Réigiún an Lár-Iarthair

[thumb | Lár-Iarthar [Poblacht na hÉireann|na hÉireann le haird dírithe ar gach aonad rialtais áitiúil.]]

Is ceantar straitéiseach pleanála é ** Réigiún an Lár-Iarthair ** laistigh de Réigiún an Deiscirt.  Faoin aicmiú NUTS le Eurostat, is réigiún leibhéal III é, le cód IE051.

## Tíreolaíocht
Tá an réigiún suite ar imeallbhord iarthair na hÉireann, leis an Aigéan Atlantach laistiar agus leis an Sionainn ag sreabhadh tríona lár ó Loch Deirgeirt go dtí an fharraige.  Tá ann na contaetha an Chláir agus Thiobraid Árann rary, agus cathair agus Contae the city and county of Luimnigh.  Tá achar 10,511&nbsp;km2 aige, 14.95% den iomlán sa stát. 

## Stair
Roimh an mbliain 2014, bhí an ceantar rialaithe ag an Údarás Réigiúnach Lár-Iarthair Bhíodh ann 26 teachta, ainmnithe as ceithre Údarás mar a leanas:
* Comhairle Contae an Chláir (7)
* Comhairle Cathrach Luimnigh (6)
* Comhairle Contae Luimnigh (7)
* Comhairle Contae Thiobraid Árann  Thuaidh (6)

## Tionól Réigiúnach
Sa bhliain 2014, cuireadh deireadh leis na hÚdaráis Réigiúnacha agus bunaíodh ina n-ionad na Tionóil Réigiúnacha. 

Rinneadh athruithe do rialtas áitiúil an Lár-Iarthair sa bhliain 2014:
* Aontaíodh Contae Thiobraid Árann Thuaidh agus Contae Thiobraid Árann Theas le chéile i gceantar rialtais áitiúil amháin, Contae Thiobraid Árann, 
* Rinneadh Comhairle Cathrach agus Contae Luimnigh a chónascadh.

Ní dhearnadh aon athruithe don chéad NUTS go dtí an bhliain 2018, nuair a tógadh Contae Thiobraid Árann iomlán i Réigiún an Lár-Iarthair isteach.  Roimh an athrú, bhí Tiobraid Árann Theas mar chuid de Réigiún an Oirdheiscirt.

Mar a bhí roimh 2014, tá ann mar údarás sa Lár-Iarthar an Comhairle Contae an Chláir. 

Cruthaítear Tionól Réigiúnach an Deiscirt as ionadaithe na Comhairlí seo, agus as sin tagann Coiste Straitéiseach Pleanála an Lár-Iarthair.

Bhí Forbairt na Sionainne ann roinnt an mbliain 2014, agus ann sa chomhlacht réigiún iomlán an Lár-Iarthair, i dteannta le Contae Chiarraí Thuaidh (suite i réigiún an Iardheiscirt) agus Uíbh Fhailí Theas (suite i Réigiún Lár na Tíre).  Cuireadh deireadh leis an gcomhlacht seo sa bhliain úd.

## Déimeagrafach
Dar le daonáireamh na hÉireann 2016, bhídaonra 473,269 duine sa Réigiún Lár-Iarthair, 'sé sin, tuairim is 9.9% den iomlán sa stát.  De réir an of the daonáireamh 2022, taifeadadh daonra 505,369 duine.  Mar thoradh, tá dlús daonra de 45.0 duine/km2. 

Tá Cathair Luimnigh ina cheantar uirbeach is mó sa réigiún, díobháilte ina mheasc, agus daonra 102,000 (2016).

## Geilleagar
Tá geilleagar an réigiúin bunaithe timpeall ar Luimneach agusSionainn (baile).  Tá ann Limistéar Neamhchustaim na Sionainne, Aerfort na Sionainne, Poirt Inbhear na Sionainne, Páirc Teicneolaíochta Náisiúnta Luimnigh, agus i dteannta sin Ollscoil Luimnigh agus Institiúid Teicneolaíochta Luimnigh.  Faightear ann earnála gnó amhail is bith-theicneolaíoch, teicneolaíocht faisnéise agus chumarsáide (TFC), aeraspás, turasóireacht, gnó talmhaíochta agus lóistíocht.

Tá chuid mhór de gheilleagar an Lár-Iarthair bunaithe ar talmhaíocht.  Is mór-ionad trádáil beostoic é Marglann an Chláir in Inis.  Síneann Machaire Méith na Mumhan ó Luimneach Thoir i gContae Thiobraid Árann isteach.

Thar na blianta:
* 2003: Bhí líon 160,400 duine sa lucht oibre, 'sé sin ráta fostaíochta 96.7%.  Bhí 61.8% fostaithe i seirbhísí, 29.8% i dtionscal agus 8.3% i dtalamhaíochta.
* 2012: Dar le Eurostat, bhí ag an réigiún olltáirgeacht intíre (OTI) de €11.468 bn agus OTI per capita de €30,300.
* 2014: dar leis an bPríomh-Oifig, bhí OTI de €12.116 bn agus OTI per capita de €31,792.
* 2016: bhí ráta dífhostaíochta de 6%, ar cheann desna rátaí is lú i nÉirinn.
* 2016: bhí an luach is lú de dhíolachán talún i nÉirinn le €16.5 milliún.

## Iompar
Is é Aerfort na Sionainne an t-aon aerfort sa cheantar, le haerbhealaí go dtí An Ríocht Aontaithe agus mór-roinn más hEorpa, chomh maith le eitiltí trasatlantacha go dtí na Stáit Aontaithe. 

Nascann an M7 Luimneach le Baile Átha Cliath.  Is seach-chonair é an N18/M18 agus Tollán Luimnigh ar an dlí, timpeall cathair Luimnigh chuig Sionainn, Inis agus Gaillimh.  Téann an N/M20 idir Corcaigh agus Ciarraí.

## Mór-lonnaíochtaí
Seo a leanas liosta desna dhá lonnaíocht is tríocha is mó atá i Réigiún an Iarthair.  Dírítear aird ar phríomhbhailte contae le **cló trom**.

## Tagairtí

Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann