Glámh dícheann

I Miotaseolaíocht na nGael, mallacht nó aoir chumhachtach ab ea **Glámh dícheann** (Sean-Ghaeilge **Glám dícenn**),  *anghlod* as Breatnais.  Deirtear go ndéanfaí dochar anama agus coirp don té a d'inseofaí a leithéid leis.

## Bonn dlí
I seandlí na hÉireann, slí chun an lámh in uachtar in aghaidh sinsir a ghabháil ab ea an dán drochíde nó mallacht.  Dá mba mícheart de réir dlí an aoir ámh,  d'íocfaí go daor.  Bhraitheadh déine na breithe ar aicme shóisialta an íospartaigh.

## Miotaseolaíocht
Ba iad draoithe, fáithe nó filí ba mhó a chruthaíodh an glámh dícheann.  De ghnáth, dhéantaí troscadh roimh insint na mallachta.  Feictear fosta go mbaineadh iompar áirithe coirp leis an nglámh.  I rith Cath Maighe Tuireadh, phreab Lugh leathchoise timpeall a namhad, chuir a lámh i bhfolach agus chrap a shúil, chun go n-éirí lena mhallacht in éadan na bhFomhórach.

I réamhscéal an chatha úd, chuir an file *[[Cridenbél]]* iachall ar an Daghdha, trí bhagairt aoire, a mhír bhia is fearr a ghéilleadh, ach bhuail Áengus bob air agus fuair an file bás as ucht a chíocras.

Sa seanscéal *[[Anbhás Chú Chulainn]]*, *verstümmelt* Méabh clann Chailitine agus mar chúiteamh lig sí iad mallacht chruinn a caitheamh ar Chú Chulainn.

:[...] d'iarr an t-aorthóir ar Chú Chulainn a shleá a chaith chuige, toisc gur thug mic Chailitíne tairngreacht go marófaí rí leis an sleá úd, mura dtabharfaí é le fonn.  "Tabhair dom do shleá“ arsa an t-aorthóir "[...] cuirfidh mé mallacht ort, muna dtugann“

Chaith Cú Chulainn an sleá an maslóir isteach le hurchar chomh tréan sin gur maraíodh é le deireadh na sáfaí.  Mharaigh a naimhde ámh Cú Chulainn agus a charbadóir Loeg mac Riangabra leis an shea úd.

I *[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]*, chuir Cairbre mac Eithne iachall de ghlámh dícheann ar an rí santach Breas, a réim ar na Tuatha Dé Danann a shéanadh:

:Gan bhia go beo sa bhabhla, 
:Gan bainne bó le fás an lao, 
:Gan adhbha fhir le titim na hoíche,  
:Gan díol dáimhe *reisse ropsain* Breasa
:Nár fhille a mhaoin chun Breasa

Sa scéal na Rúraíochta *[[Fled Bricrenn|Fleadh Bhricreann]]*, chuir Bricre féin iachall ar a chuairteoirí faoi bhagairt ghláimhe, a tíre a rinne in dhá leath eatarthu, cé gur chomhnaimhde ab ea iad.

Sa Rúraíocht, aorthóir ba mhó a rabhthas eagla roimhe in Éirinn ab ea an file Athirne Áilgeasach.  Chuir Conchúr mac Neasa, rí na nUladh, amach é chuig gach cúige na hÉireann chun aighneas a chothú lena ghláimh.  D'éirigh leis cogadh a thosú idir na Laighin agus na hUlaidh, inar mharaigh Conall Cearnach rí na Laighean, Mes Gegra (féach *[[Cath Étair]]*).

I scéal eile na Rúraíochta *[[Longes mac nUislenn]]*, bhain saoi agus buime Dheirdre, Leabharcham, agus Deirdre féin, feidhm rathúil as an nglámh dícheann.

Tá miotas eile ann ina bhfuil ról tábhachtach ag glámh dícheann - féach mar shampla *Kelten*.

## Dearcadh ársa
Scríobh Diodor (1 RC) faoin dán drochíde Ceilteach mar a leanas:
:Tá filí fonn acu [na Ceiltigh], a nglaoitear baird orthu.  Mar thionlacan, bíonn uirlisí cosúil le lir acu, lena gcanaid aintiúin agus aortha.*

==Féach freisin==
* [[Geis]]
* [[Féth fíada]]
* [[Imbas forosnai]]
* [[Tarbfeis]]

==Foinsí==
* [[Helmut Birkhan]]: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* [[Ingeborg Clarus]]: *Keltische Mythen. Der Mensch und seine Anderswelt.* Walter Verlag 1991, ppb-Ausgabe Patmos Verlag, Düsseldorf, 2000, 2.&nbsp;Auflage, ISBN 3-491-69109-5.
* [[Bernhard Maier]]: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur* (= *Kröners Taschenausgabe.* Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.
* Bernhard Maier: *Das Sagenbuch der walisischen Kelten. Die vier Zweige des Mabinogi''. Dtv München, April 1999, ISBN 3-423-12628-0.

## Tagairtí

Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael