open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cumann Lúthchleas Gael-Mheiriceánach

Eagras lúthchleasaíochta amaitéarach ab ea an **Cumann Lúthchleas Gael-Mheiriceánach** (Béarla: *Irish American Athletic Club*) a bhí suite i gQueens Nua-Eabhrac. Bunaíodh an é faoin ainm “*Greater New York Irish Athletic Association*” ar an 30 Eanáir, 1898, athraíodh an t-ainm go “*The Irish American Athletic Club*” tar éis tamaill. 

Thraenáil agus chuaigh roinnt na lúthchleasaithe Meiriceánacha is fearr san iomaíocht ar raonta agus faichí an Pháirc Ceiltigh, iad ag tarraingt sluaite d’os cionn 20,000. 
[mion|John Flannigan, Greater New York Irish Athletic Association,  [caitheamh an oird, Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1904]]
mion|an léimrás i gCeltic Park,      27 Bealtaine 1912

## Stair
Cheannaigh an Cumann ceapach thalún in Laurel Hill, Inis Fada, i ngar do Reilig Chalvaire. Sa bhliain 1898, thóg siad saoráid úrscothach ar talamh feirme. I ndiaidh athchóirithe, athosclaíodh an staidiam, *Celtic Park*, go foirmeálta ar an 9ú Bealtaine, 1901. 

Le cois buachana in iomaíochtaí áitiúla agus réigiúnacha leis an Amateur Athletic Union, ghlac baill an Chumainn páirt leis an bhfoireann S.A.M. sna Chluichí Oilimpeacha 1904 i St. Louis, sna cluichí Idirsháite 1906 in an Aithin na Gréige, sna Chluichí Oilimpeacha 1908 i Londain agus sna Chluichí Oilimpeacha 1912 i Stócólm.

#### '''1904'''
Cé go raibh Éireannaigh agus Gael-Mheiriceánaigh na chéad ghlúine ar mórchuid an Chumainn, bhí mórán neamh-Ghael páirteach sa Dorn Sciathánach chomh maith. Ina measc a bhí Alvin Kraenzlein, Myer Prinstein, Abel Kiviat, Alvah Meyer, Robert Lawson, Harold Wilson agus Emilio Lunghi. Ag iomaíocht mar bhall den Chumann i St. Louis 1904, bhuaigh Myer Prinstein an léim fhada agus an léim thriarach ar an lá féin, é an t-aon lúthchleasaí amháin a bhuaigh an dá choimhlint sna cluichí féin. Tháinig sé sa chúigiú áit sna daiseanna 60-médar agus 400-méadar. San Aithin 1906, bhuaigh sé an léim fhada aríst, é ag sárú na curiarrachta Peter O’Conner.

#### '''1908'''
Sna Chluichí Oilimpeacha 1908, i Londain Shasana, bhuaigh baill den Chumainn naoi as 23 Bhonn Óir a bhí tógtha ag an bhfoireann S.A.M. I measc na mbuaiteoirí bonn a bhí baill an Chumainn: Charles Bacon, cliath 400-méadar, Ór; George Bonhag, rás foirne 3-mhíle, Airgead; Robert Cloughen, rás 200-méadar, Airgead; John Jesus Flanagan, Caitheamh an Oird, Ór; Johnny Hayes, Maratón, Ór; Harry Porter, Léim Ard, Ór; Mel Sheppard, rás 800-méadar, Ór, rás 1,500-méadar, Ór, rás sealaíochta meascra 1,600-méadar, Ór; agus Martin Sheridan, Teasc-Saorstíle, Ór, Teasc-Stíle Ghréagach, Ór, agus Léim Fhada as Seasamh, Ór. B’iad baill eile Joseph Bromilow, Robert Lawson, Frank Riley, William Robbins agus James P. Sullivan a bhí páirteach san fhoireann Oilimpeach 1908.

#### '''1930'''
Díoladh Celtic Park le haghaigh tithíochta i 1930.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

* Eagras an Doirn Sciathánaí  

Catagóir:Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1904
Catagóir:Lúthchleasaíocht
Catagóir:Nua-Eabhrac (cathair)
Catagóir:Spórt na Stát Aontaithe
Ronnie Drew

B'amhránaí agus ceoltóir traidisiúnta Éireannach é **Ronnie Drew** (16 Meán Fómhair 1934 – 16 Lúnasa 2008). Bhí sé ina phríomhamhránaí leis an ngrúpa ceoil thraidisiúnta The Dubliners, rud a thuill an cháil is mó dó. Chuir sé tús le gairm cheoil mar amhránaí aonair sa bhliain 1995.

## Óige

Rugadh Ronnie Drew i nDún Laoghaire sa bhliain 1934. Chaith sé tamall i Sevilla na Spáinne sna 1950idí ag múineadh Béarla agus ag foghlaim cheol na Spáinne agus bhain sé líofacht amach sa Spáinnis ansin.

## The Dubliners

Bhunaigh Ronnie Drew The Dubliners in éineacht le Luke Kelly, Ciaran Bourke agus Barney McKenna i 1962. Bhí an t-ainm *The Ronnie Drew Group* orthu ar dtús, ach ghlac siad an t-ainm *The Dubliners* chucu féin de réir a chéile. Aithníodh Ronnie as an nguth greanach a bhí aige agus é ag canadh agus chuir muintir Bhaile Átha Cliath aithne orthu agus ar a gcuid ceoil le linn dóibh a bheith ag seinm go rialta i dTeach Tábhairne O'Donoghue's ar Rae Mhuirfean. Díríodh aird mhór ar an mbanna nuair a bhí amhrán mór-ráchairte acu i gcairteacha ceoil na Ríochta Aontaithe sa bhliain 1967, mar atá, *Seven Drunken Nights* agus chuaigh an grúpa ar an gclár ceoil cáiliúil, Top of the Pops, chun é a chasadh. Ach chuir RTÉ cosc ar chasadh an amhráin ar a stáisiúin siúd mar gheall ar liricí an amhráin a bheith gáirsiúil, dar leo.

Ach d'éirigh Ronnie tinn tuirseach den síorthaisteal a bhí á dhéanamh ag an mbanna de réir a chéile. D'fhág sé an banna ar feadh tréimhse idir 1975 agus 1979. D'fhág sé an grúpa go buan ina dhiaidh sin, i 1995. Tugadh onóir dó mar cheoltóir ar 22 Lúnasa 2006 nuair a feistíodh múnla de lorg a lámh ar an gcosán taobh amuigh d'Amharclann an Gaiety i mBaile Átha Cliath.

## Bás

Fuair Ronnie Drew bás ag 2.40in ar 16 Lúnasa 2008 in Ospidéal Naomh Uinseann i mBaile Átha Cliath. Bhí ailse scornaí air le tamall fada roimhe sin agus bhí a bhean chéile tar éis bás a fháil an bhliain roimhe sin. Cuireadh é sna Clocha Liatha, i gContae Chill Mhantáin, áit a raibh sé ag cur faoi le fada go dtí gur bhásaigh sé. Bhí beirt pháistí acu, mar atá, Phelim agus Clíodhna.

## Dioscliosta
* Ronnie Drew (1975)
* Guaranteed (1978)
* Dirty Rotten Shame (1995)
* The Humour Is On Me Now (1999)
* A Couple More Years (le Eleanor Shanley) (2000)
* An Evening With Ronnie Drew (2004)
* El Amor De Mi Vida (le Eleanor Shanley) (2006)
* A New World (EP) (2006)
* There's Life In The Old Dog Yet (2006)
* Pearls (album) (le Grand Canal) (2007)

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Agallamh le Ronnie Drew ar ''The Late Late Show'' ar 7 Nollaig 2007
* Ronnie Drew ag IMDb

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1934
Catagóir:Básanna in 2008
Teach Mealóg

Is bruachbhaile thiar-theas de chuid Bhaile Átha Cliath é **Teach Mealóg** (*Templeogue* as Béarla). Ceann de radharcanna an cheantair ná Cnoc Montpelier agus Club Thine Ifrinn.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Na Lochanna Móra

Is iad na **Lochanna Móra** (nó na Lochanna Móra Labhrásacha) ná cúig loch fionnuisce atá suite in oirthear na Stát Aontaithe, ar an teorainn le Ceanada - Loch Superior, Loch Michigan, Loch Huron, Loch Erie agus Loch Ontario. Is é an grúpa de locha fionnuisce is mó ar domhan é. 

Tugtar mara intíre orthu uaireanta, nó "tríú cósta Cheanada agus na Stát Aontaithe". Tá siad trí oiread níos mó ná Éire ó thaobh achair de. Is é Loch Superior an loch is mó i Meiriceá Thuaidh. ****

Ní hiad na lochanna féin amháin atá le fáil sa réigiún, ach roinnt mhór lochanna agus aibhneacha bheaga eile, chomh maith le thart ar 35,000 oileán.

## Féach freisin

## Tagairtí

*
An Tíogar Ceilteach

thumb|Clúdaigh ón ''Economist''. Ar chlé ón mbliain 1988: "''the poorest of the rich''". Ar dheis ón mbliain 1997: "''Celtic Tiger - Europe's shining light''".
mion|Fás eacnamaíoch (olltáirgeacht intíre in Éirinn agus sa R-A, in aghaidh an duine) 1820-2018. Foinse: ourworldindata.org
Is é an **"Tíogar Ceilteach**" an t-ainm a bhaist na hiriseoirí eacnamaíochta ar Éirinn, nuair a thosaigh geilleagar na tíre ag fás go sciobtha sna nóchaidí. Mhair an tréimhse seo ó 1995 go dtí 2008. Sna blianta seo, tháinig athrú cuma ar an tír go hiomlán ó thaobh na heacnamaíochta de.

### Fás eacnamaíoch ollmhór
I ndeireadh na n-ochtóidí, bhí Éire ar ceann de na tíortha ba bhoichte in Iarthar na hEorpa - "an ceann is boichte de na tíortha saibhre" mar a chuir clúdach na hirise *[[The Economist]]* i bhfoclaibh é sa bhliain 1988 (*the poorest of the rich*). Deich mbliana ina dhiaidh sin, bhí sí ar ceann de na tíortha ba saibhre.

Tháinig an "Comhrialtas Bhogha Ceatha" faoi stiúir John Bruton sa bhliain 1994 agus cuireadh tús le ré an "Tíogair Ceiltigh". D'fhás geilleagar na hÉireann 2.7% sa bhliain 1993 ach d'fhás sé ar mheánráta ollmhór i rith téarma an Bhriotúnaigh mar Thaoiseach (1995  9.6%; 1996  7.4%; 1997 11%; 1998  8.8%; 1999 10.5%).
mion|cóimheas idir fiachas agus OTI na hÉireann (olltáirgeacht intíre), % sna 1990idí
Mhaolaigh beagáinín ar an bhfás sin sa bhliain 2001, ach bhisigh na cúrsaí arís sa bhliain 2003, cé gur féidir maolú áirithe a aithint arís ón mbliain 2007 i leith.  Fuair an Tíogar Ceilteach bás in 2008, nuair a bhris  Géarchéim airgeadais 2007-2008 amach, timpeall an domhain, agus ansin, Géarchéim bhaincéireachta na hÉireann, 2008

Chuaigh an pobalachas go mór chun cinn le linn tréimhse an tíogair, agus i dtús 2008, bhí an amhantraíocht gan srian.

### Cúiseanna
Cúis conspóide é i gcónaí, cén fáth ar fheabhsaigh eacnamaíocht na hÉireann mar sin, ach de ghnáth, síltear gurb iad na polasaithe a chuir an Stát i bhfeidhm le heacnamaíocht na tíre a fhorbairt a rinne an mhíorúilt: comhpháirtíocht shóisialta an Stáit, na bhfostóirí agus na gceardchumann; na mná ag tonnadh isteach i margadh na hoibre; leibhéal an ardoideachais in Éirinn; an dóigh ar mealladh isteach na hinfheisteoirí ón gcoigríoch; ráta íseal na gcánach a ghearrtar de na gnólachtaí; an Béarla ina ghnáththeanga sa tír; agus an bhallraíocht san Aontas Eorpach.

## Féach freisin

* Géarchéim airgeadais 2007-2008, timpeall an domhain

* Géarchéim bhaincéireachta na hÉireann, 2008
* Géarchéim fhioscach na hÉireann, 2010-2012

## Tagairtí

Catagóir:Eacnamaíocht na hÉireann

Catagóir:Stair na hÉireann de réir tréimhse
Giobráltar

Is críoch thar lear de chuid na Ríochta Aontaithe i ndeisceart na Spáinne é **Giobráltar** (*Gibraltar* as Béarla). 

Ghéill an Spáinn an chríoch seo don Bhreatain i gConradh Utrecht sa bhliain 1713 agus tá sé ina ionad tábhachtach cabhlaigh agus trádála ag an Ríocht Aontaithe ó shin, cé bhfuil mian láidir ag an Spáinn an áit a chur faoi smacht na tíre sin arís. Tá sé ag suí mar slí amach agus isteach don Meánmhuir.

## Naisc Sheachtracha
* Suíomh gréasáin Rialtas Ghiobráltar
* BEO.ie - "''An bhfaighfear réiteach ar fhadhb Ghiobráltar gan mhoill?''"

## Tagairtí

Catagóir:Ríocht Aontaithe
Catagóir:An Mheánmhuir
Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir
Catagóir:Leithinis na hIbéire
Chris Gunter

Is imreoir sacair é **Chris Gunter** (r.21 Iúil, 1989 i Casnewydd, An Bhreatain Bheag). Imríonn sé faoi láthair le Tottenham Hotspur. D'imir sé le Cardiff City ó 2006 go 2008.

Gunter
Máire Mullarney

Ba chomhshaolaí Éireannach í **Máire Mullarney** (née **McCormick**) (1 Meán Fómhair 1921-18 Lúnasa 2008), a bhí ar dhuine de bhunaitheoirí an Chomhaontais Ghlais.

## Óige
Rugadh i mBaile Átha Cliath í agus bhog sí lena muintir go Giobráltar, nuair a bhí sí an-óg, áit a raibh a hathair mar Ard-Mháistir Poist. D'fhill sí ar Éirinn i 1942 agus oileadh mar altra í in Ospidéal Shráid Bhagóid agus cháiligh sé mar theirpeoir chomh maith. 

## Saothar a Saoil
Ba ghníomhaí Esperanto í chomh maith agus scríobh sí leabhar ar fhorbairt agus cur chun cinn na teanga sin, darb ainm *Esperanto for Hope*, i 1989. Bhí tionchar mór aici ar scolaíocht bhaile nuair a d'fhoilsigh sí leabhar ar an ábhar, mar atá, *Anything School Can Do, You Can Do Better*. Anuas air sin, bhí sí páirteach i mbunú Chumann Pleanála Teaghlaigh na hÉireann. Bhí 11 pháiste aici lena fear céile, Seán.

## Bunú an Chomhaontais Ghlais
Bhí Máire Mullarney páirteach sa pholaitíocht ar dtús mar chuid d'fheachtas le cosc a chur ar phionós corpartha sna scoileanna. Bhí sí ar dhuine amháin den ghrúpa daoine a d'fhreastail ar chruinniú i Nollaig 1981 chun páirtí polaitiúil éiceolaíoch (Páirtí Éiceolaíochta na hÉireann, nó An Comhaontas Glas sa lá inniu) a bhunú in Éirinn agus bhí sí mar Chathaoirleach ar an gcruinniú sin. Maítear gur scríobhadh céad fhorógra an pháirtí ar a bord cistine siúd i Ráth Fearnáin. Sheas sí don pháirtí i dtoghcháin Dála trí huaire i ndiaidh a chéile agus toghadh í faoi dheireadh chun Chomhairle Contae Bhaile Átha Cliath Theas i 1991 agus d'fhan sí i mbun an chúraim sin go dtí 1999. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Stair thoghchánaíochta Mháire Mullarney 

Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann
Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna in 2008
Maigh nEalta

Sráidbhaile in iarthuaisceart Chontae na Mí is ea **Maigh nEalta** (*Moynalty* as Béarla). Tá sé gar don teorainn le Contae an Chabháin.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Cnoc an Línsigh

Sráidbhaile i ndeisceart Chontae na Mí is ea **Cnoc an Línsigh** (*Summerhill* as Béarla). Tá sé suite ag pointe trasnú na bóithre R156 agus R158. Is ann a raibh díseart an teaghlaigh Normannaigh, na Línsigh, as a d'eascair an t-ainm. Tá fothracha a gcaisleán le feiscint go fóill sa sráidbhaile. San seachtú chéad déag troideadh *The Battle of Dungans Hill* i ngar don sráidbhaile.

Catagóir:Bailte i gContae na Mí
Roque Santa Cruz

Is imreoir sacair é **Roque Santa Cruz** (r.16 Lúnasa, 1981 i Asuncion, Paragua). Imríonn sé faoi láthair le Blackburn Rovers. D'imir sé le Olimpia Asuncion ón séasúr 1998/1999. Bhí sé ag imirt le FC Bayern München ón mbliain 1999 go 2007. 

Chuaigh sé go dtí Blackburn sa Samhradh 2007 agus fuair sé geansaí uimhir a naoi. Fuair sé 24 chúl i séasúr a haon le Blackburn Rovers. Rugadh é sa bhliain 1981.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Scott McDonald

Is imreoir sacair é **Scott Douglas McDonald** (r.21 Lúnasa, 1983 i Melbourne, An Astráil). Imríonn sé faoi láthair le Celtic. D'imir sé le Southampton ó 2000 go 2002. Bhí sé ag imirt le Motherwell ó 2004 go 2007. Chuaigh sé go dtí Celtic sa bhliain 2007 agus bronnadh geansaí uimhir a 27 air. Sa bhliain 2008, bhain sé uimhir a seacht amach. Rugadh sa bhliain 1983 é.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair na hAstráile
Catagóir:Daoine as Melbourne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Giovanni Caboto

Taiscealaí Iodálach ab ea **Giovanni Caboto** (c. 1450 – c. 1498). Ba thaiscealaí é a mhac Sebastian Cabot freisin.

Theastaigh ó Chaboto a bhealach féin go dtí na hIndiacha Thiar a aimsiú. Chuaigh sé go Briostó i Sasana. Fuair sé cabhair ó cheannaithe na cathrach agus cead ó rí Shasana, Annraoi VII. Sa bhliain 1497 d’fhág sé féin agus criú ocht nduine dhéag Briostó sa long *Matthew*. Chuaigh siad go h-Éirinn agus ansin lean siad ar aghaidh trasna na h-Atlantaigh. Nuair a tháinig siad i dtír sa Domhan Nua, cheap Caboto go raibh sé san Áise, cosúil le Criostóir Colambas. I ndáiríre, ceaptar go raibh sé i dTalamh an Éisc. Dúirt sé go raibh na farraigí lán de throsc agus go bhféadfadh duine ciseán a thumadh san uisce agus a tharraingt as arís lán d'éisc. Shroich an long Briostó arís ar an 6ú lá Lúnasa.

Agus é i Sasana arís, rinneadh aimiréal de Chaboto. Fuair sé bronntanas £10 ón rí, agus pinsean ina theannta sin. D'fhág sé Sasana arís i 1498, agus cúig long aige. Níor tháinig siad ar ais go Sasana go deo.

## Tagairtí

Catagóir:Taiscéalaithe Iodálacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1450
Catagóir:Básanna i 1498
Alan Ball

Fear spóirt Sasanach a bhí in **Alan James Ball Jr.** (12 Bealtaine, 1945 - 25 Aibreán, 2007), a bhí ina imreoir agus bainisteoir sacair idir na 1960idí agus na 1990idí. Chaith sé a laethanta imeartha leis na clubanna Blackpool, Everton, Arsenal, Southampton (1976 go 1978 agus arís 1981 go 1983) agus Bristol Rovers. 

Lean sé ar aghaidh sa spórt mar bhainisteoir ina dhiaidh sin, agus é i gceannas ar sé chlub - Blackpool (mar imreoir-bainisteoir), Portsmouth, Stoke City, Exeter City, Southampton agus Manchester City. 

Fuair Alan bás ar an 25 Aibreán 2007 ag bliain amháin agus trí scór d'aois.

## Tagairtí

Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1945
Catagóir:Básanna in 2007
Fernando Torres

Is imreoir sacair é **Fernando José Torres Sanz** (r. 20 Márta 1984 i Maidrid, an Spáinn). Imríonn sé faoi láthair le Chelsea. D'imir sé le Atlético Madrid ó 2001 go 2007 agus Liverpool ó 2007 go 2011. D'aistrigh sé go Chelsea in Eanáir 2011. Caitheann sé geansaí uimhir a naoi. 

Scóráil sé neart chúl le Atlético Madrid agus tá sé tar éis 28 chúl a scóráil le Liverpool go dtí seo. 

## Íomhánna

Image:Fernando Torres Atlético Madrid.png 
Image:Fernando Torres Liverpool v. Middlesbrough.png
Image:Fernando Torres Spain.jpg


Catagóir:Imreoirí sacair na Spáinne
Catagóir:Daoine a rugadh i 1984
Catagóir:Daoine as Maidrid
Catagóir:Daoine beo
The Reluctant Fundamentalist

mion|premiere. The Reluctant Fundamentalist, Toronto Film Festival 2012
Úrscéal le Mohsin Hamid is ea ***The Reluctant Fundamentalist*** a foilsíodh sa bhliain 2007. 

Cuir síos atá ann ar comhrá agus caidreamh idir fear óg Pacastánach agus Meiricéanach i gCafé i Lahore i gcaitheamh oíche.

Go bunúsach is scéal é faoin bPacastánach seo a chuaigh ar deoraíocht go dtí SAM. Bhain sé rath nach beag amach i Nua-Eabhrac tar éis dó freastal ar ollscoil Phrinceton i New Jersey agus bhain sé sult as an saol a bhí aige ansin. 

Tá an scéal bunaithe ar a dhearcadh i gcodarsnacht le dearcadh muintir Mheiriceá tar éis an ionsaí ar Nua-Eabhrac in 2001 agus an bhagairt a bhí ann go mbeadh cogadh idir an India agus an Phacastáin. Tá sé fite fuaite le scéal grá an fhir óig. 

Le titim amach an scéil léirítear dúinn an fáth ar thréig an fear óg SAM. Insítear an scéal ag an fear óg ach is léir go bhfuil an Meiriceánach ag éirí níos míshuaimhní agus an scéal ag dul chun críche.

## Duaiseanna
Bhí an t-úrscéal seo ar an ngearrliosta Booker sa bhliain 2007 agus bhain sé duais Anisfield-Wolf Book Prize agus duais South Bank Show sa bhliain 2008.

## Naisc Sheachtracha
* Excerpt of The Reluctant Fundamentalist in The Paris Review 
* Newsweek: The Reluctant Fundamentalist is one of director Mira Nair's 5 most important books
* The Reluctant Fundamentalist Web Site 

#### Léirmheastóireachtaí
* Reviews of The Reluctant Fundamentalist from Mohsin Hamid's website 
* Review of The Reluctant Fundamentalist from The Village Voice 
* Review of The Reluctant Fundamentalist from Metro
* Review of The Reluctant Fundamentalist from The Independent
* Review of The Reluctant Fundamentalist from The Observer
* Review of The Reluctant Fundamentalist from Blogcritics 
* Review of The Reluctant Fundamentalist from EGO Magazine 
* Review of The Reluctant Fundamentalist in Pakistani monthly political magazine Newsline 
* [Review of The Reluctant Fundamentalist in ''[Democratiya]'', iris idirlín]

Catagóir:Úrscéalta
Skoczów

Is baile mór í **Skoczów** i ndeisceart na Polainne, agus meastar go bhfuil 14,641 duine ina gcónaí sa bhaile. Tá sí suite sa cheantar stairiúil, an tSiléis, ar bhruach Abhainn Wisła, an abhainn is faide sa Pholainn.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha sa Pholainn
Céad Chomhairle Nicé

mion|Fresco. Capella Sistina
Rith **Céad Chomhairle Nicé** idir an 20 Bealtaine agus an 25 Iúil 325 i Nicé (*Nicaea*) i ngar do Constantinople (Istanbul sa Tuirc den lá atá inniu) ann. Ghlaíodh í ag Constaintín a hAon, Impire na Róimhe le dul i ngleic le fadhbanna idir thoir agus thiar san eaglais. 

D'aontaigh 300 easpaigh le chéile faoi dheireadh an comhdháil agus ba thoradh fíorthábhachtach don Eaglais úr é seo agus í ag forbairt. 

Ceann de na rudaí is buaine a tháinig as an gcomhdháil sin, ná gur aontaigh siad ar fhochla an Chré (*Credo*), paidir a úsáidtear go forleathan sna heaglaise Críostaíochta síos go dtí an lá inniu.

Catagóir:4ú haois
Comhdháil Nicea
Margaret Mac Curtain

Siúr Dhoiminiceach, staraí, scríbhneoir, oide agus feiminí Éireannach ab ea **Maighréad Ní Churtáin** nó **Margaret Mac Curtain** (17 Bealtaine 1929 – 5 Deireadh Fómhair 2020).

Bhí gníomhréim acadúil dhearscnaitheach ag Maighréad agus d'fhoilsigh sí réimse fairsing ábhar i réimse na staire, tionchar na mban i gcomhthéacs na staire agus ról na mban in Éirinn ach go háirithe.

## Saol
Rugadh Margaret Mac Curtain sa bhliain 1929 i gCorcaigh. B'iad Seán agus Ann Mac Curtáin a tuismitheoirí. Bhain sí céim BA amach in Ollscoil na hÉíreann i gCorcaí agus chuaigh sí isteach san Ord Doiminiceanach, agus an tSr Benvenuta mar ainm oird uirthi. 

Ba sí gníomhach i mbunú Choláiste Sinsir Bhaile Formaid agus ba í an chéad phríomhoide ar an scoil sin agus bhí sí ina prióir ar Chlochar Chnoc Síon i mBaile Átha Cliath.

Bhain sí Ph.D amach sa bhliain 1964 agus sa bhliain chéanna thosaigh sí ag obair sa Roinn Staire i gColaiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath. Bhí sí ansin go ndeachaigh sí ar scor i 1994. Bhí sí ina hollamh chomh maith i Scoil an Léınn Éireannaigh ó 1972 go 1989.

Idir na blianta 1968-1973 b'é a héacht nó mórghníomh ná foilsiú na sraitheanna leabhar staire faoi chlúdach bog 'History of Ireland' le Gill & McMillan. Rinne sí comheagarthóireacht le James Lydon, ar an tsraith faoi Stair na hÉireann agus scríobh sí *Tudor and Stuart Ireland*.   I gcomhar le Mark Tierney, scríobh sí *The Birth of Modern Ireland* (1969) a bhíodh ina théacsleabhar ag lucht na hArdteiste.

Bhí Ollúnacht Burns sa Léann Éireannach i gColáiste Boston aici ó 1992 go 1993. Bronnadh bonn óir Chumann Ghaeil Bhostúin uirthi i 1993 as a saothar ar stair mhná na hÉireann. 

### Staid na mban
Í féin agus Donnchadh Ó Corráin a rinne eagarthóireacht ar *Women in Irish Society: the Historical Dimension* (1978). I measc na saothar eile dá cuid tá – Women *in Early Modern Ireland*, *From Dublin to New Orleans: Nora and Alice’s Journey to America 1888*, *Grace Gifford Plunkett and Irish Freedom* (2000) agus *Ariadne’s Threads: Writing Women into Irish History.*

### Gaeilge
Rinne Mac Curtain obair ar thuarascáil Treoir 2000 faoin mbail a bhí ar an nGaeilge ag deireadh an 20ú haois.

## Leabharliosta
* *The Birth of Modern Ireland* (1969)
* *Tudor and Stuart Ireland* (1972)
* *Women and Irish Society: The Historical Dimension* (1978)
* *The Gill History of Ireland* series (1980)
* *Women in Early Modern Ireland* (1992)
* *From Dublin to New Orleans: Nora and Alice's Journey to America 1888* (1995)
* *Grace Gifford Plunkett and Irish Freedom* (2000)
* *Ariadne's Threads: Writing Women into Irish History* (2009)
## Naisc sheachtracha
*Próifíl ar shuíomh Ollscoil na hÉireann, arna rochtain ar 4 Iúil 2018

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1929
Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh
Catagóir:Básanna in 2020
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí
Catagóir:Gaeilgeoirí
Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois
Catagóir:Feiminigh Éireannacha
Paddy Reilly

Duine de na ceoltóirí agus amhránaithe is mó le rá i gceol traidisiúnta na hÉireann é **Patrick 'Paddy' Reilly** a rugadh i mBaile Átha Cliath ar an 18 Deireadh Fómhair sa bhliain 1939. Tar éis na blianta caite aige mar amhránaí aonair rathúil, le clú agus cáil tuilte aige, tháinig sé isteach mar bhall den bhanna iomráiteach The Dubliners sa bhliain 1996, in áit Ronnie Drew. D'fhan sé ag seinm leis na mBleá Cliathaigh ar feadh naoi mbliana go dtí gur bhog sé go Nua-Eabhrac sa bhliain 2005, agus b'é Patsy Watchorn a ghlac a áit an uair seo.

Aithnítear Paddy Reilly mar bhailéadóir tábhachtach i gceol na hÉireann inniu, agus is eisean a déanann an leagan is cáiliúlí de na hamhráin *[[The Fields of Athenry]]* agus *The Town I Loved So Well*.

Fear gnó atá ann inniu chomh maith, le cúpla teach tábhairne faoi úinéireacht aige i gCathair Nua-Eabhrac. 

## Dioscliosta
* The Life of Paddy Reilly (1973)
* At Home (1974)
* The Town I Loved So Well (1975)
* Green Shamrock Shore (1980)
* The Fields of Athenry (1982)
* Live (1985)
* Greatest Hits Live (1985)
* Paddy Reilly's Ireland (1986)
* Come Back Paddy Reilly (1987)
* Now (1988)
* Sings the Songs of Ewan MacColl (1990)
* Gold and Silver Days (1991)
* Come Back Paddy Reilly (2003)

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1939
Catagóir:Daoine beo
Kenny Egan

Is dornálaí Éireannach é **Kenny Egan** (7 Eanáir, 1982 - ). As Cluain Dolcáin i mBaile Átha Cliath dó. Bhuaigh Egan bonn cré-umha i gCraobh na hEorpa sa bhliain 2006. Bhuaigh sé bonn airgid sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising sa bhliain 2008.

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Darren Sutherland

Dornálaí Éireannach ab ea **Darren Sutherland**, "The Dazzler" a thugtaí air, (18 Aibreán, 1982 - 14 Meán Fómhair, 2009). As Baile Átha Cliath dó. Bhuaigh sé bonn cré-umha sa chomórtas mheánmheáchain sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising sa bhliain 2008.  

Chuir sé lámh ina bhás féin ar an 14 Meán Fómhair 2009. Aimsíodh ina árasán i mBromley, Londain é. 

## Saol
D'fhoghlaim Sutherland an cheird agus é ag freastal ar Chumann an tSlánaitheora ar Shráid Dorset i lár Bhaile Átha Cliath. 

Bhog sé go Sheffield i Sasana agus é cúig bliana d'aois, chun traenáil i spórtlann Brendan Ingle. Bhí sé de sprioc aige bonn óir a bhuachan sna Cluichí Oilimpeacha, agus mar thoradh shéan sé roinnt tairiscintí gairmiúla. 

Tháinig sé ar ais go hÉirinn agus é 20 bliain d'aois chun an Ardteistiméireacht a dhéanamh in éineacht leis na scoláirí eile i nDún Búinne. Tá cónaí ar a thuismitheoirí san Uaimh, i gContae na Mí. Gortaíodh go dona sa tsúil é ag tús a fhichidí, ach tháinig sé ar ais chun coirn uile-Éireann a bhuachan idir na blianta 2006 agus 2008, ag meánmheáchan.

Shínigh sé conradh gairmiúil leis an dtionsnóir Sasanach Frank Maloney i mí Dheireadh Fómhair na bliana 2008, agus bhuaigh sé a chéad troid ag an leibhéal seo i mBaile Átha Cliath in aghaidh Georgi Iliev ar an 18 Nollaig. Mar a dúirt Maloney ar an oíche seo, "Sílim go bhfuil réalta ceart aimsithe againn anseo anocht, agus níl ann ach tús le turas fada".  

Bhuaigh sé a thrí throid eile chomh maith, i gcoinne Siarhei Navarka (Wigan, Sasana, ar an 9 Márta 2009), Vepkhia Tchilaia (Stoke, Sasana, ar an 29 Meitheamh 2009) agus Gennadiy Rasalev (Londain, Sasana). Bhí sé chun troid arís in aghaidh Tony Jeffries sa Seabum Centre i Sunderland Shasana i mí Dheireadh Fómhair 2009. 

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Básanna in 2009
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Paddy Barnes

Is dornálaí é **Paddy Barnes** (rugadh ar 9 Aibreán, 1987). As Béal Feirste dó. Bhuaigh sé bonn cré-umha sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising sa bhliain 2008 agus ceann eile i gcluichí Londan sa bhliain 2012.

## Tagairtí

Catagóir:Dornálaithe Éireannacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Barnes, Paddy
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Daoine as Béal Feirste
Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha
Usain Bolt

mion|clé|Usain Bolt, Béising, 2008
Is lúthchleasaí é **Usain Bolt** (21 Lúnasa, 1986 - ). As Trelawney in Iamáice dó. Bhuaigh Bolt trí bhonn óir sna Cluichí Oilimpeacha i mBéising sa bhliain 2008. Bhuaigh sé an bonn óir sna rásaí 100 m, 200 m agus sa rás 4 x 100 m.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Lúthchleasaithe
Catagóir:Daoine a rugadh i 1986
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Iamáice
Catagóir:Buaiteoirí bonn óir ag na Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2016
Dealbhna

Is baile beag é **Dealbhna** suite ar an mBóthar N52, i dtuaisceart Chontae na hIarmhí in Éirinn.
Tá an baile suite 20km ón Mhuileann gCearr agus tá an t-úrscéal le Brinsley MacNamara *[[The Valley of the Squinting Windows]]* suite aige san áit. Tairgítear an Muileann gCearr sa leabhar mar "Garradrimna".

## Naisc sheachtracha
* Caisleán Nugent

thumb|280px|left|Caisleán Dhealbhna/Nugent sa Phríomhshráid
## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae na hIarmhí
Constaintín Mór (Impire na Róimhe)

Ba é **Constaintín Mór** nó **Constaintín I**, nó **Flavius Valerius Constantinus** Impire na Róimhe idir 306 AD agus 337 AD. Rugadh é timpeall na bliana 280 AD i  Niš (Naissus, Seirbia)  agus d'éag sé ar 22 Bealtaine 337 AD. Ba eisean an chéad impire de chuid na Róimhe a ghlac leis an gCríostaíocht agus ba é a chinn ar leas a bhaint as an fiche cúigiú lá de mhí na Nollag mar dháta seasmhach na féile.

## Críostaíocht
Bhain Constaintín cáil ar leith amach de bharr gur bhain an t-arm Rómhánach faoina stiúir úsáid as comhartha Críostaíochta don chéad uair, ag cath Milvio. Chloí sé ann a namhaid Maxentius, ar 28 Deireadh Fómhair 312 AD. 

An bhliain dár gcionn, 313 AD, tugadh cead do na Críostaithe a gcreideamh a chleachtadh san Impireacht Rómhánach. 

Chuir Constaintín An Chéad Comhdháil Nicea ar bhun sa bhliain 325 AD, rud a raibh tionchar ollmhór aige ar fhorbairt na Críostaíochta.  Mar sin, bhunaigh sé Féile na Nollag, dar le Seán Ua Cearnaigh.

## Riarachán

### Sa Róimh
Ba é Constaintín a chuir i gcrích an Bhaisleac Nova sa Róimh tar éis na bliana 313 AD.

Thóg an tImpire Constaintín Baisleac Naomh Peadar i 330 A.D. ar bharr seanreilig phágánach áit a gcreidtear gur cuireadh iarsmaí an Naoimh i ndiaidh dó a bheith céasta bunoscionn. 

### Cathair Chonstaintín
Bhog Constaintín ardchathair na himpireachta as an Róimh go dtí an Bhiosáint. Bunaíodh an chathair sa bhliain AD 324.  Tiomnaíodh í ar 11 Bealtaine 330 agus athainmníodh an chathair, Cathair Chonstaintín, in ómós don impire.

Thug Constaintín Mór bonn nua isteach, an soladas. Choinnigh an soladas an meáchan agus an t-ábhar miotail lómhair a bhí ann ó thús suas go dtí lár an 11ú céad. Dá bhrí sin, bhí a cháil amuigh agus bhí sé ar an mbonn ba thábhachtaí a bhí in úsáid do thrádáil idirnáisiúnta ar feadh cúig chéad bliain.

## Bás agus Tionchar
D'éag Constaintín ar 22 Bealtaine 337 AD in Nicomedia (izmir inniu).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 272
Catagóir:Básanna i 337
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Ceartchreidmheachas
Catagóir:Déithe Rómhánacha
Catagóir:Impirí Rómhánacha
Catagóir:Naoimh
Catagóir:Sagairt
An Chré

Cumadh an phaidir **An Chré** (*Credo*: Laidin) ag Céad Chomhairle Nicé sa bhliain 325 AD. Úsáidtear go forleathain é i ndeasghnátha na hEaglaise Críostaí go dtí an lá atá inniu ann. 
[thumb|Íomhá de [Constaintín a hAon, Impire na Róimhe|Chonstaintín I agus easpaig ag Céad Chomhairle Nicé (325), agus ina lámha téacs na Cré sa bhfoirm a tugadh di ag an gCéad Chomhairle i gCathair Chonstaintín (381)]]

## Téacs
Siad na focail as Gaeilge ná:

:**An Chré**
:*Creidim in aon Dia amháin, 
:*an tAthair uilechumhachtach,
:*a rinne neamh agus talamh
:*agus an uile ní sofheicthe agus dofheicthe.

:*Agus in aon Tiarna amháin Íosa Críost, Mac Aonghine Dé,
:*an té a rugadh ón Athair
:*sula raibh aon saol ann.
:*Dia ó Dhia, solas ó sholas,
:*fíor-Dhia ó Fhíor-Dhia;
:*an té a gineadh agus nach ndearnadh,
:*agus atá de chomhshubstaint leis an Athair;
:*is tríd a rinneadh an uile ní.
:*Ar ár son-na, an cine daonna, agus ar son ár slánaithe,
:*thuirling sé ó neamh.
:*Ionchollaíodh le cumhacht an Spioraid Naoimh é
:*i mbroinn na Maighdine Muire
:*agus ghlac sé nádúr daonna.

:*Céasadh ar an gcros é freisin ar ár son faoi Phontius Píoláit;
:*d'fhulaing sé páis, agus adhlacadh é.
:*D'aiséirigh an treas lá de réir mar a d'fhógair na Scrioptúir;
:*chuaigh suas ar neamh; tá ina shuí ar dheis an Athar.

:*Tiocfaidh sé an athuair faoi ghlóir
:*le breithiúnas a thabhairt ar bheo agus ar mhairbh,
:*agus ní bheidh deireadh lena ríocht.

:*Creidim sa Spiorad Naomh,
:*Tiarna agus bronntóir na beatha,
:*an té a ghluaiseann ón Athair *(agus ón Mac)*.
:*Tugtar dó adhrach agus glóir,
:*mar aon leis an Athair agus leis an Mac:
:*is é a labhair trí na fáithe.

:*Creidim san aon Eaglais, naofa, chaitliceach, aspalda.
:*adhmhaím an t-aon bhaisteadh amháin
:*chun maithiúnas na bpeacaí.
:*Agus táim ag súil le haiséirí na marbh
:''agus le beatha an tsaoil atá le teacht. Amen.

Cré
Seamróg

thumb|200px|An tSeamróg
Planda is ea **an tseamróg**. Cineál seamair is ea í. Is féidir í a ithe. 

### Cultúr na hÉireann
Is samhailchomhartha Éireannach í. Is siombail ar Éirinn í an tseamróg, go mór mór ar Lá Fhéile Pádraig, nuair a chaitear í. Tá sí mar shamhailchomhartha ag lear mór cuideachtaí Éireannacha, Aer Lingus ach go háirithe.

Is samhailchomhartha í d'fhoireann rugair na hÉireann, Cumann Peile na hÉireann, Aontas Cruicéid na hÉireann, Feirmeoirí Aontaithe na hÉireann agus a lán eagrais eile nach iad.

## Féach freisin

* Naomh Pádraig

## Tagairtí

Catagóir:Cultúr na hÉireann
Catagóir:Plandaí
An Pholáibis

Teanga mharbh í an **Pholáibis** a bhí á labhairt ag treibheacha Slavacha in oirthear na Gearmáine. Teanga Shlavach Iartharach a bhí ann, agus í an-ghaolmhar leis an gCaisiúibis, thar aon teanga eile. Bhí sí á labhairt chois na habhann úd Eilbe, a dtugtar *Labe* uirthi as Seicis.

Fuair an cainteoir dúchais deireanach bás sa bhliain 1756. Seanbhean a bhí ann. Níor forbraíodh teanga liteartha don Pholáibis riamh, ach is féidir teacht ar iarsmaí scríofa in áiteanna, ó chuir cúpla duine suim sa teanga nuair a bhí sí ag saothrú an bháis. Scríobh an feirmeoir Johann Parum Schulze (1677-1740) croinic chuimsitheach faoi shaol na bPolábach, agus an teanga ó dhúchas aige. B'é an ministir Protastúnach Christian Henning von Jessen a bhreac síos an chuid is mó de na teilgeanacha cainte sa teanga atá fágtha. Bhí cónaí ar Schulze i Süthen, agus Jessen lonnaithe i Wustrow. Tá an dá áit suite in aice le Hannover, mar a bhfuil ceantar tuaithe Lüchow-Dannenberg inniu. B'ansin a mhair an teanga ní b'fhaide ná in aon áit eile, agus inniu féin, tugtar *Wendland* nó Tír na Slavach ar an gceantar go minic.

## Tagairtí

Catagóir:Teangacha marbha
Catagóir:An Ghearmáin
Agapanthus

Bláth síorghlas, ilbhliantúil, tom-dhéanmhach agus a duillí cosúil le strapa is ea an **Agapanthus**.

## Tagairtí

Catagóir:Plandaí
Catagóir:Alliaceae
Les Trois Accords

Banna rac-cheoil agus popcheoil as Québec é **Les Trois Accords**. Tá dhá albam agus neart físeán ceoil seolta acu. Canann siad a gcuid amhráin as Fraincis.

Thosaigh an banna sa bhliain 1997 le Olivier Benoit ag canadh agus Simon Proulx ag canadh freisin agus ag seinm an ghiotáir. Sa bhliain 1999, ghlac siad Alexandre Parr ar an ngiotár isteach sa bhanna agus, sa bhliain 2001, thosaigh Pierre-Luc Boisvert agus Charles Dubreuil ag seinm leo, Pierre ar an dordghiotár agus Charles ar na drumaí.

Bhain siad clú agus cáil amach ar dtús lena gcéad albam *Gros Mammouth Album* agus na singlí *Hawaïenne*, *Saskatchewan* agus *Lucille*. Thuill siad níos mó cáil le *Gros Mammouth Album Turbo*, an dara leagan dá h-albam, leis na hamhráin breise *Loin D'ici* agus *Turbo Sympathique*.

## Baill
* Olivier Benoit (cumadóir, amhránaí)
* Pierre-Luc Boisvert (dordghiotár)
* Charles Dubreuil (drumaí)
* Alexandre Parr (giotár, amhránaí)
* Simon Proulx (giotár, amhránaí)

## Saothar
### Albaim
* 2003 : *[[Gros Mammouth Album]]*
* 2004 : *[[Gros Mammouth Album|Gros Mammouth Album Turbo]]*
* 2006 : *[[Grand Champion International de Course]]*
* 2008 : *[[En Beau Country]]*
* 2012 : *[[J'aime ta grand-mère]]*
* 2015 : *[[Joie d'être gai]]*
* 2018 : *[[Beaucoup de plaisir]]*
* 2022 : *[[Présence d'esprit]]*

### Físeáin ceoil
* *Hawaiienne*
* *Loin d'ici*
* *Saskatchewan*
* *Turbo Sympathique*
* *Vraiment beau*
* *Grand champion*
* *Tout nu sur la plage*
* *Ton avion*
* *Youri*

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Les Trois Accords
*  Un site Vraiment Beau 

Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1997
SS

Seasann na litreacha **SS** do **''S''chutz''s''taffel der NSDAP**, is é sin, *Scuad Cosanta Pháirtí na Naitsithe*. Bhí an SS ar an eagraíocht ba mhíchlúití i stát coiriúil na Gearmáine Naitsíche, agus an-pháirt acu san Uileloscadh. Ar dtús, is mar gharda cosanta d'Adolf Hitler a bunaíodh an eagraíocht. Nuair a ghabh na Naitsithe an chumhacht, d'iompaigh an SS ina "stát taobh istigh den stát féin", eagraíocht ilchraobhach a raibh forais éagsúla chultúrtha agus eolaíochtúla dá cuid féin aici. 

Cuireadh an SS ar bun ar an 4 Aibreán 1925. Ar Ard-Fheis an Pháirtí Naitsíoch sa bhliain 1926, fágadh an SS faoi smacht an SA. Is éard a bhí i gceist leis an SA, nó *Sturmabteilung*, ná "trúipéirí ruathair" an pháirtí agus iad ní ba neamhspleáiche ar Hitler ná an SS. Sa bhliain 1934, áfach, chuir Hitler an SA faoi chois agus maraíodh cinnirí na heagraíochta seo - is gnách "Oíche na Scian Mór" a thabhairt ar na himeachtaí seo. I ndiaidh na h-"Oíche", hiompaíodh an SS ina eagraíocht neamhspleách.

I ndiaidh na bliana 1945, cuireadh cosc ar an SS sa Ghearmáin, ós rud é gur eagraíocht choiriúil a bhí ann.

## Tagairtí

Catagóir:Gearmáin na Naitsithe
Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda
An Oiséit Theas

Réigiún is ea **an Oiséit Theas** sa Chugas. Ba chuid den tSeoirsia san APSS í ach fuair an chuid is mó di neamhspleáchas *[[de facto]]* ón tSeoirsia go luath sna 1990í. Tugtar Tskhinvali ar phríomhchathair an réigiúin.

## Stair
Ba chuid d'Impireacht na Rúise agus den APSS í an Oiséit Theas. Nuair a tháinig deireadh leis an APSS, bhí cogadh ann agus fuair an Oiséit Theas neamhspleáchas *de facto* ón tSeoirsia. Thosaigh cogadh eile sa bhliain 2008. Rinne an rialtas Seoirseach ionsaí ar an Oiséit Theas. Fuair an Oiséit Theas cabhair ón Rúis agus bhí sos comhraic ann.

## Cultúr
Labhraítear Oiséitis, Rúisis agus Seoirsis sa réigiún. Teanga Iaránach is ea an Oiséitis, agus í á labhairt ag seacht gcéad míle duine san Oiséit

## Eacnamaíocht
Tar éis an chogaidh leis an Seoirsia, bhí eacnamaíocht an-lag ag an Oiséit Theas. Tá feirmeoireacht leorchothaitheach á chleachtadh ag formhór na ndaoine. 

## Féach freisin
* An Oiséit
* An Oiséit Thuaidh-An Aláin

Catagóir:An Oiséit
Catagóir:An tSeoirsia
An Oiséit

thumb|300px|Léarscáil
Réigiún is ea **an Oiséit** sa Chugas. Ba chuid den tSeoirsia san APSS í an Oiséit Theas ach fuair an chuid is mó di neamhspleáchas *[[de facto]]* ón tSeoirsia go luath sna 1990idí. Is poblacht sa Rúis í An Oiséit Thuaidh-An Aláin. Labhraítear Oiséitis san Oiséit. 

## Stair
Ba chuid den APSS í an Oiséit. Nuair a tháinig deireadh leis an APSS, thosaigh na hOiséitigh agus na hIongúisigh ag troid le chéile san Oiséit Thuaidh. D'fhógair an Oiséit Theas neamhspleáchas ar an Seoirsia. Bhí cogadh ann ach níor chaill an Oiséit Theas a neamhspleáchas de facto. Thosaigh cogadh eile leis an Seoirsia sa bhliain 2008. Thug an Rúis cabhair don Oiséit Theas agus bhí sos comhraic ann.

Ar an 3 Meán Fómhair 2004 tháinig deireadh leis an léigear 3 lá i scoil i mBeslan inar maraíodh 385+ duine
Martin (cathair sa tSlóvaic)

Cathair sa tSlóvaic atá i **Martin**, nó *Turčiansky Svätý Martin* ("Naomh Máirtín chois Turiec"), mar a bhí ar an áit go dtí an bhliain 1950. Tugann na hUngáraigh *Turócszentmárton* ar an gcathair, agus is é *Turz-Sankt-Martin* an seanainm Gearmáinise. Bhí timpeall 60 míle duine ina gcónaí ansin sa bhliain 2006. Dearctar ar an áit mar lárionad tábhachtach cultúrtha, ós ansin a bunaíodh forais cosúil le Músaem Náisiúnta na Slóvaice agus *Matica Slovenská* ("An Mháthairthír Shlóvacach"), eagraíocht athbheochana na teanga, thiar sa naoú haois déag. Inniu féin, tá leabharlann náisiúnta na Slóvaice ag oibriú i Martin, chomh maith le ceanncheathrú *Matica*.

Tá Martin suite in iardheisceart na Slóvaice, 30 ciliméadar soir ó theas ó Žilina, 60 ciliméadar siar ó thuaidh ó Banská Bystrica, agus 230 ciliméadar soir ó thuaidh ón mBratasláiv, príomhchathair na Slóvaice. Ritheann an dá shliabhraon úd Veľká Fatra agus Malá Fatra in aice leis an gcathair, agus le teacht an gheimhridh, bíonn idir mhuintir na háite agus na turasóirí ón gcoigríoch ag tabhairt aghaidh ar na sléibhte le dul ag sciáil. 

Catagóir:An tSlóvaic
Catagóir:Cathracha
Catagóir:Cathracha na Slóvaice
Santo Domingo

Is í **Santo Domingo de Guzmán** (nó **Santo Domingo**), le daonra 2,253,437 sa bhliain 2006, an phríomhchathair agus an chathair is mó sa Phoblacht Dhoiminiceach, agus an seachtú cathair is mó i Meiriceá Thuaidh. Tá an chathair suite ar an Mhuir Chairib ar inbhear abhann Ozama. Is í an lonnaíocht Eorpach is sine atá ar marthain ar ilchríocha Mheiriceá.

Ba é Bartolomé Colón, deartháir an taiscéalaí Cristobel Colón, a bhunaigh an chathair go hoifigiúil ar an 5 Lúnasa, 1498, ach bhí Spáinnigh lonnaithe sa cheantar le cúpla bliain roimhe sin.

Rinne spéirling an-damáiste don chathair sa bhliain 1930 agus thug sé sin deis don deachtóir Rafael Trujillo í a atógáil agus Ciúdad Trujillo a thabhairt mar ainm uirthi, ach nuair a maraíodh Trujillo sa bhliain 1961 tugadh a seanainm ar ais di.

Bhunaigh Bartolomeo Colón coilíneacht agus thug sé La Isabela uirthi in ómós do bhanríon Isabela na Spáinne, ach athraíodh an t-ainm go Santo Domingo go gearr ina dhiaidh sin. Scrios spéirling an baile sa bhliain 1502 agus thóg an Gobharnóir Nicolás de Ovando baile nua ar shuíomh eile in aice láimhe. Tá leagan amach na cathrach sin le feiceáil go fóill sa cheantar coilíneach nó an Zona Colonial a ainmníodh mar Ionad Oidhreachta Domhanda sa bhliain 1990. Tá páláis agus séipéil mhaorga ón séú haois déag sa cheantar seo a léiríonn stíl ailtireachta na linne. 

Baineadh úsáid as Santo Domingo mar cheanncheathrú do chuid mhór den taiscéalaíocht a rinne na Spáinnigh sa domhan nua go dtí gur tháinig coilíneachtaí eile chun tosaigh go háirithe tar éis don bhfoghlaí mara Sasanach Francis Drake an chathair a ghabháil agus a scrios sa bhliain 1586. Idir 1795 agus 1822 bhí an chathair ina cnámh spairne idir an Spáinn agus an Fhrainc, ach sa bhliain 1821 bhí sí ina príomhchathair ag stát neamhspleách ar ar tugadh Háítí Español. Níorbh fhada gur ghabh na comharsana i Háítí an tír agus an chathair agus d'fhág go leor de na Spáinnigh dá bharr sin.

Catagóir:Cathracha
Catagóir:An Phoblacht Dhoiminiceach
Catagóir:Príomhchathracha na Cairibe
Sugababes

Is popbhanna ó Londain iad na **Sugababes** atá déanta suas de trí bhaill, Heidi Range agus Amelle Berrabah agus Jade Ewen. Foirmíodh an grúpa i 1998. Tá 31 singil eisithe acu go dtí seo, shroich 6 cinn dóibh barr na cairte. Tá 5 milliún ceirnín díolta acu sa RA go dtí seo.

## Dioscliosta
* *[[One Touch]]* (2000)
* *[[Angels with Dirty Faces]]* (2002)
* *[[Three]]* (2003)
* *[[Taller in More Ways]]* (2005)
* *[[Change]]* (2007)
* *[[Catfights and Spotlights]]* (2008)
* *[[Sweet 7]]* (2010)

## Camchuairteanna
* 2002: No Angels - *Four Seasons Tour*
* 2003: *[[Angels with Dirty Faces Tour]]*
* 2004: *[[Three Tour]]*
* 2006: *[[Taller in More Ways Tour]]*
* 2006: Take That - *[[The Ultimate Tour]]*
* 2007: **
* 2008: *[[Change Tour]]*

## Baill

## Tagairtí

Catagóir:Ceoltóirí Sasanacha
Catagóir:Sugababes
Pat McCourt

Is imreoir sacair Éireannach Tuaisceartach é **Patrick James "Paddy" McCourt** (rugadh 16 Nollaig 1983 é i Doire), a imríonn leis na Ceiltigh. Is deartháir é le Harry McCourt, iar-thosaí Derry City.

## Gairmréim
### Rochdale
Fuair McCourt a chuid oideachais i mbunscoil Steelstown i nDoire Cholmcille. Thosaigh sé a ghairmréim le haistriú ó Foyle Harps Y.F.C.go Rochdale A.F.C. ar chonradh ógánaigh.

### Shamrock Rovers
Shínigh Roddy Collins, bainisteoir Shamrock Rovers, é ó Rochdale sa bhliain 2005. B'imreoir é a raibh an-ghean air le leantóirí Rovers ach bhí deacrachtaí airgid acu agus b'éigean dóibh McCourt a dhíol ar deireadh. Shínigh sé ansin le club a bhaile dúchais, Derry City F.C., ar tháille a measadh a bheith timpeall £60,000. 

### Derry City
Scóráil McCourt 6 chúl i 31 chluiche do City le linn séasúr 2007 agus bhuaigh sé bonn Chorn Sraithe an FAI. Bhí West Bromwich Albion tar éis suim a thaispeáint san imreoir agus d'fhógair Derry City i Meitheamh 2008 gur tháinig siad ar chomhaontas leis an fhoireann a bhí tar éis ardú céime go dtí an Premier League a bhaint amach.

### Celtic
I Meitheamh 2008, tháinig tuairiscí ar an tsaol gur shocraigh Derry City táille le Celtic agus thaistil McCourt go Glaschú le haghaidh na téarmaí a dhearbhú agus scrúdú dochtúra a fháil i gcampa traenála na gCeilteach i Lennoxtown. Shocraigh West Brom ar tháille idir iad féin, McCourt agus Derry City roimhe sin ach b'fhearr le McCourt aistriú go dtí an club ar thacaigh sé leis agus é ina ógánach. Ar an 19 Meitheamh 2008 d'fhógair Celtic gur shínigh McCourt leis an chlub ar tháille neamh-luaite i ndiaidh socrú ar chonradh trí bliana. Ar 8 Iúil 2008 d'fhógair bainisteoir Thuaisceart Éireann Nigel Worthington go raibh sé chun McCourt a thabhairt ar ais don scuaid idirnáisiúnta. 

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
* Próifíl imreora - Líonláithreán oifigiúil an IFA
* Próifíl imreora McCourt ar ''CityWeb''

{Síol}}

Catagóir:Imreoirí sacair Thuaisceart Éireann
Catagóir:Daoine as Contae Dhoire
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Peadar Brahe

Státaire agus fear míleata ón tSualainn a bhí i b**Peadar Óg Brahe** (rugadh é i gCaisleán Rydboholm i Rydbo, inniu: Österåker, ar an 18 Feabhra 1602, agus shíothlaigh sé ar an 2 Meán Fómhair 1680 i gCaisleán Bogesund i Vaxholm), Sualainnis: *Per Brahe*, Fionlainnis: *Pietari Brahe*, agus é ina Ghobharnóir Ginearálta ar an bhFionlainn sa tseachtú haois déag. Tá clú agus cáil ar Brahe san Fhionlainn inniu féin toisc go ndearna sé an-fhorbairt ar shaol agus ar shochaí na tíre lena lá. Is é an duine is óige den dá Pheadar Brahe a aithnítear i stair na Sualainne, nó bhí an t-ainm céanna ar a athair mór, sean-Pheadar Brahe, ina chomhairleoir pearsanta ag an Rí Gustaf Wasa. Maidir le Peadar Óg, bhí seisean mór leis an rí Gustaf II Adolph.

## Saol
thumb|Per Brahe|clé

Bhí Brahe ina Ghobharnóir ar an bhFionlainn sna blianta 1637-1640 agus arís sna blianta 1648-1654. Chuir sé cuma nua ar an gcóras riaracháin agus bhunaigh sé an chéad seirbhís phoist. Thairis sin, chuir sé tús le sraith de chathracha nua, ar nós Raahe, Pietarsaari, Kajaani, Hämeenlinna, Lappeenranta agus Savonlinna. Tá an chathair úd Raahe ainmnithe as Peadar Brahe, nó is é *Brahestad* - "Cathair Brahe" - ainm na háite as Sualainnis. Ní raibh na Fionlannaigh ábalta an consan coimhthíoch sin B a fhuaimniú i gceart, agus rinneadh *Raahe* de Brahe ina mbéal-san.

[thumb|Dealbh cuimhneacháin i d[Túrcú.]]
Ar ordú an Ghobharnóra Brahe, hathraíodh cathair Heilsincí go háit nua a bhí ní b'fheiliúnaí do chuan trádála. Inniu, tugtar *Vanhankaupunginlahti* - "Bá na Seanchathrach" - ar an áit a raibh lár na cathrach roimh chinneadh Brahe.

Chuir Brahe feabhas ar an gcóras oideachais chomh maith. Sa bhliain 1640, faoin am céanna a d'athbhunaigh sé Heilsincí, bhunaigh sé scoil ardoideachais i dTúrcú - Acadamh Ríoga Thúrcú - agus chuaigh sé féin i gceannas ar an acadamh ina Sheansailéir. Síol d'Ollscoil Heilsincí a bhí ann, nó nuair a chuaigh cathair Thúrcú trí thine sa bhliain 1827, haistríodh an tAcadamh go Heilsincí. 
[clé|mion|242x242px|Peter Brahe, ... sa [Ard-mhúsaem na hÍsiltíre|Rijksmuseum inniu]]
Bhí Brahe ina Chúnta ar Visingsö, an t-oileán is mó i Loch Vättern sa tSualainn. Mar sin, is gnách "an Cunta" a thabhairt air san Fhionlainn. Deirtear *kreivin aikaan* - "in am an Chúnta" - i bhFionlainnis an lae inniu féin, sa chiall "san am ceart", ach ar dtús, ba tagairt é seo don tréimhse a chaith an Cunta Brahe ina Ghobharnóir ar an bhFionlainn.

Inniu, tá dealbh chuimhneacháin don Chúnta le feiceáil i dTúrcú, agus na focail seo greanta ar dhúshraith na deilbhe: *Iagh war med landett och landett med mig wääl tillfreds* - de réir litriú nua-aimseartha na Sualainnise: *Jag var med landet och landet med mig väl tillfreds*, a chiallaíonn "Mise agus an tír seo, bhí muid breá sásta le chéile."

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1602
Catagóir:Básanna i 1680
Catagóir:Polaiteoirí Sualannacha
Catagóir:Polaiteoirí na Fionlainne
An Abcáis

thumb|LéarscáilIs stát páirtaitheanta ar chósta thoir na Mara Duibhe agus ar thaobh thiar theas na Sléibhte Cugais í **an Abcáis**. Tá sí suite ó dheas ón Rúis agus siar ó thuaidh ón tSeoirsia. Clúdaíonn sí 8,660 ciliméadar cearnach agus tá daonra thart ar 240,000 aici. An phríomhchathair atá aici ná Sukhumi. Ní aithníonn ach an Rúis agus líon beag tíortha Polaití Scarúnaíoch na hAbcáise, ar a dtugtaí **Poblacht na hAbcáise** nó **Apsny** tráth. Cé nach bhfuil smacht ag an tSeoirsia ar an Abcáis, féachann Rialtas na Seoirsia, na Náisiúin Aontaithe agus formhór de rialtais an domhain ar an Abcáis mar chuid den tSeoirsia. Bronann bunreacht na Seoirse 'Poblacht Féinrialaitheach na hAbcáise' uirthi. 

Is ceist lárnach é stadás na hAbcáise ins an choinbhleacht Seoirseach-Abcásach agus ins an chaidreamh Seoirseach-Rúiseach. Bhain an réigiún sult as féinriail laistigh den tSeoirsia Sóivéadach ag an am a thosaigh an tAontas Sóivéadach ag titim as a chéile ag deireadh na 1980idí. 

thumb|left|An Abcáis

Abcáis, An
An Mhuir Dhubh

Is muir intíre í **an Mhuir Dhubh** atá suite idir an Eoraip agus an Áise. Tá an Bosparas suite idir an Mhuir Dhubh agus an Mheánmhuir. Clúdaíonn sí 436,400 km2 (168,495.0 sq mi). Tá go leor cathracha ar an gcósta, mar shampla Batumi, Burgas, Constanța, Giresun, Iostanbúl, Kerch, Kherson, Mangalia, Năvodari, Novorossiysk, Odessa, Ordu, Poti, Rize, Samsun, Sevastopol, Sochi, Sukhumi, Trabzon, Varna, Yalta agus Zonguldak.

## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Mara
Martin

Tá níos mó ná ciall amháin leis an bhfocal **martin**:

* **[[Martin (cathair sa tSlóvaic)]]**, cathair sa tSlóvaic
* **[[Martin (ainm)]]**, ainm firinscneach
* srl