open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
M. C. Escher

B'ealaíontóir grafach as an an Ísiltír é **Maurits Cornelis Escher** (17 Meitheamh 1898 –27 Márta 1972), ar fearr aithne air mar **M. C. Escher** (Ollainnis: ). Tá aithne fhorleathan air as a chuid greanntaí adhmaid, liotagraf, agus ''mezzotint''-eanna a thógann tinfeadh ón matamaitic. I measc na rudaí atá le feiceáil iontu tá tógálacha neamhfhéideartha, plé ar an éigríoch, an ailtireacht, agus teasaláidí.

## Tagairtí

Catagóir:Ealaíontóirí as an Ollainn
Catagóir:Ealaíontóirí Grafacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1898
Catagóir:Básanna i 1972
Roberto Durán

Dornálaí Panamach, a bhí ina churadh domhanda éadrom-mheáchan, ab ea **Roberto Durán Samaniego** (a rugadh ar 16 Meitheamh, 1951). 

Catagóir:Dornálaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Cathair Con Raoi

Sliabh i gContae Chiarraí is ea í **Cathair Con Raoi** (835 m). Ainmníodh é as dún cinn tíre thart ar dhá thrian suas an sliabh. De réir béaloidis, ba le Cú Raoi an dún agus bhí sé in ann é a chur ag casadh san oíche, sa chaoi nach mbeadh ionsaitheoirí in ann teacht ar an mbealach isteach.

## Naisc sheachtracha

Cathair Con Raoi
Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí
Brian O'Doherty

**Patrick Ireland** a bhí mar ainm cleite ag **Brian O'Doherty**; dealbhóir, péintéir, údar, stiúrthóir scannán, ealaíontóir suiteála agus ealaíontóir coincheapa Éireannach atá ann. 

Rugadh i gContae Ros Comáin é sa bhliain 1935 agus bhí sé ina chónaí  i Meiriceá. Bhain sé céim amach sa leigheas i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath sa bhliain 1952. 

Thosaigh O'Doherty ag baint úsáide as an ainm Patrick Ireland lena chuid saothar a shíniú mar fhreagra ar mharuithe Dhomhnach na Fola i nDoire na bliana 1972. 

Ainmníodh é don Duais Booker sa bhliain 2000 as a úrscéal *[[The Deposition of Father McGreevy]]*. Ar an 20 Bealtaine, 2008, chuir O'Doherty samhail den duine ar leis a ainm cleite i gcré na cille mar dhea sa Músaem Nua-Ealaíne na hÉireann de bharr go raibh dul chun cinn déanta ó thaobh na síochána ó thuaidh, agus thosaigh sé ag baint úsáide as a ainm baiste athuair.

Nocht sé lúbra dá chuid, darbh ainm *Teanga-Aisling an Phobail*, amuigh faoin aer i mBéal Feirste sa bhliain 2011 áit ar thug sé aitheasc uaidh i nGaeilge.

## Tagairtí

* David Scott (1989), *The modern art collection, Trinity College Dublin*. Baile Átha Cliath: Cló Choláiste an Tríonóide, Baile Átha Cliath. ISBN 1-871408-01-6
* Ciaran Benson (2011), 'The artist Brian O'Doherty )previously known as Patrick Ireland: No sad imperialist of the aesthetic self!", The Dublin Review of Books, 17, Earrach 2011, (http://www.drb.ie/index.aspx )

Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Péintéirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Éireannacha
Catagóir:Dealbhóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Ros Comáin
Catagóir:Mic léinn leighis de chuid COBÁC
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Básanna in 2022
Cill Mhaighneann

Is bruachbhaile istigh de Bhaile Átha Cliath, Éire, é **Cill Mhaighneann** (Béarla: Kilmainham). Tá sé siar ó lár na cathrach i mBaile Átha Cliath a 8.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
90

## Eachtraí
*

## Breitheanna
* Tolamaes, réalteolaí, matamaiticeoir, agus tír eolaí Gréagach.

## Básanna
* Pedanius Dioscorides, dochtúir leighis Gréagach.
* Gaius Valerius Flaccus, file Rómhánach. 

0090
Músaem Nua-Ealaíne na hÉireann

Is músaem é **Músaem Nua-Ealaíne na hÉireann** (Béarla: *Irish Museum of Modern Art* nó *IMMA*) don ealaín nua-aimseartha in Éirinn atá lonnaithe i mBaile Átha Cliath. Osclaíodh an músaem go hoifigiúil i mBealtaine na bliana 1991. Tá sé lonnaithe san Ospidéal Ríoga i gCill Mhaighneann.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
Suíomh oifigiúil an mhúsaeim

Catagóir:Músaeim Nua-Ealaíne
Catagóir:Músaeim in Éirinn
Catagóir:Músaeim i gContae Átha Cliath
Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir i mBaile Átha Cliath
92

## Eachtraí

## Breitheanna

## Básanna
* Dou Xian, polaiteoir Síneach.
* Ban Gu, staraí Síneach (r. 32).
* Yuan An, scoláire agus státaire Síneach.

0092
An Claíomh Solais

Úrscéal leis an scríbhneoir Éireannach Liam Mac Cóil is ea ** An Claíomh Solais**, a suítear i nGaeltacht Ráth Chairn na Mí.

Is sna míonna roimh bhunú an chainéil teilifíse Ghaeilge (TG4 mar atá air inniu) a suitear *An Claíomh Solais: Scéal Faintisíochta Faoin Teilifís Nua* i nGaeltacht Ráth Chairn i gContae na Mí. Filleann léiritheoir óg teilifíse Éireannach as Sasana agus cuireann faoi sa Ghaeltacht chun páirt a ghlacadh sa réabhlóid chultúrtha ata á thuar aige. Comhthreomhar leis sin ríomhann dhá fhophlota filleadh an náisiúnaí Éireannaigh George Augustus Moore ar Éirinn chun páirt a ghlacadh san Athbheochan Ghaelach, agus ceoldráma Wagner *[[Siegfried (ceoldráma)|Siegfried]]*.

## Féach freisin
* *[[Fontenoy (úrscéal)|Fontenoy]]*, Liam Mac Cóil, Leabhar Breac 2005, ISBN 0-898332-5-7
* *[[An Dochtúir Áthas]]*, Liam Mac Cóil, Leabhar Breac 1994, ISBN 0-898332-18-5

## Tagairtí

* *An Claíomh Solais*, Liam Mac Cóil, Leabhar Breac 1998, ISBN 0-89833-202-8

Catagóir:Úrscéalta
Catagóir:Leabhair le Liam Mac Cóil
Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge
Catagóir:Ficsean stairiúil
Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1998
Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1990idí
32

## Eachtraí

## Breitheanna
* Ban Gu, staraí Síneach (b. 92).
* Ban Chao, ginearál agus ceannaire Síneach (b. 102).
* 28 Aibreán – Marcus Salvius Otho, Impire Rómhánach (b. 69).

## Básanna
* Lucius Calpurnius Piso, consul Rómhánach.

0032
Crann Phapáin

Baile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath é **Crann Phapáin** () agus é suite gar do Bhaile Munna, Fionnghlas agus Glas Naíon. Comharsanacht bheag atá ann le fírinne, agus cuimsítear mar chuid de Bhaile Munna é uaireanta. Is ann atá an brainse Éireannach d'IKEA lonnaithe, an chéad cheann riamh i bPoblacht na hÉireann.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Moosajee Bhamjee

Is iarpholaiteoir Éireannach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre é **Dr. Moosajee Bhamjee** (rugadh é 4 Nollaig 1947). Ba é an chéad Teachta Dála Moslamach in Éirinn.

Rugadh Moosajee Bhamjee i bPietermaritzburg na hAifrice Theas sa bhliain 1947. Inimirceach ón India sa bhliain 1906 ab ea a athair a thosaigh siopa crua-earraí ann. Fuair sé bás sa bhliain 1964 agus socraíodh go leanfadh mac amháin ag obair sa siopa agus go leanfadh mac eile ag staidéir. Thaistil Bhamjee go Baile Átha Cliath sa bhliain 1965 chun freastal ar Choláiste Ríoga na Máinleá in Éirinn. Bhí beirt deartháir aige ag staidéir leighis i mBaile Átha Cliath ag an am céanna. Tar éis dó céim leighis a bhaint amach, d'fhill sé go dtí an Aifric Theas agus thosaigh sé ag obair mar dhochtúir ginearálta. D'fhill sé go hÉirinn sa bhliain 1975 agus phós sé cailín a bhí aithne aige uirthi ó bhí sé ina mac léinn i mBaile Átha Cliath. Bhog siad go Gaillimh agus níos déanaí go Corcaigh áit ar oileadh é mar shíciatraí. Thosaigh sé i bpost buan in Ospuidéal in Inis, i gContae an Chláir, 20 míle ó mhuintir a bhean chéile, sa bhliain 1984.

Chuaigh Bhamjee isteach i bPáirtí an Lucht Oibre sa bhliain 1991 agus roghnaigh é mar iarrthóir don pháirtí i ndáilcheantar an Chláir in olltoghchán na bliana 1992. Toghadh é, rud nach raibh éinne ag súil leis, de réir an bhorrtha ar líon vótaí Pháirtí an Lucht Oibre sa toghchán sin. Chuaigh Páirtí an Lucht Oibre isteach i gcomhrialtas le Fianna Fáil tar éis an olltoghcháin ach bunaíodh comhrialtas nua idir Páirtí an Lucht Oibre, Fine Gael agus an Daonlathas Clé dhá bhliain níos déanaí. Bhí Bhamjee mar chúlbhinseoir an t-am go léir agus lean sé ag obair mar shíciatraí. Níor sheas sé sa chéad olltoghchán eile sa bhliain 1997 agus chaill an páirtí an suíochán i gClár.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1947
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)
Catagóir:Daoine ón Afraic Theas
Catagóir:Fir
Catagóir:Lianna Éireannacha
Catagóir:Moslamaigh
Catagóir:Síciatraithe
Harry Reid

Ba pholaiteoir Meiriceánach é **Harry Mason Reid** (2 Nollaig 1939 - 29 Nollaig 2021). Ba bhall é de chuid an Pháirtí Dhaonlathaigh i Seanad na Stát Aontaithe ar son stát Nevada agus é in oifig ón bhliain 1987 go dtí deireadh an 114ú Comhdháil i mí Eanáir na bliana 2017. Seanadóir sinsearach an stáit a bhí ann. Ceannaire an Mhóraimh sa Seanad a bhí in Reid ón bhliain 2007 go 2013, agus Ceannaire an Mhionlaigh ó 2013 go 2017. Bhí sé ina bhall de Theach Ionadaithe na Stát Aontaithe roimhe sin, ar son an chéad cheantar Chomhdhála i Nevada. Roimhe sin siar arís bhí meascán de phoist ag Reid a bhain le rialú áitiúil nó stáit i Nevada, mar atá, aturnae na cathrach in Henderson, Nevada; ionadaí i dteach an stáit; leasghobharnóir; agus cathaoirleach ar Choimisiún um Chearrbhachais Nevada.

Rugadh Harry Reid in Searchlight, Nevada. Ba é Reid an tríú mac as ceathrar ag Inez Orena Jaynes, bean níocháin, agus Harry Vincent Reid, mianadóir. Bhí saol garbh simplí acu, nó ní raibh leithreas, uisce te, ná guthán sa teach. Le bheith ábalta freastal ar an meánscoil, bhí ar Reid dul chun lóistín ag cuid dá mhuintir i Henderson, 40 míle slí ó Searchlight. D’imir sé peil Mheiriceánach ansin agus bhí sé ina dhornálaí amaitéarach chomh maith. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé go Southern Utah University agus Utah State University. Bhain sé céim as an dara scoil seo agus thug sé a aghaidh ar Washington, D.C.. D’fhreastail sé ar an scoil dlí ag Ollscoil George Washington ansin agus eisean ag obair do Phóilíní Chaipeatól na Stát Aontaithe (United States Capitol Police) ag an am céanna. I ndiaidh dochtúireacht sa dlí a fháil ón scoil sin, d’fhill sé go Nevada. 

D’fhreastail Reid i dTeach na nIonadaithe in Washington, D.C. ar feadh dhá théarma, ó 1983-87. Toghadh é mar sheanadóir sa bhliain 1986 agus thosaigh an chéad téarma úd an bhliain ina dhiaidh sin. Bhí comórtas géar aige sa toghchán sa bhliain 2010 ach d’éirigh leis an bua a fháil ar an iarrthóir Poblachtach, Sharron Angle.

## Naisc Sheachtracha
* Senator Harry Reid  *official U.S. Senate website*
* Tough Reid, Eve Fairbanks, *[[The New Republic]]*, April 15, 2009

Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Básanna de bharr ailse
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá
Catagóir:Fir
Catagóir:Mormannaigh
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
93

## Eachtraí

## Breitheanna

## Básanna
* 23 Lúnasa - Gnaeus Julius Agricola, góbharnóir Rómhánach na Breataine.

0093
Baile Baodáin

Is ceantar i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Baile Baodáin** (Béarla: *Ballyboden*). 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Samuel L. Jackson

Is aisteoir Meiriceánach é **Samuel Leroy Jackson** a rugadh ar an 21 Nollaig 1948.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
An Caisleán Nua (Baile Átha Cliath)

Sráidbhaile siar ó dheas ó Bhaile Átha Cliath, Éire is ea **An Caisleán Nua**. ().  

## Stair
Is cosúil gur thosaigh sráidbhaile an Chaisleáin Nua Liamhna mar shuíomh séipéil Luath-Chríostaí. Tá cur síos ar limistéar shráidbhaile an lae inniu chomh maith lena chúlchríoch i Leabhar na gCeart ón 12ú céad mar mhaoin de chuid Ioruaigh Bhaile Átha Cliath, nó na Lochlannaigh. Tar éis theacht na n-Angla-Normannach thóg siad an móta, caisleán cré comhdhéanta de dhumha ar a raibh barr cothrom, agus struchtúr adhmaid de chineál éigin. Is é an móta seo an struchtúr lonnaíochta is sine atá ar marthain sa sráidbhaile. Ó shin leith cuireadh an t-ainm an Caisleán Nua, leis an ainm traidisiúnta Gaelach Liamhain nó Lymerhin agus is é Lyons an leagan truaillithe den ainm sin. Feictear an t-ainm i gcáipéisí meánaoiseacha mar *Novum Castrum De Luan*. 

Sa bhliain 1215 ghlac na Sasanaigh seilbh ar an talamh timpeall ar an gCaisleán Nua agus bhunaigh siad mainéar ríogach ar an suíomh seo in éineacht le Cromghlinn, An Eiscir agus Teach Sagard. Tógadh an chéad séipéal sa mhainéar, a bhí mar shéipéal an pharóiste ina dhiaidh sin, in aice an mhóta. Tógadh an séipéal atá anois ann ina áit go deireanach sa 14ú céad nó go luath sa 15ú céad. Tá túr cónaithe don sagart buailte leis. Cuireadh an fhuinneog ornáideach ar an taobh thoir den séipéal leis go deireanach sa 15ú céad. San 18ú céad tógadh Teach Gléibe breá in aice an tséipéil atá fós ann lena chuid talún féin timpeall air.

Tríd an tréimhse mheánaoiseach bhí an mainéar i gcónaí i mbaol ionsaithe ó na hÉireannaigh a bhí ag scriosadh amach óna mbunáiteanna sléibhe. Chun misneach morálta a chruthú bhronn an choróin stádas buirge ar an gCaisleán Nua, cé nach raibh ann ach sráidbhaile. Faoi dheireadh an 14ú céad tógadh sé thúrtheach dhaingnithe. Is é an túr atá greannaithe leis an séipéal an t-aon cheann atá fós ina sheasamh ina iomláine. Bhí dhá thúrtheach sa ghort ós comhair shéipéal Eaglais na hÉireann tráth. Thart ar 300 méadar siar ó dheas ón séipéal tiocfar ar fhothracha túrthí eile in aice an bhóthair.

Sa bhliain 1613 ardaíodh stádas an Chaisleáin Nua go dtí buirg pharlaiminteach le 12 bhuirgéiseach saor aici. Chuir an bhuirg beirt chomhalta go parlaimint na hÉireann, an méid céanna agus a bhí ag Coláiste na Tríonóide Baile Átha Cliath agus ag Cathair Bhaile Átha Cliath, go dtí go mbaineadh an ceart sin di ag an Aontas sa bhliain 1800. Ó shin i leith tháinig meath ar an sráidbhaile go dtí gur tógadh an Séipéal Caitliceach sa bhliain 1813, rud a chruthaigh fócas nua don áit.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Tuaisceart Bhaile Átha Cliath

Is é **Tuaisceart Bhaile Átha Cliath** an chuid de Bhaile Átha Cliath atá ó thuaidh den Life. 

## Bruachbhailte

Catagóir:Baile Átha Cliath
Kevin O'Sullivan

Bhí **Kevin O’Sullivan** ina eagarthóir ar an Irish Times ó 2011 go 2017. Tháinig sé i gcomharbacht ar Geraldine Kennedy a chaith naoi mbliana i gceannas an nuachtáin. As Trá Mhór i bPort Láirge don Suilleabhánach agus bhí sé ag obair ag an Irish Times ón mbliain 1997. Bhí sé ina eagarthóir nuachta ar an Irish Times ón mbliain 2006 agus chaith sé sealanna i bpoist shinsearacha go leor eile sa nuachtán. Roimhe sin bhíodh sé ag obair leis an Connacht Tribune agus leis an Tuam Herald.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Contae Phort Láirge
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Eagarthóirí
Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha
Catagóir:Iriseoirí The Irish Times
Catagóir:Irish Times
Billy Crystal

Is aisteoir Meiriceánach é **William Edward "Billy" Crystal **, a rugadh ar an 14 Márta 1948.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1948
Catagóir:Daoine beo
Cromghlinn, BÁC

Is bruachbhaile de Bhaile Átha Cliath é **Cromghlinn**., nó **Croimghlinn** uaireanta (Béarla: Crumlin).

## Féach freisin

* Ardscoil Éanna

* Herbert Simms, ailtire
* Cromghlinn (Contae an Dúin)

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Cromghlinn, BÁC
Geraldine Kennedy

Is iar-eagarthóir de chuid an Irish Times í **Geraldine Kennedy**. Chaith sí naoi mbliana i gceannas an nuachtáin tar éis di teacht i gcomharbas ar Conor Brady sa bhliain 2002. Tháinig Kevin O'Sullivan i gcomharbacht uirthi sa bhliain 2011.
## Féach freisin

* Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i nDún Laoghaire
Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Dún Laoghaire (Dáilcheantar)
## Tagairtí

Catagóir:Irish Times
Catagóir:Baill den 25ú Dáil
Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine ón Irish Examiner
Robin Williams

B'aisteoir agus fhuirseoir Meiriceánach é **Robin McLaurin Williams**, a rugadh ar an 21 Iúil 1951. Cailleadh é ar an 11 Lúnasa 2014 tar éis lámh a chur ina bhás féin.

## Luathshaol
Bhí Williams ar na 20 mac léinn a glacadh sa Scoil Julliard i Nua-Eabhrac sa bhliain 1973 agus ní ba dhéanaí sa bhliain chéanna bhí sé ar an mbeirt a glacadh don ardchlár ag Julliard (Christopher Reeve an duine eile).

D'fhág Williams Julliard sa bhliain 1975 nuair a dúradh leis nach raibh aon rud fágtha acu le múineadh dó.

Chuaigh sé le fuirseoireacht ar na boinn i San Francisco agus Los Angeles.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1951
Catagóir:Básanna in 2014
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin
Patrick McGoohan

Ba aisteoir Gael-Mheiriceánach é **Patrick Joseph McGoohan ** (a rugadh ar an 19 Márta 1928 agus a fuair bás i 13 Eanáir 2009). 

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1928
Catagóir:Básanna in 2009
Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann
Whitey Bulger

Ba mháistir coiriúlachta Meiriceánach é **James Joseph "Whitey" Bulger, Jr. ** (3 Meán Fómhair 1929 – 30 Deireadh Fómhair 2018). Rugadh é i nDorchester, comharsanacht de Bhostún, Massachusetts. Bhí Bulger i gceannas ar an Winter Hill Gang, drong coirpeach lonnaithe i Somerville, Massachusetts. Bhí sé réitithe go dtabharfadh sé faisnéis don FBI i dtaobh choirpeach eile, gan aon chur isteach ag an FBI ar a chuid coireanna féin. Cuireadh náire ar an mbiúró sa bhliain 1997 nuair a nocht an páipéar nuachta *[[The Boston Globe]]* an réitiú sin eatarthu os comhair an tsaoil.

thumb|clé|Whitey Bulger sna 1990í|270x270px

Ar 19 Lúnasa 1999, cuireadh Bulger ar liosta an deichniúr coirpeach is mó tóir orthu ag an FBI. Tá cambheartaíocht, 19 dúnmharú, sracaireacht airgid, níochán airgid, comhcheilg, agus dáileadh drugaí támhshuanacha curtha ina leith. Tar éis 16 bliana a bheith caite ag Bulger ar a theitheadh, gabhadh eisean agus a chailínchara ar 23 Meitheamh, 2011 in Santa Monica, California ag an árasán a raibh siad ina gcónaí ann. Bhí Bulger 81 bliain d’aois ag am a ghabhála.

Chuaigh cás Bulger chun trialach ar an 12ú Meitheamh 2013 i gcúirt i mBostún Theas agus 32 coir curtha ina leith, comhpháirteachas i 19 dúnmharú ina measc. Ar an 12ú Lúnasa 2013 ciontaíodh é in 31 de na cúiseamh úd, agus fuarthas go raibh sé páirteach in 11 dúnmharú. 

Ar 30 Deireadh Fómhair 2018, tugadh Bulger ó phríosún Feidearálach go príosún Feidearálach eile in Hazelton, Virginia Thiar. Ní ba dhéanaí fuarthas a chorp ina chillín. Bualadh chun báis é agus rinneadh iarracht a dhá shúil a ghearradh amach le scian.]].

As Talamh an Éisc seantuismitheoirí Bhulger ar thaobh a athar agus iad de shinsearacht Éireannach. Iníon le himircí as Éireann í a mháthair. 
[clé|mion|[Billy Bulger, a dheartháir circa 1984-1987]]

## Féach freisin
Billy Bulger, a dheartháir

## Naisc sheachtracha

*Ailt agus ábhar eile faoi James Whitey Bulger ag suíomh an Boston Globe, arna rochtain ar 31 D.F. 2018

## Tagairtí

Catagóir:Daoine as Bostún
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2018
Catagóir:Coirpigh Mheiriceánacha
Camaigh

Is ceantar i ndeisceart Bhaile Átha Cliath í **Camaigh** (Béarla: *Kimmage*).
[clé|mion|220x220px|[Camaigh]]

## Féach freisin

* Herbert Simms, ailtire

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Crois Araild

Is ceantar i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Crois Araild** (*Crois Arailt* uaireanta) (Béarla: *Harold's Cross*).

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Fintan O'Toole

Is colúnaí, údar, eagarthóir cúnta agus criticeoir drámaíochta don *[[Irish Times]]* é **Fintan O'Toole** (rugadh é ar an 18 Feabhra 1958), ar cheann de na hintleachtóirí poiblí is mó tionchair in Éirinn é agus tá ról ríthábhachtach aige maidir le tuairimí a chur in iúl faoin bpolaitíocht agus faoi na healaíona.
clé|mion|Fintan O'Toole i lár, 2010

### Gairm
Thosaigh a ghairm scríbhneoireachta mar léirmheastóir téatair leis an iris *[[In Dublin]]*, ról ar thug sé faoi ina dhiaidh sin le ''The Sunday Tribune'', *The New York Daily News* agus ''The Irish Times''. Chuaigh sé le The Irish Times i 1988 agus tá a cholún le léamh ansin le 30 bliain anuas.

Ba chriticeoir drámaíochta don *New York Daily News* é ón mbliain 1997 go dtí 2001. Scríobhann sé go rialta do *The New York Review of Books*.

Tá leabhair scríofa aige faoin téatar, faoin bpolaitíocht chomh maith le beathaisnéisí agus an stair chultúrtha.
 
## Tagairtí

Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1958
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Iriseoirí The Irish Times
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann
Catagóir:Alumni COBÁC
Eddie Murphy

Is aisteoir Meiriceánach é **Edward Regan Murphy**, a rugadh ar an 3 Aibreán 1961.

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1961
Catagóir:Daoine beo
Sigourney Weaver

Is aisteoir Meiriceánach í **Sigourney Weaver**, a rugadh faoin ainm **Susan Alexandra Weaver** ar an 8 Deireadh Fómhair 1949.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac
Catagóir:Alumni Ollscoil Stanford
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa
Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta
Anna Faris

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Anna Kay Faris**, a rugadh ar an 29 Samhain, 1976. Bhí príomhról aici sa tsraith scannán uafáis úd Scary Movie, scigaithris ar na scannáin *[[Scream]]* agus *[[Scream II]]*. Bhí rólanna aici ina dhiaidh sin in *[[Lost in Translation]]* (2003) agus i scannáin eile. D'fhás sí aníos in Edmonds, Washington. Bhí sí ar *[[Friends]]* i 2004 mar Erica.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1976
Catagóir:Daoine beo
Jennifer Love Hewitt

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Jennifer Love Hewitt**, a rugadh ar an 21 Feabhra 1979.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1979
Catagóir:Daoine beo
Cill Mochuda

Is ceantar i ndeisceart Bhaile Átha Cliath í **Cill Mochuda** (nó *Cill Mhic Oda* uaireanta) (Béarla: *Kilmacud*). Tá sé buailte le Stigh Lorgain agus uaireanta is deacair an teorainn eatarthu a shainiú. Tá an cumann CLG clúiteach Cill Mochoda na Crócaigh lonnaithe ann. 

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Ronnie Barker

B'aisteoir Sasanach é **Ronald William George Barker** (a rugadh ar an 25 Meán Fómhair 1929 agus a fuair bás ar an 3 Deireadh Fómhair 2005). 

Catagóir:Aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Básanna in 2005
Danny Glover

Is aisteoir Meiriceánach é **Danny Lebern Glover**, a rugadh ar an 22 Iúil 1946.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1946
Catagóir:Daoine beo
Lily Tomlin

Is ban-aisteoir Meiriceánach í **Mary Jean Lily Tomlin**, a rugadh ar an 1 Meán Fómhair 1939.

Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Daoine beo
Naomi Watts

Is aisteoir Sasanach í **Naomi Ellen Watts**, a rugadh ar an 28 Meán Fómhair 1968.

Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1968
Catagóir:Daoine beo
Cnoc Mhuirfean

Is ceantar i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Cnoc Mhuirfean** (Béarla: *Mount Merrion*). Is ceantar meánaicmeach atá ann go príomha. Is é an bóthar N11 an príomhbhóthar a théann tríd an gceantar.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Cúirt Choirnéil

Is ceantar beag i ndeisceart Bhaile Átha Cliath í **Cúirt Choirnéil** (Béarla: *Cornelscourt*). Tá sé lonnaithe idir Cábán tSíle agus Carraig an tSionnaigh. Is é an bóthar N11 an príomhbhóthar a théann tríd an gceantar.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Henry Fonda

B’aisteoir Meiriceánach é **Henry Jaynes Fonda ** (16 Bealtaine 1905-12 Lúnasa 1982).

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1905
Catagóir:Básanna i 1982
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)
Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe
Catagóir:Daoine as Nebraska
Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Feirmeoirí
Catagóir:Fir
Catagóir:Mairnéalaigh
Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach
Naomh Abbán

Naomh is ea  **Abbán moccu Corbmaic ** (bás - 520?), a rugadh i Maigh Arnaighe i gContae Loch Garman.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh sa 6ú haois
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:An Mheánaois Luath
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Naoimh Éireannacha
Catagóir:Sagairt Chaitliceacha
Catagóir:Sagairt Éireannacha
38

## Eachtraí
* 

## Breitheanna
* Lucius Calpurnius Piso Licinianus, leas-Impire Rómhánach (b. 69).

## Básanna
* 10 Meitheamh – Drusilla, deirfiúr Caligula.
* Naomh Aindrias, aspal. 
* Naevius Sutorius Macro, ceannaire an Gharda Praetóireach. 
* Du Shi, innealtóir agus státaire Síneach.

0038
Naomh Abran

Naomh Éireannach is ea **Abran**. Ba dhíthreabhach ina chónaí sa Bhriotáin é. 

## Tagairtí
 

Catagóir:Bliain bhreithe anaithnid
Catagóir:6ú haois
Catagóir:An Mheánaois in Éirinn
Catagóir:An Mheánaois Luath
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Daoine na Meánaoise
Catagóir:Díthreabhaigh
Catagóir:Fir
Catagóir:Naoimh Éireannacha
Peter Falk

Aisteoir Meiriceánach ab ea **Peter Michael Falk**, a rugadh ar 16 Meán Fómhair 1927 agus a fuair bás 23 Meitheamh 2011.

## Tagairtí

Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac
Catagóir:Daoine a rugadh i 1927
Catagóir:Básanna in 2011
Jackie Chan

Is aisteoir é **Jackie Chan** (nó **Chan Kong-sang**) a rugadh i Hong Cong ar an 7 Aibreán, 1954. Is saoránach de chuid Dhaonphoblacht na Síne é.

## Naisc Sheachtracha
Beathaisnéis Jackie Chan ag an BBC

Catagóir:Aisteoirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1954
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Ealaíontóirí comhraic
Catagóir:Daoine as Hong Cong
David McWilliams

Is iriseoir agus eacnamaí é **David McWilliams** a rugadh i nDún Laoghaire sa bhliain 1966. D'oibrigh McWilliams mar eacnamaí do Bhanc Ceannais na hÉireann agus mar bhaincéir le UBS Bank agus le Banque Nationale de Paris. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé le craoltóireacht agus le léiriú cláracha faisnéise le TV3 agus RTÉ. Tá trí leabhar foilsithe aige: *The Pope's Children*, *The Generation Game*, agus *Follow the Money*.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1966
Catagóir:Iriseoirí Éireannacha
Catagóir:Colúnaithe Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Craoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Eacnamaithe Éireannacha
Portobello (Baile Átha Cliath)

Is ceantar i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Portobello** (Gaeilge: *Cuan Aoibhinn* ach is minice go n-úsaidtear *Portobello*).
clé|mion|220x220px|Radharcanna

## Stair
Bhí na Giúdaigh in Éirinn lonnaithe i mBleá Cliath don chuid is mó thar na blianta, go háirithe i gceantair an Chuain Aoibhinn, áit a thugtaí "An Iarúsailéim Beag" air tráth dá raibh agus a scaip ceannaire cáiliúil Éirí Amach 1916, Séamas Ó Conghaile a bhileoga toghcháin i nGiúdais ann sa mbliain 1902.

## Féach freisin

* Stair na nGiúdach in Éirinn
* Giúdaigh agus Giúdachas in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Stocaí

thumb|right|225px|Stocaí.
[thumb|right|225px|Stoca ar [troigh|throigh.]]

Is baill éadaigh iad **stocaí** (nó **giosáin** uaireanta) a chaithtear ar throithe le iad a chosaint ón bhfuacht agus ó dhromchlaí géara. Bíonn péire de stocaí ann de ghnáth. Coimeádann stocaí na troithe teolaí. Bíonn siad gearr nó fada .i. ní chlúdaíonn stocaí áirithe na rúitíní ach clúdaíonn cinn eile na troithe, na rúitíní agus na lorga suas go dtí na glúine. Déantar as síoda, cadás, olann agus ábhair eile iad.

## Tagairtí

Catagóir:Éadaí
Fáschom

Sliabh i gContae Phort Láirge is ea **Fáschom** (792 m). 

## Tagairtí

Fáschom
Catagóir:Cnoic agus Sléibhte i bPort Láirge
Mullach an Ois

Sliabh i gContae Chorcaí is ea **Mullach an Ois** (694 m). Tá sé suite cúpla ciliméadar ó Bhaile Bhuirne. Cuireadh tarchuradóir suas ar an mullach i 1963. Ionadaíodh an tarchuradóir sin i 2009.  

## Tagairtí

Mullach an Ois
Cnoc na gCloch

Sliabh i gContae Thiobraid Árann Theas agus i gContae Phort Láirge is ea **Cnoc na gCloch** (663 m).

## Tagairtí

Cnoc na gCloch
Catagóir:Cnoic agus Sléibhte i bPort Láirge
Cnoc Osta

Sliabh i gContae Chorcaí is ea **Cnoc Osta** (Béarla: *Mount Gabriel*). Tá sé 407 m ar airde. 

## Tagairtí

Cnoc Osta
An Cnoc Buí

Sliabh i gContae Chorcaí is ea **an Cnoc Buí** (706 m). 
## Naisc sheachtracha

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Sliabh Coimeálta

Sliabh i gContae Thiobraid Árann Thuaidh is ea **Sliabh Coimeálta** (694 m). 

## Tagairtí

Sliabh Coimeálta
Stua Laighean

Sliabh atá suite ar an teorainn idir Contae Cheatharlach agus Contae Loch Garman is ea **Stua Laighean** (796 m). 

## Tagairtí

Stua Laighean
Cnoc Uisnigh

Sliabh agus suíomh seandálaíochta i gContae na hIarmhí is ea **Cnoc Uisnigh** (182 m). 

Scaipeadh luaithreach de chuid Mhancháin Magan i gCnoc Uisnigh sa bhliain 2025,

## Tagairtí

Cnoc Uisnigh
Catagóir:Suíomhanna ríoga Éireann
Cnoc Chill Iníon Léinín

Sliabh i gContae Bhaile Átha Cliath is ea **Cnoc Chill Iníon Léinín** (153 m). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Cnoc Chill Iníon Léinín
Cnoic na hAille

Cnoic i dtuaisceart Chontae Bhaile Átha Cliath is ea **Cnoic na hAille ** (Béarla: *Naul Hills*). Is é an Cnoc Breac an ceann is airde ag 176 m. 

## Tagairtí

An Aill
Ard Éireann

Sliabh i gContae Laoise is ea **Ard Éireann** (527 m).

Is grúpa sléibhte in Éirinn iad Arda Éireann, nó *The ArdErins* i mBéarla, na cnoic is airde sa tír ar mhúnla na ‘Munros’ in Albain.

## Féach freisin

* Arda Éireann

## Tagairtí

Ard Éireann
Catagóir:Contae Laoise
Cnoc na Muc

Sliabh i gContae Thiobraid Árann Theas is ea **Cnoc na Muc** (340 m). Níl aon iontráil ar logainm.ie don sliabh.

## Tagairtí

Cnoc na Muc
An Barr Cam

Sliabh i gContae Uíbh Fhailí is ea **An Barr Cam** (Béarla: *Barcam*) (514 m). 

Barr Cam, An
Barr Cam, An
Cnoc na hEanaí

Sliabh i gContae Loch Garman is ea **Cnoc na hEanaí** nó **An tEanach** (454 m). 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Cnoc na hEanaí
Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann

Páirtí polaitiúil liobrálach neamhsheicteach i dTuaisceart Éireann é **Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann** (*Alliance Party of Northern Ireland* sa Bhéarla). Úsáidtear **Páirtí na Comhghuaillíochta** agus **Páirtí an Chomhaontais** go minic freisin. Tá suíocháin ag an bpáirtí i dTionól Thuaisceart Éireann agus i dTeach na dTeachtaí i Londain.

clé|mion|Naomi Long (2010)
## Polasaithe
Diúltaíonn Alliance seasamh a nochtadh faoin gceist bhunreachtúil. Seachnaíonn an páirtí na lipéid "Náisiúnach" agus "Aontachtach" i dTionól Thuaisceart Éireann - úsáidtear an lipéad "Eile" don pháirtí. Tá an páirtí in éadan na lipéid oifigiúla a úsáidtear san Tionól.  

## Stair
Bunaíodh an páirtí sa bhliain 1970 agus ar dtús ba páirtí aontachtach réasúnta neamhsheicteach é. I rith na h-ama, go háirithe sna 1990í, bhog an páirtí go dtí seasamh neodrach ar cheist an Aontais idir Tuaisceart Éireann agus an Bhreatain.  

Bhuaigh an páirtí suíochán i dTeach na Teachtaí don chéad uair sa bhliain 2010 nuair a fuair Naomi Long an ceann is fearr ar Peter Robinson, ceannaire an DUP i ndáilcheantar Bhéal Feirste Thoir.

San Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann, toghadh Sorcha Eastwood mar MP, i nGleann an Lagáin in áit Jeffrey Donaldson nach raibh san iomaíocht; agus

## Ceannairí an pháirtí

* An tUasal Phelim O'Neill 1972 (sealadach)
* Oliver Napier 1972-1984
* John Cushnahan 1984-1987
* John Alderdice 1987-1998
* Seán Neeson 1998-2001
* David Ford 2001-2016
* Naomi Long 2016-

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Polaitíocht na Ríochta Aontaithe
Catagóir:Páirtithe polaitíochta i dTuaisceart Éireann
Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1970
An Fear Bréige, Contae Uíbh Fhailí

Sliabh i gContae Uíbh Fhailí is ea **An Fear Bréige** (430 m). Is é an 6ú sliabh is airde i gContae Uíbh Fháilí, an 8ú sliabh is airde i Sliabh Bladhma, agus an 798ú mullach is airde in Éirinn.

## Tagairtí

Fear Bréige
Cumann Lúthchleas Gael na Breataine

Is cumann spóirt agus cultúrtha Éireannach é **Cumann Lúthchleas Gael na Breataine (CLGB)** (Béarla: *British Gaelic Athletic Association*), atá dírithe don chuid is mó ar na cluichí Gaelacha (iomáint, peil ghaelach, cluiche corr, liathróid láimhe) a chur chun cinn sa Bhreatain.

## Contaetha

*CLG na hAlban
*CLG Gloucestershire
*CLG Hertfordshire
*CLG Lancasír
*CLG Londan
*CLG Warwickshire
*CLG Yorkshire

## Tagairtí

Catagóir:Cumann Lúthchleas Gael
Cuan an Bhealaigh

Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea **Cuan an Bhealaigh** nó **Ceann an Bhealaigh** (734 m ar airde).

## Tagairtí
 

Cuan an Bhealaigh
Graibhéal

Sliabh i gContae Chill Mhantáin is ea **Graibhéal** nó **Droibhéal** (718 m). 

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Cipiúr

An 56ú binn is airde de réir Scála Arderin, agus an 72ú binn is airde ar scála Vandelelur-Lynam is ea **Cipiúr** ag 757 méadar (2,484 troigh) Lonnaítear i bhfíorthuaisceart Sléibhte Chill Mhantáin, áit a luíonn sé ar theorainn na gContaí Bhaile Átha Cliath agus Chill Mhantáin in Éirinn. Is barr an Chontae BÁC é agus déanann a airde agus shuíomh thar Cathair BÁC láthair tábhachtach i gcóir crainn craolta, a bhfuil le feiceáil go soléir i bhfad uaidh. Soláthraíonn leicne Chipiúr uisce do Phortach Bharr na Life, foinse an Life. Is féidir dul a fhad go héasca leis an mullach ón oirthear trí conair suite amach ón R115 feadh an bhealaigh go dtí Bearna Bhealach Sailearnáin 

## Tagairtí

Cipiúr
Giolaspar

Is cnoc le airde 342 m (1,122 tr) san cuid oirthuaisceart is faide de na Sléibhte Chill Mhantáin in Éirinn é **Giolaspar**. Níl an t-ingearchló aige chun céim a dhéanamh ar scálaí Arderin, Hewitt, nó Vandeleur-Lynam, áfach, tá a fheiceálacht 247 m (810 tr) rangaíonn sé mar Marilyn.

Tá Giolaspar suite soir ó thuaidh ó Ó Cualann, ach scartha amach ag débhealach an N11. Breathnaíonn an taobh thuaidh de Giolaspar díreach thar baile Bhré; breathnaíonn an taobh thoir trasna an R761 idir Bré agus na Clocha Liatha go fána thiar Cheann Bhré. Tá próifíl shainiúil ag cruinniú mullaigh dúbailte creagach ag Giolaspar. Cosúil leis Ó Cualann, tá sé comhdhéanta de bhuncharraig grianchlochít ón Tréimhse Chambriach.

Tugann an t-acadaí Éireannach Paul Tempan faoi deara gur dócha gur aistriúchán den Bhéarla "gilt spur" é an t-ainm Gaeilge *Giolspar*, bunaithe ar thaifead ar idirbheart talún ón 12ú haois le Diarmaid Mac Murchada a bhain le híocaíocht péire de "gilt spurs" dó agus dá oidhrí ar bhonn bliantúil.

## Leabharliosta

* 
* 
* 

## Féach freisin

* Slí Chill Mhantáin
* Sléibhte Chill Mhantáin
* Liosta sléibhte in Éirinn

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* MountainViews: Suíomh Gréasáin Sléibhte na hÉireann, Giolaspar
* MountainViews: Irish Online Mountain Database
* Bunachar Cnoic na Breataine agus na hÉireann, an bunachar sonraí is mó de shléibhte Oileáin na Breataine ( " DoBIH " ) .
* Hill Bagging UK & Ireland, an comhéadan inchuardaithe don DoBIH
Charles Schumer

Is é **Charles Ellis "Chuck" Schumer ** (a rugadh ar 23 Samhain 1950) Seanadóir na Stát Aontaithe sinsearach ó Stát Nua-Eabhrac. Is ball den Páirtí Daonlathach é. Rugadh é i mBrooklyn, Nua-Eabhrac i dteaghlach Giúdach de bhunús Oirthear na hEorpa. D’fhreastail sé ar scoileanna poiblí i mBrooklyn agus fuair sé scór 1600 san SAT, is é sin scór foirfe sa scrúdú iontrála ollscoileanna sna Stáit Aontaithe. Bhain sé céim baitsiléara amach ó Choláiste Harvard agus ansin, sa bhliain 1974, bronnadh céim Juris Doctor le honóracha air ón scoil dlí ag Ollscoil Harvard. Ar ais i Nua-Eabhrac dó, d’éirigh leis i scrúdú an bharra go luath sa bhliain 1975 ach níor chleacht sé an dlí ariamh. Chuaigh sé leis an pholaitíocht ina áit sin.

Toghadh Schumer do Theach Ionadaithe Stát Nua-Eabhrac i gcomhar trí théarma (1975–1980), do Theach Ionadaithe na Stát Aontaithe in Washington, D.C. i gcomhair 16ú ceantar Comhdhála Nua-Eabhrac le haghaidh naoi dtéarma (1981–1999), agus do Sheanad na Stát Aontaithe faoi thrí (1999 go dtí an lá inniu). Tá tuairimí liobrálacha aige ach tá seasamh láidir aige freisin ar son na sábháilteachta i gcúrsaí idirnáisiúnta. 

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* United States Senator Charles E. Schumer Suíomh Chuck Schumer ag Seanad na Stát Aontaithe

Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard
Catagóir:Daoine as Brooklyn, Nua-Eabhrac
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe
Saint-Pierre-et-Miquelon

Oileánrach beag de chuid na Fraince san Atlantach Thuaidh is ea **Comhroinn Chríochach Saint-Pierre-et-Miquelon** (Fraincis: *Collectivité territoriale de Saint-Pierre-et-Miquelon*). Is iad Saint-Pierre agus Miquelon an dá oileán is tábhachtaí den naoi n-oileán sa ghrúpa. Bhíodh an tOileán Langlade inchurtha le Miquelon ó thaobh achar de, ach tá an dá oileán ceangailte anois trí mheán caol talún. (Miquelon-Langlade a thugtar orthu uaireanta.) Tá Saint-Pierre-et-Miquelon suite taobh ó dheas ón gcúige Ceanadach Talamh an Éisc agus Labradar. Tá timpeall agus deich gciliméadar eatarthu ag an bpointe is caoile. Tá 6,125 duine ina gcónaí ann. Is é baile beag Saint-Pierre, ar Oileán Saint-Pierre, an príomhbhaile. 

mion|clé|300px|An chearnóg i lár bhaile Saint Pierre
Bhíodh sé mar nós ag iascairí Bascacha fanacht ar an oileán san 16ú haois agus d’fhás pobal Francach ann san 17ú haois. Tugtar stádas sa Fhrainc ar Saint-Pierre-et-Miquelon mar chomhroinn thar lear inniu.

Tá vóta ag muintir Saint-Pierre-et-Miquelon i dtoghcháin uachtaránachta na Fraince. I dtoghcháin na bliana 2017, ar an 8ú Bealtaine, vótáil 63.3% ar son Emmanuel Macron agus vótáil 36.7% ar son Marine Le Pen. Vótáil 56% de mhuintir na n-oileán sa toghchán is déanaí, ach bhí 5.6% do na vótaí millte agus bhí 11% eile bán. 

## Tagairtí

http://graphics.france24.com/results-second-round-french-presidential-election-2017/

Catagóir:Oileáin
Catagóir:An Fhrainc
Sliabh Thigh Bródáin

Sliabh i gContae Bhaile Átha Cliath is ea **Sliabh Thigh Bródáin** (Béarla: *Tibradden Mountain*) (467 m). Ar shleasa deisceartacha an tsléibhe, feadh bhóthar an R116 tá carraig ar a bhfuil an inscríbhinn seo a leanas greanta, “O'Connell's Rock, 23 July 1823”. Thug Dónall Ó Conaill óráid uaithi don phobal áitiúil agus iad ag ceiliúradh Dhomhnach Chrom Dubh (*Garland Sunday*) na bliana sin.

## Tagairtí

Sliabh Thigh Bródáin
Binn Dá Charraig

Sliabh i gContae Bhaile Átha Cliath is ea **Binn Dá Charraig** (536 m). 

Tá Tuama Dingeach Bhaile Éamainn Duibh a tógadh sa Chré-umhaois suite ar an sliabh.

## Tagairtí

Binn Dá Charraig
Binn Trí Charraig

Sliabh i gContae Bhaile Átha Cliath is ea **Binn Trí Charraig** (444 m). 

## Tagairtí

Binn Trí Charraig
Oliver Napier

Polaiteoir agus iarcheannaire Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann ab ea **Oliver Napier** (11 Iúil 1935 - 2 Iúil 2011). Chaith sé tamall mar Aire Dlí agus Cheannaire an Oifig Leasaithe Dhlíthiúil sa bhliain 1973 nuair a bhí an feidhmeannas comhroinnte cumhachta a socraíodh i Sunningdale i bhfeidhm. 

## Tús a Shaoil
Caitliceach ab ea Napier agus oileadh é i gColáiste Naomh Maeleachlainn i mBéal Feirste agus in Ollscoil na Banríona, Béal Feirste sular thosaigh sé ag obair mar aturnae.

## A Shaol Polaitiúil
Chuaigh Napier isteach sa Páirtí Liobrálach Uladh agus sa bhliain 1969 ceapadh é mar Chomhchathaoirleach ar Choiste Polaitiúil an Feachtas Uladh Nua (an *New Ulster Movement* sa bhéarla). Ag comhoibriú le Bob Cooper, an Comhchathaoirleach eile, bhain sé úsáid as a phost chun páirtí nua, an Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann, a bhunú, páirtí a dhéanfadh iarracht tacaíocht a fháil ón dá phobal, Náisiúnach agus Aontachtach, i dTuaisceart Éireann. An aidhm a bhí ag an bpáirtí, de réir Napier, ná rogha eile a chur ar fáil in áit seicteachtas an Pháirtí Aontachtaigh.

clé|mion

Ba é Napier ceannaire an pháirtí ó 1972 go 1984 agus i rith an tréimhse sin ghlac an páirtí páirt i roinnt tionól a toghadh chun réiteach a fháil ar fadhbanna Thuaisceart Éireann. Ba Aire é i bhfeidhmeannas comhroinnte cumhachta ar feadh tréimhse sa bhliain 1973. Sheas sé i ndáilcheantar Bhéal Feirste Thoir in olltoghcháin na Ríochta Aontaithe fad is a bhí sé ina cheannaire ach níor éirigh leis. Ní raibh ach míle vóta níos lú aige ná an buaiteoir Peter Robinson in olltoghchán na bliana 1979. 

Moladh go mór é tar éis dó éirí as mar cheannaire sa bhliain 1984 agus bronnadh ridireacht air an bhliain ina dhiaidh. D'éirigh sé as mar chomhairleoir ar Chomhairle Cathrach Bhéal Feirste sa bhliain 1989 agus ceapadh go raibh sé tar éis éirí as an bpolaitíocht go hiomlán ach sheas sé arís as son an pháirtí sa bhliain 1995 i bhfothoghchán i ndáilcheantar An Dúin Thuaidh. Sheas sé in olltoghchán na bliana 1997 freisin.

Toghadh é don Fhóram Thuaisceart Éireann um Shuíochán sa bhliain 1997.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1935
Catagóir:Básanna in 2011
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Aturnaetha Éireannacha
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Fir
Catagóir:Ridirí
Catagóir:Baill Pháirtí Comhghuaillíochta (Tuaisceart Éireann)
Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann
An Cnoc Dubh (Aontroim)

Sliabh i gContae Aontroma is ea **an Cnoc Dubh** (425 m). 

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Binn Mhadagáin

Sliabh i gContae Aontroma is ea **Binn Mhadagáin**, nó Cnoc na hUaimhe mar a thugtar uirthi corruair. (370 m). 

Binn Mhadagáine
An Charraig Dhubh Thuaidh

Sliabh i gContae Loch Garman is ea **an Charraig Dhubh Thuaidh** (599 m). 

## Tagairtí

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Zhuji

Is cathair í **Zhuji** (Sínis: 诸暨市) i nDaon-Phoblacht na Síne. Tá sé suite i Zhejiang, cúige in oirthear na tíre. Tá clú agus cáil ar an áit mar táirgeoir péarlaí agus stocaí.

Catagóir:Cathracha na Síne
Anamcheol

Seánra ceoil le fréamhacha i Stáit Aontaithe Mheiriceá sna 1950idí é **anamcheol** nó **ceol sól**. Meascán idir ceol gaspal agus ceol rithim agus gormacha atá ann, agus é curtha chun cinn ag pobal gorm na tíre seo sa chéad dul síos.

Luaitear Ray Charles mar chruthaitheoir an tseánra seo go minic, ag tosú lena rian *I Got a Woman* ón bhliain 1954.

## Tagairtí

Catagóir:Seánraí ceoil
Duibhis

Sliabh i gContae Aontroma is ea **Duibhis** (Béarla: *Divis*). Tá sé 478 m ar airde. 

## Tagairtí

Duibhis
Binn Eachlabhra

Sliabh i gContae Fhear Manach is ea **Binn Eachlabhra** nó **Binn Eachlainn** (373 m).

## Tagairtí

Binn Eachlabhra
Ard Loch na mBreac Beadaí

Sliabh i gContae Dhún na nGall is ea **Ard Loch na mBreac Beadaí** le airde 603 m. 
## Tíreolaíocht
Suíonn an sliabh seo os cionn an locha 'Ard Loch na mBreac Beadaí' agus is é an mullach lár agus an tríú ceann is airde de 'Na Seacht Deirfiúracha'. Tá na Seacht Deirfiúracha mar chuid de Shléibhte Dhoire Bheatha agus áirítear leo An Mhucais, Croch na gCaorach, An Eachla Bheag, Ard Loch na mBreac Beadaí, An Eachla Mhór, Mac Uchta agus An Earagail.
## Tagairtí

Ard Loch na mBreac Beadaí
An Mullach Mór (Contae Dhoire)

Sliabh i gContae Dhoire is ea **an Mullach Mór** (550 m). 

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Samhail (sliabh)

Sliabh ar an teorainn idir Contae Dhoire agus Contae Thír Eoghain is ea **Samhail** (678 m). Is é an sliabh is airde sna Speiríní.

## Tagairtí

Samhail
Sliabh Liag

thumb|270px|Léarscáil de Sliabh Liag
Sliabh i gContae Dhún na nGall is ea **Sliabh Liag** (601 m).

## Tagairtí

Sliabh Liag
An Bhinn Ghorm

Sliabh suite i gContae Mhaigh Eo is ea **an Bhinn Ghorm** (700 m). Tá sé i ngar don Chaoláire Rua (Béarla: *Killary Harbour*) agus an teorainn le Contae na Gaillimhe. Níl aon iontráil ar an suíomh logainm.ie a bhaineann leis an sliabh, cé go bhfuil cúpla sliabh eile darb ainm “An Bhinn Ghorm” i gContae Mhaigh Eo.

## Pas Dhúloch

Tá an **Dúloch** in aice leis an sliabh. Tá draíocht ag baint leis an áit mar tá an timpeallacht go hálainn agus tá radhairc gleoite le fáil i ngach treo. I mBéarla tugtar *Doolough Pass* ar an áit.

Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hÉireann
Mám Trasna

Sliabh i gContae Mhaigh Eo is ea **Mám Trasna** (682 m). Tá míchlú bronnta ar an mbaile fearainn de bharr Dhúnmharuithe Mhám Trasna thiar sa bhliain.

## Tagairtí

Mám Trasna
Naisrín Elsafty

De shliocht Gael-Éigipteach **Naisrín Elsafty** (a rugadh sa bhliain 1989) agus clú uirthi mar amhránaí ar an Sean-nós. 

## Bunús

Iníon le Treasa Ní Cheannabháin ó Chontae na Gaillimhe agus le Saber Elsafty, dochtúir Éigipteach, is ea Naisrín agus í ar an gcuid is óige den chlann. Is deirfiúr le Róisín Elsafty í. Tógadh í lena leathchúpla dearthár agus lena deirfiúracha i mBearna i gConamara. 

Teaghlach ilchultúrtha agus dáchreidmheach a bhí ann agus dhéantaí idir Nollaig agus Eid (deireadh Ramadan) a cheiliúradh. Bhuail na tuismitheoirí le chéile agus iad ag obair sa Danmhairg agus phós i bparóiste Chill Chiaráin. Chuaigh an chlann ar scoil sa cheantar agus idir Ghaeilge agus Bhéarla ar a dtoil acu. 

Tá baint ag Naisrín agus a muintir leis an Meánoirthear i gcónaí, agus sa bhliain 2008 coinneáladh í féin agus a máthair tamall i nGaza tar éis dóibh éalú thar teorainn isteach ón Éigipt le hairgead a bailíodh in Éirinn do theaghlaigh Phalaistíneacha.

## Ceol
Tá an ceol ó dhúchas i Naisrín, agus is minic cloiste ag féilte agus i gcuideachta í. Tá an ceol ó dhúchas i Naisrín, agus is minic cloiste ag féilte agus i gcuideachta í. Tá an ceol ó dhúchas i, agus is minic cloiste ag féilte agus i gcuideachta é. Rinneadh roinnt clár a raibh sé d'aidhm acu (ar TG4 agus ar Raidió na Gaeltachta) agus í ag casadh amhrán ar an Sean-nós..

## Dioscliosta

* Naisrín Elsafty, Róisín Elsafty, & Treasa Ní Cheannabháin - Irlande: L’Art du Sean-Nós, Musique du Monde: Collection Dominique Buscail, dirigée par Gilles Fruchaux. (Buda Musique 92711-2)

Níl dlúthdhiosca curtha amach fós ag Naisrín Elsafty ina aonar, ach tá sí le cloisteáil ar dhlúthdhiosca de sheanamhráin a chuir Róisín Elsafty, deirfiúr léi, amach.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Féach ar Naisrín ag casadh ˈˈMáire Ní Eidhinˈˈ ar TG4

Catagóir:Daoine a rugadh i 1989
Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe
Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós
Catagóir:Daoine beo
Machu Picchu

Is cathair Inceach iargúlta í **Machu Picchu** sna hAindéis i bPeiriú, i Meiriceá Theas. "Seansliabh" an chiall atá le *Machu Picchu* i gCeatsuais. Ba é Hiram Bingham, taiscéalaí Meiriceánach, a scaoil an scéal seo timpeall. Eisean ba thúisce a tháinig ar Machu Picchu agus ar na hiarsmaí in Espíritu Pampa araon, ach ba é an tuairim a bhí aige féin ná gurbh é Machu Picchu an áit ba thábhachtaí den dá áit. Chuir sé a thuiscint do na cúrsaí seo os comhair an tsaoil mhóir ina leabhar clasaiceach *Lost Cities of the Incas*. 

An tuiscint atá againn inniu, áfach, tá sé bunaithe ar an leabhar suimiúil úd *The Conquest of the Incas* le John Hemming, a tháinig i gcló sa bhliain 197. Suíomh Oidhreachta Domhanda de chuid UNESCO atá ann.

## Naisc Sheachtracha

* Machu Picchu en 360 grados  Íomhá ardtaifigh comhchruinn 360ºx360º de Machu Picchu.
* Guia de Machu Picchu información Machu Picchu.
* Machu Picchu , Leathanach ag suíomh Perucultural (Spáinnis).
* Diferendo con Universidad de Yale, 1º de marzo del 2006.
* Declaración del Santuario histórico de Machu Picchu como Patrimonio de la Humanidad por la Unesco (en inglés).
* La Universidad de Yale acepta devolver al Perú reliquias de Machu Picchu
* Memorando con Yale, Diario "Perú 21", 6-3-2008.
* UNESCO respalda derecho del Perú sobre piezas de Machu Picchu que se encuentran en Yale. 24 Horas Libre. 5.5.2008 
* Dossier. El Tesoro de Macchu Picchu. La ilegal colección de la Universidad de Yale. La República, 11.5.2008 
* Estudio científico revela que Machu Picchu fue descubierto en 1867. ABC.es 3 de junio de 2008 
* National Geographic pide a Universidad de Yale devolver al Perú las piezas arqueológicas en su posesión. El Comercio, 20.6.2008
* El País. Suplemento El Viajero, 2.8.2008 
* Artículo sobre el saqueo de Machu Picchu 
* Los patrimonios de la humanidad en el Perú ubicados en el mapa incluyendo información relevante. El Comercio, julio de 2009

## Tagairtí

Catagóir:Peiriú
Fatima, Baile Átha Cliath

Is bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Fatima** (Béarla: *Fatima*). 

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Dumhach Thrá

Is bruachbhaile i ndeisceart Bhaile Átha Cliath é **Dumhach Thrá** (Béarla: *Sandymount* ). 
mion|clé|Léarscáil na Dumhach Thrá (le Baile Gaelach agus Rinn)
[clé|mion|Dumhach Trá, BÁC [Truailliú uisce|truaillithe]]

## Daoine
Ronnie Delany

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath