliain 2014. Tá sé suite ar chósta thoir an *Zuiderzee.* Oileán i lár na mara sin a bhí sé tráth.

## Nasc seachtrach
http://www.urk.nl/

Catagóir:Flevoland
Aalsmeer

Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Aalsmeer**. Bhí 30,878 duine ina gcónaí in Aalsmeer sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.aalsmeer.nl/

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Francis Browne

Ba shagart Íosánach é **Francis Browne** (3 Eanáir 1880 - 7 Iúil 1960) agus an grianghrafadóir a thóg na fótagraif deireanacha ar bord na loinge, an RMS Titanic. 

## Beatha
mion|Croix de Guerre, Francis Browne|clé
Mac léinn Íosánach ba ea Francis Browne sa bhliain 2012.. Thug a uncail, Easpag Chluana, ceamara dó mar bhronntanas. 

Chuaigh sé ar bord an Titanic i mí Aibreáin 1912 i Southhampton agus tháinig sé i dtír, ar an dea-uair, i gCóbh. Nuair a chuaigh an Titanic go tóin poill, dhíol Browne a chuid  grianghraf agus bhí siad sna nuachtáin ar fud an domhain. 

Tar éis a oirnithe i 1915, bhí Browne mar shéiplíneach leis na Irish Guards sa Fhrainc. 

Cuireadh chun na hAstráile é ar feadh dhá bhliain. Chaith sé an chuid eile dá shaol ag cur cúrsaí spioradálta ar siúl ar fud na hÉireann agus Shasana.

Tá sé curtha i Reilig Ghlas Naíon.

### Oidhreacht
Lean Browne leis ag grianghrafadóireacht agus d’fhág sé bailiúchán de 42,000 claonchló, agus nótaí leo, ina dhiaidh. Thángthas orthu i gcartlann Íosánach i 1985, cúig bliana tar éis a bháis. Glacadh 35,000 acu in Éirinn, 4,800 acu siud i mBaile Átha Cliath, agus an chuid eile thar sáile. Tá an bailiúchán cáiliúil seo á chaomhnú anois mar oidhreacht náisiúnta. 

Féach *Father Browne’s Ireland* (1989) agus *Father Browne’s Dublin* (1993).

## Íomhánna

Íomhá:Cobh-Heritage-Centre-Francis-Browne-War-Decorations.JPG|Boinn Francis Browne, i gCobh Heritage
Íomhá:Titanics skrov.jpg|an Titanic i gCóbh, Cuan Chorcaí
Íomhá:McElroy and Smith aboard the Titanic.jpg|ar bord na loinge, an Titanic
Íomhá:Fr Browne grave.jpg|thumb| Adhlacadh An tAthair Browne i gceapach na nÍosánach 
Íomhá:Glasnevin Cemetery, officially known as Prospect Cemetery (4163473083).jpg|Reilig Ghlas Naíon


## Tagairtí

Catagóir:Íosánaigh Éireannacha
Catagóir:Grianghrafadóirí
Catagóir:Longa
Catagóir:Titanic
Catagóir:Daoine a rugadh i 1880
Catagóir:Básanna i 1960
Harry Styles

Is ceoltóir Sasanach é **Harry Edward Styles**. Rugadh é ar an 1 Feabhra 1994. Tháinig sé sa tríú háit ar an seachtú sraith de *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]* sa bhliain 2010 ina bhall den ghrúpa One Direction.

## Gairm
### 2010–2015: ''The X Factor'' agus One Direction

### 2016–: Céad albam

## Scannánliosta

## Dioscliosta

**[[Harry Styles (albam)|Harry Styles]]* (2017)
**Fine Line* (2019)
**Harry’s House* (2022)
* *Kiss All the Time. Disco, Occasionally.* (2026)

## Camchuairteanna
*Harry Styles: Live on Tour (2017–18)
*Harry Styles: Love on Tour (2021–2023)

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1994
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:One Direction
Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Andijk

Is iar-bhardas agus sráidbhaile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Andijk**. Bhí 6,583 duine ina gcónaí in Andijk sa bhliain 2007.

## Nasc seachtrach

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Anna Paulowna

deas
Is iar-bhardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír, é **Anna Paulowna**. Sa bhliain 1846 taoscadh talamh an cheantair agus  tógadh baile ar an talamh tirim. Rinneadh sin faoin Rí Willem II, agus ainmníodh an áit Anna Paulownapolder in onóir a Bhean Chéile, Anna Paulowna na Rúise, banríon na hÍsiltíre. Bhí 13,999 duine ina gcónaí in Anna Paulowna sa bhliain 2007. Sa bhliain 2012 cuireadh an baile faoi riarachán Hollands Kroon, baile mór sa cheantar. 

## Nasc seachtrach

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Beemster

Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Beemster**. Bhí 8,926 duine ina gcónaí i mBeemster sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.beemster.net/ 

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Den Helder

Is bardas agus cathair san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Den Helder**. Bhí 56,308 duine ina gcónaí i nDen Helder sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.denhelder.nl

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Gooise Meren

Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Gooise Meren**.

## Nasc seachtrach
https://gooisemeren.nl/

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Haarlemmermeer

Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Haarlemmermeer**. Bhí 144,226 duine ina gcónaí in Enkhuizen sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.haarlemmermeer.nl/

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Harenkarspel

Is iar-bhardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Harenkarspel**. Bhí 15,922 duine ina gcónaí i Harenkarspel sa bhliain 2014.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Heemstede

Is bardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Heemstede**. Bhí 26,429 duine ina gcónaí i Heemstede sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://heemstede.nl/

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Hollands Kroon

Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír í **Hollands Kroon**. Bhí 47,535 duine ina gcónaí in Hollands Kroon sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.hollandskroon.nl/

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Texel

Is bardas agus oileán san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír, é **Texel**, an ceann is mó agus an ceann is faide siar de na hoileáin amach ó chóstaí thuaidh na hOllainne agus na Freaslainne sa Mhuir Wadden.  

Bhí 13,641 duine ina gcónaí i dTexel sa bhliain 2014.  

## Féach freisin

* Schiermonnikoog

## Tagairtí

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Velsen

Is bardas san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Velsen**. Bhí  duine ina gcónaí ann ar an . Tá Velsen suite ar an dá thaobh de Chanáil na Mara Thuaidh.

Ar an taobh thuaidh de Chanáil na Mara Thuaidh tá mórghléasra cruach, Tata Steel IJmuiden, ar a dtugtaí *Koninklijke Hoogovens* (i ndáiríre, tá an baile IJmuiden suite ó dheas den chanáil ). Tá ceanncheathrú an *Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij* (Institiúid Ríoga Tarrthála Farraige na hÍsiltíre) suite in IJmuiden.

Tá an trá *Kennemerstrand* ar an taobh ó dheas den chanáil ag deireadh an *Kennemerboulevard*, a ritheann ó dheas ó Chalafoirt na Muiríne.

Ó dheas tá trá *Bloemendaal aan Zee*. Idir eatarthu tá trá do nochtáin.
## Tagairtí

## Nasc seachtrach
* https://velsen.nl/

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Wervershoof

Is iar-bhardas agus baile san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Wervershoof**. Bhí 8,545 duine ina gcónaí i Wervershoof sa bhliain 2007.

## Nasc seachtrach

Catagóir:Ollainn Thuaidh
Sóivéid Luimnigh

Sa bhliain 1919, d’eagraigh an lucht oibre i Luimneach stailc ghinearálta, ar tugadh **Sóivéid Luimnigh** nó an **Limerick Soviet** uirthi. Tharla na hagóidí i Luimneach - idir chathair agus chontae - idir an 14 Aibreán agus an 27 Aibreán 1919.

Tharraing an téarma "Sóivéid" achrann; ní raibh ann ach stailc ghinearálta i ndáiríre agus ní réabhlóid iomlán a bhí i gceist. Ach ghabh na ceardchumannaigh agus na hÓglaigh seilbh ar shaol eacnamaíochta na cathrach agus thosaigh na húdaráis ag bualadh airgid fiú.

mion|clé|Ag bualadh "airgid" ag an am
## Na hImeachtaí
Bhí Luimneach ar na contaetha is gníomhaí le linn Éirí Amach na Cásca agus bhí an ghníomhaíocht radacach le sonrú arís le linn na tréimhse corraithe sin in 1919. Ag tús Chogadh na Saoirse, bhí teannas láidir sa cheantar. Dúirt Arm na Breataine go  mbeadh Luimneach ina ‘Limistéar Míleata Speisialta’ faoi Acht dar teideal an tAcht um Chosaint na Ríochta. Chuimsigh an tAcht Míleata sin an chuid is mó de chathair Luimnigh agus cuid den chontae chomh maith.

Eagraíodh stailc ghinearálta i Luimneach ar an 13 Aibreán 1919. Rinne lucht ceirde Chomhairle Luimnigh agóid i gcoinne dhearbhú Arm na Breataine go mbeadh an chathair ina ‘Limistéar Míleata Speisialta’.

Ar an 14 Aibreán, thosaigh ollstailc na Sóivéide Luimnigh, le forógra na saoirse sóivéadaí.  Ba iad cosmhuintir na cathrach a chinntigh astu féin go mbeadh airgead agus bia ag na daoine ar feadh thréimhse na hagóidíochta. 
mion|Constáblacht Ríoga na hÉireann (RIC) agus saighdiúirí i Luimneach.
Ar an 27 Aibreán,  chríochnaigh ollstailc na Sóivéide Luimnigh, nuair a ghlaoigh ardmhéara Luimnigh (Alphonsus O'Mara) agus an eaglais (easpag Denis Hallinan) ar na hoibrithe chun stop a chur leis an agóid.

## Cúlra in Éirinn
Le linn Chogadh na Saoirse (1919-1921), bhí dhá údarás i gcomhrac lena chéile i Luimneach le linn Chogadh na Saoirse, Rialtas na Breataine agus Rialtas na Poblachta a bhunaigh Dáil Éireann, lena gcúirteanna, póilíní agus airm féin ag an mbeirt araon. Cuireadh cuid mhór cathanna i Luimneach agus sa cheantar máguaird, agus bhí teannas láidir sa cheantar. 
## Cúlra idirnáisiúnta
clé|mion|"Bruree Workers Soviet Mills", 1921
Is é is ciall leis an bhfocal Rúisise úd Совет [sɐˈvʲɛt]/Sovet ná "comhairle". Bhain na Boilséivigh a leas féin as na sóivéidí, agus d'éiligh Léinín "an chumhacht iomlán a bhaint amach do na sóivéidí". Tharraing an t-ainm "Sóivéid" in Éirinn achrann mar sin, mar bhí eagla ar na fórsaí coimeádacha.

## Cáil thar lear
Threisigh cáil an radacachais ar Luimneach ar fud an domhain. Bhí go leor iriseoirí idirnáisiúnta sa chathair ag an am, mar bhí rás trasatlantach ar siúl.

## Féach freisin
* Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann
* Stair Luimnigh
* Cumannachas
* Sóivéid (comhdháil)

## Tagairtí

## Nótaí

Catagóir:Stair Luimnigh
Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:Ceardchumainn na hÉireann
Catagóir:Cogadh na Saoirse in Éirinn
Catagóir:Réabhlóidí cumannacha
Catagóir:Sindeacálachas
Catagóir:An frith-mhíleatachas
DNA Tour

Is é **DNA Tour** an chéad camchuairt ag an bpopghrúpa Little Mix i dtacaíocht lena a gcéad albam, *[[DNA (albam)|DNA]]*. Thosaigh an chamchuairt ar an 25 Eanáir 2013 agus chríochnaigh sé ar an 24 Feabhra 2013.

## Ealaíontóirí oscailte
* The Mend
* ReConnected
* Loveable Rogues

## Seitliosta
#"We Are Who We Are"
#"Stereo Soldier"
#"Super Bass (leagan Nicki Minaj)"
#"Love Drunk"
#"Always Be Together"
#"Wings"
#"How Ya Doin'?"
#"Going Nowhere"
#"Girl Band Medley"
#"Don't Let Go (Love)" (leagan En Vogue)
#"Turn Your Face"
#"Red Planet"
#"Madhouse"
#"E.T." (leagan Katy Perry)
#"Make You Believe"
#"DNA"
#"Change Your Life"
#"Wings (reprise)"

## Dátaí

Catagóir:Little Mix
Catagóir:Camchuairteanna 2013
The Salute Tour

Is é **The Salute Tour** an dara camchuairt ag an bpopghrúpa Little Mix i dtacaíocht lena a ndara albam, *[[Salute (albam Little Mix)|Salute]]*. Thosaigh an chamchuairt ar an 16 Bealtaine 2014 agus chríochnaigh sé ar an 27 Iúil 2014.

## Ealaíontóirí oscailte
*M.O
*Harvey
*NVS

## Seitliosta
;Cuid 1
#"Salute"
#"Nothing Feels Like You"
#"About The Boy"
#"Change Your Life"
#"Dark Horse"
;Cuid 2
#"A Different Beat"
#"How Ya Doin'?"
#"Mr Loverboy"
#"Boy"
#"Towers"
#"Competition"
#"Word Up!"
;Cuid 3
#"DNA"
#"Stand Down"
#"Talk Dirty/Can't Hold Us"
#"Little Me"
#"Move"
;Encore
#"Good Enough"
#"Wings"

## Dátaí

## Tagairtí

Catagóir:Little Mix
Catagóir:Camchuairteanna 2014
The Get Weird Tour

Is é **The Get Weird Tour** an tríú camchuairt ag an bpopghrúpa Little Mix i dtacaíocht lena a dtríú albam, *[[Get Weird]]*. Thosaigh an chamchuairt ar an 13 Márta 2016 agus chríochnaigh sé ar an 27 Lúnasa 2016.

## Seitliosta
#"Grown"
#"Hair" 
#"Change Your Life" 
#"A.D.I.D.A.S." 
#"Wings"
#"Lightning" 
#"DNA"
#"Secret Love Song Pt. II" 
#"OMG" 
#Meascra:
#* "Apache (Jump on It)" 
#*"Crazy in Love" 
#*"Fester Skank" 
#*"Ring the Alarm" 
#"Salute" 
#"Little Me"
#"Move" 
#"How Ya Doin'?"
#"I Won't" 
#"Love Me Like You" 
#"Weird People" 
#"The Beginning" (idircheol)
#"The End" 
#"Black Magic"

## Dátaí

Catagóir:Little Mix
Catagóir:Camchuairteanna 2016
Wormerland

Is bardas agus cathair san Ollainn Thuaidh, an Ísiltír é **Wormerland**. Bhí 15,754 duine ina gcónaí i Wormerland sa bhliain 2014.

## Nasc seachtrach
http://www.wormerland.nl/

Catagóir:Ollainn Thuaidh
The Glory Days Tour

Is é **The Glory Days Tour** an ceathrú camchuairt ag an bpopghrúpa Little Mix i dtacaíocht lena a gceathrú albam, *[[Glory Days]]*. Thosaigh an chamchuairt ar an 21 Bealtaine 2017 agus chrochnaigh sé ar an 26 Samhain 2017.

## Seitliosta

### An Ríocht Aontaithe & Éire

# Power
# Black Magic
# Private Show
# Move
# F.U.
# No More Sad Songs
# Your Love
# Secret Love Song, Pt. II
# Nothing Else Matters
# Wings
# Salute
# Down & Dirty
# DNA / Freak
# Hair
# Touch / Reggaetón Lento
# Shout Out To My Ex

### Eoraip agus Aigéine

# Power
# Black Magic
# Salute
# Down & Dirty
# F.U.
# Hair
# Your Love
# Secret Love Song, Pt. II
# No More Sad Songs
# You Gotta Not
# Wings
# Touch
# Shout Out To My Ex

### Áise

# Power
# Black Magic
# Move
# No More Sad Songs
# Secret Love Song, Pt. II
# Wings
# Salute
# DNA
# Hair
# Touch / Reggaetón Lento
# Shout Out To My Ex

## Dátaí

Catagóir:Little Mix
Catagóir:Camchuairteanna 2017
Tuirbín gaoithe aise ingearaí

deas|mion|An tuirbín gaoithe aise ingearaí is airde ar domhan, i  gCap-Chat, Québec
mion|Scéimléaráid<br>
Cineál tuirbín gaoithe is ea **tuirbíní gaoithe aise ingearaí** (nó **TGAInna**) ina mbíonn an príomhsheafta rótair leagtha trasnach chun an gaoithe (ach ní gá go hingearach) cé go bhfuil an príomh-chomhpháirteanna suite ag bun an tuirbín. Ligeann an socrú seo an gineadóir agus an giarbhosca a bheith suite in aice leis an talamh, ag éascú seirbhíse agus deisithe. 

Ní gá TGAInna a bheith dírithe ar an ghaoth. Mar sin, ní bhíonn gá le meicníochtaí gaoithe-braite agus treoshuíomh. Bhí míbhuntáistí móra ag na dearaí is luaithe (Savonius, Darrieus agus giromill) ; bhí athrúchán casmhóiminte an suntasach  nó "iomairín" le linn gach imrothlú, agus mór lúbthachta móimintí ar na lanna.

Thug na dearaí is déanaí aghaidh ar fhadhb na n-iomairíní  casmhóiminte tré na lanna a scuabadh go héiliciúil.

## Féach freisin

* Tuirbín gaoithe

## Tagairtí

Catagóir:Tuirbíní
Catagóir:Cumhacht ghaoithe
Catagóir:Giniúint cumhachta leictreach
Benalmádena

Bardas is ea **Benalmádena** i gcúige Málaga, san Andalúis. Tá sé suite ar 'Costa del Sol', idir Torremolinos and Fuengirola, thart ar 12 cm siar ó dheas de phríomhchathair an chúige. Tá sé mar chuid den 'Área metropolitana de Málaga', (limistéar cathrach Mhalaga) agus suite i gContae nó Comarca (réigiún riaracháin logánta) *Costa del Sol Occidental*, comhlathas na mbardas leis an ainm céanna, agus i gceantar breithiúnach de Torremolinos. (El partido judicial de Torremolinos).

Tá thart ar 68,800 daoine ina gcónaí in Benalmádena, 's é sin an 8ú bardas is mó sa chúige ach an tríú mórcheantar uirbeach, taobh thiar de Málaga agus Torremolinos. Tá an daonra bailithe don chuid is mó i dtrí lárionaid éagsúla: *Benalmádena Pueblo*, *Arroyo de la Miel* agus *Benalmádena Costa*, cé go bhfuil an uirbiú ag cur na croí-láir seo le chéile. 

Bhí daoine ina gcónaí san áit seo sa réamhstair, ach i rith tréimhse Al Andalus tháinig forbairt ar an áit agus ansin meath arís i ndiaidh na bliana 1485. Chuir tionscal páipéir agus fíona go mór le geilleagar na háite sna 18ú agus 19ú haoiseanna. Sa lá atá inniu ann tá tarraingt turasóireachta mhaith ag Benalmádena ar an g*[[Costa del Sol]]*, le go leor áiseanna agus páirc shiamsaíochta, 2 uisceadán, casino, agus ceann de na muiríní is mó san Andalúis. Tá go leor tránna áille ann chomh maith le háiteanna suimiúla mar Chaisleáin Colomares, Carr Cábla Benalmádena, agus an *Stupa* Budaíoch is mó san Eoraip ag 33 méadar ar airde.

Clúdaíonn an bardas achar 27 ciliméadar cearnógach ó bheanna *Sierra de Mijas* go dtí an fharraige, ag titim in áiteanna i bhfoirm aille. Téann an autopista A-7 soir siar trasna ar an gcríoch, a dhéanann cumarsáid leis an bpríomhchathair chúige agus lárionaid eile ar chósta na Meánmhara.
clé|mion|220x220px|Coinníonn Benalmádena Pueblo an fhabraic uirbeach de na sráidbhailte logánta.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha agus Bailte san Andalúis
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Catagóir:Turasóireacht sa Spáinn
An Phoblacht (nuachtán)

Is nuachtán Éireannach é ***an Phoblacht***. Bunaíodh é sa bhliain 1925.

## Féach freisin

* Poblacht na hÉireann, bileog nuachta phoblachtach idir 1922-1923.

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Míosacháin
Catagóir:Ráitheacháin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1970
Catagóir:Bunaithe sna 1970í
The Saturday Night Show

Ba chlár siamsaíochta Béarla a chraol ar RTÉ a hAon ó 30 Eanáir 2010 go 30 Bealtaine 2015 é **The Saturday Night Show**. Brendan O'Connor a chuir an clár i láthair.

Craoladh an seó in áit *[[Tubridy Tonight]]*.

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2010
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Sraitheanna Teilifíse a chríochnaigh i 2015
Catagóir:Cláir Cainte
Cow and Chicken

Is sraith theilifíse Mheiriceánach é **Cow and Chicken**. Sraith beochana atá ann, cruthaithe ag David Feiss.

## Tagairtí

Catagóir:Cartúin
Catagóir:Cláir Ghrinn
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1997
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 1999
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir Cartoon Network
Emma Morano

D’éirigh **Emma Martina Luigia Morano** (29 Samhain 1899 – 15 Aibreán 2017) an duine is sine ar domhan uair a d’éag Susannah Mushatt Jones ar an 12 Bealtaine 2016. 

Rugadh í ar 29 Samhain 1899 i Civiasco in iarthuaisceart na hIodáile.
## Tagairtí

Morano
Morano
Catagóir:Daoine in aois a chéid
Catagóir:Daoine Iodálacha
Skam

Sraith drámaí Ioruach do dhéagóirí é **Skam** atá á chraoladh ar NRK ó 2015. Tá sé suite i mbruachbhaile de chuid Osló darb ainm ainm Frogner.

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh Oifigiúil

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2015
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2017
Catagóir:Cláir Teilifíse Iourach
Tom and Jerry

Is sraith gearrscannáin Mheiriceánach é **Tom and Jerry**. Sraith beochana atá ann, cruthaithe ag William Hanna agus Joseph Barbera sa bhliain 1940.

## Tagairtí

Catagóir:Cartúin
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1940
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
You're a Star

Ba chomórtas amhránaíochta teilifíse é ***You're a Star*** (Gaeilge:  *Is Réalt Thú*), a craoladh ar dtús in Éirinn sa bhliain 2002.

Ba iad Kerry Katona, Darren Smith, Phil Coulter, Linda Martin, Louis Walsh, Barbara Galvin, Dave Fanning, Hazel Kaneswaran, Thomas Black, Brendan O'Connor, Michelle Heaton agus Keith Duffy na breithiúna ar an seó.

Is iad buaiteoirí an chláir; Mickey Joe Harte, Chris Doran, Donna agus Joseph McCaul, Lucia Evans, David O'Connor agus Leanne Moore.

## Breithiúna agus láithreoirí
Eochair:
: &ndash; Céad
: &ndash; Iar
: &ndash; Aoi

### Breithiúna

### Láithreoirí

## Tagairtí

Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Comórtais cheoil
Catagóir:Cláir Ceoil
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2002
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2008
Catagóir:Comórtais Teilifíse
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Sraitheanna teilifíse réaltachta
7 Days

Ba chlár cúrsaí reatha Béarla a chraol ar RTÉ a hAon ó 26 Meán Fómhair 1966 go 1976 é **7 Days** (iar: **Seven Days**).

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1966
Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha
Catagóir:Cláir RTÉ
Catagóir:Sraitheanna Teilifíse a chríochnaigh i 1976
Catagóir:Cláir Cúrsaí reatha
The Chase (RA)

Is seó cluichí Béarla atá á chraoladh ó 29 Meitheamh 2009 ar aghaidh é **The Chase**. Bradley Walsh a chuireann an clár i láthair.

## ''Chasers''
*Mark Labbett (2009–inniu)
*Shaun Wallace (2009–inniu)
*Anne Hegerty (2010–inniu)
*Paul Sinha (2011–inniu)
*Jenny Ryan (2015–inniu)

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2009
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Catagóir:Cláir ITV
Catagóir:Seónna cluichí
Scréachóg liath

Is éan Pasaireach é an **scréachóg liath**.  Is minic a ghoideann an scréachóg liath bia. Uaireanta, d'íosfadh an scréachóg liath as lámh duine. 

Cruthaíonn an scréachóg liath stór bia leis a smaois.  

Tá an scréachóg liath le fáil in Alasca, i gCeanada agus sna Stáit Aontaithe. 

Is é an t-éan náisiúnta i gCeanada.

## Aitheantas

Aithnítear an scréachóg seo as a cleite clúmhach liath agus a cochall dubh.  Tá gearrghob dubh uirthi.  Níl cochall dubh uirthi áfach nuair atá sí anabaí.  

Eitlíonn sí le cosán preabach agus foluain ghearr.

Tá guth aclaí aici le feadaíl bhog agus maolgháire.  Déanann sí aithris ar éin eile lena guth.

## Tagairtí

Catagóir:Éin
Germaine de Staël

Scríbhneoir agus fealsamh Francach de bhunadh an chantúin Vaud agus na Ginéive ab ea **Anne-Louise Germaine Necker, baronne de Staël-Holstein**, nó **Madame de Staël** mar ab fhearr aithne uirthi. Do rugadh í ar an 22ú lá d'Aibreán sa bhliain 1766 i bPáras na Fraince agus do fuair sí bás san áit chéanna ar an 14ú lá d'Iúil sa bhliain 1817.

Lena leabhar *[[De l'Allemagne]]* [i nGaeilge: *Faoin nGearmáin*], leabhar a foilsíodh sa bhliain 1813, tharraing Madame de Staël aird mhuintir na Fraince ar litríocht na Gearmáine agus ar na scríbhneoirí a scríobhadh i nGearmáinis. Ar an modh san, do réitigh sí an tslí do Rómánsachas na Fraince, gluaiseacht liteartha a fuair spreagadh ó Rómánsachas na Gearmáine agus Rómánsachas Shasana araon.

Is iad *[[Delphine (1802)|Delphine]]* (1802) agus *[[Corinne ou l'Italie (1807)|Corinne ou l'Italie]]* [i nGaeilge: 'Corinne nó an Iodáil'] (1807), úrscéalta a thugann tús áite do mhná agus do gheimhle na sochaí a chuir laincis orthu, na saothair fhicsin is tábhachtaí dá cuid.

Ní ar na húrscéalta sin a bunaíodh an clú agus an cháil a bhain Germaine de Staël amach lena linn áfach, ach ar na haistí fealsúnta a scríobh sí:
* *Lettres sur les ouvrages et le caractère de Jean-Jacques Rousseau* [i nGaeilge: 'Litreacha faoi shaothair agus faoi aigne Jean-Jacques Rousseau'] (1788) ;
* *De l'influence des passions sur le bonheur de l'individu et des nations* [i nGaeilge: 'Faoin dtionchar a bhíonn ag na mothúcháin ar shonas an duine agus na náisiún'] (1796) ;
* *De la littérature considérée dans ses rapports avec les institutions sociales* [i nGaeilge: 'Faoin litríocht, í cíortha i dtaobh na ngaolta atá idir í agus institiúidí na sochaí'] (1800).
The Oprah Winfrey Show

Ba chlár cainte Béarla a craoladh ó 8 Meán Fómhair 1986 go 25 Bealtaine 2011 é ***The Oprah Winfrey Show***. Oprah Winfrey a chuir an clár i láthair.

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1986
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2011
Catagóir:Cláir Cainte
Blankety Blank

Is seó cluichí Béarla a chraol ó 8 Meán Fómhair 1986 go 25 Bealtaine 2011 é **Blankety Blank**.

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1979
Catagóir:Cláir Teilifíse na Breataine
Catagóir:Cláir BBC
Catagóir:Cláir ITV
Catagóir:Seónna cluichí
Súmaire fola

Is éard is **súmaire fola** (nó *vaimpír*, *deamhan fola*, *creachaire fola* uaireanta) ann ná carachtar ficseanúil uafáis.

Is ón mbéaloideas a thagann scéal na súmairí fola. Éiríonn leo iad féin a bheathú ar fhuil na ndaoine beo. I mbéaloideas na hEorpa bhí marbháin bheo sna súmairí fola a thugadh cuairteanna ar a ngaolta agus a bhuaileadh bobanna orthu nó a mharaíodh daoine sa chomharsanacht a raibh aithne acu orthu nuair a bhí siad ina mbeatha. Chaithidís taiséadaí agus bhíodh cuma bhorrtha ar a gcoirp agus iad crón go maith. Tá sé seo sách éagsúil ón gcuma a shamhlaítear leo sa lá atá inniu ann, is é sin vaimpírí cnámhacha caola mílítheacha. Tháinig an coincheap seo chun tosaigh go luath sa 19ú haois.

Feictear leithéidí na vaimpírí i bhformhór mór na gcultúr a bhfuil taifead orthu. Tháinig an téarma *vampire* chun tosaigh in Iarthar na hEorpa nuair a scaip histéire a bhí bunaithe ar nithe a creideadh sna Balcáin agus in Oirthear na hEorpa. Sháigh roinnt daoine corpáin agus cuireadh i leith daoine gur súmairí fola iad. Tá leaganacha éagsúla den súmaire fola le feiceáil i scéalta Oirthear na hEorpa agus tá ainmneacha éagsúla orthu i dteangacha an réigiúin, ar nós *shtriga* san Albáin, *vrykolakas* sa Ghréig agus *strigoi* sa Rómáin.

Sa lá atá inniu ann, de ghnáth, glactar leis go coitianta nach bhfuil sa vaimpír ach neach ficseanúil. Mar sin féin creidtear i gcultúir áirithe i gcréatúir chosúla, amhail an *chupacabra*. Uaireanta cuirtear creideamh seo an phobal i leith aineolais i dtaobh lobhadh na gcorpán tar éis báis agus an chiall a bhain daoine i sochaí réamhthionsclaíoch as. Is féidir gur chum siad carachtar na vaimpíre chun rudaí nár thuig siad faoin mbás a mhíniú. Nascadh porfairia le finscéalta in 1985 ach bréagnaíodh an nasc ó shin.

Sa bhliain 1819 a tháinig súmaire fola mealltach sofaisticiúil fhicsean an lae inniu chun tosaigh nuair a foilsíodh *The Vampyre* le John Polidori. Bhí an-ráth ar an scéal agus áitítear gurbh é an saothar is mó a raibh tionchar aige ó thaobh na súmairí sa 19ú haois. Cuimhnítear ar Dracula Bram Stoker a foilsíodh sa bhliain 1897 mar úrscéal tipiciúil faoi shúmairí fola agus is é a leag bonn faoi fhinscéal reatha an tsúmaire, cé gur foilsíodh é tar éis Carmilla Joseph Sheridan Le Fanu a tháinig i gcló sa bhliain 1872. Spreag Dracula agus an rath a bhí sainseánra na scéalta faoi shúmairí fola, a bhfuil tóir mhór orthu sa 21ú haois agus áirítear leabhair, scannáin, cláir theilifíse agus cluichí ríomhaireachta ar na meáin a bhfeictear na súmairí iontu. Tá an vaimpír tar éis teacht chun tosaigh mar cheann de na carachtair is suntasaí i seánra an uafáis.

## Féach freisin
* *[[Dracula]]*
* *[[Dunveryssyn yn Tooder-Folley]]*
* *[[Ailfí agus an Vaimpír]]*
* Vaimpír (ialtóg)

## Tagairtí

Catagóir:Arrachtaí
Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Catagóir:Ficsean uafáis
Scréachóg Steller

Is éan é **scréachóg Steller** (*Cyanocitta stelleri*). Tá sí cantalach go leor, le scréach láidir, ach is féidir léi a bheith ciúin in aice lena nead. Is maith léi coill bhuaircíneach agus síorghlas, agus clós íseal chríoch sa gheimhreadh. Is maith léi an pis talún agus síol lus na gréine.

Tagann an t-ainm “Steller” as an nádúraí, George Steller, sa 18ú haois. Shíl sé go raibh an t-éan seo cosúil leis an scréachóg ghorm.  

Íomhá:Steller's Jay flagstaff arizona.jpg|


## Tagairtí

Catagóir:Éin