open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Compás

Tá **an Compás** ar cheann de na réaltbhuíonta beaga deisceartacha. Léiríonn sé compás línitheora, uirlis a mbaintear úsáid as chun ciorcail, srl., a tharraingt. Bí cúramach gan é a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon Chompás an Mhairnéalaigh.

**Circinus** an t-ainm Laidine a thugtar ar an gCompás. As Béarla, aistrítear an t-ainm seo mar **The Pair of Compasses** chun é a aithint ó **Pyxis** (.i. Compás an Mhairnéalaigh), nó **The Mariner's Compass**.

## Príomhghnéithe
* α Cir: réalta dhúbailte

## Réada suntasacha domhainspéire

## Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon an Chompáis. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. **Coelum Australe Stelliferum** an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó **Le Navire**, mar a thug sé air sa chéad eagrán).

Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Compás ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.

Ar dtús thug Lacaille an t-ainm **Le Compas** ar an réaltbhuíon seo, ach **Circinus** an t-eagrán Laidine atá ar *Coelum Australe Stelliferum*.

## Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Chompáis go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an Compás ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Compás agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Compás ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Compás 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Compás

## Tagairtí
* 

Compás
Coróin an Deiscirt

Réaltbhuíon bheag ar an leathsféar neamhaí theas is ea **Coróin an Deiscirt**. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. **Corona Australis**, nó **Corona Austrina**, an t-ainm Laidine a thugtar ar Choróin an Deiscirt.

Sa bhliain 1932 d'athraigh an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta ainm Laidine na réaltbhuíne seo go *Corona Austrina* go hoifigiúil, cé go bhfuil an seanainm Laidine **Corona Australis** níos coitianta go fóill.

## Príomhghnéithe
* γ CrA: déréalta

* κ CrA: réalta dhúbailte optúil

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 6541: réaltbhraisle chruinneogach

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* Coróin an Deiscirt ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* Coróin an Deiscirt agus miotaseolaíocht an Domhain 
* Coróin an Deiscirt ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: Coróin an Deiscirt 

## Tagairtí
* 

Coróin an Deiscirt
Carraig an Tobair

Is sráidbhaile beag i gContae an Chabháin í **Carraig an Tobair** (Béarla: *Crosskeys*). Tá an baile suite 10 km taobh thoir theas de bhaile an Cabhán, agus is é an t-aon sráidbhaile i bparóiste an Dinn é. Tá cónaí ag tuairim is fiche duine sa sráidbhaile.

## Suíomh
Tá Carraig an Tobair suite ar an mbóthar a cheanglaíonn Baile Shéamuis Dhuibh leis an Chabháin ag domhanleithead 53° 55′ 8″ thuaidh, domhanfhad 7° 15′ 45″ thiar. Tá sé 115 m os cionn leibhéal na farraige. Ag féachaint i dtreo An Chabháin feictear Sliabh gCleath (320 m d'airde) tuairim is 4 km i gcéin.

## Ainm
Sna cnoic creagacha taobh thuaidh den tsráidbhaile, atá an t-ainm "Charlie's Rocks" orthu, tá tobar ann agus is ón tobar sin atá ainm an tsráidbhaile tógtha. Deirtear gur chaith Naomh Pádraig tréimhse anseo agus, dár le fínscéal áitiúil, nuair a bhí Pádraig ann chuir a chapall a chos ar cheann de na carraigeacha in aice leis an tobar le a leithéid de bhrú gur fhág lorg a chrú capaill ina dhiaidh.

Is é *Crosskeys* an t-ainm atá ar an sráidbhaile sa Sacsbhéarla. Cúpla céad bliana ó shin bhí clog gréine ann agus samhail dhá eochair air. Tugtar ainm an tsráidbhaile ón tsamhail sin.

## Áiseanna
Laistigh de theorainneacha an tsráidbhaile, tá scoil náisiúnta, trí tithe tábhairne agus ionad acmhainne. Bunaíodh an scoil sa bhliain 1978 nuair a cónaisceadh dhá scoileanna a raibh sa pharóiste. Múineann seisear múinteoirí sa scoil. Is iad "The Carraig Springs", "The Crosskeys Inn" agus "The Den" na hainmneacha atá ar na tithe tábhairne. Tógann an chéad cheann díobh a ainm ón tobar céanna thuasluaite. Tá club oíche sa "Springs" gach deireadh seachtaine. Sna nóchaidí bhí tarraingt mór ag an "Springs" agus daoine ag teastail ó Granárd i gContae an Longfoirt, Ceanannas i gContae na Mí agus ó áiteanna éagsúla i gContae Fhear Manach chomh maith le gach áit i gContae an Chabháin ach feictear laghdú sna sluaite ar feadh na "náididí". Tá oifig an phoist an tsráidbhaile suite in aice leis an teach tábhairne sin.

Catagóir:Bailte i gContae an Chabháin
Paraíba

Is stát de chuid na Brasaíle é **Paraíba** atá suite in iarthuaisceart na tíre. Is é João Pessoa príomhchathair an stáit. Tá 4,025,558 duine ina gcónaí sa stát (2017).

Catagóir:Stáit na Brasaíle
Caoimhghín Ó Caoláin

Is polaiteoir Éireannach é **Caoimhghín Ó Caoláin** (18 Meán Fómhair 1953 a rugadh é). Is Teachta Dála é agus ceannaire Shinn Féin sa Dáil ó 2001 go 2011 a bhí ann. Déanann sé ionadaíocht ar son an Chabháin agus Mhuineacháin. Roghnaíodh mar urlabhraí an pháirtí sa Dáil ar chúrsaí Sláinte & Páistí anuas ar an bPróiséas Síochána. 

## Cúlra
Ba oifigeach bainc sinsearach é i mBanc na hÉireann roimh an bPolaitíocht. Thosaigh a shaol polaitíochta nuair a fuair sé suíocháin i gComhairle Chontae Mhuineacháin sa bhliain 1985. Bhí sé ina bhainisteoir ginearálta ar *An Phoblacht/Republican News* ón mbliain 1982 go dtí 1985. Rugadh Caoimhghín Ó Caoláin i Muineachán i 1953, tá sé pósta ar Briege agus tá ceathrar iníon agus mac orthu.

## Féach freisin

* An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i gCabhán–Muineachán

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Baill den 29ú Dáil
Catagóir:Baill den 30ú Dáil
Catagóir:Baill den 31ú Dáil
Catagóir:Baill den 32ú Dáil
Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)
An Colm

Réaltbhuíon bheag is ea **an Colm**, atá beagán ó dheas den Mhadra Mór agus an Giorria. Ba é an réalteolaí Pléimeanach Petrus Plancius a chruthaigh an t-éan neamhaí seo as cuid de réaltbhuíon an Mhadra Mhóir. Léiríodh an Colm don chéad uair ar léarscáil neamhaí a rinne Plancius sa bhliain 1592. Is é **Columba**, a chiallaíonn "colm", an t-ainm Laidine a thugtar ar an réaltbhuíon seo.

## Príomhghnéithe
* μ Col: réalta éalaitheach

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 1851: réaltbhraisle chruinneogach

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an Colm ar shuíomh Robin Gatter
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Colm agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Colm ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Colm 

## Tagairtí
* 

Colm
Ian Gibson

Is staraí Éireannach é **Ian Gibson** (Baile Átha Cliath, 21 Aibreán 1939) a rugadh in Éirinn ach a thóg náisiúntacht Spáinneach i 1984. Tá aithne air mar gheall ar a chuid leabhar beathaisnéise ar Federico García Lorca agus Salvador Dalí. Tháinig a chéad leabhar *La represión nacionalista de Granada en 1936 y la muerte de Federico García Lorca* amach sa Fhrainc i 1971 agus cuireadh faoi chois láithreach sa Spáinn é. 

## Leabhair
* *La represión nacionalista de Granada en 1936 y la muerte de Federico García Lorca* (1971).
* *En busca de José Antonio* (1980).
* *Un irlandés en España* (1982). 
* *La noche que mataron a Calvo Sotelo* (1982). 
* *Paracuellos, cómo fue* (1983).
* *Guía de la Granada de Federico García Lorca' (1989).
* *España* (1993). 
* *Vida, pasión y muerte de Federico García Lorca* (1998).
* *La vida desaforada de Salvador Dalí* (1998). 
* *Lorca-Dalí, el amor que no pudo ser* (1999). 
* *Viento del sur* (2001). 
* *Yo, Ruben Darío*.
* *Cela, el hombre que quiso ganar* (2004). 
* *Paracuellos: cómo fue. La verdad objetiva sobre la matanza de presos en Madrid en 1936* (2005)
* *Ligero de equipaje* (Maidrid, 2006), beathaisnéis [[Antonio Machado]]
* *Cuatro poetas en guerra* (Barcelona, 2007), an caidreamh ag ceithre fhile Spáinneacha leis an Dara Poblacht, .i. Antonio Machado, [[Juan Ramón Jiménez]], [[Federico García Lorca]] y [[Miguel Hernández]].
* *El hombre que detuvo a García Lorca* (Maidrid, 2007), ina maíonn sé go raibh lámh ag Ramón Ruiz Alonso, ceannaire áitiúil de chuid an [[CEDA]], i mbás an fhile.
* *Lorca y el mundo gay* (Barcelona, 2009);
* *La berlina de Prim* (Barcelona, 2012), [[Premio Fernando Lara de Novela]] 2012.
* *Luis Buñuel. La forja de un cineasta universal (1900-1938).'' Editorial Aguilar, D.F. thug mé2013;

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Spáinneacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Daoine beo
Coróin an Tuaiscirt

Is réaltbhuíon bheag thuaisceartach é **Coróin an Tuaiscirt** a ndéanann a chuid réaltaí stua leathchiorclach. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Thug na Sean-Ghréagaigh **Stephanos Ariadnēs** (.i. "Fleasc Airianna") ar Choróin an Tuaiscirt agus **Stephanos** (.i. "Fleasc") ar Choróin an Deiscirt. **Corona Borealis** an t-ainm Laidine a thugtar ar Choróin an Tuaiscirt.

## Príomhghnéithe
* ζ CrB: 

* ν CrB: 

* R CrB: 

## Réada suntasacha domhainspéire

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* Coróin an Tuaiscirt ar shuíomh Robin Gatter 
* Ian Ridpath's Star Tales
* Coróin an Tuaiscirt agus miotaseolaíocht an Domhain 
* Coróin an Tuaiscirt ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: Coróin an Tuaiscirt 

## Tagairtí
* 

Coróin an Tuaiscirt
Gerald Barry

Is cumadóir Éireannach é **Gerald Barry** (rugadh 1952 i gContae an Chláir, Éire). Rinne sé staidéar faoi chúram Karlheinz Stockhausen agus Mauricio Kagel.

Tá píosa ceoil amháin dá chuid ar chúrsa cheoil na hArdteistiméireachta (Grúpa A) i láthair na huaire, *Piano Quartet #1* (1992).

## Ceoldrámaí
* *The Intelligence Park* (1990)
* *The Triumph of Beauty and Deceit* (1991-2)
* *The Bitter Tears of Petra von Kant* (2005)

## Píosaí Roghnaithe Eile
* *The Conquest of Ireland* 
* *The Eternal Recurrence*
* *Wiener Blut*
* *Dead March*

## Nasc seachtrach
* Agallamh ón Contemporary Music Centre le Gerald Barry.

Catagóir:Cumadóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae an Chláir
Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Catagóir:Daoine beo
Corp an duine

right|150px|An Fear Vituivió ag Leonardó da Vinci. Is íomhá é seo den chorp foirfe.
Is é **corp an duine** nó **an cholainn dhaonna** an t-ábhar riachtanach aiceanta a chomhdhéanann duine aonair, i gcodarsnacht leis an anam, an phearsantacht nó an iompar.

Déantar tagairt don **corp** go minic nuair atá cuma, sláinte agus bás i dtreis. Tugtar *[[marbhán]]* ar **chorp** duine marbh. Tugtar *[[conablach]]* ar **corp** ainmhí marbh.

Tá corp an duine comhdhéanta as an gceann, an muineál, an chabhail, dhá ghéag, dhá chois agus an bhléin - atá éagsúil i bhfir agus mná. I ndaoine fásta, tá níos mó ná deich trilliún cill sa chorp. Bailíonn cealla le chéile chun fíochán a chruthú, agus ansin déantar orgáin astu. Tugtar córais orgán ar ghrúpa orgán atá ag obair le chéile.

Is í an anatamaíocht staidéar an choirp.

## Corp an duine

## Córais an choirp
* córas matánchnámharlaigh: cnámharlach an duine, na cnámha agus na hailt
* córas cardashoithíoch: an croí, na féitheacha, na hartairí agus na ribeadáin
* córas díleáite: an t-éasafagas, an bolg, an stéig bheag, an stéig mhór, an béal, an t-anas, an aipindic, an máilín domlais, an t-ae, an paincréas
* córas inchríneach: hormóin éagsúla a scaoiltear as na faireoga 
* córas úiríneach: ag cur fual as an corp, leis na duáin, na húiréadair, an lamhnán, an t-úiréadra agus an bod
* córas limfeach: na céislíní, an fhaireog thímis, an liathán, na faireoga limfe
* córas imdhíonachta
* córas riospráide: an traicé, na scamhóga agus araile 
* córas néarógach: an inchinn, corda an dromlaigh agus na néaróga
* córas atáirgthe: an fhaighin, an ceirbheacs, an bhroinn, na hubhagáin agus an feadán fallópach, an reicteam, an próstatach, an bod agus an uirí

## Cnámha an choirp
:*Príomhalt: [[Cnámharlach daonna]]*
Tá timpeall 206 cnámh i gcnámharlach an duine, mar atá:
* dromlach agus an colún veirteabrach (26)
* cráiniam (8)
* aghaidh (14)
* cnámh hióideach, steirneam agus na heasnacha (26)
* "Upper extremities" (64)
* "Lower extremities" (62)

*
Catagóir:Anatamaíocht an duine
An Cupán

Tá **an Cupán** ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha; bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Deirtear go léiríonn sé cuach Apalló. I measc a chuid réaltaí níl ceann ar bith níos gile ná an ceathrú méid.

## Príomhghnéithe
* γ Crt: déréalta

## Réada suntasacha domhainspéire

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an Cupán ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Cupán agus Miotaseolaíocht an Domhain 
* an Cupán ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Cupán 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Cupán

## Tagairtí
* 

Cupán
Matterhorn

Is ceann de na sléibhte is cáiliúla é **Matterhorn** (, , , ). Tá sé suite ar an teorainn idir an Eilvéis agus an Iodáil ag 45°58′ Thuaidh, 7°39′ Thoir. Is 4,478 méadar ar airde í.

Tá ceithre aghaidh aici, ag tabhairt aghaidhe ar cheithre hairde an chompáis.

## Féach freisin

* Liosta sléibhte san Eoraip

## Tagairtí

Catagóir:An Eilvéis
Catagóir:Tíreolaíocht na hIodáile
Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta na hEorpa
Scríbhneoir

Cé gur beag duine nach n-úsáideann an scríbhneoireacht ó am go ham, is gnách nach dtugtar **scríbhneoir** ach ar dhaoine a scríobhann ábhar a d'fhéadfaí a áireamh mar litríocht. 

I measc na scríbhneoirí is cáiliúla as Éirinn tá Seamus Heaney, Máirtín Ó Cadhain, Liam Ó Flaitheartaigh agus na céadta eile.

## Tagairtí


Catagóir:Litríocht
Catagóir:Gairmeacha
Catagóir:Daoine de réir gairme
Piauí

Is stát de chuid na Brasaíle é **Piauí**. Tá an stát suite in oirthuaisceart na tíre, sa réigiún tirim Sertão. Is é Piauí an stát is boichte sa Bhrasaíl.

Is í Teresina an phríomhchathair agus is é Wellington Dias an Gobharnóir. Tá 2,750,000 duine ina gcónaí sa stát.

Catagóir:Stáit na Brasaíle
1469

## Eachtraí
* 	 
## Breitheanna
* Niccolò Machiavelli - údar agus polaiteoir Iodálach (b.1529) 	 
	 
## Básanna
* 8 Deireadh Fómhair — Fra Filippo Lippi, péintéir Iodálach (r. t. 1406)

Catagóir:Blianta
5

## Eachtraí
* Adhmhaíonn an Róimh Cunobelinus, Rí na gCatuvellauni mar Rí na Breataine
** Seolann na treibheanna Gearmánacha *Cimbri* gus *Charydes* ambasadóirí chuig an Róimh.
** Gnaeus Cornelius Cinna Magnus agus Lucius Valerius Messalla Volesus (nó Gaius Ateius Capito) ina gconsail Rómhánaigh
** Bua Tiberias i gcúige *[[Germania Inferior]]* 
** Polyainus Marathonius ina cheannaire - nó *Archan* - na hAithine.
* Ruzi Ying ina Impire ar Oirthear na Síne Han.
 
## Breitheanna
* Guangwu, impire na Síne Han.
* Cláidia Íuilia, iníon Íuil Caesar Drusas agus Livila.

## Básanna
* Gaius Asinius Pollio, cainteoir, file agus staraí de chuid na Róimhe.

## Ceannairí Domhanda
* An Bhreatain Mhór - Tasciovanus, Rí na gCatuvellauni (thart ar 20 RC - 9 AD); Tincomarus, Rí na n-Atrebates (thart ar 20 RC - 7 AD)
* Éire - Crimthann Nia Náir ina ard-rí (7 RC - 9 AD)
* Impireacht na Róimhe - (Ríora Iúla-Cládiach)
** Caesar Ágastas, Impire Rómhánach, (43 RC - AD 14)
** L. Valerius Messalla Volesus, Cn. Cornelius Cinna Magnus, Consail (5-6)

0005
Johannes Gutenberg

Ba chlódóir Gearmánach é **Johannes Gutenberg** (a rugadh timpeall 1400 i Mainz agus a fuair bás ar an 3 Feabhra 1468 san áit ceánna). Chum Gutenberg an chéad chlóphreas agus an clóbhualadh le cló inghluaiste. Ba é an Bíobla 42 líne an leabhar is cáiliúla dá chuid, a foilsíodh timpeall 1455: tugtar Bíobla Gutenberg air. Mar sin, chuir sé modh dáileacháin éifeachtach ar fáil do smaointe úra an *[[Renaissance]]*. 

### Gairm
D’fhionn Gutenberg bealach praiticiúil chun clódóireacht a dhéanamh timpeall 1450. Rinne sé litreacha beaga as miotal. Chuir sé ar fhráma adhmaid iad in ord. Chuir sé isteach sa dúch é. An t-ainm atá air seo ná cló soghluaiste.

Bhí *An Bíobla Dhá Líne-is-Daichead* () an chéad leabhar mór le rá a chlóbhuail Gutenberg leis an gclóphreas nua. Rinne Gutenberg páipéar línéadaigh agus maireann leabhair go fóill a bhí clóbhuailte ar an pháipéar sin.

## Féach freisin

* An Athbheochan
* Clóphreas

## Tagairtí

## Íomhánna

Íomhá:Gutenberg_Bible%2C_Lenox_Copy%2C_New_York_Public_Library%2C_2009._Pic_01.jpg|*An Bíobla Dhá Líne-is-Daichead* a rinne Gutenberg (le feiceáil sa Leabharlann Phoiblí i Nua-Eabhrac)
Íomhá:Gutenberg_Bible_scan.jpg|An chéad leathanach den Bhíobla Gutenberg (Réamhrá ó Naomh Iaróm: **)


Catagóir:Ceapadóirí Gearmánacha
Catagóir:Clódóirí Gearmánacha
Catagóir:Daoine as Mainz
Catagóir:Daoine a rugadh i 1398
Catagóir:Básanna i 1468
Catagóir:An Athbheochan
Catagóir:Johannes Gutenberg
Mao Zedong

Bhí **Mao Zedong** () (Sínis: 毛泽东, de réir an chórais *[[pinyin]]*, *Máo Zédōng*; Shaoshan, Hunan, 26 Nollaig 1893 - Péicing, 9 Meán Fómhair 1976) ar an gcéad cheannaire Cumannach den tSín. 

Ba iad na fórsaí Cumannacha a rug an chraobh leo i gcogadh cathartha na tíre úd sa bhliain 1949 agus chuir Mao deachtóireacht Chumannach ar bun.

Cuirtear ina leith go raibh a réimeas ciontach as na milliúin a mharú trí bheartais chrua eacnamaíocha agus shóisialta. Thosaigh an Réabhlóid Chultúrtha na Síne ar an 16 Bealtaine 1966 nuair a thacaigh an politburo go dílis leis na moltaí ó Mao Zedong “Fógra 16 Bealtaine” nó  五一六通知.  clé|mion|193x193px|'''Mao Zedong, 1925'''

## Idé-eolaíocht
Is minic a thugtar 'Maochas' ar leagan Mao den idé-eolaíocht Mharcsach, cé gur thug na húdaráis Shíneacha *Smaointeachas Marcsach-Leiníneach Mao Zedong* air nó *frith-athbhreithniú*; déanann an dara téarma tagairt don athbhreithniú idé-eolaíoch a rinne ceannairí an Aontais Shóivéadaigh i ndiaidh bhás Stailín, dar le Mao.  

Le cabhair Stailín a tháinig sé i réim, ach d'éirigh idir é agus na Sóivéadaigh, rud a ghríosaigh é chun tabhairt faoi cheannas a fháil ar an Chumannnachas idirnáisiúnta.

## Oidhreacht
Tá an Páirtí Cumannach fós i gceannas ar an tSín, cé gurb é an caipitleachas stáit atá faoi réim anois ann. 

## Féach freisin

* Réabhlóid Chultúrtha na Síne

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1893
Catagóir:Básanna i 1976
Catagóir:Aindiachaithe
Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair
Catagóir:Ceannairí Cumannacha
Catagóir:Fealsúna na Síne
Catagóir:Feiminigh
Catagóir:Filí
Catagóir:Fir
Catagóir:Scríbhneoirí Síneacha
Catagóir:Uachtaráin Dhaon-Phoblacht na Síne
An Chrois Ghearr

Is sráidbhaile é **an Chrois Ghearr** (as Béarla *Crossgar*) i gContae an Dúin i dTuaisceart Éireann atá suite ar an phríomhbhóthar A7 idir Tamhnaigh Naomh (*Saintfield* as Béarla) agus Dún Pádraig. Bhí 1,539 duine ina gcónaí ar an Chrois Ghearr de réir dhaonáireamh 2001.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae an Dúin
Áth Dara

Is baile é **Áth Dara** (*Adare* as Béarla) atá i lár Chontae Luimnigh, agus timpeall 2,592 duine (2006) ina gcónaí ann. Tá Áth Dara sé chiliméadar déag ó Luimneach, agus téann an bóthar N21 tríd an mbaile go dtí Ciarraí. 

### Eolas ginearálta

Is baile oidhreachta é Áth Dara agus tarraingt turasóirí air. Tá ionad oidhreachta sa bhaile agus cúpla siopa ceardaíocht, agus is minic tairbhe á bhaint as an mbaile le haghaidh bainiseacha. 
 
Tá trí óstán, cúig bhialann agus sé theach tábhairne ann.

Tá tithe den seansaghas Gaelach le fáil sa tsráid mhór, in éineacht le tithe a bhfuil cuma Shasanach orthu agus a tógadh d'aonghnó d'eastát Dunraven. Tá botháin cheann tuí le feiceáil ina measc siúd agus iad in aice Mhainéar Átha Dara. 

## Stair
Bhí an seanbhaile le fáil ar bhruach oirthearach na Má láimh le háth i gceantar Ard an tSeanBhaile, timpeall leathmhíle slí siar ón mbaile atá anois ann. Baile margaidh a bhí ann, agus trí mhainistir agus caisleán ann. 

### Mainistir na nAgaistíneach

thumb|268px|"''Mainistir Agaistíneach Áth Dara''<br />''(in éineacht le caisleán na nGearaltach agus le Mainistir na bProinsiasach)''", 1842

Bhunaigh Seán mhic Thomáis Mac Gearailt, an chéad Iarla Átha Dara, Mainistir na nAgaistíneach sa bhliain 1316. Scoireadh an manaigh le linn Éinrí VIII. Sa bhliain 1807 tugadh teampall na Mainistreach do lucht Eaglais na hÉireann. Sa bhliain 1814 rinneadh scoil den phroinnteach. Idir na blianta 1852 agus 1854 rinne Caroline, Cuntaois Dunraven, athchóiriú ar an teampall. 

### Mainistir na bProinsiasach
Bhunaigh Tomás Mac Gearailt, 7ú hIarla Chill Dara, agus a bhean Siobhán Mainistir na bProinsiasach sa bhliain 1464. Fothrach anois í agus í le fáil taobh istigh de Chlub Gailf Mhainéar Átha Dara. Léitear aifreann go moch ar Dhomhnach na Cásca.

### An Mhainistir Thríonóideach

thumb|268px|An Mhainistir Thríonóideach
Bhunaigh an tOrd Tríonóideach an t-aon mhainistir Éireannach amháin acu in Áth Dara sa bhliain 1230. Chuir an chéad Iarla Dunraven athchóiriú ar an teampall sa bhliain 1811 mar shéipéal paróisteach Caitliceach. 
.
thumb|left|268px|Caisleán Iarla Dheasumhan

### Caisleán Iarla Dheasumhan
Deirtear gur thóg na Donnabhánaigh, tiarnaí an cheantair i ndeireadh an 12ú haois, gur thóg siad daingean anseo ar bhruach thuaidh d'Abhainn na Máighe. Ghlac Gearaltaigh Chill Dara seilbh ar an áit ina dhiaidh sin, agus b'fhéidir gurb iadsan a thóg an chuid is mó den chaisleán atá anois ann. Tá sé á athchóiriú ón mbliain 1996 i leith agus bíonn turais threoraithe ar siúl sa samhradh. 

### Spórt

Tá tóir ar iománaíocht, ar pheil agus ar ghalf in Áth Dara, agus bhí Comórtas Gailf na hÉireann ann sa bhliain 2007.

### Eolas Suimiúil

* Bhuaigh an baile Comortás na mBailte Slachtamhara sa bhliain 1976
* Tháinig Uachtarán na Stáit Aontaithe Bill Clinton go dtí an baile sa bhliain 1996.

Ath Dara
Earcail (réaltbhuíon)

Tá **Earcail** ar an gcúigiú réaltbhuíon is mó i measc na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Bhí sé ar cheann freisin de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. **Hercules** an t-ainm Laidine a thugtar ar Earcail, sin le rá laoch mhiotaseolaíocht na Gréige darbh ainm **[[Earcail|Herakles]]**.

## Príomhghnéithe
* an Eochair: astaireacht

* α Her: Rasalgethi

* ρ Her: 

## Réada suntasacha domhainspéire
* M13: 

* M92: 

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* Earcail ar shuíomh Robin Gatter 
* Ian Ridpath's Star Tales
* Earcail agus Miotaseolaíocht an Domhain 
* Earcail ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: Earcail 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Earcail

## Tagairtí
* 

Earcail
An Faolchú

Is réaltbhuíon réasúnta gheal é **an Faolchú** atá le feiceáil ar an leathsféar neamhaí theas. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. **Lupus** a thugtar ar an bhFaolchú mar ainm Laidine, focal a chiallaíonn "mac tíre".

## Príomhghnéithe
* ε Lup: 

* κ Lup: 

* μ Lup: 

* ξ Lup: 

* π Lup: 

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 5822: réaltbhraisle oscailte

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an Faolchú ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Faolchú agus Miotaseolaíocht an Domhain 
* an Faolchú ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Faolchú 

## Tagairtí
* 

Faolchú
Deireadh na Loinge

Réaltbhuíon dheisceartach is ea **Deireadh na Loinge**. Tá sé ar an roinn is mó i measc na tri roinn ar roinneadh seanréaltbhuíon na Loinge iontu. **Puppis** an t-ainm Laidine a thugtar air, a chiallaíonn "deireadh loinge" nó "tile".

## Príomhghnéithe
* ξ Pup: réalta dhúbailte optúil

* K Pup: réalta dhúbailte

* L Pup: réalta dhúbailte; is réalta Mira Ceti an ceann is faide ó thuaidh, dá ngairtear **L<sup>2</sup> Puppis**

## Réada suntasacha domhainspéire
* M46 agus M47: dhá réaltbhraisle oscailte

* M93: réaltbhraisle oscailte

* NGC 2451: réaltbhraisle oscailte; is c Puppis í an réalta is gile dá bhfuil infheicthe i lár na braisle seo

* NGC 2477: ar cheann de na réaltbhraislí oscailte is saibhre ar spéir na hoíche; ceaptar go bhfuil 2,000 réalta ar a laghad sa bhraisle seo

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* Deireadh na Loinge ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* Deireadh na Loinge agus Miotaseolaíocht an Domhain 
* Deireadh na Loinge ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: Deireadh na Loinge 

## Tagairtí
* 

Deireadh na Loinge
An Dragan

Réaltbhuíon i gcianthuaisceart na spéire is ea **an Dragan**. Is réaltbhuíon timpholach é do lucht an leathsféir thuaidh. Tá an Dragan ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes.

## Príomhghnéithe
* ν Dra: réalta dhúbailte an-suntasach atá infheicthe ar cheann an Dragain; is féidir í a scoilteadh le déshúiligh.

* ψ Dra: réalta dhúbailte ar féidir í a scoilteadh le teileascóp beag.

* 16 agus 17 Dra: réalta dhúbailte leathan; is déréalta í 17 Dra chomh maith ar féidir í a scoilteadh le teileascóp beag.

* 39 Dra: tríréalta; ní foláir teileascóp leis na trí chomhbhall a fheiceáil.

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 6543: réaltnéal pláinéadach is ea NGC 6543, dá ngairtear freisin **Réaltnéal Súil an Chait**.

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* an Dragan ar shuíomh Robin Gatter 
* Ian Ridpaths's Star Tales
* an Dragan agus Miotaseolaíocht an Domhain 
* an Dragan ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Dragan 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Dragan

## Tagairtí
* 

Dragan
Michael Bloomberg

Is fearr gnó, polaiteoir agus daonchara Meiriceánach é **Michael Rubens "Mike" Bloomberg** (a rugadh ar 14 Feabhra 1942). Bunaitheoir Bloomberg L.P. atá ann. Is é an 108ú méara ar Chathair Nua-Eabhrac é agus an 20ú méara ó comhdhlúthaíodh buirgí na cathrach sa bhliain 1898. 

## A luathshaol
Rugadh agus tógadh i dteaghlach Giúdach i Medford, Massachusetts, bruachbhaile de chuid Bhostúin, é. Gasóg Iolair atá ann. D'fhreastail sé ar Ollscoil Johns Hopkins, mar ar chuir sé isteach ar Phi Kappa Psi agus bhain sé amach céim Baitsiléir Eolaíochta in Innealtóireacht Leictreonaice sa bhliain 1964. Níos déanaí bhain sé amach Máistir Riaracháin Ghnó ó Scoil Ghnó Harvard.

## A shaol gnó

[left|350px|thumb|Michael Bloomberg agus a bhanchara reatha, Diana Taylor, ag gála [Time 100 sa bhliain 2006. Tháinig an pictiúr seo ón bhfísbhlag "Rocketboom".]]

Bhí sé ina pháirtí ginearálta ag Salomon Brothers, banc infheistíochta, mar a raibh sé i mbun trádáil cothromais agus níos déanaí forbairt córais. Chuir sé a mhaoin sa chomhlacht féin, Bloomberg L.P., ag díol teirminéal eolais airgeadais le Wall Street. Teirminéil Bloomberg a thugtar orthu seo. Thosaigh an comhlacht stáisiún raidió i Nua-Eabhrac.

De réir an irisleabhair *[[Forbes]]* is é Bloomberg an 7ú duine is saibhre sna Stáit Aontaithe agus an 13ú duine is saibhre ar domhan é. Measadh $31bn a bheith aige.

Scríobh sé féinbheathaisnéis dar theideal *Bloomberg by Bloomberg* sa bhliain 1997 (ISBN 0-471-15545-4).

## A shaol polaitiúil
Bhí Bloomberg ina bhall den Páirtí Daonlathach ach sheas sé mar iarrthóir den Pháirtí Poblachtach sa toghchán ar son méara. Bhuaigh Bloomberg i gcoinne Herman Badillo sa réamhthoghchán Poblachtach. Toghadh ar an gcéad uair ar 6 Samhain 2001 é nuair a fuair sé an bua ar Mark J. Green agus arís ar 8 Samhain 2005. Sheas sé don tríú téarma mar mhéara sa bhliain 2009, rud conspóideach mar bhí méaraí Nua-Eabhrac teoranta do dhá théarma. D'athraigh Comhairle na Cathrach an dlí ar 8 Deireadh Fómhair 2008 agus bhí Bloomberg ábalta dul ar aghaidh lena fheachtas atofa. Sheas sé mar iarrthóir an Páirtí Phoblachtaigh agus an Pháirtí Independence. Conspóid eile é ainmniúcháin an dara páirtí seo mar gheall ar íocaíochtaí de luach $600,000 an ceann a thug sé dóibh. Atoghadh é agus 50.7% de na vótaí aige. Tháinig a tríú téarma chun deiridh ar an 1 Eanáir 2014 nuair a ghlac Bill de Blasio mionn na hoifige mar mhéara Chathair Nua-Eabhrac.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1942
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard
Catagóir:Daoine as Bostún
Catagóir:Daonchairde
Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe
Catagóir:Eitleoirí Meiriceánacha
Catagóir:Fir
Catagóir:Giúdaigh
Catagóir:Gníomhaithe
Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe
Catagóir:Méaraí
An Féinics

Réaltbhuíon dhoiléir dheisceartach is ea **an Féinics**, ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman idir na blianta 1595 agus 1597 ar son an réalteolaí Phléimeannaigh Petrus Plancius. Thug an réalteolaí amaitéarach Gearmánach Johann Bayer isteach ina léarscáil neamhaí *[[Uranometria]]* é sa bhliain 1603.

I measc líon réaltaí na réaltbhuíne seo níl ach trí cinn déag níos gile ná an cúigiú méid.

## Príomhghnéithe
* ζ Phe: réalta dhúbailte; is réalta athraitheach de chineál Algol an phríomhréalta chomh maith (.i. déréalta uraitheach)

## Réada suntasacha domhainspéire

## Stair
Ba iad an bheirt mhairnéalach Ollannacha Pieter Dirkszoon Keyser agus Frederick de Houtman a chruthaigh réaltbhuíon an Fhéinics idir na blianta 1595 agus 1597. Ar an 2 Aibreán 1595 chuir ceithre long chun na farraige ó Texel san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge *Hollandia* sa loingeas.

Roimhe sin, áfach, rinne an ministir Pléimeannach Petrus Plancius teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir, ach bhí sé ina réalteolaí agus a chartagrafaí chomh maith. Sa bhliain 1589 rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.

Fuair Keyser bás sa bhliain 1596, ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain 1597 tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain 1592 rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. an Colm). Sa bhliain 1603 tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas *[[Uranometria]]* de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh Johann Bayer.

Sa lá atá inniu ann, glacann an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Féinics san áireamh. Is é an t-ainm Ollainnise a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná **Den Voghel Fenicx**, ach d'aistrigh Plancius go Laidin é mar **Phoenix**.

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Féinics ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Féinics agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Féinics ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Féinics 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Féinics

## Tagairtí
* 

Féinics
An Fhoirnéis

Réaltbhuíon dheisceartach is ea **an Fhoirnéis**, a chruthaigh an tAb Nicolas Louis de Lacaille sna blianta 1751-52. *Fornax Chemica* a thug sé uirthi mar ainm Laidine – rud a chiallaíonn "foirnéis cheimiceach" – ach giorraíodh an t-ainm seo idir sin is tráthas. **Fornax** an t-ainm Laidine a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.

## Príomhghnéithe
* α For: réalta dhúbailte

## Réada suntasacha domhainspéire

* Braisle Fornax: tá an ollbhraisle réaltraí í seo suite go mór mór ar an réaltbhuíon seo.

## Stair
Ba é an réalteolaí Francach an tAb Nicolas Louis de Lacaille a chruthaigh réaltbhuíon na Foirnéise. Chaith Lacaille na blianta 1751 agus 1752 san Afraic Theas agus é ag clárú réaltaí an leathsféir theas. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain 1756 ach ní raibh ann ach plánaisféar agus é sa teanga Fraincise. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain 1763, bliain amháin tar éis bhás Lacaille. **Coelum Australe Stelliferum** an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an Laidin, agus chuir sé trí réaltbhuíon na Cíle, na Seolta agus Dheireadh na Loinge in áit Argo Navis (nó **Le Navire**, mar a thug sé air sa chéad eagrán).

Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Fhoirnéis ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.

**Le Fourneau** an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús, rud a chiallaíonn *an Fhoirnéis*. **Fornax Chimiae** an t-ainm Laidine a thugtar uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain 1763, rud a chiallaíonn *Foirnéis an Cheimiceora*. Sa bhliain 1763 d'aistrigh Johann Bode an t-ainm go **Apparatus Chemica**, nó *an Gléas Ceimiceach*. Sa lá atá inniu ann tugtar **Fornax** ar an réaltbhuíon seo.

## Miotaseolaíocht
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon na Foirnéise go dtí an 18ú haois, níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Fhoirnéis ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* an Fhoirnéis agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Fhoirnéis ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Fhoirnéis 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Fhoirnéis

## Tagairtí
* 

Foirnéis
Austin Currie

Polaiteoir agus gníomhaí cearta sibhialta i dTuaisceart Éireann ab ea **Austin Currie** nó **Aibhistín Ó Comhraí** (11 Deireadh Fómhair 1939 - 9 Samhain 2021),

## Saol
Fuair Austin Currie a chuid oideachais i nDún Geanainn i gContae Thír Eoghain agus Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. 

Ó 1964 go dtí 1972, bhí sé ina Fheisire Parlaiminte i Stormont.

Bhain Austin Currie cáil amach i 1968 nuair a chuir sé in aghaidh chinneadh na n-údarás áitiúil i gCo Thír Eoghain teach cónaithe a chur ar fáil do bhean shingil. Bhí an bhean, 19 bliain d'aois, ag obair do pholaiteoir aontachtach, cé gur mhó an riachtanas a bhí ar theaghlaigh Chaitliceacha sa cheantar.
clé|mion|150x150px
Ina dhiaidh sin, i 1970, bhí Austin Currie ar dhuine de bhunaitheoirí an SDLP in éindí le John Hume, Ivan Cooper, Gerry Fitt, Paddy Devlin agus Paddy O'Hanlon. Bhí sé ina bhall den Tionól, Tuaisceart na hÉireann, idir 1973 - 1975.
clé|mion|150x150px
Chuaigh sé chun cónaithe i gCo Chill Dara sna hochtóidí agus bhí sé ina iarrthóir ag Fine Gael i dtoghchán na hUachtaránachta i 1990.

Toghadh ina Theachta Dála i mBaile Átha Cliath é agus bhí sé ina Aire Stáit i ranna éagsúla idir 1994 agus 1997.

Chaill sé a shuíochán san olltoghchán in 2002 agus d'éirigh sé as an bpolaitíocht.

Bhí cúigear clainne air, a n-iníon an Seanadóir Emer Currie ina measc.

#### Omós
Fuair Austin Currie bás ina chodladh ag a theach cónaithe i nDoire an Mhuillinn i gCo. Chill Dara ar 9 Samhain 2021, agus é ina 82 bhliain.  Tá sé curtha in Éadan na dTorc i dTír Eoghain.

Dúirt an tUachtarán, Micheál D. Ó hUigínn, ar bhás Austin Currie, "Tá polaiteoir tiomanta, macánta, an-dúthrachtach caillte ag Éirinn, fear a raibh ionchur suntasach aige i saol an iliomad daoine ar fud na hÉireann le linn gairmréim éagsúil agus dhúshlánach."

## Féach freisin
* SDLP
* Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
* Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)
* Polaiteoirí i mBaile Átha Cliath Thiar

## Tagairtí

Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath
Catagóir:Baile Átha Cliath Thiar

Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Baill den 26ú Dáil
Catagóir:Baill den 27ú Dáil
Catagóir:Baill den 28ú Dáil
Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste
Catagóir:Básanna in 2021
Catagóir:Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)
Iasc an Deiscirt

Réaltbhuíon dheisceartach is ea **Iasc an Deiscirt**, nach bhfuil ach réalta gheal amháin i measc líon a réaltaí – sin le rá Fomalhaut, atá ar an ochtú réalt déag is gile ar spéir na hoíche. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar chatalóg Tholamaes. Tugtar **Piscis Austrinus** nó **Piscis Australis** mar ainm Laidine air, rud a chiallaíonn "iasc deisceartach".

Roimh an 20ú haois tugadh **Piscis Notius** mar ainm ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "iasc deisceartach". (As Gréigis a thagann an focal *notius*, nó *νοτιος*, rud a chiallaíonn "deisceartach" sa teanga sin.)

## Príomhghnéithe
* α PsA: tá **Fomalhaut** ar an 18ú réalt is gile ar spéir na hoíche

* β PsA: réalta dhúbailte

* γ PsA: réalta dhúbailte

## Réada suntasacha domhainspéire

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* Iasc an Deiscirt ar shuíomh Robin Gatter 
* ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath
* Iasc an Deiscirt agus miotaseolaíocht an Domhain 
* Iasc an Deiscirt ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: Iasc an Deiscirt 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Iasc an Deiscirt

## Tagairtí
* 

Iasc an Deiscirt
Marie Antoinette na hOstaire

Rugadh **Marie Antoinette**, iníon an Impire Proinsias I agus Maria Theresa, Ard-Bhandiúc na hOstaire, ar 2 Samhain 1755 – duine de sheisear clainne déag. Cúig bhliana déag d’aois a bhí sí, nuair a phós an Dauphin í sa bhliain 1770. Tháinig sé siúd i gcoróin mar Laoiseach XVI na Fraince agus rinneadh Banríon na Fraince di.

Cuireadh ardtréas ina leith agus ciontaíodh í ina éineacht lena fear céile. Chuaigh sí chun an ghilitín ar 16ú Deireadh Fómhair 1793 mar gheall air sin.

## Tagairtí

Catagóir:Banríonacha na Fraince
Catagóir:Banríonacha Navarre
Catagóir:Ard-Bhandiúic na hOstaire
Catagóir:Stair na hUngáire
Catagóir:Daoine a rugadh i 1755
Catagóir:Básanna i 1793
Catagóir:Teaghlach Habsburgach‎
Daily Ireland

Nuachtán Béarla ab ea ***[[Daily Ireland]]*** a fhoilsíodh go laethúil ó Eanáir 2005 go Meán Fómhair 2006 i mBéal Feirste. Díríodh a chuid scéalta ar ábhar Éireannach agus cúrsaí idirnáisiúnta, spórt, taisteal, gnó, léirmheasanna, meáin chumarsáide agus oideachas. Foilsíodh é don chéad uair i mí Eanáir, 2005 faoi choimirce an *[[Andersonstown News]]*.

## Féach freisin
*

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Tréimhseacháin laethúla
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2005
Catagóir:Bunaithe sna 2000í
An Lincse

Is réaltbhuíon nua-aimseartha í **an Lincse**, atá suite ar an leathsféar neamhaí thuaidh. Thug isteach Johannes Hevelius an réaltbhuíon seo sa téacs *[[Firmamentum Sobiescianum]]* sa bhliain 1690. Deirtear gur thug Hevelius an t-ainm *Lincse* ar an réaltbhuíon seo mar go bhfuil sí chomh doiléir sin gur gá súile lincse a bheith agat í a fheiceáil!

Tugtar **Lynx** mar ainm Laidine uirthi, rud a chiallaíonn *lincse*.

## Príomhghnéithe
* 12 Lyn: tríréalta; is féidir an péire is gile a scoilteadh le teileascóp beag; ní foláir teileascóp ar cró 75&nbsp;mm leis an tríú comhbhall a fheiceáil.

* 19 Lyn: tríréalta den 6ú, 7ú agus 8ú méid, agus na trí cinn infheicthe le teileascóip bheaga.

* 38 Lyn: réalta dhúbailte den 4ú agus 6ú méid; ní foláir teileascóp ar cró 75&nbsp;mm le hí a scoilteadh.

## Réada suntasacha domhainspéire
* NGC 2419: dá ngairtear freisin an Fánaí Idir-Réaltrach. Is réaltbhraisle chruinneogach é seo, an ceann is faide uainn (300,000 solasbhliain). Wilhelm Herschel a d'aimsigh sa bhliain 1788 é.

## Stair

## Miotaseolaíocht

## Réaltaí

## Féach fosta

## Naisc sheachtracha

* Yale Bright Star Catalog
* an Lincse ar shuíomh Robin Gatter
* Ian Ridpath's Star Tales
* an Lincse agus miotaseolaíocht an Domhain 
* an Lincse ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: an Lincse 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Lincse

## Tagairtí
* 

Lincse
Ealaín

[thumb|[Venus de Milo|Véineas de Milo ar taispeántas i Músaem an Louvre, Páras na Fraince.]]
*Oilteacht* an bhunbhrí a bhí le h**Ealaín** sa Ghaeilge. "Cumas oilte gníomh a bhfuil scil ag baint leis agus a mbeidh toradh an ghnímh sin le haithint atá i gceist [...] Tá ciall na cleasaíochta i gceist leis an ealaín fosta agus tá an chiall sin ar cheann de na bríonna is coitianta a fhaightear sa chaint go fóill.". 

Is é fíor-bhrí na hEalaíne ná tuiscint go bhfuil rud éigin níos mó ná an méid a léirítear go fisiciúil. Fágtar faoin lucht éisteachta/féachana atá sé cinneadh a dhéanamh/cur síos a dhéanamh ar cad é sin. Is foirm scríbhneoireachta í an ealaín. Teachtaireacht is ea scríobhaí a insíonn an t-údar duit an bhrí. Mar sin féin, sa scríbhneoireacht ealaíne insíonn an lucht féachana an teachtaireacht agus mar sin is féidir léirmhínithe gan teorainn a bheith ann.

Dála a comhbhríonna i dteangacha eile, tá an chéad bhunbhrí thuasluaite ag leathnú an t-am ar fad agus sa lá atá inniu ann is ionann 'ealaín' go minic agus táirge ar bith de chuid na samhlaíochta a dhírítear ar an tsamhlaíocht féin. 

Ó Athbheochan an Léinn anall ba ghnách san Eoraip na Míndána (i.e. ealaíona na péintéireachta, na líníochta, na dealbhóireachta agus na hailtireachta) a dhealú amach ó na hEalaíona Feidhmeacha, ealaíona a cuireadh i bhfeidhm ar earraí chun iad a mhaisiú; ach bhí seo bunoscionn le dearcadh cultúr agus sibhialtachtaí eile agus le dearcadh na hEorpa féin roimhe sin. 

De réir an Choincheapúlachais, fealsúnacht ealaíne a tháinig chun cinn tar éis an Dara Chogadh Domhanda, is féidir le duine ar bith a bheith ina ealaíontóir agus is féidir le rud ar bith a bheith ina théama i saothar ealaíne. Meán chun pearsantacht, braistintí nó spiorad an ealaíontóra a léiriú atá san Ealaín de réir na teoirice seo. Is é an t-ealaíontóir ábhar a chuid ealaíne féin, murab ionann agus an scéal i dtraidisiúin nó i bhfealsúnachtaí ealaíne san am a chuaigh thart. Sainmhíniú de chuid an Iarthar é seo, ar ndóigh, agus gan baint aige le formhór na dtraidisiún eile. Bhí aidhmeanna dá gcuid féin acu siúd. Neamh agus an Domhan a nascadh le chéile ba chuspóir do Phéintéireacht na Síne, mar shampla, agus níor mhór duit dianstaidéar agus dianmhachnamh a dhéanamh roimh duit tabhairt faoin obair.
clé|mion|Anne Vallayer-Coster - ''Attributes of Painting, Sculpture, and Architecture''  (1769, Louvre)
Déantar cineálacha difriúla de léiriú ealaíonta a rangú mar a leanas: 

Nádúrachas, agus iarracht á déanamh ar an ábhar a léiriú mar a fheiceann an tsúil é.

Teibíochas, agus an t-ábhar á léiriú trí stíliú agus trí fhíoracha neamhnádúrtha.

Neamh-oibiachtúlachas, agus mothúcháin á spreagadh sa lucht féachana le dathanna agus le fíoracha, díreach mar a dhéanann an ceol.

## Teicníochtaí Coitianta Chun Saothair Ealaíne A Dhéanamh
* Aicrilic
* Céireagrafadh
* Greanadóireacht
* Guais
* Oladhath
* Síodaghrafadh
* Teampara
* Uiscedhath

## Cineálacha Ealaíne
* Péintéireacht
* Litríocht
* Dealbhóireacht
* Ceol
* Damhsa 
* Grianghrafadóireacht
* Scannánaíocht

## Naisc sheachtracha

* Acmhainn Náisiúnta Ealaíne

## Tagairtí

Catagóir:Cultúr
*
Na Madraí Fiaigh

Réaltbhuíon bheag thuaisceartach is ea **na Madraí Fiaigh**. Is amhlaidh gur chruth an réalteolaí Polannach Johannes Hevelius sa bhliain 1687 í, nó i dtrátha na bliana sin. Deirtear gur léiríonn an réaltbhuíon seo *Chara* agus *Asterion*, an dá mhadra fiaigh a bhí ar iall ag an Aoire de réir mhiotaseolaíocht na Gréige.

Tugtar **Canes Venatici** mar ainm Laidine ar na Madraí Fiaigh, rud a chiallaíonn "cúnna seilge".

## Príomhghnéithe
* α CVn:

* Y CVn: 

## Réada suntasacha domhainspéire
* M3: 

* M51: 

* M63: 

## Stair
Íomhá:Bootes & Coma Berenices.gif
## Miotaseolaíocht
## Réaltaí
## Féach fosta
## Naisc sheachtracha
* Yale Bright Star Catalog
* na Madraí Fiaigh ar shuíomh Robin Gatter 
* Ian Ridpath's Star Tales
* na Madraí Fiaigh agus miotaseolaíocht an Domhain 
* na Madraí Fiaigh ar shuíomh Richard Dibon-Smith
* Peoria Astronomical Society: na Madraí Fiaigh 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: na Madraí Fiaigh

## Tagairtí
* 

Madraí Fiaigh
Francach

Tá níos mó ná ciall amháin le **Francach**:
* Duine a rugadh sa Fhrainc nó atá ina chónaí ansin, féach an Fhrainc
* Francach (ainmhí)
* Tugtar "francach" ar an gcearc Fhrancach (an turcaí) i nGaeilge Mhaigh Eo.
Micribhitheolaí

thumb|280px|Micribhitheolaí ag obair don "CDC" sna Stáit Aontaithe
Is eolaí é **micribhitheolaí**, () a dhéanann staidéar ar  bheathachruthanna agus ar phróisis bheatha mhicreascópacha. Áirítear leis seo staidéar ar fhás, ar idirghníomhaíochtaí agus ar shaintréithe orgánach micreascópach cosúil le baictéir, algaí, fungais, agus roinnt cineálacha seadán agus a gcuid veicteoirí. Oibríonn formhór na micribhitheolaithe in oifigí agus/nó in áiseanna taighde, i gcuideachtaí biteicneolaíochta príobháideacha agus sa saol acadúil araon. Déanann an chuid is mó de na micribhitheolaithe speisialtóireacht ar ábhar ar leith laistigh de mhicribhitheolaíocht  amhail baictéareolaíocht, seadeolaíocht, víreolaíocht, nó imdhíoneolaíocht.
## Micribitheolaithe sa Stair
* Oswald Theodore Avery
* Jules Bordet
* Albert Calmette
* Thomas Cavalier-Smith
* Alexander Fleming
* Alfred Day Hershey
* Robert Koch
* Rebecca Lancefield
* Charles Louis Alphonse Laveran
* Joshua Lederberg
* Antony van Leeuwenhoek
* Salvador Edward Luria
* Barry Marshall
* Ilya Ilyich Mechnikov
* Louis Pasteur
* Ronald Ross
* István Rosztóczy
* Selman Abraham Waksman
* Robin Warren
* Sergei Winogradsky
* Carl Woese
* Alexandre Yersin

Catagóir:Micribhitheolaíocht