open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Na Frainc

mion|clé|Léarscáil de na Frainc sa tríú haois. <br /><br /><u>Eochair</u>:<br />Uaithne = pobail na bhFranc; <br />Dubh = pobail Gearmánacha eile;<br />Buí-donn = Impireacht na Rómhánach.|alt=Léarscáil ar a bhfuil roinnt treibheanna luaite
Go stairiúil, **na Frainc** (Laidin: *Franci* nó gens *Francorum*) a thugadh ar dtús ar na dtreibheanna Gearmánacha a bhí ag fánaíocht ar na bhfearainn idir Lár agus Íochtar na Réine, sa 3ú haois AD, agus ina dhiaidh sin thugtaí na Gaill ar dhaonra na Gaille a chomhtháthaigh leis na Gallo-Rómhánaigh. 

Le linn na céadta bliain ina dhiaidh sin, thug siad a n-ainm don Fhrainc agus a ba chuid dhílis de phobal na Fraince iad. Roinne cuid de treibheanna na bhFranc ruathar ar chríoch Rómhánach, ach chuaigh treibheanna eile i bpáirt le trúpaí Rómhánacha sa Ghall. 

Níos déanaí ina dhiaidh sin, ba rialtóirí míleata iad na Gaille sa chuid thuaidh den Ghaill-Rómanach. Trí choróiniú Shéarlais Mhóir, mar Impire na Rómánach (*Imperator Romanorum*), Lá Nollag 800 AD, cuireadh aontacht phoiliticiúil na sean Róimhe ar bun arís, ach an aontacht sin a bheith Críostúil feasta. 

O aimsir Shéarlais Mhóir anuas, bhíodh dhá thaoiseach in iarthar na hEorpa - an Pápa agus an tImpire. D’fhéafaí a rá go raibh oidhreacht na hImpireachta tagtha anuas chuig an gcine ba mhó le rá de na barbaraigh, tar éis fuil úr na bhFranc agus seanghradam na Róimhe a shnaidhm le chéile.

## Tagairtí

Na Frainc
Catagóir:Grúpaí eitneacha stairiúla na hEorpa
Catagóir:Luath-Mheánaoiseanna
Catagóir:Stair na hÍsiltíre
Catagóir:Stair na hEorpa
Catagóir:Stair na Fraince
Catagóir:Stair na Gearmáine
Christine Chartrand

Amhránaí, cumadóir agus óstach teilifíse ó Québec a rugadh ar 28 Márta 1948 is ea **Christine Chartrand**. 

Chuaigh sí i mbun a gairme in aois a hocht mbliana déag ar an raidió. Thosaigh sí ag cur ceirníní amach trí Capitol Records, RCA Victor agus Trans-Canada, ag tarraingt aoibh na ndaoine uirthi agus ag bailiú duaiseanna. 

I 1980 bhain sí barr an chnagliosta amach den chéad uair le  “Il pleut des larmes”, amhrán a dúirt sí in éineacht lena seanchara Claude Stében.  An bhliain dár gcionn rinne sí arís é le “Parce que l'amour c'est ça”. Ise a scríobh na hamhráin agus a chum an ceol le haghaidh a halbaim *Facettes*, a tháinig amach i 1982 agus a bhí léirithe aici féin. 

Leanann sí uirthi ag teacht os comhair an phobail agus a fear céile Georges Tremblay ina teannta go minic. I measc na n-amhrán dá cuid ar éirigh thar cionn leo tá  “Mon arbre” (1967), “Pourquoi je t'aime” (1968), “Qui sont ces gens?” (1968), “Quatre gouttes de pluie” (1968), “Pala pala pala” (1976), “Les gars” (1976), “Il pleut des larmes” (le Claude Stében, 1980) agus “Parce que l'amour c'est ça” (1981).

## Dioscliosta
### Albaim
* 1967 *Mon arbre* (Capitol, ST-70014)
* 1968 *Christine Chartrand à Paris : Pourquoi je t'aime* (Capitol, ST-70018)
* 1968 *La voix du silence* (Capitol, SQ-80 012)
* 1970 *La rivière* (Trans-Canada, TSF-1427; rinneadh athchóiriú air i 1973 le clúdach nua, Trans-Canada Maximum, TCM 2909)
* 1976 *Christine Chartrand* (Deram, XDEF. 133)
* 1978 *Hop! La vie* (Prom-Tel, PTL-6510)
* 1982 *Facettes* (Multi Musique, MF-3201)
* 1989 *Parlez-moi d'amour* (Star, STR-8016)
* 1997 *Chante Gilles Rivard* (VersaLîle, VERS2 1009)

Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Elizabeth Barrett Browning

File Sasanach a rugadh i Londain ab ea **Elizabeth Barrett Browning** (6 Márta 1806 – 29 Meitheamh 1861). 

## Tagairtí

Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1806
Catagóir:Básanna i 1861
Google Translate

Seirbhís ilteangach meaisínaistriúcháin de chuid Google is ea **Google Translate**. Ligeann sé don úsáideoir téacs digiteach a aistriú ó theanga go chéile. Tacaíonn sé le 90 teanga. Is féidir téacs priontáilte a aistriú go beo trí cheamara fóin a dhíriú air.

Roimh Dheireadh Fómhair na blina 2007, le haghaidh teangacha eile seachas Araibis, Sínis agus Rúisis, bhí Google Translate bunaithe ar SYSTRAN, inneall bogearraí a úsáideann roinnt seirbhísí aistriúcháin eile ar líne, mar shampla Yahoo! Babel Fish, AOL, Yahoo. Ach ó Dheireadh Fómhair na bliana 2007, tá Google Translate ag bant úsáide as teicneolaíocht dhílsithe inmheánach, atá  bunaithe ar an aistriúchán uathoibríoch staitisticiúl. 
Catagóir:Aistriúchán uathoibríoch
Catagóir:Bogearraí um teanga nádúrtha a phróiseáil
Diarmuid Mac an Adhastair

mion|50x50px
Ba aisteoir Éireannach é **Diarmuid Mac an Adhastair** a rugadh sa bhliain 1944 agus a fuair bás ar 10 Iúil 2015. Bhí ról Séamus Ó Catháin aige i Ros na Rún, nó Séamus Mhicil Tom.

D'oscail sé an chéad phictiúrlann i gConamara Theas sa bhliain 1956, agus d'athraigh sé ina halla damhsa é i 1962.

Sa bhliain 1969, ba é Diarmuid an leathchúpla a bhí ag an aisteoir John Mills sa scannán *Ryan's Daughter*.

## Naisc sheachtracha
* IMDB 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1944
Catagóir:Básanna in 2015
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Muintir Ros na Rún
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
T. P. McKenna

Ba aisteoir Éireannach é **Thomas Patrick "T. P." McKenna** a rugadh ar an 7 Meán Fómhair 1929 san Mullach, Contae an Chabháin agus a fuair bás ar 13 Feabhra 2011 i Hampstead, Londain. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2011
Catagóir:Aisteoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin
Catagóir:Aisteoirí na Mainistreach
Comhchiallach

[deas|250px|thumb|Liosta comhchiallach i n[dingchruthach ar tháibléad cré, ré Nua-Aisiriach.]]
**comhchiallach**.

Catagóir:Gramadach na Gaeilge
Homafón

mion|guí, nó gaoth (gaoith) srl
Is éard is **homafón**, nó *focal comhfhuaimneach* uaireanta, ann ná focail atá ar chomhfhuaim le focal eile. Is dhá fhocal nó níos mó focal leis an bhfuaimniú céanna a bhíonn i gceist ach a mbíonn cialla, bunúis nó litriú éagsúil orthu.suí saoi

Róimh romhaibh

áth ádh

caoi (lament)
cuí ()

duibhe
daoi

donn
domhan

guí
gaoith (tuiseal tabharthach, gaoth)

uibhe
í
aoi
uí (genitive of Ua)!
Lao, laoi, luí agus laí?
buille
buile

caoin
cuimhin
Coinn (genitive of Conn; Dún Chaoin 

Is féidir abairtí homafónacha a bheith ann fiú. 'Deisigh an donn so romhaibh.' 'D'eisigh an domhan sa Róimh.'

catagóir:Teangeolaíocht

## Féach freisin

* Tearma.ie

## Tagairtí

Catagóir:Téarmeolaíocht

Catagóir:Teangeolaíocht na Gaeilge
Catagóir:Focail agus frásaí
Catagóir:An Ghaeilge
Samuel Taylor Coleridge

File Sasanach a rugadh in Ottery St Mary, Devon ab ea **Samuel Taylor Coleridge Pope** (21 Meán Fómhair 1772 – 25 Iúil 1834). 

Catagóir:Filí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1772
Catagóir:Básanna i 1834
An Suí Naofa

Is dlínse an Phápa ina ról mar easpag na Róimhe é **an Suí Naofa** (Laidin: *Sancta Sedes*, Laidin Eaglasta: [ˈsaŋkta ˈsedes]; Iodáilis: Santa Sede [ˈsanta ˈsɛːde]). Cuimsíonn sé suí easpagóideach aspalda Dheoise na Róimhe, a bhfuil údarás uilíoch eaglasta aige ar an Eaglais Chaitliceach agus ar an gcathairstát flaitheasach a dtugtar Cathair na Vatacáine air.

Catagóir:Críostaíocht
Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Catagóir:Cathair na Vatacáine
Oileáin Ailiúit

Is slabhra oileán san Aigéan Ciúin Thuaidh iad **Oileáin Ailiúit**. Síneann siad siar 1,200 míle (1,900 ciliméadar) ó chósta iardheiscirt Alasca. Tá 14 oileán móra ann agus beagnach 300 ceann ar fad ann. Is de bhunús bolcánach iad agus tá 57 bolcán inniu ann. Cruthaíodh an ceann is óige díobh, Oileán Fire, sa bhliain 1883. Tá na hoileáin beagnach ar fad suite in Alasca, stát de chuid na Stát Aontaithe. Ar an bpointe is faide siar, tá grúpa beag oileán, Oileáin Komodorski, atá sa Rúis in Kamchatka kraj.

Maireann an séasúr fáis in Oileáin Ailiúit 135 lá sa bhliain, ó luath-Bhealtaine go deireadh mí Mheán Fómhair. Is annamh a fhásann crann chomh hard le 10 troighe sna hoileáin mar gheall ar na gaotha láidre a bhíonn ann.

Bhí cónaí ar 8,000 duine sna hoileáin sa bhliain 2001. Tá timpeall is 600 sa chuid Rúiseach. Is iad na hAiliútaigh an pobal atá dúchasach sna hoileáin. Tá siadsan agus a dteanga gaolta leis na hInuktitut. Ag brath ar an tír ina bhfuil daoine ina gcónaí, tá an Rúisis agus an Béarla in uachtar inniu áfach. Le teacht na nEorpach, chaith na daoine agus na hoileáin blianta fada faoi riail na Rúiseach. Ghlac na Seapánaigh ar roinnt oileán sa slabhra sa Dara Cogadh Domhanda.

Catagóir:Oileáin sna Stáit Aontaithe
Catagóir:Alasca
An Alsáis

Is réigiún stairiúil agus comhroinn críche í **an Alsáis** (*Alsace* i bhFraincis, *Elsaß* i nGearmáinis) atá suite in oirthear na Fraince in aice leis an nGearmáin agus an Eilvéis. Bhí 1,898,533 duine ina gcónaí in Alsás sa bhliain 2020.

## Íomhánna

Íomhá:Colmar_-_Alsace.jpg|An Alsáis


## Tagairtí

Alsáis, an
Na hAintillí

deas|250px|thumb|Na hAintillí
Is oileánra idir Muir Chairib agus Murascaill Mheicsiceo iad **na hAintillí**.

Catagóir:Oileáin
Aintíoch

Ba chathair Heilléanaíoch é **[[Aintíoch]]**, suite i dTuirc an lae inniu.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na Tuirce
Catagóir:Cathracha san Áise
Catagóir:Cathracha na Sean-Ghréige
Catagóir:An tSean-Ghréig
Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe
Catagóir:An tSean-Róimh
Catagóir:Stair na Tuirce
Na hAipiníní

Is sliabhraon suite san Iodáil iad **na hAipiníní**.

Catagóir:An Iodáil
Catagóir:Tíreolaíocht na hIodáile
Na hAsóir

deas|250px|thumb|Na hAsóir
Is oileánrach bainte leis an bPortaingéil iad **na hAsóir**. Na hOileáin Asóracha ar fad atá i gceist san oileánrach seo, i lár an Atlantaigh.

## Tagairtí

Catagóir:An Phortaingéil
Catagóir:Oileáin
An Bhablóinia

Stát cianársa agus réigiún cultúrtha i lár agus i ndeisceart na Measpatáime (an Iaráic agus cuid den tSiria sa lá atá inniu ann) ab ea **an Bhablóinia** (Acáidis: 𒆳𒆍𒀭𒊏𒆠, māt Akkadī). Tháinig stát beag chun cinn sa bhliain 1894 RC, faoi riail na nAmórach, ina raibh mionbhaile riaracháin na Bablóine. Baile beag cúigeach a bhí sa Bhablóin le linn Impireacht na hAcáide (2335–2154 RC), ach leathnaigh sí go mór le linn réimeas Hamúráibí sa chéad leath den 18ú haois RC go dtí go raibh sí ina príomhchathair mhór. Le linn réimeas Hamúráibí agus ina dhiaidh sin, thugadh “tír na hAcáide” (*Māt Akkadī* san Acáidis) ar an mBablóinia, seanainm a roghnaíodh d'aon ghnó mar thagairt do sheanghlóir Impireacht na hAcáide. Ba mhinic a bhí an Bhablóinia in iomaíocht leis an Aisiria, stát níos sine ar a taobh ó thuaidh, agus le hÉalám, soir ón Bhablóinia sa tSean-Iaráin. Bhí an Bhablóinia ina mórchumhacht sa réigiún ar feadh tamaill bhig, tar éis do Hamúráibí impireacht a chruthú a tháinig i gcomharbacht ar Impireacht na hAcáide, ar Thríú Ríshliocht Ur, agus ar Shean-Impireacht na nAisiriach. Thit Impireacht na Bablóinia as a chéile go tapa tar éis bhás Hamúráibí go dtí go raibh sí ina ríocht bheag arís.

Cosúil leis an Aisiria, choinnigh stát na Bablóinia an Acáidis scríofa (teanga a phobail dhúchais) le haghaidh úsáide oifigiúla, cé gur labhair na hAmóraigh (bunaitheoirí an stáit) teanga Sheimíteach Thiar Thuaidh, agus labhair na Casaítigh (a tháinig i gcomharbacht ar na hAmóraigh) teanga aonraíoch. D'úsáid an Bhablóinia an tSuiméiris i gcúrsaí creidimh, mar a rinne san Aisiria, ach faoin am a bunaíodh an Bhablóin, ní raibh an tSuiméiris ina teanga labhartha a thuilleadh, tar éis don Acáidis teacht ina háit go hiomlán. D'imir na traidisiúin Acádacha agus Suiméaracha tionchar mór ar chultúr na Bablóine agus na hAisiria, agus d'fhanfadh an réigiún ina lárionad tábhachtach cultúrtha, fiú le linn tréimhsí fada faoi riail ón taobh amuigh.

Bhí cathair na Bablóine luaite den chéad uair ar tháibléad cré ó réimeas Sargón na hAcáide (2334–2279 RC), ag dul siar go dtí an 23ú haois RC. Ní raibh sa Bhablóin ag an am sin ach lárionad creidimh agus cultúir; ní raibh sí ina stát neamhspleách ná ina cathair mhór fós. Cosúil leis an gcuid eile den Mheaspatáim, bhí sí faoi ghéillsine Impireacht na hAcáide a d'aontaigh iomlán cainteoirí na hAcáidise agus na Suiméirise faoi riail amháin. Tar éis titim Impireacht na hAcáide, bhí deisceart na Measpatáime faoi riail na nGútach ar feadh cúpla scór bliain sular tháinig Tríú Ríshliocht Ur chun cinn, stát a chuimsigh an Mheaspatáim ina hiomláine (seachas tuaisceart na hAisiria), an Bhablóin san áireamh.

## Tagairtí

Catagóir:Iar-impireachtaí
Catagóir:Iarthar na hÁíse
Catagóir:An Bhablóin
An Bhasútlainn

Ba iar-ainm Leosóta í **an Bhasútlainn**. Coilíneacht de chuid Choróin na Breataine a bhí inti go bhfuair an tír a neamhspleáchas ar ais sa bhliain 1966.
mion|clé|220px|Stampa ón mBasútlainn, 1963

Catagóir:Leosóta
Bá na Flúirse

Is bá suite san Nua-Shéalainn í **Bá na Flúirse**.
clé|250px|thumb|Bá na Flúirse

## Tagairtí

Catagóir:An Nua-Shéalainn
Liosta ban-amhránaithe Fraincise ó Québec

Liosta **ban-amhránaithe Fraincise ó Québec** a rugadh sa 20ú haois i réigiún Québec agus a thugann léargas ar thábhacht na *chanteuses* in amhránaíocht an phobail sa chríoch sin. 

## A
•	Aglaé
•	Julie Arel

## B
•	Véronique Béliveau
•	Marie Bernard
•	La Bolduc
•	Colette Bonheur
•	
## C
•	Christine Charbonneau
•	Christine Chartrand
•	Renée Claude
•	Ève Cournoyer

## D
•	Céline Dion
•	Claudette Dion
•	Diane Dufresne
•	Lucille Dumont
•	Angélique Duruisseau

## E
•	Emmanuëlle

## F
•	Louise Forestier

## G
•	Guylaine Guy

## H
•	Caroline Harvey
•	Valérie Harvey

## I
•	Ima (amhránaí)

## J
•	Laurence Jalbert
•	Pauline Julien
•	Diane Juster

## L
•	Salomé Leclerc
•	Lynda Lemay
•	Monique Leyrac

## M
•	Kate McGarrigle
•	Catherine Major
•	Dominica Merola
•	Muriel Millard

## N
•	 Geneviève Néron

## O
•	Clairette Oddera

## P
•	Claire Pelletier
•	Nicole Perrier
•	Isabelle Pierre

## R
•	Ginette Ravel
•	Ginette Reno

## S
•	Ingrid St-Pierre
•	Fabiola Toupin

## V
•	Amélie Veille

## Naisc

•	Amhránaíocht Fraincise Québec

•	Québec

## Naisc sheachtracha

•	Chanteuse québécoise francophone
https://fr.wikipedia.org/wiki/Cat%C3%A9gorie:Chanteuse_qu%C3%A9b%C3%A9coise_francophone
Aglaé (amhránaí)

Amhránaí aguis aisteoir ba ea **Aglaé** (a rugadh mar ***Jocelyne Deslongchamps***). Rugadh í in L'Épiphanie,  (Québec), ar an 13 Bealtaine 1933 agus fuair sí bás in Montréal ar an 19 Aibreán 1984.

## Beatha
Tháinig Aglaé os comhair an phobail i gceabairéanna Montréal, go háirithe sa cheabairé *Au Faisan Doré*. Chuir Pierre Roche, pianódóir a thionlacadh Charles Aznavour, suim inti agus phós sí é in 1950. Chónaigh siad i bPáras idir 1952 agus 1964, áit is mó ar tháinig gnaoi na ndaoine uirthi. Thaifead sí “Aglaé,” amhrán le Lionel Daunais, in éineacht le Michel Legrand, agus tháinig an oiread sin éilimh air gurbh é sin ab ainm ealaíne di feasta. 

Chan sí in amharclanna i bPáras agus ina dhiaidh sin san Eilvéis, sa Bheilg, i Lucsamburg, san Ísiltír, san Ailgéir, i Maracó agus sa Túinéis. Sa séasúr 1955-56 rinne sí páirteanna i mion-cheoldrámaí, agus bhí sí le cloisteáil sna scannáin *Les Nuits de Montmartre* agus *À la manière de Sherlock Holmes*.

D’fhill sí ar Québec in 1963, agus an bhliain dár gcionn chuir sí féin agus Roger Baulu an clár *Rouli-roulant* (Radio-Canada) i láthair. Bhí éileamh fós ar a cuid ceirníní ach níor tháinig sí os comhair an phobail ó 1966 amach.

Tá sí feiceáil sa scannán *Y'a toujours moyen de moyenner!* (1973). 

Fuair sí bás in Montréal ar an 19 Aibreán 1984 in aois a caoga bliain.

## Amharclannaíocht
* 1962: *Les hommes préfèrent les blondes* ó leabhar le Anita Loos, léirithe ag Christian-Gérard sa Théâtre des Arts.

## Le cloisteáil

Aglaé et Ovila Légaré - "La Bastringue" (1975): https://www.youtube.com/watch?v=xUZKezcWfBs

Aglaë – “On se quitte”: https://www.youtube.com/watch?v=e4s0biYjFc0

## Foinsí

* “Aglaé,” alt san *Encyclopédie canadienne*:  http://www.thecanadianencyclopedia.com/ .

* Dioscliosta: http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/a/aglae.htm .

* Pierre Roche (Québec info musique): http://qim.com/artistes/biographie.asp?artistid=168  

Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Sléibhte Atlais

Is sliabhraon suite san Ailgéir, Maracó agus an Túinéis iad **Sléibhte Atlais**.

Catagóir:Maracó
Catagóir:An Ailgéir
Catagóir:An Túinéis
Jacksepticeye

**Seán William McLoughlin**, aithnid ar YouTube mar JackSepticEye nó Jack. Is YouTuber as Éireann é agus tá sé aithnid lena 'Let’s Plays' ag imirt cluiche ríomhaire agus ag déanamh vlaganna. Is dlúthchairde é le Mark Fischbach nó Markiplier. Déanann siad cluiche ag am go ham. 

## Gairm ar an idirlíon
Maíonn Jack go bhfuil sé ar an Youtubálaí is fuinniúla ar YouTube. Tá níos mó ná 28.4 milliún síntiúsóirí (ó Mheitheamh 2022) aige, agus tá níos mó ná 1.7 míle físeán aige, atá breathnaithe orthu 15.2 billiún uair. 

Dhéanadh sé dhá fhíseán gach lá, ach tá an méid sin laghdaithe anois. Uaireanta déanann sé físeán ag imirt The Sims 4, Subnautica, Happy Wheels, The Escapists agus Agar.io. Uaireanta déanann sé vlag ag caint faoina chainéal. 

## <span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">Saol pearsanta</span>
D'fhreastail sé ar ollscoil in Éirinn dhá uair. An chéad uair rinne sé staidéar ar thechnólaíocht ceoil. Níor chríochnaigh sé an chéim sin. An dara huair, rinne sé staidéar ar bhainistíocht óstán agus fuair sé an chéim sa bhliain 2014.

## Naisc<sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" style="white-space:nowrap;">''''</sup><sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" style="white-space:nowrap;"></sup>
Cainéal ar Youtube

Catagóir:Daoine ar YouTube
Catagóir:Daoine beo
Caolas Bheiring

Is caolas idir an Rúis  agus Alasca é **Caolas Bheiring**. Tá ceangal ann ag an caolas seo idir an Mhuir Bheiring agus an tAigéan Artach.

Catagóir:Tíreolaíocht na Rúise
Catagóir:Tíreolaíocht na Stát Aontaithe
Catagóir:Caolais
Catagóir:Muir Bheiring
Catagóir:An tAigéan Artach
Biafra

Ba stát in iarthar na hAfraice a scar ón Nigéir sa bhliain 1967 é **Biafra**.

Fuair sé a ainm ó Bhiochta Bhiafra atá suite ó dheas ó oirdheisceart na Nigéire agus siar ó Chamarún agus an Ghabúin. 

Sa bhliain 1967, d'fhógair cúige Oirthear na Nigéire go raibh neamhspleáchas bainte amach aige, agus thugadar Biafra nó Poblacht Bhiafra orthu féin. Is sa cheantar seo a bhí go leor misinéirí, idir shagairt agus mhná rialta, ag obair. Theip ar an ngluaiseacht agus tar éis dianchogadh, cuireadh deireadh leis an stát nua sa bhliain 1970.

Ba den chine Igbo iad formhór na ndaoine. Bhí sagairt agus easpaig ó Chuallacht an Spioraid Naomh (C.S.Sp) ann ina measc ó thús an chéid sin. Cáil ar chuid acu, an tEaspag Joseph Shanahan (1871–1943) a chaith a shaol ann ó 1902 ina measc.  Bhí cuallachtaí eile i measc na dtreibheanna eile sa cheantar — Efik, Ibibio, Annang, Ejagham, Eket, Ibeno agus na hIjaw. 

Cé go bhfuair an stát nua aitheantas agus cabhair ó roinnt tíortha sa Afraic, d'éirigh le Rialtas na Nigéire cosc a chur ar chúnamh bia, agus tharla gorta mór ann. Fuair dhá mhilliún duine bás sa chogadh nó sa ghorta.

As sin d'éirigh an eagraíocht carthanachta atá fós ar an saol — "Concern".

## Tagairtí

Catagóir:An Nigéir
Boirneo

Is é **Boirneo** an t-oileán is mó san Áise. Tá Boirneo roinnte idir an Indinéis, an Mhalaeisia, agus Brúiné. 

### Nadúr
Tá a lán ainmhithe neamhghnácha ann nach bhfaightear áit ar bith eile ar domhan, an t-órang-útan Boirneoch, mar shampla. 

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:An Mhalaeisia
Catagóir:Brúiné
Catagóir:An Indinéis
Catagóir:An Áise
Catagóir:Oileáin na hIndinéise
An Bhurgúin

Is réigiún suite san Fhrainc í **an Bhurgúin,** nó an **Bourgogne**.

## Féach freisin
* Réigiúin na Fraince

## Tagairtí

Catagóir:Iar-réigiúin na Fraince
Catagóir:Burgúin
An Bheachuanlainn

Is cosantóireacht a bhunaigh  an Ríocht Aontaithe i ndeisceart Afraic í **an Bheachuanlainn**.

Catagóir:An Bhotsuáin
Guylaine Guy

Amhránaí, aisteoir agus péintéir  ab ea **Guylaine Guy**. Rugadh í mar **Guylaine Chailler** in Montréal ar an 6 Aibreán 1929. Ba í iníon Lise Bonheur, amhránaí agus aisteoir ó Québec, í, agus deifiúr  Colette Bonheur, amhránaí ó Québec. Fuair sí bás ar 30 nó 31 Márta 2024.

## Beatha

Thosaigh  Guylaine Guy ag canadh in Montréal sna ceabairéanna, go háirithe san *Au Faisan Doré*  in 1950. In 1952 thogh an nuachtán laethúil *Radiomonde* mar Miss Radio-Télévision í. 

Tháinig Charles Trenet trasna uirthi in Montréal in 1955 agus bhí ina chomhairleoir aici, ag scríobh amhrán di. Tharraing sí aird uirthi féin ag canadh san amharclann Olympia i bPáras le Trenet agus le Louis Armstrong. Chuir sí fúithi go buan i bPáras in 1956 agus rinne roinnt ceirníní.  

Rinne sí páirteanna sna scannáin *La nuit des suspectes* (1957), *The Big Record* (1957) (ina hamhránaí) agus *Trente-Six Chandelles* (1952). 

Tar éis di camchuairt a dhéanamh san Eoraip, i dtuaisceart na hAfraice agus sa Mhéan-Oirthear, d’fhill sí ar feadh tamaill ar Québec, áit ar thaibhrigh sí ar an teilifís. Rinne sí páirt *Irma la douce* don Théâtre du Nouveau-Monde. I 1963 d’éirigh thar cionn léi ag canadh *Salvame Dios*.

In 1963 phós Guylaine Guy an dlíodóir Charles Libman. Tamall gearr ina dhiaidh sin thréig sí an amhránaíocht agus chuaigh leis an bpéinteáil. In 1998 chuir sí stiúideo ar bun in Trouville-sur-Mer (Calvados) .

Rinneadh ridire d’ord náisiúnta an *Légion d'honneur* de Guylaine Guy ar an 14 Iúil 2010. Bronnadh an bonn uirthi ar 18 Márta 2011 in Trouville-sur-Mer.

## Le cloisteáil

Guylaine Guy - "Ou sont ils donc?" (1955): https://www.youtube.com/watch?v=p4OWsVCGVz4

Guylaine Guy - "Au revoir": https://www.youtube.com/watch?v=RYXFUo_bfQA

Guylaine Guy - "Je t'attends" (1963): https://www.youtube.com/watch?v=G1k0B96vb4o

## Nótaí

## Foinsí
* Encyclopédie canadienne Historica 
* Rétro jeunesse 1960
* International Movie Database, *Guylane Guy*: http://www.imdb.com/name/nm0349817/

Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2024
Catagóir:Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Amélie Veille

Amhránaí agus cumadóir Fraincise is ea **Amélie Veille** (arb é a fíorainm Amélie Veilleux). Rugadh í ar an 8 Meán Fómhair 1981 in Saint-Georges de Beauce in Québec. 

## Beatha

In 2001, tar éis di staidéar tríú leibhéil a dhéanamh, shocraigh sí ar dhul i mbun amhránaíochta agus ar amhráin a scríobh. Bhí sí páirteach ina lán comórtas ceoil in Québec agus ghnóthaigh cúpla duais (ag Tremplin de Dégelis agus ag féile na n-amhrán in Saint-Ambroise). Tháinig sí chun tosaigh mar amhránaí os comhair an phobail.    

I nDeireadh Fómhair 2003 tháinig a céad albam amach, ceann a moladh le haghaidh duaise ag Gala ADISQ (*Association québécoise de l'industrie du disque, du spectacle et de la video*)  san earnáil “Albam Comhaimseartha Folk na Bliana”. I 2004 ghnóthaigh sí duais an bhan-amhránaí agus an bhan-chumadóra ab fhearr ag féile Pully Lavaux san Eilvéis. Tá neart ceolchoirmeacha déanta aici in Québec agus tá sí ina ball den ghrúpa “Toutes les filles” a bhunaigh Catherine Durand.

Tá an-suim aici i gcúrsaí cultúir agus litríochta. Bíonn saotharlanna scríbhneoireacha ar siúl aici agus tá tuairisc déanta aici ar ghnóthaí litríochta ar an raidió agus ar an teilifís. Is mór is cás léi bacadh an fhéinmharaithe.  

In 2012 chuir Amélie Veille a tríú halbam amach, ceann dar teideal *Mon cœur pour te garder*. In 2013 moladh an t-amhrán “Mon coeur pour te garder” ag Gala ADISQ mar an t-amhrán ba mhó éileamh den bhliain..

## Le cloisteáil

* “Mon coeur pour te garder”: https://www.youtube.com/watch?v=dGYqJV630SI
* “Un Moment ma folie”: https://www.youtube.com/watch?v=N2pnpnC7JVg
* "Jamais comme elle”: https://www.youtube.com/watch?v=h_aV9kLKyS0
* “Je reste”: https://www.youtube.com/watch?v=fvDxG8d1QZc

## Tagairtí

## Dioscliosta
* 2003 : *Amélie Veille* (Disques Passeport)
* 2006 : *Un moment ma folie* (Disques Vivamusik)
* 2012 : *Mon cœur pour te garder* (Artic)

## Naisc sheachtracha
* My Space  
* de photographies du concert d'Amélie Veille aux ''Virées francophones'' 2008, sur le site officiel du festival  

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine beo
ADISQ

Seasann **ADISQ** do *Association québécoise de l'industrie du disque, du spectacle et de la video* (“Cumann Québec um Thionscail an Taifeadta, na Ceolchoirme agus na bhFíseán”). Bunaíodh sa bhliain 1978 é mar chumann gan bhrabach chun neartú leis an tionscadal ceoil in Québec.

Ó 1979 i leith tá deasghnáth bliantúil duaiseanna ar siúl aige do cheoltóirí agus d’amhránaithe. Is é an t-ainm atá ar an duais úd *Duais Félix* agus é baiste as Félix Leclerc, amhránaí agus scríbhneoir iomráiteach .

## Stair
Bhí dhá aidhm ag ADISQ ó thús:

•	Taispeántas (*Musique du Québec*) a chur ar bun ag an *Marché International du Disque et de l'Edition Musicale (Midem)* (“Margadh Idirnáisúnta an Taifeadta agus na hEagarthóireachta Ceoil”)

•	Seó bliantúil teilifíse (“le Gala”) a chur ar bun chun duaiseanna a bhronnadh ar lucht déanta ceoil. Bíonn “Autre Gala” ar siúl freisin ó 2003 i leith. 
Tar éis don Chumann na haidhmeanna seo a chur i gcrích, socraíodh ar stocaireacht a dhéanamh maidir leis na ceisteanna seo:

•	Polasaí ginearálta i dtaobh thionscail an taifeadta, na gceolchoirmeacha agus na bhfíseán
•	Maoiniú na dtionscadal seo
•	Cosaint na maoine intleachtúla
•	Rialacha craolacháin

Chuir ADISQ tionscadal uirbeach *Quartier des Spectacles* in Montréal. D’fhógair an t-uachtarán Jacques K. Primeau é i 2002 ag an *Sommet de Montréal*.

## Naisc sheachtracha
*Suíomh ADISQ

Catagóir:Cúigí agus dúichí Cheanada
Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Joe Sugg

Is pearsantacht idirlín agus físbhlagálaí as Sasana é **Joseph "Joe" Sugg**. I Wiltshire, Sasana, a rugadh é ar an 8 Meá Fómhair 1991. Déanann sé vlaganna den chínéal ThatcherJoe ar YouTube. Tá dhá cheann eile aige, ThatcherJoeVlogs agus ThatcherJoeGames.

## Saol pearsanta
Tá deirfiúr amháin aige, Zoe Sugg. Déanann sí vlaganna ar YouTube freisin. Tá sí aithnid ar YouTube mar Zoella.Sular thosaigh sé ag déanamh fístéipeanna ar YouTube, d'oibríodh sé mar thuíodóir díon. Cónaíonn sé i Londain le Youtubálaí eile, Caspar Lee.

## Gairm
Tá níos mó ná 8 milliún de lucht leanúna ar YouTube aige agus níos mó ná 340 milliún a bhfuil a chuid físeán feicthe acu.

### Ceol
Ghlac sé páirt sa "Youtube Boyband", agus bhailiigh siad airgead do Comic Relief.

Ghlac sé páirt freisin san amhrán "Do they know it's Christmas?" don Band Aid 30. Bhailigh siad airgead don troid i gcoinne Ebola san Afraic.

### Scannáin
Rinne sé guthú mar fhaoileán lena chomrádaí seomra, Caspar Lee, i scannán sa Bhreatáin, *The Spongebob Movie: Sponge out of Water*.

Chomh maith leis sin, rinne sé scannán eile le Caspar Lee, darb ainm, "Joe and Caspar: Hit The Road".

### Teilifís
Beidh Sugg ag glacadh páirte sa séú sraith déag *[[Strictly Come Dancing]]*, a tosóidh ar an 8 Meán Fómhair, 2018.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine ar YouTube
Catagóir:Blagálaithe
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1991
Rinn an Dóchais

Is ceann tíre suite san Afraic Theas í **Rinn an Dóchais**.
## Féach freisin

* Conor O'Brien, ailtire & mairnéalach

## Tagairtí

Catagóir:An Afraic Theas
Catagóir:Cinn tíre
Sléibhte Cairp

Is sliabhraon suite san Eoraip iad **Sléibhte Cairp**.

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hEorpa
Coilíneacht na Rinne

Ba choilíneacht Bhriotanach suite san Afraic Theas í **Coilíneacht na Rinne**.

## Tagairtí

Catagóir:Impireacht na Breataine
Catagóir:Stair na hAfraice Theas
Rinn an Choirn

220x220px|thumb|Rinn an Choirn|clé
220x220px|thumb|clé
Is ceann tíre suite ar an dTierra del Fuego í **Rinn an Choirn**.  Tá cáil mhór ar a ghairbhe is a bhíonn an fharraige sa chuid sin den domhan agus ní théadh timpeall na Rinne, de ghnáth, ach báid mhóra tráchtála nó báid mhíleata.
[mion|220x220px|Léaráid, [Rinn an Choirn, 1877|clé]]

### Stair
Aimsir na Nollag 1924, d’éirigh leis an gcéad luamh pléisiúir an turas timpeall Rinn an Choirn i mbád seoil a dhéanamh faoi stiúir Conor O’Brien. Tháinig sé agus a chriú triúir aniar ón Nua-Shéalainn ar a dturas timpeall na cruinne sa luamh 13m an *Saoirse*.

Aithníodh a thuras go hoifigiúil in annála Chumann Idirnáisiúnta Rinn an Choirn. Mar chuid den cheiliúradh ar an mairnéalach Éireannach in 2023, d’athfhoilsigh Cumann Crúsála na hÉireann agus an Cumann Ríoga Crúsála a leabhar *Across Three Oceans.*

## Féach freisin

* Conor O'Brien, ailtire & mairnéalach

## Tagairtí

Catagóir:An tSile
Catagóir:An Airgintín
Catagóir:Cinn tíre
Catagóir:An tAigéan Ciúin
Catagóir:An tAigéan Atlantach
An Chaistíl

deas|250px|thumb|An Chaistíl
Is réigiún stairiúil san Spáinn í **an Chaistíl**.

Catagóir:An Spáinn
Sléibhte Chugais

Sliabhraon ag crosbhealach na hÁise agus na hEorpa is ea na **Sléibhte Cugais,** ag síneadh idir an Mhuir Dhubh agus an Mhuir Chaisp. Tá siad timpeallaithe ag réigiún an Chugais agus is ann atá Sliabh Elbrus, an buaic is airde san Eoraip ag 5,642 méadar os cionn leibhéal na farraige.

I measc na sléibhte seo, tá an Cugas Mór sa tuaisceart agus Cugas Beag sa deisceart. Téann an Cugas Mór siar siar ó thuaidh go soir soir ó dheas, ón Chugas Thiar ar chladach thoir thuaidh na Mara Duibhe go Bakı ar an Muir Chaisp. Tá an Cugas Mór comhthreomhar leis an gCugas Beag, timpeall 100 km ó dheas. Tá raonta an Chugais Mhóir agus an Chugais Bhig, ceangailte ag an Sliabhraon Likhi, agus ar an taobh thiar agus soir ón Sliabhraon Likhi, luíonn Machaire an Cholcas agus an Ísealchríoch Kur-Araz faoi seach.

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hEorpa
An Dnípir

Is abhainn í **an Dnípir** nó **Dnipro**, a shíneann ón Rúis go dtí an Mhuir Dhubh.  Síneann an abhainn ó lár thuaisceart na hÚcráine, ar theorainn na Bealarúise, soir ó dheas go cathair Dnipro sula sreabhann sí ó dheas agus siar tríd an áit ina raibh stáisiún ginte hidrileictreachais Kakhovka agus damba, sular scrios na Rúisigh é an in 2023, ar aghaidh trí chathair Kherson agus isteach sa Mhuir Dhubh.

## Féach freisin

* Dnipro (cathair)
* Bearnú damba Kakhovka

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hEorpa
Catagóir:Uiscí na hEorpa
Petro Poroshenko

Is polaiteoir Úcránach é **Petro Oleksiyovych Poroshenko** (Úcráinis: Петро Олексійович Порошенко) a rugadh ar an 26 Meán Fómhair 1965. Ba é uachtarán na hÚcráine idir 2014 agus 2019. 

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1965
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Airí rialtais
Catagóir:Críostaithe
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Fir
Catagóir:Lucht gnó
Catagóir:Uachtaráin na hÚcráine
An Idirshlaivis

Is teanga chúnta shaorga ón bhliain 2006 í an **Idirshlaivis** (*medžuslovjansky*, Béarla: *Interslavic*) nó **tSlaivis** (*slovjanski*). Is leagan simplithe na Sean-Slavóinise Eaglasta í; tá a stór focal, gramadach agus tréithe eile díorthaithe den chuid is mó ó theangacha Slavacha nádúrtha. Scríobhtar an Idirshlaivis leis na haibítrí Laidine agus Coireallacha.

## Sampla
Dearbhú Uile-Choiteann Cearta an Duine, Airteagal a hAon as Idirshlaivis:

:***Vsi ljudi rodęt sę svobodni i råvni v dostojnosti i pravah.*** 
:***Вси льуди родет се свободни и равни в достојности и правах.***
:Saolaítear na daoine uile saor agus comhionann ina ndínit agus ina gcearta.
:***Oni sųt obdarjeni råzumom i svěstjų i imajųt postųpati jedin k drugomu v duhu bratstva.***
:***Они сут обдарьени разумом и свестју и имајут поступати једин к другому в духу братства.***
:Tá bua an réasúin agus an choinsiasa acu agus ba cheart dóibh gníomhú i dtreo a chéile i spiorad an bhráithreachais.

## Féach freisin
* Teangacha Slavacha
* Idirtheangeolaíocht

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Leathanach oifigiúil na hIdirshlaivise
* Foclóir Béarla-Idirshlaivis
* Vicí

Idirshlaivis
Catagóir:Teangacha idirnáisiúnta cúnta
Na hIndiacha Thoir

deas|250px|thumb|Na hIndiacha Thoir
Is téarma a chuireann síos ar an Áise Thoir Theas iad **na hIndiacha Thoir**.

Catagóir:An Áise
Leonid Kravchuk

Polaiteoir Úcránach ab ea **Leonid Makarovych Kravchuk** (Úcráinis: Леонід Макарович Кравчук, 10 Eanáir 1934 - 10 Bealtaine 2022). Rugadh é i Velyky Zhytyn i gCúige Volyn. Eisean an chéad uachtarán ar an Úcráin mar thír neamhspleách (1992–1994). Sa bhliain 1991, shínigh sé Prótacal Liospóin lena bhfuair an Úcráin réidh leis na hairm núicléacha a bhí i limistéir na tíre ón Aontas Sóivéadach.

Chuaigh Kravchuk faoi mháinliacht croí i mí an Mheithimh 2021. Cailleadh é ar 10 Bealtaine 2022 tar éis “tinneas fada”, mar a luaigh a theaghlach.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:Daoine Sóivéadach
Catagóir:Fir
Catagóir:Sóisialaithe
Catagóir:Uachtaráin na hÚcráine
Guadalúip

Is réigiún de chuid na Fraince í **Guadalúip**. Tá na hoileáin suite sa Mhuir Chairib. Bhí 400,132 duine ag maireachtaint ann sa bhliain 2015. Tá achar de 1,628 km ag na hoileáin. Is cuid don Aontas Eorpach í Guadalúip agus tá an euro á úsáid ann. Is í an Fhraincis teanga oifigiúil na hoileáin agus tá criól Ghuadalúip á labhairt go forleathan ann chomh maith.  

Tá vóta ag muintir Ghuadalúip i dtoghcháin uachtaránachta na Fraince. I dtoghcháin na bliana 2017, ar an 8ú Bealtaine, vótáil 75.1%
% ar son Emmanuel Macron agus vótáil 24.9% ar son Marine Le Pen. Vótáil 49.2% de mhuintir na hoileáin sa toghchán is déanaí ach bhí 7.3% do na vótaí millte agus bhí 6.6% eile bán. 

## Féach freisin

* Na Mion-Aintillí

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin na Fraince
Catagóir:Aintillí
Guam

mion|Tírdhreach agus Bá Cetti ar chósta theas Ghuam|clé
Is oileán le Stáit Aontaithe Mheiriceá é **Guam,** suite sna hOileáin Mháirianacha in iarthuaisceart an Aigéin Chiúin.  Is é Hagåtña an phríomhchathair agus is é Dededo an chathair is mó daonra ann. Sa bhliain 2016, bhí 162,742 duine ina gcónaí ar Guam. Tá 540 km2 d'achar ann.

## Féach freisin

* An Mhicrinéis
* Na hOileáin Mháirianacha

## Tagairtí

Catagóir:Stáit Aontaithe Mheiriceá
Catagóir:Oileáin
Catagóir:Na hOileáin Mháirianacha
Catagóir:An Mhicrinéis
Israel Folau

Imreoir rugbaí gairmiúil is ea **Israel Folau** (rugadh ar an 3ú d’Aibreáin 1989). Imríonn sé leis na NSW Warathas sa chraobh Super Rugbaí agus leis na NTT Docomo Red Hurricanes sa tsraith rugbaí. 

D’imir Folau sraith rugbaí cheana féin le Melbourne Storm sa Sraith Náisiúnta Rugbaí (NRL) ó 2007 go 2008, áit inar bhain sé curiarracht don méid is mó úd a aimsiú d’aon imreoir ina gcéad bhliain mar imreoir ghairmiúil. Ó 2009 go 2010 d’imir sé dos na Brisbane Broncos. Is ar an gcliatháin nó sa lár a d’imir sé. Tá Folau tar éis imirt do fhoireann náisiúnta An Astráil do Sraith Rugbaí agus Queensland chomh maith, agus é a bheith an t-imreoir is óige don dhá fhoireann riamh. Don séasúr 2011 d’athraigh Folau cód spóirt agus chuaigh sé ag imirt peil Astrálach do fhoireann Greater Western Sydney Football Club san Australian Football League (AFL). I mí na Nollag 2012 d’fhógair Folau go raibh sé cód spóirt a athrú arís agus conradh bliana a shíneadh leis an fhoireann Warathas ag imirt rugbaí.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Imreoirí rugbaí
Catagóir:Daoine beo
An Talamh Naofa

Is réigiún san Meánoirthear í **an Talamh Naofa**.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:An Meánoirthear
Catagóir:An Talamh Naofa
Corn na hAfraice

[clé|mion|Coimhlintí go leor i g[Corn na hAfraice, 2024 ( Foinse:  An Coimisiún Eorpach)]]
Is leithinis san Afraic Thoir é **Corn na hAfraice**.

## Féach freisin

* An Aetóip
* Djibouti
* An Eiritré
* An Mhuir Arabach
* An Mhuir Rua
* An tSomáil

## Tagairtí

Catagóir:An Afraic
Catagóir:Corn na hAfraice
Eileoisis

Is baile suite i nGréig í **Eileoisis**.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na Gréige
An Huaing-hó

Is abhainn san tSín í **an Huaing-hó** (**an Huang He** freisin, nó an seanainm **an Abhainn Bhuí**).

## Tagairtí

Catagóir:An tSín
Leithinis na hIbéire

Is leithinis san Eoraip í **Leithinis na hIbéire**.

## Tagairtí

Catagóir:An Phortaingéil
Catagóir:An Spáinn
Catagóir:Leithinis na hIbéire
An Iútlainn

clé|250px|mion|An Iútlainn
Is leithinis san Eoraip í **an Iútlainn**.

## Tagairtí

Catagóir:An Danmhairg
An Leiveaint

deas|250px|thumb|An Leiveaint
Is réigiún sa Mheánoirthear í **an Leiveaint**.

Catagóir:An Meánoirthear
An Lorráin

Is iar-réigiún in oirthear na Fraince é **An Lorráin** (Fraincis: *Lorraine*). Is í an t-aon réigiún sa Fhrainc a bhfuil teorainn aici le trí tír(An Bheilg, an Gearmáin agus Lucsamburg. Bhí cónaí ar 2,356,600 duine i Lorraine ar lá an daonáireamh 2012. Is í an chathair Metz príomhchathair Lorraine. Is as Lorraine don phearsa staire cáiliúil Jeanne d'Arc. 

## Féach freisin
* Réigiúin na Fraince

## Tagairtí

Catagóir:Iar-réigiúin na Fraince
Benny Lewis

Duine Éireannach ilteangach a labhraíonn agus a scríobhann faoi fhoghlaimeoireacht na dteangacha atá in **Brendan Richard “Benny” Lewis** (Gaeilge: *Breandán Ó Laobhais*). Leasainm a thugtar air go minic ná  “the Irish Polyglot’’ nó “an Gael Ilteangach” (ní fhéadfaí “Gael na seacht dteangacha” a thabhairt air mar tá breis is deich gcinn aige). Rugadh agus tógadh sa Chabhán é.

D’oileadh san innealtóireacht leictreonach é agus chaith sé tamall ag obair sa Spáinn agus i bPáras na Fraince. Thosaigh sé ag taisteal ansin i gcéin agus i gcóngar. Rinne sé obair aistriúchán ón bhFraincis agus a lán oibre eile lena chuid a shaothrú.

Ag obair sa Spáinn dó, chaith sé sé mhí ag iarraidh Spáinnis a fhoghlaim, ach chuir na gnáthmhodhanna foghlamtha frustrachas air. D’fhorbair sé cur chuige nua bunaithe ar labhairt an dara teanga go luath sa phróiseas foghlamtha. Míníonn sé conas a dhéantar é sin ag a shuíomh idirghréasáin agus ina leabhar sin aige, *Fluent in 3 Months*. Thug sé léacht TEDx faoi dhó faoin ábhar céanna. “Taistealaí na bliana” a bhaist *[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]* air i 2013.
## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
• Suíomh Benny Lewis, arna rochtain ar 22 Iúil 2015

Catagóir:Daoine as Contae an Chabháin
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Louise Forestier

Amhránaí agus aisteoir ó Québec is ea **Louise Forestier**, a rugadh mar **Louise Bellehumeur** ar 10 Lúnasa 1943 in Shawinigan.

## Beatha
Rinne sí staidéar i Scoil Náisiúnta Amharclaíochta Cheanada i Montréal agus fuair dioplóma i 1964.

Chanadh sí le Robert Charlebois. D’éirigh go maith léi sna 1970í go háirithe agus í ag canadh le Renée Claude (*L'amante et l'épouse*). Ina dhiaidh sin chuir sí roinnt seónna teilifíse i láthair.

## Le cloisteáil

Louise Forestier - "Les Bûcherons": https://www.youtube.com/watch?v=JwZrpRfBfps

Louise Forestier - "Les Montréalais": https://www.youtube.com/watch?v=KQ8SYOVuOA8

Louise Forestier - "La Prison de Londres": https://www.youtube.com/watch?v=UcR_HGgJACM

## Dioscliosta - Albaim
* 1967: Louise Forestier (La boulée)
* 1968: Lindberg (le Robert Charlebois)
* 1969: Louise Forestier (La douce Emma)
* 1970: Avec enzymes
* 1970: Demain matin, Montréal m'attend
* 1972: IXE-13 (l'album)
* 1973: Louise Forestier (Dans la prison de Londres)
* 1974: Louise Forestier (Le reel à Ti-Guy)
* 1975: Au théâtre Outremont, avec le cœur de tout nous autres
* 1975: Tour de chant (live)
* 1976: On est bien mieux chez vous
* 1978: L'accroche-cœur
* 1979: Charlebois à la Forestier
* 1983: Louise Forestier (Prince-Arthur)
* 1987: La passion selon Louise
* 1991: De bouche à oreille
* 1993: Vingt personnages en quête d'une chanteuse
* 1993: Québec love, la collection (Compilation CD)
* 1997: Forestier chante Louise
* 2003: Lumières
* 2008: Éphémère

## Scannáin agus teilifís
* 1972: *IXE-13* : Taya, Gisèle Duboeuf, Lydia Johnson
* 1974: *Les Ordres*: Claudette Dusseault
* 1976: *Ti-Cul Tougas*
* 1984: *Le 101, ouest, avenue des Pins* (sraithscéal teilifíse) : Judy
* 1992: *La Postière* : la mairesse
* 1997: *Paparazzi* (sraithscéal teilifíse) : Mme Bilodeau
* 1998: *Réseaux* (sraithscéal teilifíse) : Ginette Cloutier
* 1998: *2 secondes* : máthair Laurie
* 2005: *Le Négociateur* (sraithscéal teilifíse) : Irma

## Leabhar
* *Forestier selon Louise. Pas d'choker pas d'collier*, Montréal, Éditions La Presse, 2012. ISBN|978-2-89705-053-5

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1943
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Yaoundé

Príomhchathair Chamarún, san Afraic Fho-Shahárach is ea **Yaoundé**.  Tá Yaoundé suite i lár na tíre timpeall is 750 méadar (2,500 troighe) os cionn leibhéal na farraige. Bhí cónaí ar 2,440,462 duine sa chathair sa bhliain 2012. Is é an dara cathair is mó sa tír, i ndiaidh Douala.mion|An margadh lárnach i Yaoundé|clé|177x177px
## Stair
clé|mion|Palais des Congrès|177x177px
Ar an 12/13 Iúil 1884, ghlac an Ghearmáin seilbh ar Chamarún.  Bhí an pobal roinnte ina threibheanna.  Ar an 12 Iúil, shínigh na 'ríthe" (nó tréanfhir) Ndumbé Lobé Bell agus Akwa "Conradh' leis na comhlachtaí Gearmánacha, 'Conradh Douala',  Tugadh suas ceannasachta na tíre; [clé|mion|[Ardeaglais|177x177px]]Cuireadh tús le trádáil sa tír ag an am céanna; cheannaigh na hEorpaigh eabhar agus rubar ó na hAfaicigh, a cheannaigh iarann agus éadaigh ó na hEorpaigh.

Bhí ionad taighde talmhaíochta i Yaoundé ar siúl ó mhí Nollag na bliana 1889 go mí Bealtaine sa bhliain 1895 faoi stiúradh an luibheolaí Gearmánach August Georg Zenker. Ansin rinne taiscéalaithe ón nGearmáin socrú le taoisigh áitiúla chun lonnaíocht a bhunú ar an taobh thuaidh de na foraoisí báistí.  Chuir an Maor Dominik garastún Gearmánach ar bun in Yaoundé sa bhliain 1895, agus cuireadh tús le misean agus scoil go gairid ina dhiaidh.

Ainmníodh an lonnaíocht "Jaunde" as an bpobal Yaunde (nó Ewodendo) sa cheantar. Coilíneacht Ghearmánach cheart ab ea Camarún faoin am sin.

Cuireadh smacht na nGearmánach ar Yaoundé (agus ar an tír) ar ceal le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda.

Thóg saighdiúirí ón bhFrainc agus ón mBreatain seilbh ar an tír le linn an chogaidh. Ina dhiaidh sin tugadh rialú an chuid de Chamarún ina bhfuil Yaoundé do na Francaigh. 

Rinne na Francaigh  príomhchathair Chamarún de Yaoundé sa bhliain 1922.

D'fhan Douala ní ba thábhachtaí go dtí 1957, ach chuaigh Yaoundé chun tosaí ar Douala as sin amach mar gheall ar fhadhbanna eacnamaíochta (géarchéim an chócó) agus ar mhíshuaimhneas polaitiúil faoin gcósta.mion|Staidiam Ahmadou Ahidjo i Yaoundé|177x177px
## Geilleagar
Fostaítear a lán daoine sa tseirbhís sibhialta nó ar bhealaigh eile a bhaineann le stádas Yaoundé mar phríomhchathair, mar shampla, ag obair d'ambasáidí nó d'eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá roinnt bancanna, ollscoileanna agus ospidéil ann agus mar sin tá seirbhísí tábhachtach i ngeilleagar na háite.

Próiseáiltear nó táirgtear beoir, cré, agus earraí gloine agus adhmaid, agus dáiltear earraí réigiúnda mar chaife, chócó, chopra, siúcra cána, agus rubar. 

Cleachtaíonn lucht na cathrach talmhaíocht uirbeach agus mar sin bíonn muca agus sicíní fairsing ann.

## Féach freisin

* Douala

## Tagairtí
 

Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Catagóir:Cathracha i gCamarún
An Phoblacht Mhalagásach

Ba stát san Afraic í **an Phoblacht Mhalagásach** idir 1958 agus 1975.

Catagóir:Madagascar
Catagóir:An Afraic
Na Tíortha faoi Thoinn

Is réigiún san Eoraip í **na Tíortha faoi Thoinn** (Dúitsis: *de Lage Landen*, Fraincis: *les Pays-Bas*).

## Tagairtí

Catagóir:An Ísiltír
Catagóir:An Bheilg
Catagóir:An Eoraip
Maidéara

deas|250px|thumb|Funchal, Maidéara
Is oileánra Portaingéalach é **Maidéara**, suite san Aigéan Atlantach Thuaidh. Tá sé siar ó dheas ón bPortaingéil. Tá 267.785 duine ina gcónaí ar Maidéara (meastachán, 2011). Is é Funchal príomhchathair Mhaidéara ar an gcósta theas.

Is é Maidéara an dara ceantar is saibhre sa Phortaingéil, tar éis Liospóin, de réir OTI.

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na Portaingéile
Méileas

Is oileán sa Ghréig é **Méileas**. Tá sé suite sa Mhuir Aeigéach go díreach taobh ó thuaidh ón gCréit. Sa bhliain 2011 bhí 4,977 duine ina gcónaí ann.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Oileáin Ghréagacha
Na hIndiacha Thiar

250px|thumb|Na hIndiacha Thiar san 18ú haois
Is oileáin sa Mhuir Chairib iad **na hIndiacha Thiar**.


*
Catagóir:Oileáin
Geneviève Néron

Aisteoir agus ceoltóir ó Québec is ea **Geneviève Néron**, a rugadh in Montréal ar an 24 Iúil 1974.  

Tar éis di cúrsaí scannánaíochta agus aisteoireachta a dhéanamh rinne sí páirteanna i ndrámaí beaga agus thosaigh sí obair a fháil ar an teilifís.  

Tharraing sí clú éigin uirthi féin sna sraithdhrámaí *Virginie*, *Tribu.com* et *Les Invincibles*, ach is clár don aos óg, *Réal-IT*, is mó a rinne iomráiteach í, agus ghnóthaigh sí duaiseanna dá bharr, leithéid an Prix Gémeaux i 2004.. Bhí sí le fáil freisin sa tsraith theilifíse *Jean Duceppe*. Rinne sí páirteanna ina lán scannán freisin. Orthu sin bhí *Les Boys 3*, *Soowitch*  et *La Moitié gauche du frigo*. 

Ón mbliain 2005 i leith tá sí ag seinm lena grúpa rac-cheoil agus ceoil tíre Madame Moustache. Ise an príomhamhránaí agus an dordghiotáraí. Tháinig a gcéad albam, *Au nom du countr(i)*, amach in 2008. 

Tá sí sáite i ngnóthaí timpeallachta. Bhí sí páirteach sa tionscadal comhshaoil “Vu du large II” agus in 2007 thosaigh sí féin agus Christophe Rapin ag cur Rallye Müvmedia, clár taistil, i láthair ar Télé-Québec.. 

## Scannáin agus teilifís
* 1996: *Virginie* (sraith theilifíse) - *Agathe Sirois*
* 1999: *Karaoke* - *Geneviève*
* 2000: *La Moitié gauche du frigo* - *Odile*
* 2001: *Soowitch* - *Karine*
* 2001: *Les Boys 3* - *Chantal*
* 2002: Jean Duceppe (sraith theilifíse) - *Louise Duceppe*
* 2002: *Réal-IT* (sraith theilifíse) - *Manu*
* 2005: *Les Invincibles (sraith theilifíse) - *Kathleen Samson*
* 2006: *Les 7* (miondráma ceoil) - *Jolie Julie*
* 2006: *Et Dieu créa… Laflaque* - *Voix de Laurence*

== Dioscliosta le Madame Moustache ==
* 2008: *Au nom du countr(i)* ([http://www.gsimusique.com/ GSI])
* 2009: *Génération Passe-Partout*
* 2012: *Maison mobile"  ℗ 2012 Sphere Musique sous license de GSI Musique. Eisithe i Lúnasa 2012.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec
Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha
Catagóir:Daoine beo
Baldassare Tommaso Peruzzi

Ailtire agus péintéir Iodálach ba ea **Baldassare Tommaso Peruzzi** (7 Márta 1481 – 6 Eanáir 1536), a rugadh i mbaile beag láimh le Siena agus a fuair bás sa Róimh. Leis na blianta fada d’oibrigh sé le Donato Bramante agus le Raphael, agus níos déanaí le Antonio da Sangallo Óg nuair a bhí Baisleac nua Pheadair á tógáil. 

Tar éis Chreach na Róimhe (1527) d’fhill sé ar Siena, mar a bhfuair sé post mar ailtire na Poblachta. Dhaingnigh sé an chathair agus dhear damba suntasach le haghaidh Abhainn an Bruna (nár tógadh riamh). Bhí sé ar ais sa Róimh faoi 1535.

Rinne sé roinnt freascónna sa Cappella San Giovanni (*Séipéal Eoin Bhaiste*) sa Duoma i Siena. 

Bhí a mhac Giovanni Sallustio Peruzzi ina ailtire freisin. 

### Villa Farnesina

Cuireann an chuid is mó de chriticeoirí ealaíne dearadh na Villa Chigi (Villa Farnesina) i leith Peruzzi. Eisean a rinne bunús na bhfreascónna istigh; orthu sin tá an maisiú atá le fáil sa Sala delle Prospettiva (*Seomra na Peirspictíochta*), maisiú a chuireann in iúl go bhfuil tú i do sheasamh ar léibheann amuigh. Ar éigean atá aon rian fágtha dá shaothar ar éadan an tí, ach rinne ealaíontóir Francach gan ainm cóip de.http://www.metmuseum.org/works_of_art/collection_database/all/villa_farnesina_north_fa_ade_with_ornamental_detailing_anonymous_french_16th_century/objectview_enlarge.aspx?page=36&sort=4&sortdir=desc&keyword=&fp=29&dd1=0&dd2=0&vw=1&collID=0&OID=90028601&vT=1 
http://www.lincei.it/informazioni/visita/img/SALA.PROSPETTIVE.jpg 

### Saothar eile

Rinne sé síleáil mhósáiceach do Santa Croce in Gerusalemme sa Róimh agus saothair eile do Sant'Onofrio sa Róimh agus do San Pietro in Montorio. Tá *Muire le Naoimh* leis le fáil S. Maria della Pace sa Róimh agus freascó dar teideal *Ágastas agus an tSibille Thibirtíneach* in Santa Maria in Portico a Fontegiusta in Siena. Thugadh sé dearaí do cheardaithe. B’aoibhinn leis an líníocht agus bhí cáil ar na pictiúir a rinne sé d’fhoirgnimh ársa, mar atá le feiceáil i m*Bainis Mhisteach Naomh Caitríona* (1502–1503).

Eisean a dhear an Palazzo Massimo alle Colonne (1535), pálás a bhfuil éadan cuar air agus atá saibhir istigh ó thaobh na hailtireachta de.  

Scríobh sé cuid mhaith den ábhar in *I sette libri dell'architettura* (Seacht Leabhar na hAiltireachta), saothar a d’fhoilsigh a dhalta Sebastiano Serlio ina ghálaí tar éis bhás Peruzzi.

## Nótaí

Tá ábhar san alt seo a tarraingíodh as foilseachán atá san fhearann poiblí anois: Herbermann, Charles, eag. (1913). *Catholic Encyclopedia*. Robert Appleton Company. 

## Naisc sheachtracha

*Web Gallery of Art: Perspective View of the Sala delle Prospettive
*The Catholic Encyclopedia:Baldassare Peruzzi
*''Italian Paintings: Sienese and Central Italian Schools'', catalóg bhailiúcháin a bhfuil eolas inti ar Peruzzi agus a shaothar (féach an innéacs, plátaí 86-107). 

Catagóir:Ailtireacht
Catagóir:Ailtirí Iodálacha na hAthbheochana