open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
CLG Chontae Mhuineacháin

## '''CLG Muineacháín'''

Eagraíocht spóirt é **Cumann Lúthchleas Gael Chontae Mhuineacháin**, atá i gceannas ar na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Mhuineacháin, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael. Is é Mhuineacháin ceann de na 32 boird contae de CLG in Éirinn, agus tá sé freagrach as cluichí Gaelacha i gContae Mhuineacháin agus i gcontae Mhuineacháin foirne peile agus iomána. Tá boird contae ar leith freagrach as cur chun cinn agus forbairt liathróid láimhe, camógaíochta agus peil na mban laistigh den chontae, chomh maith le bheith freagrach as a n-imreoirí/foirne contae ionadaíocha. Is é Activ8 Solar energies urraitheoir foirne reatha CLG Mhuineacháin. Tá 30 club peil ghaelach ann agus tá ach 7 chlub iománaíocht.

### Clubanna
Aghabog, Achadh na Muileann, Béal Átha Beithe, An Cnoc Dubh, Carraig Mhachaire Rois (Peil), Carraig Mhachaire Rois (Iománaíocht), Baile na Lorgan (Peil), Baile na Lorgan (Hurling), An Bhoth, Cluain Eois, Cluain Tiobrad (Peil), Cluain Tiobrad (Iománaíocht), Corduff, Cremartin, Currin, Domhnach Maighean, Doohamlet, Droim Eoghain, Éire Óg, Emyvale, Inis Caoin (Peil) Inis Caoin( Iománaíocht) ,Cill Eanaigh, Cill Laobháin, Latton (Peil), Latton(Iománaíocht), Machaire Cluana, Cláirseach Mhuineacháin (Peil) Cláirseach Mhuineacháin (Iománaíocht), Oram, Carraig an Choire,Sean McDermotts, Tuaim, Truagh(Peil), Truagh(Iománaíocht), Tigh Thaláin.

M
Catagóir:CLG Chontae Mhuineacháin
An raibh tú ar an gCarraig?

Is seanamhrán é ***An raibh tú ar an gCarraig?***. Is é téama an amhráin seo ná ceiliúradh na hEocairiste, le linn aimsir na bPéindlíthe in Éirinn. Chuir rialtas Gallda na hÉireann na Dlíthe Peannaideacha i bhfeidhm chun leatrom a imirt ar Chaitlicigh na hÉireann, i ndiaidh Chath na Bóinne. Iarracht a bhí an leis ag gcreideamh Chaitliceach a scrios.

Mar sin, tá roinnt focal códaithe agus brí fholaithe iontu. Mar shampla, is í 'carraig an aifrinn' atá i gceist leis 'an Charraig', san amhrán seo. Bhaintí úsáid as an charraig mar áit cruinnithe do na daoine bochta a bhí faoi smacht ag na Sasanaigh le seans a thabhairt dóibh a gcreideamh a chleachtadh agus a choinneáil beo. Deirtear go gcuirtí éadach geal ar an chloch mar chomhartha don phobal go raibh Aifreann le léamh.

Is é a bhí i gceist le 'mo ghrá' ná an Mhaighdean Mhuire. B'é 'an t-úll' an chailís.

## Liricí

:*An raibh tú ar an Charraig,
:* nó an bhfaca tú féin mo ghrá,
:*Nó an bhfaca tú gile na finne
:* agus scéimh na mná,
:*Nó an bhfaca tú an t-úll 
:*ba chumhra is ba mhilse bláth,
:*Nó an bhfaca tú mo Vaillintín
:* is an raibh sí dá claoidh mar táim?

:*Ó, bhí mé ar an Charraig 
:*agus chonaic mé féin do ghrá,
:*Agus chonaic mé gile na finne 
:*agus scéimh na mná,
:*Agus chonaic mé an t-úll 
:*ba chumhra is ba mhilse bláth,
:*Agus chonaic mé do Vailintín
:* is ní raibh sí dá claoidh mar táir.


## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Amhráin Éireannacha
Catagóir:Amhráin Ghaeilge
CLG Chontae Fhear Manach

Eagraíocht spóirt é **Cumann Lúthchleas Gael Chontae Fhear Manach**, atá i gceannas ar na cluichí Gaelacha a imrítear i gContae Fhear Manach, faoi cheannas Chumann Lúthchleas Gael.

## Tagairtí

F
Catagóir:Contae Fhear Manach
Sainsbury's

Is sraith ollmhargaí é **Sainsbury's** sa Ríocht Aontaithe.

## Stair
Bhunaigh John James Sainsbury an comhlacht i Londain sa bhliain 1869.

## An comhlacht faoi láthair
Is é Sainsbury's an tríú ollmhargadh is mó sa Bhreatain, taobh thiar de Tesco agus Asda. Tá an comhlacht liostaithe ar an FTSE 100 i Londain. Chomh maith le bia, díolann siad roinnt éadaí agus earraí baile, agus tá bainc acu darbh ainm Sainsbury's Bank.
Is é mana Sainsbury's ná "Try Something New Today". Sa bhliain 1999 thosaigh an chef cáiliúil Jamie Oliver ag teacht ar na fógraí teilifíse. Tá sé fós ar na fógraí faoi láthair.

## Féach freisin
[300px|mion|clé|Sainsbury's Holywood Exchange, [Béal Feirste]]

;Príomhiomaitheoirí Sainsbury's:

* Tesco
* Asda
* Morrisons

;*Tuaisceart Éireann amháin:*:
* Dunnes
* SuperValu

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin Sainsbury's

Catagóir:Ollmhargaí
Seán Ó Céirín

Fear spóirt Éireannach a bhí i **Seán Ó Céirín** (Béarla: *John Kerins*, 1962 - 21 Lúnasa 2001).  

Bhí gairmréim fhada agus rathúil aige mar imreoir peile CLG le foireann Chorcaí idir na 1980idí agus na 1990idí agus leis a chumann áitiúil Cumann Náisiúnta Fionnbarra Naofa.  

Cúl báire a bhí ann, a bhí mar cnámh droma den fhoireann a bhain an-rath amach i rith an ré seo. Bhailigh seisean sé bhonn Mumhan, dhá bhonn uile-Éireann agus dhá ghradam All-Star. 

D'éag sé sa bhliain 2001 agus é naoi mbliana déag is tríocha, tar éis streachailt le hailse. 

Bleachtaire sa Gharda Síochána, maireann a bhean agus triúr clainne ina dhiaidh.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Peileadóirí Chorcaí
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1962
Catagóir:Básanna in 2001
League of Ireland Shield

Is comórtas sacair marbh é an **League of Ireland Shield** (Gaeilge: **Sciath Sraithe na hÉireann**). Rith sé ó 1921 go dtí 1972 agus bhí sé imeartha roimh an séasúr Sraith na hÉireann. Measadh sé an comórtas is tábhachtaí tar éis an tsraith agus Corn Cumann Peile na hÉireann.

## Naisc sheachtracha
* Liosta Buateoirí

Catagóir:Comórtais Sacair i bPoblacht na hÉireann
League of Ireland Cup

Is comórtas sacair Éireannach é an ***League of Ireland Cup*** (Gaeilge: **Corn Sraithe na hÉireann**''). Bíonn sé ar oscailt do gach fhoireann i Sraith na hÉireann agus do chlubanna ó sraitheanna íochtaracha uaireanta. Thosaigh an comórtas sa bhliain 1973 in ionad Sciath Shraithe na hÉireann. 

## Naisc sheachtracha
* Liosta Buateoirí

Catagóir:Comórtais Sacair i bPoblacht na hÉireann
Morrisons

[mion|clé|Morrisons, [Merrion Centre, Leeds.]]
Is sraith ollmhargaí é **WM Morrison Supermarkets plc** sa Ríocht Aontaithe. Tá an comhlacht brandaithe mar **Morrisons**.

## Stair
Bhunaigh William Morrison an comhlacht in 1899 in Bradford, Sasana. Ó shin tá siad tar éis fás go mór. Cuireadh an comhlacht ar an FTSE 100 i Londain sa bhliain 1967.

I 2004 cheannaigh Morrisons Safeway, ceann de na grúpaí ollmhargaí is mó sa Bhreatain ag an am. Sa bhliain 2005 dhíol Morrisons na siopaí Safeway i dTuaisceart Éireann chuig Asda.

## Féach freisin
;Príomhiomaitheoirí Morrisons:
* Tesco
* Asda
* Sainsbury's

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin Morrisons 

Catagóir:Ollmhargaí
Londis

Is é **Londis** an t-ainm atá ar dhá mhiondíoltóir in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe. Tá a gcuid siopaí go léir ag trádáil mar shaincheadúnais.

## An Bhreatain
Bunaíodh Londis sa Bhreatain sa bhliain 1959 agus ansin sa bhliain 2004 cheannaigh an grúpa Éireannach Musgrave an comhlacht sa Bhreatain.

## Éireann
In Éirinn is é ADM Londis plc an t-úinéir. Sa bhliain 1970 cheannaigh siad cearta an ainm Londis d'Éirinn ón gcomhlacht sa Bhreatain.

Tugtar "Londis Plus" ar a gcuid siopaí móra.

## Féach freisin
;Iomaitheoirí Londis in Éirinn:
* Centra
* Spar
* Mace

## Naisc sheachtracha
* Suíomh gréasáin Londis UK
* Suíomh gréasáin Londis in Éirinn

Catagóir:Ollmhargaí
Philip Fitzgibbon

Ba scoláire agus scríbhneoir Éireannach é **Philip Fitzgibbon**. Rugadh an Giobúnach sna 1710í agus meastar gur chaith sé formhór a shaoil i gContae Loch Garman. Bhunaigh sé scoil i gCill Chainnigh sa bhliain 1786. Fuair sé bás i mí an Mhárta 1792. Bhí clú agus cáíl air mar mhatamaiticeoir agus mar scoláire Gaeilge.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Loch Garman
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Aisling Ghéar

[mion|lonnaithe sa [Cultúrlann McAdam Ó Fiaich|Chultúrlann, B.F]]
Compántas drámaíochta Gaeilge i mBéal Feirste is ea **Aisling Ghéar**. Compántas cónaitheach í i gCultúrlann McAdam Ó Fiaich, ionad ealaíon Gaeilge ar Bhóthar na bhFál in Iarthar Bhéal Feirste. Bunaíodh Aisling Ghéar in 1997.

Maíonn Aisling Ghéar go bhfuil an-éagsúlacht ag roinnt leis na drámaí a léiríonn siad. Le drámadóirí Gaeilge, leithéidí Eoghain Uí Thuairisc agus Mháiréad Ní Ghráda atá cuid de na drámaí sin, ach tá a lán aistriúcháin léirithe freisin acu – drámaí le Machiavelli, W.B. Yeats, Tom Murphy, Rosemary Jenkinson, Eugene Ionesco, Samuel Beckett, Brian Friel, Dario Fo, Willy Russell agus Marie Jones. 

Soláthraíonn siad seirbhís aistriúcháin chomhuainigh don lucht féachana.

Tá sé ráite go bhfuil sé cruthaithe ag compántais dá leithéid gur féidir drámaíocht na Gaeilge a chothú ach airgead stáit a fháil.

Sa bhliain 2022, bhí  Aisling Ghéar i mbaol a dhúnta tar éis don Chomhairle Ealaíon a maoiniú a ghearradh go hiomlán.

## Léirithe

Ar na léirithe a rinneadh le beagán blianta anuas tá na cinn a leanas:

“Is Iomaí Rud a Tharla – Scéal Ghaeltacht Bhóthar Seoighe,” dráma le Nuala Ní Néill faoi lánúin a bhaineann le pobal Gaeltachta Bhóthar Seoighe. 

“The Baile Project 2019”: gearrscannán dátheanghach idirghlúine a rinne Óige Brassneck i gcomhar le hAisling Ghéar.

“Teach na dTaibhsí/Haunted House”: dráma faoi na taibhsí atá le fáil sa Chultúrlann, áit a tógadh in 1896.  

“The Fadgies,” dráma le Nuala Ní Neill faoi na “Pháidithe,” cainteoirí dúchais Gaeilge as Ó Méith a tháinig go Béal Feirste sa 19ú céad, áit ar oibrigh siad mar dhíoltóirí éisc agus torthaí.

Makaronik le Dave Duggan.

## Féach freisin

* Cultúrlann McAdam Ó Fiaich

## Nótaí

## Naisc Sheachtracha

* Aisling Ghéar

Catagóir:Drámaíocht
Catagóir:Comhlachtaí
Catagóir:Béal Feirste
League of Ireland Premier Division

Is é an **League of Ireland Premier Division** (Gaeilge: *Príomhroinn Sraith na hÉireann*) an roinn is airde i Sraith na hÉireann. Bunaíodh an roinn sa bhliain 1985. 

### Foirne 2026

## Curaidh
* 1985–86: Shamrock Rovers 
* 1986–87: Shamrock Rovers 
* 1987–88: Dundalk 
* 1988–89: Derry City
* 1989–90: St. Patrick's Athletic
* 1990–91: Dundalk
* 1991–92: Shelbourne
* 1992–93: Cork City
* 1993–94: Shamrock Rovers
* 1994–95: Dundalk
* 1995–96: St. Patrick's Athletic
* 1996–97: Derry City
* 1997–98: St. Patrick's Athletic
* 1998–99: St. Patrick's Athletic
* 1999–00: Shelbourne
* 2000–01: Bohemians
* 2001–02: Shelbourne
* 2002–03: Bohemians
* 2003: Shelbourne
* 2004: Shelbourne
* 2005: Cork City
* 2006: Shelbourne
* 2007: Drogheda United
* 2008: Bohemians
* 2009: Bohemians
* 2010: Shamrock Rovers
* 2011: Shamrock Rovers
* 2012: Sligo Rovers
* 2013: St. Patrick's Athletic
* 2014: Dundalk
* 2015: Dundalk
* 2016: Dundalk
* 2017: Cork City
* 2018: Dundalk 
* 2019: Dundalk
* 2020: Shamrock Rovers
* 2021: Shamrock Rovers
* 2022: Shamrock Rovers
* 2023: Shamrock Rovers
* 2024: Shelbourne
* 2025: Shamrock Rovers

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Shraith na hÉireann (Béarla) 
* Extratime.ie (Béarla)

Catagóir:League of Ireland
League of Ireland First Division

Is é an **League of Ireland First Division** (Gaeilge: *Céad Roinn Sraith na hÉireann*) an roinn íochtarach i Sraith na hÉireann. Bunaíodh an roinn sa bhliain 1985. Bíonn dhá fhoireann déag páirteach ann.

## Foirne 2025

## Curaidh
* 1985–86: Bray Wanderers
* 1986–87: Derry City
* 1987–88: Athlone Town
* 1988–89: Drogheda United
* 1989–90: Waterford United
* 1990–91: Drogheda United
* 1991–92: Limerick
* 1992–93: Galway United
* 1993–94: Sligo Rovers
* 1994–95: UCD
* 1995–96: Bray Wanderers
* 1996–97: Kilkenny City
* 1997–98: Waterford United 
* 1998–99: Drogheda United
* 1999–00: Bray Wanderers
* 2000–01: Dundalk
* 2001–02: Drogheda United
* 2002–03: Waterford United
* 2003: Dublin City
* 2004: Finn Harps
* 2005: Sligo Rovers
* 2006: Shamrock Rovers
* 2007: Cobh Ramblers
* 2008: Dundalk
* 2009: UCD
* 2010: Derry City
* 2011: Cork City
* 2012: Limerick
* 2013: Athlone Town
* 2014: Longford Town
* 2015: Wexford Youths
* 2016: Limerick
* 2017: Waterford
* 2018: UCD
* 2019: Shelbourne
* 2020: Drogheda United
* 2021: Shelbourne
* 2022: Cork City
* 2023: Galway United
* 2024: Cork City

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil Shraith na hÉireann (Béarla) 
* Extratime.ie (Béarla)

Catagóir:League of Ireland
Iar-réasúnú

Sa tsíceolaíocht, tugtar **iar-réasúnú** ar iarracht an duine cúiseanna nó siocracha loighciúla ciallmhara a lua le gníomh nó le creideamh a bhfuil cúiseanna eile leis, agus náire ar an duine na fíorchúiseanna sin a admháil go hoscailte. Ceann de mheicníochtaí cosanta an anama atá ann.

Catagóir:Síceolaíocht
Feist

Is amhránaí í **Leslie Feist** a rugadh ar 13 Feabhra 1976 in Amherst, Nova Scotia, Ceanada. Canann sí léi féin agus leis an mbanna ceoil Broken Social Scene. I 2008, bronnadh cúig dhuais "Juno" uirthi, amhránaí aonair na bliana ina measc. Bunaíodh an banna ceoil Placebo as Calgary (tá banna Eorpach leis an teideal céanna) i 1991 le Feist mar phríomhamhránaí. 

## Albaim
Tá cúig albam stiúideo aici:
* 1999: *[[Monarch (Lay Your Jewelled Head Down)]]*
* 2004: *[[Let It Die]]* (#36 Heatseekers)
* 2006: *[[Open Season (Feist album)|Open Season]]*
* 2007: *[[The Reminder]]* (#2 CAN, #16 US, #28 UK)
* 2011: *[[Metals (album)|Metals]]*

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Jason Byrne (imreoir sacair)

Is iarimreoir sacair é **Jason Byrne** (a rugadh ar an 23 Feabhra 1978 i mBaile Átha Cliath).

D'imir sé le Bray Wanderers ó 1998 go 2003. Bhí sé ag imirt le Shelbourne ó 2003 go 2007. Bhuaigh sé Sraith na hÉireann sa bhliain 2006 agus scóráil sé i UEFA Sraith na Seaimpíní i gcoinne Glentoran sa bhliain 2005. Chuaigh sé go dtí Caerdydd sa bhliain 2007 ach ní raibh sé sásta agus tháinig sé ar ais le himirt le Bohemians. Sa bhliain 2011 bhog sé go Dún Dealgan agus ansin sa bhliain 2012 go Fánaithe Bré. 

## Tagairtí

## Féach freisin

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1978
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí League of Ireland
Boyzone

Ba bhanna buachaillí as Baile Átha Cliath é **Boyzone** . Bhí cúigear sa ghrúpa - Ronan Keating, Stephen Gately, Mikey Graham, Keith Duffy agus Shane Lynch. D'éag  Gately sa bhliain 2009.

## Stair
Bhunaigh Loius Walsh an grúpa sa bhliain 1993. D'fhógair na baill go raibh siad ag briseadh suas sa bhliain 2000 ach tháinig siad ar ais le chéile sa bhliain 2007.

Ar feadh tréimhse sna nóchaidí, bhí Boyzone ceann de na bannaí ba mhó ar domhan. Bhain a gcuid albam agus a gcuid singilí barr na gcairteacha amach i ré nuair a bhí luach agus gradam ag baint lena leithéid. Díoladh 25 milliún ceirnín ar fud an domhain agus bhí tóir thar na bearta ar a gceolchoirmeacha ollmhóra.

Tá an ról a bhí ag Walsh ó thús lárnach sa scéal. Ba dhraoi é Walsh agus é ag cliúsaíocht leis na meáin;  is geall le bithiúnach geamaireachta é ar uairibh.

Fíoraíodh brionglóidí na mbuachaillí ach d’íoc siad go daor as ar roinnt slite. I 1993 a bunaíodh an banna, an bhliain chéanna a díchoiríodh homaighnéasacht. B’éigean do Stephen Gately, agus don bhanna, a ghnéasacht a cheilt ar feadh i bhfad.

## Dioscliosta
* 1995: *Said and Done*
* 1996: *A Different Beat*
* 1998: *Where We Belong*
* 2009: *Brother*
* 2013: *BZ20*
* 2014: *Dublin to Detroit*

## Camchuairteanna

*1995: Said and Done Tour
*1997: A Different Beat Tour
*1998: Where We Belong Tour
*1999-2000: Greatest Hits Tour
*2008-2009: Back Again... No Matter What/Better Tour
*2011: Brother Tour
*2013-2015: BZ20 Tour
*2017-2018: Boyzone 25th anniversary tour

## Gradaim
Bhí 10 ngradam buaite ag Boyzone.

## Féach freisin

* Wild Youth (banna buachaillí)

## Naisc sheachtracha
Sraith trí chlár **''[https://www.youtube.com/watch?v=4OUpVidv6x4 Boyzone: No Matter What]'' (**Sky Atlantic/NOW TV), 2025

## Tagairtí

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1993
Catagóir:Popghrúpaí Éireannacha
Beothuk

thumb|Creidtear gur portráid de Shanawdithit í seo. William Gossell a rinne í sa bhliain 1841: "''A female Red Indian of Newfoundland''".
Ba iad na **Beothuk** (biˈɒθʊk) bundúchasaigh Thalamh an Éisc nuair a tháinig na hEorpaigh sa 15ú haois agus sa 16ú haois. D’imigh siad in éag go hoifigiúil nuair a fuair bean darbh ainm *[[Shanawdithit]]* bás sa bhliain 1829. 

Thosaigh a gcultúr timpeall na bliana 1500. Dealraíonn sé gur tháinig a sinsir ó Labradar chun Talamh an Éisc timpeall 1 RC agus gur chuir siad siúd trí thréimhse chultúrtha díobh. Nuair a rinneadh tástáil DNA ar iarsmaí daoine de chuid na mBeothuk sa bhliain 2007 rinneadh amach go raibh gaol acu leis na Mi'kmaq (treibh eile ón réigiún), rud a fhágann gur cosúil go raibh gaol idir teangacha an dá phobal freisin. 

B’fhéidir nach raibh ann ach timpeall 700 duine acu nuair a tháinig na hEorpaigh, agus iad ina gcónaí ina bhfinte a raibh idir tríocha agus caoga duine iontu. Thógaidís botháin choirceogacha agus d’ithidís bradáin, rónta agus carabúnna. Bhí siad an-tugtha d’úsáid an ócair agus chuiridís na mairbh le deasghnátha casta. 

Is dócha gurb iad na rudaí a leanas ba mhó ba chiontaí lena n-imeacht in éag:

:* gan teacht a bheith acu ar phríomhfhoinsí bia, agus iad ag déanamh coimhlinte le hInuit, le Mi'kmaq agus le hEorpaigh chuige;
:* galracha tógála nach raibh díonacht acu orthu, dála na bolgaí; 
:* an eitinn a bheith ar an oiread sin díobh;
:* iad a bheith ag troid le gaisteoirí, le lonnaitheoirí agus le bundúchasaigh eile. 

Fógraíodh sa bhliain 1829 gurbh é bás Shanawdithit deireadh an phobail, ach tá fianaise ann gur mhair cuid díobh ina dhiaidh sin, agus tá daoine de shliocht measctha anois ann.

Catagóir:Grúpaí eitneacha
Catagóir:Bundúchasaigh Mheiriceá
Gael-Taca

Is eagraíocht margaíochta Gaeilge é **Gael-Taca** atá lonnaithe i gCathair Corcaigh. Bunaíodh Gael-Taca in 1987 chun an Ghaeilge a chur chun cinn i gcathair Chorcaí. Tháinig ceisteanna suntasacha chun cinn maidir le rialachas san eagraíocht sna 2020idí agus cuireadh deireadh le maoiniú na heagraíochta. 

## Gníomhachtaí

Tá an príomhfhócas ag Gael-Taca ar Chathair agus Contae Chorcaí. Tá seirbhís saor in aisce le haghaidh ainmneacha Gaeilge d'fhorbairtí cónaithe nua ag Gael-Taca. Tá seirbhís chomhairliúchán acu le bheith dul i dteagmháil le daoine san earnáil ghnó i gCorcaigh chun úsáid na Gaeilge a chur chun cinn. 

Bronnadh *Gradam Uí Chuanacháin* (a ainmníodh in ómós d'Phádráig Ó Cuanacháin) uair amháin gach bliain don ghnó is fearr, dar le Gael-Taca, maidir le cur chun cinn na Gaeilge i gCathair Chorcaí sa bhliain roimhe.

### Fadhbanna
Tháinig fadhb maidir le cúrsaí rialachais san eagraíocht chun cinn le linn na paindéime Covid-19 agus gur cuireadh deireadh le conradh fostaí. Dúirt an tAire Stáit Patrick O’Donovan in 2024 nach raibh “an acmhainn eagraíochtúil chun maoiniú stáit a láimhseáil faoi réir dhea-chleachais agus nach raibh fís na heagraíochta don todhchaí soiléir”.

D'íoc Roinn na Gaeilge €68,525 sa tréimhse 2022-2023 chun fiacha a ghlanadh agus chun billí a íoc do Ghael-Taca. Dúnadh ceannáras Ghael-Taca ar Ché Uí Shúilleabháin i gCorcaigh mar nach bhféadfadh  an eagraíocht an cíos a íoc.

Bhí an Roinn ag iarraidh go mbeadh Gael-Taca ag plé le cur chun cinn na Gaeilge i measc lucht gnó i gcathair Chorcaí, mar a dheineann Gaillimh le Gaeilge i gcathair na Gaillimhe, ach gur dhiúltaigh Gael-Taca dó sin.

## Stair

Bunaíodh Gael-Taca i 1987 chun na teanga a chur chun cinn go háirithe san earnáil ghnó. Bhunaigh Pádraig Ó Cuanacháin é agus bhí sé mar an Stiúrthóir Margaíochta den eagraíocht go dtí go bhfuair sé bás i mí Márta 2008. Bhí Pádraig mar an Timire do Ghaelscoileanna Teo. i gCúige Mumhan ar feadh roinnt blianta sna hochtóidí agus bunaíodh neart gaelscoileanna nua i gCorcaigh agus i gCúige Mumhan le linn na dtréimhse sin.  

Ag tús na 2000'idí thosaigh Pádraig ag dul i dteagmháil le forbróirí timpeall na tíre ag rá go bhfuil seirbhís saor in aisce acu chun teacht ar ainmneacha Gaeilge d'fhorbairtí cónaithe nua. Bhí scata maith ainmneacha Gaeilge tugtha do cheantair chónaithe nua agus i roinnt contaetha bhí líon mór nó réasúnta mhór dóibh ainmnithe i nGaeilge amháin le linn na 2000idí de bharr obair Phádraig Uí Chuanacháin agus Gael-Taca. In 2025 tá ar a laghad timpeall míle ceantair cónaithe ainmnithe i nGaeilge amháin ar oileán na hÉireann.

## Féach freisin
* Gaillimh le Gaeilge
* Forbairt Feirste
* Corcaigh
* Straitéis 20 Bliain don Ghaeilge 2010-2030
* Acht na Gaeltachta 2012
* Bailte Seirbhíse Gaeltachta
* Líonraí Gaeilge

## Tagairtí

## Naisc
* GaelTaca.ie  sa bhliain 2020 | Catagóir:Corcaigh
Catagóir:Eagraíochtaí Gaeilge
Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn
Ryan Adams

Is amhránaí é **David Ryan Adams** ó Jacksonvile, Carolina Thuaidh sna Stáit Aontaithe (a rugadh 5 Samhain 1974). Sula raibh Ryan ina cheoltóir aonair, bhí sé ina bhall den bhanna ceoil Whiskeytown, ar cuireadh deireadh leis in 2000 nuair a seoladh an t-albam Heartbreaker.

Phós Adams an t-aisteoir Mandy Moore ar an 11 Márta 2009 i Savannah, Georgia.

## Albaim
Tá aon albam déag aige:
* *[[Heartbreaker]]* (2000)
* *[[Gold]]* (2001)
* *[[Demolition]]* (2002)
* *[[Rock N Roll]]* (2003)
* *[[Love Is Hell]]* (2004)
* *[[Cold Roses]]* (le The Cardinals) (2005)
* *[[Jacksonville City Nights]]* (le The Cardinals) (2005)
* *[[29]]* (2005)
* *[[Easy Tiger]]* (le The Cardinals, ach ní luaitear é ar an albam) (2007)
* *[[Follow the Lights]]* (le The Cardinals) (2007)
* *[[Cardinology]]* (le The Cardinals) (2008)
* *[[Orion]]* (2010)
* *[[III/IV]]* (le The Cardinals) (2010)
* *[[Ashes & Fire]]*  (2011)
* *[[Ryan Adams (albam)|Ryan Adams]]* (2014)
* *[[1989 (albam Ryan Adams)|1989]]* (2015)
* *[[Prisoner]]* (2017)

## Tagairtí

Adams, Ryan
Adams, Ryan
Adams, Ryan
Catagóir:Daoine beo
Nicil

Is í an **nicil** dúil uimhir a 28 i dtábla peiriadach na ndúl. Is é an giorrúchán a sheasann di ná **Ni**, agus í 58.6934 g mol-1 ar mheáchan adamhach. Miotal trasdultach atá inti, agus loinnir gheal inti a bhfuil beagáinín de dhath an óir le haithint uirthi. Baintear úsáid éigin as an nicil le cúig mhíle go leith de bhlianta anuas, ach ba é an chéad duine a d'aithin mar dhúil cheimiceach í ná an ceimiceoir Sualannach Axel Fredrik Cronstedt sa bhliain 1751. Inniu, baintear úsáid fhairsing as an nicil, ós miotal í atá réasúnta díonta ar an gcreimeadh - ní thagann meirg uirthi mar a thagann ar an iarann. 

Ba iad na mianadóirí Gearmánacha a bhaist an nicil. Breathnaíonn mianraí áirithe nicile cosúil le mianraí copair, agus mar sin, nuair a tháinig na mianadóirí ar na mianraí sin, d'fhéach siad le copar a bhaint astu. Nuair a bhí fuar acu, dúirt siad go raibh an *Nickel* (ainm an diabhail ina gcanúint, cf. *Old Nick* mar ainm an diabhail sa Bhéarla) tar éis an mhian a chur ó mhaith.

Tá cúig iseatóp nádúrtha ag an nicil, mar atá, nicil a 58, nicil a 60, nicil a 61, nicil a 62 agus nicil a 64. Is í nicil a 58 an t-iseatóp is coitianta amuigh (68 % den nicil sa dúlra). 

Is í an uimhir ocsaídiúcháin is tábhachtaí ná +II. Comhdhúil thábhachtach den chineál sin í sulfáit na nicile (II), NiSoO4, a úsáidtear le haghaidh leictreaphlátála. 

Is féidir leis an nicil dul i gcomhdhúil choimpléascach, Ni(CO)4 nó teitreacharbóinil na nicile, le haonocsaíd an charbóin, CO. Úsáidtear an t-imoibriú seo leis an nicil a ghlanadh, ach tá an-dainséar ag dul leis an bpróiseas seo, ós rud é go bhfuil an teitreacharbóinil uafásach nimhiúil - an oiread is go dtugtar "bás i bhfoirm leachta" uirthi. 

Is féidir nicil a úsáid le hór geal a dhéanamh - is é sin, ór nach bhfuil dath buí an óir ann. Bíonn 5-12 % nicil san ór gheal. Cuireann an nicil ailléirge ar a lán daoine agus iad ag caitheamh seodra as ór geal, áfach, agus mar sin, úsáidtear pallaidiam go minic in áit na nicile.

## I Mona

### An Cheanada
Déantar 99.9 fín gcéad 5c boinn nicil i gCeanada i rith na ré an tsíocháin ó 1922 go 1981. Baintear an nicil as mona ar feadh cogadh, chun armúr a dhéanamh.

## Tagairtí

Catagóir:Dúile ceimiceacha
Tomás Ó Muirithe

thumb|right|Muscaeid agus beaignití de chuid an 18ú haois.
Iar-shaighdiúir ba ea **Tomás Ó Muirithe** (a raibh **Bromach ina Mhaol** air mar leasainm) agus cónaí air i ndeisceart Thiobraid Árann. File áitiúil ba ea é agus Gaeilge na nDéise aige, ó ba í sin canúint an cheantair go léir ag an am.  

## Saol
Rugadh é sa dara leath den 18ú haois (timpeall na bliana 1770, b'fhéidir) agus bhí sé in Arm na Breataine sna 1790í. Rinne sé amhrán faoinar tharla dó agus é ag troid i Háítí.  

Sa bhliain 1791 d'éirigh na daoir ghorma amach ann i gcoinne na bhFrancach, agus Toussaint Louverture mar cheannaire orthu. Thapaigh na Spáinnnigh agus na Sasanaigh an deis agus rinne ionradh ar an oileán, ach díbríodh iad nuair a rinne Louverture socrú leis na Francaigh. Bhí an Bromach ann mar chách ("mo ghunna in mo láimh agam is mé ag lámhach na bhfear dubh") agus tháinig sé slán as, murab ionann is mórán eile.

Bailíodh dhá leagan den amhrán, agus deir ceann acu:

:*Ins na* West Indies *a crádh mé agus a chaill mé mo shláinte*
:*Ag siúl failltreacha fásach, coillte arda, agus cnoic*,
:*Na mílte agus na táinte á dtreascairt im' láthair*
:*Agus gan aon duine amhradh, ag gáire nó ag gol*.
:*Do thug mé naoi n-oíche gan slim ar mo thaobh dheas*
:*Ag lámhach púdair agus piléar, agus na spéireacha ar crith*,
:*Ní bíodh paidir ná cré againn ach* blood an' 'ouns *agus caortha*
:*Is gan smaoineamh ar naofacht ach faobhar agus fuil*. 

Chuaigh Ó Muirithe le fíodóireacht nuair a tháinig sé ar ais, agus tá léargas ar a aigne le fáil san agallamh véarsaíochta idir é féin agus file darbh ainm Mícheál Ó Laithearta: an Laitheartach á ghríosú chun aithrí a dhéanamh agus Ó Muirithe ag cur suas dó. 

:*Is Bromach gan pheaca atá maol mé*,
:*Do shiúlas-sa Éire faoi thrí*
:*Ag ól leanna agus ag mealladh gach spéirbhean*
:*Is gur dóigh liom gur aerach mo shlí*.
:*Diúltaím do chomhairlese a dhéanamh*
:*Is níl maith ar bith aige aoinne a bheith liom*
:*Is dem aiste ní stadfad go n-éagfad*
:*Agus go sínfear mo thaobh deas san úir*.

## Tagairtí

* Ó hÓgáin, Dáithí, *Duanaire Thiobraid Árainn: Cnuasach d'fhilíocht na ndaoine ó oirdheisceart an chontae*. An Clóchomhar Tta, 1981.

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann
Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha
Catagóir:Filí
Catagóir:Háítí
Catagóir:Amhráin Ghaeilge
Téléphone

Ba bhanna ceoil é **Téléphone** sna 1980idí. Bhunaigh na Francaigh Jean-Louis Aubert, Louis Bertignac, Corine Marienneau agus Richard Kolinka an grúpa sa bhliain 1976. Thaitin a n-amhráin le go leor daoine san Eoraip, go mór mhór ina dtír féin. Is samplaí iad "Hygiaphone", "Métro c'est trop", "La bombe humaine", "Argent trop cher", "Ça (C'est vraiment toi)", "Cendrillon", "New York avec toi" agus "Un autre Monde". Tháinig deireadh leis an mbanna sa bhliain 1986.

## Tagairtí

Catagóir:Bannaí ceoil
Kurt Student

Ba thaoiseach míleata in aershochraid na Gearmáine, an Luftwaffe, é **Kurt Student** (12 Bealtaine, 1890 - 1 Iúil, 1978). Rugadh Student i mBirkholz, sráidbhaile i Landkreiss Züllichau-Schwiebus, sa chúige Prúiseach Brandenburg, atá mar chuid den Pholainn sa lá atá inniu ann.

D'eiteal sé sa Chéad Chogadh Domhanda. 

Bhí sé i gceannas ar dhíormaí de shaighdeoirí a thuirling ón spéir i gcaidhpeoga spéire (*Fallschirmjäger* sa Ghearmáinis) i rith an Dara Cogadh Domhanda. Bhí sé i dtús cadhnaíochta ar a chuid díormaí nuair a rinne an Ghearmáin imruathar ar an Ísiltír i 1940. Lámhach Ceannaire ón Ísiltír, Gerrit Ernst Johan van der Veen, sa cheann é i rith an imruathar sin. Ba bheag nár maraíodh é agus bhí sé ag biorú ar feadh ocht mí dá bharr. D'ordaigh Adolf Hitler lár cathair Rotterdam a scriosadh de bharr an lámhach seo.

mion|clé|Kurt Student sa bhliain 1941

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1890
Catagóir:Básanna i 1978
Catagóir:Daoine Gearmánacha
YouTube

Is suíomh gréasáin comhroinnte físeán é **YouTube**. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar na físeáin chéanna. 

Bíonn an chuid is mó de na físeáin á gcruthú ag na húsáideoirí féin agus bíonn gearrthóga scannán, gearrthóga teilifíse agus físeáin cheoil ina measc, chomh maith le hábhar amaitéarach amhail físbhlaganna agus ábhar bunaidh físeán na n-úsáideoirí féin. 

Is áis é atá saor in aisce. Ní gá clárú ar an suíomh le féachaint ar na físeáin, cé gur gá clárú le breathnú ar fhíseáin shrianta áirithe.

Is fochuideachta de chuid Google é. Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in San Bruno, California. 

[mion|left|Ceanncheathrú YouTube in [San Bruno, California.]]
clé|mion|Na bunaitheoirí Chad Hurley, Steve Chen, agus Jawed Karim sna 2000idí

## Teicneolaíocht
Úsáideann YouTube teicneolaíocht HTML5 chun réimse leathan d'ábhair físeáin a thaispeáint.  Bhain an comhlacht úsáid as Adobe Flash Video cheana.

## Stair
Chuir iarfhostaithe de chuid PayPal tús le YouTube sa bhliain 2005.  D'fhorbair Meiriceánaigh darb ainm Steve Chen, Chad Hurley agus Jawed Karim YouTube i rith 2005, chun comhroinnt físeán a éascú ar an idirlíon.

Cheannaigh Google  YouTube ar $1.65 billiún i Samhain 2006.

Thuairiscigh anailísí de chuid Bank of America sa bhliain 2015 gur fiú $70 billiún an suíomh YouTube ag an am sin.

## Conspóidí

### Bréagnuacht
Sa bhliain 2024, cheadaigh Youtube fógraí bréagacha maidir le cúrsaí toghcháin in Éirinn. Ba le fonn córas scagtha Youtube a thástáil a chuir an eagraíocht Global Witness sé fhógra dhéag chuig an meán sóisialta a raibh eolas bréagach iontu. Vótáil ar líne agus i dtéacs teileafóin; an aois vótála; agus cead vótála ag inimircigh in Éirinn – mar dhea – na hábhair a cuireadh i láthair sna fógraí. Ghlac YouTube le péire acu ach tharraing Global Witness siar iad sular foilsíodh iad.

## Féach freisin

* An Ghaeilge ar Youtube

## Naisc sheachtracha
* Príomhleathanach na hÉireann ar YouTube
* Príomhshuíomh YouTube
* Cuntais YouTube atá ag postáil ábhar i nGaeilge

## Tagairtí

Catagóir:Láithreáin gréasáin
Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta
Catagóir:Láithreáin siamsaíochta
Catagóir:YouTube
Robert Smith

Ceoltóir agus cumadóir Sasanach is ea **Robert James Smith** (21 Aibreán, 1959 a rugadh é). Is eisean an t-amhránaí, seinnteoir giotáir sa bhanna ceoil The Cure.

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Giotáraithe Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1959
Catagóir:Daoine beo
Filip Nikolic

B'aisteoir agus amhránaí Francach é **Filip Nikolic**. Rugadh é ar an 1 Meán Fómhair 1974 i Saint-Ouen na Fraince agus d'éag 16 Meán Fómhair 2009. Dár lena dhlíodóir, mharaigh taom croí nó mí-úsáid piollaí codlata é.

## Scannáin
* Simon Sez (2000)
* Fracassés (2006)

## Teilifís
* Pour être libre
* Navarro
* Brigade Navarro

## Drámaíocht
* Viens chez moi, j'habite chez une copine

## Dioscliosta (leis an ngrúpa 2Be3)
* Partir un jour (1997); 
* 2Be3 (1998); 
* Bercy 98 (1999); 
* L'essentiel des 2Be3 (2001); 
* Excuse my french (2001)

## Foinsí

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil 
* Leathanach Myspace oifigiúil

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Básanna in 2009
Catagóir:Aisteoirí Francacha
Adel Kachermi

Is ban-aisteoir agus amhránaí Francach é **Adel Kachermi**. Rugadh é ar an 2 Mí na Nollag 1975 i Longjumeau na Fraince.

## Dioscliosta (leis an mbanna ''2Be3'')
* *Partir un jour* (1997);
* *2Be3* (1998);
* *Bercy 98* (1999);
* *L'essentiel des 2Be3* (2001);
* *Excuse my french* (2001)

## Scannáin agus teilifís
* "Pour être libre" (1997)
* Jet Set (2000)
* "Qui est qui?" (1999)
* Vidéo gag (1998)
* Surprise party (1998)

## Féach freisin
* Filip Nikolic

## Naisc sheachtracha
* Adel Kachermi ar an Internet Movie Database].

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Ban-aisteoirí Francacha
Catagóir:Daoine beo
Neue Sachlichkeit

Is éard a bhí i gceist leis an **Neue Sachlichkeit** nó an **Nua-Oibiachtúlacht** ná sruth in ealaíona agus i litríocht na Gearmáine i mblianta Phoblacht Weimar a tháinig i réim i ndiaidh an eispriseanachais. Ba é an staraí ealaíon Gustav Friedrich Hartlaub a thug isteach coincheap an *Neue Sachlichkeit* sa bhliain 1923. 

Cuid de na healaíontóirí a bhí ag cleachtadh an *Neue Sachlichkeit*, bhí súil aorach acu ar an saol, agus dearcadh criticiúil acu ar an tsochaí. Thug Hartlaub *Veristen* orthu, is é sin, bhí siad ag dul le "fíorachas" nó "fírinneachas" agus iad ag cur chuma na míofaireachta ar an saol ina gcuid saothar, ó theastaigh uathu an fhírinne shearbh a nochtadh míofar is uile mar a bhí sí. Lucht "fírinneachais" ab ea George Grosz agus Otto Dix. An brainse eile de na healaíontóirí "nua-oibiachtúla", chuir siad béim ar an ealaín ar a son féin, agus iad ag cleachtadh an rud ar thug Hartlaub "réadúlacht dhraíochtúil" air. 

Sa litríocht, chuir an *Neue Sachlichkeit* béim ar an réadúlacht agus, minic go leor, ar an teachtaireacht pholaitiúil. Bhí stíl na teanga simplí oibiachtúil - mar a dúirt Joseph Roth, bhí sé ní ba thábhachtaí cur síos a thabhairt ar an rud a chonaic tú, ar an rud a d'aithin tú le súile do chinn féin, in áit a bheith ag spalpadh filíochta. Is minic a thug úrscéalaithe agus gearrscéalaithe na linne cur síos ar an tionchar a bhí ag imeachtaí na staire ar an duine aonair. Sampla maith de seo is ea an t-úrscéal *Kleiner Mann - was nun?* ("Céard a dhéanfaidh tú anois, a fhirín?") le Hans Fallada, a chaitheann súil ar shaol lánúine óige i mblianta an Spealta Mhóir. Úrscéal tábhachtach eile de chuid na linne ab ea *Im Westen nichts Neues* le hErich Maria Remarque, a thug cur síos criticiúil ar an gCéad Chogadh Domhanda.

Catagóir:Nua-Ealaín
Catagóir:Ailtireacht
Catagóir:Litríocht na Gearmáine
Críostóir de Piondárgas

Peileadóir is ea **Críostóir-Pól Peadar de Priondragás** (Béarla: *Christopher-Paul Peter Pendergast*). As Glaschú, Albain dó, agus imríonn sé le Tír Chonaill. Is lánchúlaí é.

de Priondragás, Críostóir
de Priondragás, Críostóir
Catagóir:Daoine beo
Dick Rivers

Is aisteoir agus amhránaí Francach é **Dick Rivers** a rugadh mar ** Hervé Forneri** (24 Aibreán 1945 – 24 Aibreán 2019.

## Saol
Rugadh Hervé Forneri (Dick Rivers) ar an 24 Aibreán 1945 i Nice agus fuair sé bás ar 24 Aibreán 2019 i bPáras. Thaitin saothair Elvis Presley go mór leis. Ba bhall den ghrúpa *Les Chats Sauvages* é ó 1961 go 1962. D'fhág sé an grúpa sa bhliain 1962, áfach, agus tá sé ag canadh ina aonar fós.

## Dioscliosta
* 1964 Rien que toi
* 1967 Bye Bye Lily
* 1972 Dick n'Roll
* 1972 The Rock Machine
* 1974 Maman n'aime pas la musique
* 1976 In the Country
* 1994 Very Dick
* 1995 Plein Soleil
* 1996 Authendick
* 1998 Vivre comme ça
* 2001 Amoureux de Vous

## Leabharliosta
* *Hamburger, pan bagnat, rock'n'roll etc.*, Michel Lafon-Carrère a chuir in eagar
* *Complot à Memphis*
* *Texas Blues*, Lattès
* *Very Dick*, Michel Lafon
* *Rock'n'roll*, Le Pré aux Clercs, 2006.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh oifigiúil 

Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Aisteoirí Francacha
Catagóir:Básanna in 2019
Sophie El Goulli

Ba scríbhneoir Túinéiseach í **Sophie El Goulli**. Rugadh El Goulli i Sousse sa bhliain 1931. Is i bhFrainicis a scríobh sí a cuid saothar.

## Saothair
* *Signes*
* *Vertige solaire*
* *Lyriques*
* *Cantate*
* *Le joueur d'échecs*
* *Le soleil et la pluie*
* *Le roi qui s'ennuyait
* *Les mystères de Tunis*
* *Hashtart: à la naissance de Carthage*
* *Ammar Farhat''

Catagóir:Scríbhneoirí Túinéiseacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1932
Catagóir:Básanna in 2015
Arthur Rimbaud

File Francach ba ea **Jean Nicolas Arthur Rimbaud** (20 Deireadh Fómhair 1854 – 10 Mí na Samhna 1891). 

Tá clú agus cáil ar a shaothar, cé gur éirigh sé as an scríbhneoireacht nuair nach raibh ach fiche bliain slánaithe aige. 

## Saol
Rugadh Rimbaud i Charleville. Seanórtha, Stop Rimbaud ag scríobh filíochta nuair nach raibh 20 bliain d'aois slánaithe aige.

Gáinneálaí ba ea é níos déanaí, san Aetóip.

Tháinig ailse air agus fuair sé bás agus é seacht mbliana is tríocha d'aois. 

### As Gaeilge
Sraith saothar ó fhilí aitheanta is ea File ar fhile. San eagrán seo, tá filíocht Arthur Rimbaud aistrithe ón bhFraincis ag Liam Ó Muirthile.

## Saothair
* *[[Illuminations (Rimbaud)|Illuminations]]* (1873-1875)
* *Reliquaire*, poésies (1891)
* *Poésies complètes* (1895)
* *Lettres, Égypte, Arabie, Éthiopie* (1899)
* *Œuvres, vers et proses* (1912)
* *Les Mains de Jeanne-Marie* (1872)
* *Stupra* (1923)
* *Un Cœur sous une soutane* (1870)
* * Sensation* (1870)
* *[[Le dormeur du val]]* (1870)
* *Lettres de la vie littéraire* (1870-1874)
* *Ma Bohème* (1870)

## Féach freisin
*Jacques Prévert
## Tagairtí

Catagóir:Filí Francacha
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Catagóir:Básanna i 1891
Catagóir:Daoine a rugadh i 1854
Paul Verlaine

File Francach é **Paul-Marie Verlaine**, a saolaíodh i Metz ar an 30 Márta 1844 agus a fuair bás i bPáras ar an 8 Eanáir 1896. Ar phríomhfhilí na gluaiseachta ar a dtugtar Siombalachas é.

## Saothair
* *[[Poèmes saturniens]]* (1866)
* *Les Amies* (1867)
* *[[Fêtes galantes]]* (1869)
* *[[La Bonne chanson]]* (1870) 
* *[[Romances sans paroles]]* (1874)
* *[[Sagesse]]* (1880)
* *[[Les Poètes maudits]]* (1884)
* *[[Jadis et naguère]]* (1884)
* *Amour* (1888)
* *Parallèlement* (1889)
* *Dédicaces* (1890)
* *[[Femmes]]* (1890) 
* *[[Hombres]]* (1891)
* *Bonheur* (1891)
* *Mes hôpitaux* (1891)
* *Chansons pour elle* (1891)
* *Liturgies intimes* (1892)
* *Mes prisons* (1893)
* *Élégies* (1893)
* *Odes en son honneur* (1893)
* *Dans les limbes* (1894)
* *Épigrammes* (1894)
* *Confessions* (1895)

Catagóir:Filí
Catagóir:Scríbhneoirí Francacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1844
Catagóir:Básanna i 1896
Jehan Lagadeuc

Sagart Briotánach é **Jehan Lagadeuc**, a saolaiodh i ngar do Plougonyon. Sa bhliain 1464, scríobh sé foclóir cáiliúil darbh ainm an Catholicon. Bhí Laidin, Fraincis agus Briotáinis ann. Chuir Jehan Calvez an foclóir i gcló sa bhliain 1499 i dTréguier.

Lagadeuc, Jehan
Aerfort Londain-Heathrow

300px|right|thumb|Críochfort 5, Heathrow
Is aerfort ollmhór i Londain é **Aerfort Londain-Heathrow**. Tá cúig chríochfort ag an aerfort, agus is é Heathrow an tríú aerfort is mó ar domhan (tar éis Atlanta-Hartsfield agus Chicago-O'Hare), le cúig chríochfort ann faoi láthair. Tá sé mar an bpríomh-bhunáit do British Airways.

Tá mórán conspóide ag baint leis an aerfort faoi láthair mar gheall ar thógáil an tríú rúidbhealaigh, mar beidh orthu sráidbhaile a leagadh chun é a thógáil.

## Aerlínte agus cinn scríbe
### Críochfort 1

### Críochfort 2

### Críochfort 3

### Críochfort 4

### Críochfort 5

## Tagairtí

Catagóir:Aerfoirt
Bernard Alliot

Scríbhneoir Briotánach é **Bernard Alliot** a rugadh i Châteaubriant sa bhliain 1936 agus a cailleadh i bPáras sa bhliain 1998.

## Saothair
* *Coeur enragé*, Belfond, 1997
* *Délit de fuite*, Fleuve noir, 1996
* *Le Parfait amour*, Julliard, 1995
* *L'Étreinte des sirènes*, Julliard, 1992
* *L'Adieu à Kouriline*, Fayard, 1990
* *Eaux troubles*, Mazarine, 1988 

Catagóir:Scríbhneoirí Briotánacha
R. K. Narayan

Scríbhneoir Indiach ba ea **R. K. Narayan**. Saolaíodh Narayan ar an 10 Deireadh Fómhair 1906 agus fuair sé bás ar an 13 Bealtaine 2001. Tá clú agus cáil ar a úrscéalta faoi Malgudi, baile samhlaithe.

## Saothair
* *Mr Sampath - The Printer of Malgudi*
* *Waiting for the Mahatma*
* *The Dark Room*
* *The Financial Expert*
* *Swami and Friends*
* *The Guide*
* *The Man-Eater of Malgudi*
* *The Vendor of Sweets*
* *The Painter of Signs*
* *A Tiger for Malgudi*
* *Gods, Demons and Others*
* *The Ramayana*
* *The Mahabharata*
* *The World of Nagaraj*
* *The Bachelor of Arts*
* *Talkative Man*
* *The English Teacher*
* *Dodu and Other Stories* (1943)
* *Cyclone and Other Stories* (1945)
* *An Astrologer's Day and Other Short Stories* (1947)
* *Lawley Road and Other Stories* (1956)
* *A Horse and Two Goats* (1970)
* *Malgudi Days* (1982)
* *Forty-Five a Month*
* *Under the Banyan Tree and Other Stories* (1985)
* *The Grandmother's Tale and Selected Stories* (1993)
* *The Watchman*
* *Fruition at Forty*
* *Indian Thought* (1941)
* *The Missing Mail*
* *Next Sunday* (1960)
* *My Dateless Diary* (1964)
* *My Days* (1974)
* *The Emerald Route* (1980)
* *A Writer's Nightmare* (1988)
* *Like The Sun*
* *Gods, Demons and Others* (1965)
* *The Ramayana* (1972)
* *The Mahabharata* (1972)

## Tagairtí

Narayan
Catagóir:Daoine a rugadh i 1906
Catagóir:Básanna in 2001
Marie Allo

Scríbhneoir Briotánach í **Marie Allo**, a saolaíodh sa bhliain 1868 agus a fuair bás i Quintin na Briotáine sa bhliain 1948.

## Saothair
* *Les Voix de la lande*
* *Bretons d'après nature* 
* *Les Fontaines*
* *Comme on est bien chez nous*
* *Le Feu de Saint Jean*,
* *La Cité engloutie*
* *Dans le vent salé d'Armor*

Catagóir:Scríbhneoirí Briotánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1868
Catagóir:Básanna i 1948
Jean-Claude Andro

Scríbhneoir Briotánach é **Jean-Claude Andro**, a saolaíodh i Quimper sa bhliain 1937 agus a fuair bás sa bhliain 2000. Sa bhliain 1998, bhuaigh sé an prix Henri de Régnier. 

## Saothair
* *Les Vacances interdites*, Plon, 1959 
* *La Mer des Sargasses*, Denoël, prix Bretagne 1968 
* *La Neige autour*, Denoël, 1969 
* *L’Esprit du lieu*, Flammarion, 1972 
* *La Maison profonde*, Flammarion, 1977 : Grand Prix de l’Académie de Bretagne
* *Des Masques dans un bal*, Flammarion, 1983
* *La Région des grands lacs*, Flammarion, 1992 	
* *L’Esprit du lieu*, Flammarion, 1992 	
* *Toutes les salles de la forêt*, Flammarion, 1992 
* *Les Fontaines écarlates*, Flammarion, 1992

Catagóir:Scríbhneoirí Briotánacha
Erwan ar Moal

Scríbhneoir Briotánach é **Erwan ar Moal**. Saolaíodh ar Moal ar an 9 Feabhra 1874 i Coadout (Trégor Côtes-d'Armor) agus fuair sé bás san áit chéanna ar an 14 Feabhra 1957. Ba mhúinteoir é. Ghlac sé páirt sa *Résistance*.

Tá clú agus cáil air mar scríbhneoir. Foilsíodh an chéad chnuasach gearrscéalta leis, *Pipi Gonto*, sa bhliain 1902. Eagarthóir irisleabhar Briotáinise a bhí ann chomh maith. Aithnítear é thar aon rud eile mar fhile, áfach.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1874
Catagóir:Básanna i 1957
Catagóir:Scríbhneoirí Briotánacha
Pêr Denez

Is scríbhneoir Briotánach é **Pêr Denez** no **Pierre Denis** (3 Feabhra, 1921–30 Iúil, 2011). Rugadh i Rennes (Roazhon) sa Bhriotáin é. Ní raibh an Bhriotáinis labhartha go forleathan sa chathair agus tógadh le Fraincis é, ach thug sé faoin Bhriotáinis a fhoghlaim in aois a 13 bliana. Shaothraigh sé an teanga ó shin i leith. Chuidigh a chuid saothair go mór le gluaiseacht na Briotáinise. Fuair sé bás i Romillé, gar do Rennes sa bhliain 2011.

## Saothair as Briotáinis
* *Korf an den* 1941. 
* *Kentelioù brezhoneg*, *[[Al Liamm]]*, 1971
* *Brezhoneg buan hag aes*, Omnivox, 1972, Mouladurioù Hor Yezh, 1997 (Leagan Béarla arna aistriú agus eagar ag Raymond Delaporte, Cork University Press, 1977, athchló 1980) 
* *Étude structurale d'un parler breton : [[Douarnenez]]*, tezenn (3 levrenn), skol-veur Roazhon, 1977
* "Glas evel daoulagad c'hlas ha ne oant ket ma re", *Al Liamm* 1979
* *Geriadur brezhoneg Douarnenez*, 4 vol., Mouladurioù Hor Yezh, 1980, 1981, 1985
* *Hiroc'h eo an amzer eget ar vuhez*, Mouladurioù Hor Yezh, 1981
* *Evit an eil gwech*, Mouladurioù Hor Yezh, 1982
* Mont war-raok gant ar brezhoneg, Mouladurioù Hor Yezh, 1987
* *Eus un amzer 'zo bet*, Mouladurioù Hor Yezh, 1992
* *En tu all d'an douar ha d'an neñv*, Mouladurioù Hor Yezh, 1993
* *Yezh ha bro*, Mouladurioù Hor Yezh, 1998. * *Bretagne et peuples d'Europe*, Mouladurioù Hor Yezh, 1999
* *P'emañ ar mor o regel...*, dastumad barzhonegoù, Skrid, Mouladurioù Hor Yezh, 2001
* *Warc'hoazh e tarzho c'hoazh an deiz*, danevelloù, Mouladurioù Hor Yezh, 2006

### Saothair as Breatnais
* *Angerdd angheuol*, Adran y Gymraeg, Aberystwyth

Catagóir:Scríbhneoirí Briotánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna in 2011
Hervé Abalain

Is scoláire Briotánach é **Hervé Abalain**. Is ball de Centre de Recherche Bretonne et Celtique Brest é.

## Saothair
* *Destin des langues celtiques*, Ophrys, 1989
* *Histoire du Pays de Galles*, Jean-Paul Gisserot, 1992
* *Histoire des langues celtiques*, Jean-Paul Gisserot, 1998
* *Histoire de la [[langue bretonne]]*, Jean-Paul Gisserot, 2000
* *Les noms de lieux bretons*, Jean-Paul Gisserot, 2000
* *Les noms de famille bretons*, Jean-Paul Gisserot, 2e édition 2000
* *Le Pays de Galles, identité, modernité*, Armeline, Crozon, 2000
* *Les Celtes*, Armeline, Crozon, 2001.
* *Destin des langues celtiques*, Ophrys, 2002
* *Pleins feux sur la langue bretonne*, Coop Breizh, 2004
* *Le français et les langues historiques de la France*, Jean-Paul Gisserot, 2007

Abalain, H
Abeozen

Ba scríbhneoir agus scoláire Briotánach é **Fañch Elies** *(Jean-François-Marie Éliès)*. Saolaíodh Abeozen i Saint-Sauveur ar an 22 Feabhra 1896 agus fuair sé bás ar an 3 Meitheamh 1963 i La Baule.

## Saothair
* D'aistrigh sé an Mabinogi go Briotáinis
* *Geriadurig brezonek krenn*. Rennes. 1941. Sterenn
* *Yezadur berr ar c'hembraeg*. Skridoù Breizh - Brest. 1942.
* *Dremm an Ankou*. Skridoù Breizh - Brest : La Baule. 1942.
* *Hervelina Geraouell*. Éditions de Bretagne : Skridou Breiz - Brest. 1943, Hor yezh - Lesneven 1988
* *Marvailhou loened*. Éditions de Bretagne : Skridou Breiz - Brest. 1943
* *Skol vihan ar c'hembraeg*. Skridou Breizh - Brest. 1944. (le Kerverziou)
* *Bisousig kazh an tevenn*. Al Liamm. 1954, An Here - Quimper, 1987.
* *Istor lennegezh vrezhonek an amzer-vremañ*, Al Liamm, 1957. 
* *Damskeud eus hol lennegezh kozh.* Al Liamm. 1962.
* *Yezhadur nevez ar C'hembraeg*. Hor Yezh - Brest. 1964. (le Goulven Pennaod)
* *Pirc'hirin kala-goanv*. Brest, Al Liamm, 1969, Al Liamm - Brest. 1986.
* *Pevar skourr ar Mabinogi troidigezh diwar skrid al levr gwenn, kentskrid ha notennou gant F. Elies Abeozen*. Quimper, Preder, 1980.
* *Breiz a gan*. Chorale Saint-Matthieu - Morlaix. 1980.
* *Pevar skourr ar mabinogi*. Preder - Plomelin. 1980.
* *Kan ar spered hag ar Galon*. Mouludarioù Hor Yezh - Lesneven. 1983. 
* *Barzhaz 1837-1939*. Hor yezh - Lesneven. 1987
* *Argantael*. Al Liamm - Brest. 1989. 

### Leabharliosta
* *Les noms qui ont fait l'histoire de Bretagne*, Coop Breizh et Institut culturel de Bretagne, 1997. 
* *Fañch Elies dit Abeozen*, le Gwendal Denez
* *Abeozen, kelaouenner : Breiz Atao (1923-1929).* Hor Yezh - Lesneven. 1986.

Catagóir:Scríbhneoirí Briotánacha
George Lee (iriseoir)

Is eacnamaí, iriseoir agus iarpholaiteoir é **George Lee** (27 Meán Fómhair 1962 a rugadh é). 

## Óige
As Teach Mealóg i mBaile Átha Cliath dó. Ba mheicneoir é a athair a raibh ochtar clainne aige agus ba é George Lee an dara duine is óige. D'fhreastail sé ar Choláiste Éanna, scoil de chuid na mBráithre Críotaí i mbruachbhaile Bhaile Uí Ruáin.

## RTÉ
B'anailísí eacnamaíoch agus iriseoir de chuid RTÉ é ó 1992 go 2009. Ainmníodh Lee mar Iriseoir Éireannach na Bliana 1998.

## Polaiteoir
D'fhógair sé ar an 5 Bealtaine 2009 go raibh sé ag éirí as a phost chun ainmniúcháin Fhine Gael a lorg don fhothoghchán i ndáilcheantar Bhaile Átha Cliath Theas. Fuair sé an t-ainmniúchán an chéad lá eile.

Toghadh é ar an gcéad comhaireamh ar an 6 Meitheamh 2009 le 27768 vóta (53.72%).

D'fhógair sé ar an 8 Feabhra 2010 go raibh sé ag éirí as an Dáil agus as páirtí Fhine Gael. An chúis a thug sé ná nach raibh tionchar aige ar pholasaithe Fhine Gael.

## Naisc sheachtracha
* Lee ar shuíomh Fhine Gael 

Lee, George
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha