Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs? (Dán)

Is dán é **Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs?**. Niall MacLeòid a chum tuairim is céad bliain ó shin. Rugadh Niall MacLeòid sa Ghleann Dail, An t-Eilean Sgiathanach, sa bhliain 1843. Bhí a athair, Dhòmhnaill MacLeòid, ina cheannaí. Bhí sé freisin ina bhard aithnidiúil agus d'fhoilsigh sé leabhar filíochta sa bhliain 1811. 

Scríobhadh dán MhicLeòid faoin am a ghnóthaigh J.S.Blackie aitheantas acadúil méadaithe do Nua-Ghaeilge na hAlban (seachas An tSean-Ghaeilge agus Mheán-Ghaeilge na bhFiann agus Chú Chulainn) in Ollscoileanna na hAlban, agus mar sin an tagairt dó sa chéad véarsa. (*is a dh' aindeoin buaidh Mhic-Ille-Dhuibh*)

## Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs

:*Tha  sluaigh am beachd an diugh
:*nach 'eil ar cànain slàn,
:*nach fhada chluinnear fuaim a guth,
:*nach teid i chaoidh na 's fheàrr;
:*gu 'm bheil an aonta bh' aic' air ruith,
:*nach tog i ceann gu bràth;
:*is a dh' aindeoin buaidh Mhic-Ille-Dhuibh
:*gu 'm faigh a' Ghàidhlig bàs.

:*Tha siol nan sonn 'g an cur air chùl
:*is am fearann 'g a chur fàs;
:*tha féidh is caoraich air gach stùc
:*mu 'n robh na laoich a' tàmh;

:*tha cinneach eil' air teachd do'n ùir,
:*is ag éirigh suas 'n an àit',
:*tha toirt am bòidean air gach dùil
:*gu 'm faigh a' Ghàidhlig bàs.

:*An leig sinn eachdraidh chaomh ar tìr
:*a sgrìobadh de gach clàr,
:*is a Ghàidhlig chòir a chur a dhìth
:*le linn nach tùig a gnàths?
:*A' chànain aosda, ghlòrmhor, bhinn,
:*a dhuisgeadh fuinn nam Bàrd,
:*am fan sinn diomhanach gun suim
:*is daoi 'g a cur gu bàs?

:*Dùisg suas, a Ghàidhlig, 's tog do ghuth,
:*na biodh ort geilt no sgàig;
:*tha ciadan mìle dìleas duit
:*nach dìobair thu 's a' bhlàr;
:*cho fad' 's a shiùbhlas uillt le sruth,
:*is a bhuailleas tuinn air tràigh,
:*cha 'n aontaich iad an cainnt no 'n cruth
:*gu 'n teid do chur gu bàs.

:*A' chainnt a dh' fhoillsich cliù nam Fiann,
:*is an gaisge dian 's gach càs;
:*tha 'n euchdan iomraiteach bho chian
:*ag àrach miann 'n an àl;
:*na leómhainn threun nach d' thug le fiamh
:*an cùlaibh riamh do nàmh,
:*tha iomadh gleann, is cnoc, is sliabh,
:*a' luaidh air gnìomh an làmh.

:*Cha 'n eòl dhuinn ceàrn an ear no 'n iar,
:*no fonn mu 'n iadh an sàl,
:*nach faighear cuid an sin dhe 'n sìol
:*a' liadachadh 's a' fàs,
:*tha 'g altrum suas, le dùrachd dhian,
:*gach sgialachd agus dàn,
:*a bhiodh an sinnsearan a' sniomh
:*an tìr nan sliabh 's nam bàgh.

:*Ach 's geàrr a bhios an ùin' a' triall
:*gu 'm faic sinn, mar is àill,
:*a' Ghàidhlig mhùirneach, mar ar miann,
:*an  inbhich, àird;
:*a' sgaoileadh eòlais, tùigse, 's ciall
:*bho h-ionmhasan nach tràigh;
:*is a' taisbeanadh le neart a rian
:*nach teid i 'n cian so bàs.

:*N sin togaidh i le buaidh a ceann,
:*le aoibhneas nì i gàir;
:*a teudan gleusaidh i gu teann
:*le cridhe taingeil, làn;
:*gu 'n cluinn Mac-talla feadh nan gleann
:*gach doire 's allt cur fàilt',
:*is an osag chiùin air bàrr nam beann
:*a' giùlan fonn a dàin.

:*Ach buaidh is piseach air na laoich
:*tha seasmhach air a sgàth,
:*chaidh àrach ann an tìr an fhraoich,
:*ge sgaoilt' an diugh an àl;
:*ged chaidh an sgapadh air gach taobh,
:*cha chaochail iad an gnàths;
:*cha 'n fhàs an eachdraidh lag le aois,
:*is cha 'n fhaigh a' Ghàidhlig bàs.

Catagóir:Dánta