Inis Oírr

Tugtar **Inis Oírr**, **Inis Oirthir** nó **Inis Thiar** go minic ar an oileán is lú de chuid Oileán Árann amach ó chósta na Gaillimhe (i gcuan na Gaillimhe) in iarthar na hÉireann. Tá Inis Meáin agus Inis Mór suite ar an taobh thiar d'Inis Oírr. 

thumb|240px|Suíomh
## Stair
Is é Naomh Caomhán éarlamh an oileáin. Ba dheartháir leis é Naomh Caoimhin, bunaitheoir Ghleann Dá Loch. Cé go dtugtar *Inis Oírr* ar an oileán go hoifigiúil, bhíodh ainm oifigiúil eile, *Inis Oirthir*, air roimhe sin, agus tugtar *Inis Thiar* air go traidisiúnta.

## An t-oileán sa lá atá inniu ann
Tá timpeall 300 duine ina gcónaí ar an oileán faoi láthair, agus tá sé suite i nGaeltacht Chonnacht. Tagann eathar ann ó Ros an Mhíl i gConamara agus ó Dhúlainn i gContae an Chláir, chomh maith leis na hoileáin eile. Baineann tábhacht mhór leis an turasóireacht ar an oileán. Chomh maith le sin, tagann go leor daoine ann agus iad ag iarraidh a nGaeilge a fheabhsú.

**Áiseanna**

Sa bhliain 2025, cuireadh beagnach €36 milliún de mhaoiniú Stáit ar fáil le céibh nua a fhorbairt. Cuirfear síneadh leis an gcéibh atá ann cheana agus beidh tuilleadh áiteanna ar fáil le báid a fheistiú ann. Tógfar freisin bábhún nua leis na tonnta is tréine a bhriseadh agus an suíomh a chosaint ar a thuairgneáil agus a chreimeadh. Beidh spás breise ann do bháid, rud a bhíonn ag teastáil go háirithe le linn bhiaiste turasóireachta an tsamhraidh.

Bronnadh  €30 milliún den mhaoiniú ar an gcomhlacht Ward & Burke Construction ar éirigh leo i bpróiseas tairisceana. Is ón Roinn Forbartha Tuaithe, Pobail agus Gaeltachta a thiocfaidh an maoiniú.

## An Ghaeilge ar Inis Oírr
Tá An Ghaeilge fós mar theanga an phobail ar Inis Oírr. I ndaonáireamh 2016 dúirt 90.7% de mhuintir an oileáin go raibh Gaeilge acu agus dúirt 85.1% den ndaonra go labhraíonn siad Gaeilge chuile lá. Bhí scata teanga á labhairt i dtithe Inis Oírr sa bhliain 2016 nuair a deineadh an daonáireamh deireanach. Bhí An Liotuáinis mar theanga an bhaile ag cúigear(5), bhí An Fhraincis sa bhaile ag ceathrar(4) agus bhí An Pholainnis sa bhaile ag triúr(3).  

## Siúlóid Inis Oírr
Tógann an tsiúlóid seo idir 3½ agus 4 uaire an chloig. Is féidir an tús a fheiceáil ag Cnoc Raithní, carn chiorclach ar chúl na trá agus ar thaobh na láimhe clé den pháirc peile.

thumb|Inis Oírr
### Cnoc Raithní
Níor thángthas ar an séadchomhartha seo nó go raibh feiceáil air i ndiaidh stoirme sa bhliain 1885. Tá sé ann ó aimsir na Cré-umhaoise, 1500 R.C., agus dar leis na saineolaithe, tógadh mar charn adhlactha é. De réir an tseanchais ba iad na Firboilg an chéad dream a raibh cónaí orthu ar an oileán tar éis dóibh teitheadh ann le n-éalú ó lucht ionsaithe. 

### Teampall Chaomháin
Bhí Caomhán ina dheisceabal le Naomh Éanna. Tá fothracha an tséipéil ag dul siar go dtí an 10-14ú céad agus bhíodh gaineamh shéidte le glanadh as. Feictear dramhcharn ó aimsir na Luathchríostaíochta nó na meánaoise ar am mbealach isteach sa reilig. Tá Leaba Chaomháin le feiceáil sa reilig freisin.

### An Plassey
Sa bhliain 1960, cuireadh an Plassy suas ar charraig na Finise le linn stoirm fhiáin. Níor báitheadh aon duine mar shábháil na hoileánaigh gach éinne a bhí ar bord. Níos faide amach tá teach solais atá 37m ar airde le feiceáil. Oibríonn sé go huathoibríoch ón mbliain 1978. Scairteann a sholas 20 muirmhíle ó bhaile san oíche. 

### Cill na Seacht nIníon
Is fothrach de mhainistir taobh istigh de dhún beag cloiche í Cill na Seacht nIníon. Tá altóir agus cloch a bhfuil crios greanta isteach inti le feiceáil anseo. 

[thumb|[Caisleán Uí Bhriain]]
### Caisleán Uí Bhriain
Is caisleán trí stóir é seo a thóg na Brianaigh a bhí in úinéireacht an oileáin go dtí an bhliain 1585. Tá an caisleán tógtha taobh istigh de Dhún Fhormna, dún a thóg daoine an oileáin sa Chlochaois. 

### Tobar Éanna
Deirtear go raibh cónaí ar Naomh Éanna i gclochán coirceogach in aice láimhe agus is mór an t-ómós atá ag na hoileánaigh don tobar seo. De réir an tseanchais, is dea-chomhartha é má éiríonn leat eascann a fheiceáil sa tobar.

### Cill Ghobnait
[thumb|[Cill Ghobnait, Inis Oírr|Cill Ghobnait 2013]]
Tógadh an séipéilín beag seo Cill Ghobnait san 8ú nó 9ú haois. Deirtear gur theith Naomh Gobnait, patrún Bhaile Bhuirne, go hInis Oírr le n-éalú óna naimhde ar mhórthír na hÉireann.

### Teach Solais Inis Oírr
Toghadh é sa bhliain 1857.  Sa mbliain 1818 rinneadh Teach Solais Eochalla ar Inis Mór. Níorbh fhada gur tugadh faoi deara nach san áit ab fheiliúnaí a rinneadh é. Bhí sé le rá ag captaen loinge darbh ainm an Captaen White go raibh Teach Solais Eochalla 413 troigh os cionn leibhéal na farraige agus gur túisce a d’fheicfí na carraigeacha as long ná an solas a bhí sé a scaladh.

Ba é an réiteach a bhí ar an scéal sa deireadh gur socraíodh an teach solais sin a dhúnadh agus dhá theach solais eile a dhéanamh, ceann siar ó thuaidh ó Inis Mór agus ceann ar Inis Oírr.  Comhlacht as Baile Átha Cliath a rinne an dá theach solais nua. Dream as Birmingham a chuir an solas i dTeach Solais Inis Oírr. Thart ar mhilliún go leith euro an ceann in airgead an lae inniu a chosain siad. Tosaíodh á dtógáil sa mbliain 1853 agus bhí an obair críochnaithe faoin mbliain 1857. Dúnadh Teach Solais Eochalla ansin.

Sa mbliain 1913 cuireadh lampa speisialta pairifín i dTeach Solais Inis Oírr agus cuireadh ag scaladh chuile dheich soicind é. Sa mbliain 1978 cuireadh córas leictreachais ag obair ann.  Inniu tá muintir Inis Oírr ag éileamh go ndéanfaí forbairt ar Theach Solais Inis Oírr.

## Naisc sheachtracha
* Suíomh an oileáin 

## Léitheoireacht bhreise
* Áine Ní Bhreisleáin. (2022). ''Mheall Inis Oírr mo chroí agus is fiú go mór cuairt a chur air''. Seachtain.

## Tagairtí


*
Catagóir:Oileáin Ghaeltachta
Catagóir:Oileáin na hÉireann
Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Catagóir:Bailte i gContae na Gaillimhe
Catagóir:Slí an Atlantaigh Fhiáin
Catagóir:Tithe Solais na hÉireann