open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mícheál Mac Síthigh

Peileadóir a bhí i **Mícheál "Mikey" Mac Síthigh** (Béarla: **Mikey Sheehy**), a rugadh ar an 28 Iúil, 1954 i dTrá Lí, Contae Chiarraí. D'imir sé le foireann Chiarraí sna seachtóidí, sna hochtoidí agus sna nóchaidí. Tá sé ar na cúigear Chiarraíoch a bhuaigh Craobh Peile na hÉireann ocht n-uaire, sna blianta 1975, 1978-1981 agus 1984-1986. Bronnadh seacht ngradam Sárimreoirí na Bliana air, agus sé chorn sa tSraith Peile Náisiúnta.

Roghnaíodh Sheehy mar lántosaí ar dheas i bhFoireann na Mílaoise sa bhliain 1984.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Corfú

Is oileán Gréagach é **Corfú** (Gréigis: Κέρκυρα, Kérkyra, AIF: [ˈkʲe̞ɾkʲiɾa]; SeanGhréigis: Κέρκυρα nó Κόρκυρα; Laidin: Corcyra; Iodáilis: Corfù) sa mhuir Iónach. Tá sé suite amuigh ó chósta *Sarande* na hAlbáine, agus caolas idir 3 go 23 km (2 15 mi) eatarthu. 

Tá an t-oileán ina pháirt den limistéar riaracháin nó periphéria (Περιφέρεια)de Chorfú, agus tá 12 den 16 bhardasachtaí nó comúin aige agus níos mó ná 96% den daonáireamh (daonáireamh 2001). Is iad na ceithre bhardasacht eisiata ná Ereikoussa, Mathraki, Othonoi, agus Paxoi, agus is oileáin faoi leith iad uilig. Tá 102,071 duine ina gcónaí ar an oileán.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Ghréagacha
Monte Carlo

mion|clé|Monte Carlo
Is é an limistéar riaracháin is saibhre i Monacó é **Monte Carlo** (Ocsatáinis: *Montcarles*, Monégasque: *Monte-Carlu*) agus creidtear go hearráideach uaireanta go bhfuil sé ina phríomhchathair, cé nach bhfuil a leithéid ann. Tá clú ar Monte Carlo mar gheall ar a theach cearrbhachais (la Place du Casino), a charasma agus na daoine mór le rá a bhíonn le feiceáil go minic ag siúl a chuid sráideanna.

Tá daonra buan timpeall ar 3000 daoine ann. Áirítear na comharsanachtaí Saint Michel, Saint Roman/Tenao, agus an trá-bhaile Larvotto freisin mar chuid den limistéar. Tá an baile Francach Beausoleil (ainm roimhe seo ná *Haut-Monte-Carlo*) in aice le Monte Carlo.
Bunaithe sa bhliain 1866, tá bunús Iodálach leis an ainm 'Monte Carlo'; an bhrí atá leis ná 'Sliabh Shéarlais', i gcuimhne ar an bprionsa Charles III Mhonacó. Tá an sliabh seo ina scairp ag bun na nAlp cois na farraige, áit a bhfuil an baile suite.
Tá an chuid is mó den 'Circuit de Monaco' reáchtáilte i Monte Carlo, ina mbíonn rásaíocht Fhoirmle a hAon ar siúl, agus is ósteagraíocht é freisin do chluichí dornálaíochta chraobh an domhain, an 'European Poker Tour Grand Final' agus an 'World Backgammon Championship', agus araile. D'ainneoin a ainm, tionóltar an Monte Carlo Masters (craobhchluiche idirnáisiúnta leadóige) trasna na teorann sa Fhrainc.

Is ceann de phríomhionaid saoire na hEorpa é Monte Carlo, cé go bhfuil an chuid is mó de na háiteanna is mó tóir orthu i gceantracha eile i Monacó, lena n-áirítear Ardeaglais Mhonacó, Iarsmalann Napoleon, an Iarsmalann Aigéaneolaíochta (lena hiasclann) agus Pálás an Phrionsa, iad seo uilig lonnaithe i Monacó-Ville.

## Tagairtí

mion|clé|Calafort Mhonte Carlo

Catagóir:Monacó
Emirates Stadium

Is staid na foirne sacair Arsenal F.C. é **Emirates Stadium**, atá suite i Londain, Sasana. Is é 60,355 toilleadh an staid.

thumb|left|280px|Emirates Stadium

Catagóir:London Borough of Islington
Catagóir:Staideanna spóirt i Sasana
Irish Examiner

Nuachtán mórbhileoige Éireannach is ea an ***Irish Examiner*** (roimhe: *Cork Examiner*, *The Examiner*), a chlóbhualadh don chéad uair ar an 30 Lúnasa 1841. Is é Tim Vaughan an eagarthóir reatha.

## ''Scéal''

Bíonn an nuachtán Gaeilge *[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]* á dháileadh leis an *Irish Examiner*, mar aon le *[[The Irish Times]]*, gach Dé Máirt ó mhí Aibreán 2025 i leith. Is é Éanna Ó Caollaí an t-eagarthóir.

## Féach freisin
* *[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]*

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí


Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Corcaigh
Catagóir:Líonraí podchraoltaí
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1841
Catagóir:Bunaithe sna 1840í
Stamford Bridge

Is staid na foirne sacair Chelsea F.C. é **Stamford Bridge**, atá suite sa London Borough of Hammersmith and Fulham, Sasana. Is é 42,055 toilleadh an staid.

Catagóir:London Borough of Hammersmith and Fulham
Catagóir:Staideanna spóirt i Sasana
Villa Park

Is staid na foirne sacair Aston Villa í **Villa Park**, atá suite i Birmingham, Sasana. Is é 42,640 toilleadh an staid. 

Catagóir:Birmingham
Catagóir:Staideanna spóirt i Sasana
François Fillon

Is polaiteoir Francach a bhí ina Phríomh-Aire na Fraince ón mbliain 2007 go dtí 2012 atá i **François Fillon**. Ba bhall é den pháirtí RPR agus anois is ball é den UMP. Roimh an bpríomh-aireacht bhí sé ina ionadaí, aire, seanadóir agus ball de Conseil général (comhairle ghinearálta) de la Sarthe.

Toghadh Fillon don Assemblée nationale (parlaimint na Fraince) don chéad uair sa bhliain 1981. Ba Aire é idir 1993 agus 1997 i rialtais Edouard Balladur agus Alain Juppé.

Ceapadh mar Aire Saothair é sa bhliain 2002 i rialtas Jean-Pierre Raffarin. Ceapadh mar Aire Oideachais agus Taighde é sa bhliain 2004. Ní raibh sé páirteach i rialtas nua Dominique de Villepin sa bhliain 2005 ach toghadh é mar Sheanadóir don *départment* Sarthe. Ba chomhairleoir é do Nicolas Sarkozy agus é i mbun feachtais don toghchán uachtaránacha, agus cheap Sarkozy é mar Phríomh-Aire é ar an lá tar éis an toghcháin.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Polaiteoirí na Fraince
Marie Tussaud

Ba dhealbhóir céarach agus bunaitheoir céirlainne cáiliúla i Londain í **Madame Maire Tussaud** (1761 – 1850). Tá brainsí de chuid chéirlann Madame Tussaud le fáil ar fud an domhain anois.

## Óige

Rugadh í leis an ainm Marie Grosholtz i Strasbourg. Ba shaighdiúir é a hathair a fuair bás i gCogadh na Seacht mBliana, dhá mhí sular saolaíodh Marie féin. Fuair a máthair post mar fhreastalaí baile don dochtúir Párasach, Philippe Curtius. Ba dhochtúir é Curtius a bhí oilte i snoíodóireacht chéarach, rud a d’úsáid sé chun anatamaíocht a thaispeáint agus mhúin sé an cheird seo do Mharie óg. 

## Gairm mar Dhealbhóir Céarach

Bhain Marie cáil amach ar dtús mar gheall ar dhealbha céarach a chruthaigh sí de Voltaire agus an státaire cuartaíochta Meiriceánach, Benjamin Franklin. Díríodh aird an teaghlaigh ríoga orthu mar gheall orthu seo agus fostaíodh í mar theasgascóir ealaíne do dheirfiúr an rí, Louis XVI. 

thumb|clé|220px|Marie Tussaud

## Í Sáite i Réabhlóid na Fraince

Cuireadh deireadh le hobair Mharie leis an teaghlach ríoga nuair phléasc Réabhlóid na Fraince amach. Caitheadh í i bpríosún mar gheall ar an gceangal ríoga seo agus roinn sí cillín Josephine Beauharnais, a bheadh ina Banimpire ar an bhFrainc ina dhiaidh sin nuair a phósfadh sí Napoleon. Cuireadh iachall ar Mharie maisc mhairbh a dhéanamh dóibh siúd a cuireadh chun báis, chun a dhílseacht don bhunaíocht nua a cruthú. B’obair uafásach é seo, ina mbíodh ar Mharie cuardach a dhéanamh trí charn na gcorpán le teacht ar cheann bainte na ndaoine a bhí ag teastáil. Ina measc seo bhí Louis XVI agus a bhean chéile Marie Antoinette. Bhí an dá mhasc mairbh seo ar na codanna is mó dá taispeántas céarach ina dhiaidh sin. 

## Imeacht thar Sáile

Fuair Marie taispeántas an Dr. Curtius mar oidhreacht tar éis dó siúd bás a fháil. Phós sí Francois Tussaud sa bhliain 1795, nuair a ghlac sí le sloinne nua a mbeadh an oiread sin cáile air ina dhiaidh sin mar gheall ar a cuid oibe. Ní raibh ag éirí go maith leis an ngnó agus bheartaigh sí ar dhul thar lear leis an taispeántas go dtí an Bhreatain. D’fhág sí an Fhrainc agus a fear céile i 1802, chuige sin. Ní fheicfeadh sí ceachtar acu riamh arís. 
D’éirigh thar barr le taispeántas Tussaud sa Bhreatain, áit a raibh suim mhór ag an bpobal i ndaoine cáiliúla, anuas ar an bhfonn a bhí ar lucht polaitiúil ansin caitheamh anuas agus damnú a dhéanamh ar mhuintir na Réabhlóide sa Fhrainc, agus na cogaí ar siúl in aghaidh Napoleon ag an am.

## Bás

Bhí an rath ar Marie Tussaud sa Bhreatain agus d’fhan sí ansin go dtí go bhfuair sí bás sa bhliain 1850. Cuireadh an taispeántas ar aghaidh dá sliocht agus bhunaithe a garpháistí an chéirlann san áit a bhfuil sí anois ar Shráid Marylebone i Londain.

## Naisc Sheachtracha

* Suíomh gréasáin Madame Tussaud's
* Leathanach gréasáin faoi uaigh Mharie Tussaud

Tussaud, Marie
Tussaud, Marie
Tussaud, Marie
Tussaud, Marie
Séamus Brennan

Ba pholaiteoir sinsearach leis an bpáirtí Fianna Fáil é **Séamus Ó Braonáin** nó **Séamus Brennan**. Ba as cathair na Gaillimhe é.   

Bá Seanadóir é ó 1977 go 1981, agus Teachta Dála ó 1981 go 2008.  

Chaith sé tréimhsí fada i nDáil Éireann mar:  

* Aire Iompair agus Turasóireachta (1989–91)
* Aire Iompair, Turasóireachta agus Cumarsáide (1991–92) 
* Aire Oideachais (1992–93)
* Aire Iompair (2002–04)
* Aire Gnóthaí Sóisialacha, Pobail agus Teaghlaigh (2004–07) agus  
* Aire Ealaíona, Spórt agus Turasóireachta (2007–08)

D'éirigh sé as oifig ar an 6 Bealtaine 2008, "de bharr tinnis". Fuair sé bás den ailse ar an 9 Iúil 2008.

## Tagairtí

Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Braonain, Seamus O
Catagóir:Baill Fhianna Fáil
Catagóir:Básanna de bharr ailse phróstataigh in Éirinn
Liam Ó Fionnalaigh

Is iar-iománaí Éireannach é **Liam Ó Fionnalaigh** (Béarla: *Liam Fennelly*), a tháinig ar an saol ar an 1 Eanáir 1958 i mBaile an Phoill, Contae Chill Chainnigh. Bhí gairmréim rathúil aige ina thosaí le foireann idirchontae Chill Chainnigh sna 1980idí agus na 1990idí, ina bhuaigh sé trí bhonn i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann. Bhí sé ina chaptaen ar fhoireann na gCat sna laethanta seo chomh maith.

B'iománaithe iad a sheisear deartháir - Gearóid, Mícheál, Caoimhín, Breandán, Seán agus Diarmaid.

## Luathshaol
Rugadh Liam Ó Fionnalaigh i mBaile an Phoill, Contae Chill Chainnigh thiar sa bhliain 1958. Nuair a bhí sé trí bliana d'aois, bhog a theaghlach go Baile Héil, áit ina raibh feirm ceannaithe ag a athair. Léirigh Liam agus a dheartháireacha go léir spéis mhór san iomáint ó aois óg. Ag an scoil náisiúnta i mBaile Héil a d'imir siad an cluiche don chéad uair, agus lean an seachtar acu ar aghaidh chun imirt leis an gclub agus an gcontae áitiúil.

## Club
In óige fós, chuaigh Ó Fionnalaigh isteach mar bhall den chlub CLG Na Seamróga Baile Héil. Club nua a bhí ann ag an am sin, agus bhí a athair i measc na mbunaitheoirí. Bhain Ó Fionnalaigh rath amach leis na Seamróga gan mhoill, ag tosú sa bhliain 1978 nuair a bhí áit lárnach aige san fhoireann sinsearach a bhuaigh a gcéad craobh contae do na Seamróga. Lean siad ar aghaidh le bua sa Chraobh Laighean, ach bhí mí-ádh orthu sa chluiche ceannais i gcoinne na Carraige Duibhe.

Chuir Ó Fionnalaigh dhá bhonn contae eile leis a bhailiúchán sna blianta 1979 agus 1980. Sa bhliain ina dhiaidh sin, 1981, bhuaigh sé a dara bhonn Laighean, agus a chéad bhonn uile-Éireann chomh maith. Bhí gach rud buaite aige ag leibhéal an chlub, ach ní raibh an rath thart. Bhuaigh na Seamróga craobh an chontae arís sna blianta 1982 agus 1983, ag cur boinn Laighean agus uile-Éireann leis sa bhliain 1983. Tar éis tamaill, bhí ocht mbonn aige i comórtas an chontae, le buanna eile sna blianta 1985, 1988 agus 1989. Sa bhliain 1989, bhailigh sé a cheathrú bhonn Laighean agus a thríú bhonn uile-Éireann. I gcluiche ceannais na hÉireann na bliana seo, d'imir na seachtar deartháir Uí Fhionnalaigh ar an bhfoireann chéanna, curiarracht nach brisfear arís, b'fhéidir.

## Tagairtí

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Ewood Park

Is staid na foirne sacair Blackburn Rovers F.C. é **Ewood Park**, ata suite i mBlackburn, Sasana. Is é 31,367 toilleadh an staid. 

Catagóir:Lancashire
Catagóir:Staideanna spóirt i Sasana
Acrapoil

[thumb|[Acrapoil na hAithne|an Acrapoil san Aithin]]Sa tSean-Ghréig, ba iad láithreacha a thógadh ar mhullaigh iad na h**Acrapoilí**, nó **Acrapoil** (as , traslitriú: *akrópolis*, a chiallaíonn 'cathair ard'), mar shampla Acrapoil na hAithne, an ceann is cáiliúla. Foirgnimh ba iad iad i gcroíthe na gcathracha, ar chnoic arda. Bhí sé coitianta ag daoine, san am a chuaigh thart, tógáil in áiteanna arda ionas go mbeadh staid chosanta acu. De réir a chéile, is minic gur fhás na láithreáin chosanta seo as cuimse gur rinneadh cathracha astu, cosúil le Cathair na hAithne. 

D'fheidhmigh na hAcrapoilí mar ionaid adhartha chomh maith le mar dhaingin.

## Féach freisin

* An tSean-Ghréig
* Cathair na hAithne
* Acrapoil na hAithne

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:An tSean-Ghréig
Catagóir:An Aithin
Anraí Ó Riain

Bhí **Anraí Ó Riain** (Béarla: *Harry Ryan*) ina iománaí, a d'imir ina thosaí leis a fhoireann áitiúil an Clárach i gContae Chill Chainnigh agus an fhoireann idirchontae Chill Chainnigh. D'imir sé in dhá chluiche ceannais na hÉireann sna blianta 1983 agus 1987, agus bhuaigh sé bonn óir amháin. Chomh maith le sin, bhuaigh sé dhá bhonn sa tSraith Iomána.

Catagóir:Iománaithe Chill Chainnigh
Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh
Crois an Tornóra (staid)

Is staid fhoireann sacair Cork City í **Crois an Tornóra** (*Turners Cross* as Béarla), atá suite i gCrois an Tornóra i gCorcaigh, Poblacht na hÉireann. Is é 7,500 líon suíochán na staide.

Ba í an chéad staid "lán-suite" agus lán-chlúdaithe in Éirinn i ndiaidh a athchóirithe sa bhliain 2009, an t-aon cheann amháin den chineál sin ar feadh tamaill ghairid sular críochnaíodh Staid Aviva i mBaile Átha Cliath sa bhliain 2010.

thumb|220px|left|Cork City agus Red Star Belgrade ag Crois an Tornóra sa bhliain 2006

Catagóir:Staideanna sacair i bPoblacht na hÉireann
Catagóir:Corcaigh
Aonchont

Is Cill (bitheolaíocht) eocarótach aon-lascaideach í an t-Aonchont nó an **Unikont** (*iolra= Unikonta*).
Is baill iad de na Unikonta, an grúpa tacsanomaíocht molta ag an t-eolaí Thomas Cavalier-Smith.
San áireamh sa ghrúpa seo tá cealla eocarótacha aon-lascaideacha, ar a laghad ag a sinsear níos faide siar. Tugann roinnt taighde le fios dúinn gurb í an t-aonchont an sinsearach coiteann a bhí ag na hOpisthokonts (Ainmhí, Fungais agus saghsanna gaolmhara) agus Aiméibí, agus go raibh an Déchont ina shinsear d'Archaeplastida (Plándaí agus a ngaolta), Excavata, Rhizaria, agus Chromalveolata.

Tá comhtháthú géin thriarach ag na haonchoint, próiseas nach mbíonn ar siúl ag na bichoint.
Ionchódaíonn na trí ghéin atá comhtháite le chéile ag na haonchoint thriaracha (ach ní na baictéir ná na bicoint) einsímí le haghaidh núicléitíd pirimidín a shintéisiú: carbamoyl fosfáit synthase, dihydroorotase, aspartate carbamoyltransferase (Cavalier-Smith 2006).
Taispeánannn an crann fíliginiteach seo a leanas na gaolmhaireachtaí idir na príomhghrúpaí d'Eocarót, de réir moltaí Cavalier-Smith.

Tá ceintrín amháin ag na haonchoint (Cavalier-Smith, 2002, 2006). Tá dhá cheintrín ag roinnt aonchoint ach tá bunadh fhoráis difriúil acu ó na déchoint a thaispeánann go raibh éabhlóid choinbhéirseach ar siúl (Cavalier-Smith 2006).

## Tagairtí
* Cavalier-Smith, Thomas (2002). "*The phagotrophic origin of eukaryotes and phylogenetic classification of Protozoa*" (abstract). International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 52 (2): 297–354. ISSN 1466-5026. PMID 11931142. Retrieved on 2007-06-08.
* Cavalier-Smith, Thomas (2003). "*Protist phylogeny and the high-level classification of Protozoa*". European Journal of Protistology 39 (4): 338–348. doi:10.1078/0932-4739-00002. ISSN 0932-4739.
* Stechmann, Alexandra; Cavalier-Smith, Thomas (2003). "*The root of the eukaryote tree pinpointed*". Current Biology 13 (17): R665–R666. doi:10.1016/S0960-9822(03)00602-X. ISSN 0960-9822.

Catagóir:Eocaróit
Archaeplastida

Is príomh-líne de shliocht na n-eocarót í na h**Archaeplastida** atá comhdhéanta de phlandaí talaimh, algaí glasa agus dearga, agus grúpa beag eile glaoite glúcaifíti.
Tá plastaidí le dhá scannán mórthimpeall orthu ag na horgánaigh seo go léir, a mholfadh gur d'eascair siad go díreach ó 
chianabaictéir inshiombóiseacha.
I ngach grúpa eile, tá trí nó a ceathair scannán timpeallaithe ar na plastaidí agus bhí siad faighte go tánaisteach ó algaí glasa agus dearga.
## Tagairtí

Catagóir:Eocaróit
Státrúnaí Lánchumhachtach na Fionlainne

Ba é an **Státrúnaí Lánchumhachtach** (Fionlainnis: *ministerivaltiosihteeri*. Sualainnis: *ministerstatssekreterare*) an státseirbhíseach Fionlannach i gCathair Pheadair a chuirfeadh cúrsaí na Fionlainne faoi bhráid an Impire, nuair a bhí an Fhionlainn ina cuid d'Impireacht na Rúise, mar Ard-Diúcacht.

De réir an dlí, ní fhéadfadh ach saoránach Fionlannach bheith ina Státrúnaí Lánchumhachtach. Sna fiche bliain dheireanacha i stair na hArd-Diúcachta, bhí na Rúisigh ag iarraidh an Fhionlainn a thabhairt chun Rúiseachais, agus iad ag ceapadh Rúisigh ina Státrúnaithe Lánchumhachtacha beag beann ar an dlí.

Bhí an Coiste um Chúrsaí na Fionlainne ag cuidiú leis an Státrúnaí Lánchumhachtach ina chuid oibre.

Maidir leis an bhfocal *ministeri* nó *minister* i dteideal an Státrúnaí, ní thagraíonn sé don Aire Rialtais, ach don *mhinistre* sa tseanchiall taidhleoireachta Fraincise - is é sin, *ministre plenipotentiaire*, nó ionadaí lánchumhachtach a fhéadann, cuir i gcás, conarthaí a shíniú thar cionn a rialtais. Sin é an fáth a n-aistrítear an teideal mar Státrúnaí Lánchumhachtach anseo.

Ní raibh an leagan seo in úsáid, áfach, ach ón mbliain 1835 ar aghaidh. Roimhe sin, ní thugtaí ach "státrúnaí" ar an státseirbhíseach seo.

## Státrúnaithe Lánchumhachtacha na Fionlainne i gCathair Pheadair

thumb|Robert Henrik Rehbinder - Státrúnaí Lánchumhachtach na Fionlainne, 1811 - 1841
* 1809 - 1811 Mikhail Speranskiy (ar bhonn sealadach)
* 1811 - 1841 Robert Henrik Rehbinder
* 1842 - 1876 Alexander Armfelt 
* 1876 - 1881 Carl Emil Knut Stjernvall-Walleen 
* 1881 - 1888 Theodor Bruun
* 1888 - 1891 Johann Casimir Ehrnrooth
* 1891 - 1898 Woldemar von Daehn
* 1898 - 1899 Victor Procopé
* 1900 - 1904 Vyacheslav von Plehwe
* 1904 - 1905 Edvard Oerstroem
* 1905 Constantin Linder
* 1906 - 1913 August Langhoff
* 1913 - 1917 Vladimir Markov
* 1917 F. Roditsev
* 1917 - 1918 Carl Enckell

## Tagairtí

Catagóir:Stair na Fionlainne
Mise Éire (scannán)

Scannán faisnéise é ***Mise Éire*** a thugann cur síos ar imeachtaí staire na hÉireann sna blianta 1896-1918, idir fhorbairt an náisiúnachais in Éirinn, Éirí Amach na Cásca, agus bhua Shinn Féin i dtoghchán na bliana 1918.

Rinne George Morrison an stiúrthóireacht, agus chum Seán Ó Riada an ceol don scannán. B'iad Pádraig Ó Raghallaigh agus Liam Budhlaeir na tráchtairí. B'é Seán Mac Réamoinn a scríobh téacs na tráchtaireachta. B'é Gael-Linn a léirigh an scannán.

## Léiriú
Seanábhar scannáin atá i *Mise Éire* ó thús deiridh. Trí úsáid a bhaint as nuachtscannáin, nuachtríleanna, grianghraif na linne agus ábhair chomhaimseartha eile, ríomhann *Mise Éire* stair na tréimhse 1896-1918.

Feictear  i *Mise Éire*, cur síos ar na mór-imeachtaí i ndáil le hÉirí Amach 1916, ar an méid a tharla lena linn agus faightear radharc ar na mórphearsana a ghlac páirt, ina measc, Ó Coileáin, de Valera agus Carson.

Tá *Mise Éire* ar cheann de na chéad scannáin fhaisnéise riamh a cuireadh i dtoll le chéile as an gcineál seo pictiúirí. Chuaigh Morrison ar lorg ábhar pictiúirí de na daoine a bhí sáite sna himeachtaí seo ina lán cartlanna. D'éirigh leis, mar shampla, an beagán de na pictiúirí beo a bhí tógtha de Thomás Ó Cléirigh riamh a shuí sa scannán.

Fuair an scannán a ainm ó dhán cáiliúil Phádraic Mhic Phiarais, *[[Mise Éire]]*.

## Dáileadh
Chuaigh *Mise Éire* ar an scáileán an chéad uair ag Féile na Scannánaíochta i gCathair Chorcaí ar 29 Meán Fómhair 1959. Tharla an chéad léiriú scannáin poiblí 5 Feabhra 1960 Bhí glacadh an-mhaith leis ag an am agus chuaigh ceol Sheáin Uí Riada i bhfeidhm go mór ar dhaoine.

Tar éis *Mise Éire*, léirigh Gael Linn agus George Morrison scannán eile den chineál chéanna faoi na himeachtaí staire in Éirinn ina dhiaidh sin, mar atá, *[[Saoirse?]]*. I 1966 tháinig scannán staire eile amach - An Tine Bheo. Mar chuid de chomóradh Éirí Amach 1916 a rinneadh an ceann áirithe seo. Lean Gael Linn agus an Riadach orthu leis an réabhlóid cheoil - ceol na scannán, *Mise Éire*, *Saoirse?*, agus *An Tine Bheo*, a luaitear mar chloch mhíle i bhforbairt an cheoil Ghaelaigh.
[mion|[Seán Ó Riada|Seán Ó Riada, cumadóir]]
Sa bhliain 2006, d'eisigh Gael-Linn an scannán ina dhiosca digiteach (DVD). Tá leabhrán mínithe leis anseo, mar aon le  hábhar scannánaíochta sa bhreis, an gearrscannán *An Tine Bheo* agus le nuachtscannán sa tsraith *Amharc Éireann,* a thugann cur síos ar an dóigh a ndearnadh an scannán.

## Féach freisin

* Saoirse?, George Morrison, Seán Ó Riada, Gael Linn.
* Scannán iomlán ar Rutube, le fotheidil
* Scannán iomlán ar YouTube, le fotheidil

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin na hÉireann
Catagóir:Scannáin Ghaeilge
Catagóir:Scannáin Ghael Linn
Catagóir:Stair na hÉireann
Catagóir:20ú haois in Éirinn
Catagóir:Scannáin 1959
Páirc Chnocán Uí Dhálaigh

Is í **Páirc Chnocán Uí Dhálaigh** (*Dalymount Park* as Béarla) staid na foirne sacair Bohemian F.C., atá suite i Baile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann. Is é 7,955 toilleadh an staid.

Catagóir:Staideanna sacair i bPoblacht na hÉireann
Mick O'Connell

mion|220x220px|Ionad Sármhaitheasa, Ciarraí
Is iar-pheileadóir é **Mícheál Ó Conaill** (4 Eanáir 1937-), nó **Mick O'Connell**. Ciarraíoch is ea é agus d'imir sé le foireann a chontae ó 1956 go 1973. Lúaitear é mar dhuine de na peileadóirí is fearr riamh.

## Saol pearsanta
As Oileán Dairbhre do Mhícheál Ó Conaill. Rugadh é sa bhliain 1937. Iascaire agus feirmeoir ab ea a athair.  Théadh sé go Sasana tráth den saol ag obair ‘ar an mBeet’.  Séasúr phróiseála an bhiatais i Sasana a bhí i gceist, ó Dheireadh Fómhair go Feabhra sna blianta idir 1949 agus deireadh na 1970idí. 

Tá Ó Conaill pósta, agus tá mac darbh ainm Diarmuid orthu. Scríobh sé a dhírbheathaisnéis, *A Kerry Footballer*, sa bhliain 1974.

## Peil
D’imir Ó Conaill i gCraobh Peil Sinsearach na hÉireann 
don chéad uair i 1956. Bhuaigh sé Craobh na Mumhan i 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1968, 1969, 1970 agus 1972. agus craobh na hÉireann i 1959, 1962, 1969 agus 1970.

## Féach freisin

* Mick O'Dwyer

## Tagairtí

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1937
Catagóir:Daoine beo
An Caisleán Nua, Contae Luimnigh

Is baile i gContae Luimnigh é **An Caisleán Nua** (nó **An Caisleán Nua Thiar**; Béarla: *Newcastle West*). Tá an baile suite in iarthar na hÉireann, 21 km (13 míle) ó Mhainistir na Féile ar an N21, an príomhbhóthar ó Luimneach go dtí Trá Lí. Tá níos mó daoine ina gcónaí sa Chaisleán Nua ná in aon bhaile eile sa chontae ach amháin Luimneach.

## Tagairtí

Caislean Nua, An
Incertae sedis

***Incertae sedis*** — “ar ionad (suíochán) neamhchinnte” — Téarma in úsáid le haghaidh grúpa tacsanomaíoch a sainmhíniú nuair nach bhfuil a ghaolmhaireacht leathan ar eolas.

Catagóir:Aicmiú eolaíoch
Lios Tuathail

Is baile margaidh stairiúil i gContae Chiarraí é **Lios Tuathail**. Tá an baile suite in iarthar Éireann, 28 km (17 míle) ó Thrá Lí. 4,832 an daonra a bhí ag an mbaile sa bhliain 2011.

## Tagairtí

[thumb|left|[Caisleán Lios Tuathail]]

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Corticata

Is grúpa tacsanomaíochta é ***Corticata*** ("ceann le coirtéis") i rangú na n-eocarót, a mhol an t-eolaí Cavalier-Smith. Cuimsítear na sárghrúpaí eocarótacha Archaeplastida agus Chromalveolata ann. Níl sé soiléir go fóill gur clád é *Corticata* (is é sin, go bhfuil gach orgánach ann síolraithe ó shinsearach coiteann).

## Tagairtí
* T. Cavalier-Smith (2002). "*The phagotrophic origin of eukaryotes and phylogenetic classification of Protozoa*". International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 52: 297-354. Burki F, Shalchian-Tabrizi K, Minge M, Skjæveland Å, Nikolaev SI, et al. (2007). "Phylogenomics Reshuffles the Eukaryotic Supergroups". PLoS ONE 2 (8: e790). DOI:10.1371/journal.pone.0000790.

Catagóir:Eocaróit
Baile Uí Thaidhg

Is baile beag i gContae Chiarraí é **Baile Uí Thaidhg** (Béarla: *Ballyheigue/Ballyheige*). Tá an baile suite in iarthar na hÉireann ar chósta an chontae.

## Tagairtí

thumb|left|Ceann Chiarraí, ar an taobh thuaidh de Bhaile Uí Thaidhg. Meallann tránna mar seo cuairteoirí chuig an áit.
thumb|left|Séipéal Naomh Muire i mBaile Uí Thaidhg.

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Antóin de Nais

Iománaí is ea **Antóin de Nais** (*Anthony Nash* as Béarla). As Ceann Toirc, baile i gContae Chorcaí, dó agus imríonn sé le foireann a chontae. Is cúl báire é.

Rugadh de Nais i gCeann Toirc i 1985. Fuair sé a oideachas sa cheantar áitiúil agus in Institiúid Teicneolaíochta Chorcaí. D’imir sé i gCraobh Iomána Sinsearach na hÉireann den chéad uair sa bhliain 2007.

Bhain sé gradam 'all star' amach sa bhliain 2012 agus 2013.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1985
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iománaithe Chorcaí
1449

## Eachtraí
* 19 Aibreán - Toghadh Pápa Nicholas V ag comhairle Basel.

## Breitheanna
* 10 Eanáir — Lorenzo de' Medici, polaiteoir agus daonnachaí Iodálach

## Básanna
* 11 Feabhra — Ibn Hajar al-Asqalani, scoláire Éigipteach

Catagóir:Blianta
Cill Orglan

Is baile i gContae Chiarraí í **Cill Orglan**. Tá an baile suite i ndeisceart an chontae.

## Stair

### 1916
Tharla eachtra ar Aoine an Chéasta 1916, a deir go leor staraithe a bhí ar an gcéad tubaiste den Éirí Amach 1916. Báthadh triúr d'Óglaigh na hÉireann nuair a d'imigh a ngluaisteán den déanamh Briscoe de ché Bhaile Uí Chíosáin agus isteach in Abhainn na Leamhna in aice le Cill Orglan i gCo Chiarraí.

Bhí an triúr, Con Keating, Donal Sheahan agus Charlie Monahan ar a mbealach go Cathair Saidhbhín le teagmháil raidió a dhéanamh le Ruairí Mac Easmainn agus an long Ghearmánach, an Aud, a bhí le gunnaí a thabhairt i dtír don Éirí Amach.

Fuarthas corp Donal Sheahan agus Con Keating dhá lá ina dhiaidh sin. Bhí corp Charlie Monahan ar iarraidh ach 6 mhí i ndiaidh don Aud dul go grinneall, tháinig cnámharlach gan cloigeann ná cosa i dtír ar bhruach na Leamhna. Bhí éadaí maithe ar an chnámharlach. Fuarthas dhá leathshabhrán óir agus dornán de nótaí fliucha airgid i bpóca - níos mó airgid tirm ná a bheadh ag an ngnáthdhuine ag an am. hAithníodh ar deireadh gur corp Charlie Monahan a bhí ann.

B'as Cathair Saidhbhín do Con Keating, b'as Béal Feirste do Charlie Monahan agus b'as an gCaisleán Nua Thiar do Donal Sheahan. Tá an bheirt dheireanach sin curtha sa reilig i gCill Orglan agus tá Con Keating curtha i gCathair Saidhbhín.

## Íomhánna

Image:Killorglin4.jpg|An Príomh Shráid
Image:Killorglin2.jpg|Timpeallán
Image:Killorglin7.jpg|Síneacha tráchta
Image:King puck.jpg|An Puc Rí


## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Oileán Ciarraí

Is baile beag i gContae Chiarraí é **Oileán Ciarraí** (Béarla: *Castleisland*). Tá an baile suite in iarthar Éireann i dtuaisceart an chontae.

## Féach freisin
* Mick Doyle (rugbaí)


Castleisland, Saints Stephen and John Church 1.jpg
Castleisland, Saints Stephen and John Church 2.jpg
Castleisland, Saints Stephen and John Church 3.jpg


## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Cill Flainn

Is baile beag i gContae Chiarraí í **Cill Flainn** (Béarla: Kilflynn). Tá an baile suite i dtuaisceart an chontae, i ngar don bhóthar N69 ó Lios Tuathail go Trá Lí.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí
Neidín

Is baile beag i ndeisceart Chontae Chiarraí, Éire é **Neidín**. Is baile fearainn agus paróiste sibhialta é freisin.

## Suíomh
Tá Neidín suite ag ceann Chuan an Neidín (an áit a shroicheann sé an taobh is faide intíre), ar a dtugtar uaireanta an Neidín, áit a sreabhann *An Ruachtach* isteach san fharraige, agus ag acomhal Leithinis Uíbh Ráthaigh agus Leithinis Bhéarra.

Tá Neidín i ndáilcheantar Chiarraí de Dáil Éireann.

## Stair
Áirítear le fianaise ar lonnaíocht ársa i gceantar Neidín ceann de na liagchiorcal is mó in iardheisceart na hÉireann. In aice leis an mbaile, léiríonn an liagchiorcal seo áitiú sa cheantar ag dul siar go dtí an Cré-Umhaois ar a laghad (2,200–500 R.Ch.), nuair a tógadh é. Tá 15 chloch ag an gciorcal timpeall an imlíne agus dolmen bholláin sa lár.
mion| Radharc ar an bPríomhshráid i Neidín (idir na 1880idí agus na 1900idí luatha)

## Daoine suntasacha
Is as ceantar Neidín na peileadóirí idirchontae Mickey ‘Ned’ O’Sullivan, Stephen O’Brien agus Paul O’Connor, agus is as an Teampall Nua in aice le Pat Spillane. Is é an Neidín freisin baile an sciálaí slalom Oilimpeach Thos Foley.

Is é Francis Brennan úinéir an Park Hotel cúig réalta sa Neidín. Tá aithne air féin agus ar a dheartháir John, úinéir an Dromquinna Manor Hotel sa Teampall Nua, as an tsraith teilifíse “At Your Service”.

## Tagairtí

Catagóir:Naisc wayback teimpléad webarchive
Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata
Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge
An Coireán

Is sráidbhaile beag i gContae Chiarraí é **An Coireán**. Tá an sráidbhaile suite in iarthar Éireann i ndeisceart an chontae. Bhí cónaí ar 465 dhuine sa Choireán sa mbliain 2011. Bhí an Gaoluinn ag 51.3% don daonra ag an am. As an mbaile seo do Mhícheál Ó Duibhir.
[clé|mion|cáblaí sonraí sa [An Coireán|Choireán, Contae Chiarraí]]

## Tagairtí

left|thumb|Cúrsa gailf ag an gCoireán
[left|thumb|[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mhícheál Ó Duibhir]]

Coireán, An
Muiris Mac Gearailt

Iar-pheileadóir Éireannach is ea **Muiris Mac Gearailt**, nó *Maurice Fitzgerald* mar atá aithne air as Béarla. 

Rugadh i gCathair Saidhbhín, Contae Chiarraí é. Imreoir an-rathúil agus an-cháiliúil ab ea é mar thosaí le foireann idirchontae Chiarraí. Bhuaigh sé Craobh Shinsear Peile na hÉireann i 1997 agus i 2000.

## Tagairtí

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Séamas Ó Muíneacháin

Iar-pheileadóir Éireannach is ea **Séamas Ó Muíneacháin**, nó *Seamus Moynihan* mar atá aithne air as Béarla. 

Rugadh é i gContae Chiarraí. Imreoir an-rathúil agus an-cháiliúil ab ea é mar chosantóir leis an bhfoireann idirchontae Ciarraí. Bhuaigh sé Craobh Peil Sinsearach na hÉireann i 1997, i 2000, i 2004 agus i 2006.

## Tagairtí

Catagóir:Peileadóirí Chiarraí
Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1973
Catagóir:Daoine beo
Oibiacht (ríomhaireacht)

Is éard is **oibiacht** ann ná ásc áirithe d'aicme éigin (ríomhchlárú bunaithe ar oibiachtaí).

Catagóir:Ríomhaireacht
Catagóir:Teanga ríomhchlárúcháin
Formáid

Is éard is **formáid** ann ná:
* An tslí a leagtar foilseachán amach
* Eagar réamhshocraithe a chuirtear ar chomhad sa ríomhaireacht: Formáid chomhaid
* An fhoirm ina gcaithfear sonraí ar leith a leagan amach:
** treoracha i meaisínteanga: formáid treorach
** dátaí, uimhreacha, etc.
Jimmy O'Brien Moran

Is píobaire uilleann, amhránaí agus saineolaí sa dtradisiún Gaelach é **Jimmy O'Brien Moran**.

## Ceirníni
* *The Yellow Tinker/Miss McGuinness/The College Groves* agus *Eamonn's Yellow Wattle/An Buachaill Dreoite* ar "The Piper's Rock" (1978)
* '"Séan Reid's Favourite" (1996)
* *An Sgeilpín Droighneach* ar "Sanctuary" (2008)

## Naisc sheachtracha
* Scoil na gCláirseach - Jimmy O'Brien Moran 

## Tagairtí

O'Brien Moran, Jimmy
Cabozoa

Mhol an t-eolaí Cavalier-Smith an tacsón **Caboza** i rangú na n-eocarót (orgánaigh beo le núicléas cille).
Is clád é comhdhéanta de na Rhizaria agus na Excavata. Níl sé cinnte dearfa go bhfuil na Caboza monaifíléiteach.
## Cladograma

## Tagairtí

Catagóir:Eocaróit
Opisthokonta

Is grúpa leathan Eocarótach iad na **opisthokonts** (SeanGhréigis: *οπίσθω- (opisthō-)* = "cúl, deiridh" + *κοντός (kontos)* = "cuaille" i.e. lascaid), lena n-áirítear Ríocht na nAinmhithe agus Ríocht na bhFungas, maille leis an fíleam Choanozoa agus Mesomycetozoa i "ríocht" na bprótaisteach. Tugann staidéir le fios gur grúpa monaifíléiteach iad.

Catagóir:Eocaróit
Ailbheolach

Is grúpa prótaisteach iad na h**ailbheolaigh** ("le cuasáin") a chuimsíonn an clád tábhachtach agus forfhíleam Alveolata taobh istigh de Eukaryota. Tá trí fhíleam atá an-éagsúil nó eisréimneach i bhfoirm óna chéile ann, ach tá fianaise ann go bhfuil garghaol acu lena chéile, bunaithe ar chomhchosúlachtaí sárstruchtúracha agus géiniteacha.

## Tagairtí

Catagóir:Eocaróit
Catagóir:Protista
*
Catagóir:Chromalveolata
Aerfort Da Nang

Aerfort idirnáisiúnta is ea **Aerfort Da Nang**. Tá sé suite i lár Da Nang, Vítneam. D'oscail sé mar *Aerfort Tourane* sna 1930idí. I 2007 bhain 1.45 milliún duine úsáid as an aerfort.

Da Nang, Aerfort
Catagóir:Vítneam
Liosta na réaltaí is gaire don Domhan

**Liosta na réaltaí is gaire don Domhan**:

300px|thumb|
* An Ghrian

* Proxima Centauri

* Alpha Centauri A

* Alpha Centauri B

* Réalta Barnard

* Wolf 359

* Lalande 21185

* Sirius A

* Sirius B

* Luyten 726-8

* Ross 154

* Ross 248

* Epsilon Eridani

Catagóir:Réaltaí
Réaltaí is gaire don Domhan
Pete Seeger

[clé|mion|Pete sa bhliain [1955.]]

Ceoltóir agus gníomhaí polaitiúil Meiriceánach ab ea **Peter "Pete" Seeger** (3 Bealtaine 1919 – 27 Eanáir 2014). Rugadh i gCathair Nua-Eabhrac é. Bhí Seeger i lár na gluaiseachta ar a dtugtar Athbheochan Cheoil Tíre Mheiriceánach sa 20ú haois. 

Cé gur bhain sé rath amach mar bhall den bhanna The Weavers sna 1940idí, cuireadh srianta air mar gheall ar an bhaint a bhí aige leis an gcumannachas. Tháinig sé ar ais ar a bhfód sna 1960idí, mar cheannródaí an amhráin agóide. Cailleadh é as cúiseanna nádúrtha in ospidéal i gCathair Nua-Eabhrac ar an 27ú lá d'Eanáir, 2014.

## Tagairtí

Seeger, Pete
Seeger, Pete
Catagóir:Básanna in 2014
Xena: Warrior Princess

Is clár teilifíse ó na Stáit Aontaithe é **Xena the Warrior Princess**. Thosaigh **Xena** sa bhliain 1995. Ceann de na sraitheanna teilifíse is cáiliúla ar domhain ba ea é tráth. 

## Foireann Aisteoirí
* Lucy Lawless - Xena
* Renee O'Connor - Gabrielle
* Ted Raimi - Joxer

## Naisc Sheachtracha
* IMDB

## Tagairtí

Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1995
Catagóir:Sraitheanna teilifíse a chríochnaigh i 2001
Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha
Catagóir:Cláir ficsean eolaíochta
Aigéad eatánóch

Is aigéad carbocsaileach é an t-**aigéad eatánóch** , nó an t-**aigéad aicéiteach**, arb é is cúis le blas searbh agus le boladh géar an fhínéagair. CH3COOH is foirmle cheimiceach dó. Aigéad réasúnta lag atá ann, cosúil leis na haigéid alcánacha eile, ach mar sin féin, tá an t-aigéad glan sách dainséarach, agus é in ann craiceann a chreimeadh. Imoibrí agus ceimiceán tábhachtach é an t-aigéad aicéiteach a úsáidtear go forleathan mar amhábhar sa tionsclaíocht. 

Tugtar aicéatáití ar shalainn an aigéid aicéitigh.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aigéid
Catagóir:Aigéid orgánacha
Carbaihiodráit

Is comhdhúile iad **carbaihiodráití** comhdhéanta de Charbón, Hidrigin agus Ocsaigin. Tá an Hidrigin agus an Ocsaigin i láthair sa choibhneas céanna agus atá in uisce, 2:1.

Tá na carbaihiodráití (ó 'hiodráití charbóin') nó siúicríde (Sean-Ghréigis σάκχαρον de bhrí "siúcra") i measc na ceithre grúpaí is líonmhaire de mhóilíní, agus tá próitéiní, lipidí, agus aigéid núicléasacha san áireamh. 

Catagóir:Bithmhóilíní
Bithmhóilíní
Bradford

Cathair sa Bhreatain is ea **Bradford**, Yorkshire Thiar. Tá an chathair suite i dtuaisceart Shasana.

## Stair
[clé|mion|[Tubaiste Bradford City]]
Tharla Tubaiste Bradford City ar an 11 Bealtaine 1985. Maraíodh 56 duine nuair a chuaigh staidiam sacar Bradford City trí thine. Chaith fear bun toitín uaidh agus agus cuireadh carn páipéar faoi bharr lasrach. Leath an tine go tapa agus bhí cuid den lucht tacaíochta sáinnithe; bhí na doirsí éalaithe agus na geataí go léir faoi ghlas. 

## Ceantair
* Allerton
* Barkerend, Belle Vue, Bradford Moor, Broomfields, Buttershaw
* Clayton, Cutler Heights
* Eccleshill
* Forster Square, Frizinghall
* Greengates
* Holme Wood
* Idle
* Laisterdyke
* Little Germany, Longlands, Low Moor
* Manningham
* Odsal
* Ravenscliffe
* Staithgate
* Thackley, Thornbury, Trident, Tyersal
* Wibsey, Wrose

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Ardeaglais Bradford 
* Bradford Alhambra, Bowling Park
* Cartwright Hall
* Staid Odsal
* Valley Parade

## Tagairtí

Catagóir:Sasana
Catagóir:Bradford
Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Briostó

Cathair agus contae i Sasana , an Ríocht Aontaithe , is ea **Briostó**. (Béarla: **Bristol**). Tá an chathair suite in iarthar Shasana gar d'abhainn an Avon (An Abhainn). Tá clú agus cáil ar an gcathair mar gheall ar an innealtóir cáiliúil Isambard Kingdom Brunel a thóg droichead trasna An Avon lasmuigh den chathair agus a thóg an long mór *SS Great Britain*. Tá an long le feiceáil i mBriostó anois agus tugann na mílte daoine cuairt air gach bliain.

## Stair
Ar an 4 Bealtaine 1699 i mBriostó, chroch Lemuel Gulliver suas a chuid seolta móra geala ar bord na loinge "Antalóp".

## Bardaí Comhairle

* Ashley, Avonmouth
* Bedminster, Bishopston, Bishopsworth, Brislington Thoir, Brislington Thiar
* Cabot, Clifton, Clifton Thoir, Cotham
* Easton, Eastville
* Filwood, Frome Vale
* Hartcliffe, Henbury, Hengrove, Henleaze, Hillfields, Horfield
* Kingsweston, Knowle
* Lawrence Hill, Lockleaze
* Redland
* Southmead, Southville
* St George Thoir, St George Thiar, Stockwood, Stoke Bishop
* Westbury on Trym, Whitchurch Park, Windmill Hill

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Ardeaglais Clifton
* Caisleán Blaise
* Droichead Crochta Clifton 
* Músaem Impireacht na Breataine agus Comhlathas
* Zú Briostó

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Briostó
Coventry

Cathair sa Bhreatain is ea **Coventry**. Tá an chathair suite sa Lár-Réigiún Thiar i Sasana.

## Bruachbhailte

* Alderman's Green, Allesley, Allesley Green, Allesley Park
* Ball Hill, Bell Green, Binley, Brownshill Green
* Canley, Cannon Park, Chapelfields, Cheylesmore, Coundon, Courthouse Green
* Earlsdon, Eastern Green, Edgwick, Ernesford Grange
* Finham, Foleshill
* Green Lane
* Hillfields, Holbrooks
* Keresley
* Longford
* Potters Green
* Radford
* Spon End, Stivichall, Stoke Aldermoor, Stoke Heath
* Tile Hill
* Walsgrave, Westwood Heath, Whitley, Whitmore Park, Whoberley, Willenhall, Wood End, Wyken

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Ardeaglais Coventry 
* Baddesley Clinton
* Holy Trinity Church
* Ricoh Arena
* St Mary's Guildhall

Catagóir:Sasana
Catagóir:Coventry
Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Leeds

Cathair sa Bhreatain is ea **Leeds**. Tá an chathair suite ar an Abhainn Aire in Yorkshire Thiar Shasana.

## Ceantair

* Aberford, Adel, Adwalton, Ainsty, Aireborough, Allerton Bywater, Alwoodley, Ardsley Thiar, Ardsley Thoir, Arthington, Austhorpe
* Bardsey cum Rigton, Bardsey, Barwick-in-Elmet, Beckett Park, Beckhill, Beeston, Belle Isle, Blenheim, Boston Spa, Bramham, Bramhope, Bramley, Burley, Burmantofts, Buslingthorpe
* The Calls, Calverley, Carlton, Carlton, Chapel Allerton, Churwell, Clifford, Cockersdale, Collingham, Colton, Cookridge, Cottingley Towers, Cottingley, Cranmer Bank, Cross Gates, Cross Green
* Drighlington
* East End Park
* Far Headingley, Farnley, Farsley, Fearnville, Fulneck Moravian Settlement
* Gamble Hill, Garforth, Gildersome, Gipton, Gledhow, Guiseley
* Halton Moor, Halton, Harewood, Hawksworth, Holbeck, Holbeck Urban Village, Holt Park, Horsforth, Hunslet, Hyde Park
* Ireland Wood
* Jaw Hill
* Killingbeck, Kippax, Kirkstall, Knowsthorpe, Keswick Thoir 
* Lawnswood, Ledsham, Ledston, Leeds Lár na Cathrach, Lincoln Green, Linton, Little London, Lofthouse, Lovell Park
* Mabgate, Methley, Micklefield, Micklethwaite, Mickletown, Middleton, Miles Hill, Moor Allerton, Moor Grange, Moorside, Moortown, Morley
* Oakwood, Osmondthorpe, Otley, Oulton
* Painthorpe, Park Thiar, Pendas Fields, Pool-in-Wharfedale, Potternewton, Potterton, Pudsey
* Quarry Hill
* Rawdon, Richmond Hill, Robin Hood, Rodley, Rothwell
* Scarcroft, Scott Hall, Shadwell, Sheepscar, Stanningley, Stourton, Sturton Grange, Swarcliffe, Swillington, Swinnow
* Thorner, Thorp Arch, Thorpe on the Hill, Tingley, Tinshill, Tyersal
* Walton, Weardley, Weetwood, Whinmoor, Whitkirk, Wike, Woodhouse, Woodlesford, Wortley, Wothersome, Wykebeck
* Yeadon

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Kirkstall Abbey
* Lotherton Hall
* Nostell Priory
* Spofforth Castle

## Tagairtí

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Leeds
Newcastle upon Tyne

Cathair sa Bhreatain is ea **Newcastle-upon-Tyne** (*An Caisteal Nuadh* i nGaeilge na hAlban). Tá an chathair suite i dTyne and Wear, oirthuaisceart Shasana. Tá breis is 250,000 duine ina gcónaí i Newcastle. Is í Newcastle United an phríomhfhoireann sacair áitiúil.

## Ceantair

* Arthur's Hill
* Benton, Benwell, Blakelaw, Byker
* Castle, Chapel House Estate, Cochrane Park, Cowgate, Coxlodge
* Dene, Denton Burn, Denton, Denton Soir
* Elswick
* Fawdon, Fenham
* Gosforth, Gosforth Thiar, Gleann Ouseburn, Gosforth Thoir
* Jesmond
* Kenton, Kenton Thuaidh, Kingston Park
* Lemington
* Newburn
* Ouseburn
* Paradise, Parklands
* Red House Farm
* Sandyford
* Walker, Walkergate, Westerhope, Westgate, Wingrove, Woolsington

## Cultúr

* Aingeal na dTuaisceart, Ard-Eaglais Newcastle 
* Blackfriars, Balla baile Newcastle 
* The Castle, Newcastle, Church of St Thomas the Martyr
* Droichead Tyne
* Grainger Town
* Ionad siopadóireachta Cearnóg Eldon
* Newcastle City Hall
* Ollscoil Newcastle
* Theatre Royal

## Gailearaí

Íomhá:A view from Millennium bridge over the river Tyne at Newcastle-upon-Tyne.jpg|Amharc ó Millennium Bridge thar Abhainn na Tyne
Íomhá:Newcastle Central Station clean.jpg|Stáisiún Láir Newcastle
Íomhá:The Millennium Bridge (An Droichead an Mhíle Bliain).jpg|Millennium Bridge (Droichead an Mhíle Bliain), a shroicheann idir Newcastle agus Gateshead
Íomhá:Charles Grey - 2nd Earl Grey - atop the Grey Momument - Newcastle upon Tyne - England - 140804.jpg|Dealbh Charles Grey, iar-Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe ó Northumberland
Íomhá:Downing Plaza, Newcastle upon Tyne, 30 July 2012.jpg|Downing Plaza
Íomhá:Tyne Theatre - Newcastle upon Tyne.jpg|Amharclann an Tyne
Íomhá:Chimney stacks - Newcastle-Upon-Tyne - England - 140804.jpg|Simléir na 18ú aoise i Newcastle láir
Íomhá:Class 220 Virgin Voyager on King Edward VII bridge 2005-10-10.jpg|Traein ag trasnú Droichid Rí Éadbhaird VII, an droichead is gnóthaí den dá dhroichead iarnróid trasna na Tyne ag Newcastle
Íomhá:All Saints Church, Newcastle 2014.jpg|All Saints' Church
Íomhá:BBC Newcastle.jpg|Árasán BBC i Newcastle
Íomhá:Newcastle International Airport.jpg|Aerfort Idirnáisiúnta Newcastle
Íomhá:Newcastle Castle 01.jpg|Cuid Chaisleáin Newcastle
Íomhá:Newcastle Metro sign.jpg|Comhartha Metreo Newcastle
Íomhá:Quadrangle Newcastle University.jpg|Cearnóg Ollscoile Newcastle
Íomhá:Haymarket Newcastle May 2009.JPG|Haymarket (Margadh an Fhéir)
Íomhá:Chinatown Arch Newcastle UK.jpg|Chinatown Newcastle
Íomhá:St Nicholas Cathedral, Newcastle, interior.jpg|Ardeaglais Naoimh Niocláis
Íomhá:Northumberland Street, Newcastle upon Tyne.jpg|Sráid Northumberland
Íomhá:High Heaton Library, Newcastle upon Tyne.jpg|Leabharlann High Heaton
Íomhá:Newcastle civic centre.jpg|Ionad Cathartha Newcastle
Íomhá:Sunset & Queen Elizabeth II Metro Bridge, Newcastle upon Tyne, December 2015.jpg|Crónachán ag Droichead Bainríona Eilís II, an droichead is sinne den dá dhroichead iarnróid thar Abhainn na Tyne ag Newcastle


Catagóir:Newcastle upon Tyne

Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Tyne and Wear
Eabhrac

Cathair mhúrtha stairiúil is ea **Eabhrac** ag cumar na haibhneacha Ouse agus Foss i ndeisceart Yorkshire Thuaidh i Sasana.

Is é Eabhrac an príomhbhaile contae dá réir seanchais den chontae stairiúil de Yorkshire ar a dtugann sé a ainm. Tá oidhreacht saibhir ag an gcathair agus chuir sé ar fáil an cúlbhrat do chúrsaí móra polaitiúla i Sasana i rith mórán den dá mhíle bliain dá shaol.

## Ceantar

* Acaster Malbis, Acomb Park, Acomb
* Bishopthorpe, Bootham
* Clifton Without, Clifton, Copmanthorpe, Crockey Hill
* Deighton, Derwenthorpe, Dringhouses, Dunnington
* Earswick, Elvington
* Fishergate, Fulford
* The Groves
* Haxby, Heslington, Hessay, Heworth, Holtby
* Kexby, Knapton, Knavesmire
* Lamel Hill, Layerthorpe
* Middlethorpe, Murton
* Naburn, Nether Poppleton, New Earswick
* Osbaldwick
* Rawcliffe, Rufforth
* Skelton, South Bank, Stockton-on-the-Forest, Strensall
* Tang Hall, Towthorpe
* Upper Poppleton
* Wheldrake, Wigginton, Woodthorpe

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Bishopthorpe Palace
* Caisleán Eabhrac, Caisleán Allerton  
* Músaem Yorkshire, Middlethorpe Hall
* Minster Eabhrac
* The Shambles
* Millennium Bridge, Eabhrac

Catagóir:Eabhrac
An Lár-Réigiún Thiar

Réigiún is ea **An Lár-Réigiún Thiar** i Sasana. Is iad Birmingham, Coventry, Stoke-on-Trent agus Wolverhampton na bailte is mó ann.

## Féach freisin
* Lár na Tíre
* An Lár-Réigiún Thoir

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht Shasana
An Aeinéid

Dán is ea **an Aeinéid** (Laidin: "*Aeneis"*). Scríobh an file Rómhánach Publius Vergilius Maro (Veirgil) í sa chéad aois RC. Sé laoch an dáin ná an Traíoch Aeinéas. Dhá leabhar déag de dhánta atá san Aeinéid agus b'eipic náisiúnta na hImpireachta Rómhánaigh í. Chreid na Rómhánaigh gurbh é Aeinéas a gceap sinsir.

[clé|mion|upright|''Anéis'' [Veirgil|Bhirgil, leabhar a haon maille le brollach, míniú is foclóir. Pádraig Ua Duinnín M.A. D.Litt. do chuir i n-eagar.]]

## Féach freisin
* Aeinéas

Catagóir:Dánta
Catagóir:Téacsanna na Laidine
Catagóir:Dánta eipiciúla
Stoke-on-Trent

Cathair sa Bhreatain is ea **Stoke-on-Trent**. Tá an chathair suite sa Lár-Réigiún Thiar i Sasana.

## Ceantair

* Abbey Green, Abbey Hulton
* Banky Brook, Bentilee, Berryhill Fields, Birches Head, Blurton, Blythe Bridge, Bucknall, Burslem
* Chell, Cliffe Vale, Cobridge
* Dresden
* Etruria
* Fenton
* Hanley Park, Hanley, Hartshill Park, Hartshill, Heron Cross
* Lightwood, Longport, Longton
* Meir, Middleport
* Norton le Moors
* Penkhull
* Shelton, Sideway, Smallthorne, Sneyd Green
* Trentham, Tunstall
* Weston Coyney

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Caisleán Heighley 
* Staid Britannia, Stoke Minster
* Trentham Estate

## Tagairtí

Catagóir:Sasana
Catagóir:Stoke-on-Trent
Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Wolverhampton

Cathair sa Bhreatain is ea **Wolverhampton** suite i Staffordshire Sasana. Tá an chathair suite sa Lár-Réigiún Thiar i Sasana. Bhí 249,470 ina gcónaí sa chathair dar leis daonáireamh 2011 na tíre.

Tá campas lárnach Ollscoil Wolverhampton agus Staid Molineux staid bhaile   Wolverhampton Wanderers nó *Wolves* lonnaithe sa chathair.

## Cáil

D'imir an peileadóir cáiliúla Billy Wright le Wolverhampton Wanderers nó *Wolves* idir 1939 and 1959. 

Bhí Enoch Powell mar Fheisire do Wolverhampton Thiar-Theas idir 1950 agus 1974 sular toghadh mé mar Fhesire do An Dún Theas.

## Ceantair

* Aldersley, All Saints, Ashmore Park
* Bilston, Blakenhall, Bradley, Bradmore, Burnhill Green, Bushbury
* Castlecroft, Chapel Ash, Claregate, Compton, Coseley
* Deansfield, Dovecotes, Dunstall Hill
* Ettingshall
* Fallings Park, Finchfield, Fordhouses
* Goldthorn Park, Gorsebrook, Graiseley
* Heath Town, Horseley Fields
* Lanesfield, Low Hill
* Merridale, Merry Hill, Monmore Green
* Newbridge
* Old Fallings, Oxley
* Park Village, Pendeford, Penn Fields, Penn, Perton, Portobello
* Scotlands, Scotlands Estate, Sedgley, Springfield, Stowheath
* Tettenhall, Tettenhall Wood, The Lunt
* Warstones, Wednesfield, Whitmore Reans, Wightwick, Wood End, Woodcross

## Nithe is díol spéise do thurasóirí

* Dánlann Wolverhampton 
* Staid Molineux
* St Peter's Collegiate Church
* Ráschúrsa Wolverhampton 
* Wightwick Manor

## Tagairtí

Catagóir:Sasana
Catagóir:Wolverhampton
Catagóir:Bailte agus cathracha i Sasana
Catagóir:Staffordshire
Yorkshire agus an Humber

Réigiún is ea **Sír Eabhrac agus an Humber** i Sasana. Is iad Leeds, Sheffield, Kingston upon Hull agus Eabhrac na bailte is mó ann.

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht Shasana