open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ivan Drago

Is carachtar ficseanúil Sóivéadach-Rúiseach ón tsraith scannán *Rocky* é **Ivan Vasilyevich Drago** (). Bhí sé le feiceáil den chéad uair sa scannán *Rocky IV* sa bhliain 1985, mar phríomhchéile comhraic Rocky Balboa, agus ansin sa scannán *Creed II*, (2018) mar thraenálaí dá mhac Viktor. Is é an t-aisteoir agus ealaíontóir comhraic Sualannach Dolph Lundgren a rinne an pháirt. De réir pobalbhreithe ar iarchuraidh trom-mheáchain agus scríbhneoirí dornálaíochta mór le rá, ba é Drago ar an tríú dornálaí is fearr sa tsraith scannán *Rocky.*

## Tagairtí

Catagóir:Scannáin
Catagóir:Dornálaíocht
Die Traumdeutung

Leabhar de chuid Sigmund Freud, bunaitheoir na síocanailíse, is ea ***Die Traumdeutung*** (Béarla: *The Interpretation of Dreams*, Gaeilge: *Míniú Brionglóidí*). Déanann Freud cur síos sa leabhar ar a theoiric faoin neamh-chomhfhios maidir le míniú brionglóidí, agus pléann sé an teoiric a dtabharfaí coimpléasc Éideapúis air níos déanaí. D’athbhreithnigh Freud an leabhar ocht n-uaire ar a laghad agus, chuir sé roinn mhór leis an tríú heagrán a phléigh leis siombalachas i mbrionglóidí go litriúil, faoi anáil Wilhelm Stekel. Dúirt Freud faoin obair seo, “Ní thagann léargas mar seo ar do chrann ach uair amháin sa saol.”

Foilsíodh an leabhar den chéad uair sa bhliain 1900 in eagrán de 600 cóip, agus nár díoladh amach é ar feadh ocht mbliana. Tháinig an-tóir ar an leabhar níos déanaí, agus foilsíodh seacht n-eagrán eile le linn shaol Freud.

Toisc go raibh an leabhar chomh fada sin agus chomh casta sin, scríobh Freud leagan giorraithe a foilsíodh i mBéarla faoin teideal *On Dreams*.

## Tagairtí

Catagóir:Síceolaíocht
Catagóir:Leabhair Ghearmáinise
Éanna Ní Lamhna

Is saineolaí fiadhúlra í **Éanna Ní Lamhna** (a rugadh sa bhliain 1950 i gContae Lú), ar dhuine de na craoltóirí, gníomhaí timpeallachta, luibheolaithe agus nádúraithe is cáiliúla in Éirinn. Tá a guth údarásach ar RTÉ ag dul siar go dtí na 1970idí.

## Beatha
I rith na 1950idí agus 1960idí thaistlíodh muintir Lamhna óna mbaile i dTigh Beannáin le dul ar saoire i gCeann Chlochair a bhí 15 km uathu. Agus Éanna ag caitheamh sé seachtaine gach samhradh i Clogher, músclaíodh a suim sa nádúr agus sa dúlra.

D’fhreastail Ní Lamhna ar UCD, águs bhain sí Ph.D amach.

Mar uachtarán Chomhairle Crann na hÉireann sna 2010idí, chuir Ní Lamhna béim ar an oideachas, ag stiúir ceardlanna agus mar sin de.

## Meáin

* Éanna Ní Lamhna ar RTÉ, 2020ː 
* Seal le Seán ar Raidió Rí-Rá , 2 Aibreán 2021.  Déanann sí cur síos ar an méid atá idir lámha aici mar uachtarán ar Chomhairle Crann na hÉireann, a saothar teilifíse agus raidió (ar an chlár Mooney Goes Wild 

## Féach freisin

* David Attenborough

## Tagairtí

Catagóir:Bitheolaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1950
Catagóir:Daoine as Contae Lú
Catagóir:Alumni COBÁC
Catagóir:Craoltóirí Éireannacha
Catagóir:Oideachasóirí Éireannacha
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Nádúraithe Éireannacha
Catagóir:Eiceolaithe Éireannacha
Catagóir:Luibheolaíocht
Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta
Manawydan

Is pearsa é **Manawydan fab Llŷr** i miotaseolaíocht na Breataine Bige, mac Llŷr agus deartháir Bendigeidfran (Gaeilge: *Brân Beannaithe*) agus Brânwen. Tá an chéad mhír ina ainm gaolmhar le fréamh ainm dhia mara na hÉireann Manannán mac Lir, agus is dócha gur tháinig sé ón ndiacht Cheilteach chéanna le Manannán. Murab ionann agus Manannán, áfach, ní nascann aon ábhar a mhaireann é leis an bhfarraige ar bhealach ar bith, ach amháin lena ainm athartha (is seanfhocal Breatnaise é *llŷr* a chiallaíonn 'farraige' ). Is sa Dara agus sa Tríú Brainse de na Mabinogi (a bhfuil an dara ceann díobh ainmnithe dó) le fáil ar an gcuma is tábhachtaí atá ag Manawydan, ach déantar tagairt dó go minic freisin i bhfilíocht na meánaoise agus i  *Trioedd Ynys Prydein* (Gaeilge: Tréanna Inis na Breataine)

## Na Mabinogi

### An Dara Brainse
Is carachtar tábhachtach é Manawydan sa Dara Brainse den Mabinogi, *Mabinogi Bhranwen, Iníon Llŷr* . Sa scéal seo, feidhmíonn Manawydan mar chomhairleoir dá dheartháir Brân Beannaithe, Rí na Breataine. Suíonn sé in aice le Brân ag féasta ag ceiliúradh bainise a deirféar Brânwen le Matholwch, rí na hÉireann, ócáid a bhí mar aidhm aici comhghuaillíocht a dhaingniú. Nuair a chiorraíonn a leathdheartháir Efnisien capaill Matholwch, cuireann Brân Manawydan chun cúitimh a thairiscint. Níos déanaí, nuair a thagann scéala ar ais go dtí an Bhreatain go bhfuil Matholwch ag tabhairt drochíde do Bhrânwen, téann Manawydan i gcuideachta iarracht tarrthála Bhrân.
## Tagairtí
T-chill

Is cineál limficíte í **T-chill.** Tá T-chealla ar cheann de na cealla fola bána tábhachtacha den chóras imdhíonachta agus tá ról lárnach acu sa fhreagra imdhíonachta oiriúnaitheach. Is féidir T-chealla a idirdhealú ó limficítí eile trí ghabhdóir T-chealla (GTC) a bheith i láthair ar dhromchla a gcuid ceall.

Beirtear T-chealla ó ghaschealla fuilghinte, le fáil sa smior. Téann T-chealla atá i mbéal forbartha ar imirce ansin go dtí an fhaireog tímis chun tuilleadh forbartha a dhéanamh (teacht in aibíocht). Faigheann T-chealla a n-ainm ón tímeas. Tar éis aistriú go dtí an tímeas, aibíonn na cealla réamhtheachtaithe agus déantar cineálacha éagsúla T-chealla díobh. Leanann difreáil na T-gceall freisin tar éis dóibh an tímeas a fhágáil. Tá feidhmeanna tábhachtacha éagsúla ag grúpaí d’fhochineálacha T-chealla sainiúla difreáilte chun an fhreagairt imdhíonachta a rialú agus a mhúnlú.

## Féach freisin
*Éagsúlacht na gCeall  

## Tagairtí

Catagóir:Imdhíoneolaíocht
Catagóir:Córas imdhíonachta
Olluaigh Izium

mion|clé|Crosa
mion|clé|Olluaigh
Thángthas ar **olluaigh Izium** ar i mí Mheán Fómhair 2022, in Izium (nó Izyum) in oirthear na hÚcráine agus na céadta corp curtha ann. Cuireadh an chathair faoi cois ar 24 Márta 2022 agus athghafa ag fórsaí na hÚcráine ón Rúis timpeall 10 Meán Fómhair 2022. Tá Uachtarán Zelensky na hÚcráine ag cur na n-uaigheanna in Izium i gcomparáid leo siúd a dtángthas orthu sa chathair Bucha.

Chuir ceann foirne an Uachtaráin Zelensky, Andriy Yermak, dúnmharú i leith na Rúiseach.  .Thug oifigeach de chuid na bpoilíní réigiúnacha san Úcráin, Sergei Botvinov, le fios go bhfuair cuid acu bás de bharr a scaoilte agus gur maraíodh cuid eile in ionsaithe sliogán.

## Féach freisin

* Ionradh na Rúise ar an Úcráin
* Sléacht Bucha

* Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk
* Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk

## Tagairtí

Catagóir:2022
Catagóir:Ionradh na Rúise ar an Úcráin
Catagóir:Coireanna cogaidh
Mealladh péisteanna

Is éard atá i gceist le **mealladh péisteanna** ná modhanna éagsúla a úsáidtear chun péisteanna talún a mhealladh as an talamh. De ghnáth, déantar é chun baoite a bhailiú le haghaidh iascaireachta, ach glacann daoine páirt ann mar spórt freisin, go háirithe i Sasana, i gCorn na Breataine, i gCeanada, agus sna Stáit Aontaithe. Is fíorannamh a mhealltar péisteanna mar ghairm sa lá atá inniu ann, agus bíonn an scil á tabhairt ar aghaidh ó ghlúin go glúin lena chinntiú go mairfidh sí.

## Modhanna
De ghnáth, cuirtear an ithir ar crith ar bhealach amháin nó ar bhealach eile chun péisteanna a mhealladh aníos go dtí an dromchla. Sa bhliain 2008, dúirt taighdeoirí ó Ollscoil Vanderbilt go dtagann na péisteanna go dtí an dromchla toisc go bhfuil na creathaí cosúil leis na cinn a tharlaíonn nuair a bhíonn caochán ag tochailt, ainmhí a itheann péisteanna talún. Úsáideann go leor speiceas éan an teicníocht chéanna, agus itheann siad na péisteanna nuair a thagann siad aníos as an talamh.

Tá teicnící eile ann freisin. Uaireanta, spréitear an ithir le huisce, le tae, nó le beoir. Baineann mealltóirí eile pleanc as píce rómhair. I gcomórtais áirithe, cuirtear cosc ar ghlantaigh agus ar thochaltóirí meicniúla.

## Coinníollacha ithreach
Faightear péisteanna is minice in ithir thais nó fhliuch, agus fanann siad amach ó ithir thirim. Dá bharr sin, is minic a roghnaíonn mealltóirí áiteanna fliucha, nó úsáideann siad uisce chun péisteanna a mhealladh.

## Gairm
Díoltar péisteanna le hiascairí mar bhaoite beo, agus úsáideann go leor díoltóirí teicnící meallta péisteanna chun a stoc a bhailiú. In áiteanna áirithe, ní mór do mhealltóirí gairmiúla ceadúnas a fháil le dul i mbun an ghnó seo.

## Spórt
I bhformhór na gcomórtas, is é an buaiteoir an duine a bhailíonn an líon is mó péisteanna faoi cheann aimsire socraithe. De ghnáth, oibríonn gach iomaitheoir laistigh dá chrios féin, trí shlat nó trí mhéadar cearnach.

Tharla ceann de na chéad chomórtais meallta péisteanna ag féile scoile in Willaston, Cheshire, Sasana. Cuireadh tús le Craobhchomórtas an Domhain sa Mealladh Péisteanna sa bhliain 1980, agus is ócáid bhliantúil é anois. Ba é an leas-phríomhoide ag an am, John Bailey, a d'eagraigh é agus a scríobh rialacha an chomórtais.

Is le Sophie Smith an churiarracht domhanda faoi láthair; ar 29 Meitheamh 2009, nuair a bhí sí 10 mbliana d'aois, mheall sí 567 péist aníos as an talamh le linn Chraobhchomórtas  an Domhain in Willaston.

## Tagairtí

Catagóir:Péisteanna
Catagóir:Iascaireacht
Catagóir:Spóirt aonair
Jean-Luc Godard

Stiúrthóir scannán ba ea **Jean-Luc Godard** (3 Nollaig 1930 - 13 Meán Fómhair 2022), ar dhuine de na stiúrthóirí is tábhachtaí i stair na scannánaíochta.  Bhunaigh sé an ghluaiseacht 'Nuathonn na Fraince" agus an-tionchar aige. 
clé|mion|1998
 
## Beatha
Rugadh Godard san Eilvéis sa bhliain 1930. Tá clú ar Godard de bharr a chuid scannán ó na seascaidí, go háirithe na scannáin *[[À Bout de Souffle]]*, ''Le Mépris'' agus *[[Pierrot le Fou]]*.

Ba stiúrthóir turgnamhach é Godard, díreach go dtí deireadh a shaoil; mar shampla, bhuaigh sé an duais in Cannes dá scannán ''Adieu au Langage'' agus é ceithre bliana is ochtó d’aois. Dúirt Martin Scorcese gur athraigh Godard an smaoineamh a bhí againn faoi scannáin agus nach raibh stiúrthóir ar bith chomh misniúil is a bhí Godard.

### Eotanáis
Chinn Godard lámh a chur ina bhás féin san Eilvéis ar 13 Meán Fómhair 2022.  Fuair sé bás trí fhéinmharú cuidithe.Dúirt a theaghlach go raibh sé ag fulaingt mar gheall ar thinnis iomadúla.

## Féach freisin

* Stiúrthóir scannán

## Tagairtí

Catagóir:Básanna de bharr eotanáis
Catagóir:Básanna in 2020
Catagóir:Daoine a rugadh i 1930
Catagóir:Stiúrthóirí scannán Francacha
Teirmifileach

link=//https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Aerial_image_of_Grand_Prismatic_Spring_%28view_from_the_south%29.jpg/320px-Aerial_image_of_Grand_Prismatic_Spring_%28view_from_the_south%29.jpg|deas|mion|320x320px| Táirgeann teirmeafiligh cuid de dhathanna geala an Grand Prismatic Spring, Páirc Náisiúnta Yellowstone
Is éard is **teirmifileach** ann ná orgánach a fhásann os cionn 40 °C, agus a bhfuil na teochtaí fáis is fearr acu idir 50 °C agus 55 °C.

Fásann na  teirmifiligh is foircní ag teochtaí arda suas go 122°C, ar a dtugtar *Methanopyrus kandleri* .

Is Aircéigh (archaea) iad go leor teirmifileach, cé gur féidir baictéir nó fungais a bheith iontu. Moltar go raibh eobaictéir theirmifileacha  i measc na mbaictéar ba thúisce.

Faightear teirmifiligh i réigiúin éagsúla den Domhan a théitear go geoiteirmeach, ar nós fuaráin te mar iad siúd i bPáirc Náisiúnta Yellowstone (féach an íomhá) agus graois  hidreiteirmeacha domhainmhara, chomh maith le hábhar plandaí atá ag lobhadh, mar phortaigh mhóna agus múiríní .

Is féidir le teirmifiligh maireachtáil ag teochtaí arda, ach dhéanfaí damáiste do bhaictéir eile nó d'aircéigh agus uaireanta maraíodh iad dá nochtfaí iad do na teochtaí céanna.

Feidhmíonn na heinsímí i dteirmifiligh ag teochtaí arda. Úsáidtear cuid de na heinsímí seo i mbitheolaíocht mhóilíneach, mar shampla an polaiméaráis  a úsáidtear in imoibriú slabhrúil polaiméaráise (ISP). Díorthaítear "teirmifileach" ón    (*thermotita* ), a chiallaíonn teas, agus    (*philia* ), grá .

## Aicmiú
Is féidir na teirmifiligh a rangú ar bhealaí éagsúla. Déanann aicmiú amháin na horgánaigh seo a shórtáil de réir a gcuid teochtaí fáis optamacha: 

# Teirmifiligh shimplí: 50–64&nbsp;°C 
# Teirmifiligh  mhóra 65–79&nbsp;°C 
# Hipirtheirmifiligh 80&nbsp;°C agus níos airde, ach ní < 50&nbsp;°C. 

In aicmiú gaolmhar, sórtáiltear teirmifiligh mar seo a leanas::

# Is féidir le teirmifiligh ilacmhainneacha (ar a dtugtar teirmifiligh mheasartha freisin) rathú ag teochtaí arda, ach freisin ag teochtaí níos ísle (faoi bhun 50&nbsp;°C.), ach
# Teastaíonn teochtaí arda den sórt sin le haghaidh fáis do teirmifiligh  éigeanta (ar a dtugtar teirmifiligh mhóra freisin).
# Is Hipirtheirmifiligh iad teirmifiligh a bhfuil na teochtaí optamacha os cionn  80 °C acu .

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Thermophilic_bacteria.jpg/220px-Thermophilic_bacteria.jpg|mion| Coilíneacht teirmifileach in eis-sreabhadh as Mickey Hot Springs, [Oregon, tá teocht an uisce thart ar 60 °C  .]]
## Tagairtí
Rialtas na Breataine Bige

mion|Reáchtálann an Príomh-Aire Mark Drakeford,  preasagallamh faoi COVID-19 i mí Eanáir 2021
Is é Rialtas na Breataine Bige ( ) rialtas cineachta na Breataine Bige. Tá an rialtas comhdhéanta d’airí, a fhreastalaíonn ar chruinnithe comh-aireachta, agus leas-airí nach bhfreastalaíonn, agus freisin d’Ard-Abhcóide . Tá sé faoi stiúir an chéad aire, de ghnáth ceannaire an pháirtí is mó sa Senedd (Parlaimint na Breataine Bige; Breatnais: Senedd Cymru), a roghnaíonn airí agus leas - airí le faomhadh an Senedd.. Tá an rialtas freagrach as beartas i réimsí cineachta (cosúil le sláinte, oideachas, forbairt eacnamaíoch, iompar agus rialtas áitiúil)a chur a chur faoi bhráid na parlaiminte (parlaiminte) agus le cur i bhfeidhm na mbeartas atá ceadaithe aige.
Comórtas Náisiúnta Treabhdóireachta

Aonach ábhalmhór bliantúil is ea an **Comórtas Náisiúnta Treabhdóireachta(CNT),**  ar cheann na himeachtaí is tábhachtaí san fhéilire náisiúnta i mí Mheán Fómhair gach bliain. Dírítear sa gComórtas ar threabhdóireacht, ar chúrsaí feirmeoireachta, ar ghnó talmhaíochta, ar an saol tuaithe, ar bhia agus ar chúrsaí faisin. 

## Imeachtaí
Bíonn rud éigin ann do gach duine de gach aois, mar shampla, aonach siamsaíochta, seó faisin, ealaín agus ceardaíocht, ainmhithe feirme, seómharcaíocht, bia, innealra feirme. Bíonn an-tóir gach aon bhliain ar na taispeántais innealra feirme go háirithe. Agus é aitheanta mar an t-imeacht amuigh faoin aer is mó san Eoraip, bíonn níos mó i gceist leis an gCNT ná taispeántas feirmeoireachta amháin. Reáchtáiltear taispeántais éagsúla agus ilghnéitheacha ag an gComórtas. Déantar ceiliúradh mór leis ar shaol na tuaithe, ag a dtaispeántar an chuid is fearr de thalmhaíocht, táirgeadh bia, agus ceardaíocht na hÉireann.
clé|mion|"Trad for Trócaire" 2014
Sna 2020idí, bhí an seó ar siúil i Ráithín an Uisce i gContae Laoise. (Cuireadh an ócáid ar ceal i 2020 agus 2021 de bharr na paindéime Covid). In 2022, bhí 1,700 seastán trádála curtha in airde ar an suíomh 900 acra. Rith an cosán treabhdóireachta 37 ciliméadar ar fad.  D'fhreastail timpeall  300,000 duine ar an ócáid.

## Féach freisin

* Céachta

## Naisc sheachtracha
Is é suíomh gréasáin oifigiúil na hócáide, www.npa.ie, an acmhainn riachtanach don eolas ríthábhachtach go léir, lena n-áirítear ticéid a cheannach.

## Tagairtí

Catagóir:Taispeántais
Catagóir:Talmhaíocht
Catagóir:Talmhaíocht in Éirinn
Catagóir:Feirmeoireacht
Catagóir:Treabhdóireacht
Catagóir:Féilte Éireannacha
Catagóir:Meán Fómhair
Seanachaidh

Tá níos mó ná áit amháin in Éirinn a bhfuil an t-ainm **Seanachaidh** air:
* Seanachaidh, Gaileanga: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Seanachaidh, Iorras: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Seanachaidh, Tír Amhlaidh: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo
* Seanachaidh, Tír Fhiachrach: baile fearainn i gContae Mhaigh Eo

## Tagairtí

Catagóir:Tíreolaíocht na hÉireann
Catagóir:Idirdhealáin
Alan R. Pearlman

[mion|clé|220px|An [sintéiseoir ARP 2600]]
Innealtóir leictreonach, aireagóir agus fear gnó ab ea **Alan Robert Pearlman**. Rugadh é ar 7 Meitheamh 1925 i Nua Eabhrac, sna Stáit Aontaithe. Bhunaigh sé an comhlacht ARP Instruments sa bhliain 1969.

Cailleadh é ar 5 Eanáir 2019 in Newton, Massachusetts, tar éis galar ghearr.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2019
Catagóir:Daoine a rugadh i 1925
Catagóir:Ceapadóirí Meiriceánacha
Catagóir:Innealtóirí Meiriceánacha
Glenn Marine Group

Is soláthraí seirbhísí muirí atá bunaithe i Singeapór é ***Glenn Marine Group***, lena n-áirítear lóistíocht chabhlaigh agus oibriú tacaíochta ar an gcladach lena n-áirítear críochfoirt mhara agus oibríochtaí calafoirt.

## Stair
Bunaíodh an chuideachta mar ***Glenn Marine Enterprise*** i 1946 i Penang, an Malae, ag soláthar seirbhísí loinge do longa bhí ag baint úsáide as Cé Swettenham..

## ''Glenn Defense Marine Asia''
I mí Mheán Fómhair 2013, tháinig fochuideachta de chuid na cuideachta, an conraitheoir tacaíochta long *Glenn Defense Marine Asia* (GDMA), díríodh aird an phobail ar imscrúdú leanúnach ar scannal éillithe laistigh de Chabhlach na SA. In 2010, Bhí oifigigh an Chabhlaigh in amhras go raibh cuid de na billí a chuir cuideachta  GDMA ón Téalainn stuáilte. De réir ionchúisitheoirí a bhí ag fiosrú an cháis, ghearr an chuideachta an iomarca airgid ar an gCabhlach as earraí agus seirbhísí de mhéid a sháraigh 20 milliún dollar. Líomhnaítear gur earcaigh príomhfheidhmeannach, uachtarán agus cathaoirleach na cuideachta, Leonard Glenn Francis, ar a dtugtar ‘ Fat Leonard ,’ líonra brathadóirí laistigh den *United States Seventh Fleet*  de chuid an *Naval Criminal Investigative Service* (NCIS), a sholáthródh dó faisnéis rúnda faoi sceidil oibriúcháin long an Chabhlaigh, agus foláireamh a thabhairt dó nuair a rinne iniúchóirí cabhlaigh iarracht idirbhearta gnó amhrasacha a imscrúdú le Glenn Marine. Mar mhalairt air sin, d’éiligh ionchúisitheoirí go gcuirfeadh  Francis striapacha, costais taistil agus buntáistí eile ar fáil d’oifigigh an chabhlaigh.

## Fochuideachtaí

* Glenn Defense Marine Asia (GDMA)
* Bunáit Lóistíochta Mara Glenn (GMLB)
* Críochfoirt Glenn Ports & Cruise (GPCT)
## Féach freisin
*‘Fat Leonard’, fugitive contractor in US navy’s worst corruption scandal, arrested in Venezuela
## Tagairtí
CLG Domhnach Mór/Cill Dhéagláin

Is club Chumann Lúthchleas Gael é **Domhnach Mór/Cill Dhéagláin** atá ionnaithe i mbaile Chill Dhéagláin i gContae na Mí. Bíonn an club san iomaíocht i gcomórtais na Mi. Bunaíodh an fhoireann sa bhliain 1923 faoin ainm Domhnach Mór ach athainmíodh í go Domhnach Mór/ Cill Dhéagláin sa bhliain 1996 mar léiriú ar an líon méadaithe imreoirí agus lucht tacaíochta ó Chill Dhéagláin. Tá trí chraobh shinsir peile buaite ag an gclub. 

## Stair
Bunaíodh an club faoin ainm Donaghmore I 1923 sa bhaile fearainn 3km ó dheas ó Chill Dheaglaín. Bhuaigh an club trí chraobh shinsear Peile in 1927, 1928 agus 1942. Le tamall anuas d’éirigh go maith leis an gclub ag leibhéil sóisear agus idirmheánach agus faoi láthair tá 45 fhoireann san iomaíocht ag Peil, Iománaíocht, Peil na mBan, agus Camógaíocht. 

## Imreoirí suntasacha

* Bryan Menton 
* Andrew Tormey 
* Colm Ó Melóid

Buaiteoir Uile-Éireann Ned Durnin i 1954 le Buaiteoirí Sóisearacha na Mí, Eugene Hickey agus Timmy O Regan Laighean - Mort Sullivan Buaiteoir Laighean Faoi 21, Craobh Laighean Mionúir Bryan Menton (2008) agus craobh shinsir Laighean (2010). Eoin Reilly, Andrew Tormey, David Morgan agus Cormac McGill.

## Onóracha
 
* Craobh peile sinsir na Mí: 3 
** 1927,1928,1942
* Craobh peile idirmheánach na Mí: 4
** 1938, 1950, 1959, 2007
* Craobh peile mion na Mí: 4
** 2006, 2007, 2008, 2013
* Buaiteoirí cupán feis: 5
** 1938, 1950, 1959, 2016, 2017
* Craobh iomána idirmheánach na Mí:1
** 1976
* Craobh sóisir iomána na Mí: 2 
** 1974,  1994 
* Craobh iomána sóisear 2 na Mí: 2 
** 1989, 2009 
* Craobh camógaíochta idirmheánach na Mí: 1
** 2010 

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh oifigiúil

## Tagairtí
Cwm Penmachno

Is seanbhaile cairéil i bpobal Bro Machno, Bwrdeistref Sirol Conwy (Gaeilge: *contaebhuirg Conwy*), sa Bhreatain Bheag é **Cwm Penmachno** (ar a dtugtar go stairiúil **Tre-Gynwal**). Tá sé ainmnithe i ndiaidh an ghleanna den ainm céanna (SH755474). Tá sé ag barr an ghleann, roinnt míle siar ó dheas ó shráidbhaile Penmachno.  

## Stair
Tógadh an sráidbhaile sna 1860í mar lonnaíocht chairéil. Bhí cairéal Penmachno díreach ó dheas agus os cionn na lonnaíochta. Níos airde suas an gleann bhí cairéal slinne Rhiwbach, a bhí nasctha roimhe seo ag Trambhealach Rhiwbach le hIarnród Ffestiniog ag Blaenau Ffestiniog. Sreabhann sruthanna ón ngleann géar-thaobhach, ag cruthú foinse na habhann  Afon Machno, a théann trí Phenmachno, sráidbhaile níos mó, sula dtéann sé isteach san abhainn Afon Conwy ó dheas de Bheitws-y-Coed.

## Áiseanna
Meallann an sráidbhaile turasóirí, go háirithe rothaithe sléibhe, cadhcálaithe, canúálaithe agus siúlóirí. Tosaíonn 'Conair Rothar Sléibhe Penmachno' ag an gcarrchlós, atá suite idir Cwm Penmachno agus Penmachno.

Tá ionad pobail agus Seomra Oidhreachta sa sráidbhaile ag iar-Shéipéal Shiloh.

Suite in aice le deireadh an ghleanna tá ionad lasmuigh *The Latymer School,* Ionad Gníomhaíochtaí Allamuigh Scoil Latymer (ar a bhfuil foirgnimh na hiarbhunscoile). Reáchtálann an scoil turais chónaithe gach bliain do dhaltaí bhliain 7 agus 9, chomh maith le turais éagsúla Tíreolaíochta agus Corpoideachais. Cheannaigh Scoil Latymer an t-ionad seo i  bParc Cenedlaethol Eryri (Gaeilge: *Páirc Náisiúnta Eryri*) le go bhféadfadh na daltaí aithne níos fearr a chur ar a chéile agus a gcuid scileanna aonair a fháil amach.
Íomhá:Rhiw Bach Terrace - geograph.org.uk - 749540.jpg|Tithíocht sraithe tógtha d’oibrithe cairéil (Ardán Rhiw Bach).
Íomhá:cwmpenmachno1969.jpg|Cwm Penmachno ón deisceart (an cairéal chun tosaigh), 1969.
Íomhá:The head of Cwm Machno - geograph.org.uk - 559910.jpg|Ceann Cwm Machno, an sráidbhaile agus cairéal sa chúlra.
Íomhá:Capel Shilo, Cwm Penmachno - geograph.org.uk - 750478.jpg|Capel Shiloh, Cwm Penmachno.
Íomhá:Ysgol_Centre,_The_Latymer_School_(London,_2005).jpg|Ionad Gníomhaíochtaí Allamuigh Scoil Latymer.


## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Grianghraif de Chairéal Slinnte Cwm Penmachno
Francisco de Cuellar

Sa bhliain 1588, scrios stoirmeacha fíochmhara Armáid na Spáinne amach ó chosta na hÉireann. Tháinig an captaen, **Francisco de Cuellar** (1562-1607) slán as. Bhí aidhm amháin aige - éalú ó na Sasanaigh - agus na hÉireannaigh -agus filleadh ar ais go dtí an Spainn lena bheatha.  Rinne an t-oifigeach Spáinneach, Francisco de Cuellar, cur síos ar a eachtraí in Éirinn..

## Féach freisin

* Armáid na Spáinne
* Cairbre Dhroim Chliabh

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1562
Catagóir:Básanna i 1607
Catagóir:Stair Chontae Shligigh
Catagóir:Armáid na Spáinne
Catagóir:16ú haois in Éirinn
Oireicsin

Is néaraipheiptíd  í **oireicsin**, ar a dtugtar **hipichreitin** freisin, a rialaíonn dúiseacht, múscailteacht, agus goile. Is é  tíopa-1 an fhoirm is coitianta de narcailéipse, ina mhothaíonnan duine aonair caillteanas gearr teannais mhatánaigh ("ionsaithe titime" nó cataipléis), agus is é is cúis leis seo ná easpa oireicsinse san inchinn mar gheall ar dhíothú na gceall a tháirgeann é. Tá sé ann i bhfoirmeacha Oireicsin-A agus Oireicsin-B .

Níl ach 10,000-20,000 néaróin a tháirgeann oireicsin san inchinn dhaonna, atá lonnaithe go príomha sa limistéar perifornical agus hipeatalamas cliathánach. Teilgean siad go forleathan ar fud an lárchórais néaróg, ag rialú na múscailteachta, an bheathaithe agus iompraíochtaí eile. Tá dhá chineál peiptíd oireicsine agus dhá chineál gabhdóir oireicsine ann.
## Tagairtí
Sléacht Charn an Bhua, 1798

[mion|[Carn an Bhua, Loch Garman.]]
Ar an 25 Bealtaine 1798, chuir fórsaí na Breataine 28 príosúnach chun báis  i gCarn an Bhua, Loch Garman. Bhí amhras ann go raibh siad sna hÉireannaigh Aontaithe. Bhí siad á gcoinneáil gan triail.  Lámhachadh iad go léir i gcúirt liathróid láimhe, sa phinniúr.  

"Beart coisctheach' a bhí ann;  bhí an t-arm ag iarraidh ceacht a mhúineadh don phobal.  Tháinig an pobal ar thuairim eile ar fad, agus bhris an réabhlóid amach i Loch Garman an lá dár gcionn, ag cur iontas ar an rialtas.

An lá céanna, ar 26 Bealtaine, tharla sléacht eile i nDún Luáin, Contae Chill Mhantáin. Cuireadh 36 príosúnach chun báis.

## Féach freisin

* Éirí Amach 1798 in Éirinn

## Tagairtí

Catagóir:1798 in Éirinn
Catagóir:Éirí Amach 1798 in Éirinn
Catagóir:Stair Chontae Loch Garman
Catagóir:Sléachtanna in Éirinn
Catagóir:Iomrall ceartais
Cath Chill Ala, 1798

Troideadh **Cath Chill Ala** ar 23 Meán Fómhair 1798, le linn Éirí Amach 1798 ; an cath deireanach i gCúige Chonnachta a bhí ann le linn 'Bliain na bhFrancach'.

### Cúlra
I mí Lúnasa 1798, tháinig arm Francach leis an nGinearál Humbert i dtír chun cabhair a thabhairt do na hÉireannaigh Aontaithe. Tháinig 1,000 saighdiúirí Francacha, faoin Ghinearál Humbert, i dtír ar an 22 Lúnasa 1798 i gCill Chuimín (Cill Ala).

### An cath
D'éirigh go maith ar dtús leis an gcomhaontas, mar shampla ag Rásaí Chaisleáin an Bharraigh. Fógraíodh "Poblacht Chonnacht" agus ceapadh tiarna áitiúil, John Moore, ina uachtarán air.

Ach ina dhiaidh sin, buaileadh na Francaigh i gcath i mBéal Átha na Muc, Co Longfoirt ar 8 Meán Fómhair agus rinneadh scrios ar Ghaeil agus ar Fhrancaigh.
clé|mion|Cuimneachán inniu

### An cath deireannach i gCill Ala
Troideadh Cath Chill Ala ar 23 Meán Fómhair 1798. Ní raibh ach ceathrar oifigeach Francach fágtha ar an lá seo (ghéill an chuid is mó de na Francaigh ag Cath Bhéal Átha na Muc.

Tháinig deireadh leis an Éirí Amach 1798 i gCúige ChonnachtaːBhí darna cath eile eadar Ros Eirc agus Mainistir na Maighne ’nnsin agus fuair 600 Gaedheal ’s Franncach bás ann, ach fuair 3,000 Gall bás ann freisin. Ina dhiaidh sin, d’éalaigh na Gaedheil ’s na Franncaigh amuigh as Cill Ala go faoin tuath agus throid siad treall-cogadh an-fada in éadan na Gall go dtí 1808 leis díoltas mhór orthu...

## Féach freisin

* Cill Ala
* Rásaí Chaisleáin an Bharraigh
* Cath Bhéal Átha na Muc, 1798
## Tagairtí

Catagóir:1798 in Éirinn
Catagóir:Éirí Amach 1798 in Éirinn
Catagóir:Cathanna in Éirinn
Catagóir:Stair Chontae Mhaigh Eo
Dacia Sandero

Is carr fíorbheag é **Dacia Sandero** a tháirgeann an monaróir Rómánach Dacia. Seoladh in 2007 é, agus tá sé ina thríú glúin faoi láthair. Margaítear é mar an **Renault Sandero** freisin i margaí áirithe, mar shampla an Rúis, Meiriceá Laidineach, an Iaráin, an Éigipt agus an Afraic fho-Shahárach.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Gluaisteáin
Curaíocht

mion|2004
Is éard atá i gceist le **curaíocht** nó **curadóireacht** ná briseadh, triomú agus leasú talún chun barra a fhás.

### Stair
Ba iad na príomhbharra a cuireadh in iarthar na hEorapa ná cruithneacht agus coircre. Cheap Sasanach darbh ainm Jethro Tull gléas an-simplí sna 1730idí a chuidigh go mór leis an churaíocht.

## Féach freisin

* Jethro Tull 

## Tagairtí

Catagóir:Feirmeoireacht
Catagóir:Talmhaíocht
Catagóir:Curaíocht
Príosún Chill Mhantáin

Iarsmalann i mBaile Chill Mhantáin is ea **Príosún Chill Mhantáin.** 

## Stair

### Príosún
Tógadh príosún ar an suíomh ag deireadh an ochtú haois déag. Coinníodh príosúnaigh ann le linn Éirí Amach 1798 agus an Ghorta Mhóir.

Méadaíodh an príosún sa bhliain 1822 agus arís in 1842-3, díreach in am don Ghorta. 

Dúnadh an príosún in  1900. Athosclaíodh é le linn Chogadh Saoirse na hÉireann agus Cogadh Cathartha na hÉireann. Ar deireadh d'fhág na príosúnaigh deiridh i 1924.

### Músaem
Osclaíodh an músaem in 1998.

Bhí an príosún le feiceáil in *Ghost Hunters International* (2009).

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh oifigiúil

Catagóir:Príosúin
Catagóir:Músaeim in Éirinn
Lá Eorpach na dTeangacha

Ceiliúrtar **Lá Eorpach na dTeangacha** gach bliain ar 26 Meán Fómhair, chun éagsúlacht teanga agus tuiscint idirchultúrtha a cur chun cinn. Is cuid thábhachtach d’oidhreacht shaibhir chultúrtha na hEorpa í an éagsúlacht seo. 
[clé|mion|[Comhairle na hEorpa|220x220px]]
clé|mion|Europäische Tag der Sprachen in Sanok, 2012|220x220px

clé|mion|220x220px
clé|mion|293x293px

### An togra
Is togra de chuid an AE agus Chomhairle na hEorpa é Lá Eorpach na dTeangacha.  In 2001, chinn an tAontas agus Comhairle na hEorpa an Lá  a cheiliúradh gach bliain ar an 26 Meán Fómhair, le gach cineál imeachta ar siúl chun foghlaim teangacha a chur chun cinn ar fud AE. Tá an tionscnamh sin ceaptha chun feasacht a mhúscailt i measc an phobail i gcoitinne i dtaobh na dteangacha iomadúla a labhraítear san Eoraip agus chun iad a spreagadh chun teangacha a fhoghlaim.

Cuireadh an fhéile ar an bhfód don chéad uair sa bhliain 2002.
### Imeachtaí
Bíonn imeachtaí difriúla ar siúl i dtíortha ar fud na hEorpa le ceiliúradh a dhéanamh ar na teangacha sin, idir oícheanta scannán, preabchaiféanna teanga, léachtaí, ceardlanna do pháistí agus eile. Ar bhonn pearsanta, is féidir dinnéar nó cóisir theangacha a reáchtáil le cairde sa bhaile, tús a chur le foghlaim nó athfhoghlaim teanga, nó fiú leabhar i dteanga eile a léamh.

### In Éirinn
In Éirinn, foghlaimíonn scoileanna faoi chultúir eile. Imríonn páistí cluichí teanga, éisteann siad le hamhráin i dteangacha eile agus seolann siad litreacha chuig páistí ó thíortha eile trí "eTwinning". Is lá é Lá Eorpach na dTeangacha chun cultúir éagsúla a cheiliúradh freisin. Tá bia, éadaí agus ceol difriúil ar fud na hEorpa.

## Féach freisin

* Comhairle na hEorpa
* An tAontas Eorpach
* Ilteangachas

## Naisc

* Físeán ar Youtube
* ceiliúradh a dhéanamh le roinnt fíricí ar Google rl

## Tagairtí

Catagóir:Féilte idirnáisiúnta
Catagóir:Teangacha
Catagóir:Teanga
Catagóir:An tAontas Eorpach
Séamus Mac Conmara

Rugadh **Séamus Mac Conmara** san Iúr, Contae an Dúin, ar 25 Iúil 1909 agus ba é an tríú duine é den chúigear clann ón dara pósadh. Fuair sé idir bhunoideachas agus mheánoideachas ó na Bráithre Críostaí san Iúr. Is cosúil go raibh suim ag Séamus sa sagartacht fiú nuair a bhí sé in aois mheánscoile ach d’áitigh a athair air dul le leigheas i dtosach agus d’fhreastail sé ar Ollscoil na Ríona i 1926. Scríobh sé éagsúlacht gearrscéalta a foilsíodh in *[[An tUltach]]* agus i ‘Timthire an Chroidhe Naomhtha’ idir 1929 agus 1936. D’fhoilsigh *An tUltach* sraith altanna leis chomh maith ar scríbhinní leighis idir 1934 agus 1936. Cháiligh Mac Conmara mar dhochtúir i 1931 ach níor chleacht sé an cheird riamh. Bhí air bliain a chaitheamh i gColáiste Cholmáin san Iúr ag foghlaim na Gréigise sula ndeachaigh sé go Maigh Nuad mar ábhar sagairt i 1932. Chodlaíodh sé in aon seomra le fear eile, a tógadh san Iúr leis, ach bhí orthu an coláiste a fhágáil fá cheann bliana nuair a tholg siad araon an eitinn. Tháinig a chomrádaí slán uaithi ach d’éag Séamus ar 23 Deireadh Fómhair 1936 agus tá curtha in Iúr Chinn Trá. Thóg Comhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin plaic chuimhneacháin do Shéamus ar Shráid Thuaidh ag tús na nóchaidí.

## Tagairtí
'An Coimhthíoch - scéal scéil, níos aistí ná ficsean' alt eile le S. Mac Cionnaith sa chiclipéid seo. 

'Saol agus saothar Shéamais Mhic Conmara' eag. Seán Mac Cionnaith Foilsithe ag Coiscéim, 1988. 

Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha
Trasfhoirmeoir (ailtireacht domhainfhoghlama)

Is éard is **trasfhoirmeoir** ann ná ailtireacht domhainfhoghlama, bunaithe ar an gcoincheap tábhachtach sa mheaisínfhoghlaim ar a dtugtar “aird” (Béarla: *attention*) a bhí molta sa bhliain 2017 i bpáipéar eolaíochta dar teideal "*Attention Is All You Need*".  Níl aon aonad athfhillteach ann, agus mar sin teastaíonn níos lú ama traenála uaidh ná mar a bhí i gcás ailtireachtaí néaracha athfhillteacha a bhí chun tosaigh sna 2010idí, ar nós cuimhne fhada ghearrthéarmach. Sa lá atá inniu ann, úsáidtear an trasfhoirmeoir go forleathan chun ollsamhlacha teanga a thraenáil, ag baint úsáide as corpais mhóra téacs, mar shampla corpas na Vicipéide nó an *Common Crawl*. Roinntear an téacs ionchuir ina n-ghramanna atá ionchódaithe mar théacschomharthaí agus tiontaítear gach téacschomhartha ina veicteoir trí thábla leabaithe focal a cheadú. Sa pháipéar a thug an trasfhoirmeoir in 2017, baineadh úsáid as an meicníocht airde *softmax* a mhol Bahdanau et. al. in 2014 i gcomhthéacs an ríomhaistriúcháin, agus an *Fast Weight Controller*, ailtireacht cosúil leis an trasfhoirmeoir, a moladh in 1992.

Cosúil le líonraí néaracha athfhillteacha (LNA nó *RNN* i mBéarla), deartar trasfhoirmeoirí chun sonraí seicheamhacha a phróiseáil, amhail teanga nádúrtha, le feidhmchláir ar thascanna ar nós ríomhaistriúcháin agus achoimriú téacs. Murab ionann agus LNAcha, áfach, próiseálann trasfhoirmeoirí an t-ionchur iomlán ar fad ag an am céanna. Soláthraíonn an mheicníocht airde comhthéacs d’aon suíomh sa seicheamh ionchurtha. Mar shampla, i gcás teanga nádúrtha, ní gá don trasfhoirmeoir aon fhocal amháin a phróiseáil sa mhullach ar fhocal eile. Ceadaíonn sé seo comhthreomhaireacht níos mó ná LNAcha agus dá bhrí sin laghdaítear amanna traenála.

## Tagairtí

Catagóir:Ailtireachtí an líonra néaraigh
Gorsedd y Beirdd

Is cumann filí, scríbhneoirí, ceoltóirí agus daoine mór le rá eile i saol cultúrtha na Breataine Bige é ***Gorsedd Cymru*** nó ***Yr Orsedd***. Bhunaigh Iolo Morganwg é mar **Gorsedd Beirdd Ynys Prydain** i Londain sa bhliain 1792 agus baintear leas as an teideal iomlán seo mar ainm searmanais. I mí Lúnasa 2019 socraíodh an t-ainm Gorsedd Cymru a ghlacadh seachas Gorsedd y Beirdd.

Tá trí ghrúpa de bhaill a bhaineann leis an Gorsedd agus tá a dhath féin ar gach grúpa. Bíonn an tArd-Draoi as measc na ndaoine a chaitheann bán i gcónaí. Is féidir leat a bheith i do bhall ach pas a fháil i scrúdú, a bheith roghnaithe le bheith i do bhall nó tríd an gcathaoir, an choróin nó an Bonn Próis ag an Eisteddfod Náisiúnta a bhuachan. Chomh maith le bheith ar stáitse an Eisteddfod Náisiúnta tagann an Orsedd le chéile i gCiorcal an Orsedd. Uair amháin, reáchtáladh cruinniú den Ghorsedd, thar sáile sa Bhriotáin.

## Tagairtí

Catagóir:Cultúr na Breataine Bige
Giorgia Meloni

Is polaiteoir agus iriseoir Iodálach í **Giorgia Meloni**. Rugadh ar 15 Eanáir 1977 sa Róimh í. Tá sí mar cheannaire ar pháirtí ar a dtugtar *[[Fratelli d'Italia]]* .  Tá sí i bhfách leis an eite dheas.

## Saol pearsanta
Tá sí i gcaidreamh le Andrea Giambruno. Tá iníon amháin acu. Is Críostaí í. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Suíomh gréasáin

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Sochraid Bhanríon Eilís II

Reáchtáladh **Sochraid Bhanríon Eilís II** ar 19 Meán Fómhair 2022. Cailleadh Eilís II ar 8 Meán Fómhair 2022, in aois 96 bliain di. Ba i gCaisleán Balmoral in Albain a bhí Banríon Shasana ag cur fúithi le tamall de bharr nach raibh a sláinte thar mholadh beirte.

Ba í Banríon Eilís II an monarc is faide i réim riamh i Sasana.
clé|mion

## Sochraid
clé|mion
clé|mion
Bhailigh na céadta míle i lár Londan ar 19 Meán Fómhair 2022  do shochraid Bhanríon Eilís II.    I ráiteas roimh an tsochraid, dúirt Séarlas III go ndeachaigh na daoine ar fad a léirigh a n-ómós don bhanríon “i bhfeidhm go mór air féin agus ar a bhean chéile”.
clé|mion
Carráiste gunna, á tharraingt ag 142 mairnéalach ón gCabhlach Ríoga, a thug cónra na Banríona ó Halla Westminster go dtí Mainistir Westminster ar maidin. Lean an Rí Séarlas III an chónra agus baill den teaghlach ríoga ina theannta, an Prionsa William agus an Prionsa Harry ina measc.
clé|mion
Slua 2,000 duine a bhí ag an searmanas, lucht ríoga, ceannairí polaitiúla agus reiligiúnacha an domhain san áireamh.  Bhí an searmanas bunaithe ar Leabhar na hUrnaí Coitinne 1662, leabhar urnaí oifigiúil Eaglais Shasana. Bhí Uachtarán na hÉireann Micheál D. Ó hUigínn agus an Taoiseach Micheál Martin i láthair. Bhí an tArdeaspag Mark O'Toole, ar de bhunú Chonamara é, freisin i láthair. 

Ag deireadh an tsearmanais, seinneadh an Last Post ar an mbuabhall agus tugadh dhá nóiméad ciúnais don bhanríon sular seinneadh an Reveille. Ansin canadh Amhrán Náisiúnta Shasana ‘God Save the King’. Píobaire na Banríona, Paul Burns, a chuir críoch leis an gcuid sin den searmanas nuair a sheinn sé ‘Sleep, Dearie, Sleep’. Ina dhiaidh sin cluineadh clingireacht phlúchta chloig Mhainistir Westminster de réir traidisiún sochraide rí nó banríona.

Bhí 3,000 lucht Airm páirteach san mórshúil a chuaigh thar chuid de na láithreacha is mó cáil i Londain. An 20 míle bóthair ó Áirse Wellington go Caisleán Windsor facthas na mílte ag léiriú a meas ar Eilís an uair dheireanach.

Ansin reáchtáladh seirbhís adhlactha i Séipéal Naomh Seoirse i gCaisleán Windsor agus cuireadh tugtha ansin do 800 duine. Canadh an cór Kontakion Rúiseach na Marbh.  Léigh Déan Windsor, an Dr David Conner, as Apacailipsis [Taispeáint] Eoin 12, véarsaí 1-7, an ceann céanna a léadh ag sochraidí an Rí Seoirse V agus an Bhanríon Máire, seantuismitheoirí na Banríona Eilís agus ag sochraid a hathar Seoirse VI i 1952.

Adhlacadh an bhanríon le taobh a fir chéile i Séipéal Cuimhneacháin an Rí Seoirse VI.

### Oráidí
Dúirt Ard-Easpag Canterbury Justin Welby ina sheanmóir go raibh an Bhanríon “lán de cheol” agus go raibh a muintir agus daoine ar fud na tíre, an Chomhlathais agus an domhain go léir faoi scamall bróin ó bhásaigh sí.  Thagair sé don mhóid a thug an Bhanríon i bpíosa cainte a craoladh nuair a bhí sí bliain is fiche. Mhóidigh sí an uair sin go dtabharfadh sí a saol go léir i mbun seirbhíse don náisiún agus don Chomhlathas. “Is annamh a choimeád aon duine riamh chomh maith sin aon ghealltanas,” arsa an tArd-Easpag.

## Féach freisin

* Eilís II na Ríochta Aontaithe

## Tagairtí

Catagóir:Sochraidí
Catagóir:2022
Catagóir:Ríshliocht Windsor
Máire Dinny Wren

Is file Éireannach í **Máire Dinny Wren**. 

## Saol

Le cois abhainn an Chláidí, faoi scáth na hEaragla i gContae Dhún na nGall atá cónaí ar Mháire Dinny Wren, áit a mbíonn sí ag scríobh filíochta agus gearrscéalta. Phill sí chun an bhaile go Gaoth Dobhair in 1999 i ndiaidh di tréimhse de 21 bliain a chaitheamh i Londain.

In 2011, d’fhoilsigh Coiscéim a céad bhailiúchán filíochta, *Ó Bhile go Bile*, agus tá go leor duaiseanna liteartha bronnta uirthi as a chuid saothar ó shin; ina measc, Comórtas Filíochta Uí Néill in 2011 agus Focail Aniar Aduaidh in 2017. Bhí a dara cnuasach filíochta, *Tine Ghealáin*, a d’fhoilsigh Éabhlóid in 2019, ainmnithe do Ghradam Uí Shuilleabháin ag Oireachtas na Gaeilge.

D’fhoilsigh Éabhlóid a céad chnuasach gearrscéalta, *Go mbeinnse choíche saor*, in 2016 agus tá saothair léi foilsithe in irisí ar nós *[[Comhar]]*, *[[Duillí Éireann]]*, *[[Feasta]]*, ''an tUltach'', *[[Poblachd nam Bàrd]]*, agus *[[Poetry Ireland Review]]*. Tá ceithre scéal dá cuid sa chnuasach gearrscéalta Go dtí an lá bán a d’fhoilsigh Éabhlóid in 2012. Bronnadh duais Fhoras na Gaeilge ar Mháire in 2010 ag Féile Scríbhneoirí Lios Tuathail don ghearrscéal ‘Ag Téarnamh chun Baile’.

Bhí scannán filíochta bunaigh ar dhán dá cuid ar an ghearrliosta ag Féile filíochta Winter Warmer Ó Bhéal 2020.

In 2013 rinne Drama on One léiriúchán den scéal "Thar an Tairseach" agus craoladh é ar RTÉ Raidió 1 ar Lá Fhéile Pádraig na bliana sin. Bhí an léiriúchán sin ar an ghearrliosta don Dráma Raidió is Fearr ag an Prix Europa i mBeirlín in 2013.

## Saothar

### Filíocht

### Gearrscéalta

## Naisc sheachtracha
* https://portraidi.ie/en/maire-dinny-wren/ Máire Dinny Wren ar Portraidi.ie

## Tagairtí

Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Filí Gaeilge
Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha
Catagóir:Gearrscéalaithe
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge
Catagóir:Filí na hÉireann
Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall
Catagóir:Mná
Taidhgín Tréan An Leanbh Láidir

Greannán Gaeilge a bhí in **Taidhgín Tréan An Leanbh Láidir**. In Our Boys na mBráithre Críostaí a d’fhoilsítí é, i rannóg Ghaeilge dar teideal *Tír na nÓg*. Iris mhíosúil do bhuachaillí (aois 7-13 bliana a bhí ann). 
Bhíodh ocht leathanach i nGaeilge i ngach eagrán. 

Scéal do leanaí ab ea é. Bhí an leanbh beag tufáilte seo chomh láidir le Desperate Dan. Tá an teideal in úsáid mar nath sa Ghaeilge ar uairibh, luaitear é le daoine darbh ainm Tadhg.

“Níorbh aon fhear lag mé ach ní lú san gur mé Taidhgín tréan an leanbh láidir.”

Is as eagrán na Nollag 1966 an ceann seo. Bhí an greannán Labhrás Leipreachán ann freisin.

catagóir:Greannáin
catagóir:Greannáin Ghaeilge
Catagóir:Sraitheanna greannán
An Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail

Is roinn de chuid Rialtas na hÉireann í **An Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail** (). Tá sí faoi stiúir an Aire Forbartha Tuaithe agus Pobail a fhaigheann cúnamh ó Aire Stáit amháin.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Ranna stáit na hÉireann
Deachúil códaithe go dénártha (BCD)

mion|Léirítear gach uimhir dheachúil (0-9) le sraith 4 ghiotán (digit dhénártha) dénártha.
Is éard atá i gceist le **Deachúil Códaithe go Dénártha** (nó **BCD**) ná léiriú uimhriúil ina sanntar uimhir mar sheicheamh de dhigití deachúlacha agus ansin go n-ionchódaítear gach digit dheachúlach mar uimhir dhénártha ceithre ghiotán (leathbheart).

Léirítear gach uimhir dheachúil (0-9) le sraith 4 ghiotán (digit dhénártha) dénártha. Mar shampla, d'ionchódófaí 92 deachúlach mar sheicheamh ocht ngiotán 1001 0010. I gcásanna áirithe, bíonn an comhartha (deimhneach nó diúltach) san áireamh sa leathbheart is faide ar dheis.

Is furasta uimhreacha deachúlacha ná uimhreacha dénártha a thiontú go BCD agus ó BCD agus, cé gur minic a thiontaítear BCD go dénartha ar mhaithe le próiseáil uimhríochta, is féidir crua-earraí a thógáil a oibríonn go díreach ar BCD.

## Féach freisin

## Tagairtí

Catagóir:Uimhreacha
Catagóir:Ríomhaireacht
Catagóir:Matamaitic
Léigear Dhroichead Átha, 1641

Sa bhliain 1641, tharla léigear mór laistigh de Dhroichead Átha le linn 21 Samhain 1641 – Márta 1642. Rinne na hÉireannaigh dúchasacha, ó Chúige Uladh go príomha, iarracht an baile a ghabháil. Tharla an léigear le linn Éirí Amach na nÉireannach 1641. Bhí an baile i seilbh Shasanach (Ríogaí) ag an am.  Theip ar Fhéilim Ó Néill agus na  héiritheacha an baile a ghabháil. 

## Féach freisin

* Éirí Amach 1641
* Léigear Dhroichead Átha, 1649

## Tagairtí

Catagóir:Cathanna in Éirinn
Catagóir:1641
Catagóir:Léigir
Catagóir:17ú haois in Éirinn
Catagóir:Droichead Átha
Catagóir:Stair Chontae Lú
Catagóir:Éirí Amach 1641
Donncha Ó hÉallaithe

Is acadóir agus gníomhaí ar son na Gaeilge agus mhuintir na Gaeltachta é **Donncha Ó hÉallaithe**.

Tógadh Ó hÉallaithe i gCluain Meala i gContae Thiobraid Árann. Bhain sé céim san innealtóireacht amach sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath, áit ar chuir sé aithne ar chainteoirí dúchais as Conamara. Ansin bhí sé ina léachtóir le matamaitic in Institiúid Teicneolaíochta na Gaillimhe-Maigh Eo. D’fhoghlaim sé an Ghaeilge ar scoil agus i measc cainteoirí dúchais i nGaeltacht Chonamara.

Tá aithne mhaith ar Ó hÉallaithe mar ghníomhaí Gaeltachta agus mar thráchtaire, cé go n-oibríonn sé i gcónaí mar dhuine aonair seachas faoi scáth eagraíochta. Cuireadh an Ghaeilge ar a shúile mar theanga bheo den chéad uair nuair a thug sé féin agus daoine eile ina rang scoile cuairt ar Chorca Dhuibhne i gCiarraí. I bhfad ina dhiaidh sin, i 1969, ghlac sé páirt sa troid ar son cearta teanga i gConamara.

Is seoltóir díograiseach é, agus sa bhliain 1986, thaistil sé féin agus roinnt compánach ar húicéir go dtí Oileáin Fharó. Nuair a bhí sé ann, chonaic sé an stáisiún teilifíse áitiúil *Sjónvarp Felagíð í Havn* (“Cumann Teilifíse Tórshavn”). Ar fhilleadh dó, chuir sé an méid sin in iúl don scannánóir Bob Quinn, agus chuir Quinn agus daoine eile tarchuradóir den sórt céanna suas sa Ghaeltacht sa bhliain 1987. Cruthaíodh Teilifís na Gaeilge (TG4 anois) sa bhliain 1996 mar thoradh air seo.

Chabhraigh Ó hÉallaithe le poiblíocht a thabhairt don taighde sa *Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht* (2007), cáipéis a léirigh titim thobann in úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Tiobraid Árann
Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge
Coolio

Ba rapálaí, léiritheoir ceoil, agus aisteoir Meiriceánach é **Artis Leon Ivey Jr.** (1 Lúnasa 1963 – 28 Meán Fómhair 2022), nó **Coolio** mar ab fhearr aithne air. Bhain Coolio clú is cáil amach i lár na 1990idí lena chuid albam *It Takes a Thief* (1994), *Gangsta's Paradise* (1995), agus *My Soul* (1997). B'fhearr aithne air as a amhrán “Gangsta's Paradise” a bhuaigh Gradam Grammy sa bhliain 1995, chomh maith le “Fantastic Voyage” (1994), “1, 2, 3, 4 (Sumpin’ New)” (1996), agus “CU When U Get There” (1997).

Sheinn sé an téamamhrán “Aw, Here It Goes!” don tsraith theilifíse Kenan & Kel ar Nickelodeon i 1996. Ó 1996 ar aghaidh, d'eisigh Coolio a chuid albam go neamhspleách. Chruthaigh sé sraith ghréasáin dar teideal *Cookin' with Coolio* agus d'fhoilsigh sé leabhar cócaireachta freisin. Tháinig clú agus cáil air i dtús báire mar bhall den ghrúpa rapcheoil gangsta WC and the Maad Circle in éineacht le WC agus a dheartháir, Crazy Toones.

## Tagairtí

Catagóir:Básanna in 2022
Catagóir:Daoine a rugadh i 1963
Catagóir:Rapcheoltóirí Meiriceánacha
Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha
Lá Idirnáisiúnta an Aistriúcháin

Ceiliúrtar **Lá Idirnáisiúnta an Aistriúcháin** ar an 30 Meán Fómhair, Lá Féile Iaróm (tugtar Diarmaid air uaireanta as Gaeilge), an naomh a d’aistrigh an Bíobla go Laidin agus atá ina éarlamh ar aistritheoirí.

D'ainmnigh Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe den 24 Bealtaine 2017 (Rún A/RES/71/288) an 30 Meán Fómhair an Lá. 

Is fiú ceiliúradh a dhéanamh ar an lá seo ar cheird ársa an aistriúcháin agus an méid a chuireann sí le cumarsáid, leis an litríocht agus le mionteangacha dúchasacha ar fud an domhain. 

## Féach freisin

* Naomh Iaróm

## Naisc sheachtracha

* "7 Moladh Aistriúcháin Duit" ː roinneann saoi an aistriúcháin Áine Ní Chonghaile, iar-stiúrthóir Europus Teoranta, roinnt leideanna le NÓS

## Tagairtí

Catagóir:Féilte idirnáisiúnta
Catagóir:Aistriúchán
Malachy Carroll

Ba scríbhneoir Éireannach é **Malachy G. Carroll** (1918–2012). Rugadh agus tógadh i nDún Dealgan é. Fuair sé a chuid oideachais ó na Bráithre Críostaí. B’abhar múinteora i mBaile Átha Cliath é agus bhain sé B.A. agus Ph.L. amach san Ollscoil Náisiúnta. Bhí sé pósta agus ag múineadh litearthacht in acadamh i Londain ina dhiaidh sin. Fuair sé bás sa bhliain 2012. 

Is cosúil go raibh suim ar leith ag Carroll in ábhair chráifeacha mar scríobh sé roinnt leabhar sa seanrá seo, ina measc siúd, beathaisnéisí ar St. Thomas Aquinas (1949), Padre Pio (1955) agus St. Emilie de Vialar (1956) mar aon le leabhair ar scéalta Matt Talbot (1948), Blessed Julie Billiart (1950), Fr. Etienne Pernet (1952), agus ábhair eile tríd na seascaidí agus na seachtóidí, ina measc siúd *The treatment of scruples*, 1964 (féach 'An Coimhthíoch': alt le Seán Mac Cionnaith).  

## Tagairtí

Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Básanna in 2012
Adalbert Probst

Bhí **Adalbert Probst** (1900–1934) ina Cheannaire na n-Óg Caitliceach, sa Ghearmáin le linn na tréimhse Naitsíoch. Maraíodh é le linn Oíche na Sceana Fada 1934 (Gearmáinis: *Nacht der langen Messer*). Bhí Probst ina stiúrthóir náisiúnta ar an *Deutsche Jugendkraft Sportverband* nó an *DJK* (Gaeilge: Cumann Spóirt na nÓg Caitliceach). Chuir an Eaglais Chaitliceach sa Ghearmáin in aghaidh iarrachtaí an Rialtais Naitsíoch nua a eagraíochtaí óige a dhúnadh. Bhí Probst, in éineacht le Erich Klausener, ceannaire *Die Katholische Aktion* (Gaeilge: An Ghníomhaíocht Chaitliceach), agus Fritz Gerlich (eagarthóir an tseachtanáin, *Der Gerade Weg*) i measc na bhfigiúirí ardphróifíle den fhreasúra Caitliceach a bhí dírithe ar fheallmharú in Oíche na Sceana Fada i samhradh na bliana 1934, iarracht luath ó Hitler a cheannasacht ar pholaitíocht na Gearmáine a dhearbhú trí fhoréigean. Fuadaíodh Probst agus fuarthas marbh ina dhiaidh sin, a líomhnaítear a bhí "*shot while trying to escape*".

## Féach freisin

* DJK-Banna Spóirt
* Íospartaigh Oíche na Sceana Fada
* An Eaglais Chaitliceach agus an Ghearmáin Naitsíoch
* Frithsheasmhacht Caitliceach in aghaidh na Gearmáine Naitsíoch

## Tagairtí