Tadhg

Is ainm firinscneach Gaeilge é **Tadhg** (nó **Taḋg**), a bhí an-choitianta nuair a bhí forlámhas ag na teangacha Goideileach, sa mhéid gur sinicdeach é don Ghaeilgeoir. Ciallaíonn an t-ainm "file", "Scéalaí", nó "fealsamh". Seo freisin an t-ainm a bhí ar go leor ríthe Gaelacha na hÉireann ón 10ú go dtí an 16ú haois, go háirithe i gCúige Chonnacht agus i gCúige Mumhan. Tá Tadhg níos coitianta in iardheisceart na hÉireann, go háirithe i gContae Chorcaí agus i gContae Chiarraí. Bhí méadú ar an éileamh ar an ainm go luath san 21ú haois;  Amhail ón mbliain 2000 ba é an 92ú hainm ba choitianta in Éirinn é, dar leis an bPríomh-Oifig Staidrimh, ag ardú go dtí 69ú faoi 2005. Faoi 2022, bhí sé ardaithe go dtí an 7ú hainm is coitianta do bhreitheanna fireanna nuachláraithe.

Is é an bhrí a nglactar leis go coitianta le Tadhg ná "file" nó "scéalaí". Is ón gCeilteach , atá an díorthú deiridh  a bhí ina bhfilí i sochaí na luath-Cheilteach. In aon chás, tá an t-ainm fianaithe go forleathan in ainmneacha Gailíseacha agus luath-Bhreatain.

Nuair a bhí Éire ar fad mar chuid den Ríocht Aontaithe, tugadh bríonna Béarla do go leor ainmneacha agus logainmneacha Gaeilge. De bharr cosúlachtaí fuaime, is minic a liostaítear Tadhg mar chomhionann Gaeilge de na hainmneacha Béarla Timothy (Tim) nó Thaddeus.

Tá an t-ainm litrithe freisin "Taḋg" sa chló Gaelach le forleagan ar an *d* chun a chur in iúl go bhfuil sé lenited ; feidhmíonn an "dh" cuspóir comhchosúil sa litriú nua-aimseartha. Tá an Béarla ar Tadhg mar "Taihg", "Tighe", agus "Teague". I measc na litrithe eile tá "Tadgh" agus "Tadg".

Tá an Béarlachas *Taig* (agus *Teague* roimhe seo) in úsáid i mBéarla ón seachtú haois déag chun tagairt a dhéanamh d’Éireannaigh. Úsáidtear an t-ainm Gaeilge go dúshlánach i ndán Seacaibíteach a scríobhadh sna 1690idí:


*"You Popish rogue" ní leomhaid a labhairt sinn*
*acht "Cromwellian dog" is focal faire againn*
*nó "cia sud thall" go teann gan eagla*
*"Mise Tadhg géadh teinn an t-agallamh*


## Daoine leis an ainm

* Tadg mac Nuadat, Druide sa tSraith Fhiann, seanathair Fionn mac Cumhail
* Tadhg Ó Cuinn ( fl. Deireadh Fómhair 1415 ), scríobhaí agus údar Éireannach

* Tadg mac Conchobhair (d'ég 900), rí Connacht
* Tadg mac Cathail (d'ég 956), rí Connacht
* Tadg mac Conchobhair (d'ég 962), rí Ailech
* Tadhg mac Muircheartaigh (d'ég 971), rí Uí Díarmata
* Tadhg Mór Ua Cellaigh (d'ég 1014), rí Uí Maine
* Tadc mac Briain (d'ég 1023), iomaidh de rígh Mumhan
* Tadg in Eich Gil (d'éag 1030), rí Connacht
* Tadhg mac Muirchertach ( *fl.* 11ú haois), rí Maigh Lurga
* Tadg mac Ruaidrí h-Ui Conchobair (d'ég 1097), rí Connacht
* Tadhg mac Muireadach Mac Cárthaigh (d'éag 1123), rí Deasmhumhan
* Tadhg Mor mac Maol Ruanaidh (d'ég 1124), rí Maoil Ruadh
* Tadhg Ua Cellaigh (fuadach 1145), rí Uí Maine
* Teige Ua Con Ceannainn ( *fl.* 1152), rí Uí Dhiarmata
* Tadg Gláe mac Diarmata Ó Briain (d'éag 1154), rí Deasmhumhan
* Tadhg Cael Uisce Ó Briain (d’éag 1269), tanist de Thomond
* Tadhg mac Diarmata (d'ég 1281), rí Maigh Lurga
* Tadhg Ó Cellaigh (d’éag 1316), rí Uí Maine
* Tadhg Óg Ó Cellaigh (d’éag 1340), rí Uí Maine
* Tadhg na gcoar Ó Ruairc (d’éag 1376), rí Iarthar Bhreifne
* Tadhg Ruadh Ó Cellaigh (d'éag 1410), rí Uí Maine
* Tadhg na Mainistreach Mac Carthaigh Mór (d’éag 1428), rí Deasmhumhan
* Tadhg Riabhach Ó Dubhda (d’éag 1432), rí Ua Fiachrach Muaidhe
* Tadhg mac Tigernán Mór Ó Ruairc (d'éag 1435), rí Iarthar Bhreifne
* Tadhg an Glemore Ó Briain (d’éag 1438), rí Thuamhan
* Tadhg an Chomhaid Ó Briain (d’éag 1466), rí Thuamhan
* Tadhg mac Diarmaid Ó Máille (d’éag 1467), rí Umaill
* Tadhg Caech Ó Cellaigh (abdicate 1476), king of Uí Maine
* Tadhg mac Diarmata (d'ég 1499), rí Maigh Lurga
* Tadhg Liath Mac Carthaigh Mór (d'éag 1503), rí Deasmhumhan
* D’éiligh Tadhg na Leamhna Mac Cárthaigh (d’éag 1514), rí Deasmhumhan
* Tadhg Ruadh mac Toirrdelbach (d'ég 1553), rí Mide
* Tadhg mac Brian Ballach Ó Ruairc (d'éag 1560), rí Iarthar Bhreifne
* Tadhg mac Diarmata (d'ég 1585), rí Maigh Lurga
* Tadhg mac Briain na Murtha Ó Ruairc (d'éag 1605), rí Iarthar Bhreifne

* Tadhg Cooke
* Tadhg Ó Donnchada
* Tadhg Furlong
* Tadhg Kennelly
* Tadhg Dall Ó hÚigínn
* Tadhg Purcell

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Ainmneacha Gaeilge