Cenél nEógain

Géag de chuid Uí Néill an Tuaiscirt ba ea **Cenél nEógain**. Eógan mac Níall Noígíallach ba ea a shinsear, mar a maíodh. Ar dtús, bhíodh siad lonnaithe in Inis Eoghain, agus a phríomhchathair ag Aileach i gContae Dhún na nGall an lae inniu. Faoi bhrú a ngaol, Cenél Conaill, bhogadar de réir a chéile soir i gcontaetha Thír Eoghain agus Contae Dhoire isteach, ag brú na gCruithne soir thar an mBanna, agus ag briseadh isteach ar na hOirialla taobh thiar de Loch nEathach.

Faoin 11ú haois, bhí a n-ionad cumhachta bogtha as Aileach go dtí Tulaigh Óg lasmuigh den Chorr Chríochach, Contae Thír Eoghain. Faoin 12ú haois, bhí Inis Eoghain cloíte ag Cenél Chonaill. Ba chuma le Cenél nEógain, ámh, óir go raibh ríocht chumhachtach bunaithe acu darbh ainm Tír Eoghain, ag a mhéad is mó ann Chuntar Thír Eoghain, chomh maith le codanna de chontaetha Dhoire, Dhún na nGall, Fhear Manach, Mhuineachán agus Ard Mhacha.

Seo a leanas liosta de phríomhchlanna Cenél nEógain:
* 
* 

## Clann Néill
Tá an sloinne Ó Néill fréamhaithe ó Niall Glúndub, ach tá *Clann Néill* ainmnithe as a sheanathair Niall Caille. Ba iad muintir Uí Néill agus Mhic Lachlainn, de shliocht an ghéaga seo, ina bpríomhchlanna Cenél nEógain. Chloígh Uí Néill Mhic Lachlainn ámh sa bhliain 1241 ach tháinig Uí Néill ina n-aonar chun cinn sa Cineál.

## Clann Aodha Bhuí
Géag de Clann Néill í Clann Aodha Bhuí, agus Aodh Méith Ó Néill, rí Thír Eoghain ón mbliain 1196 go dtí 1230, a sinsear. Niall Rua ba ea dheartháir Aodha Mhéithe, rí Thír Eoghain agus rí Uladh le mí amháin tar éis bhás a dhearthár.

Ainmníodh an chlann as Aodh Buí Ó Néill (1260–83), garmhac Aodha Mhéithe, agus an rí deireanach ar a glaodh rí Ailigh air. Aodh Buí was most notable for his close co-operation le hIarlacht na nUladh.  Níos deireanaí, tháinig Clann Aodha Bhuí chun cinn in oirthear na nUladh, tar éis titim na hIarlachta de bharr ionradh Éadbhard Brús. Bhí Henry Ó Néill den teaghlach seo ina rí Uladh ón mbliain 1325 go dtí 1344, agus Art Ó Néill ó 1509 go 1514.

## Clann Domhnaill
Dún na nGall ba ea áit dúchais Chlann Domhnaill, ach bhogadar níos deireanaí soir i dTír Eoghain isteach. Meastar gurbh é a sinsear é Domnall mac Áed Findliath and Gormlaith Rapach ní Muireadhach mhic Eochadha, rí Uladh.

## Clann Bhirn
De shliocht í Clann Bhirn de Bhearn mac Ruaidhrí mhic Mhurchadha mhic Mhaoil Dúin mhic Aodha Alláin. Bhí an chlann lonnaithe i Muintir Bhirn (Dún Geanainn Íochtarach) agus '
Teallach Ainbhith (An Srath Bán Íochtarach).  

## Cineál Fhearghasa
Fearghas mac Eoghain mhic Néill Naoighiallaigh ba ea sinsear Cenél Feargusa. Tugtar an t-ainm Cenél Coelbad orthu uaireanta, trína mac, Chaolbhadh. Bhí cónaí orthu i nInis Eoghain, ach chuaigh siad i ndiaidh Cenél mBinnigh chuig Tulach Óg, áit a d'éirigh siad ina dtiarnaí Thír Eoghain.

## Cineál Bhinnigh
Eochaidh Binneach mac Eoghain ba ea sinsear Cenél mBinnigh. An chéad chlann Cenél nEógain ba ea iad a ndeachaigh as Inis Eoghain, ag dul thar fhrithbheartaíocht na gCiannacht (tuaisceart Dhoire) agus in iarthar Oiriall isteach, ag cur á dhéanamh an ruaig ar roinnt clanna na nOiriall (Uí Thoirtre agus Fir Lí) go dtí taobh oirthear na Banna.

Tá na cineáil a leanas síolraithe ó Chineál Bhinnigh:
* *Cenél mBinnig Glinne*, in *Glenconkeine*, Loch Inse Uí Fhloinn
* *Cenél mBindigh Locha Droichid* soir ó Mhaigh Íotha i dTír Eoghain
* *Cenél mBindigh Tuaithe Rois* soir ón Feabhal

## Cineál Mhaoin
Maon mac Murchadha mhic Eoghain ba ea sinsear Cenél Maín. Sa 14ú haois, cuireadh an ruaig ar an gclann seo trasna an Fheabhail ag muintir Uí Dhomhnaill go dtí an Srath Bán.

## Cineál Fhearadhaigh
Fearadhach mac Muireadhaigh ó Eoghain ba ea sinsear Cenél Feradaig, agus faoin 12ú haois, bhí cuid mhór de Thír Eoghain faoina smacht, agus bhí a dtionchar go domhain i bhFear Manach isteach. Faoi lár na 14ú haoise, bhí a gcuid cumhachta i bhFear Manach briste ag clann Mhic Uidhir.

## Cineál Tiarnaigh
Tiarnach mac Muireadhaigh ó Eoghain ba ea sinsear Chineál Tiarnaigh (*Cenél Tigernaig*), go go ndeirtear i Leabhar Bhaile an Mhóta gur mac Eoghain é.

## Cineál Mhic Earca
Muircheadhach ó Eógain, aitheanta fosta mar Mhuircheadhach Mac Earca as a mháthair, ba ea sinsear Cenél Mac Earca. Nuair a mharaigh fir Cenél Feradaig Máel Fithrich mac Áeda Uaridnaigh, b'éigean dóibh lonnú i gClochar, Tír Eoghain.

## Clann Conchúir Magh Ithe
As Maigh Íotha a tháinig *Clann Chonchúir Mhaigh Ithe*, ó dhúchas sular bhog siad chuig Doire, agus iad i ceannas Tuath Uí Chatháin ann. Síolraithe a bhí siad ó Chonchúir mac Fergaile, é féin de shliocht Mhuircheartaigh Mhic Earca, bunaitheoir Cineál Mhic Earca.

## Clann Diarmada
Tá Clann Dhiarmada síolraithe ó Chlann Chonchúir Mhaigh Íotha. Deirtear go bhfuil Clann Diarmada i gContae Dhoire ainmnithe aisti.

## Uí Chatháin an Rúta
Géag de chlann Uí Chatháin a lonnaigh in oirthuaisceart Doire agus iarthuaisceart Aontroma ba ea Uí Chatháin "an Rúta". Bhíodh siad in iomaíocht le Mhic Quillan, a bhí i seilbh ann rompu. Briseadh cumhacht Mhic Quillan agus laghdaíodh Uí Chatháin, agus tháinig clann Mhic Dhomhnaill chun cinn dá bharr.

Tá an dá chlann Albacha, *Both Chanain* agus *Mac Ausaláin*, síolraithe ó *[[Ausalan Buoy O'Kayn]]*, de shliocht Uí Chatháin an Rúta a deirtear.

## Cineál Aonghasa
Níl ach tagairt amháin sna annála ar Cenél Áengusa a bheith mar bhall de Cenél nEógain, agus tagairt eile i Leabhar Mór Leacáin.

## Clanna eile

## Féach freisin
* Uí Néill
** Uí Néill an Deiscirt
** Uí Néill an Tuaiscirt
*** Cenél Conaill
*** Cenél nEógain
**** Tír Eoghain
**** Ríthe Thír Eoghain
**** Ó Néill
**** Clann Aodha Bhuí

## Foinsí
* Robert Bell (1988) . "The Book of Ulster Surnames", The Black Staff Press

## Naisc sheachtracha
* *[https://archive.org/stream/annalsofkingdomo00odon#page/186/mode/2up Annals of the Kingdom of Ireland]*, lch. 186, via archive.org
* *[https://archive.org/stream/annalsofkingdomo00odon#page/582/mode/2up Annals of the Kingdom of Ireland]*, lch. 581, via archive.org

## Tagairtí