open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige

mion|clé|Molly Scott Cato ag déanamh feachtais in Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2017
Páirtí polaitíochta glas agus den eite chlé is ea **Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige** (Breatnais: *Plaid Werdd Cymru a Lloegr*; Béarla: *Green Party of England and Wales*). Tá sé ceanncheathraithe i Londain, agus ó Dheireadh Fómhair 2021, is iad Carla Denyer agus Adrian Ramsay comhcheannairí an pháirtí. Tá feisire parlaiminte amháin, an t-iar-cheannaire Caroline Lucas, ag an bpáirtí i dTeach na dTeachtaí; ionadaí amháin i dTeach na dTiarnaí; agus triúr ionadaí ar Thionól Londan. I Mí Iúil 2021, bhí 437 comhairleoir áitúla acu i Sasana agus comhairleoir áitiúil amháin acu sa Bhreatain Bheag, gan comhairlí paróiste a chur san áireamh.

Aontaíonn idé-eolaíocht an pháirtí an timpeallachtachas le polasaithe eacnamaíochta den eite chlé, agus iad ar son go gcuirfí seirbhísí poiblí ar fáil a mhaoineofaí go maith agus a bheadh faoi smacht áitiúil, agus go gcuirfí cánacha níos airde i bhfeidhm ar dhaoine saibhre le híoc as seo. Tacaíonn an páirtí leis an ionadaíocht chionmhar, agus tá amharc 'fórasach' aige ar na polasaithe sóisialta ar nós na saoirsí sibhialta, cearta na n-ainmhithe, cearta LADTA+, agus athchóiriú polasaithe ar na drugaí.

Bunaíodh Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige sa bhliain 1990 in éineacht le Páirtí Glas na hAlban agus an Comhaontas Glas i dTuaisceart Éireann trí 'Pháirtí Glas na Ríochta Aontaithe', an eagraíocht a bhí i láthair roimhe sin, a bhriseadh suas.

mion|clé|Carla Denyer agus Adrian Ramsay, comhcheannairí an pháirtí

Ar cheist bhallraíocht na Ríochta Aontaithe san Aontas Eorpach, chuaigh an páirtí isteach in Olltoghchán 2015 ag moladh go mbeadh reifreann ar an mballraíocht; reifreann ina ndearna siad feachtas ar son fanacht san Aontas. D'éirigh leis an fheachtas ar son imeachta, áfach, agus i rith an phróisis Bhreatimeachta i ndiaidh an reifrinn, thacaigh an páirtí le 'Vóta don Phobal' (*People's Vote*) ar an margadh Breatimeachta, ina ndéanfaidís feachtas ar son fanacht san Aontas arís dá dtarlódh sé.

## Pobalbhreitheanna

mion|clé|Pobalbhreitheanna don chéad olltoghchán eile. I nglas atá na Páirtithe Glasa (Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige agus Páirtí Glas na hAlban le chéile).

Ó tharla Olltogchán na Ríochta Aontaithe 2019, is idir 1% agus 11% d'fhreagarthóirí sa Bhreatain Mhór ar fad a deir i bpobalbhreitheanna go vótálfaidís ar son an Pháirtí Ghlais (Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige nó Páirtí Glas na hAlban) dá mbeadh olltoghchán an lá amárach.

## Féach freisin

* Eite chlé
* Comhaontas Glas na hÉireann
* An Páirtí Coimeádach (Ríocht Aontaithe)
* Páirtí an Lucht Oibre (Ríocht Aontaithe)
* An Páirtí Daonlathach Liobrálach
* Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe
* Plaid Cymru
* Mebyon Kernow
* Páirtí Shír Eabhrac
* Brexit Party

## Tagairtí

Catagóir:An Bhreatain Bheag
Catagóir:Sasana
Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe
Scáthach

Sa Rúraíocht, ba bhanlaoch agus teagascóir na n-ealaíon comhraic í
**Scáthach**. Bhí Cú Chulainn ceann dá daltaí. Deirtear go raibh an Alba a háit dúchais, go háirithe Oileán Scáthaí, agus cónaí uirthi ann i nDún Scáith.  Tugadh "An Scáth" mar leasainm uirthi. De réir athleagan amháin, ba í Aoife a deirfiúr agus céile comhraic, iad beirt na hiníonacha Árd-Greimne, as *Lethra* (sa Bhriotáin).

## Sna scéalta
Feictear Scáthach go háirithe agus í ag teagasc Chú Chulainn Óg sa scéal *[[Tochmharc Eimhire]]*, seanscéal ón ré roimh an móreipic *[[Táin Bó Cúailnge]]*. Maireann an scéal in dhá athleagan: leagan gearr scríofa go formhór as Sean-Ghaeilge, agus leagan leathnaithe as Meán-Ghaeilge. 

Sa dá athleagan, tá de dhualgas ar Chú Chulainn líon tascanna a dhéanamh, sula measfar gur fiú dó   a ghrá geal Eimhear, iníon thaoisigh Fhorgall Monach, a phósadh. Cuirtear é go *Alpae* (Alba is léir anseo) i dteannta le Lóegaire, Conchúr agus (sa leagan níos deireanaí, freisin) Conall Cernach. Faigheann sé oiliúint mhíleata ón ngaiscíoch Domhnall, a chuireann é in am trátha chuig Scáthach le haghaidh tuilleadh oiliúna.

Téann Cú Chulainn agus a chomrádaí Ferdia go Dún Scáith.  Múineann Scáthach gaiscí arm dóibh, agus tugann a Ga Bolga dó Chú Chulainn. Imíonn seisean i mbradaíl le hiníon Scáthaí, Uathach, ach trí thimpiste briseann a méara. Screadann sí agus glaonn a leannán Cochar Croibhe isteach. In ainneoin agóidí Uathaigh, tugann sé cuireadh chun comhraic do Chú Chulainn, ach cloíonn Cú Chulainn go héasca é. Chun chúiteamh a dhéanamh, glacann Cú Chulainn le cúramaí Chochair, agus éiríonn sé ina leannán Uathaigh. Sa deireadh, geallann Scáthach a hiníon dó, gan an *bride price*.

Tá céile comhraic ag Scáthach, bangaisce darb ainm Aoife. Nuair a  bhagraíonn sí críocha Scáthaí, cloíonn Cú Chulainn í. Agus í ar fhaobhar a chlaímh, socraíonn Cú Chulainn a beo a ligint léi, ach go luíonn sí leis agus mac a bheireann do. Fágann sé Aoife agus í ag iompar a mhic, Connla.

## I gcultúr na ndaoine
Is carachtar í Scáthach in *[[American Horror Story: Roanoke]]*, an 6ú séasúr den tsaincheadúnas teilifíse *[[American Horror Story]]*.  Lady Gaga, amhránaí, a rinne a páirt. Tá sí ann mar phearsa chomh maith sa tsraith leabhar *[[The Secrets of the Immortal Nicholas Flamel]]* leis an scríbhneoir Éireannach Michael Scott.

## Féach freisin
* Cuillin ar Oileán Scáthaí.

## Foinsí
* *Tochmarc Emire* (Athleagan I), CELT
* *Tochmarc Emire* (Athleagan II), eag. A.G. van Hamel, *Compert Con Culainn and Other Stories*. Mediaeval and Modern Irish Series 3. Baile Átha Cliath, 1933.
* DIL Alpae
* MacKillop, James (1998). *Dictionary of Celtic Mythology*. Londain: Oxford. .

## Naisc sheachtracha
* *[http://www.undiscoveredscotland.co.uk/usbiography/s/scathach.html Dun Sgathaich]* on Skye, said to stand on the site of *Dún Scáith*

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Córas comhordanáideach sféarúil

[deas|mion|240x240px|Comhordanáidí sféarúla (''r'', ''θ'', ''φ'') mar a úsáidtear go coitianta san fhisic (coinbhinsiún [Eagraíocht Idirnáisiúnta na gCaighdeán|EIC): achar gathach r, uillinn pholach θ (téite), agus an t-asamat φ (fí). Is minic go n-úsáidtear an tsiombail ρ (ró) in ionad r.]]
deas|mion|240x240px|Comhordanáidí sféarúla (''r'', ''θ'', ''φ'') go minic mar a úsáidtear iad sa '''''mhatamaitic''''': achar gathach r, an t-asamat θ, agus an uillinn pholach φ. Malartaíodh bríonna θ agus φ i gcomparáid le coinbhinsiún na fisice.
Sa mhatamaitic, is éard is **córas comhordanáideach sféarúil** ann ná córas comhordanáideach le haghaidh spáis thríthoisigh, áit ina mbíonn suíomh na rinne sonraithe ag trí uimhir: achar gathach na rinne ó bhunphointe seasta, a uillinn pholach tomhaiste ó threo fhorair sheasta, agus asamat de chuid a theilgin ortagánaigh, ar phlána tagartha a théann tríd an mbunphointe agus atá ortagánach leis an bhforar, tomhaiste ó threo seasta tagartha ar an bplána sin. Is féidir é a thuiscint mar an leagan tríthoiseach den chóras comhordanáideach pholach. 

## Tagairtí
Buaicfhosfar

[mion|Graf a léiríonn táirgeadh domhanda na fosfáite carraige (nó [Fosfairít), 1900-2016, a tuairiscíodh ag 'Suirbhéireacht Gheolaíochta na Stát Aontaithe' (SGSA).]]
Coincheap is ea an téarma **buaicfhosfar** chun cur síos a dhéanamh ar an bhomaite a shroiseann an cine daonna an t-uasmhéid ráta táirgthe dhomhanda den mhianra fosfar, mar amhábhar tionsclaíoch agus tráchtála. Mar an gcéanna, baintear úsáidtear as an téarma aithnidiúil Buaic na hola. Ardaíodh an cheist i ndíospóireacht faoi cé acu an gearr uainn "buaicfhosfar"  nó nach raibh, thart ar 2010, ach den chuid is mó rinneadh beag is fiú den smaoineamh, tar éis gur mhéadaigh an SGSA agus eagraíochtaí eile meastacháin domhanda de na hacmhainní fosfair a bheidh ar fáil.

Acmhainn fhinideach (teoranta) is ea fosfar a mbíonn go forleathan i screamh an Domhain agus in orgánaigh bheo, ach réasúnta gann i gcruthanna tiubhaithe, nach bhfuil dáilte amach go cothrom ar fud an Domhain. An t-aon  modh táirgthe cost-éifeachtúil go dtí seo is ea mianadóireacht na , ach níl stoc  suntasach ann ach ag cúpla tír. Is iad na ceithre ar bharr an liosta ná, Maracó, an tSín, an Ailgéir agus an tSiria. Bíonn athrú suntasach ar mheastacháin an táirgthe amach anseo, ag brath ar shamhaltú agus ar bharúlacha ar  thoirteanna inbhainthe, ach tá sé dosheachanta go mbeidh táirgeadh na fosfáite carraige go mór faoi thionchar Mharacó sa todhchaí intuartha.

## Tagairtí
Leabhar Dhroim Sneachta

Is lámhscríbhinn caillte é **Leabhar of Dhroim Sneachta** (Sean-Ghaeilge **Cín Dromma Snechtai** nó **Lebor Dromma Snechtai**). Meastar gur scríobhadh é san 8ú haois.

## Ainm
Tá an focal Sean-Ghaeilge *cín*, fréamhaithe ó *quinque* na Laidine. Leabhar beag a bhí i gceist, déanta as cúig leathanach párpháipéar folded.

Ainmníodh an lámhscríbhinn ón áit a bhunúis nó caomhnaithe, is é sin,  Droim Sneachta, Contae Mhuineacháin), áit a bunaíodh mainistir sa 6ú haois.

## Scoláireacht
Bhí Seathrún Céitinn ar an eolas faoin leabhar, cé is léir nach raibh  rochtain aige air, agus a leabhar féin *[[Foras Feasa ar Éirinn]]* á thiomsú aige. Chreid sé gur scríobhadh é roimh theacht Naoimh Phádraig. D'aimsigh an scoláire 19ú-aoise Eoghan Ó Comhraí nóta imill sa Leabhar Laighneach, pas doléite, a rá gurbh mhac Dauí, rí Chonnacht, a thiomsaigh an Cín. Tá Ó Comhraí ar thaobh Ernín mac Dhauí Galaigh, ach measann freisin gurbh mhac Dauí Teanga Umha, rí Chonnacht a fuair bás ag deireadh na 5ú haoise, atá i gceist.

Mhol Rudolf Thurneysen gur scríobhadh an leabhar go luath san 8ú haois. Deir scoláirí eile, ámh, gur scríobhadh sa 9ú nó 10ú haois é, ach tá easaontas ann.

Déantar tagairt don Chín ag a lán lámhscríbhinní luatha Gaeilge is tábhachtaí, ina measc Leabhar na hUidhre, an Leabhar Laighneach, Leabhar Bhaile an Mhóta, an Leabhar Mór Leacáin, agus MS Egerton 88. Gné sunatasach do théascanna a chreidtear go bhfuarthas ann ná a dteanga ársa, ina measc:

* *[[Coimpeart Chú Chulainn]]*
* *[[Compert Mongáin|Coimpeart Mhongáin]]
* *Iomramh Bhrain*
* *Eachtra Chonnla*
* Leagan de *Thógáil Bhrú Dhá Dearga*
* Leagan de *Thochmharc Éadaoine*
* *Verba Scáthaige fri Coin Culaind*
* *Forfes Fer Fálchae*
* Leagan luath de *Leabhar Gabhála na hÉireann''

## Tagairtí

Catagóir:An Rúraíocht
Aisling Judge

Is eolaí Éireannach ó gCionn tSáile, Contae Chorcaí í **Aisling Judge''.*** Bhuaigh sí an 42ú [[Taispeántas an Eolaí Óig]] san [[RDS]] ar an 13ú Eanáir 2006 nuair a bhí sí ceithre bliana déag d'aois. Bhí sí an buaiteoir is óige i stair an chomórtais, go dtí gur bhuaigh Emer Jones as [[Trá Lí]] i [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]] é dhá bhliain ina dhiaidh sin agus í trí bhliain déag d'aois. Bhuaigh Judge an tríú háit sa 18ú 'European Union Contest for Young Scientists.
***<nowiki/>***

Ba mhac léinn sa dara bhliain ag Kinsale Community School i gCionn tSáile í Judge nuair a bhuaigh sí an gradam. Ba é an tionscadal a bhí i gceist ná gléas a léiríonn nuair atá bia réamhphacáistithe imithe as dáta. Cuirtear "The development and evaluation of a biological food spoilage indicator" air. Dúirt na breithiúna gur bhain a cuid oibre úsáid as "*a highly innovative and creative use of experimental biology*" agus go raibh sé "*very impressive*" agus gur "*novel use of technology*" é.

B'aoi Judge ar an gclár teilifíse páistí *Dustin's Daily News'' sa bhliain 2007 chun plé a dhéanamh ar an CD a chruthaigh sí chun cabhair a thabhairt le mic léinn eolaíochta athbhreithniú a dhéanamh ar a gcuid scrúduithe. D'éirigh léi an tríú háit a bhuachaint sa 18ú European Union Contest for Young Scientists a bhí ar siúl satSualainn.

Bhí Judge mar dhalta sa chéad scoil sa tír a raibh níos mó ná buaiteoir Taispeántas an Eolaí Óig amháin ag freastal air ag an am céanna i 2009 nuair a bhuaigh a gcomh-mhic léinn Liam McCarthy agus John D. O ' Callaghan an gradam céanna ag an am céanna nuair a bhí sí fós ina mac léinn ann. Dúirt McCarthy agus O'Callaghan, go raibh rath Judge mar thionchar acu páirt a glacadh sa chomórtas agus an bua a fháil.

Bhain Judge céim bhaitsiléara amach san innealtóireacht cheimice ag Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath agus céim mháistreachta san innealtóireachta bithcheimice ag Coláiste na hOllscoile, Londain.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Fosfairít

mion|Fosfairít pheileodiach, Foirmiú Fosfairia, Simplot Mine, Idaho. 4.6 cm ar leithead.
[mion|Fosfairít pheileodiach iontaiseach, (4.7 cm ar fud), Cúige [Yunnan|Yunnan Cúige, an tSín. ]]
Is éard is **fosfairít**, **carraig fosfáite** nó **fosfáit charraige** ann ná carraig dhríodair neamh-dhráimh, ina mbíonn méideanna arda de mhianraí fosfáit. Athraíonn méid na fosfáite san fhosfairít (nó grád na carraige fosfáite) go mór, ó 4% go dtí 20% peantocsaíd fhosfair (P2O5).
Cuirtear an charraig fosfáite saibhrithe (nó "beinifíthe") go 28% ar a laghad ar an margadh, go minic níos mó ná 30% P2O5. Tarlaíonn sé seo trí níocháin, scagadh, dí-aoladh, scaradh maighnéadach nó snámhacht. Sé sin, i gcomparáid le níos lú ná 0.2% an meán-mhéid fosfair sna carraigeacha collafáin dríodair. Tá an fhosfáit i láthair mar fluar-apaitít Ca5(PO4)3F, de ghnáth i maiseanna cripticriostalta (gránmhéideanna 5(PO4)3OH nó Ca10(PO4)6(OH)2, a bhíonn díscaoilte go minic ó chnámha agus fiacla veirteabracha, cé gur féidir le fluar-apaitít a thionscnamh ó fhéitheacha hidriteirmeacha.
Is minic a bhíonn deascán fosfairíte i sraitheanna fairsing, a chlúdaíonn i ndiaidh a chéile na mílte ciliméadar cearnach de screamh an Domhain.

## Tagairtí
Apsaint

Réimse biotáillí de bhun na bplandaí apsainte is ea **an apsaint**, agus go ginearálta 45%-74% ADT (alcól de réir toirte) aici. Go traidisiúnta, bíonn dath glas aici go nádúrtha, ach is féidir léi freisin a bheith gan dath. Sa litríocht stairiúil, tugtar uirthi go minic *la fée verte* ('an tsíog ghlas', as Fraincis). Is as Cantún Neuchâtel, san Eilvéis, í an apsaint ar dtús, agus fuair sí éileamh mór sa Fhrainc ar feadh deiridh na 19ú, agus tosú na 20ú, haoise. Mar gheall go pointe áirithe ar an gceangal a braitheadh idir í agus an gcultúr boihéamach, chuir caoimhigh sóisialta an lae go mór ina héadan. 

## Tagairtí

Catagóir:Deochanna
Catagóir:An Eilvéis
Fad

I dtomhas geoiméadrach , is éard is **fad** ann na an toise is sínte amach de réad. Sa Chóras Idirnáisiúnta na gCainníochtaí, fad is ea aon chainníocht le fad toise. I gcomhthéacsanna eile, fad is ea tomhas nó méid ruda ó thaobh amháin go dtí an taobh eile. Is féidir fad a idirdhealú ó airde, atá ina mhéid ingearach, agus **leithead**, an t-achar ó thaobh go taobh, ag tomhas fud fad an réada ar dronuillinn leis an fhad. Mar shampla, is féidir fad na sreinge a ghearradh níos giorra ná leithead na sreinge. Sa chuid is mó de na córais tomhais, is bunaonad é an t-aonad faide, agus díorthaítear aonaid eile as.

Slat tomhair aonthoisigh is ea fad, cé gur thomhas déthoiseach (- fad cearnaithe) is ea achar agus tríthoiseach atá toirt (fad ciúbaithe).

## Tagairtí

Catagóir:Fad
Catagóir:Cainníochtaí fisiceacha
Peantocsaíd fhosfair

Comhdhúil cheimiceach is ea **peantocsaíd fhosfair** leis an fhoirmle mhóilíneach  P4O10 (a bhfuil a hainm coitianta díorthaithe ó a foirmle eimpíreach, P2O5). Ainhidríd den aigéad fosfarach is ea an solad bán criostalta seo. Is triomúcháin iontach í, agus ina gníomhaire triomaithe.
Lauren Steadman

Is tríatlanaí í **Lauren Steadman**. Rugadh ar an 18 Nollaig 1992 í. Tháinig sí sa chúigiú háit ar an séú sraith déag *[[Strictly Come Dancing]]*.

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1992
Catagóir:Reathaithe
Catagóir:Trí-atlan
Catagóir:Snámhóirí
Phoenix (albam Rita Ora)

Is é ***Phoenix*** an dara halbam ón amhránaí Rita Ora. Bhí sé scaoilte ar an 23 Samhain, 2018.

## Traicliosta
Is iad seo na hamhráin:
# "Anywhere" – 3:35
# "Let You Love Me" – 3:10
# "New Look" – 2:34
# "Lonely Together" (Avicii le Rita Ora) – 3:01
# "Your Song" – 3:00
# "Only Want You" – 3:00
# "First Time High" – 3:02
# "For You (Fifty Shades Freed)" (le Liam Payne) – 4:04
# "Summer Love" (le Rudimental) – 4:17
# "Girls" (le Cardi B, Bebe Rexha agus Charli XCX) – 3:41
# "Keep Talking" (le Julia Michaels) – 3:33	 	 	 
# "Hell of a Life" – 3:55

## Singlí
#"Your Song" - 26 Bealtaine 2017
#"Anywhere" - 20 Deireadh Fómhair 2017
#"Girls" - 11 Bealtaine 2018
#"Let You Love Me" - 21 Meán Fómhair 2018
#"Only Want You" - 1 Márta 2019

## Cairteacha

## Deimhniúcháin

## Dátaí eisiúna

## Tagairtí

Catagóir:Albaim a eisíodh in 2018
Catagóir:Rita Ora
Peireacairdiam

mion|clé
Bíonn an croí faoi chosaint sa **pheireacairdiam**, an sac cosanta nó an sac snáithíneach timpeall an chroí, ina mbíonn roinnt beag sreabháin. Sraitheanna de bhalla an chroí atá ann, lena n-áirítear peireacairdiam an ionathair, agus an peireacairdiam pairiatach.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha


Catagóir:Cairdeolaíocht
SpongeBob SquarePants

Is sraith beochana Mheiriceánach é ***SpongeBob SquarePants*** ("Bob Spúinse Brístí Cearnógacha" as Gaeilge), a chruthaigh an bitheolaí mara agus an beochantóir Stephen Hillenburg, a tháirgeann agus a léiríonn Nickelodeon. Sa tsraith feictear eachtraí i saol an spúinse antrapamorfach SpongeBob agus go leor cairde dá chuid i gcathair fhicseanúil faoi uisce *Bikini Bottom*. Tá an tóir atá ag sraith saincheadúnais na meán agus sraith faire agus dáileoirí Nickelodeon faoi úinéireacht idirnáisiúnta MTV Networks. Ghin sé ceadúnas meán sna sraithe brabúis $ 13,000,000 ar ioncam "marsantais" do Nickelodeon. Tá an tsraith saor in aisce do gach lucht féachana.

Go leor de na smaointe tsraith tháinig nuacht san oideachas agus Comic neamhfhoilsithe dar teideal *crios idirthaoideach* , a bhí Hillenburg cruthaíodh i lár na 1980í thosaigh sé ag forbairt *SpongeBob* ar an tsraith theilifíse i 1996 i ndiaidh tar éis a chailliúint Rocko Modern Music, agus rinne siad teagmháil le Tom Kenny, atá i Hillenburg i Rocko's Newest Life. Ar dtús bhí an beochan ainmnithe "SpongeBoy" agus bhí teideal tástála aige ar "SpongeBoy Ahoy!". Athraíodh na teidil seo, agus ainm reatha na sraithe á gclárú.

Taispeánadh an eipeasóid phíolótach an Nickelodeon beoite ar an 1 Bealtaine, 1999 i Kids 'Choice Awards an bhliain sin agus go hoifigiúil debuted ar 17 Iúil. Tá an tsraith clúiteach ón tús mar gheall ar a simplíocht agus a achomharc do gach aoisghrúpa, agus bhí an-tóir air sa dara séasúr. Ar 21 Iúil, 2012, craoladh an tsraith athnuachana a naoú séasúr, a thosaigh le heachtra "The Extreme Spots".

Ainmnithe ar an beochan i réimse na dámhachtainí éagsúla, lena n-áirítear seacht iontrálacha sa Dámhachtain Annie lamháltais óir Reel (sé agus ocht Bhuaigh, faoi seach), cúig déag ceapacháin Emmy (a bhuachan) trí tascanna déag i agus Gradaim Rogha Kids agus ceithre ainmniúchán do Leanaí BAFTA (ceithre bhuaigh). In 2011, ainmníodh *spongiform squarepantsii* mar ómós don charachtar teidil beoite - cineál beacán. Ar an 7 Meitheamh, 2016 an chéad uair an ceol leis an ainm céanna den tsraith ( *SpongeBob SquarePants: The Broadway Musical* ) Amharclann Oirthearach i Chicagoagus filleadh ar Broadway i Nua-Eabhrac i 2017.

## Aisteoirí
### Gaeilge
*Marcus Lamb: SpongeBob SquarePants
*Niall O'Sioradain: Patrick
*Brian Thunder: Squidward
*Liam Hefferman: Eugene H. Krabs
*Garrett Keogh: Sheldon J. Plankton 
*Carmel Stephens: Sandy, Karen
*Aoife Hendrick: Pearl 
*Jane Farley: Bean Puff 
*George Sharpson: Scéalaí


Catagóir:Cartúin
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1999
Catagóir:Cláir Nickelodeon
Catagóir:SpongeBob SquarePants
Spongiforma squarepantsii

Is speiceas fungas sa teaghlach Boletaceae é **Spongiforma squarepantsii**. Is féidir é a fháil sa Mhalaeisia, níos cruinne i Sarawak ar oileán Boirneo. D'ainmnigh eolaithe é mar gheall ar a chosúlacht leis an gcarachtar ar an gclár cartúin SpongeBob SquarePants.

## Tagairtí

Catagóir:Fungais
Family Guy (séasúr 17)

Thosaigh an **séú séasúr déag** *[[Family Guy]]* ar an 30 Meán Fómhair, 2018.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Family Guy
Explained (sraith theilifíse)

Clár atá á chraoladh ar Netflix é ***Explained***. Thosaigh sé ar an 23 Bealtaine, 2018.

## Eipeasóidí

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2018
Catagóir:Cláir Netflix
Catagóir:Cláir faisnéise
Brett Kavanaugh

[clé|mion|Cheap Donald J. Trump an breitheamh [Brett Kavanaugh agus beirt eile, ar an eite dheis ar fad]]
Breitheamh Gael-Mheiriceánach is ea **Brett Michael Kavanaugh** (a rugadh ar an 12 Feabhra, 1965 in Washington, D.C.), agus é i bhfad amach ar an eite dheis. Cheap Donald J. Trump an breitheamh Kavanaugh agus beirt eile, Neil Gorsuch agus,Amy Coney Barrett.

## Gairm
Tá Brett Kavanaugh fite fuite leis na Poblachtánaigh le fada an lá. D’oibrigh sé sa Teach Bán le linn uachtaránacht George W. Bush. Bhí baint aige go deimhin, ina chuid oibre mar dhlíodóir, leis an gcás cúirte a chinntigh go dtoghfaí George W seachas Al Gore i dtoghchán na huachtaránachta sa bhliain 2000. Fágann sin agus a chuid tuairimí coimeádacha ar cheisteanna morálta go raibh bunús an pháirtí Phoblachtánaigh ag tacú leis in 2018.

Bhí Trump diongbháilte de ó thús go seasfadh sé le Kavanaugh agus bhí deifir air freisin an próiseas ainmniúcháin a thabhairt chun críche,  in ainneoin na líomhaintí a bhí á ndéanamh ina aghaidh faoi ionsaí gnéis.

## Féach freisin

* Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe
* Amy Coney Barrett
* Neil Gorsuch
* Sonia Sotomayor

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Allen Ginsberg

File Meiriceánach ab ea **Allen Ginsberg** (3 Meitheamh 1926 – 5 Aibreán 1997). Duine de scríbhneoirí móra a linne a bhí ann, agus é ina cheannródaí ar ghluaiseacht liteartha an *[[Beat Generation]]* in éineacht le William S. Burroughs agus Jack Kerouac.

### File
Scríbhneoir cultais a bhí ann ar dtús, is é sin, scríbhneoir nach raibh suim ach ag dornán beag díograiseoirí ann.  

Ar an 7 Deireadh Fómhair 1955, léigh Ginsberg an dán “Howl” i San Francisco, ag cur tús lena ghairm scríbhneoireachta. Bhí an saothar seo faoi laincisí ag coinbhinsiúin na litríochta.  
clé|mion|Ginsberg agus agóid, 1972, Miami Beach, Florida

### Cuairt ar Éirinn
Tháinig Ginsberg go hÉirinn in 1993. Thug sé an-léamh uaidh i Halla na Saoirse, BÁC. Aisteach go leor, ghearr sé mar táille ar lucht eagraithe an léimh culaith bhréidín ó Dhún na nGall.  

File Haiku a bhí ann chomh maith.  

## Saothar
mion

* *Howl & Other Poems* 50th Anniversary Edition (2006), 

* *Kaddish and Other Poems* (1961), 
* *Empty Mirror: Early Poems* (1961), 
* *Reality Sandwiches* (1963), 
* *Planet News* (1968), 
* *Indian Journals* (1970), 
* *First Blues: Rags, Ballads & Harmonium Songs 1971 - 1974* (1975), 
* *The Gates of Wrath: Rhymed Poems 1948–1951* (1972), 
* *The Fall of America: Poems of These States* (1973), 
* *Mind Breaths* (1978), 
* *Plutonian Ode: Poems 1977–1980* (1981), 
* *White Shroud Poems: 1980–1985* (1986), 

## Féach freisin

* William S. Burroughs agus Jack Kerouac

## Tagairtí

Ginsberg, Allen
Kerouac, Jack
Ginsberg, Allen
Ginsberg, Allen
Catagóir:Glúin Beat
Scáildaonra

Tugtar **scáildaonra** ar dhaonra stairiúil a aimsíodh trí mhodhanna staitistiúla. 

## Léann daonra
Sa bhliain 2004 maíodh gur féidir leis an meastachán uasdealraitheachta nó teoirim Bayes, dhá mhodh staidrimh a mheasann rátaí imirce agus méid daonraí de réir theoiric an chomhtháthaithe, feidhm a bhaint as tacair shonraí a bhfuil daonra neamhaithnid ceilte iontu. Tugtar “scáildaonra” ar an daonra seo. Féadtar taighde a dhéanamh ar an rian a fhágann daonraí díofa ar mhéid daonra eile agus ar rátaí na himirce idir dhá dhaonra eile. Braitheann claontaí na bparaiméadar daonra a shíltear atá ann ar a bhfuil d'imirce ó na daonraí neamhaithnide. Cáineadh an modh oibre seo toisc gur fáisceadh scáilphobail as léirshamhlacha staidrimh amháin.

## Géineolaíocht daonra

Sa bhliain 2012 baineadh feidhm as anailís DNA agus modhanna staitistiúla chun a léiriú gur chros-síolraigh daonra atá díofa anois le sinsir na nEorpach agus le grúpa Sibéarach, grúpa a d’imigh ina dhiaidh sin chun Meiriceá. Tugadh "scáildaonra" ar an daonra díofa toisc gur fhág sé a rian ar an ngéanóm in ionad fianaise sheandálaíoch a fhágáil ina dhiaidh.  Sa bhliain 2013 tháinig an tuar faoin tairngreacht nuair a thángthas ar iarsmaí duine a bhain leis an scáildaonra sin.

Sa bhliain 2015 rinneadh staidéar ar ghinealach agus imirce luath na muice clóis, staidéar a fuair amach go raibh géinte ag an muc sin a tháinig ó scáildaonra díofa de chuid an tsealaid Phléisticéinigh.

## Nótaí
  

## Le léamh

Reich, David (2018). *Who We Are and How We Got Here: new findings from ancient DNA*. Pantheon.

*
Caergwrle

Sráidbhaile is ea **Caergwrle** i Sir y Fflint, an Bhreatain Bheag. Tá timpeall 1621 daoine ina gcónaí ann. Tá caisleán agus trí theach tábhairne ann.
Fionnchaomh

Sa Rúraíocht, ba í **Fionnchaomh** (Sean-Ghaeilge **Findchóem**) deirfiúr rí na nUladh, Conchobar mac Nessa; bean chéile  Amergin;   máthair Chonall; agus banaltra chíche Cú Chulainn.

Catagóir:An Rúraíocht
American Idol (sraith 17)

Is comórtas amhránaíochta teilifíse cruthaithe ag Simon Fuller é ***[[American Idol]]***, a tosaíodh i Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2002. Craolann sé ar ABC. Thosaigh an seachtú sraith déag American Idol ar 3 Márta 2019 agus chríochnaigh sé ar an 19 Bealtaine, 2019.

B'é seo an dara sraith *American Idol* ó shin go raibh sé curtha ar ceal ar Fox sa bhliain 2016.

Ba iad Katy Perry, Luke Bryan agus Lionel Richie na breithiúna don sraith seo. D'fhill Ryan Seacrest mar láithreoir. Bhuaigh Laine Hardy an tsraith agus tháinig Alejandro Aranda sa dara háit.

## Cairt Díbeartha

## Tagairtí

Catagóir:American Idol
Catagóir:2019 séasúir teilifíse
Fand

Is sióg í **Fand** (deoir, "deoir áille") nó **Fann** (duine lag) i Miotaseolaíocht na nGael. Ní leagain mhalartacha iad na focail sin, agus pléitear fós stair a hainm.

Feictear í go sonrach sa seanscéal *[[Searg Chú Chulainn]]* mar iníon Áed Abrat, deirfiúr Lí Ban agus Aengus ar leith, agus bean chéile Mhanannán mac Lir.

## ''Searg Chú Chulainn''

Tháinig Fand ar an bhfód i riocht éan na mara, ag eitilt le healta éan draíochta. Tá gach dís ceangailte le slabhra airgid, ach amháin Fand agus a deirfiúr Lí Ban le slabhra óir, agus iad sofheicthe dá bharr.

Chaith Cú Chulainn clocha ina dtreo, agus bhuail sé sciathán Fhainde.  Ina dhiaidh sin, tháinig, Fand agus Lí Ban beirt ar ais í riocht sióg and confront him on ar bhruach na locha. Bhí eachlaisc acu agus thug siad leathmharú air. Buaileadh tinn é dost feadh bliana, go dtí gur tháinig Fand ar ais (via negotiators Lí Ban agus Lao, carbadóir Chú Chulainn) chun é a leigheas. Mar choinníoll, d'aontaigh Cú Chulainn go mífhonnmhar dul go hoileán Fhainde, Mag Mell, agus cuidiú léi i gcogadh i gcoinne a naimhde. D'éirigh Cú Chulainn agus Fand ina leannáin chéile.

Tháinig éad mór ar bhean chéile Chú Chulainn, Eimhear, de bharr an caidrimh seo agus tháinig sí anuas le buíon ban ag beartú sceana. D'aithin Fand go raibh Cú Chulainn tuillte d'Eimhear. Chan sí dán, agus chuaigh ar ais chuig a fear céile Manannán. Chroith seisean a fhallaing cheobhráin dhraíochta idir Fand agus Cú Chulainn, nára mbuaile le chéile iad choíche. D'ól Cú Chulainn agus Eimhear deoch díchuimhne.

## Seanscéalta eile
Deirtear gurbh í Fliodhas, dia na Coille, máthair Fhand. I leaganacha áirithe, deirtear gurbh  í bean chéile Eochaid Iúil, namhad Labhraidhe cloíte ag Cú Chulainn.

Deirtear leis gurbh iníon Mhanannán í an bhandia Niamh Chinn Óir. Toisc go bhfuil roinnt saintréithe  mar an gcéanna idir Niamh agus Fand, is féidir gurbh í Niamh freisin iníon Fhand. 

Luaitear i bhfoinsí eile iníon eile Mhanannán, darb ainm Clíodhna. Is eol gur luigh Manannán le hábhar mór bandéithe agus ban daonna, ámh, agus is doiléir é dá bharr a nasc le Fand.

## Sa nualitríocht
Spreagadh *Fand and Other Poems* le William Larminie (Baile Átha Cliath, 1892) ag Fand; agus ton-dán le hArnold Bax   *[[The Garden of Fand]]* (1916).

Tá Fand ann mar phearsa athfhillteach sa tsraith *[[The Iron Druid Chronicles]]* le Kevin Hearne.

## Naisc sheachtracha
* "The Sick-Bed of Cuchulain"  ar manannan.net.
* Aonéad Eimhire

## Tagairtí

Catagóir:Tuatha Dé Danann
Catagóir:An Rúraíocht
Montserrat Caballé

Amhránaí sopráin ceoldrámaíochta Catalónach ab ea **Montserrat Caballé i Folch** (12 Aibreán 1933 – 6 Deireadh Fómhair 2018). Thabhaigh sí clú leis an mbealach a léirigh sí rólanna móra an *bel canto*, mar shampla saothair Rossini, Bellini, agus Donizetti. Tharraing sí clú idirnáisiúnta nuair a d'imir sí ról in *Lucrezia Borgia*, ceodráma de chuid Donizetti, in Carnegie Hall i Nua-Eabhrac sa bhliain 1965, agus de bharr í ar stáitsí tithe ceoldrámaíochta eile ina dhiaidh sin. Cuirtear síos ar a guth mar cheann láidir le smacht so-athraithe, go mór mór sa stíl *pianissimo*. 

## Beathaisnéis
Rugadh Caballé in Barcelona ar 12 Abreáin 1933.. Ní raibh cor an teaghlaigh rómhaith ó thaobh airgid de, é sin mar gheall ar Chogadh Cathartha na Spáinne.
 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
*Samplaí d'amhránaíochta de chuid Caballé agus eile ag suíomh an BBC, arna rochtain ar 11 D.F. 2018

Catagóir:Amhránaithe Catalónacha
Catagóir:Daoine as Barcelona
Catagóir:Daoine a rugadh i 1933
Catagóir:Básanna in 2018
Lí Ban

Ba bhandia de chuidna dTuath Dé Danann í **Lí Ban** (grian na mban) i Miotaseolaíocht na nGael. Ba í  Fand a deirfiúr, agus Labraid Luathlám ar Claideb, rí Mag Mell, a fear céile.

Sa seanscéal *[[Searg Chú Chulainn]]* is mó a fhaightear cuntas uirthi, scéal inar í iníon Áed Abrat í. I riocht éan mara a fheictear í i dtosach, agus ansin mar shíóg a rinne tinneas an scéil ar Chú Chulainn. Ina dhiaidh sin, ámh, bhí Lí Ban ina teachtaire agus idirghabhálaí; i dteannta le Lao, carbadóir Chú Chulainn, d'oibrigh sí go leigheasa Cú Chulainn mar chúiteamh ar thacaíocht a thabhairt d'Fhand ag cath i Mag Mell.

Is féidir gurb í foinse mhurúcha sna seanscéalta, Lí Ban de Loch nEathach.

## Tagairtí

Catagóir:Tuatha Dé Danann
Catagóir:An Rúraíocht
Spéirling Michael

Cruthaíodh **Spéirling Michael** ar an 7 Deireadh Fómhair 2018 mar an tríú stoirm déag de Shéasúr na hairicíní an tAtlantach 2018. Bhuail an spéirling Meiriceá Láir, Leithinis na Yucatán, na hOileáin Caymen, Cúba, Meiriceá Thoir Theas, Cósta Thoir Meiriceá, Ceanada Atlantach agus Leithinis na hIbéire. Fuair 33 duine bás mar gheall ar an spéirling: 18 sna Stáit Aontaithe, 8 i Hondúras, 4 i Nicearagua agus 3 in tSalvadóir. Scaip an stoirm ar an 15 Deireadh Fómhair 2018.

## Féach freisin

* Spéirlingí

## Tagairtí

Catagóir:Séasúr na hairicíní 2018
Catagóir:Tubaistí i Meiriceá Thuaidh
Liosta de na iomaitheoirí The X Factor (sraith 15 an RA)

Is liosta é seo de na hiomaitheoirí ar an cúig sraith déag *[[The X Factor (RA)|The X Factor]]*.

## Buachaillí
### Dalton Harris

### Armstrong Martins

### Brendan Murray

### Anthony Russell

## Cailíní
### Scarlett Lee

### Bella Penfold

### Molly Scott

### Shan

## Thar
### Janice Robinson

### Giovanni Spano

### Danny Tetley

### Olatunji Yearwood‬

## Grúpaí
### A-Star

### LMA Choir

### Misunderstood

### Vibe 5

## Tagairtí

Catagóir:Iomaitheoirí X Factor
Na focail is faide sa Ghaeilge

Is iad seo na **focail is faide sa Ghaeilge**. An focal is faide dá bhfuil sa bhunachar téarmaíochta téarma.ie ná: *[[DDT|déchlóraidéfheiniltríchlóireatán]]*. Tá 32 carachtar ann. Is é an Béarla atá air ná dichlorodiphenyltrichloroethane, nó DDT mar is fearr aithne air. Seans gurb é 'príomhghrianghrafadóireacht' an focal is faide ar téarma.ie nach mbaineann leis an gceimic.

Tá focail fhada eile ann, leis.

* maighnéadaihidridinimic
* steirnicléideamastóideach
* glúcacortacaistéaróideach
* leasphríomhfheidmeannach
* aerghrianghrafadóireacht

Seo roinnt as liosta gaelspell.

* tarraingeoireachtaí
* ardteistiméireachtaí
* ghearr-chlóscríobhaí
* paraimhíochaineoirí
* neamhchoinbhinsiúnaí
* leictreaphlátálfaidís
* d'fhótachóipeálfaidís
* thimpeallghearrfaidís
* phríomhghníomhaireachtaí
* dhí-ocsairibeanúicléasaigh
* bhfrithsceimhlitheoireachta
* ghearr-chlóscríbhneoireachta

FGB neamhchorrabhuaiseach = nonchalant, self-possessed, unperturbed

Na focail is faide sa Ghaeilge gan an litir chéanna ann faoi dhó:
contaebhuirg, múnlóireacht, fondúireacht, prionsúlacht (nó fiú "bprionsúlacht"). Má cheadaítear a/á, e/é, srl. san fhocal céanna, is é "béalscrúduithe" (nó "mbéalscrúduithe") is faide.

## Focail níos sine

LEIDHBREIPSGÍSEINGEALLÚTOISDIOGH
http://dil.ie/6608

FIANAMAILECHARADHARTAI
http://dil.ie/21952

Is cosúil ón gcur síos i bhFoclóir eDil gur geáitsíocht filíochta agus carnadh siolla faoi ndear iad.

## Tagairtí

Catagóir:Gramadach na Gaeilge
Larus

Faoileáin atá faighte go forleathan is ea an géineas ***Larus*** (cé go mbíonn an éagsúlacht speicis i bhfad níos mó ar fáil sa Leathsféar Thuaidh). Tagann ainm an ghéinis ón tSean-Ghréigis *laros* (λάῥος) nó ón laidin *Larus*, a bhfuil an chuma air gur thagairt an téarma d'fhaoileán nó d'éan mara mór eile.

Go leor dá speiceas flúirseach agus aitheanta go maith ina raonta. Go dtí thart ar 2005-2007, cuireadh formhór na bhfaoilán sa ghéineas seo, ach tá a fhios againn anois go bhfuil an socrú seo polaifíléiteach, as ar tháinig na géinis *Ichthyaetus*, *Chroicocephalus*, *Leucophaeus*, agus *[[Sléibhín beag|Hydrocoloeus]]* (aithníodh an ceann deireanach seo níos minice ná na géinis eile) toisc go raibh roinnt speiceas go traidisiúnta san áireamh i *Larus*.

Go ginearálta, is éin mheánachais go mhóra iad, go hiondúil bíonn siad liath nó bán, go minic le  marcanna dubha ar an gcinn nó sciatháin. Bíonn goba téagartha fada agus troithe scamallacha acu .

Bíonn tacsanomaíocht na bhfaoileán i gcoimpléasc na  scadán agus na ndroimneach beag an-chasta, na húdaráis éagsúla ag aithint idir dhá agus ocht speiceas.

## Tacsanomaíocht
Thug an nádúraí Sualannach Carl von Linné an géineas *Larus* isteach sa bhliain 1758, sa deichiú eagrán dá *Systema Naturae*. Tagann ainm n ghéinis ón tSean-Ghréigis *laros* (λάῥος) nó sa Laidin *larus*, a bhfuil an chuma air gur thagair sé d'fhaoileán nó d'éan mara mór eile. Is é *Larus marinus* (Gaeilge:*an cóbach* nó *an droimneach mór* .

### Speicis
Tá 24 speiceas sa ghéineas.

#### Iontaisí
Tá iontaisí faoileáin Larus ar eolas ón Méicéineach Meánach, timpeall 20-15 milliún bliain ó shin; is gnách go ndiúltaítear leithdháileadh iontaisí níos luaithe don ghéineas seo. Tugann bithgheografaíocht an taifid iontaise le fios gur tháinig an géineas chun cinn san Atlantach thuaidh agus gur leathnaigh sé ar fud an domhain le linn an Phléicéinigh, nuair is cosúil go raibh éagsúlacht speiceas ar an leibhéal is airde, mar a bhí i bhformhór na n-éan mara.
**Larus* sp. (Méicéineach Meánach de Grund, An Austráil)
**Larus* sp. (Méicéineach Meánach na Romáine) 
**Larus* sp. Méicéineach Déanach?/Luath-Phléicéineach de Lee Creek Mine, SAM.) -roinnt speiceas

**Larus elmorei* (Early/Middle Pliocene of Bone Valley, southeastern U.S.)
**Larus lacus* (Late Pliocene of Pinecrest, southeastern U.S.)
**Larus perpetuus* (Late Pliocene of Pinecrest, southeastern U.S.)
**Larus* sp. (San Diego Late Pliocene of the southwestern U.S.)
**Larus oregonus* (Late Pliocene - Late Pleistocene of the west-central U.S.)
**Larus robustus* (Late Pliocene - Late Pleistocene of the west-central U.S.)
**Larus* sp. (Late Pleistocene of Lake Manix western U.S.)

## Tagairtí
Séasúr stoirm ghaoithe na hEorpa 2018–19

Thosaigh an séasúr stoirm ghaoithe na hEorpa ar an 16 Meán Fómhair 2018.

## Ainmneacha ar stoirm
### An Ríocht Aontaithe agus Éire

### An Fhrainc, An Spáinn agus An Phortaingéil

## Stoirmeacha
### Iarhairicín Helene

### Stoirm Ali
Chruthaíodh Stoirm Ali ar an 18 Meán Fómhair 2018 agus scaip an stoirm ar an 20 Meán Fómhair 2018. Bhí níos mó ná 286,000 teach fágtha gan soláthar leictreachais. Fuair beirt bás de bharr an stoirm: bean i gContae na Gaillimhe agus fear i gContae Ard Mhacha.

### Stoirm Bronagh
Chruthaíodh Stoirm Bronagh ar an 20 Meán Fómhair 2018 agus scaip an stoirm ar an 25 Meán Fómhair 2018. Ní bhfuair éinne bás de bharr an stoirm.

### Stoirm Callum
Chruthaíodh Stoirm Callum ar an 10 Deireadh Fómhair 2018 agus scaip an stoirm ar an 13 Deireadh Fómhair 2018. Fuair beirt bás de bharr an stoirm: bean agus fear.

### Iarhairicín Leslie

### Stoirm Adrian
Chruthaíodh Stoirm Adrian ar an 28 Deireadh Fómhair 2018 agus scaip an stoirm ar an 31 Deireadh Fómhair 2018. Fuair 12 duine bás mar gheall. Bhuail an stoirm An Bheilg, An Fhrainc, An Iodáil, An Ísiltír, An Spáinn agus an Ríocht Aontaithe.

### Stoirm Beatriz
Chruthaíodh Stoirm Beatriz ar an 6 Samhain 2018 agus scaip an stoirm ar an 9 Samhain 2018.

### Stoirm Carlos

### Stoirm Diana

### Stoirm Etienne

### Stoirm Flora

### Stoirm Deirdre

## Tagairtí

Catagóir:2018
Catagóir:2019
Faoileán bandghobach

Faoileán meánmhéide is ea an faoileán bandghobach (*Larus delawarensis*). Tagann an t-ainm an ghéinis ón laidin *Larus* a bhfuil an chuma air gur thagairt an téarma d'fhaoileán nó d'éan mara mór eile. Tagraíonn *delawarensis* tagraíonn don Delaware, abhainn mhór ar chósta Atlantach na Stát Aontaithe .

## Cur síos
Bíonn na héin fhásta atá 49 cm ar fad, le réise sciathán 124 cm acu. Bíonn an ceann, an muineál agus an chuid íochtarach bán; bíonn an gob sách gearr buí le fáinne dorcha; Tá an chúl agus na sciatháin airgid liath; agus tá na cosa buí. Tá na súile buí le himill dhearga. Glacann an faoileán trí bliana chun a chluimhreach a bhaint amach; agus athraíonn cuma an éin nuair atá sé ag cur cluimhrí.

clé|mion|
Ainmnítear an speiceas as an  fháinne dorcha timpeall a ghoib.

## Tagairtí

Catagóir:Larus
Catagóir:Genera na nÉan
Faoileán an Aigéin Chiúin

Faoileán an-mhór is ea **faoileán an Aigéin Chiúin** (*Larus pacificus*),  de bhunadh chóstaí na hAstráile. Tá sé measartha coitianta idir Carnarvon san iarthar, agus Sydney san oirthear, cé go bhfuil sé tar éis éirí gann i roinnt áiteanna ar an oirdheisceart, mar thoradh ar iomaíocht ó na ceilpfhaoileáin (*Larus dominicanus*) a tháinig go dtí an ceantar céanna as a stuaim féin ó na 1940í i leith.

I bhfad níos mó ná an faoileán geal uileláithreach, agus ní chomh coitianta, bíonn faoileáin an Aigéin Chiúin de ghnáth le feiceáil ina n-aonar nó i mbeirteanna, ag bodaireacht thart ar imeall an chladaigh, ar patról go tomhaiste go hard os cionn os cionn an tsáile, nó (uaireanta) ag ropadh thar bráid go hárd sa ghaoth chun sliogéisc nó cuán mara a ligean anuas ar na carraigeacha.

## Tacsanomaíocht
B'é an t-éaneolaí John Latham sa bhliain 1801 a rinne an chéad chursíos ar fhoileán an Aigéin Chiúin ó líníocht de chuid Thomas Watling, áit a raibh an t-ainm áitiúil taifeadta mar *Troo-gad-dill*. Tagraíonn a bhuafhocal don Aigéin Chiúin.

Aithnítear dhá fhospeiceas: an fospeiceas a bhí ainmnithe ar dtús mar an speiceas féin *L. p. pacificus* ón chósta thoir theas agus ón Tasmáin, agus *L. p. georgii* as an Astráil Theas agus an Astráil Thiar.

## Cur síos
clé|mion|Éan óg
Is é faoileán an Aigéin Chiúin an t-aon fhaoileán mór ina raon, seachas ó am go chéile an ceilpfhaoileán. Is féidir an speiceas seo a bheith 58 go go 66 cm ar fhad agus le réise sciathán 137 go 157 cm ar a fhad. De ghnáth, bíonn meáchan ó 900 go dtí 1,180 g acu. Bíonn an speiceas seo den chuid is mó bán, le sciatháin agus droim dorcha agus bíonn a ghob  an-tiubh, cumhachtach, buí deargbhiorach, agus (i gcomparáid le speicis eile faoileáin). Bíonn faireoga salainn acu a thálann uisce salainn trí na polláirí. Bíonn cluimhreach bhreacdhonn ar na héin  ar fud a gcorp, agus de réir a chéile, faigheann siad a gcluimhreach aosach; roimh a cheathrú bliain, is deacair an faoileán óg seo agus éan fásta a aithint ó chéile.

## Tagairtí

Faoileán an Aigéin Chiúin
Catagóir:Éin na hAstráile Theas
Catagóir:Éin na Tasmáine
Catagóir:Éin Victoria (An Astráil)
Catagóir:Éin Iarthar na hAstráile
Faoileán an Aigéin Chiúin
Tucker Carlson

Tráchtaire polaitiúil Meiriceánach is ea **Tucker Swanson McNear Carlson** a rugadh ar an 16 Bealtaine, 1969 in San Francisco, California. In La Jolla, California, a d'fhás sé aníos, agus tá cónaí air in Carlsbad, California. Déanann sé tráchtaireacht pholaitiúil ar Fox News. Scríobhann sé ar na meáin chlóite freisin. Bhí baint aige le fada leis an *Weekly Standard*. Baint aige freisin leis an Hoover Institute.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as San Francisco
Catagóir:Daoine disléicseacha
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha
Catagóir:Láithreoirí teilifíse
Catagóir:Lucht comhcheilge
Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Scríbhneoirí as California
Breitheamh

deas|250px|thumb|Breitheamh
Is éard is **breitheamh** ann ná duine atá i gceannas ar chúirt dlí a éisteann le cásanna agus a thugann breitheanna.

## Tagairtí

Catagóir:Dlí
Catagóir:Gairmeacha
Longa Nemi

Longa galánta Rómhánacha a bhí i **Longa Nemi** a tógadh do Caligula. Cuireadh go tóin poill i Loch Nemi na hIodáile iad nuair a feallmharaíodh é. D'ordaigh Mussolini go n-ardófaí ó bhun an locha iad in 1929 rud a rinneadh. Dódh i ndóiteán sa Dara Cogadh Domhanda ina dhiaidh sin iad.

catagóir:An Iodáil
Banphrionsa Eugenie

Banphrionsa Briotanach is ea **Banphrionsa Eugenie**, (a rugadh ar 23 Márta 1990). Is iníon Prionsa Aindrias, Diúc Eabhrac agus Sarah, Bandiúc Eabhrac í. Tá sí pósta le Jack Brooksbank. Is deirfiúr í le Banphrionsa Beatrice Eabhrac.
clé|mion|221x221px|Princess Eugenie, Trooping the Colour June 2013

## Bainis
Ar an 12 Deireadh Fómhair 2018, phós an Banphrionsa Eugenie an tUasal Jack Brooksbank. Bhí sí 28 bliain d’aois agus Jack 32 bliain d’aois ag an am. Chaith sí dhá ghúna  gúna bán sa séipéal agus gúna bándearg ag an bhféasta. Chan Robbie Williams  a amhrán cáiliúil ‘Angels’ ag an mbainis. Bhí a lán daoine eile ag an mbainis, mar shampla bhí Cara Delevingne, Demi Moore agus Kate Moss i láthair. Bhí an ghaoth ag séideadh agus chuaigh go leor hataí suas san aer! 
clé|mion|225x225px|2012

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1990
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Mná
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Cuscas

Ainm coitianta ar phasaim Astraláiseacha i gceithre ghéineas den fhine Phalangeridae is ea **cuscas**.

Ní clád tacsanomaíochta iad; úsáidtear an téarma ar speicis i gceithre cinn de na géinis in Phalangeridae a bhfuil speicis bheo iontu:
* *Ailurops*
* *Phalanger*
* *Spilocuscus*
* *Strigocuscus*
Ach tugtar “pasaim eireabaill scothánaigh” (Béarla: *brushtail possums*) ar speicis sa ghéineas *Trichosurus*.

Tagann an t-ainm “cuscas” ón bhfocal *kusu* nó *kuso* i roinnt teangacha áitiúla gaolmhara a labhraítear sna Molacaí. Is marsúipiaigh iad na cuscais, cé go bhfuil roinnt tréithe acu cosúil le léamair de chuid Madagascar (ar príomhaigh iad) mar gheall ar éabhlóid inréimneach.

## Tagairtí

Catagóir:Pasaim
David Mitchell (údar)

Úrscéalaí as Sasana is ea David Mitchell (a rugadh 12 Eanáir 1969). Tá seacht úrscéalta scríofa aige. Cónaíonn sé i gContae Corcaí. 
## Saothair

#### Úrscéalta

* *Ghostwritten* (1999)
* *number9dream* (2001)
* *Cloud Atlas* (2004)
* *Black Swan Green* (2006)
* *The Thousand Autumns of Jacob de Zoet* (2010)
* *The Bone Clocks* (2014)
* *Slade House* (2015)

## Tagairtí
La Jolla

Ceantar rachmasach taobh istigh de San Diego, California is ea **La Jolla**. Tá sé suite i dtuaisceart na cathrach feadh seacht míle slí de chósta an Aigéin Chiúin. Thosaigh forbairt shuntasach faoin áit sna 1880idí. Bhí 100 teach ann faoin mbliain 1900. De réir daonáireamh na bliana 2010, bhí 46,781 duine ina gcónaí ann. Tá Ollscoil California, San Diego (UCSD) suite in La Jolla, maraon leis an Salk Institute, Scripps Institute of Oceanography (cuid de UCSD) agus the Scripps Research Institute (TSRI). 

## Naisc sheachtracha
*Leathanach faoi La Jolla ag suíomh San Diego, arna rochtain ar 12 D.F. 2018

Catagóir:San Diego, California
Charadriiformes

Is ord éagsúil é **Charadriiformes** d'éin bheaga go mhórmhéide. Cuimsíonn sé thart ar 350 speiceas agus tá comhaltaí ann i ngach cearn den domhan. Cónaíonn an chuid is mó de na charadriiformes in aice le huisce agus itheann siad inveirteabraigh nó ainmhithe beaga eile; áfach, tá cuid acu peiligeach (éin mhara), agus bíonn roinnt eile lonnaithe i bhfásaigh agus faightear cúpla díobh i bhforaois tiubh.**

== Tacsanomaíocht, córasaíocht agus éabhlóid ==
Bhí an t-ord), roimhe seo, roinnte i dtrí bhfo-oird:

* Na [[lapaire (zó-eolaíocht)|lapairí]] (nó "Charadrii"); éin chladaigh tipiciúla, beathaíonn an chuid is mó díobh trí thochailte sa láib nó trí phioctha míreanna ón dhromchla i  timpeallachtaí ar an chósta agus san fhionnuisce araon.
* Na [[Laridae (zó-eolaíocht)|Laridae]]; is gnách go mbíonn na speicis seo níos mó, agus tógann siad éisc ón bhfarraige. Freisin, glacfaidh roinnt faoileán agus [[meirleach mara]] míreanna bia ó thránna, nó robálfaidh siad bia ó speicis níos lú, agus bíonn cuid acu curtha in oiriúint do thimpeallachtaí intíre. 
* Na [[falcóg|falcóga]] (nó "Alcae"); is speicis chósta iad a  neadaíonn ar aillte mara agus "eitlíonn" siad faoi uisce chun iasc a ghabháil. 

=== Finte in ord tacsanomaíocht===

Seo liosta de na [[Fine (bitheolaíocht)|Finte]] 'Charadriiformes', curtha i láthair i [[seicheamh tacsanomaíoch|ord tacsanomaíoch]]. 
* **Fo-ord Scolopaci**: lapairí cosúil le naoscacha
** Fine [[Scolopacidae]]: naoscacha, píobáin ghaineamh, phalaropes agus a gcomhghuaillithe 
* **Fo-ord Thinocori**: caradriforms neamhghnácha
** Fine [[Rostratulidae]]:
** Fine [[Jacanidae]]: 
** Finte [[Thinocoridae]]: 
** Fine [[Pedionomidae]]: 
* **Fo-ord Lari**: faoileáin agus comhghuaillithe
** Fine [[Laridae]]: faoileáin, geabhróga, agus scimirí
** Fine [[falcógpuffin| Alcidae]]: puifíní, forachain, foracha,agus comhghuaillithe
** Finte [[Meirleach | Stercorariidae]]: meirligh
** Fine [[Glareolidae]]: pratancóil agus rásaí
** Fine [[Pluvianidae]]: feadóga Éigipteacha
** Fine [[ Dromadidae]]: 
* **Fo-ord Turnici**: 
** Finte [[Turnicidae]]: 
* **Fo-ord Chionidi*'
** Fine [[Burhinidae]]:
** Finte [[Chionididae]]: 
** Fine [[Pluvianellidae]]: 
* * 'Fo-ord Charadrii' ''
** Fine Ibidorhynchidae: 
** Fine Recurvirostridae:
** Fine Haematopodidae: roilligh
** Fine Charadriidae:


Catagóir:Éin mhara
Catagóir:Lapairí
Catagóir:Oird na nÉan
Martin Bormann

mion|clé|1939
Bhí **Martin Bormann** (17 Meitheamh 1900 – 2 Bealtaine 1945) i gceannas ar Bhiúró an Pháirtí Naitsíoch.

Seo sliocht as comhrá idir Hitler agus Martin Bormann, ar 21 Bealtaine 1942. Tá Hitler ag cuimhneamh siar ar na heachtraí a tharla sular ceapadh ina Sheansailéir é ar an 30 Eanáir 1933. Bhí ardteannas polaitiúla ann nuair a dhiúltaigh mé glacadh leis an Leas-Seansailéireacht i gcomh-aireacht von Papen i Lúnasa 1932 agus nuair a rinne Schleicher agus Strasser iarracht an aontacht láidir a bhí sa Pháirtí Naitsíoch a scoilteadh i Mí na Nollag 1932. Rinne an tUachtarán Hindenburg, trí idirghabhálaí von Papen teagmháil liom. Ghlac mé páirt sna hidirbheartaíochtaí seo mar shíl mé go raibh sé ríthábhachtach go rachainn i mbun na Seansailéireachta go dlisteanach. Is mar Sheansailéir a bheadh tofa go dlisteanach amháin a thiocfadh liom na páirtithe polaitiúla uilig eile a bhí ag cur i mo choinne a chloí agus coimhlint ar bith leis an Arm sa todhchaí a sheachaint.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1900
Catagóir:Básanna i 1945
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Naitsithe
Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda
Catagóir:Polaiteoirí na Gearmáine
Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin
Sarah Ferguson

Ball de theaghlach ríoga na Breataine is ea **Sarah Ferguson**, nó **Sarah, Bandiúc Eabhrac** roimhe (a rugadh ar 15 Deireadh Fómhair 1959).

clé|mion|241x241px|Sarah Ferguson, 1991

## Féach freisin

* Andrew Mountbatten Windsor

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Acadóirí Briotanacha
Catagóir:Daoine as Londain
Catagóir:Dírbheathaisnéisithe
Catagóir:Eitleoirí Sasanacha
Catagóir:Léiritheoirí scannán
Catagóir:Lucht ollscoile
Catagóir:Mná
Catagóir:Podchraoltóirí Sasanacha
Catagóir:Protastúnaigh
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha