open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valladolid

Is í **Valladolid** de facto príomhchathair chomhphobail féinrialaithe na Caistíle agus León sa Spáinn agus í mar phríomhchathair chúige Valladolid chomh maith. Tá sí súite ar abhainn an Pisuerga agus taobh istigh den réigiún Ribera del Duero, sa agus mar chuid de réigiúin stairiúil an Chaistíl.  Bhí thart ar 521,130 ina gcónaí ann sa bhliain 2017, sé sin an 13ú bardas is mó sa Spáinn agus an chathair is mó in iarthuaisceart na tíre.

## Sanasaíochta
Deirtear go dtáinig ainm na háite ón Laidin : VALLIS, "Gleann"; agus an focal Ceilteach: TOLITUM, "suíomh le buaile dhá abhainn". Tá ceangailt ag a ainm leis an easainm Araibise reatha don chathair بلد الوليد a ciallaíonn *An Cathair de Walid*. 

Glaotar Pucela uirthi freisin, leasainm, nach bhfuiltear cinnte cá as a tháinig sé, ach b'fhéidir go bhfuil sé ceangailte leis na ridirí a chuaigh le "Juana de Arco".

## Stair
Ghabh na Muraigh an ait sa 10ú haois. D'fheabhsaigh an cunta Pedro Ansúrez an sráidbhaile sa 11ú haois; sa 15ú haois bhí sé mar ait chónaithe do ríthe Castilla agus mar phríomhchathair Ríocht na Spáinne go dtí 1561, nuair a bhog Pilib II an phríomhchathair go Maidrid. Pósadh Na Monarcaí Caitliceacha iad ar an 19 Deireadh Fómhair, 1469, i Valladolid. D'aontaigh an pósadh an choróin na Caistíle agus na hAragóine faoin dteaghlach chéanna. Fuair Criostóir Colambas bás i Valladolid sa bhliain 1506 i dteach a bhfuil mar iarsmalann dó. Rinne Pilib III príomhchathair arís di, idir 1601 agus 1606. Adhlacadh Aodh Rua Ó Dónaill sa bhliain 1602 i Mainistir na bProinsiasach sa bPlaza Mayor, mar a thuairiscítear sa Beatha Aodha Ruaidh Uí Dhomhnaill, le Lughaidh Ó Cléirigh, áit a bhfuil Valladolid litrithe mar Uualladolid i nGaeilge

I measc Séadchomharthaí an chathair tá, an ardeaglais neamhchríochnaithe, Eaglais Santa Maria la Antigua, an Plaza Mayor (rinneadh cóip den chearnóg seo i Maidrid agus áiteanna eile ar fud an domhain Spáinnigh), an Iarsmalann Dealbhóireachta Náisiúnta, in aice le hEaglais Naomh Pól, ait a raibh an cnuasach ba mhó de dhealbha adhmaid polacrómataigh sa Spáinn, agus dámh dlí d'Ollscoil Valladolid, tá aghaidh an Ollscoil seo ar cheann de na oibreacha Narciso Tomei a bhfuil fágtha. Tá an iarsmalann Eolaíochta in aice abhainn na Pisuerga. Tá an t-aon teach de Miguel de Cervantes a bhfuil fós ag seasamh suite i Valladolid fosta. Cé nach bhfuil an ardeaglais críochnaithe, bhí ardeaglais Valladolid deartha ag Juan de Herrera, a bhí mar ailtire do El Escorial.


Íomhá:Valladolid Antigua 20080816.jpg|Eaglais Santa María la Antigua, Valladolid
Íomhá:ValladolidAyto 20-4-03.JPG|An Plaza Mayor agus Halla na Cathrach, Valladolid
Íomhá:Valladolid SanPablo.jpg|Eaglais Naomh Pól
Íomhá:Valladolid - Catedral.jpg|An Ardeaglais
Íomhá:Valladolid - Palacio Real.jpg|Pálás Ríoga
Íomhá:Universidad de Valladolid. Fachada.jpg|Ollscoil Valladolid
Íomhá:Pasaje Gutierrez Centro Valladolid RI-51-0010193 (3).jpg|Stua Gutiérrez

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha agus Bailte i gCaistíl agus León
Catagóir:An Chaistíl agus León
Catagóir:Príomhchathracha na Spáinne
Catagóir:Mainistreacha
Cluain Life

clé|mion|220x220px|Coláiste Holy Cross agus an "Mater Dei",  Cluain Life. Dúnadh iad sna 2000-2010idí
Is bruachbhaile i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath í **Cluain Life**, cóngarach do Bhaile Bocht agus Droim Conrach. Tá Páirc an Chrócaigh suite ann. Tá dhá bhaile fearainn ann: Cluain Life Thiar agus Cluain Life Thoir.

## Tagairtí

Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath
Cuan Mó

Cuan mór ar an Aigéan Atlantach in iarthar Chontae Mhaigh Eo is ea **Cuan Mó**. Tá a lán droimníní istigh sa gcuan mar oileáin, agus ar an mórthír go dtí an oirthear. Tá Cruach Phádraig ar an taobh theas den chuan. Tá saghas cruth chearnóg ar an gcuan, agus tá baile i ngach cúinne; (go deiseal ón iarthuaisceart) an Mhala Raithní, Baile Uí Fhiacháin, Cathair na Mart agus Cluain Cearbán. Tá Oileán Chliara ar an tslí isteach sa gcuan, agus is anseo a bhí Gráinne Ní Mháille fuinniúil.

## Tagairtí

Catagóir:Uiscí Chonnachta
Catagóir:Cuanta na hÉireann
Stargate

Is coincheap ficsin eolaíochta é **Stargate** (nó Réaltgheata) a thosaigh sa bhliain 1994 leis an scannán *Stargate*. Cuireann na saothair a lean an scannán síos ar chruinne ficseanúil ina throideann pobal an Domhain le eachtrannaigh naimhdeacha le teicneolaíocht i bhfad níos fearr ná an Domhain. Leanann scéal an scannán in úrscéal, dhá shraith bheoghníomhaíocht, teilifís (Stargate SG-1 agus Stargate Atlantis), sraith beoite (Stargate Infinity), agus saothar eile mar sin.

Tá an saincheadúnas, a bhaineann le MGM, fós rathúil 13 bhliain tar éis an smaoineamh. De bharr réalóirí difriúla ag obair go neamhsplach óna chéile thar na bliana, níl gach uile táirge Stargate go hiomláin comhsheasmhach lena chéile. An saincheadúnas is mó ná an scéal a thósaíonn leis an búnscannán, agus a léanann le Stargate SG-1 (1997–2007) agus Stargate Atlantis (2004– fós ar siúl). Chuireadh deireadh le stargate SG-1 mar sraith sa bhliain 2007, ach lean siad leis saincheadúnas le dhá scannán Stargate: The Ark of Truth agus Stargate Continuum sa bhliain 2008. Sa bhliain 2008 d'fhógair SCI FI go raibh siad ag cur deireadh leis an tsraith Stargate Atlantis, ach tá scannán eile á scríobh chun deireadh a chuir leis an tsraith dheireanach. Chomh maith le sin tá sé soiléir go bhfuil sraithscéal eile ag tosnú sa bhliain 2009 darbh ainm *Stargate Universe* 
thumb|Réaltgeata gníomhachtaith, an rud a bhfuil scéalta an cruinne ficsin Stargate búnaithe ar, anseo tá sé ón tsraith teilifís ''SG-1''.

Tá príomhhscéal na sraitheanna uilig búnathe ar an "Stargate" (Réaltgeata), rud eachtrannach ciocalach a ligeann le iompar chuig stargate eile ar fun an cruinne na mílte solasbliain óna chéile. Tá formhór de eipeasóidí Stargate faoi an lá atá inniu. Tá an Stargate mar rún míleata, agus dá bharr níl aon frithrá idir na scéalta agus an fírinne. Sa scéal, tá cuid mhaith de miotaseolaíocht na hEigipte búnaithe ar eachtraí a bhaineann le coimhthíochach a tháinig anseo agus a chuir muintir an domhain faoi smácht sa fíor-aimsir cáite. Bhí cúpla naimhde difriúla ag muintir SG-1, ach don chuid is mó (go háirithe i dtosach) bhí na Goa'uld mar an naimhid is dáinséarach. Lig na Goa'uld orthu go raibh siad mar déithe, agus chuir siad muintir an séan Eigipt faoi chois, agus chuir seo cruth ar a cultúr agus reiligiún, mar dheá. Bhain siad úsáid as na Réaltgeataí chun oibrí a bhogadh ón Domhain go dtí phláinéid eile ar fud an réaltra. I stair na hEigipt (mar dheá) d'éirigh an cine daonna amach agus d'fhág na eachtrannaigh. Bhí an Réaltgeata adhlactha agus rinneadh dearmaid air go dtí agus 1928 nuair a athaimsíodh é. I dtús an chéad scannán (1994) réititgh na eolaithe (le cabhair seandalaí Daniel Jackson) conas an réalgeata a úsáid agus leanann céad sraith SG-1 leis an scéal. Téann saighdiúirí Mheiriceá amach sa cruinne ag lorg eolas agus teicneolaíocht, ach déanann siad cairde agus naimhde ar an mbealach.

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Cláir ficsean eolaíochta
Zürich

Is í **Zürich** (, , , ), ) an cathair is mó san Eilvéis (daonra: 366,145 sa bhliain 2004; daonra an cheantair uirbigh: 1,091,732) agus príomhchathair canton Zürich.

## Sanasaíocht
Deirtear gur eascair ainm na cathrach ó fhocal Ceilteach nó Raetach. *Turicum* a thugtaí ar an mbaile in aimsir na Rómhánach.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Eilvéis
James Dean

Aisteoir Meiriceánach ab ea **James Byron Dean** (8 Feabhra, 1931 – 30 Meán Fómhair, 1955), a bhain cáil amach sna 1950í, sa scannán *Rebel Without a Cause*, go háirithe.  

Cé go raibh a chlú bainte amach aige as trí scannán amháin, maireann Dean ina íocón sa lá atá inniu ann.  

Ba eisean an chéad aisteoir a bhuaigh Gradaim an Acadaimh sa rang *Aisteoir is Fearr* tar éis a bháis. 

## Scannáin
* *[[Fixed Bayonets]]* (1951)
* *[[Sailor Beware]]* (1952)
* *[[Has Anybody Seen My Gal?]]* (1952)
* *[[Trouble Along the Way]]* (1953)
* *[[East of Eden]]* (1955)
* *[[Rebel Without a Cause]]* (1955)
* *[[Giant]]* (1956)

Dean, James
Dean, James
Dean, James
Utrecht (cathair)

Is í **Utrecht** príomhchathair chúige Utrecht san Ísiltír. Tá daonra 316,448 sa chathair. Is í an ceathrú cathair is mó sa tír í.

## Tagairtí

Catagóir:Cathracha san Ísiltír
Louis XIV na Fraince

B'é **Laoiseach XIV** nó mar is fearr aithne air, **an "Grian-Rí"** (nó *Louis-Dieudonné*) (5 Meán Fómhair, 1638 – 1 Meán Fómhair, 1715) Rí na Fraince agus Rí Navarre ón 14 Bealtaine 1643 go lá a bháis. 

Tugadh 
* "an Grian-Rí" (*Le Roi Soleil* as Fraincis) nó 
* Louis Mór (*Louis le Grand*) nó 
* An Monarc Mór (*Le Grand Monarque*) 
ar Louis. 

Chaith sé dhá bhliain déag is trí scór sa ríchathaoir, ní b'fhaide ná aon mhonarc eile san Eoraip ag an am. 

## Tús a Shaoil
clé|mion|alt=|234x234px

Bhí sé ina Rí sular shlánaigh sé cúig bliana d'aois, ach ní bhfuair sé cumhachtaí an Rí i ndáiríre sular cailleadh an Príomh-Aire Jules Mazarin sa bhliain 1661. 
clé|mion|177x177px|Uacht Louis

## Reiligiún agus Cogaí
Is iomaí cogadh a chuir Louis XIV, cosúil leis an gCogadh Franc-Ollannach, Cogadh Léig Augsburg, agus Cogadh Chomharbas na Spáinne. Chaill na hÚgónaigh a gceart nuair a chealaigh Louis XIV in 1685 Fógra Nantes (1598).

Ach bhí cúrsaí an-chasta ann ar fad. Bhí an cogadh in Éirinn sna 1690idí ina chuid de choimhlint níos mó san Eoraip chun cur i gcoinne Louis XIV arbh é an rialtóir ba chumhachtaí san Eoraip é an tráth sin. Bhí Liam ag troid ar son cúis Phrotastúnach ós rud é go raibh sé ag cur i gcoinne Louis, a cheap gur rialtóir mór Caitliceach é féin agus go raibh sé i gcoinne an Phrotastúnachais. Ach bhí Pápa na Róimhe, a bhí i gcoimhlint le Louis an tráth sin, i measc lucht tacaíochta Liam.

## Bás
Tháinig iscéime ar Louis agus fuair sé bás ar 1 Meán Fómhair 1715. Is éard a dúirt sé agus é ag fáil bháis ná: *Tá mé ag imeacht anois, ach mairfidh an Stát i gcónaí* (Fraincis: *Je m'en vais, mais l'État demeurera toujours*).

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1638
Catagóir:Básanna i 1715
Catagóir:Andóra
Catagóir:Bailitheoirí ealaíne
Catagóir:Caitlicigh
Catagóir:Fir
Catagóir:Ríthe na Fraince
Catagóir:Ríthe Navarre
Catagóir:Teaghlach Búrbónach
Kwame Nkrumah

[mion|clé|Kwame Nkrumah ar stampa phoist ón [APSS (1989)]]

B'é **Kwame Nkrumah** (21 Meán Fómhair, 1909 - 27 Aibreán, 1972) an ceannaire a fuair neamhspleáchas do Ghána, agus bhí sé mar an chéad uachtarán ar an tír nua. Ar feadh a shaoil d'oibrigh sé ar son aontú na hAfraice, fiú nuair a chabhraigh an CIA leis an arm an rialtas a chuir as cumhacht. Fuair sé bás de bharr ailse craicinn agus cuireadh é i dtuama sa tsráidbhaile inár rugadh é, agus níos déanaí i bpáirc náisiúnta Accra.

Nkrumah, Kwame
Nkrumah, Kwame
Nkrumah, Kwame
Louis-Napoléon Bonaparte

Is **Louis-Napoléon Bonaparte** an ainm do;
* Louis Bonaparte nó Louis Napoléon Bonaparte, (1778 –1846)
* Napoléon Louis Bonaparte (1804 – 1831)
* Napoléon III na Fhraince (1808–1873)
Diego Rivera

Ealaíontóir ab ea **Diego Rivera** (1886-1957).  Tá cáil inniu go háirithe ar a bhean, Frida Kahlo. Is beirt ollmhór iad i saol na healaíne idirnáisiúnta agus féachtar orthu mar cheannrodaithe in ealaín nua-aoiseach Mheicsiceo, agus bhí gaol láidir acu lena dtír dhúcháis.

mion|clé|Diego Rivera agus a bhean chéile Frida Kahlo i 1932
[clé|mion|cuid de "El hombre en cruce de caminos" (1934), múrphictiúr, músaem Bellas Artes, [Cathair Mheicsiceo]]
clé|mion|Múrphictiúr '':'' 'Dream of a Sunday Afternoon in the Alameda' - Museo Diego Rivera

## Beatha
Rugadh Rivera ar an 8ú lá de mhí na Nollag, 1886, i gcathair Guanajuato i lár Mheicsiceo.

Bhí saol crua agus athair foréigneach aige agus é ní b'óige. Dá bhrí sin, d’fhás sé ina fhear foréigneach freisin. Bhí a lán páistí aige freisin ach níor fhán sé i dteagmháil leo.  

Fuair Diego Rivera a chuid oiliúna san Eoráip. Chuaigh sé go dtí an Fhrainc i 1920. Bhí tionchar ag ealaín nua-aoiseach agus ciúbachas air.  Ag an am céanna, bhí an-suim aige sa pholaitíocht, go mór mhór sa Chumannachas. 

D’fhill Rivera ar Mheicsiceo agus sna 1920idí.  

Bhí an-suim ag Rivera sa pholaitíocht, go mór mhór sa Chumannachas. Agus é ag freastal ar chóisir de chuid na gCumannaithe sa bhliain 1927, bhuail sí le péintéir eile, Frida Kahlo. Phós siad i mí Lúnasa, 1929  

Bhí saol teasaí neamhghnách ag an bheirt. Cé go raibh siad i ngrá le chéile, chaith siad a lán ama ag troid lena chéile. Mhol Diego do Kahlo éadaí traidisiúnta ó Mheicsiceo a chaitheamh, agus chaith sí a saol go léir sna héadaí seo.

Ba láidir an caidreamh a bhí eatarthu ach bhí sé casta fosta agus suaite agus conspóideach go minic. Dúirt Kahlo go raibh dhá mórthaisme aici ina saol; an taisme bóthair a d’fhág a colainn briste agus Diego Rivera. D’admhaigh sise, áfach, gurbh é Rivera an taisme ba mheasa.

D’fhág bás a mhná, Frida, croíbhriste é agus fuair sé féin bás 3 bliana ina dhiaidh sin, i 1957.

## Ealaín
Tá stíl láidir uathúil ag Rivera.

Bhí Rivera ina bhall de ghluaiseacht múrmhaisiú Mheicsiceo, gluaiseacht ealaíonta intleachtach a thug tacaíocht don fheachtas ar son comhionannais do mhuintir dhúchais na tíre. 

Ba é an tréimhse seo a chuir dlús lena shaol mar ealaíontóir suntasach tábhachtach. Thosaigh sé ar aicme nua péinteireachta inar úsáid sé móitífeanna dúchasacha cosúil le mná lena bpáistí mar ábhair. Tá samplaí den chineál seo le feiceáil i ‘Modesta’ (1937) agus ‘Cailín le Lámhainní’ (1943). 

Chruthaigh sé an múrmhaisiú in Ollscoil Mheicsiceo. Tá an múrmhaisiú seo fós ann.

### Oidhreacht
Is féidir a phictiúir agus a mhúrmhaisithe a fheiscint i Meicsiceo, sa Fhrainc agus sna Stáit Aontaithe. 

Is féidir cuairt a thabhairt ar an teach ina raibh cónaí air i gCathair Mheicsiceo inniu, 'Casa Frida Kahlo'.

## Féach freisin
* Frida Kahlo 

## Tagairtí

Catagóir:Péintéirí
Catagóir:Daoine a rugadh i 1886
Catagóir:Básanna i 1957
Catagóir:Daoine Meicsiceacha
Catagóir:Frida Kahlo
Accra

Is í **Accra** príomhchathair Ghána, , le 1,970,400 duine ina gcónaí ann (2005). Is í Accra an chathair is mó sa tír, agus an ceann is tábhachtaí ó thaobh riaracháin, cumarsáide agus eacnamaíochta. Na príomhghníomhachtaí eacnamaíochta ná seirbhísí airgid agus rialtais, cumarsáid, tógáil, iompair agus talmhaíocht (go háirithe iascaireacht). Déantar breis is 70% de tháirgeadh Ghána sa chathair. Tá Accra suite ag 5°30' Ó Thuaidh, 0°10' Siar (5.5, -0.1667).

left|thumb|Accra

Catagóir:Cathracha Ghána
Catagóir:Príomhchathracha na hAfraice
Monarcachas in Éirinn

Bhí córas monarcach rialtais i réim in Éirinn ón tseanaimsir faoi stiúir na Rítheaghlach Gaelach, ansin le linn na tréimhse fada ina raibh Éire faoi smacht na Ríochta Aontaithe. Sa bhliain 1922, d’fhág an chuid is mó d’Éirinn an Ríocht Aontaithe le bunú Shaorstát Éireann, tiarnas laistigh d’Impireacht na Breataine. D’fhan an chuid eile den oileán, Tuaisceart Éireann, mar chuid den Ríocht Aontaithe. Go foirmiúil, bhí an duine céanna (Seoirse V) i gceannas ar an Saorstát agus ar an Ríocht Aontaithe, a d'athraigh a hainm go *Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann* i 1927. Sa bhliain 1937, an bhliain thar éis bhás Sheoirse V, ghlac an Saorstát le bunreacht nua a d'athraigh ainm an stáit go hÉire (*Ireland* i mBéarla), agus scriosadh gach tagairt don mhonarc. I mí Aibreáin 1949, fógraíodh gur poblacht í Éire, darb ainm *Poblacht na hÉireann*, agus d'fhág sí Comhlathas Briotanach na Náisiún. Ó Aibreán 1949, is é Tuaisceart Éireann an t-aon chuid d’oileán na hÉireann a choinnigh an córas monarcach.

Tá go leor daoine atá báúil don chóras monarcach in Éirinn — go háirithe na haontachtóirí i dTuaisceart Éireann, agus fós tá teideal *Banríon Éireann* ag an banríon Shasanach, Eilís Windsor.

Catagóir:Polaitíocht na hÉireann
Veirgil

B'fhile Rómhánach é **Publius Vergilius Maro** (15 Deireadh Fómhair, 70 RC – 21 Meán Fómhair, 19 RC), nó **Veirgil** i nGaeilge, le linn na tréimhse Águstaigh. Scríobh sé trí cinn de na dánta is cáiliúla i litríocht na Laidine: na hEaclóga, na Seoirsicí agus an Aeinéid. Dhá leabhar déag de dhánta atá san Aeinéid agus b'eipic náisiúnta Impireachta na Róimhe í. Uaireanta luaitear roinnt miondhánta, a bhailíodh san ré Águstach leis. 

Bíonn Veirgil rangaithe go traidisiúnta mar cheann de na filí is mó sa Róimh. Glacadh lena hAeinéid mar eipic náisiúnta na Sean-Róimhe ón chéad uair a foilsíodh é. Samhaltaithe i ndiaidh an Iliaid agus na hOdaisé de chuid Hóiméir, leanann an Aeinéid dídeanaí na Traí, Aeinéas, agus é ag streachailt lena thodhchaí a bhaint amach agus an Iodáil a bhaint amach, áit a bhfuarthas a shliocht Romalas agus Réamas i gcathair na Róimhe. Tá tionchar leathan agus domhain ag saothar Virgil ar litríocht an Iarthair, go háirithe Coméide Dhiaga ó Dhainté Ailigéirí, ina bhfuil Veirgil le feiceáil mar threoirí Dhainté trí trí ifreann agus phurgadóir.
## Íomhánna

Íomhá:Mantova_Skyline.jpg|Áit bhreite i dTuaisceart na hIodáile
Íomhá:RomanVirgilFolio014rVergilPortrait.jpg|Portráid de Veirgil sa leabhar *Vergilius Romanus* ón 5ú haois 


## Saothair (rogha)
### Na hEaclóga: (Eclogae / Bucolica [[42 RC]] - [[35 RC]])
thumb|Deireadh na ceathrú eaclóige (''Vergilius Romanus'', 5ú haois)
* ECLOGA PRIMA
* ECLOGA SECVNDA
* ECLOGA TERTIA
* ECLOGA QVARTA
* ECLOGA QVINTA
* ECLOGA SEXTA
* ECLOGA SEPTIMA
* ECLOGA OCTAVA
* ECLOGA NONA
* ECLOGA DECIMA

### Na Seoirsicí: (Georgica [[37 RC]] - [[29 RC]])
* GEORGICON LIBER PRIMVS
* GEORGICON LIBER SECVNDVS
* GEORGICON LIBER TERTIVS
* GEORGICON LIBER QVARTVS

### An Aeinéid: (Aeneis [[29 RC]] - [[19 RC]])
thumb|Leathanach den tríú leabhar san Aeinéid (''Vergilius Romanus'', 5ú haois)
* AENEIDOS LIBER PRIMVS
* AENEIDOS LIBER SECVNDVS
* AENEIDOS LIBER TERTIVS
* AENEIDOS LIBER QVARTVS
* AENEIDOS LIBER QVINTVS
* AENEIDOS LIBER SEXTVS
* AENEIDOS LIBER SEPTIMVS
* AENEIDOS LIBER OCTAVVS
* AENEIDOS LIBER NONVS
* AENEIDOS LIBER DECIMVS
* AENEIDOS LIBER VNDECIMVS
* AENEIDOS LIBER DVODECIMVS

## Aistriúcháin
* Na hEaclóga: wikisource.org (aistriúchán Bhéarla)
* Na Seoirsicí: wikisource.org (aistriúchán Bhéarla)
* An Aeinéid: wikisource.org (aistriúchán Bhéarla)
* Na hEaclóga agus An Aeinéid: gottwein.de  (Laidin in éineacht le haistriúchán ó Laidin go Gearmáinis)

Catagóir:Básanna i 19 RC
Catagóir:Filí na Sean-Róimhe
Catagóir:Fir
Catagóir:Impireacht na Róimhe
Catagóir:Poblacht Rómhánach
Bolton Wanderers Football Club

Is club peile é **Bolton Wanderers Football Club** i mBolton, Sasana. Imríonn Bolton Wanderers sa Premier League. Is é *The Reebok Stadium* an t-ainm atá ar staid Bolton Wanderers.

## Traenálaithe
* 1874-1885 Tom Rawthorne mar rúnaí
* 1885-1886 J.J. Bentley mar rúnaí
* 1886–1887 William Struthers mar rúnaí
* 1887 Fitzroy Norris mar rúnaí
* 1887–1895 J.J. Bentley mar rúnaí
* 1895–1895 Harry Downs mar rúnaí
* 1896–1898 Frank Brettell mar rúnaí
* 1898–1910 John Somerville
* 1910–1915 Will Settle
* 1915–1919 Tom Mather
* 1919–1944 Charles Foweraker
* 1944–1950 Walter Rowley
* 1951–1968 Bill Ridding
* 1968–1970 Nat Lofthouse
* 1970 Jimmy McIlroy
* 1971 Jimmy Meadows
* 1971 Nat Lofthouse
* 1971–1974 Jimmy Armfield
* 1974–1980 Ian Greaves
* 1980–1981 Stan Anderson
* 1981–1982 George Mulhall
* 1982–1985 John McGovern
* 1985 Charlie Wright
* 1985–1992 Phil Neal
* 1992–1995 Bruce Rioch
* 1995–1996 Roy McFarland/Colin Todd
* 1996–1999 Colin Todd
* 1999–2007 Sam Allardyce
* Aibreán 2007-Deireadh Fómhair 2007 Sammy Lee
* Deireadh Fómhair 2007-Nollaig 2009 Gary Megson

## Liosta trófaí
* Buaiteoirí Corn FA (4) - 1923, 1926, 1929, 1958
* Corn FA dara háit - 1894, 1904, 1953
* Corn an Sraith dara háit - 1995, 2004
* Corn an Cogadh Thuaidh - 1945
* Corn an Cogadh - 1945
* Sciath Carthannachta FA - 1958
* **Dara Sraith**
** Buaiteoirí Chéad Rannán - 1997
** Buaiteoirí Dara Rannán - 1909 1978
* **Tríú Sraith**
** Buaiteoirí Tríú Rannán - 1973
* Buaiteoirí Corn Sherpa Van - 1989
* Corn Freight Rover dara háit - 1986
* Buaiteoirí Corn Lancashire - 1886, 1891, 1912, 1922, 1925, 1927, 1932, 1934, 1948, 1988, 1990
* Buaiteoirí Sraith Lárnach (fir ionaid) - 1955, 1995
* Corn FA Sraith Premier an Áise - 2005

## Naisc sheachtracha
www.bwfc.co.uk - Suíomh oifigiúil BWFC (as Béarla)

Bolton
Ross O'Carroll-Kelly

*Jock* rugbaí Bleácliathach a tháinig ó pheann an iriseora Paul Howard is ea an carachtar ficseanúil **Ross O'Carroll-Kelly**. Scigaithris ar imreoirí rugbaí saibhre as Baile Átha Cliath Theas atá ina ainm is a bheith ardnósach agus a fhreastalaíonn ar scoileanna príobháideacha atá in O’Carroll-Kelly agus a chuid cairde. Duine leithleach a bhfuil cónaí ar i gCarraig an tSionnaigh agus nach bhfuil mórán measa aige ar an gcosmhuintir is ea é, agus is iad an rugbaí agus cailíní na clocha is mó ar a phaidrín. Agus é ar scoil in *Castlerock* (tagairt shoiléir do Coláiste na Carraige Duibhe, .i. Blackrock College - scoil mhór rugbaí i mBaile Átha Cliath Theas) ba mhó an spéis a bhí ann chun rugbaí ná chun léinn. Cuirtear síos mar dhuine a bhfuil an-tóir ag na cailíní air ach nach bhfuil in ann a bheith ceanúil ar éinne seachas air féin. 

Is i bhfoirm dhialainne sa chéad phearsa a chuirtear síos ar eachtraí Uí Cheallaigh (tá Paul Howard in ainm is a bheith an té a chuir na heachtraí sin ar phár). Céadfhoilsíodh na sleachta dialainne ina gcuirtear síos ar a shaol ón aois a 17 mbliana ar aghaidh ar an Sunday Tribune in Eanáir na bliana 1998 agus anois foilsítear uair sa tseachtain iad ar an Irish Times. Foilsíodh ocht gcinn d’úrscéil agus dornán leabhar eile bunaithe ar na hailt sin. Is minic na leabhair sa tsraith seo ar liosta na leabhar is mó éilimh in Éirinn. 

## Na Leabhair

## Tagairtí

Catagóir:Carachtair fhicseanúla
Paul Howard

Is údar agus iriseoir é **Paul Howard** a rugadh sa bhliain 1971 i Londain Shasana. Scríobhann sé sa Sunday Tribune agus na húrscéalta Ross O'Carroll-Kelly. Tá breis is milliún cóip de na 14 leabhar sa tsraith seo díolta in Éirinn go dtí seo.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1971
Catagóir:Iriseoirí
Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha
Catagóir:Daoine beo
Catholic University School

Is scoil phríobháideach í **Catholic University School** ar Shráid Chill Mochargán i mBaile Átha Cliath. Is scoil lán-bhuachaillí í agus is é an tAthair Martin Daly an príomhoide. Imríonn an scoil rugbaí agus cricéad. Cúpla bliain ó shin osclaíodh bunscoil in aice leis an meánscoil.
## Féach freisin

* Meánscoileanna i gContae Átha Cliath
## Naisc sheachtracha

## Tagairtí

Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath

Catagóir:Bunscoileanna i gContae Átha Cliath
Nicky Hunt

Is imreoir sacair Sasanach é **Nicky Hunt**, a rugadh ar  3 Meán Fómhair 1983. Is cúlaí deas é. D'imir sé ar dtús le Bolton Wanderers F.C., 127 cluiche ar fad sna blianta 2001–2010. D'imir sé i 200 gcluiche le clubanna difriúla ina dhiaidh sin. Tá sé ag imirt le Crewe Alexandra ón mbliain 2018 i leith. Chaith sé seal (2004–2005) ar Fhoireann Náisiúnta Shasana faoi bhun 21.

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1983
Catagóir:Daoine beo
Ali Al Habsi

Is peileadóir sacair é **Ali Abdullah Harib Al-Habsi**. Imríonn sé faoi láthair do Bolton Wanderers F.C.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Kevin Nolan

Is iarpheileadóir do Shasana faoi-21 é **Kevin Nolan** (rugadh 24 Meitheamh 1982 i Learpholl). D'imir sé mar chaptaen do Bolton Wanderers F.C., sa Premier League.

## Slí bheatha
Tógadh Nolan i gclann sacair, agus bhí sé ag iarraidh a bheith ina pheileadóir nuair a bhí sé óg. Sula raibh fiú 14 bliana d'aois aige, bhí sé ag imirt d'fhoireann gasúir scoile Chathair Learpholl. Mar pháiste, threisigh sé le Liverpool F.C., ach bhí na himreoirí ab fhearr leis ná Eric Cantona agus Lee Sharpe as Manchester United.

D'iarr cara dá chuid air chun dul go dtí seisiún fhoireann óige Bolton, agus go luath, bhí sé leis an gclub. 

Nuair a bhí sé 16 bliana d'aois, fuair sé conradh bliain go bliain, ag an am nuair a bhí an acadamh Bolton ag oscailt.

Nuair a bhí sé 17 mbliana d'aois, fuair sé conradh gairmiúil agus d'imir sé a chéad chluiche leis an bhfoireann sinsear.

Ina chéad séasúr agus é ag imirt sa Premier League (2001-02), fuair sé ocht gcúil, an dá cheann a fuair sé in aghaidh Leicester ar an chéad lá san áireamh.  

An séasúr ina dhiaidh sin, fuair sé aon chúl amháin sa chluiche in aghaidh Manchester United F.C. in Old Trafford. Chonaic daoine Alex Ferguson ag scabhtáil Nolan. 

## Tagairtí

Nolan, Kevin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1982
Catagóir:Daoine beo
Abdoulaye Méïté

Is imreoir sacair é **Abdoulaye Méïté**. Rugadh é ar 6 Deireadh Fómhair 1980. Imríonn sé faoi láthair le West Brom. D'imir sé le Bolton Wanderers roimhe sin.
Gary Speed

B'imreoir agus bainisteoir sacair é **Gary Speed**, a rugadh ar an 8 Meán Fómhair, 1969 i Mancot, an Bhreatain Bheag (D'éag sé ar an 27 Samhain, 2011). Chuir sé lámh ina bhás féin tríd é féin a chrochadh.

Catagóir:Imreoirí sacair na Breataine Bige
Catagóir:Bainisteoirí sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1969
Catagóir:Básanna in 2011
Stelios Giannakopoulos

Is imreoir sacair é **Stelios Giannakopoulos** (r.12 Iúil,1974). Imrônn sé faoi láthair le Hull City. D'imir sé le Ethnikos Asteras, Panilikos, Olympiacos agus Bolton Wanderers F.C.
Henrik Pedersen

Is imreoir sacair é **Henrik Pedersen** (r.10 Meitheamh, 1975 i Kjerellup, An Danmhairg). Imríonn sé faoi láthair le Silkeborg IF. D'imir sé le Bolton Wanderers ó 2001 go 2007. D'imir sé le Hull City ón séasúr 2007/2008.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine beo
Ivan Campo

Is imreoir sacair é **Ivan Campo Ramos**. D'imir sé sacair le Bolton Wanderers F.C. ón bhliain 2003 go 2008. Imríonn sé faoi láthair le AEK Larnaca sa Ghréig.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine a rugadh i 1974
Catagóir:Daoine beo
Ricardo Gardner

Is peileadóir sacair é **Ricardo Gardner**. Imríonn sé faoi láthair do Bolton Wanderers F.C.

Catagóir:Imreoirí Príomhroinn Shasana
Kevin Davies

Is iarimreoir sacair é **Kevin Davies** (r. 26 Márta 1977). D'imir sé le Bolton Wanderers F.C., Chesterfield, Southampton agus Blackburn Rovers, ón bhliain 1993 go 2000. D'imir sé le Suthampton arís ón bhliain 2000 go 2003. 

## Tagairtí

Catagóir:Imreoirí sacair Shasana
Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Daoine beo
David Thompson

* David Thompson (polaiteoir Bharbadós), rugadh sa bhliain 1961, Príomh-Aire reatha Bharbadós. 
* David Thompson (iarimreoir sacair, r. 1962), iarimreoir sacair shasana a d'imir le Rochdale, Notts County, Wigan, Preston agus Chester. 
* David Thompson (iarimreoir sacair, r. 1977), iarimreoir sacair shasana a d'imir le Liverpool, Coventry, Blackburn, Wigan, Portsmouth agus Bolton
Andranik Teymourian

Is imreoir sacair é **Andranik Teymourian** (r.6 Márta, 1983). Imríonn sé faoi láthair le Tractor Sazi. D'imir sé le Bolton Wanderers F.C. agus Fulham F.C. roimhe sin.
Tá sé ag imirt ar fhoireann náisiúnta na hIaráine, agus is é an t-aon Chríostaí ar an bhfoireann é.
Quinton Fortune

Is imreoir sacair é **Quinton Fortune** a rugadh ar 17 Deireadh Fómhair 1977 in Cape Town, san Afraic Theas. D'imir sé le Tottenham Hotspur Football Club i Sasana sna 1990idí. Níl sé ag imirt le club ar bith faoi láthair. B'é Doncaster Rovers an club deireanach a d'imir sé leis. D'imir sé le Manchester United ó 1999 go 2006. D'imir sé le Bolton Wanderers ón séasúr 2006/2007. Mar gheall ar fhadhbanna a bhí aige le cáipéisí oibre a fháil sa tír sin, d'aistrigh sé go dtí an Spáinn mar ar chaith sé tamall le Atlético Madrid. Faoin bhliain 2014 bhí sé ar ais sa Ríocht Aontaithe mar leasbhainisteoir ar an bhfoireann faoi 21 le Cardiff City, sa Bhreatain Bheag.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1977
Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Daoine beo
El-Hadji Diouf

Is imreoir sacair é **El Hadji Diouf** (r. 15 Eanáir, 1981). Imríonn sé faoi láthair le Sunderland. D'imir sé le Sochaux, Stade Rennes agus RC Lens ón bhliain 1998 go 2002. D'imir sé le Liverpool F.C. ón bhliain 2002 go 2005. D'imir sé le Bolton Wanderers ó 2005 go 2008.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1981
Catagóir:Daoine beo
Ian Walker

Is iarimreoir sacair é **Ian Walker**. D´'imir sé cheana le Tottenham Hotspur agus le Bolton Wanderers F.C..
Jussi Jääskeläinen

Is imreoir sacair é **Jussi Jääskeläinen**, a rugadh i Mikkeli na Fionlainne ar an 19 Aibreán 1975. Coimeádaí cúil atá ann, agus é ag imirt faoi láthair do Wigan Athletic i Sasana.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Daoine a rugadh i 1975
Catagóir:Daoine as Mikkeli
Catagóir:Daoine beo
Joey O'Brien

Is imreoir sacair Éireannach é **Joseph Martin "Joey" O'Brien** (saolaíodh ar an 17 Feabhra 1986), ar lánchúlaí é. Tá sé ag imirt le West Ham United ó bhí 2011 ann agus roimhe sin chaith sé seacht mbliana mar imreoir le Bolton Wanderers FC, áit ar imir sé 50 cluiche. Tá cúig chluiche imeartha aige d'fhoireann shinsearach Poblacht na hÉireann; d'imir sé a chéad chluiche don fhoireann náisiúnta i gcoinne na Sualainne ar an 1 Márta 2006, le linn do Steve Staunton a bheith mar bhainisteoir ar an bhfoireann. 

Phós sé an mainicín Éireannach Joanne Martin i mí na Bealtaine 2014.

## Tagairtí

Catagóir:Daoine beo
Abdoulaye Diagne-Faye

Is peileadóir sacair é **Abdoulaye Diagne-Faye**. Rugadh é ar 26 Feabhra 1978. Imríonn sé faoi láthair do Newcastle United F.C..
Tal Ben Haim

Is imreoir sacair é **Tal Ben Haim**. Imríonn sé faoi láthair le Manchester City FC. D'imir sé le Bolton Wanderers agus Chelsea roimhe sin.
César Martín

Is imreoir sacair é **César Martín**. Imríonn sé faoi láthair do CD Castellón sa dara sraith sa Spáinn mar cúlaí. D'imir sé cheana do Deportivo La Coruña agus Bolton Wanderers F.C.. Rugadh é 3 Aibreán, 1977 in Oviedo, sa Spáinn.
Błażej Augustyn

Is imreoir sacair é **Błażej Augustyn**. Imríonn sé faoi láthair do Legia Warsaw.

Augustyn, Błażej
Scott Jamieson

Is imreoir sacair é **Scott Jamieson**. Imríonn sé faoi láthair le Sydney F.C.. D'imir sé le Bolton Wanderers F.C. roimhe sin.

Jamieson, Scott
Éirí Amach na nÉireannach Óg

mion|clé|360x360px|Baile an Gharraí, 1848. foilsithe sa "Illustrated London News" (1848)
Éirí amach mí-rathúil a bhí in **Éirí Amach na nÉireannach Óg**, nó **Éirí Amach an Ghorta** mar a ghlaoitear air uaireanta toisc gur tharla sé i rith an Ghorta Mhóir. 

Bhí sé eagraithe ag an ngrúpa na hÉireannaigh Óga sa tsráidbhaile Baile an Gharraí, i gContae Thiobraid Árann ar an 29 Iúil, 1848. 

Ar deireadh, theip ar na ceannaircí.

## Tagairtí

*
Catagóir:Éire Óg
Poblachtachas

Idé-eolaíocht pholaitiúil é an **poblachtachas** ina rialaítear an tír mar phoblacht, leis an mbéim curtha ar saoirse agus riail ón phobail. Seasann an poblachtachas in éadan na h-uasaicme, monarcacht, olagarcacht agus deachtóireacht.

Catagóir:Idé-eolaíochtaí polaitiúla
Jaroslaw Fojut

Is imreoir sacair polannach é **Jaroslaw Fojut** (aois 22). Imríonn sé faoi láthair le Śląsk Wrocław. D'imir sé cheana le Bolton Wanderers F.C..

Fojut, Jaroslaw
Zoltán Harsányi

Is imreoir sacair é **Zoltán Harsányi** (r. 1 Meitheamh 1987). Is é Senec, sa tSlóvaic, a bhaile dúchais. Imríonn sé mar thosaí láir. Sna blianta 2007–2010 d'imir sé do Bolton Wanderers F.C.. D'fhill sé ar an tSlóvaic ina dhiaidh sin, ach d'imir sé d'fhoirne Ungáracha sa chuid is mó ó shin.

Catagóir:Imreoirí sacair
Catagóir:Daoine a rugadh i 1987
Catagóir:Daoine beo
Hogwarts

Is scoil chónaithe fhicseanúil í **Scoil Chomhoideachais Draíodóireachta Hogwarts** sna leabhair Harry Potter, do dhraíodóirí óga idir aon bhliain déag agus ocht mbliana déag d'aois. Is í an príomhshuíomh í sna chéad sé leabhar den tsraith agus sna chéad sé scannán is san ochtú scannán. 

Catagóir:Harry Potter
Gene Simmons

Is ceoltóir agus amhránaí é **Gene Simmons**, a rugadh ar an 25 Lúnasa 1949 leis an ainm **Chaim Witz** in Iosrael. Bhain Simmons, nó "The Demon" mar atá aithne air freisin, rath agus cáil amach ina dhord-ghiotaraí sa bhanna ceoil Meiriceánach KISS. 

Sa bhliain 2005, ghlac Simmons páirt sa chlár teilifíse *Rock School* ina raibh sé ag múineadh ceoil do pháistí i scoil Shasanach.

## Tagairtí

Catagóir:Dord-ghiotáraithe Meiriceánacha
Catagóir:Daoine a rugadh i 1949
Catagóir:Daoine beo
Red Hot Chili Peppers

Is banna ceoil iad na **Red Hot Chili Peppers** as California, Meiriceá. Tháinig siad le chéile sa bhliain 1983 agus tá siad fós le chéile inniu. Seinneann siad rac-cheol ina cloistear func, miotal trom agus rac sícideileach chomh maith.

Sa bhliain 2008, d'fhógair an banna go mbeidh siad ag tógáil sos ar feadh dhá bhliain ar a laghad. 

## Ceoltóirí
Is iad baill an bhanna faoi láthair ná Anthony Kiedis (liriceoir agus amhránaí), John Fruisciante (giotár) , Flea (dordghiotár) agus Chad Smith (drumaí).

## Dioscliosta

## Tagairtí

Catagóir:Racghrúpaí Meiriceánacha
Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1983
Mícheál Breathnach

:*Tá níos mó ná duine amháin darb ainm Mícheál Breathnach ann; féach [[Mícheál Breathnach (idirdhealú)]].*
Rugadh **Mícheál Breathnach** (1881-1908) ar an Lochán Beag i gCois Fharraige ar 16ú Meán Fómhair 1881. Bhí sé ar dhuine den dream a chuir beocht i scríbhneoireacht na Gaeilge le linn na hAthbheochana.

## Saol

Chuaigh sé ar scoil an Chnoic, áit ar fhoghlaim sé Béarla agus a raibh sé ina chúntóir ina diaidh sin. Nuair a bhí sé fiche bliain d’aois fuair sé post mar rúnaí ar Chraobh Londan de Chonradh na Gaeilge. Scríobh sé aistí do An Claidheamh Soluis, agus d'fhoilsigh sé *Cuan na Mara agus a Mhuintir* in Irisleabhar na Gaeilge, aiste a bhain duais Oireachtais amach sa mbliain 1903. Ceithre bliana a chaith sé i Londain, áit a raibh ranganna Gaeilge ar siúl aige agus é gnóthach in imeachtaí an Chonartha.

Nuair a d'fhág sé Londain fuair sé post mar Ard-Ollamh i gColáiste Chonnacht i dTuar Mhic Éadaigh, Contae Mhaigh Eo. Chuir sé aithne ar Cholm Ó Gaora, a bhí ina mhúinteoir taistil le Conradh na Gaeilge ag an am. 

Bhí an eitinn ar an mBreathnach faoin am sin. Bhíodh sé ag triall ar an Eilvéis ar mhaithe lena shláinte, agus rinne sé cur síos ar an tír sin i roinnt aistí a foilsíodh ar *An Claidheamh Soluis* agus ansin faoin teideal *Seilg i Measc na nAlp*. Níor fheabhsaigh a shláinte agus bhí air cur faoi i dteach altranais i mBaile Átha Cliath. Fuair sé bás ansin i Mí Dheireadh Fómhair na bliana 1908. Tá sé curtha i reilig an Chnoic ina cheantar dúchais.

## Saothair

D'fhoilsigh an Breathnach go leor filíochta ar na hirisí Gaeilge. Chuir sé Gaeilge ar *Knocknagow*, leabhar le Charles Kickham, thart ar 1905, aistriúchán ar foilsíodh cuid de sa mbliain 1906 agus an chuid eile tar éis a bháis. D'fhoilsigh Conradh na Gaeilge *Stair na hÉireann* sa mbliain 1906.  

Seacht mbliana fichead a bhí Mícheál Breathnach nuair a fuair sé bás anabaí sa mbliain 1908. Bhain a bhás siar as a chairde go léir, agus mar chomóradh ar a shaol agus ar a shaothar chuir siad cuid dá chuid scríbhinní i dtoll a chéile i bhfoirm leabhair, a foilsíodh sa mbliain 1913.  . 

Sa mbliain 1980 chuir Seosamh Ó Braonáin leagan nua de *Seilg i Measc na nAlp* amach sa litriú caighdeánach. 

Bhí clár cuimhneacháin i dtaobh an Bhreathnaigh ar Raidió na Gaeltachta sa mbliain 1981, céad bliain tar éis a bhreithe.

## Naisc sheachtracha
* Cuntas ar an mBreathnach 

## Tagairtí

Breathnach, Micheál
Breathnach, Micheál
Breathnach, Micheál
Breathnach, Micheál
Breathnach, Micheál
Catagóir:Daoine curtha i reilig an Chnoic, Maigh Cuilinn
Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe
Reading F.C.

Is club sacair é **Reading F.C.** as Reading i Berkshire, Sasana, a bunaíodh sa bhliain 1871. Imríonn siad sa Madejski Stadium. Briseadh a mbainisteoir is deireanaí Brendan Rogers as a phost ar 16 Nollaig, 2009.

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha

Catagóir:Clubanna sacair Shasana
Bohemian Football Club

Is club peile é **Bohemian Football Club** (Gaeilge: *An Cumann Peile Bóithéimeach*) as Baile Átha Cliath. Imríonn siad i bPáirc Cnocán Uí Dhálaigh agus is é Pat Fenlon traenálaí an chlub. Bhuaigh an club Sraith na hÉireann sa bhliain 2009.

* Is club peile é Bohemians,Imrionn siad an Dalymount Park I Baile Atha Cliath. Leasainm an Bohs agus imríonn siad san Airtricity League I Eírinn agus tá dianiomaíocht idir Bohemians agus Shamrock rovers.​
* tá an club peile é Bohemians faoi chomhúinéireacht 100% ar an leanúna. Datheanna an chlub na Dearg agus Dubh.​
* Uachtarán na Bohs an John O' Connor agus bainisteoir an Bohs an Derek Pender

## Stair
Bunaíodh an club sa bhliain 1890 agus imríonn siad i bPáirc Cnocán Uí Dhálaigh. Bíonn comhlint spóirt ann idir na Bóitheimigh agus Shamrock Rovers. D'oibríodh a lán daoine leis an gclub, mar shampla Pete Mahon, Stephen Kenny, Seán Connor, Roddy Collins agus a lán daoine eile ag obair leis an bpósta traenálaí. Bhuaigh "Bohs" Sráith na hÉireann faoi deich agus bhuaigh siad Corn Cumann Peile na hÉireann faoi seacht. Bhuaigh siad an "double" sa bhliain 2001 agus 2008. D'imir an club a lán cluichí móra. D'imir sé in aghaidh Rangers sa bhliain 1984, agus Aberdeen & Kaiserslautern i gCorn UEFA sa bhliain 2000. D'imir sé san "Intertoto Cup" sa bhliain 2008, agus chaill siad i gcoinne FK Riga. Sa bhliain 2009, d'imir siad sa UEFA Champions League, agus bhí orthu imirt i gcoinne Red Bull Salzburg na hOstaire. Sa chéad chluiche in Salzburg chríochnaigh siad ar chomhscór, fuair Jason Byrne cúl agus shábháil Brian Murphy cic píonóis.
Sa bhliain 2010 beidh na bóihéimigh ag imirt i Sraith na gCuradh arís.

## Aiseanna agus Eadaí
Usaideann siad an páirc péile in DCU le haghaidh traenaíl. An páirc péile agus páirc astro. Deannan siad a lán traenaíl tá comhpháirtíochtaí acu freisin le clubanna eile chun oiliúint a dhéanamh leo

Chaitheamh Bohemians an briste gearr dubh agus stríoca bán, an stocaí dubh agus dearg, broga peile, Loirgneaín,  tá an t-leine peile dubh agus stríoca dearg air. 

## Staid Spoírt
Bhí an chéad staid ag an Polo ground I bPáirc an Fhionnuisce. Cheannaigh siad Jones Road agus tógáladh Páirc an Chrócaigh. Bunaíodh Dalymount Park in 1901.​

Cosnoidh pleananna do Dalymount park tríocha a milliún euro. Tosóídh sé sa bhliain 2025

## Liosta trófaí
*  **[[League of Ireland|Sraith na hÉireann]]** : 1923/24, 1927/28, 1929/30, 1933/34, 1935/36, 1974/75, 1977/78, 2000/01, 2002/03, 2008, 2009

* **[[Corn FAI|Corn Cumann Peile na hÉireann:]]** : 1928, 1935, 1970, 1976, 1992, 2001, 2008

* **[[League of Ireland Shield|Sciath Sraithe na hÉireann]]** : 1924, 1928, 1929, 1934, 1939, 1940 

* **[[League of Ireland Cup|Corn Sraithe na hÉireann]]** : 1975, 1979

## Imreoirí
### Liosta 2022

James Finnerty

## Traenálaithe

## Naisc sheachtracha
* Suíomh Gréasáin Oifigiúil an Chlub

Bohemian
Rathfarnham Concert Band Society

Is ceolfhoireann é an **Rathfarnham Concert Band Society** , a sheinneann i Ráth Fearnáin gach seachtain. Bíonn cheolchoirm ar siúl acu sa Cheoláras Náisiúnta uair amháin sa bhliain. 

## Naisc
* Tá níos mó faoi 'The Rathfarnham Band' le fáil ag RCBS.ie
Sunday Tribune

Nuachtán mórbhileoige Éireannach Béarla ab ea an ***[[Sunday Tribune]]***. Foilsíodh an nuachtán ón mbliain 1980 go 1982 agus ó 1983 go Eanáir 2011.

## Féach freisin
*

## Naisc sheachtracha
*

## Tagairtí

Catagóir:Nuachtáin in Éirinn
Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla
Catagóir:Seachtanáin
Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1980
Catagóir:Bunaithe sna 1980í
Frank Hall

Láithreoir teilifíse ab ea **Frank Hall** (Feabhra 1921 – 21 Meán Fómhair 1995). Láithreoir ar *[[The Late Late Show]]* a bhí ann ar feadh bhliain amháin (1968–1969). Bhain sé an cháil is mó amach, áfach, leis an seó teilifíse grinn, *[[Hall's Pictorial Weekly]]*. Rugadh é i gContae an Dúin i 1921 agus fuair sé bás i mBaile Átha Cliath i 1995.

Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae an Dúin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1921
Catagóir:Básanna i 1995
Eir Sport

Is stáisiún teilifís spóirt é **Éir Sport** atá suite in Éirinn. Bhí sé bunaithe i 1990 agus tá sé fós ag fás inniu.

## Stáisiúna difriúil
Tá na stáisiún seo go léir le fáil ó Éir Sport:
*eir Sport 1
*eir Sport 2
*eir Sport 2 HD
*BT Sport 1
*BT Sport 1 HD
*BT Sport 2
*BT Sport 2 HD
*BT Sport 3
*BT Sport 3 HD
*BT Sport ESPN
*BT Sport ESPN HD
*Premier Sports

## Naisc
* Setanta Sports

## Tagairtí

Catagóir:Stáisiúin teilifíse na hÉireann
Jacques Santini

Is traenálaí peile é **Jacques Santini** a rugadh ar 25 Aibreán 1952 in Delle, i limistéar Belfort, sa Fhrainc. D'imir sé i gcomhair AS Saint-Étienne agus bhí sé mar thraenálaí ag Toulouse FC, Lille OSC, AS Saint-Étienne, FC Sochaux, Olympique Lyonnais, an Fhrainc, Tottenham Hotspur agus AJ Auxerre. Stiúrthóir ginearálta Paris F.C. atá ann anois.

Catagóir:Daoine a rugadh i 1952
Santini, Jacques
Santini, Jacques
Catagóir:Daoine beo
Arsenal Football Club

Is club peile as Londain é **Arsenal Football Club**. Imríonn na *Gunners* sa Premier League. Is é 'The Emirates Stadium' an staid ina imríonn siad.

Is iad Arsenal a bhfuil an líon is mó Corn FA buaite acu, le ceithre Chorn déag (sa bhliain 2023).

## Stair
Ba é Arsenal an chéad chlub ó Shasana Theas chun páirt a ghlacadh i Sraith na Peile, i 1893, agus shroich siad an Chéad Rannán i 1904. Níor tharla ach amháin uair amháin, i 1913, leanann siad ar an sreab is faide sa roinn barr, agus tá Bhuaigh an dara cluichí is fearr-eitilt i stair pheile na mBéarla. Sna 1930í, bhuaigh Arsenal cúig gComórtas Sraith agus dhá Corn Corn FA, agus Corn FA eile agus dhá Chraobhchomórtais tar éis an chogaidh. I 1970-71, bhuaigh siad a chéad League agus FA Cup Double. Idir 1989 agus 2005, bhuaigh siad cúig theideal League agus cúig Cupa FA, lena n-áirítear dhá Doubles níos mó. Chríochnaigh siad an 20ú haois leis an seasamh is airde sa tsraith.

Bhuaigh Herbert Chapman chéad trófaithe náisiúnta Arsenal, ach d'éag sé roimh ré. Chuidigh sé le líonadh na bhfoirmeacha, tuilephointí agus léine WM a thabhairt isteach,agus chuir na sleeves bán agus dearg níos gile leis an trealamh Arsenal. Ba é Arsène Wenger an bainisteoir is faide agus bhuaigh sé na trófaithe is mó. Bhuaigh sé 7 FA Cups taifeadta, agus leag an fhoireann a bhuaigh sé ar an teideal taifead i mBéarla don chéad sraith is fearr a bhí ar siúl ag eitiltí ag eitilt 49 cluichí idir 2003 agus 2004,ag fáil an t-ainm "Invincibles", agus Premier League ór speisialta trófaí.

Sa bhliain 1886, bhunaigh oibrithe muiníneachta Woolwich an club mar Dial Square. Sa bhliain 1913, thrasnaigh an club an chathair go Staidiam Arsenal i Highbury, ag teacht ina gcomharsana gar do Tottenham Hotspur, agus ag cruthú derby Thuaidh Londain. I 2006, bhog siad chuig an Staidiam Emirates in aice láimhe. Maidir le hioncam, is é Arsenal an naoú gclub peile is mó saothraithe is airde ar domhan, agus € 487.6m sa bhliain 2016-17. Bunaithe ar ghníomhaíocht na meán sóisialta ó 2014 go 2015, is é lucht leanúna Arsenal an cúigiú is mó ar domhan. Sa bhliain 2018, mheas Forbes gurb é an club an tríú is luachmhaire i Sasana, leis an gclub is fiú $ 2.24 billiún

## Féach freisin

## Tagairtí

## Naisc sheachtracha
# https://en.m.wikipedia.org/wiki/Arsenal_F.C.
# https://www.premierleague.com/clubs/1/Arsenal/overview. 
# https://www.transfermarkt.co.uk/fc-arsenal/startseite/verein/11

Catagóir:Clubanna sacair Shasana
Catagóir:Londain
Leicester Celtic AFC

Is club sacair amaitéarach é **Leicester Celtic AFC** as Baile Átha Cliath. Is iomaí foireann atá ag an chlub ó faoi-7 go dtí an Leinster Senior League. Imríonn gach foireann i bPairc Loreto. 

## Imreoirí
* Damien Duff
* Richie Sadlier
* John Coady
* Paul Osam
* Barry Roche
* John Lester

## Naisc
http://www.leicesterceltic.ie/ - Suíomh oifigiúil

Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann
Racbhanna

Is éard is **racbhanna** ann ná banna ceoil a seinneann ceoil rac. De ghnáth bíonn 3-5 daoine mar bhall i racbhanna (nó grúpa rac). De ghnáth bíonn seinteor giotár, dordghiotár, drumaí agus amhránaí. Uaireanta bíonn seinnteoir méarchlár agus cúpla uirlisí eile ann.

## Tagairtí

Catagóir:Bannaí ceoil
Anthony Kiedis

Is amhránaí é **Anthony Kiedis** leis an racbhanna Red Hot Chili Peppers. Rugadh é i Grand Rapids, Michigan ar an 1 Samhain 1962. Scríobh sé leabhar faoi a shaol sa bhliain 2004. Scríobhann sé an chuid is mó de na focail sna hamhráin atá acu. Bhí fadhbanna aige le drugaí i rith a shaoil.

Kiedis, Anthony
An Bheilís

Is tír i Meiriceá Láir í **an Bheilís**. Tá sí ag críochantaíocht le Meicsiceo agus Guatamala. Is é Belmopan an phríomhchathair agus Cathair Bheilís an chathair is mó.

## Tagairtí

Catagóir:An Bheilís
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún
Dara Ó Briain

[thumb|[BBC Radio 4, *Front Row* (2012)]]
Is fuirseoir agus láithreoir teilifíse Éireannach é **Dara Ó Briain** (rugadh é ar an 4 Feabhra 1972 i gCill Mhantáin, Contae Chill Mhantáin). Tá sé ar dhuine den líon beag láithreoirí a bhíonn ag cur cláir theilifíse i láthair in Éirinn agus i Sasana araon. 

Rinne an Irish Independant cur síos air mar "an tÉirinnigh gur fearr léis na Sasanaigh". I 2010, cuireadh Ó Briain sa sé-déagú áit ar liosta de na "100 fuirseoirí  
## Óige

Rugadh O'Briain in 1972 i Bré, Co. Chill Mhaintáin. D'fhreastail sé ar Choláiste Eoin agus ar UCD, áit ar bhain sé céim amach san Fhisic Mhatamaiticiúil. Chuir sé snas ar a scileanna díospóireachta san ollscoil ansin agus duais díospóireachta The Irish Times buaite aige sa bhliain 1994. Chaith sé tréimhse mar Reachtaire an Chumann Liteartha agus Stairiúla. Chabhraigh sé le nuachtán rathúil na  Tá sé liofastosúaagus a eagrú.  Gaeilge agus ní labhraíonn sé aon teanga eile lena athair. Bhuaigh sé comórtas díospóireachta na hÉirinn i mbéarla agus i ngaeilge i 1994.

## Tús a Shaol Oibre

Thuill sé clú dó féin ar dtús mar dhuine de láithreoirí an chláir dhátheangaigh do pháistí ar RTÉ, *Echo Island*. Ag an am sin, thosaigh sé ag déanamh a céad séoanna mar  Chaith sé tréimhse trí bliana ag obair ar an gclár áirithe sin go dtí go bhfuair sé post mar dhuine de láithreoirí an chláir ghrinn *Don't Feed the Gondolas*. Bhí búnús á chur aige lena ghairm bheatha mar fhuirseoir ar a bhoinn le linn an ama sin agus seónna á gcur ar siúl aige ar fud na hÉireann agus na Breataine.

## Cúrsaí i Láthair na hUaire

Aithnítear anois é ar fud na hÉireann agus na Ríochta Aontaithe mar go mbíonn dhá chlár éagsúla á gcur i láthair aige ar an dá thaobh de Mhuir Éireann, is iad sin, 'The Panel' in Éirinn agus 'Mock the Week' i Sasana. Tá DVD amháin aige - 'Live at the Theatre Royal'. Ar an seó ar Channel 4 - '100 Greatest Stand Ups', tháinig Dara sa 42ú áit. 

## Sonraí Pearsanta

Tá sé ina chónaí go buan i Londain anois agus é tar éis a chailín Susan a phósadh sa bhliain 2006. Is cainteoir líofa Gaeilge é agus bhíodh cuid den chlár *Echo Island* á cur i láthair i nGaeilge aige.

## Tagairtí

## Naisc Sheachtracha

* Leathanach an Bhrianaigh ar Myspace.com
* Agallamh Béarla leis an mBrianach sa Sunday Tribune sa bhliain 2007 
* Agallamh eile leis as Béarla ar chortle.co.uk

Catagóir:Fuirseoirí Éireannacha
Catagóir:Fuirseoirí le Gaeilge
Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha
Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin
Catagóir:Daoine a rugadh i 1972
Catagóir:Daoine beo
Guatamala

Is tír i Meiriceá Láir í Guatamala a bhfuil teorainneacha aici le Meicsiceo, leis an mBeilís, le Hondúras agus leis an tSalvadóir. Is í Cathair Ghuatamala an phríomhchathair.

## Tagairtí

Catagóir:Guatamala
Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe
Brian Kerr

Traenálaí peile Éireannach is ea **Brian Kerr** a rugadh i nDroimneach i mBaile Átha Cliath ar 5 Márta 1953. Ba é Kerr traenálaí fhoireann sacair na hÉireann idir na blianta 2003 agus 2005. Ar 6 Aibreán 2009, ceapadh mar thraenálaí nua fhoireann sacair Oileáin Fharó é. Ar 9 Meán Fómhair, 2009, d'éirigh le Kerr a chéad chluiche a bhuachan mar thraenálaí Oileáin Fharó 2 - 1 in aghaidh na Liotuáine - an chéad bhua a bhí ag an bhfoireann i gcluiche cáilithe ón mbliain 2001. D'éirigh sé as an phost in Oileáin Fharó ar an 26 Deireadh Fómhair 2011. Oibríonn sé anois mar anailísí peile stiúideo le TV3 agus 3e in Éirinn.

## Tagairtí

Catagóir:Traenálaithe sacair
Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath
Catagóir:Daoine a rugadh i 1953
Catagóir:Daoine beo
Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann
Spleodar

Coláiste Gaeilge samhraidh is ea **Spleodar**. Tá cúig choláiste ann, i gCorr na Móna, Camus, Ros Muc, Leitir Mealláin agus Leitir Móir. Tá gach ceann suite i gConamara, Gaillimh.

## Imeachtaí Iar-Aire

Cuireann Spleodar ar fáil imeachtaí d'iarscoláirí i rith na bliana. "Spleodar Geimhridh," nó "Iar-Aire Spleodair," a glaoitear air seo. Tugann siad deis do scoláirí a gcuid cairde a fheiceáil arís agus a gcuid Gaeilge a cleachtadh.

### An Tóstal

Is é an céad rud a eagraítear tar éis an Samhraidh ná An Tóstal. In Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Luain a bhíonn sé ar siúl ag tús mí Meán Fómhair.

### [[Oireachtas na Gaeilge]]

### An Cúrsa Cinnireachta

### Slógadh Spleodair

### Turas Rúnda na Cásca

## Naisc sheachtracha
* Spleodar.com, suíomh oifigiúil an eagrais.
* Bebo Spleodar

Catagóir:Coláistí Samhraidh Gaeltachta