Fianna

I miotaseolaíocht na nGael, ba bhuíonta beaga leath-neamhspleácha gaiscíoch iad na ***Fianna***. Bunaithe ar bhuíonta stairiúla den luath-mheánaois, fir agus mná óga gan talún a bhí iontu, agus iad ag déanamh seirbhíse don ard-rí ag ruaigeadh ionróirí iasachta. Feictear iad sa tsraith seanscéalta an Fhiannaíocht, faoi cheannas Fhinn mhic Cumhaill, agus dhá dhream, Clann Bascna agus Clann Morna, i gceist.

## Stairiúlacht
Luaitear na fianna go stairiúil san Fhéineachas. Mar bhaill d'fhiann, bhíodh fir agus mná óga gan talamh, go minic uaslathaithe nach bhfuaireadar fós a n-oidhreacht. *Féinní* (*fénnid*) a glaodh ar ball d'fhiann; *rífhéinní* (*rígfénnid*) ab ea ceannaire féinne.

Agus é ag scríobh sa 17ú haois, dúirt Seathrún Céitinn go gcuirtí na Fianna ar ceathrúin, agus go mbeathaítí iad ag na huaisle i rith an gheimhridh, ag coinneáil oird ar a son mar chúiteamh. Ach i rith an tsamhraidh, ó Bhealtaine go Samhain, bhí orthu maireachtáil ag fiach le haghaidh bia agus seithí do dhíol.  Is cnuasach scéalta agus nósanna seachas foinse stairiúil é an *Foras* le Céitinn, ach sa chás seo, mar chomhthacaíocht, tugann scoláirí faoi ndeara tagairtí i luath fhilíocht na Gaeilge, agus go raibh séasúr dúnta na seilge d'fhia agus torc allta idir Samhain agus Bealtaine san Albain meánaoiseach.

## Seanscéalta
Tá an réaltacht stairiúil na bhfianna le fáil i roinnt cur síos seanscéalach.  Mar shampla, san Rúraíocht, chuaigh an draoi Cathbhadh le fiann 27 fear i gcomhrac in éadan féinne eile. Mharaigh sé an bheirt athair altrama déag de bhanfhlaith na nUladh, Neas, sula ndeachaidh sí ar tóir Chathbhaidh i gceannas a seachtar fianna fiche féin.

Ar an lámh eile ámh, i scéalta na Fiannaíochta (suite i ré Chormaic mhic Airt), ba arm seasta iad na Fianna ar sheirbhís Ard-Ríthe na hÉireann, cé go raibh dhá baicle iomaíocha ann: Clann Baíscne na Laighean, (faoi cheannas Fhionn mhic Chumhaill), agus Clann Morna Chonnacht (faoi cheannas Ghoill mhic Mhorna).  Mhair siad amuigh ón tsochaí ag seilg i gcomhair bia.

### Rosc catha agus manaí
*Dord Fiann* ab ea rosc catha na bhFiann, agus d'úsáidtí é roimh agus i rith catha, nó mar mhodh teachtaireachta, nó chun scanradh a chur ar a naimhde. Sa seanscéal *[[Anbhás Fhionn]]*, scairt Fionn an Dord Fiann nuair a chonaic sé gur thit a gharmhac Oscar sa Chath Gabhra in éadan airm Chairbre Lifechair.  Rinne sé frithionsaí fíochmhar in aghaidh a naimhde, ag marú na scórtha gaiscíoch.  Chuaigh na Fianna i léig de bharr an chatha seo, áfach.

Bhí trí mana acu:
* *Glaine ár gcroí*
* *Neart ár ngéag*
* *Beart de réir ár mbriathar*

### Fénnid ar leith
* Fionn mac Cumhaill: ceannaire deiridh na bhFiann
* Cumhall: athair Fhionn, iarcheannaire
* Goll mac Morna
* Caílte mac Rónáin
* Conán mac Morna
* Diarmuid Ua Duibne: gaiscíoch na bhFiann a d'éalaigh le Gráinne, bean geallta le Fionn, agus a maraíodh sa deireadh ag torc ollmhór ar fhraochmhá Bhinn Ghulbain.  Mac altrama Aonghais.
* Lughaid Tréanlámh: gaiscíoch draíochta, nia Fhionn mhic Chumhaill.  Bheadh sé in ann na snaidhmeanna lenar fháisc Diarmaid ríthe na mara a dhícheangail,  ach dhiúltaigh sé.  Leannán Aoife, iníon Mhanannáin mhic Lir
* Oisín mac Fionn
* Oscar mac Oisín
* Cael Ua Neamhnainn

## An t-ainm inniu
I staire le déanaí, faightear an t-ainm *[[Fianna Éireann]]* nó *Fianna Fáil*:
* mar leasainm do na Óglaigh na hÉireann
* ar suaitheantas caip den An tArm
* san ainm Sciathán Fiannóglaigh an Airm
* túslíne d'Amhrán na bhFiann
* ainm an pháirtí pholaitiúla, Fianna Fáil.

## Féach freisin
* *[[Irish Fairy Tales]]*, leabhar 1920 le James Stephens, ina bhfuil go leor scéalta na bhFiann.

## Tagairtí

Catagóir:An Fhiannaíocht